በማስታወቂያ ሥራና በአትሌቶች መካከል የተዘጋው በር
ፕሮፌሽናል
ስፖርተኞች የአንድን ክለብ ንግድ እንዲቀላጠፍና ገቢው ከፍ እንዲል የማድረግ ትልቅ አቅም አላቸው። ደጋፊዎች ላይ ተፅዕኖ በማሳረፍ የትኬትና የማልያ ሽያጭ እንዲጨምር የማድረግ ጉልበት እንዳላቸውም የዓለማችን ኮከብ ተጫዋች ክርስቲያኖ ሮናልዶ ሪያል ማድሪድን ለቆ ወደ ጁቬንቱስ በተዛወረበት በዚህ ዓመት ተመልክተናል። በተመሳሳይ ፕሮፌሽናል ስፖርተኞች በሌ ሎች የንግድና አገልግሎት እንቅስቃሴዎች ላይ ማስታ ወቂያዎችን ሲሠሩ በህብረተሰቡ ላይ የሚያሳድሩት ተፅዕኖ ቀላል አይደለም። ለዚህም በዓለም አቀፍ ደረጃ በርካታ ታላላቅ ኩባንያዎችና ድርጅቶች በታላላቅ ስፖርተኞች አማካኝነት ምርትና አገልግሎታቸውን በስፋት ተደራሽ አድርገው የሚያገኙትን ተቀባይነት መመልከት ትልቅ ማሳያ አድርጎ መውሰድ ይችላል። የቴሌቪዥን ስርጭቶች በዓለም ላይ ከመስፋ ፋታቸው አስቀድሞ የተለያዩ ታዋቂ ምርትና አገልግ ሎቶች ለተጠቃሚው ተደራሽ እንዲሆኑ ስፖርተኞች ተመራጭ እንደነበሩ የታሪክ መረጃዎች ይጠቁማሉ። ቴሌቪዥንና በአጠቃላይ ኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙኃን ከተስፋፉ ወዲህም ቢሆን ስፖርተኞች ምርትና አገልግሎቶችን ለማስተዋወቅ ተመራጭነታቸው ጨምሯል። የቦክሱ ንጉስ መሐመድ አሊ፣ ዝነኛው የቅርጫት ኳስ ተጫዋች ማይክል ጆርዳን፣ የጎልፍ ንጉሱ ታይገር ውድስ በዓለም ላይ ያስተዋወቋቸው ምርትና አገልግሎቶች ገናና ስም እንዲገነቡ በማድረግ በታሪክ የማይረሳ አሻራ ማሳረፍ የቻሉ የስፖርቱ ዓለም ከዋክብት ናቸው። አንዳንድ የምዕራቡ ዓለም ጥናቶች እንደሚያ መለክቱት በተለይም ሕፃናት የሚጠቀሙትን ምርትና አገልግሎቶች በስፖርተኞች አማካኝነት ማስተዋወቅ ትርፋማና ተፅዕኖውም ከፍ ያለ መሆኑን ያስቀምጣሉ። ከካናዳ ቶሮንቶ ከአንድ የሕፃናት ሆስፒታል የወጣ አንድ ሪፖርት እንደሚጠቁመው በአገሪቱ ህፃናት በዓመት እስከ ሃያ ሺ የሚደርሱ የንግድ ማስታወቂያዎችን በተለያዩ አማራጮች ይመለከታሉ። በአሜሪካም ሕፃናት እስከ ሃያ አምስት ሺ ማስታወቂያዎችን በዓመት ይመለከታሉ ተብሎ ይታሰባል። «ግሎባል ኢሹ» የተባለ ተቋም ይህን መረጃ ተንትኖ ይፋ ባደረገው መሰረት እነዚህ ህፃናት በአብዛኛው የሚመለከቱት በስፖርተኞች የተሠሩ የንግድ ማስታወቂያዎችን ሲሆን፣ ከጣፋጭ መጠጦች እስከ ፈጣን ምግቦች ያሉ ምርቶች በብዛት ይገኙበታል። እነዚህ ሕፃናትም እነዚህን ምግብና መጠጦች መጠቀም እንደ ስፖርተኞቹ ጠንካራ፣ ፈጣንና ንቁ ያደርገናል ብለው እንዲያስቡ ያደርጋቸዋል። ከዚህ ባሻገር ስፖርተኞች የቅንጦት ምርቶችን በማስተዋወቅ ረገድ የበለጠ የተሳካላቸው እንደሆኑ በርካታ ማሳያዎች አሉ። ከፋሽን አልባሳት አኳያም ተፅዕኖ ፈጣሪነታቸው የጎላ
