ጎጃም ክፍለ ሀገር
ጎጃም በሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚገኝና በአባይ ወንዝ ተከቦ የሚገኝ ባህር ዳርን ፍኖተ ሰላምን አገው ምድርን መተከልን ፓዊ ቆላ-ደጋዳሞትን፣ አቸፈርን ደብረ ማርቆስን ሞጣና ብቸና አውርጃዎች እና በነዚ ውስጥም ከ 35 በላይ ወረዳዎችን ይዞ የሚገኝ የራሱ ስርዎ መንግሥት የነበረው ከፍለ-ሃገር ነው። ጎጃም ውስጥ ኣሉ ከሚባሉት ከተሞች እንደ ባሕር ዳር ፡ ደብረ ማርቆስ ፡ፍኖተ ሰላም ፡ቡሬ ፡ኮሶበር ፡ ዳንግላ ፡ቻግኒ ፡ ኣዴት ፡ መራዊ ፡ ሞጣ፡ ቢቸና፡ ደጀን ይገኙበታል ፡፡
ጎጃም እንደነ በላይ ዘለቀ ያሉ ጀግኖች መፈጠሪያ እንዲሁም የዓባይ እና የጣና ባለቤት ናት ፡፡

ጎጃም የቅኔ ትምህርት በስፋት የሚሰጥበት ፡እንዲሁም    እንደነ የፍቅር እስከ መቃብር ደራሲ ሀዲስ አለማየሁ (ዶ ር) (1902- 1996  )ኣ.ም  ኣቤ ጉበኛ (1925 - 1972 )ኣ.ም  ዮፍታሄ  ንጉሤ(1897-1937  ) ኣ.ም የመሳሰሉ  የጥበብ ሰወችን ኣፍርታለች ፡፡  ጎጃም በጤፍ አምራችነት ከታወቁት የኢትዮጵያ ክልሎች ቀዳሚውን ስፍራ ይይዛል። በተለይ የአዴት ጤፍ በባህር ዳር ጎንደር ደሴ እና መቀሌ ነዋሪዎች ዘንድ በስፋት የታወቀ እና ተወዳጅም ነው። እንዲሁም በምስራቅ ጎጃም  እነብሴ  ሞጣ ዙሪያ  ወይንውሀ  እና ጎንቻ  ሲሶ ግንደወይን ዙሪያ የሚመረተው ጤፍ የአዲስ አበባን ህዝብ ገትሮ እንደያዘ ይነገራል።[[ቡሬ]] ዙሪያ የሚበቅለው በርበሬ በቆሎ ደግሞ የመላው የኢቲዮጵያን ህዝብ ገትሮ እንደያዘም ይነገርለታል፡፡ በነገራችን ላይ ቡሬ ዙሪያ ይህንን ብቻ አይደለም የሚያበቅል እንደ ጤፍ፣ሽንብራ፣ቦለቄ፣ዳጉሳ፣መጥቀስ ሆነብን እንጂ የማይበቅል ነገር የለም፡፡በዋናነትም ከ ቡሬ ዙሪያ ወረዳ [[ገዳም ልጃሞር]] ቀበሌ ይህንን በማምረት ይጠቀሳል፡፡ 
ጎጃም ሌሎች እንደ ገብስ ስንዴ በቆሎ ባቄላ አተር ወዘተ የሰብል አይነቶችን በማምረትም ይታወቃል።
ጎጃም የአባይ  እና ሌሎች የበርካታ ወንዞች መነሻ ነው ።ጮቄ ተራራ በዚሁ ክፍለ ሃገር ይገኛል።ጎጃም በኣሁኑ ጊዜ ማለትም ኣገራችን የፌደራሊዝም ስርኣት ከተከተለች ወዲህ ከኣራት ኣስተዳደር ዞን ተከፍሏል ።ሥወስቱ ማለትም አዊ፣ ምዕራብ እና ምስራቅ ጎጃም በአማራ ክልል ሲገኙ መተከል ቤሻንጉል ጉምዝ ክልል ተካቷል ።

ምዕራብ ጐጃም ዞን                §የዞኑ ዋና ከተማ፡- ፍኖተ ሰላም
                                             §የወረዳዎች ብዛት፡- 16

                                               §የከተማ አስተዳደሮች ብዛት፡- 6

                                                  oባህር ዳር 
                                                    oፍኖተ ሰላም
                                                     oመርዓዊ
                                                    oቡሬ
                                                    oደንበ ጫ  
                                                         o   አዴት
                                                       

