በስፖርት ፖሊሲውና በሰራተኛው አዋጅ መካከል የተበጠሰው ሰንሰለት
ስፖርታዊ እንቅስቃሴ ማድረግ የአንድ ህብረተሰብን አካላዊ እና ስነ ልቦናዊ ጤንነትን በመጠበቅ ረገድ ፋይዳው ትልቅ ነው። ይህ ምርታማነትን የሚያጎለብት፥ ለማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ እድገት ቁልፍ ሚና ያለው የዜጎች መሰረታዊ መብት እየሆነም መጥቷል። ይህን ልብ ያለው የ1990 ዓ.ም የተቀረፀው የኢትዮጵያ ብሔራዊ የስፖርት ፖሊሲ በየደረጃው መላውን ህብረተሰብ በስፖርት በማሳተፍ ተተኪ ስፖርተኞችን ማፍራት ቀዳሚ አላማው አድርጎታል።ለዚህም መላው ህብረተሰብ በሚኖርበት፥ በሚሰራበት እና በሚማርበት አካባቢ በስፖርታዊ እንቅስቃሴዎች ተሳታፊና ተጠቃሚ እንዲሆን ለማስቻል በየደረጃው ምቹ ሁኔታዎችን የመፍጠር ግልፅ አቅጣጫ አስቀምጧል። የዚህን ፖሊሲ አቅጣጫ ስኬታማ በሆነ መልኩ ተፈፃሚ ለማድረግ የመላ ኢትዮጵያ ጨዋታዎችን የመሳሰሉ ፅንሰ ሃሳቦች ለመጀመሪያ ጊዜ በ1996 ዓ.ም በወቅቱ በነበረው የኢፌዲሪ ስፖርት፤ ባህል እና ቱሪዝም ሚኒስቴር ነበር የተጠነሰሰው።የኦሊምፒክና የመላ አፍሪካ ጨዋታዎችን መርህ መነሻ በማድረግ ህብረተሰቡን በስፖርታዊ እንቅስቃሴዎች በስፋት በማሳተፍ እና ተጠቃሚነቱን በማጎልበት የበርካታ ባህልና ትውፊቶች ባለቤት የሆኑ ብሔሮችና ብሔረሰቦች በአንድ መድረክ ተገናኝተው የባህል እና ልምድ ልውውጥ እንዲያደርጉ ታስቦ ፖሊሲው እንደተቀረፀ የመጀመሪያው የጥናት ሰነድ ላይ ተቀምጧል። ይህም አገሪቱ በምትከተለው የፌዴራሊዝም ስርዓት ህዝቦች የእርስ በእርስ ግንኙነታቸውን በማጠናከር በጋራ መግባባት ላይ የተመሰረተ መተሳሰብ እና መቀራረብ አዲሲቷን ኢትዮጵያ ለመገንባት ዘርፈ ብዙ ጥቅም እንዳለው ታምኖበታል። ሆኖም እነዚህን መሰረታዊ አላማዎች መነሻ በማድረግ ከ1997 እስከ1998 ዓ.ም በተለያዩ ምክንያቶች እቅዱን መሬት ማውረድ አልተቻለም ነበር።ከ1998 ዓ.ም በፊት የነበረውን ጥናት መከለስ በማስፈለጉም ክልሎችና ከተማ አስተዳደሮች እንዲሁም አገር አቀፍ የስፖርት ማህበራትን አስተያየቶች ባካተተ መልኩ የመላ ኢትዮጵያ ጨዋታዎችን የመሳሰሉ የስፖርት መድረኮች 1999
ዓ.ም ተወለዱ። በወቅቱ በነበረው ጥናት መሰረትም ኢትዮጵያ በኦሊምፒክና መላ አፍሪካ ጨዋታዎች ያስመዘገበቻቸው ውጤቶች፤ እያንዳንዱ ስፖርት የሚገኝበት የእድገት ደረጃ እንዲሁም ክልሎች በእያንዳንዱ ስፖርት የመሳተፍ አቅማቸው ተፈትሾ መላ ኢትዮጵያ ጨዋታ በ17 የስፖርት አይነቶች እንዲካሄድ ስምምነት ላይ እንደተደረሰ መረጃዎች ይጠቁማሉ።በኢትዮጵያ ሰራተኛ ማህበራት ኮንፌዴሬሽን (ኢሠማኮ) አዘጋጅነት በርካታ ቁጥር ባለው ሰራተኛ መካከል የሚካሄዱት የበጋ ወራት፣የሜይ ዴይ መታሰቢያና አገር አቀፍ ውድድሮች ከመላ ኢትዮጵያ ጨዋታዎች ጋር ተመሳሳይነት ያለው ከመሆኑ በተጨማሪ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገፅታዎች ናቸው ማለት ይቻላል። ሠራተኛው በስፖርት ጤንነቱ የተጠበቀ ምርታማ ዜጋ እንዲሆን ከማስቻል በተጨማሪ ኢሠማኮ የሚያዘጋጃቸው የስፖርት መድረኮች ሠራተኛው «የእኔ ነው» የሚለው የመዝናኛ አማራጩ ጭምር ነው። በውድድሩ የሚካፈሉ በርካታ ድርጅትና ተቋማት በተለያዩ የስፖርት አይነቶች ሠራተኞቻቸው ያላቸውን ክህሎት አውጥተው በመጠቀም ለአገር ስፖርት እድገት የበኩላቸውን ድርሻ ከመውጣት አልፈው ምርትና አገልግሎታቸውን ለማስተዋወቅ መልካም አጋጣሚ የሚያገኙበትም ነው። ስፖርቱ ሠራተኛውን ከማቀራረብና ልምዱን እንዲለዋወጥ እድል ከመፍጠር ባሻገር በሠራተኛው መካከል ቤተሰባዊ ስሜት እንዲጎለብት የሚጫወተው ሚና ቀላል እንዳልሆነም ማየት ይቻላል።