በሬ
በሬ የትልቁ ለማዳ፤ ወንድ የቀንድ ከብት የጎልማሳነት ደረጃ መጠሪያ ነው። እነዚህም በሮማይስጥ genus Bos ከሚባሉት ዝርያዎች እጅግ በከፍተኛ መጠን ከተስፋፉት ዋነኞቹ ናቸው። ይህ እንሥሳ ለእርሻ፣ ለምግብነት እንዲሁም በአንዳንድ ቦታዎች ለመጓጓዣነት ያገለግላል። የዚሁ ዝርያ የሴት ፆታ ላም ትባላለች።

የበሬ ዝርያዎች

የመጨረሻ ምርጥ ተብለው የሚመለከቱት የበሬ ዝርያዎች የእንግሊዝ ነጭ በሬ፣ አንኮሌ ዋቱሲ፣ አንገስ፣ ሳንታ ገርትሩደስ፣ ገርንሲ፣ ሆልስታይን፣ ኤርሺየር፣ ብራንገስ፣ ብራህማን፣ ቺያኒና፣ ሄረፎርድ፣ ቻሮላዪስ፣ እና ጋሎዌይ የበሬ ዝርያ ናቸው።

የበሬ ሥጋ

የበሬ ሥጋ በብዛት በተመሳይ ሁኔታ ተበልቶ፡ ባክቴርያ በማስወገድ ረገድ ግን በአንጻራዊ ሁኔታዎች ተቀምጦ በጥቅም ላይ የሚውል የሙሉ ፕሮቲን ምንጭ ነው። 
ሊንና ኤክስትራ ሊን የሚባሉት የሥጋ ደረጃዎች ቀይ ሥጋ ውስጥ በሚገኝ የስብ መጠን ነው የሚወሰኑት። ከስብ መጠን አንጻር ሲታይ፤ ኤክስትራ ሊን ለጤና ተስማሚነቱ ቀዳሚ ነው። በአብዛኛው የመጨረሻ ሊን ተብሎ የሚታየው አይን ራውንድ የበሬ ሥጋና ማንኛውም 4 ግራም ስብና 1.4 ግራም ሳቹሬትድ ስብ በሰርቪንግ ያለው የበሬ ሥጋ ነው። ሌሎች ኤክስትራ ሊን ተብለው የሚታወቁ የበሬ ስጋ ብልቶች ሰርሎይን ቲፕ ሳይድ የበሬ ሥጋ፣ ቶፕ ራውንድ የበሬ ሥጋ፣ ቦተም ራውንድ የበሬ ሥጋና ሰር ሎይን የበሬ ስጋ ናቸው። ከሁሉም በላይ በሊንነት ወይንም ደግሞ በስብ አልባነቱ ወደር የሌለው ግን የበሬ ልብ ነው። የጥጃ ሥጋ ከበሬ ሥጋ ጋር ሲነፃፀር ደግሞ በአጠቃላይ ወደ ግማሽ አካባቢ የስብ ይዞታ እንደሚኖረው ይመለከታል።
ሊን ተብለው የሚመደቡት የበሬ ሥጋ ክፍሎች ረድፍ በርከት ያለ ምርጫ ሲኖር፤ ከሊን ወደ ስብ የበዛበት ተደርገው ሲደረደሩ፦ ብሪስኬት፣ ራውንድ ቶፕ፣ ራውንድ፣ ሻንክ፣ ስርሎይን ቲፕ፣ ቸክና ቦተም ራውንድ የበሬ ሥጋ ናቸው።
ሌሎች ሊን ሥጋ የሚገኝባቸው የበሬ ሥጋ ብልቶች፦ ቶፕሎይን፤ የትከሻ ፕቲት መዳሊዮን ቁርጦች፣ ፍላንክ፣ የትከሻ መሃል፣ ትራይ ቲፕ፣ ተንደርሎይንና ቲ-የጎድን አጥንት የበሬ ሥጋ ናቸው።