                                                            §የቀበሌዎች ብዛት፡- 370

                                                                oየገጠር፡-328

                                                                     oየከተማ፡-42

                                                      §በዞኑ ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ብዛት፡- 2714017

                                                               ወንድ 1 364 143

                                                                                  ሴት 1 349 874
	

የወረዳው ስም    የወረዳው ዋና ከተማ                                                                                                               
                     
      

1 ሜጫ    መርዓዊ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           
2ደምበጫ    ደምበጫ

3ቡሬ ዙሪያ    ቡሬ

4ወንበርማ       ሺንዲ

5ጃቢ ጣህናን    ፍኖተ ሠላም

6ባህር ዳር ዙሪያ   ባህር ዳር

7ደጋ ዳሞት    ፈረስ ቤት

8ሰከላ     ግሽ ዓባይ

9ቋሪት   ገበዘ ማርያም

10ሰሜን አቸፈር    ቢን

11ደቡብ አቸፈር    ዱር ቤቴ

12ይልማና ዴንሳ      አዴት

13ጐንጅ ቆለላ     አዲስ አለም

 አዊ  ዞን                §የዞኑ ዋና ከተማ፡- እንጅባራ 
                                                   §የዞኑ ዋና ከተማ ከክልሉ ዋና ከተማ ያለው ርቀት-122 ኪ.ሜ
                                                                                                                               

                                                       §የወረዳዎች ብዛት፡- 7

                                                      §የከተማ አስተዳደሮች ብዛት፡- 3

                                                             oዳንግላ

                                                            oእንጅባራ

                                                            oቻግኒ

                                                       §የቀበሌዎች ብዛት፡- 201

                                                              oየገጠር፡- 180

                                                         oየከተማ፡- 21

                                                  §በዞኑ ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ብዛት፡- 1058 289

                                                      oወንድ916015

                                                     oሴት142274
       
	

  
የወረዳው ስም                                  የወረዳው ዋና ከተማ

1አንካሻ ጓጉሣ                                                                                            አገው ግምጃ ቤት

2ባንጃ ሽኩዳድ                                                                                          እንጅባራ

3ጓጉሣ ሽኩዳድ                                                                                       ቲሊሊ

4ፋግታ ለኮማ                                                                                       አዲስ ቅዳም

5ዳንግላ                                                                                                 ዳንግላ

6ጃዊ                                                                                                      ፈንድቃ

7ጓንጓ                                                                                                      ቻግኒ

ምስራቅ ጐጃም ዞን                  
  §የዞኑ ዋና ከተማ፡- ደብረ ማርቆስ

     §የዞኑ ዋና ከተማ ከክልሉ ዋና ከተማ ያለው ርቀት፡-

               249 ኪ.ሜ

        §የወረዳዎች ብዛት፡- 16

       §የከተማ አስተዳደሮች ብዛት ፡- 4

  oደብረ ማርቆ
 oሞጣ

    oቢቸና

     oደጀን

  §የቀበሌዎች ብዛት፡- 424

    oየገጠር፡- 388

     oየከተማ፡- 36

   §በዞኑ ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ብዛት፡- 2 152 671

 ወንድ1 066 09    ሴት1 086 577

 የወረዳው ስም                                     የወረዳው ዋና ከተማ

1ባሶሊበን                                           የጁቤ

2ማቻከል                                    አማኑኤል

3እነማይ                                         ቢቸና

4ደባይጥላት ግን                                    ቁይ

5ደጀን ዙሪያ                                        ደጀን

6እናርጅና እናውጋ                             ደብረ ወርቅ

7ሁለት እጁ እነሴ                                   ሞጣ

8 ቢቡኝ
                                       ድጓፅዮን

9አዋበል                                             ሉማሜ

10እነብሴ ሳር ምድር                  መርጡ ለማሪያም

11ጐዛምን                                 ደብረ ማርቆስ

12 ስናን                                        ረቡዕ ገበያ

13አነደድ                                       አምበር

14ሸበል በረንታ                            የዕድ ውኃ

15ጐንቻሲሶ እነብሴ                    ግንደ ወይን

16ደብረ ኤልያስ                      ደብረ ኤልያስ

17  ሰዴ
                  ሰዴ 

 1.  http://www.amhara.gov.et/web/communcation-affairs-office/information-desk?p_p_id=56_INSTANCE_o5RZ&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-2&p_p_col_count=1&page=8
2. «Bibliography of Ethiopian Writers» ከብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻህፍት ኤጀንሲ - ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር (pdf)

