የብረታ ብረት ኢንዱስትሪዎች ሠራተኛ ለመበተን ጫፍ መድረሳቸው ተነገረ
በውጭ ምንዛሪ ችግር ጥሬ ዕቃ ከማጣታቸው ባሻገር በኮንትሮባንድ ምርቶች ተቸግረናል ይላሉጉምሩክ ኮሚሽን ማስረጃ ካገኘ ዕርምጃ ለመውሰድ ዝግጁ መሆኑን ገልጿልየብረታ ብረት ኢንዱስትሪዎች በጥሬ ዕቃ ዕጦት ከአቅማቸው በታች ለማምረት ከመገደዳቸውም በላይ፣ አብዛኞቹ ለመዘጋት መቃረባቸውንና በኮሮና ምክንያት ሠራተኛ እንዳይበትኑ የሚከለክለው አዋጅ በመነሳቱ ሳቢያ፣ በርካቶቹ ሠራተኞቻቸውን ለማሰናበት እያቅማሙ እንደሚገኙ ተነገረ፡፡ ሪፖርተር ያነጋገራቸው የፋብሪካ ባለቤቶችና ሥራ አስኪያጆች እንደገለጹት፣ በአሁኑ ወቅት የማምረት አቅማቸው እስከ አሥር በመቶ በመውረዱ መፍትሔ እስኪያገኙ ድረስ ወጪ ለመቀነስ ከሚያስችሏቸው ዕርምጃዎች መካከል ሠራተኞችን ለማሰናበት በቋፍ ላይ ይገኛሉ፡፡  ይህንኑ ያጠናከሩት የኢትዮጵያ መሠረታዊ የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኢንዱስትሪዎች ማኅበር ዋና ሥራ አስኪያጅ አቶ ሰሎሞን ሙሉጌታ፣ ከ50 በመቶ በላይ የአገሪቱ የውጭ ምንዛሪ የሚውልበት ይህ ዘርፍ ሆኖ ሳለ አምራቾች ግን ለምርት የሚያስፈልጋቸውን ጥሬ ዕቃ ለመግዛት የሚያስችል የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት በማጣት ለመዘጋት መቃረባቸውን ገልጸዋል፡፡ ይህንን ተከትሎም በርካታ አምራቾች ፋብሪካዎቻቸውን ለመዝጋትና ሠራተኞችን ለመበተን እንቅስቃሴ መጀመራቸው እንደሚያሳስብ ሳይገልጹ አላለፉም፡፡ አምራቾች የውጭ ምንዛሪ ማግኘት ባልቻሉበት ወቅት በኢንቨስትመንት ፈቃድ ወይም በሕጋዊነት ሽፋን ከፍተኛ መጠን ያለው የብረት ምርት በተለይም የአርማታ ብረትና ቆርቆሮ ወደ አገር ውስጥ እየገባ እንደሚገኝ አቶ ሰሎሞን አረጋግጠው፣ በተለይ በድሬዳዋና በመቐለ በኩል ከፍተኛ የብረት ውጤቶች ወደ አገር ውስጥ እየገቡ መሆኑ በገሃድ እየታየ ነው ብለዋል፡፡ ከፍተኛ መጠን ያለው የብረት ምርት ከውጭ እየገባ እንደሚገኝ ሁሉም የሚያውቀው ነው ያሉት አቶ ሰሎሞን፣ ‹‹አገር ያወቀው ፀሐይ የሞቀው›› የአደባባይ ሚስጥር በመሆኑ በአገር ውስጥ አምራቾች ህልውና ላይ ሥጋት ከመደቀን አልፎ እንዲዘጉ ምክንያት እየሆነ መምጣቱን ገልጸዋል፡፡ በዘርፉ የተሰማሩ እንደሚገልጹት፣ ከ10,000 እስከ 50,000 ቶን የሚገመት የብረታ ብረት ውጤት በሕገወጥ መንገድ በኮንትሮባንድ እየገባ ይሸጣል፡፡ እስከ 750 የጭነት ተሽከርካሪዎችም