አብደላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር


አብደላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር 
አሚር አብዱላሂ፣ በትክክለኛ መጠሪያቸው አብዱላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር ወይም አሚር ሐጂ አብዱላሂ 2ኛ ኢብኑ አሊ አብዱ ሻኩር (1850ዎቹ - 1930)፡፡ በጥር 9 ቀን 1887 ዓ.ም.(እ.ኤ.አ) በተደረገ የጨለንቆ ጦርነት እስከ ተሸናፉ ድረስ የሐረር የመጨረሻ አሚር (ንጉስ) ሲሆን ከ1884 እስከ ጥር 26-1887 መጨረሻ ድረስ ሀረሪን ስያስተደድር ነበር። 

አር.ዐ. ካውልክ እንደዘገቡት አሚር አብዱላሂ የመሐመድ ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር ልጅ በካዲጃ የአሚር አብዱልከሪም ኢብኑ ሙሐመድ ልጅ ነው። አባቱ የሐረርን ኢሚሬትስ ለመያዝ ሲል አብዱላሂን ከእርሱ በፊት የነበሩትን አህመድ 3ኛ ኢብን አቡበከርን ልጅ አግብቶ ነበር። አብዱላሂ ተማሪ እና የእስልምና እምነት አራማጅ ነበር።

ግብጽ ከ1875 ዓ.ም ጀምሮ ሐረርን ተቆጣጥራ የነበረች ቢሆንም፣የአካባቢ አዛዥ ግን  ወረራውን ማስቀጠል ብዙ ወጪ የሚጠይቅ እና የሎጂስቲክስ ፈታኝ መሆኑን  በገለጸው መሰረት፣ ግብፆች  አሚር አብዱላሂን ከከዲቭ ፊርማን ጋር ሐረርን እንዲገዙ በመተው ለቀው ሄዱ። በጊዜውም “ በአንድ የእንግሊዝ መኮንኖች የሰለጠኑ ጥቂት መቶ ወታደሮች፣ ከ300 እስከ 400 ሽጉጦች፣ አንዳንድ መድፍ እና ጥይቶች፣ ፖሊስ የንግድ መስመሮችን  እና የግዛቱን ደህንነት ለማስጠበቅ ይቅርና ሀረርን እና ጃልዴሳን ለማሰር በቂ ያልሆነ ሃይል ተሰጥቶታል። ”  አብዱላሂ በአጭር የስልጣን ዘመናቸው የጃሚ መስጂድን አስፋፍተዋል። 

በጊዜው አሚር አብዱላሂ በግዛታቸው ላይ እየደረሰ ያለው የኢትዮጵያውያን ስጋት በጣም ተጨንቆ፣ አውሮፓውያን ከዳግማዊ ምኒልክ ጋር ተባብረዋል ሲሉ ከሰዋል። እንደ ታሪክ ጸሐፊው ሃሮልድ ማርከስ በጁላይ 1885 ሁኔታው ​​ተባብሶ ነበር፣ “ከቁጥጥር ውጪ በሆነው ሕዝብ፣ የአውሮፓ ነጋዴዎች [እነዚያ] በቤታቸውና በሱቆቻቸው ውስጥ ምናባዊ እስረኞች ሆኑ፣ እና ከጎን ያሉት ኦሮሞዎች [ከተማዋን] ወረሩ። በምላሹ አሚሩ አዲስ ምንዛሪ ያስተዋወቁ ሲሆን ይህም የአካባቢውን ህዝብ ለድህነት ዳርጓል።አጎራባች ኦሮሞ እና ሶማሌ የሀረር ገበያ ለቀው መውጣታቸውን ተከትሎ የከተማዋ ኢኮኖሚ ወድቋል። አሚር አብዱላሂ በከተማው ውስጥ የሚገኙ ሁሉም ዜጋ ያልሆኑ እስልምናን እንዲቀበሉ ወይም እንዲወጡ አዘዙ።

