ሕገወጥ እሸጋ ተደርጎብኛል ያለው ክላሲ የታሸገ ውኃ ፋብሪካ ንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴርን ከሰሰ
ክላሲ የታሸገ ውኃ ፋብሪካ ያለ ምንም ምክንያትና ማስጠንቀቂያ ሕገወጥ እሸጋ እንዳደረገበት በመግለጽ፣ በንግናድ ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ላይ የፍትሐ ብሔር ክስ መሠረተ፡፡ የፋብሪካው ባለቤት በላያ ኢንዱስትሪ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ዘጠነኛ ፍትሐ ብሔር ልደታ ምድብ ችሎት ያቀረበው ክስ እንደሚያስረዳው፣ ክላሲ ውኃ በመንግሥት የተቀመጡ የጥራት ደረጃዎችን ጠብቆ እየተመረተ ለገበያ የሚቀርብ እሽግ ውኃ ነው፡፡ ፋብሪካው ውኃውን እያመረተና ደረጃውንና ንፅህናውን ጠብቆ ለገበያ ሲያቀርብ ከሰባት ዓመታት በላይ የቆየ መሆኑን፣ አንድም ጊዜ ከሚመለከተው የመንግሥት ተቆጣጣሪ ተቋም ምንም ዓይነት ማስጠንቀቂያም ሆነ አስተያየት ቀርቦበት እንደማያውቅ በክሱ ገልጿል፡፡ ነገር ግን መስከረም 9 ቀን 2011 ዓ.ም. ከንግድ ሚኒስቴር (በወቅቱ አጠራር) በተጻፈ ደብዳቤ ፋብሪካው እንዲታሸግና በመገናኛ ብዙኃን እንዲነገር በማድረግ፣ መልካም ስሙ እንዲጎድፍ ማድረጉን ክሱ ያብራራል፡፡ የድርጀቱን ኢኮኖሚ ከመጉዳቱም በላይ ለዓመታት የገነባውን መልካም ስም የሚያጎድፍ ተግባር መፈጸሙ፣ ለተመሳሳይ ኢንቨስተሮችም ሆነ ወደ ዘርፉ ለሚገቡ አዲስ ባለሀብቶች የሚያስተላልፈው መልዕክት ከባድ መሆኑን አክሏል፡፡ ሚኒስቴሩ ለወሰደው ዕርምጃ መነሻ ያደረገው የኢትዮጵያ ተስማሚነትና ምዘና ድርጅት በሚያዝያ ወር 2010 ዓ.ም. ጽፎልኛል በሚለው ደብዳቤ መሆኑም በክሱ ተጠቅሷል፡፡ ነገር ግን ሚኒስቴሩ ግብታዊ የሆነ ሕገወጥ ዕርምጃ ሲወስድ የኢትዮጵያ ተስማሚነትና ምዘና ድርጅት ለፋብሪካው የጻፈውን ደብዳቤ ሳያይና ሳያገናዝብ መሆኑንም ጠቁሟል፡፡ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ ፋብሪካውን ባሸገበት ወቅት ከ760 ሺሕ ብር በላይ ግምት ያላቸው የታሸገ ውኃ ምርቶች እንደነበሩና ወር ባልሞላው ጊዜ ውስጥ ከ4.5 ሚሊዮን ብር በላይ ኪሳራ እንዳደረሰበትም አብራርቶ ክስ አቅርቧል፡፡ በውጭ ምንዛሪ የገቡ የፋብሪካው ማሽኖች ባለመንቀሳቀሳቸው ከጥቅም ውጪ እየሆኑ መሆናቸውን ጠቅሶ፣ በፋብሪካው ውስጥ ይሠሩ የነበሩ ቋሚና ጊዜያዊ ከ240 በላይ ሠራተኞችም ከእነ ቤተሰቦቻቸው ችግር ላይ መውደቃቸውን አስረድቷል፡፡ የኢትዮጵያ ተስማሚነትና ምዘና ድርጅት ለናሙና ወስዶ ምርመራ አደረገባቸው የተባሉ እሽግ የክላሲ ውኃዎች የተወሰዱት ከሱቅ፣ ከሱፐርማርኬት ወይም ከሬስቶራንት ናቸው ብሏል፡፡ ለፋብሪካው ባለቤቶች ባልተገለጸበትና ከፋብሪካው ተመርቶ ሲወጣ የመጠቀሚያ ቀኑ የሚያበቃበት (Expiry Date)፣ እንዲሁም ከፋብሪካው ሲወጣ የሚለጠፈው የመውጫ ቁጥር (Batch Number) ባልተነገረበት ሁኔታ በድንገት መታሸጉ አሳዛኝና የአገሪቱን የንግድ ሕግ የሚቃረን ተግባር መሆኑን አስረድቷል፡፡ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ የውኃው ምርት በትክክል ከክላሲ ማምረቻ ፋብሪካ ስለመመረቱ ሳያረጋግጥ፣ በተጭበረበረ መንገድ እኩይ ተግባር ባላቸው አካላት መቀነባበር አለመቀነባበሩ ሳይታወቅ በግብታዊነት ተነሳስቶ ፋብሪካ ማሸግ ተገቢ አለመሆኑንም በክሱ አስታውቋል፡፡ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ በሕግ የተሰጠውን ተግባርና ኃላፊነት በአግባቡ መፈጸም ሲገባው ያልፈጸመ በመሆኑ፣ በፋብሪካው ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሱን አክሏል፡፡ በመሆኑም ሚኒስቴሩ የወሰደው ዕርምጃ ሕገወጥ ነው ተብሎ እንዲሻርና ፋብሪካው ሥራውን እንዲጀምር እንዲታዘዝለት፣ በፋብሪካው ላይ የደረሰውን ጉዳት እንዲከፍል እንዲታዘዝለትና በማሽኖቹ ላይ የሚደርሰውን ጉዳት ወደፊት እንዲያቀርብ መብቱ እንዲጠበቅለት ጠይቋል፡፡ በተጨማሪም ምርቱን አስመልክቶ የፋብሪካውን ስም በሚያጎድፍ መንገድ በመገናኛ ብዙኃን ያሠራጨውን መልዕክት በማስተካከል፣ በተመሳሳይ መገናኛ ብዙኃን እንዲያስተላልፍ ትዕዛዝ እንዲሰጥለት ዳኝነት ጠይቋል፡፡ ክላሲ የታሸገ ውኃ ፋብሪካ ያቀረበውን ክስ በሚመለከት ንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር በነገረ ፈጁ አቶ ዮናስ ከበደ አማካይነት መቃወሚያ አቅርቧል፡፡ ነገረ ፈጁ መጀመርያ ያቀረቡት መቃወሚያ በአዋጅ ቁጥር 980/2008 ድንጋጌ መሠረት ፍርድ ቤቱ ክሱን የማየት ሥልጣን የለውም የሚል ነው፡፡ በመቀጠልም ፋብሪካው የሚገኘው በኦሮሚያ ልዩ ዞን በመሆኑ፣ ጉዳዩ መቅረብ ያለበት ለልዩ ዞኑ ንግድ ቢሮ መሆኑንም ነገረ ፈጁ አስረድተዋል፡፡ ንግድ ሚኒስቴር የሚሰጠው ውሳኔ እንደ መጀመርያ ፍርድ ቤት ውሳኔ ስለሚቆጠር፣ ተጎጂዎች ክስ በቀጥታ ለከፍተኛ ፍርድ ቤት ማቅረብ ሳይሆን፣ ማቅረብ ያለባቸው በይግባኝ ለይግባኝ ሰሚ ችሎት መሆኑንም አክለዋል፡፡ በሌላ በኩል በፋብሪካው ላይ ዕርምጃ ከተወሰደበት ቀን ጀምሮ በአሥር ቀናት ውስጥ ለሚኒስቴሩ አቤቱታ ካልቀረበ በይርጋ ስለሚታገድ፣ ፋብሪካውም ይኼን ባለማድረጉ ጉዳዩ  በይርጋ መታገዱን አቶ ዮናስ ለፍርድ ቤቱ ተናግረዋል፡፡ ሚኒስቴሩ መስከረም 9 ቀን 2011 ዓ.