ባንኮች ካፒታላቸውን ማሳደግ ወይም መዋሀድ ግድ እንደሚላቸው ተጠቆመ
በአገሪቱ ውስጥ የሚንቀሳቀሱ የግል ባንኮች በዚህ ዓመት ካፒታላቸውን  ማሳደግ እንደሚጠበቅባቸውና ለዚህም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ መመርያ እንደሚያወጣ የሚጠበቅ ሲሆን፣ ካፒታሉን ለማሳደግ ግን የተለያዩ አማራጮች እንደሚታዩ ተጠቆመ፡፡ የአገሪቱ ባንኮች አሁን ይዘው የሚንቀሳቀሱት የካፒታል መጠን አነስተኛ ከመሆኑ አንፃር፣ ባንኮች የካፒታል መጠናቸውን በተለያዩ መንገዶች እንዲያሳድጉ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የራሱን ጥናት እያካሄደ ስለመሆኑም ታውቋል፡፡ ከትናንት በስቲያ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተገኝተው በተለያዩ አገራዊ ጉዳዮች ላይ ማብራሪያ የሰጡት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) እንደገለጹትም፣ ባንኮች ካፒታላቸውን ማሳደግ በተለያዩ ምክንያቶች ጠቃሚ እንደሆነና መንግሥትም ይህንን ለማድረግ በጥናት ላይ የተመሠረተ ሥራ የሚሠራ መሆኑን ጠቁመው ነበር፡፡ ‹‹ነባር ባንኮች ባለፉት 20 ዓመታት በኢትዮጵያ ፋይናንስ ኢንዱስትሪ ውስጥ ሲሠሩ የቆዩ የግል ባንኮች ጥራት ላይ በመሥራት፣ ካፒታላቸውን ከፍ እንዲያደርጉ ይደረጋል፤›› ያሉት ዶ/ር ዓብይ፣ ካፒታላቸውን በተለያየ መንገድ ማሳደግ የሚችሉ መሆኑንም ጠቁመዋል፡፡ ይህንንም በማድረግ ጠንከር ያሉ እውነተኛ ባንክ ሆነው ተወዳዳሪ ባንክ ሆነው ለመቀጠል ወደሚያስችለቸው አንድ ምዕራፍ መሸጋገር እንዳለባቸው ያመለከቱት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ካፒታላቸውን ማሳደግ ከፍተኛ ጠቀሜታ እንደሚኖረው መጥቀሳቸው ይታወሳል፡፡ ሪፖርተር ከብሔራዊ ባንክ ኤክስፐርቶች ያገኘው መረጃም የሚያመለክተው ለካፒታል ለማሳደግ የሚያስችሉ የተለያዩ አማራጮችን የሚመለከት መሆኑን ነው፡፡   ባንኮች ቀድሞም ቢሆን ካፒታላቸውን እንደሚያሳድጉት በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ዝግጅት ሲደረግ የነበረ ሲሆን፣ አሁንም ይህንን ሳናደርግ የነበረንን ጥናት በመቀጠል፣ ወቅቱን የጠበቀ ካፒታል ማሳደጊያ ይሆናል የተባለውን መመርያም ያዘጋጃል ተብሏል፡፡ በባንክ ካፒታል ማሳደግ ዙሪያ ያነጋገርናቸው የኢኮኖሚና የባንክ ባለሙያዎች እንደገለጹትም፣ ባንኮች  ካፒታላቸውን ማሳደግ ግድ ስለመሆኑ አመልክተዋል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዳመለከቱት