Komend jaar moet het de Piratenpartij eindelijk lukken om de felbegeerde Tweede Kamerzetel binnen te halen. Dat is het algemene gevoel bij het tweedaagse congres dit weekeinde van de partij. “Er is nu echt meer aandacht voor privacy dan een paar jaar geleden”, zegt Dave Borghuis uit Enschede, die zondag een plekje op de kandidatenlijst hoopt te krijgen. Hij noemt de namen van Edward Snowden en Julian Assange, die op de shirts van menig Piraat langskomen. De partij heeft zich ook verbreed, vindt Borghuis. “Ons programma is inmiddels breder dan dat van de PVV”. Een andere troefkaart: lijsttrekker Ancilla van de Leest. Dit 31-jarige voormalig fotomodel trad de afgelopen maanden al veelvuldig op in de media en “kan ons verhaal goed voor het voetlicht brengen”, aldus Borghuis.

Vlak voor aanvang zijn in evenementencentrum NUtrecht de voorbereidingen op het congres van de Piratenpartij Nederland nog in volle gang. Een klein clubje vrijwilligers versiert kraampjes met donkerpaarse Piratenvlaggen. Links in een hoekje zitten een aantal jongens achter hun laptops mee te doen aan een hackathon, een online evenement waarin softwareontwikkelaars ideeën uitwisselen.

Het is voor het eerst in haar zesjarige geschiedenis dat de Piratenpartij een heus partijcongres organiseert. De partij, die zich met name profileert op privacy en digitale veiligheid, doet bij de Tweede Kamerverkiezingen van maart aanstaande voor de derde keer een gooi naar een zetel. Bij de verkiezingen van 2010 en 2012 kwam de partij, die internationaal in verschillende (regio)parlementen is vertegenwoordigd, stemmen tekort. De Piraten kregen vier jaar geleden ruim 30.000 stemmen, wat toen bijna de helft was van het aantal stemmen dat nodig was voor een zetel. In 2014 slaagde de partij erin een zetel te winnen in stadsdeel Amsterdam-West en kreeg daarmee voor het eerst een vertegenwoordiger in de Nederlandse politiek. Maar in de huidige landelijke peilingen staat de partij op nul zetels.

Rien Zilvold

Op het congres komen op deze eerste dag naar schatting zo’n honderd tot honderdvijftig man af. De partij heeft bij aanvang van het congres 917 leden. Onder de aanwezigen zijn allerlei soorten mensen: mannen op leeftijd met brillen en lang haar - types die je wellicht bij de Piratenpartij verwacht - en vooral veel jonge mensen, van hacker tot student. Er zijn allerlei workshops en lezingen over onderwerpen zo divers als het vrijhandelsverdrag TTIP, illegaliteit en het octrooirecht. Verder stelden de leden aan het einde van de zaterdag het verkiezingsprogramma vast, waarna - hoe kan het anders - Piraatbier wordt gedronken.

‘Voor een vrije informatiesamenleving’

Dat programma focust inderdaad sterk op privacy en digitale burgerrechten. De Piratenpartij wil een verbod op de ongevraagde verkoop van persoonlijke informatie, het stopzetten van preventief fouilleren en minder cameratoezicht. Het bestuur moet transparanter worden gemaakt door het openbaar maken van alle overheidsdocumentatie en de partij, die de slogan ‘Voor een vrije informatiesamenleving voert’, wil meer rechtstreekse invloed van de burger op de politiek door online inspraakfora en burgertoppen. De Piraten zijn verder voor het hervormen van het auteursrecht en staan ook voor een zeer liberaal drugsbeleid en willen legalisering van softdrugs en regulering van de productie en handel in andere drugs.

Opinieonderzoeker Peter Kanne, werkzaam voor peilingbureau I&O Research, denkt dat de Piratenpartij met hun thema’s “een onderstroom in de samenleving te pakken hebben”. Hij zegt in een telefoongesprek daags voor het congres dat de partij zeker een zetel kan halen, maar denkt dat zij “een digitale ramp nodig hebben om door te breken”. “Mensen voelen de gebrekkige digitale veiligheid te weinig aan den lijve”, aldus de onderzoeker. Dat de partij vooral om één onderwerp draait is juist goed volgens Kanne, die wijst op partijen als 50Plus en de Partij voor de Dieren. Maar een breed thema als digitale veiligheid is niet altijd even makkelijk te politiseren, zegt Kanne. “Je hebt ook een leider nodig die dat in goede soundbites kan vatten”.

‘Crisis achter de rug’

Die taak is de komende maanden weggelegd voor de in juni gekozen lijsttrekker Ancilla van de Leest. Zij kreeg een paar weken geleden haar vuurdoop toen het partijbestuur uit onvrede over haar leiderschapsstijl opstapte en lid werd van Forum voor Democratie, de nieuwe partij van publicist Thierry Baudet. Van de Leest kreeg het verwijt het partijbestuur buitenspel te zetten en alles binnen de partij met haar eigen vertrouwelingen te bepalen. De lijsttrekker wuift de kritiek op het congres weg. “Zij zijn gevraagd te vertrekken, we hebben dit probleem met z’n allen opgelost. Deze crisis is achter de rug”, aldus Van de Leest in een interview op het congres.

De lijsttrekker heeft zin in de campagne en denkt dat drie Kamerzetels haalbaar is en gaat uit van minstens één. “Het is vooral zaak onze achterban te mobiliseren en dat we ons verder richten op mensen die nu niet stemmen omdat ze teleurgesteld zijn in de huidige politiek.” Kanne geeft de mediagenieke Van de Leest een goede kans. “Het is wel zaak de Piraten nu de rijen sluiten, je moet niet blijven ruziën. Anders kun je als kleine partij wel inpakken.”