የናይል የትብብር ማዕቀፍ ለዓባይ ወንዝ ፍትሃዊ አጠቃቀም ብቸኛው መፍትሄ ነው!
 እ.ኤ.አ. ሜይ 21/1997 ተመድ ለመጓጓዣነት የማይውሉ ድንበር ተሻጋሪ ወንዞችን አጠቃቀም አስመልክቶ ባወጣው ኮንቬንሽን መሠረት ሁሉም የተፋሰስ ሀገራት ወንዙን በሚጠቀሙበት ጊዜ የእኩል /ፍትሃዊ/ (Equality) አጠቃቀም መርህን በዋነኝነት መከተል እንዳለባቸው ያስቀምጣል፡፡  በኮንቬንሽኑ አንቀጽ 6 መሠረት/ የፍትሃዊነት መርህ የሚከተሉትን መስፈርቶች የሚይዝ ነው የጂኦግራፊ፣ የሃይድሮ ግራፊክ፣ የሃይድሮሎጂክ፣ የኢኮሎጂካል እና ሌሎች የተፈጥሮ ሁኔታ መመዘኛዎች፣ በተፋሰሱ በሚገኙ ሀገራት ያለው የኢኮኖሚ እና ማህበራዊ ፍላጎቶች፣ አንድ ሀገር ውሃውን ሲጠቀም በሌላኛው ተፋሰስ ሀገር ላይ ያለው ተፅዕኖ፣ በጥቅም ላይ ያለ እና እምቅ የውሃ አቅም፣ ውሃውን ለመጠበቅ፣ ለመከላከል፣ ለመበልፀግ ያለው ጠቀሜታ እና ለዚህ የሚውለው ወጪ እንዲሁም አማራጭ የውሃ ምንጮች በእነዚህ መመዘኛዎች መሠረት ሀገራት መከፋፈል እንዳለባቸው ኮንቬንሽኑ ያስቀምጣል፡፡  ከዚህ አንጻር ዓባይን አስመልክቶ ለእነዚህ መመዘኛዎች ቀረቤታ ያለው ስምምነት የቅኝ ግዛት ውሎች ሳይሆኑ የናይል ተፋሰስ የትብብር ማዕቀፍ ወይም የኢንተቤ ስምምነት ነው፡፡ በዚህ ስምምነት ከአባል ሀገራት 2/3ኛው ካፀደቁት ዓለም አቀፉ ተቀባይነት እና አስገዳጅነት ያለው ሕግ ይሆናል፡፡ እስካሁን ኢትዮጵያን ጨምሮ አራት አገራት ስምምነቱን ያጸደቁት ሲሆን ቀሪዎቹም በቅርብ ጊዜ ያፀድቁታል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ይህንን ተከትሎም ለመጀመሪያ ጊዜም ናይልን በተመለከተ ዓለም አቀፍና ተቀባይነት ያለው ሕግ ይሆናል፡፡  በ1997ቱ የተመድ ኮንቬንሽን መሠረት ከእኩል ተጠቃሚነት በተጨማሪ ጉዳት ያለማድረስ መርህ ሌላኛው መመዘኛ ነው፡፡ የህዳሴውን ግድብ በተመለከተ በግብፅ ላይ ትርጉም ያለው ጉዳት እንደማይደርስ በተደጋጋሚ ኢትዮጵያ አስቀምጣለች፡፡ እንዲያውም የግድቡ ሥራ ሲጀመር የቀድሞው ጠ/ሚ/ር መለስ ዜናዊ እንደተናገሩት ፍትሃዊ አጠቃቀም የሰፈነ ቢሆን ኖሮ ከግድቡ ሥራ ወጪ 20 በመቶውን ሱዳን 30 በመቶውን ደግሞ ግብፅ ሊሸፍኑ ይገባ ነበር፡፡ እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ ግብፃውያን እውነታውን ክደው የሚያቀርቡት የመከራከሪያ ነጥብ 55.5 