ኢትዮጵያ በእናቶች ሞት ቅነሳ የሚሊኒየሙን ግቦች እንዳላሳካች የተመድ ሪፖርት ይፋ አደረገ
በኢትዮጵያ ለ15 ዓመታት ሲተገበሩ የቆዩት የሚሊኒየሙ የልማት ግቦች በአብዛኛው በመሳካት ዕድል ላይ መሆናቸውን ይፋ ያደረገው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የልማት ፕሮግራም (ዩኤንዲፒ) ሪፖርት፣ በእናቶች ሞት ቅነሳ ላይ የተቀመጠውን ግብ አገሪቱ እንደማታሳካ ይፋ አደረገ፡፡ አገሪቱ የሕፃናት ሞት ቅነሳን ከተቀመጠው ጊዜ ቀድማ ማሳካቷን ተመድ አስታውቋል፡፡የብሔራዊ ፕላን ኮሚሽን ኮሚሽነር ዶ/ር ይናገር ደሴና ምክትላቸው ዶ/ር ጌታቸው አደምን ጨምሮ የተመድ ኤጀንሲዎች በታደሙበት ስብሰባ ጥቅምት 11 ቀን 2008 ዓ.ም. በአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ይፋ የተደረገው ሪፖርት፣ ኢትዮጵያ በየጊዜው በእናቶች ሞት ቅነሳ ላይ ለውጥ ብታሳይም በተመድ የተቀመጠውን ግብ አላሳካችም ያሰኛት፣ በወሊድ ወቅት የሚሞቱ እናቶች ቁጥርን ወደ 267 ዝቅ ማድረግ ባለመቻሏ ነው፡፡ በተመድ የእናቶች ጤናን ማሻሻል በተሰኘው አምስተኛው ግብ መሠረት፣ ከመቶ ሺሕ እናቶች መካከል ዝቅተኛው የሞት መጠን 267 እንዲሆን ይጠበቅ ነበር፡፡ ይሁንና በኢትዮጵያ ከሁለት ዓመት በፊት የተመዘገበውና ከመቶ ሺሕ እናቶች መካከል በወሊድ ወቅት የሚሞቱት 420 በመሆናቸው፣ አገሪቱ ይህንን ግብ ከማያሳኩት ተርታ እንድትመደብ አድርጓታል፡፡በአንፃሩ ከ25 ዓመታት በፊት ይሞቱ የነበሩ እናቶች ቁጥር 1,400 የነበረ ሲሆን፣ ከአሥር ዓመት ወዲህ ቁጥራቸው ወደ 871 ሊቀንስ መቻሉን ሪፖርቱ ያትታል፡፡ በ1997 ዓ.ም. የእናቶች ሞት መጠን ወደ 673 ሲቀንስ ከአራት ዓመት ወዲህ ግን ወደ 676 በመውጣት ጭማሪ ቢያሳይም፣ ከ2005 ዓ.ም. ወዲህ ግን ወደ 420 ዝቅ በማለቱ፣ አገሪቱ በእናቶች ሞት ቅነሳ ላይ ያሳየችው እመርታ የማይናቅ መሆኑን ተመድ አስታውቋል፡፡ለእናቶች ሞት ምክንያት ከሚደረጉት መካከል በቅድመ ወሊድ፣ በወሊድና በድኅረ ወሊድ ጊዜ እናቶች ተገቢውን የጤና ክብካቤ አገልግሎት ማግኘት አለመቻላቸው ይጠቀሳሉ፡፡ የዓለም ባንክ ዓምና ይፋ ባደረገው የድህነት ግምገማ ሪፖርት መሠረት፣ በ1992 ዓ.ም. በገጠር አከባቢ ከሚኖሩ አምስት እናቶች አንዷ ብቻ ቅድመ ወሊድ የጤና ክትትል አገልግሎት የማግኘት ዕድል ነበራት፡፡ እየተሻሻለ መጥቶ ከአራት ዓመት ወዲህ ከሦስት እናቶች አንዷ ቅደመ ወሊድ ክትልል ማድረግ ብትችልም፣ በወሊድ ወቅት የሚሞቱ እናቶች መቀነስ በነበረበት ዝቅተኛ መጠን ሊቀንስ አልቻለም፡፡ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ዶ/ር ቴድሮስ አድሃኖም የጤና ጥበቃ ሚኒስትር ከነበሩበት ወቅት ጀምሮ ይህ ግብ ሊሳካ እንደማይችል ሲገልጹ እንደነበር አይዘነጋም፡፡በሌላ በኩል ከ15 ዓመታት በፊት የነበረው የአገሪቱ የድህነት መጠን በየጊዜው እየቀነሰ መጥቶ የተመድን የልማት ግቦች ለማሳካት ከሚቻላቸው አገር ተርታ ኢትዮጵያ እንድትካተት ቢያስችልም፣ አሁንም በከፋ ድህነት ውስጥ የሚገኙ 22.6 ሚሊዮን ሰዎች መኖራቸውን ይፋ አድርጓል፡፡ በቀን 1.25 ዶላር ወይም የ25 ብር ገቢ ማግኘት ያልቻሉት እነዚህ ዜጎች፣ ምግብና ምግብ ነክ ያልሆኑ መሠረታዊ ፍላጎቶቻቸውን ለማሟላት የተሳናቸው ናቸው፡፡ ከ15 ዓመታት በፊት በከፋ ድህነት ውስጥ ይኖሩ የነበሩ ሰዎች ቁጥር 50 በመቶ ገደማ የነበረ ሲሆን፣ በአሁኑ ወቅት 22.6 ሚሊዮን መድረሱን ተመድ አስታውቋል፡፡ ከዚህ ባሻገር ግን ከ1997 እስከ 2003 ዓ.