አጭር ሎይን የበሬ ሥጋ
ባለሰባት ጎድን የጎድን አጥንት የሆነው የአጭር ሎይን ሰብ ፕራይማል ቁርጦች፡ ማለት ስትሪፕ ሎይንና ቴንደርሎይን፡ በሸፍ ኮናርድ ዌይንቢች የሚበለተው ኒው ዮርክ ስትሪፕ፣ ፊሌት፣ እና ሜዳሊዮን ቁርጥ ተደርጎ ሲሆን፤እስከነ የጎድን አጥንቱ ደግሞ ፖርተርሀውስ ስቴክ፣ ቲ-ቦን ስቴክ፣ እና እንደ ባለአጥንት ኒው ዮርክ ስትሪፕ ስቴክ ተደርጎ ይበለታል።
 ፒስሞ ቁርጥ ቴንደርሎይን፦ ፒስሞ ቁርጥ ሙሉ ቴንደርሎይን፡ ማለት የአጭር ሎይንና የሰርሎይን ክፍል ተደርጎ ያልተቆረጠ ቴንደርሎይን ነው።
 ቶፕ ሎይን የበሬ ሥጋ 
 ኒው ዮርክ ስትሪፕ ስቴክ  
 የግሪል ጥብስ፣ 
 ሩላድ
 በመጥበሻ ጥብስ፣ 
 አሮስቶ፣ 
 በመጥበሻ ለብልቦ በኦቨን የተጨረሰ
 ሱ ቪድ
 መንሀተን ስቴክ (ወፈር ያለ ቁርጥ)
 የመንሀተን ስቴክ ጥብስ
 ምንቸት አብሽ
 ቴንደርሎይን የበሬ ሥጋ
 ሻቶብሪዮን
 የተጨሰ ስንግ ቴንደርሎይን ፒንዊል
 ስንግ ቴንደርሎይን ፒንዊል አሮስቶ
 ፕቲት ፍሌ ምኞን 
 ከተጠበሰ ፖርቶበሎ ጋር
 ፊሌት የበሬ ሥጋ
 ሱ ቪድ
 ፊሌት አሜሪኬን 
 የበሬ ሥጋ ካርፓቺዮ 
 ሻቶብሪዮን
 ክላሲክ ሻቶብሪዮን
 ፍሌ ምኞን
 የበሬ ሥጋ ኦስካር
 የበሬ ሥጋ ዌሊንግቶን
 ስቲር ፍራይድ የበሬ ጥብስ
 ካርፓቺዎ
 በትልልቅ ሜዳልየን ተቆርጦ
 ጎረድ-ጎረድ ተደርጎ 
 የበሬ ጥብስ
 ስትሮገኖፍ
 ተከትፎ
 ክትፎ
 የሸዋ ክትፎ
 ስቴክ ታርታር
 ሺግ ኮፍቴ
 እስከነ ጎድኑ
 ፖርተርሀውስ ስቴክ፦ ይህ ቁርጥ ከአጭር ሎይን የሰር ሎይን ጫፍ የምሚቆረጥ በመሆኑ ከቴንደር ሎይን በበዛትና ከኒው ዮርክ ስትሪፕ ሎይን ደግሞ በመጠኑ የሆነ ይዞታ አለው፡፤ 
 በመጥበሻ ለብልቦ በኦቨን መጨረስ
 ቲ-ቦን ስቴክ 
 በመጥበሻ ለብልቦ በኦቨን መጨረስ
 የካንሳስ ከተማ ስትሪፕ ስቴክ

ሰርሎይን የበሬ ሥጋ
 ቶፕ ሰርሎይን ስቴክ (ኤክስትራ ሊን የበሬ ስጋ) 
 የበሬ ሥጋ ታርታር ኮርኔቶ
 የበሬ ሥጋ ታታኪ
 ቦ ታይ ቸን
 የበሬ ሥጋ የታታኪ ሱሺ
 ቅመማም የበሬ ሥጋ ሰላጣ
 ጀነራል ሶ የበሬ
 የበሬ ሥጋ ሽዋርማ
 ቺዝ ስቴክ
 በግሪድል መጥበሻ መጥበስ፣ በመጥበሻ አብስሎ በድስት መጨረስ
 ሰርሎይን ቲፕ ሳይድ (ኤክስትራ ሊን የበሬ ስጋ)
 ሰርሎይን ቲፕ አሮስቶ
 በት ቴንደር
 ትራይ ቲፕ
 ስንግ አሮስቶ
 ፔፐርኮርን አሮስቶ
 ትርይ ቲፕ የግሪል ጥብስ
 ትራይ ቲፕ የመጥበሻ ጥብስ
 ቦል ቲፕ