ኢሠማኮ በነዚህ ውድድሮች ‹‹መላው ህብረተሰብ በሚኖርበት፥ በሚሰራበት እና በሚማርበት አካባቢ በስፖርታዊ እንቅስቃሴዎች ተሳታፊና ተጠቃሚ እንዲሆን ለማስቻል በየደረጃው ምቹ ሁኔታዎችን መፍጠር›› የሚለውን አገር አቀፍ የስፖርት ፖሊሲ ለማስፈፀም የሚያደርገው ጥረት በመልካም ጎኑ የሚነሳ ነው። በነዚህ ውድድሮች ላይ ከመሳተፍ አንስቶ ሰራተኛው በሚሰራበት አካባቢ ስፖርታዊ ውድድሮችን ለማዘውተር ድርጅቶችና ተቋማት ለሰራተኛው ምቹ ሁኔታ ፈጥረዋል ማለት ግን አይቻልም። አገር አቀፍ የስፖርት ፖሊሲው ሰራተኛው በሚሰራበት አካባቢ ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን እያከናወነ ከዘርፉ ተጠቃሚ እንዲሆን በግልፅ ቢያስቀምጥም በሰራተኛና አሰሪ አዋጁ የተደገፈ ባለመሆኑ ክፍተቶች ይታያሉ። ይህም ሰራተኛው በተለያዩ ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎች ለመሳተፍ እንደ አንድ መብቱ ወስዶ ከመጠየቅ ይልቅ የአሰሪውን በጎ ፍቃድ ለመጠበቅ እያደረገው እንደሚገኝ መገንዘብ ይቻላል።በርካታ ተቋማት የመንግስትም ይሁኑ የግል ሰራተኛው በስፖርት እንዲደራጅ የማድረግ ባህል የላቸውም። ግፊት ሲያደርጉም አይታዩም። ከዚህ ይልቅ ሰራተኛው በስፖርታዊ ውድድሮች ተሳታፊ ለመሆንና እንቅስቃሴዎችን በሚሰሩበት አካባቢ ለማከናወን የሚያነሱት ጥያቄ ከበጀት ጋር በተያያዘ ወደ ጎን ሲገፋ ማስተዋል የተለመደ ነው። ኢሠማኮ በሚያዘጋጃቸው የተለያዩ ውድድሮች የሚሳተፉ ድርጅትና ተቋማትን ብንመለከት አብዛኞቹ ወጥ በሆነ መልኩ ተሳታፊ አይደሉም። በዚህኛው ዓመት ተሳታፊ የሆኑ ተቋማት በቀጣዩ ዓመት ተሳታፊ ስለመሆናቸው ምንም ማረጋገጫ የለም። ይህ ማለት ሰራተኛው አሰሪው ለስፖርት ባለው መልካም አመለካከት በስፖርቱ ይሳተፋል እንጂ መብቱን ተጠቅሞ ወደ ስፖርቱ አይመጣም። ለዚህም በአንዳንድ ተቋማት ለስፖርት መልካም አመለካከት ያላቸው አሰሪዎች ሲቀየሩና ለስፖርት መልካም አመለካከት በሌላቸው ሲተኩ ሰራተኛው ከውድድሮች የሚቀርበት በርካታ አጋጣሚዎች እንዳሉ መጥቀስ ይቻላል።ሰራተኛው በሰራተኞች ስፖርት ከመሳተፍ ባሻገር በሚሰራበት አካባቢ ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን እንዲያደርግ ምንም አይነት ምቹ ሁኔታ እንዳልተፈጠረም ማየት ይቻላል። በሰራተኞች ስፖርት ዘወትር ተሳታፊ የሆኑ የመንግስት የልማት ድርጅቶች እንዲሁም የግል ተቋማትና ድርጅቶችን እንኳን ብንመለከት ስንቶቹ ናቸው በሚሰሩበት አካባቢ ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን እንዲያዘወትሩ ምቹ ሁኔታ የተፈጠረላቸው? ብለን ብንጠይቅ ምቹ ሁኔታ እንዳለ ምሎ የሚናገር አይኖርም።