ስለመሆኑ ለበርካታ ዓመ ታት ታላላቅ ምርቶች የስፖርተኛውን ስም (brand) አድርገው በመያዝ በገበያ ሲቆዩ ማስተዋል ይቻላል። ከዚህ ከፋሽንና የመዋቢያ ቁሶች ጋር በተያያዘ በተለይም መልከ መልካሞቹ የእግር ኳስ ኮከቦች ዴቪድ ቤካምና ክርስቲያኖ ሮናልዶ በማስታወቂያው ዓለም ያላቸውን ተቀባይነትና በዓለም ላይ የፈጠሩትን ተፅዕኖ ማስታወስ በቂ ነው። ይህም በተጠቃሚውና አምራቹ መካከል የጠበቀ ትስስር ለመፍጠር ስፖርተኞች ድልድይ በመሆን ትልቁን ሚና እንደሚጫወቱ የዓለማችን ታላላቅ ኩባንያዎች ራሳቸው ሊመሰክሩ ይችላሉ።የንግድ
ማስታወቂያዎችን በስፖርተኞች ማሠ ራት ትልቅ ጥቅም እንዳለው ሁሉ የራሱ አደጋ እንዳለው የዘርፉ ባለሙያዎች ያስቀምጣሉ። አንድ አትሌት በኦሊምፒክ ሲያሸንፍ፣ ክብረወሰን ሲሰባብር የሚያስተዋውቀው ምርትና አገልግሎት ተፈላጊነት ላይ ጉልህ ተፅዕኖ እንዳለው ሁሉ አትሌቱ በማህበረሰቡ ዘንድ የተወገዙ ጉዳዮች ላይ ተሳታፊ ሆኖ ከተገኘ አደጋው የከፋ ነው። ታይገር ውድስ እአአ 2009 ላይ በወሲብ ቅሌት ውስጥ መግባቱ ሲታወቅ ከእርሱ ጋር የሚሠሩ በርካታ ኩባንያዎች የምርትና አገልግሎታቸውን ስምና ዝና ለመጠበቅ ውላቸውን እንዳቋረጡ ይታወሳል። እውቁ ብስክሌተኛ አርም ስትሮንግ አበረታች ንጥረ ነገር ተጠቃሚ መሆኑ በታወቀ ማግስትም የገጠመው ነገር ተመሳሳይ ነው። በአገራችን ስፖርተኞች ከማስታወቂያ ሥራ ዎች ጋር በተያያዘ የተጓዙበት መንገድ ገና የተነካ አይመስልም። ኢትዮጵያ ከሰላሳ አንድ ዓመታት በኋላ እአአ ለ2013 የአፍሪካ ዋንጫ ባለፈችበት ወቅት እግር ኳሱ ብቻም ሳይሆን የተጫዋቾች የማስታወቂያ ሥራም ተነቃቅቶ ነበር። ከአፍሪካ ዋንጫው በኋላም ቢሆን ለጥቂት ጊዜ አሠልጣኝ ሰውነት ቢሻውን ጨምሮ በርካታ የብሔራዊ ቡድኑ ተጫዋቾች ለአገር ውስጥ ምርትና አገልግሎቶች ላይ የተለያዩ የማስታወቂያ ሥራዎች ሲጎርፍላቸው እንደነበር በቅርብ እናስታውሳለን። እግር ኳሱ ከአፍሪካ ዋንጫው በኋላ ወደ መጣበት ቁልቁለት በመመለሱ ከማስታወቂያው ጋር በተያያዘ ያለው ጉዳይም አብሮ ቢቀበር ስለማይገርም እዚህ ጋር እንግታው። ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ደረጃ እጅግ ውጤታማ የሆኑ የበርካታ ብርቅየ አትሌቶች ባለቤት ከመሆኗ አንፃር ከዋክብት አትሌቶቻችን ከማስታወቂያ ሥራ ጋር በተያያዘ መነሳት ይገባቸዋል። በየጊዜው የዓለም ክብረወሰኖችን በመሰባበር፣ ከኦሊምፒክ እስከ ዓለም ቻምፒዮና በወርቅ የደመቁ አትሌቶቻችን ዓለም ላይ እንዳላቸው ገናና ስም በዓለም አቀፍ ደረጃ ማስታወቂያዎችን ሲሰሩ አናይም። ይህንን እያስተዋሉ ለምን? የሚል ጥያቄ አለማንሳት አይቻልምና ሃሳቡ ወደ መገናኛ ብዙኃን እንዲመጣ ያደረገን ዋነኛ ምክንያትም ይሄው ነው። በተለያዩ ጊዜያት በዓለም ላይ ትልቅ ዝናና ስም የገነቡ ኢትዮጵያውያን አትሌቶች በየትኛውም አጋጣሚ ዓለም አቀፋዊ ማስታወቂያዎችን ሲሠሩ አላየንም። «አትሌቶቻችን ራሳቸውን መግለፅ አይችሉም፣ራሳቸውንም አልሸጡም» በሚል ይታማሉ። እርግጥ
ነው ብዙዎቹ አትሌቶቻችን ይህ ችግር አለባቸው። ይህ ምክንያት ግን ዓለም አቀፋዊ ማስታወቂያዎችን እንዳይሠሩ እንቅፋት ነው ብሎ ለመደምደም አስቸጋሪ ነው። ምክንያቱም እጅግ ገናና ስም ያለውና የምዕራባውያኑን መገናኛ ብዙኃን በአግባቡ የተጠቀመው ጀግናው አትሌት ኃይሌ ገብረስላሴም ሊጠቀስ የሚችል ዓለም አቀፋዊ ማስታወቂያዎች ላይ አላየነውም። ታዲያ ከቋንቋ ክህሎት አንስቶ የፈለገውን ሃሳብ በሚፈልገው መንገድ በመግለፅ የተካነው ኃይሌ ካልሠራ የትኛው አትሌት ሊሠራ ነው? ይህ ዓለማችን ላይ ካለው ነባራዊ ሁኔታ አንፃር የተለያዩ መላምቶችን እንድናስቀምጥ ያደርጋል። ታላላቅ የዓለማችን ኩባንያዎች በብዛት ምርትና አገልግሎታቸውን ለማስተዋወቅ ከአትሌቲክስ ኮከቦች ይልቅ የእግር ኳስ ወይም ምዕራባውያን ትኩረት ለሚሰጧቸው የስፖርት ኮከቦች ያደላሉ። ይህ ማለት ግን ኮከብ ሯጮች ከነጭራሹ የማስታወቂያው ኢንዱስትሪ ውስጥ ቦታ የላቸውም ማለት አይደለም። ነገር ግን እነዚህ አትሌቶች በሚወዳደሩበት ርቀት መሰረት በሚመስል መልኩ የአጭር ርቀት ሯጮች ብቻ ማለት በሚቻልበትደረጃ ማስታወቂያዎችን ለመሥራት ተመራጭ ሲሆኑ ይስተዋላል። ይህ ደግሞ በረጅም ርቀቶች ለገነኑት ኢትዮጵያውያን ኮከቦች የራሱን ችግር ይዞ ይመጣል። ጥቁር አትሌቶች በተወሰነ መልኩም ቢሆን የቆዳ ቀለምን መሰረት ላደረገ ዘረኝነት ተጋላጭ መሆናቸውም የራሱ ችግር እንዳለው መዘንጋት የለበትም። ኢትዮጵያውያን ብቻም ሳይሆኑ አፍሪካውያን አትሌቶች በጠቅላላ የዚህ ችግር ሰለባ ስለመሆናቸው እግር ኳሱን ጨምሮ በሌሎች ስፖርቶች ኮከብ የሆኑ ጥቁሮች ታላላቅ የዓለማችን ምርትና አገልግሎቶችን ሲያስተዋውቁ የምናይበት አጋጣሚ ትንሽ መሆኑን ማስተዋል ይቻላል። ዓለም አቀፍ በሆኑ የማስታወቂያ ሥራዎች ኢትዮጵያውያን አትሌቶች በተቀመጡት ምክንያቶች ከውድድር ውጪ ሆኑ ብለን እናስብ። በአገር ውስጥ ያለውስ ችግር ምንድነው? ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እንደ አሸን በፈሉ የቴሌቪዥንና የሬድዮ ጣቢያዎች በአገራችን ያሉ ዓለም አቀፍ ምርትና አገልግሎቶች፤ እንዲሁም አገር በቀሎቹ በስፋት ሲተዋወቁ በየእለቱ እናስተውላለን። ከነዚህ ማስታወቂያዎች ውስጥ ስንቶቹ ላይ አትሌቶቻችን ተሳትፈዋል ብለን ብንቆጥር የአንድን እጅ ጣቶች እንኳን እንደማይሞሉ ማረጋገጥ ይቻላል። ኃይሌ