ረምፕ
 የበሬ ሥጋ ጀርኪ
 ረምፕ ስቴክ
 የረምፕ ስቴክ የግሪል ጥብስ

ራውንድ የበሬ ሥጋ

 ቶፕ ሳይድ/ከውስጥ በኩል (ኤክስትራ ሊን የበሬ ሥጋ)
 ቋንጣ
 ቋንጣ ፍርፍር
 የቋንጣ ወጥ
 የበሬ ሥጋ ጀርኪ
 ተሪያኪ የበሬ ሥጋ ጀርኪ
 ቶፕ ራውንድ ስቴክ የመጥበሻ ጥብስ
 ሳወርብራትን
 ቦተም ራውንድ/ቦተም ፍላት (ኤክስትራ ሊን የበሬ ሥጋ)
 ነክል
 የሥጋ ወጥ
 ጉስ ኔክ
 የራውንድ አይን (ሊን የበሬ ስጋ)
 ዝልዝል አልጫ ወጥ
 የጣልያን ብረሳኦላ
 ቦተም ራውንድ (ሊን የበሬ ስጋ)
 ሂል

ታላቅና ታናሽ የበሬ ስጋ
 ከነቅልጥም አጥንቱ በወርዱ ተሸንሽኖ
 ኦሶ ቡኮ በመጥበሻ ጀምሮ በድስት መጨረስ 
 የድስት ወጥ
 ሺን የበሬ ሥጋ

ፍላንክ የበሬ ሥጋ
 ፍላንክ ስቴክ  
 ዩኴ 
 የበሬ ሥጋ ጀርኪ
 ቢርቤኪው
 ስንግ ፍላንክ ስቴክ ፒንዊል
 ለንደን ብሮይል
 የፈረንሳይ ስቴክ ጥብስ
 ካባብ
 ፍላፕ የበሬ ሥጋ (ሰርሎይን ፍላፕ)
 የፍላፕ ስቴክ የግሪል ጥብስ

ስከርት የበሬ ሥጋ (ዳያፍራም)
 ስከርት ስቴክ የመጥበሻ ጥብስ 
 ስንግ ስከርት የበሬ ሥጋ ፒንዊል
 በመጥበሻ ለብልቦ በኦቨን መጨረስ
 ፈሂታስ

ብሪስኬት የበሬ ሥጋ

 አጥንት የሌለው
 ፓከር ቁርጥ ብሪስኬት
 የካንሳስ ሲቲ ባርቤኪው ሳንድዊች 
 ሹሉ ግማሽ
 የካንሳስ ሲቲ ባርቤኪው ሳንድዊች 
 የተጨሰበት ብሪስኬት
 ጠፍጣፋንው ግማሽ
 ሱ ቪድ
 ፐስትራሚ
 ስሞክሀውስ ብሪስኬት ሳንድዊች
 ጥቅል ብሪስኬት ብሮይል
 በክሮክፖት
 እስከነ አጥንቱ

ቸክ የበሬ ሥጋ
 
 ተፈጭቶ
 የበሬ ሥጋ ጀርኪ
 የአዲስ አበባ ቢግ ማክ
 ሱ ቪድ በርገር
 ኦሰንዎርስት
 ቺሊ
 ፍላት አይረን ስቴክ (ስለት ቁርጥ)
 በግሪል ለመጥበስ
 ቸክ ቴንደር
 አንደር ብሌድ ሮስት የበሬ ሥጋ 
ቶፕ ብሌድ፡ ከጡንቻ ልስላሴ አንፃር ሲታይ፡ ከቴንደር ሎይን ሁለተኛ ነው።
 በግሪል አሮስቶ
 ቸክ ሮስት
 የበሬ ሥጋ ጉላዥ 
 የበሬ እና ጊነስ (በድንች) 
 ስትሮጋኖፍ በመጥበሻ ለብልቦ በድስት መጨረስ