በተለይም የመንግስት የልማት ድርጅት ያልሆኑ ተቋማት ሰራተኛውን ወደ ስፖርቱ በማምጣትም ይሁን በሚሰራበት አካባቢ ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን እንዲያዘወትር በማድረግ ረገድ ምንም አይነት ምቹ ሁኔታና ትኩረት እንዳልሰጡት ማስተዋል ይቻላል። ለዚህም በኢሠማኮ ውድድሮች ከመንግስት የልማት ድርጅቶች ውጪ ያሉ ተቋማት ሲሳተፉ አለመታየታቸውን መገንዘብ ይቻላል።የኢሠማኮ ማህበራዊ ጉዳዮች መምሪያ ሃላፊና የስፖርት ኮሚቴ ሰብሳቢ አቶ ፍሰሃፂዮን ቢያድግልኝ፣ የመንግስት ሰራተኞች (civic servant) በኢትዮጵያ ሰራተኛ ማህበራት ኮንፌዴሬሽን ስር መጠቃለል እንደሚኖርበት ይናገራሉ። የመንግስት ሰራተኛው በኢሠማኮ ስር አለመተዳደሩ በሰራተኞች ስፖርት ላይ የመንግስት ሰራተኞች ላለመሳተፋቸው ዋነኛው ምክንያት መሆኑን የሚናገሩት አቶ ፍሰሃፂዮን ከስፖርቱ ባሻገርም የመንግስት ሰራተኞች መብትና ጥቅማቸውን እንዲያስከብሩ በኢሰማኮ ስር መታቀፍ አለባቸው የሚል አቋም አላቸው። ይህንንም ጥያቄ ኢሰማኮ ለቀድሞዎቹ ጠቅላይ ሚኒስትሮች ለአቶ መለስ ዜናዊና ለአቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ማቅረቡን ያስታውሳሉ። ከሰራተኛ መብት ጋር በተያያዘ ኢትዮጵያ የተቀበለቻቸው ዓለም አቀፍ ህግና ደንቦች እንደ አገሪቱ ህገመንግስት እንደሚታዩ የሚጠቁሙት አቶ ፍሰሃፂዮን ሰራተኛው የመንግስትም ይሁን የግል መደራጀት ሰብዓዊ መብቱም ጭምር እንደሆነ ያብራራሉ። ሰራተኛውን በተመለከተ በአገራችን ሁለት አይነት አዋጆች አሉ፣ አንደኛው የመንግስት ሰራተኞችን የተመለከተው 164 አዋጅ ሲሆን ሌላኛው የመንግስት የልማት ድርጅቶችና የግል ድርጅቶች የሚተዳደሩበት 377/96 ነው። በኢሰማኮ ስር የሚተዳደረው በሁለተኛው አዋጅ ስር ያለው ሲሆን የመጀመሪያው ወይም የመንግስት ሰራተኛውን የሚመለከተውን አዋጅ ኢሰማኮ አያስተዳድረውም። ይህም የመንግስት ሰራተኛውን ኢሰማኮ ወደ ራሱ ስፖርታዊ መድረኮች ለማምጣት አዋጁ እንደሚገድበው ነው አቶ ፍሰሃፂዮን የሚናገሩት። ‹‹ሰራተኛ ሰራተኛ ነው፣ይሄ አዋጅ ተነስቶ በሌላ አዋጅ መተካት ይኖርበታል›› በማለትም ይናገራሉ። ኢሰማኮም ለዚህ ከመንግስት ጋር በቅርበት እየተወያየ እንደሚገኝ ያስቀምጣሉ። የአሰሪና ሰራተኛው አዋጅ ከብሔራዊ የስፖርት ፖሊሲው ጋር ተጣጥሞ እንዲጓዝ ለማድረግ አዋጁ መከለስ እንደሚኖርበት ሊሰመርበት ይገባል። የአሰሪና ሰራተኛው አዋጅ ሰራተኛው በሚሰራበት አካባቢ የስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን እንዲያደርግ በሂደት አስገዳጅ ሁኔታዎችን ማስቀመጥ ካልቻለ የመንግስትም ይሁን የግል ተቋማት ሰራተኞች ወደ ስፖርቱ ለመምጣት ዘወትር የአሰሪውን በጎ ፍቃድ መጠበቃቸው የሚቀር አይሆንም። አዋጁ ሲከለስ እያንዳንዱ አሰሪ ለሰራተኛው ስፖርታዊ እንቅስቃሴ ምቹ ሁኔታዎችን ከመፍጠር ባሻገር ኢሰማኮ በሚያዘጋጃቸው ውድድሮች የራሱን የሆነ በጀት እንዲይዝ ማድረግም ይኖርበታል። ኢሰማኮም ሰራተኞች ወደ ስፖርቱ እንዲመጡና የተሳታፊዎቹን ቁጥር ለማሳደግ ከሚያደርገው ጥረት ጋር አያይዞ ይህን ጉዳይ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል።አዲስ ዘመን ቅዳሜ ሀምሌ 20/2011ቦጋለ አበበ