የካፒታል የማሳደጉ ሥራ በተለያየ መንገድ የሚከናወን ስለመሆኑ የጠቆሙ ሲሆን፣ የኢኮኖሚ ባለሙያዎች የተለያዩ አማራጮች ይታያሉ ብለው እንደሚያምኑ ይገልጻሉ፡፡ መንግሥት ባንኮች ካፒታላቸውን እንዲያሳድጉ የሚያደረግበት መንግድ የተለያየ ሊሆን እንደሚችል የጠቆሙት የኢኮኖሚ ባለሙያው፣ አንዱ የባንክ መመሥረቻ የተከፈለ ካፒታል መጠን ከፍ ማድረግ ሊሆን ይችላል፡፡ ይህም ባንክ ለማቋቋም አሁን የሚጠየቀውን 500 ሚሊዮን ብር ቢያንስ ወደ ሁለት ቢሊዮን ብር ወይም ከዚያ በላይ እንዲያደርሱ ማድረግ እንደሆነም በምሳሌነት ጠቅሰዋል፡፡  ይህንን መጠን  የጠቀሱት ከዚህ ቀደም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ጠንከር ያሉ ባንኮችን ለመፍጠር ሁሉም ባንኮች የተከፈለ ካፒታላቸውን ሁለት ቢሊዮን ብር ለማድረስ መዘጋጀት እንዳለባቸው አሳስቦ የነበረውን በማስታወስ ነው፡፡ አሁንም መንግሥት ባንኮች ካፒታላቸውን ማሳደግ እንደሚኖርባቸው ሲያሳስብ፣ ይህንን ቀድሞ ታስቦ በነበረውን የገንዘብ መጠን ታሳቢ በማድረግ ካፒታላቸውን እንዲያሳድጉ መመርያ ሊያወጣ ይችላል የሚለውን አመለካከታቸውን ገልጸዋል፡፡ ሆኖም ሌሎች የካፒታል ማሳደጊያ መንገዶችን ይጠቀማል ያሉት እኚሁ ባለሙያ፣ መታወቅ ያለበት ግን ባንኮች አሁን ይዘው ባሉት የተከፈለ ካፒታል መጠን መቀጠል የማይችሉ መሆኑን ነው፡፡ መረጃዎች እንደሚያሳዩት በተለይ የግል ባንኮቹ ከጥቂቶቹ በቀር የተከፈለ ካፒታል መጠናቸው ከሁለት ቢሊዮን ብር ያነሰ በመሆኑ፣ ይህንን ከፍ በማድረግ፣ እንዲሁም አዳዲሶቹም ባንኮች የመነሻ ካፒታላቸውን ወይም የመቋቋሚያ ካፒታላቸውን ከፍ ማድረግ ካልተቻለ፣ ያሉት ባንኮች ሳይጠናከሩ ሌሎች ትንንሽ ባንኮችን እየፈጠሩ መሄድ ይሆናልና ጠንካራ ካፒታል ይዘው እንዲንቀሳቀሱ ማድረግ ለባንኮቹ ጭምር ጠቀሜታ አለው ብለዋል፡፡ ዛሬ ላይ ያሉት 16ቱ የግል ባንኮች በአጠቃላይ ያላቸው የተከፈለ ካፒታል መጠን ሲሠላ ከ40 ቢሊዮን ብር ያነሰ ከመሆኑ አንፃር፣ ባንኮቹ ሊኖርባቸው የሚችለውን ሥጋት ለመቀነስ ካፒታል የማሳደጉ ጠቀሜታ ለእነርሱም ቢሆን ጠቃሚ በመሆኑ፣ በመንግሥት መመርያ በቻ ሳይሆን በራሳቸው መተግበርና ያለባቸው ስለመሆኑ ከባለሙያዎቹ ማብራሪያ ለመረዳት ተችሏል፡፡ አሁን ባንኮቹ አላቸው ተብሎ የሚጠቀሰው ከ40 ቢሊዮን ብር በታች የሆነ ካፒታል መጠን፣ ከሌሎች የአፍሪካ አገሮች ባንኮች ጋር ሲተያይ እንኳን የአንድ የሁለት ባንኮች የተከፈለ ካፒታል መጠን በመሆኑ ዝቅተኛ ስለመሆኑ የጠቆሙት ባለሙያው፣ ብሔራዊ ባንክ ካፒታል ለማሳደግ ሊወስድ የሚገባው ዕርምጃ ይህንንም ታሳቢ ያደረገ መሆን ገባዋል ይላሉ፡፡  