ለዚህ ሥራ እንደሚሠማሩ የሚናገሩት እነዚሁ አካላት ያለ ደረሰኝ፣ የባንክ ሒሳብና የባንክ ስቴትመንት እየታየ ሽያጩ በአደባባይ እንደሚካሄድ ያስረዳሉ፡፡ ይህንን ጉዳይ በሚመለከት ሪፖርተር የጉምሩክ ኮሚሽን ኮሚሽነር አቶ ደበሌ ቃበታን በስልክ በማነጋገር ያገኘው ምላሽ ግን ከተጠቀሰው እውነታ የተለየ ነው፡፡ እንደ ኮሚሽር ደበሌ ማብራሪያ ይህን ያህል መጠን ያለው የብረት ውጤት ወደ አገር ውስጥ በኮንትሮባንድ እየተጓጓዘ ነው ማለት መንግሥት ወይም የጉምሩክ ሥርዓት የለም ብሎ እንደመናገር ይቆጠራል በማለት፣ ይህንን የሚገልጹ አካላት በማስረጃ አስደግፈው እውነታውን እንዲያቀርቡ ጠይቀዋል፡፡ እውነታውን በማስረጃ አስደግፈው፣ ይህን ያህል መጠን ያለው የብረት ምርት መቼና በምን አግባብ ሲገባ እንደነበር ማሳየት ካልተቻለ በቀር፣ የጉምሩክ ኮሚሽን የተጠናከረ ፍተሻና ቁጥጥር በሁሉም የአገሪቱ መግቢያ በሮች እያካሄደ በሚገኝበት ወቅት የሚቀርበው እንዲህ ያለው ስሞታ አግባብ እንዳልሆነ ሞግተዋል፡፡ ከቀረጥ ነፃ ፈቃድ ያላቸው ፕሮጀክቶችም በገንዘብ ሚኒስቴርና ውክልና በሚሰጣቸው አካላት በኩል ፈቃድ አግኝተው የሚገቡ ምርቶችም በዝርዝር ክትትል እንደሚደረግባቸው አቶ ደበሌ አብራርተዋል፡፡ ‹‹ማን ምን አስገባ የሚለውን በሚገባ እንከታተላለን፤›› ያሉት ኮሚሽነሩ፣ የተገለጸው የአኃዝ መጠን ግን ‹‹ጉምሩክ ኮሚሽን የለም፣ መንግሥትም የለም የሚያሰኝ ነው፤›› ብለውታል፡፡ ‹‹ማስረጃው በሚገባ ተጣርቶ ይቅረብልን፡፡ በሕጋዊ ሽፋን ስም የገባው ዕቃ ይታይ፤›› በማለት ኮሚሽኑ ወደኋላ ሄዶ ሰነዶችንና የጉምሩክ ሒደቶችን ለመፈተሽ ዝግጁ መሆኑን ጭምር አረጋግጠዋል፡፡ በጂቡቲ ድንበር አቅራቢያ ጋላፊ ላይ፣ እንዲሁም በታጁራ በኩል የሚገቡም ሆነ የሚወጡ ዕቃዎች ጥብቅ ቁጥጥር እንደሚደረግባቸው አክለዋል፡፡ ይሁን እንጂ ቅሬታ እየቀረበበት የሚገኘው የሕገወጥ የብረት ኮንትሮባንድ ማስረጃው ትክክለኛ ሆኖ ከተገኘ ኮሚሽኑ ዕርምጃ እንደሚወስድ አስታውቀዋል፡፡ ከኮንትሮባንድ ቅሬታው ባሻገር ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ ለነጋዴዎች እየቀረበ፣ በአንፃሩ የአገር ውስጥ አምራቾች ወደኋላ መገፋታቸውን የብረታ ብረት ኢንዱስትሪ ልማት ኢንስቲትዩት እየገለጸ ነው፡፡ ኢንስቲትዩቱ ይፋ ባደረገው መሠረት፣ ያለቀላቸው የብረታ ብረትና የኢንጂነሪግ ውጤቶችን ከውጭ ለማስገባት 1.2 ቢሊዮን ዶላር ሲፈቀድ፣ ለአገር ውስጥ አምራቾች ግን 471 ሚሊዮን