የእግር ኳስን ‹‹መዝገብ›› ያደበዘዙ ገፆች
 በዓለማችን ላይ ተወዳጅ ከሆኑ ስፖርቶች መካከል እግር ኳስ ቀዳሚውን ስፍራ ይይዛል። ስፖርቱ ታዳሚዎችን ከማዝናናት ባለፈ በርካታ ክስተቶችንም ያስተናግዳል። በዚህ ተወዳጅ ውድድር ላይ የሚታዩ ክስተቶች አወንታዊ እና አሉታዊ ጎን ያላቸው ናቸው። በዛሬው ዝግጅታችን ላይ
በእግር ካስ ላይ በአሉታዊ ጎን «ጥቁር ነጥብ» ጥለው ያለፉ ታሪካዊ ክስተቶችን እናነሳለን። ስፖርቱ ላይ መጥፎ አሻራቸውን ያኖሩ አጋጣሚዎች በርካታ ናቸው። ከነዚህ መካከል ተጫዋቾች በአደገኛ ሁኔታ የመጎዳት እና ሞት፣ የሜዳ ላይ ግጭቶች፣ የደጋፊዎች ነውጥ፣ ያልተጠበቀ የዳኝነት ስህተቶች፣ የውጤት ማጭበርበር ወይም «ማች ፊክሲንግ» ይጠቀሳሉ። ታሪክ ደግሞ እነዚህን ትዝታዎች ከማይዘነጉ ተመሳሳይ ክስተቶች መካከል ሰንዶ ያስቀምጣቸዋል። ለዛሬ
ወደ ኋላ መለስ ብለን ከላይ ካነሳናቸው «እግር ኳስን ካደበዘዙ ታሪኮች» መካከል የሚመደበውን ጉዳይ እናንሳ። ትኩረታችንንም የስፖርቱ ሞገስ የሆኑት ደጋፊዎች እና ስታዲዮሞች ላይ አድርገን የደረሰውን የማይዘነጋ አሳዛኝ አጋጣሚ እናስቃኛለን። የእግር ኳሱ ጨዋታ ከተጀመረበት ጊዜ አንስቶ እጅግ በጣም በርካታ አሳዛኝ ክስተቶች በስቴዲዮሞች ተስተናግዷል። ይህም ምናልባት ስፖርቱ በጣም በብዙ ሚሊዮን ህዝብ ዘንድ ተወዳጅ በመሆኑ የሚፈጠር ሊሆን ይችላል። ነገር ግን የደጋፊዎች እና ሌሎች አካላት የአጥፊነት እና ጠብ አጫሪነት ባህሪ
«Hooliganism» ከአፍ እስከ ገደፋቸው ስታዲየሞች በመሙላታቸው፣ ያረጁ እና ተገቢውን ጥገና ያላረጉ ስታዲዮሞች በመሆናቸው፣ እንዲሁም በሁለት ባላንጣ ቡድኖች መካከል የሚደረጉ ጨዋታዎች ከቁጥጥር  ውጪ በመውጣታቸው የሚከሰቱ አሳዛኝ አደጋዎች ዋናውን ድርሻ ይወስዳሉ። አሁን የምናነሳው ታሪክ የአርጀንቲና ከተማ ወደ ሆነችው ቦነስ አይረስ ይወስደናል፡፡ አሳዛኙ አጋጣሚ የተከሰተው እአአ በ1968 ነው፡፡ ቦታው ደግሞ ‹‹ስታዲዮ ሞኑምንታል››፡፡ በአርጀንቲና ክለቦች መካከል ከሚደረጉ የእግር ኳስ ፍጥጫዎች መካከል አቻ የማይገኝለት የደርቢ ጨዋታ በሪቨር ፕሌት እና በቦካ ጁኒየርስ እየተካሄደ ነበር። ሆኖም ግን ከጨዋታው በኋላ ያልተጠበቀ ክስተት ስታዲየሙን በድንገት አናወጠው። ወትሮውንም እነዚህ ሁለት ክለቦች ሲገናኙ በደጋፊዎቻቸው መካከል ግጭት የተለመደ ነው፡፡ እርስ በርስ ተሸናንፈው በከተማዋ ላይ መንገስን ከምንም ነገር በበለጠ የሚፈልጉት ነው፡፡ ይህ ጉዳይ ሊጉን በበላይነት ከማጠናቀቅም የበለጠ ለሁለቱ ባላንጣዎች አስፈላጊ ነው። በዛች ቀን ግን ከምን ጊዜውም በበለጠ የአርጀንቲናን ህዝብ ብቻ ሳይሆን፤ የአለምን ትኩረት የሳበ እና የእግር ኳስን አስቀያሚ ገፅታ ያሳየ አጋጣሚ ተፈጠረ፡፡ ጨዋታው እንደተጠናቀቀ ተመልካቾች ወደ መውጫው በር እያቀኑ ነበር፡፡ በድንገት ግርግር በመነሳቱ ሁሉም ወደ በሩ እግሬ አውጪኝ አሉ፡፡ በዚህ ግርግር ውስጥ አቅም ያልነበራቸው እና ማምለጥ ያልቻሉት ለከፍተኛ ጉዳት እና ሞት ተጋለጡ፡፡ በዚች የተረገመች ቀን ከ71 ሰዎች በላይ ለህልፈተ ህይወት ሲዳረጉ‹፤ 150 ደጋፊዎች ደግሞ ክፉኛ ቆሰሉ፡፡ እግር ኳስም አፍቃሪዋን በላች፡፡ ለዚህ አሳዛኝ ክስተት መነሻ እርግጠኛ የሆነ ምክንያት ግን ሊገኝ አልቻለም፡፡ አንዳንድ የመገናኛ ብዙሃን፤ ግርግሩ የተነሳው የቦካ ጁኒየርስን ደጋፊዎች የሪቨር ፕሌትን ባንዲራ በእሳት አያይዘው በብዛት ህዝብ ወደ ነበረበት ስፍራ በመወርወራቸው ነው በማለት ሲዘግቡ፤ ሌሎች ደግሞ የሪቨር ፕሌት ደጋፊዎች የተቀናቃኛቸው የመቀመጫ ስፍራ በመሄዳቸው በዚህ ምክንያት በተፈጠረ ግርግር አደጋው ተከስቷል የሚል መላ ምት ይሰነዝራሉ፡፡ ፖሊስ ለሶስት ዓመት በጉዳዩ ላይ ምርመራ ሲያደርግ ቆይቷል። ሆኖም ማንም ግለሰብም ሆነ ቡድን ወንጀለኛ እንዳልሆነ፤ ይህ አሳዛኝ ክስተት የተፈጠረው በበሩ አካባቢ በተፈጠረ ፍፁም መጨናነቅ መሆኑን ሪፖርት አድርጓል፡፡ የሆነው ሆኖ የሁለቱ ተቀናቃኝ ቡድኖች ጨዋታ ዓለም በመጥፎ ጎኑ እንዲያስታውሰው ሆኖ ተጠናቋል፡፡ ሌላኛው እና በስታዲዮም ውስጥ ጥቁር ጠባሳውን ጥሎ ያለፈው ክስተት የ ‹‹ፖርትሴይድ ስታዲዮም ዲዛዝተር›› ነው፡፡ ወቅቱ
እ.አ.አ በ2012
ሲሆን፤ ሁነቱ ደግሞ ግብፅ ውስጥ ነበር፡፡ በዚህ ስታዲዮም ውስጥ ይጫወቱ የነበሩት አል-ማስሪ እና አል-አህሊ ነበሩ፡፡ በወቅቱ አል-ማስሪ ተቀናቃኙን 3ለ1 ማሸነፍ ችሎ
ነበር፡ ፡ ነገር ግን ፍፃሜው ማንም እንደሚወደው አይነት ሆኖ ሊጠናቀቅ አልቻለም፡፡ በግልባጩ ይህ ጥቁር ቀን ለ79 ደጋፊዎች ህይወት መጥፋት መንስኤ ሆነ
እንጂ፡፡ ለህይወት መጥፋት መነሻ የነበረው የአል- ማስሪ ደጋፊዎች ባልተጠበቀ ሁኔታ በተቀናቃኛቸው የአል-አህሊ ተጫዋቾች እና ደጋፊዎች ላይ ጥቃት መሰንዘራቸው ነበር፡፡ በሺ የሚቆጠሩት እነዚህ ደጋፊዎች ሜዳውን ስፖርታዊ ጨዋነት በጎደለው መልኩ በመውረር ተቀናቃኞቻቸውን አጠቁ፡፡ ወትሮ ሰላም የሚሰበክበትን እግር ኳስን በማጠልሸት ‹‹ጥቁር ታሪክ›› ፃፉ፡፡ ክስተቱ ለ79 ሰዎች