ባንኮች ካፒታላቸውን ማሳደግ እንዳለባቸው የሚያስማማ ሐሳብ ነው ያሉት አንድ የባንክ ፕሬዚዳንት ደግሞ፣ በአገሪቱ ጠንካራ ባንኮች እንዲፈጠሩ የሚያስችል ይሆናል ይላሉ፡፡አሁን ውስን ሀብት ይዘው የሚንቀሳቀሱ ባንኮች የግድ ወደ ውህደት ገብተው ጠንካራ ባንኮች እንዲፈጠሩ ዕድል የሚሰጥ ስለመሆኑም አክለዋል፡፡ መንግሥት ኢትዮጵያ ውስጥ ጠንካራ ባንኮች እንዲፈጠሩ ከተፈለገ፣ አንዱ መንገድ አነስተኛ ካፒታል ያላቸውን እንዲዋሀዱ ማድረግ ነው፡፡ ባንኮች የራሳቸውን ካፒታል ጨምረው ተወዳዳሪ ለመሆን የሚያስችላቸውን አቅም ካልገነቡ፣ መንግሥት ትንንሽ ባንኮችን ተዋሀዱ ወደሚል ዕርምጃ ሊገባ የሚችልበት ዕድል ሊኖር እንደሚችል ግምታቸውን የሰጡት እኚሁ የባንክ ባለሙያ፣ አሁን ባለው ሁኔታ ግን መንግሥት ወደዚህ ዕርምጃ ከመግባቱ በፊት በየራሳቸው ካፒታላቸውን እንዲያሳድጉ ያደርጋል የሚል ግምታቸውን አክለዋል፡፡ ባለሙያዎቹ ጨምረው እንደገለጹት፣ ዛሬ ላይ ባንኮች እየሠሩበት ያሉት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ መመርያ ከዚሁ የባንኮች ካፒታል ጋር የተያያዘ  በመሆኑ፣ ካፒታላቸውን ባሳደጉ ቁጥር የሚሰጡት የብድር መጠንና ሌሎች አገልግሎቶቻቸው ከፍ የሚል መሆኑንም ታሳቢ ማድረግ አለባቸው፡፡  አንድ ባንክ ብድር ሲሰጥ ካለው ካፒታል መጠን ጋር የተጣጣመና በመቶኛ የሚሠላ በመሆኑ፣ የካፒታል ዕድገቱ መጠን ባደገ ቁጥር የማበደር አቅምንም የሚጨምር ስለሆነ፣ መንግሥት እተገብረዋለሁ ያለው ዕርምጃ ተገቢ ነው ይላሉ፡፡ በቅርቡ የወጣውና ባንኮች ከውጭ ባንኮች በውጭ ምንዛሪ ብድር በመበደር የሚፈቅደው መመርያ ላይ የተሻለ ለመበደር የሚታየው አንዱ መሥፈርት የካፒታል መጠናቸውን ለማሳደግ የግድ የመንግሥትን አስገዳጅ መመርያ መጠበቅ እንደሌለባቸው ያምናሉ፡፡ ነገ ተወዳዳሪ ሆኖ ለመቅረብም አሁን ካፒታል እያሳደጉ መምጣት የግድ መሆኑንም የሚያብራሩት ባለሙያዎቹ ከትናንት በስቲያ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደገለጹትም፣ ካፒታል እያሳደጉ ካልሄዱ ባንኮቻችን ሊበሉ ይችላሉ ማለታቸውም የካፒታል ማሳደግ አስፈላጊነትን የሚጠቁምና ለባንኮች ማስጠንቀቂያ ይሆናል የሚል አመለካከታቸውንም ባለሙያዎቹ ሳይጠቁሙ አላለፉም፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዚህ ዙሪያ መቋጫ ያደረጉት ሐሳብ የባንክ ቁጥር መበራከት ብቻ ሳይሆን፣ የአንዱ ባንክ የካፒታል አቅምና የመሥራት አቅም ወሳኝ በመሆኑ፣ ካፒታላቸውን በተለያዩ መንገዶች ከፍ እንዲያደርጉና ተለቅ ተለቅ ያሉ ባንኮች እንዲፈጠሩ  ተጨማሪ ሥራዎች ይሠራሉ የሚል ነው፡፡ ከ1983 ዓ.