የኢትዮጵያ ካርታ 1690


ስለ ካርታው ታሪክና ትችት 
ምናልባትም እስካሁን ድረስ ያሉ ከተሞችን፣ ተራሮችንና ወንዞችን በትክክል በማስቀመጥ ወደር የሌለው ካርታ ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም።  ካርታው የተዘጋጀው በቬኒስ ካርታ ሰሪ ቪቸንዞ ኮርኔሊ  (Vincenzo Maria Coronelli (August 16, 1650 - December 9, 1718) ) በ1690 ነበር። ይህ ሰው የመጀመሪያውን የጂኦግራፊ ማህበር  Accademia Cosmografica degli Argonauti, በ1680  የመሰረት ነበር።
ለካርታው ዋቢ የሆኑት  በ1600ወቹ ኢትዮጵያን የጎበኙት የፖርቱጋል ተጓዦች፣ ማኑኤል ደ አልሜዳ፣ አልፎንሶ ሜንዴዝ፣ ፔድሮ ፔዝና ጆርሞ ሎቦ ናቸው። 

 Tsana = ጣና ሃይቅ - ጣናና ደምቢያ የካርታው ዋና ትኩረት የሆኑበት ምክንያት በዘመኑ የኢትዮጵያ ነገስታ በአካባባቢው ዋና ከተሞችን ይገነቡ ስለነበር ነው። ደንከዝ፣ ጉዛራ፣ ጎርጎራ እና ጎንደር ይጠቀሳሉ።

  ከሰሜኑ የቀይ ባህር ወደብ  Derbeta  ጀምሮ  አሁን ደቡብ ኢትዮጵያ የሚገኙት  Sugame, Bahargamo and Gumar በግልጽ ይታያሉ። የአስመራ ከተማም በታሪክና በዚህ ካርታ ላይ ብቅ ይላል። 

 Axum አክሱም , Asmara አስመራ, Gojiam ጎጃም, di Cafate  ጋፋት, di Ganz ገንዝ , Bahargamo ብሄር ጋሞ, Walkajit ወልቃይት, Gorgoraጎርጎራ, Samen ሰሜን, Lalibela ላሊበላ, Shewa ሸዋ ,Mugar ሙገር ,di Dembea ደምቢያ Tigre ትግራይ, di Amhara  ደቡብ ወሎ, Ifat ይፋት, Guraghe ጉራጌ, Damot ዳሞት, Balli ባሌ, Dawaro ዳዋሮ, Sugamo ሲዳሞ, Angot አንጎት, Bagemder ጎንደር and Midrabahr ምድር ባህር (ኤርትራ) በሚገባ ካራው ላይ ይስተዋላሉ። የንጉሱ መቀመጫ ይጠቀስ እንጂ በርግጥ በጊዜው የአገሪቱ ዋና ከተማ ጎንደር ከተማ ካርታው ላይ አልሰፈረም። 

 ማውስወን ካርታው ላይ በማንሳፋፍ የአማርኛ መረጃ ያገኛሉ

ማጣቀሻ
ስለ ካርታው ታሪክና ትችት 
ምናልባትም እስካሁን ድረስ ያሉ ከተሞችን፣ ተራሮችንና ወንዞችን በትክክል በማስቀመጥ ወደር የሌለው ካርታ ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም።  ካርታው የተዘጋጀው በቬኒስ ካርታ ሰሪ ቪቸንዞ ኮርኔሊ  (Vincenzo Maria Coronelli (August 16, 1650 - December 9, 1718) ) በ1690 ነበር። ይህ ሰው የመጀመሪያውን የጂኦግራፊ ማህበር  Accademia Cosmografica degli Argonauti, በ1680  የመሰረት ነበር።
ለካርታው ዋቢ የሆኑት  በ1600ወቹ ኢትዮጵያን የጎበኙት የፖርቱጋል ተጓዦች፣ ማኑኤል ደ አልሜዳ፣ አልፎንሶ ሜንዴዝ፣ ፔድሮ ፔዝና ጆርሞ ሎቦ ናቸው። 

 Tsana = ጣና ሃይቅ - ጣናና ደምቢያ የካርታው ዋና ትኩረት የሆኑበት ምክንያት በዘመኑ የኢትዮጵያ ነገስታ በአካባባቢው ዋና ከተሞችን ይገነቡ ስለነበር ነው። ደንከዝ፣ ጉዛራ፣ ጎርጎራ እና ጎንደር ይጠቀሳሉ።