ዶላር ብቻ መፈቀዱን በኢንስቲትዩቱ የዕቅድ፣ የፖሊሲ ጥናትና የኢንፎርሜሽን ማኔጅመንት ዳይሬክተር አቶ ጥላሁን ዓባይ ለሪፖርተር መግለጻቸውን መዘገባችን ይታወሳል፡፡ ለአምራቾች ከሚቀርበው የውጭ ምንዛሪ ይልቅ ያለቀለት ብረትና የብረት ውጤቶችን፣ እንዲሁም የኢንጂነሪንግ ምርቶችን ከውጭ ለሚያስመጡ ቅድሚያ እየተሰጠ ለመሆኑ ሌላም ማሳያ አላቸው፡፡ በ2012 ዓ.ም. የ11 ወራት መረጃዎች መሠረት፣ 775,415 ሜትሪክ ቶን የአርማታ ምርት ከውጭ ገብቷል፡፡ ባንኮችም 334 ሚሊዮን ዶላር ለአስመጪዎች አቅርበዋል፡፡ በአንፃሩ የአገር ውስጥ አምራቾች 186.6 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ተፈቅዶላቸው 373 ሺሕ ሜትሪክ ቶን ጥሬ ብረት በጥሬ ዕቃነት አስገብተዋል፡፡ በጥሬ ብረት ረገድ ከአሥር በመቶ በታች፣ በአርማታ ብረት ምርት ደግሞ ከሰባት በመቶ በታች ለማምረት የሚያስገድድ ሁኔታ ውስጥ መውደቃቸውን እንደሚያሳይ አብራርተዋል፡፡ በኮንትሮባንድም ሆነ ከውጭ ለሚያስመጡ ነጋዴዎች ቅድሚያ እየተሰጠ በሚቀርበው የውጭ ምንዛሪ ሳቢያ ያለቀለት የብረታ ብረት ምርትና የኢንጂሪንግ ውጤቶች መግባታቸው፣ ለውጭ አምራቾችና ሠራተኞች ተጠቃሚነትን አስፋፍቷል በማለት አቶ ጥላሁን ችግሩን ያስረዳሉ፡፡ አቶ ሰሎሞን በበኩላቸው በኮሮና ምክንያት ተቀዛቅዞ የቆየው የምርት ፍላጎትና ማምረት ከጥቂት ጊዜ በኋላ ዳግም እንደሚሻሻልና የምርት ፍላጎት እንደሚጨምር ጠቁመው፣ ይህ በሚሆንበት ወቅት ግን ኢንዱስትሪዎቹ አቅማቸው ተዳክሞ ከገበያ ውጪ እየሆኑ የመጡበት ወቅት በመሆኑ ከፍተኛ ሥጋት እንደተፈጠረ ገልጸዋል፡፡ መሠረታዊ የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኢንዱስትሪዎች ማኅበር በሥሩ ከሚገኙ አባላቱ በርካታ ቅሬታዎች እየቀረቡለት እንደሚገኝ ያስታወሱት ዋና ሥራ አስኪያጁ፣ በኮሮና ምክንያት የታወጀው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በመነሳቱ በርካቶች ሠራተኛ በሚያሰናብቱበት ሁኔታ ላይ ጥያቄ እያቀረቡለት እንደሚገኝ አስታውቀዋል፡፡ የችግሩን አሳሳቢነት የሚያመላክት ጥናትና የመፍትሔ ሐሳብ የተካተተበት ሰነድ፣ ዘርፉን በበላይነት ለሚከታተለው ለንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ለኢንዱስትሪዎቹ ድጋፍ ሰጭ በሆነው ኢንስቲትዩት በኩል ተዘጋጅቶ መቅረቡን ሪፖርተር ያገኘው መረጃ ይጠቁማል፡፡  