ም. ወዲህ ባንኮችን ለማቋቋም በወጣው አዋጅ፣ የባንክ ማቋቋሚያ የካፒታል መጠን ሦስት ጊዜ ማሻሻያዎች ተደርጎባቸዋል፡፡ በኢንዱስትሪው የመጀመርያዎቹ በግል ባንኮች በመሆን የተቋቋሙት ባንኮች፣ ባንክ ለመሥራት ይጠየቁ የነበረው የተከፈለ ካፒታል መጠን ከአሥር ሚሊዮን ብር ያልበለጠ ነበር፡፡ ይህ የባንክ ማቋቋሚያ የካፒታል መጠን እያደገ በመምጣት 70 ሚሊዮን ብር ከዚያም ወደ አንድ መቶ ሚሊዮን ብር እንዲያድግ ተደርጎ በዚሁ መሠረት ይህ የካፒታል መጠን ሥራ ላይ ቆይቷል፡፡ ባንክ ለማቋቋም የሚጠየቀው የካፒታል መጠን ከሰባት ዓመታት በፊት እንደገና ተሻሽሎ አንድ ባንክ ለማቋቋም የሚጠይቀው የተከፈለ ካፒታል መጠን ወደ 500 ሚሊዮን ብር ከፍ እንዲል ተደርጓል፡፡ ይህ ማሻሻያ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ሲወጣ በወቅቱ ባንክ ለማቋቋም 100 ሚሊዮን ብር ይጠየቅበት በነበረው መመርያ፣ ባንክ ለማቋቋም ሲንቀሳቀሱ የነበሩ በምሥረታ ላይ የነበሩና አክሲዮን ሲሸጡ የነበሩ ወደ ስድስት የሚሆኑ ባንኮች እንቅስቃሴያቸውን እንዲያቋርጡ አስገድዷቸዋል፡፡ እንቅስቃሴያቸውን ለማቋረጥ የተገደዱት፣ በወቅቱ 500 ሚሊዮን ብር የተከፈለ ካፒታል መሰብሰብ አዳጋች በመሆኑ ነው፡፡ በዚያን ወቅት እንቅስቃሴያቸውን ጀምረው ከነበሩት ውስጥ ኖህና ኮከብ የሚባሉ ይገኙባቸዋል፡፡ ለባንክ ምሥረታ የ500 ሚሊዮን ብር የተከፈለ ካፒታል ያስፈልጋል የሚለው መመርያ ከመተግበሩ በፊት 100 ሚሊዮን ብር ካፒታል የተቋቋሙት የመጨረሻዎቹ ባንኮች እናትና ደቡብ ግሎባል ባንኮች ነበሩ፡፡ መረጃዎች እንደሚያመለክቱት የባንክ ማቋቋሚያ ካፒታል 500 ሚሊዮን ብር መሆኑ ከተደነገገ በኋላ፣ እስካሁን ድረስ አንድም ባንክ ሳይመሠረት ቆይቷል፡፡ ካለፉት ሁለት ዓመታት ወዲህ ግን በዛ ተብሎ የነበረው የመሥራች ካፒታል መጠን አሁን ላይ ሊሰበሰብ እንደሚችል ታምኖ ወደ 20 የሚሆኑ የግል ባንኮች በአክሲዮን ሽያጭ ውስጥ ገብተው እየተንቀሳቀሱ ሲሆን፣ ከእነዚህ ውስጥ እስካሁን የሚፈለገውን 500 ሚሊዮን ብር በማሟላት ሥራ መጀመር የሚያስችለውን ፈቃድ ያገኘው ዘምዘም ባንክ ነው፡፡ አማራ ባንክ በአገሪቱ የባንክ ኢንዱስትሪ ውስጥ ከአራት ቢሊዮን ብር በላይ ከፍተኛ የተከፈለ ካፒታል ማሰባሰብ የቻለ ሲሆን፣ የምሥረታ ጉባዔውን በመጠባበቅ ላይ ነው፡፡ ጎህ ባንክ ደግሞ የምሥረታ ጉባዔውን አካሂዶ ባንኩ በተከፈለ 530 ሚሊዮን ብር እንዲቋቋም የተወሰነ ከመሆኑ ሌላ እስካሁን በ500 ሚሊዮን ብር ካፒታሉ መመርያ ከወጣ ጊዜ ወዲህ ወደ ሥራ የገባ ባንክ የሌለ መሆኑን ያሳያል፡፡ 