የኢጣሊያ የነጋዴ ተልእኮ ወደ ሐረር እያመራ መሆኑን ሰምቶ ወታደሮቹን ዘግተው እንዲያፈገፍጉ ወይም እንዲገድሏቸው አዘዘ። ጣሊያኖች በጅልዴሳ ተገደሉ።[10] ይህም ለዳግማዊ ምኒልክ ንግዱን መጠበቅ የሚያስችል ስምምነት (casus belli)  በመኖሩ ፣ ጣሊያን ከተማዋን ለመቆጣጠር ተጨማሪ መነሳሳትን ፈጠረ።  በ1886 ዓ.ም መጨረሻ ላይ ዳግማዊ ምኒልክ ወታደሮቹን ወደ ሐረር አቅንተው ነበር።

የሶማሌው ጋዳቡርሲ ኡጋዝ (መላክ) ዳግማዊ ኡጋዝ ኑር ከአሚር አብዱላሂ ጋር ጠንካራ ግንኙነት ፈጥሯል እና በታህሳስ 1886 ሀረር በዳግማዊ ምኒልክ በተፈራረቀች ጊዜ ኡጋዝ ኑር የጋዳቡርሲ ጦርን አሚር አብዱላሂን እንዲደግፍ ላከ።

አሚር አብዱላሂ ለመጀመሪያ ጊዜ የኢትዮጵያ ወታደራዊ አሰሳ በማድረግ በሂርና በሚገኘው ካምፓቸው ላይ የእሳት ቃጠሎን ጨምሮ  የሌሊት ጥቃት በመፈፀም ምላሽ ሰጥቷል። ኢትዮጵያውያን በፓይሮቴክኒክ ድንጋጤ ወደ አሳቦትና አዋሽ ወንዞች ሸሹ። ንጉስ ምኒልክ ከጥቂት ወራት በኋላ ሁለተኛ ጥቃትን ሲመሩ አሚሩ የነዚህን ወታደሮች ጥራት በመገመት የቀደመውን ስኬት በሁለተኛው ሌሊት ጥቃት ለመድገም ሞከረ። ማርከስ "ጥቂት ክሩፕ መድፍ ውጤታማ ሊሆን በሚችልበት ቅጥር በተከበበች ከተማ ላይ ጠላት እንዲወጋ ቢፈቅድ ኖሮ፣ ሸዋውያን ከባድ ፖለቲካዊ መዘዞችን አስከትለው ሽንፈት ሊገጥማቸው ይችል ነበር" ብሏል። ሆኖም የጨለንቆ (ጫላንቆ) ጦርነት የአሚሩን ጦር አወደመ፣ አሚሩም ከሚስቶቹ እና ልጆቹ ጋር በመሆን ከሐረር በስተምስራቅ ወደምትገኝ በረሃ አገር ሸሸ። አጎቱን አሊ አቡ ባርካን ትቶ ለምኒልክ እንዲገዛ እና ለሀረር ህዝብ ምህረትን ጠየቀ።[9][11]

አብዱላሂ በኋላ የሱፊ ሀይማኖት ምሁር ሆኖ ለመኖር ወደ ሀረር ተመለሰ። በ1930 ሞተ።

ዋቢ
አብደላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር 
አሚር አብዱላሂ፣ በትክክለኛ መጠሪያቸው አብዱላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር ወይም አሚር ሐጂ አብዱላሂ 2ኛ ኢብኑ አሊ አብዱ ሻኩር (1850ዎቹ - 1930)፡፡ በጥር 9 ቀን 1887 ዓ.ም.(እ.ኤ.አ) በተደረገ የጨለንቆ ጦርነት እስከ ተሸናፉ ድረስ የሐረር የመጨረሻ አሚር (ንጉስ) ሲሆን ከ1884 እስከ ጥር 26-1887 መጨረሻ ድረስ ሀረሪን ስያስተደድር ነበር። 

አር.ዐ. ካውልክ እንደዘገቡት አሚር አብዱላሂ የመሐመድ ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር ልጅ በካዲጃ የአሚር አብዱልከሪም ኢብኑ ሙሐመድ ልጅ ነው። አባቱ የሐረርን ኢሚሬትስ ለመያዝ ሲል አብዱላሂን ከእርሱ በፊት የነበሩትን አህመድ 3ኛ ኢብን አቡበከርን ልጅ አግብቶ ነበር። አብዱላሂ ተማሪ እና የእስልምና እምነት አራማጅ ነበር።