ም. ፋብሪካውን ሲያሽግባቸው፣ በማግሥቱ መስከረም 10 ቀን 2011 ዓ.ም. ለንግድ ሚኒስቴር ገበያ ጥናት ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቤቱታ ማቅረባቸውን የፋብሪካው ጠበቃ አቶ ሞላ ዘገዬ ለፍርድ ቤቱ ተናግረዋል፡፡  ያለምንም ማስጠንቀቂያ ሲታሸግ የፋብሪካው ባለቤቶችም ሆኑ ሠራተኞች ግራ ከመጋባት ያለፈ ምንም የሚያውቁት ነገር እንደሌለ በመጥቀስ፣ ቢያንስ ቢያንስ ኢንቨስትመንት ከመሆኑ አንፃር ለፋብሪካው ባለቤት እንኳን ሊነገር ይገባ እንደነበር ገልጸው፣ ለሚኒስቴሩ ወዲያውኑ አቤቱታ ማቅረባቸውን ለፍርድ ቤቱ አስረድተዋል፡፡ ፋብሪካው መታሸጉን የድርጅቱ ባለቤቶችም ሆኑ ሠራተኞች የሰሙት እንደ ማንኛውም የኅብረተሰብ አካል ከመገናኛ ብዙኃን መሆኑን የገለጹት አቶ ሞላ፣ የተስማሚነትና ምዘና ድርጅት በጻፈላቸው ደብዳቤ  መሠረት እንዳሸገው ንግድ ሚኒስቴሩ መናገሩን ገልጸዋል፡፡ ነገር ግን ሚኒስቴሩ በተነገረው በስድስት ወራት ውስጥ መጥቶ እስከሚያሽገው፣ ውኃው ችግር ቢኖርበት ኖሮ ምን ያህል ሕዝብ ሊያልቅ እንደሚችል ፍርድ ቤቱ ግምት እንዲወስድላቸው ጠይቀዋል፡፡ፋብሪካው ውኃውን አምርቶና አሽጎ መሸጥ ከጀመረ ከሰባት ዓመታት በላይ እንደሆነው የጠቆሙት አቶ ሞላ፣ በዚህን ያህል ጊዜ ውስጥ በአንድም ሰው ላይ ሆነ፣ በማንኛውም ሁኔታ ችግር አድርሶና ተቃውሞ ገጥሞት እንደማያውቅ አስረድተዋል፡፡ በተደጋጋሚ ደረጃውን ጠብቀው ለሚኒስቴሩ የገበያ ኢንስፔክሽንና ሬጉላቶሪ ዳይሬክተር፣ ለሚኒስትር ዴኤታና ለሚኒስትሩ አቤቱታ ያቀረቡ ቢሆንም፣ ምንም ዓይነት ምላሽ የሚሰጣቸው እንዳላገኙና እንዲያውም ለማስተናገድ ፈቃደኛ እንዳልሆኑ ሲገለጽላቸው፣ ፍትሕ ፍለጋ ወደ ፍርድ ቤት መምጣታቸውን ተናግረዋል፡፡ ደረጃውን ጠብቀው ሲሄዱ የሚኒስቴሩ ባለሥልጣናት ምላሽ ሰጥተዋቸው ቢሆን ኖሮ፣ ነገረ ፈጁ እንደገለጹት በይገባኝ ይቀርቡ እንደነበር አቶ ሞላ ለፍርድ ቤቱ አስረድተዋል፡፡ ምንም ምላሽ የሚሰጣቸው በማጣታቸው የመጨረሻውን አማራጭ ፍርድ ቤትን በመጠቀም መብታቸውን ለማስከበር ክስ መመሥረታቸውን ገልጸዋል፡፡ ፍርድ ቤቱም የቀረበውን ክርክር መርምሮ ብይን ለመስጠት ለታኅሳስ 26 ቀን 2011 ዓ.ም. ቀጠሮ ሰጥቷል፡፡ 