ም. በነበሩት ዓመታት የአስከፊ ድህነት ደረጃ እየጨመረ መምጣቱንም አኃዞች አመላክተዋል፡፡ምንም እንኳ በድህነት ቅነሳ ላይ የታየው ለውጥ የሚሊኒየሙን የልማት ግቦች ለማሳካት ከሚቻላቸው አገሮች ኢትዮጵያን ቢያሠልፍም፣ በድኅረ የልማት ግቦች ዓመታት ከደሃም ደሃ የሆኑትን ዜጎች ድህነት መጠን የመቀነስና የምግብ ዋስትናን የማረጋገጥ ሥራ የመንግሥት ቀዳሚ ተግባር እንደሚሆን ተመድ በሪፖርቱ አሳስቧል፡፡የዓለም ባንክ ሪፖርት በበኩሉ በአገሪቱ እየተመዘገበ ያለው የኢኮኖሚ ዕድገት ጠቃሚነቱ አጠያያቂ ባይሆንም፣ በሰፊው ሕዝብ ዘንድ ተዳርሶ የሚፈለገውን ያህል ለውጥ ለማምጣት ግን ብዙ እንደሚቀረው ያትታል፡፡ የአንድ በመቶ ኢኮኖሚያዊ ዕድገት ማምጣት የቻለው የ0.15 ከመቶ የድህነት ቅነሳ መሆኑ በአማካይ ኢኮኖሚያዊ ዕድገቱ ላይ ሰፊ ለውጥ ለማምጣት ያለው አቅም አነሳ ሆኖ እንዲገኝ አድርጎታል፡፡ከተመድ ስምንቱ የሚሊኒየም የልማት ግቦች መካከል ኢትዮጵያ ታሳካቸዋለች ተብለው የሚታሰቡት፣ ሁሉን አቀፍ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ትልቁን ድርሻ ይይዛል፡፡ ከ20 ዓመታት በፊት የአንደኛ ደረጃ ንጥር ቅበላ መጠን (Net Enrollment Rate) ከ21 በመቶ አይበልጥም ነበር፡፡ ዓምና 93 በመቶ የደረሰው የቅበላ መጠን በየዓመቱ ከ18 በመቶ በላይ እየጨመረ መምጣቱ ታይቷል፡፡ በልማት ግቦቹ ማካተቻ ዓመት ላይ መቶ በመቶ እንደሚዳረሱ ቢጠበቅም፣ መጓተት መታየቱን ግን ተመድ ሳይጠቁም አላለፈም፡፡ በአንፃሩ በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት የተመዘገበው የንጥር ቅበላ መጠን ከ20 ዓመታት በፊት 8.8 በመቶ ቢሆንም፣ አሁን ከ20 በመቶ በላይ ሊጓዝ አልቻለም፡፡ ይህም ሆኖ በአገሪቱ ማንበብና መጻፍ የሚችለው ሕዝብ ቁጥር 47 በመቶ መድረሱን ተመድ ሲያመላክት፣ ከ15 ዓመት በፊት ግን ይህ አኀዝ 27 በመቶ እንደነበር ታይቷል፡፡ድህነትን በግማሽ የመቀነስ ወይም የማስወገድ፣ ሁሉን አቀፍ አንደኛ ደረጃ ትምህርትን ለሁሉም ማዳረስ፣ የጾታ እኩልነትና ሴቶችን የማብቃት ሥራ መሥራት፣ የሕፃናት ሞት ቅነሳ በሁለት ሦስተኛ መጠን እንዲቀንስ ወይም ከሚወለዱ 1,000 ሕፃናት መካከል ከ63 ያልበለጡ ሕፃናት እንዳይሞቱ ማድረግ፣ የእናቶች ጤና ክብካቤን ማሻሻል፣ ኤችአይቪ/ኤድስን፣ ወባንና ሌሎች በሽታዎችን መዋጋት፣ የአካባቢ ጥበቃና ዘላቂነትን ማረጋገጥ፣ እንዲሁም ዓለም አቀፍ አጋርነት በመገንባት ለልማት ማዋል የሚሉት ስምንቱ የሚሊኒየሙ የልማት ግቦች ናቸው፡፡ ከእነዚህ ውስጥ ኢትዮጵያ ከአንድ ሺሕ ሕፃናት መካከል የሕፃናት ሞትን 60 በመቶ በማውረዷ የተመድን ግብ ቀድማ ያሳካች መሆኗ ተመዝግቧል፡፡ የተቀሩት አብዛኞቹ ግቦች ግን ሊሳኩ በሚችሉበት ማዕቀፍ ውስጥ የሚገኙ ናቸው ተብሏል፡፡  