ገብረስላሴ፣ መሰረት ደፋርና አልማዝ አያና ብለን ከጠቀስን በዚህ ሥራ ላይ በተወሰነ መልኩም ቢሆን የምናገኘው ሌላ አትሌት የለም። ሌሎቹ ብርቅዬ አትሌቶቻችን የማስታወቂያው ቢዝነስ አልገባቸውም ወይንስ አይፈልጉትም? የአገራችን ታላላቅ ምርትና አገልግሎቶችስ ተቀባይነታቸውን ለመጨመር አትሌቶቻችንን እንደ አማራጭ መጠቀም ስለማይፈልጉ ነው ወይንስ አትሌቶቹ በራቸውን ለዚህ ቢዝነስ ስለዘጉ ነው? የኦሊምፒክና የዓለም ቻምፒዮናዎች የብር ሜዳሊያዎች አሸናፊው አትሌት ስለሺ ስህን የኢትዮጵያ አትሌቶች ማህበር ፕሬዚዳንት ነው። ከዚህም በላይ ስለሺ ከራሱ ጀምሮ የበርካታ ብርቅዬ አትሌቶች መገኛ የሆነው የዲባባ ቤተሰብ አካል እንደመሆኑ በዚህ ጉዳይ ላይ ከእሱ የተሻለ ሃሳብ ሊሰጥ የሚችል አትሌት አይኖርም ብለን በስልክ አነጋግረነዋል። እንደ ስለሺ ሃሳብ አትሌቶቻችን በማስታወቂያው ኢንዱስትሪ ውስጥ በስፋት ያልገቡበት ዋነኛ ምክንያት በብዛት ወደ ውድድርና ልምምድ ትኩረት ስለሚያደርጉ ነው። በሌላ በኩል አትሌቶቻችን ያደጉበት ማህበረሰብ በራሱ ተፅዕኖ እንዳለው ይናገራል። «አትሌቶቻችን ራሳቸውን የመግለፅና የመሸጥ ችግር አለባቸው» የሚለው ሃሳብም ከዚህ ጋር የተያያዘ መሆኑን በማብራራት የራሱ አሉታዊ ተፅዕኖ እንዳለው ያስረዳል። ማስታወቂያ ማሠራት የሚፈልጉ አካላት ወደ አትሌቶች የመቅረብ ችግሮች ሊኖሩባቸው እንደሚችሉ ሁሉ በዋናነት ግን የአትሌቶች ወደ ውድድርና ሥልጠና ማተኮር መሆኑን ያብራራል። በእሱ
ዙሪያ ባሉ አትሌቶች ማስታወቂያዎችን ሥሩልን የሚሉ ጥያቄዎች በተለያዩ ጊዜዎች እንደሚቀርቡ የሚያስታውሰው ስለሺ አንዳንድ አለመስማማቶች እንደሚፈጠሩም ይናገራል። ‹‹አትሌቶች የማስታወቂያ ሥራን እንደቢዝነስ አልተመለከቱትም›› ብሎም ይደመድማል። አትሌቶቻችን ከዚህ ገንዘብ ከሚያስገኝ ሥራ ይልቅ የበጎ አድራጎት ሥራዎች ላይ በአምባሳደርነት እንደሚሳተፉ የሚናገረው ስለሺ የረጅም ርቀት ፈርጧ አትሌትና ባለቤቱ ጥሩነሽ ዲባባ የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅትና ሌሎች ተቋማት አምባሳደር ሆና እንደምታገለግል በምሳሌነት ይጠቅሳል።አዲስ ዘመን መጋቢት 28/2011ቦጋለ
አበበ