ጎድን
 እስከነ ጎድን አጥንቱ 
 ቶማሀክ ስቴክ የበሬ ሥጋ
 ቶማሀክ ስቴክ ቁርጥ
 ጎድን ሮስት የበሬ ሥጋ (ፕራይም ጎድን)
 ፍሬንችድ ጎድን ሮስት ጥብስ
 ባለአጥንት የጎድን-አይን ስቴክ የበሬ ሥጋ (ፕራይም ጎድን)  
 ባለአጥንት የጎድን-አይን ስቴክ ጥብስ
 አጭር ጎድን 
 ሱ ቪድ
 እንግሊዝ ቁርጥ
 ብሮይልድ
 የበሬ ጎድን (ከደረት)
 ስቲኪ የበሬ ጎድን አሮስቶ 
 ፍላንከን ቁርጥ
 የበሬ የጀርባ ጎድን (ቤቢ ባክ ጎድን)
 የግሪል ባርቤኪው
 የተጨሰበት
 የኦቨን አሮስቶ
 ካልቢ በግሪል መጥበስ
 የጎድን አሮስቶ
 የጎድን ስቴክ በመጥበሻ ለብልቦ በኦቨን መጨረስ
 አጥንት የሌለው  
 ደልማንኮ ስቴክ
 በመጥበሻ መጥበስ
 የጎድን-አይን የበሬ ስጋ
 ግዩዶን
 የጎድን-አይን አሮስቶ
 ፊሊ ቺዝ ስቴክ
 የጎድን አይን ስቴክ (ስኮች ፊሌት)

የበሬ ኩላሊት
 የበሬ ስጋና ኩላሊት ፓይ
 ዱለት

የበሬ ጨጓራ
 ትሪፓ
 ዱለት
 ምላስና ሰምበር
 ስቲር ፍራይድ ትሪፓ
 የሮማ ስታይል ትሪፓ
 ጨጓራ ጥብስ
 ጨጓራ ወጥ

የበሬ ምላስ
 ምላስና ሰምበር
 ምላስ ቅቅል

የበሬ የሮኪ ተራራ ኦይስተርስ
 ፍራይድ የሮኪ ተራራ ኦይስተርስ
 የኢስያ የሮኪ ተራራ ኦይስተር ታኮ

የበሬ ልብ (ኤክስትራ ሊን)
 ዱለት
 የበሬ ልብ ታርታር
 የበሬ ልብ የመጥበሻ ጥብስ
 የበሬ ልብ ወጥ
 የበሬ ልብ የግሪል ጥብስ
 የበሬ ልብ ካባብ

ደግሞ ይዩ
 የከብት ስጋ 
 የጥጃ ሥጋ
 አበሳሰል
 በር:ኑሮዘዴ

ለማዳ እንስሶች
የቶራ አስተኔ
በሬ የትልቁ ለማዳ፤ ወንድ የቀንድ ከብት የጎልማሳነት ደረጃ መጠሪያ ነው። እነዚህም በሮማይስጥ genus Bos ከሚባሉት ዝርያዎች እጅግ በከፍተኛ መጠን ከተስፋፉት ዋነኞቹ ናቸው። ይህ እንሥሳ ለእርሻ፣ ለምግብነት እንዲሁም በአንዳንድ ቦታዎች ለመጓጓዣነት ያገለግላል። የዚሁ ዝርያ የሴት ፆታ ላም ትባላለች።

የመጨረሻ ምርጥ ተብለው የሚመለከቱት የበሬ ዝርያዎች የእንግሊዝ ነጭ በሬ፣ አንኮሌ ዋቱሲ፣ አንገስ፣ ሳንታ ገርትሩደስ፣ ገርንሲ፣ ሆልስታይን፣ ኤርሺየር፣ ብራንገስ፣ ብራህማን፣ ቺያኒና፣ ሄረፎርድ፣ ቻሮላዪስ፣ እና ጋሎዌይ የበሬ ዝርያ ናቸው።