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሊትር ውሃ የመጠቀም ታሪካዊ መብት አለኝ፡፡  ይህም ተለምዷዊ ዓለም አቀፍ ሕግ ሆኗል የሚል ነው፡፡ ይሁንና ተለምዷዊ ዓለም አቀፍ ሕግ ተቀባይነት የሚኖረው ተቃዋሚ ወገን ሳይኖር ሲቀር ነው፡፡ ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ የመጠቀም መብት እንዳላት ለግብጽ እና ለሌሎችም በየጊዜው ከማሳወቋም በላይ ቅኝ ገዢዎችና ግብጽ ኢትዮጵያን በማግለል የተዋዋሉትን ኢፍትሃዊ ስምምነቶች ፈጽሞ እንደማትቀበል ለዓለም አቀፍ ተቋማት፣ ለሊግ ኦፍኔሽንና ለተመድ በጽሑፍ መግለጿ ይታወቃል፡ ፡ በተለይ የአጼ ምኒልክ እና አጼ ኃይለሥላሴ ተቃውሞዎች በጽሐፍ ሰፍረው ይገኛሉ፡፡  ስለዚህ ታሪካዊ መብት የሚባለውን ኢትዮጵያ ተቃውሞዋን የገለፀችበት ስለሆነ በዓለም አቀፍ ሕግ ተቀባይነት አይኖረውም፡፡ በተጨማሪም በ1978 በቬና በፀደቀው ኮንቬንሽን መሠረት ሀገራት ከቅኝ ግዛት ሲላቀቁ መውረስ ያለባቸው ድንበር እንጂ ሌሎች መብቶችን እና ግዴታዎችን እንዳልሆነም በግልጽ ያስቀምጣል፡፡ ከዚህ እውነታ በመነሳት የታላቁ ህዳሴ ግድብን ስንመለከት ኢትዮጵያ ዓለም አቀፍ መርህን ተከትላ የሰራችውና ሌሎች የተፋሰሱ አገራትን የሚጠቅም እንደሆነ ግልጽ ነው። ኢትዮጵያ ለፍትሃዊና የጋራ ተጠቃሚነት መርህ መገዛቷን ለማረጋገጥም ከዓባይ ውሃ 85 በመቶውን እያመነጨችም የበለጠ ተጠቃሚ ልሁን አላለችም። ይልቁኑ ከሁሉም የተፋሰሱ አገራት ጋር በጋራና በፍትሃዊነት ለመጠቀም የናይል የትብብር ማዕቀፍን ቀድማ በመቀበል አጸደቀች እንጂ። ከዚህ በተቃራኒው የግብጽ አቋም እኔ ብቻ ልጠቀም የሚልና ስግብግብነትን የተላበሰ በመሆኑ በተለያየ የአቋራጭ መንገድ በመጓዝ ፍትሃዊውን የናይል የትብብር ማዕቀፍ ለማስረሳት የተለያየ ጥረት በማድረግ ላይ ትገኛለች።  የውሃው ባለቤት የሆኑ አገሮች እያሉም የዓለም ባንክና አሜሪካ ያደራድሩን ጥያቄም ከፍትሃዊው የናይል የትብብር ማዕቀፍ ለማፈንገጥና ኢፍትሀዊነትን ለማንገስ የሚደረግ ጥረት ነው። ስለሆነም ኢትዮጵያ በዓባይ ወንዝ ዙሪያ የሚደረጉ ድርድሮች ሁሉ በናይል የትብብር ማዕቀፍ ሥር ብቻ እንዲካሄዱ የሚል የቀደመ አቋሟን አጠናክራ መቀጠል ይኖርባታል። ይህንን በማድረግም አጉል ብልጣብልጥነትን ማጋለጥና ፍትሃዊነትን ማረጋገጥ ይቻላል! አዲስ ዘመን ሚያዝያ 19/2012