 #ስዩም ይዘንጋው ድንቁ (talk) 14:27, 23 ጁላይ 2019 (UTC)
ጎጃም በሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚገኝና በአባይ ወንዝ ተከቦ የሚገኝ ባህር ዳርን ፍኖተ ሰላምን አገው ምድርን መተከልን ፓዊ ቆላ-ደጋዳሞትን፣ አቸፈርን ደብረ ማርቆስን ሞጣና ብቸና አውርጃዎች እና በነዚ ውስጥም ከ 35 በላይ ወረዳዎችን ይዞ የሚገኝ የራሱ ስርዎ መንግሥት የነበረው ከፍለ-ሃገር ነው። ጎጃም ውስጥ ኣሉ ከሚባሉት ከተሞች እንደ ባሕር ዳር ፡ ደብረ ማርቆስ ፡ፍኖተ ሰላም ፡ቡሬ ፡ኮሶበር ፡ ዳንግላ ፡ቻግኒ ፡ ኣዴት ፡ መራዊ ፡ ሞጣ፡ ቢቸና፡ ደጀን ይገኙበታል ፡፡
ጎጃም እንደነ በላይ ዘለቀ ያሉ ጀግኖች መፈጠሪያ እንዲሁም የዓባይ እና የጣና ባለቤት ናት ፡፡

ጎጃም የቅኔ ትምህርት በስፋት የሚሰጥበት ፡እንዲሁም    እንደነ የፍቅር እስከ መቃብር ደራሲ ሀዲስ አለማየሁ (ዶ ር) (1902- 1996  )ኣ.ም  ኣቤ ጉበኛ (1925 - 1972 )ኣ.ም  ዮፍታሄ  ንጉሤ(1897-1937  ) ኣ.ም የመሳሰሉ  የጥበብ ሰወችን ኣፍርታለች ፡፡  ጎጃም በጤፍ አምራችነት ከታወቁት የኢትዮጵያ ክልሎች ቀዳሚውን ስፍራ ይይዛል። በተለይ የአዴት ጤፍ በባህር ዳር ጎንደር ደሴ እና መቀሌ ነዋሪዎች ዘንድ በስፋት የታወቀ እና ተወዳጅም ነው። እንዲሁም በምስራቅ ጎጃም  እነብሴ  ሞጣ ዙሪያ  ወይንውሀ  እና ጎንቻ  ሲሶ ግንደወይን ዙሪያ የሚመረተው ጤፍ የአዲስ አበባን ህዝብ ገትሮ እንደያዘ ይነገራል።[[ቡሬ]] ዙሪያ የሚበቅለው በርበሬ በቆሎ ደግሞ የመላው የኢቲዮጵያን ህዝብ ገትሮ እንደያዘም ይነገርለታል፡፡ በነገራችን ላይ ቡሬ ዙሪያ ይህንን ብቻ አይደለም የሚያበቅል እንደ ጤፍ፣ሽንብራ፣ቦለቄ፣ዳጉሳ፣መጥቀስ ሆነብን እንጂ የማይበቅል ነገር የለም፡፡በዋናነትም ከ ቡሬ ዙሪያ ወረዳ [[ገዳም ልጃሞር]] ቀበሌ ይህንን በማምረት ይጠቀሳል፡፡ 
ጎጃም ሌሎች እንደ ገብስ ስንዴ በቆሎ ባቄላ አተር ወዘተ የሰብል አይነቶችን በማምረትም ይታወቃል።
ጎጃም የአባይ  እና ሌሎች የበርካታ ወንዞች መነሻ ነው ።ጮቄ ተራራ በዚሁ ክፍለ ሃገር ይገኛል።ጎጃም በኣሁኑ ጊዜ ማለትም ኣገራችን የፌደራሊዝም ስርኣት ከተከተለች ወዲህ ከኣራት ኣስተዳደር ዞን ተከፍሏል ።ሥወስቱ ማለትም አዊ፣ ምዕራብ እና ምስራቅ ጎጃም በአማራ ክልል ሲገኙ መተከል ቤሻንጉል ጉምዝ ክልል ተካቷል ።