ህይወት መጥፋት እና በሺ ለሚቆጠሩት የመቁሰል አደጋን አደረሰ፡፡ በጎርጎሮሲያኑ አቆጣጠር መጋቢት 12 ቀን 1988 ተመሳሳይ አሳዛኝ ክስተት ተስተናገደ፡፡ ወትሮውኑ ቀለምና ዘርን የማይለየው እግር ካስ ባልተጠበቀ ሁኔታ ለብዙሀን ሞትን ለሌሎች ደግሞ ሀዘንን ይዞ ከተፍ አለ፡፡ አገሪቷ «ኔፓል» ስትሆን ቦታው ደግሞ ‹‹ካትማንዱ›› ብሄራዊ ስታዲዮም፡፡ ኔፓል እና ባንግላዲሽ በዚህ ቀን ጨዋታቸውን ያደርጉ ነበር፡ ፡ ሆኖም ነገሮች እንደተጠበቀው ሊሄዱ አልቻሉም ነበር፡፡ ከዚህ በተቃራኒው 30 ሺ ተመልካቾችን የሚይዘው የካትማንዱ ስታዲዮም ታሪክ የማይዘነጋው አጋጣሚን አስተናገደ፡፡ ሁለቱ ቡድኖች ጨዋታቸውን በሚያደርጉበት ወቅት በጣም ሀይለኛ ዝናብ መጣል ጀመረ፡፡ በረዶ ከተቀላቀለበት ዶፍ ዝናብ ለማምለጥ የሞከሩ ሰላሳ ሺ ደጋፊዎች ወደ በሩ መውጫዎች ሩጫቸውን ተያያዙት። ነገር ግን ከስምንቱ መውጫ በሮች አንዱ ብቻ ክፍት ነበር፡፡ በዚህ ግርግር በርካታ ሰዎች ተረጋገጡ፤ አቅም ያልነበራቸው ወጣቶች እና ህፃናት ለሞት ተዳረጉ፡፡ 93 ሰዎች በዚህ አደጋ ሲሞቱ በርካቶች ደግሞ ክፉኛ ቆሰሉ፡፡ ይሄኛው ጥቁር ጥላ ደግሞ ወደ ጋና ይዞን ይጓዛል፡፡ እአአ ግንቦት 9 በ2001 በአክራ ‹‹ስፖርት ስታዲዮም›› ወደ ተፈጠረ አሳዛኝ አጋጣሚ፡፡ ጨዋታው የሚካሄደው በጋና የእግር ካስ ሊግ ከፍተኛ ተፎካካሪዎች በሆኑት «በህርትስ ኦፍ ኦክ እና በአሳንቴ ኮቶኮ» መካከል ነበር፡ ፡ ከሁለቱም ክለቦች 70 ሺ የሚደርሱ ደጋፊዎች ይህን አጓጊ ጨዋታ ለመታደም በስታዲዮሙ ተገኝተዋል፡፡ አጋጣሚው ከመፈጠሩ በፊት ህርትስ ኦፍ ኦክ 2 ለ1 እየመራ ነበር፡፡ ነገር ግን ወደ ጨዋታው ማብቂያ ላይ ፖሊስ በደጋፊዎች መካከል ተፈጥሯል ያለውን ብጥብጥ ለመበተን የአስለቃሽ ጭስ ይጠቀማል፡፡ ከዚህ አስለቃሽ ጭስ ለማምለጥ በሚደረግ ፍትጊያ ደግሞ በርካታ ሰዎች ለመረጋገጥ እና ለህልፈተ ህይወት ተዳረጉ፡ ፡ የሞቱት የደጋፊዎች ቁጥር 126 ነበር፡፡ አብዛኞቹ ፖሊስ በሰራው ስህተት ደጋፊዎች ለሞት እና ለቁስለት መዳረጋቸውን ይናገራሉ፡፡ በወቅቱ አጋጣሚውን ሽፋን የሰጠው ቢቢሲም ይህንኑ ነበር በዘገባው ያነሳው፡፡ በዓለም እግር ኳስ ታሪክ ጥቁር ጥላቸውን ካሳረፉ አሳዛኝ አደጋዎች ውስጥ በአስከፊነቱ ወደር የማይገኝለት ተብሎ ተመዝግባል፡፡ ወቅቱ እ.አ.አ ግንቦት 24 1964 ነበር፡፡ በሊማ ብሄራዊ ስታዲዮም ጨዋታቸውን የሚደርጉት ደግሞ ፔሩ እና አርጀንቲና ነበሩ፡፡ ለኦሎምፒክ ውድድር ለማለፍ በሚደረገው በዚህ የማጣሪያ ጨዋታ ላይ አርጀንቲና ቀዳሚውን ጎል በማስቆጠር መምራት ጀመረች፡፡ በዚህ ጊዜ የፔሩ ደጋፊዎች ብስጭት ውስጥ በመግባታቸው ወደ ሜዳ ቁሳቁሶችን በመወርወር ተቃውማቸውን መግለፅ ጀመሩ፡ ፡ ከደቂቃዎች በኋላ ግን ፔሩዎች አቻ የሚያደርጋቸውን ጎል በተመሳሳይ ማስቆጠር ቻሉ፡፡ ሆኖም ግን ይህንን ግብ ዳኛው ሊያፀድቀው አልቻለም ነበር፡፡ ይህ ደግሞ እነዚህን ደጋፊዎች ክፉኛ አበሳጨ፡፡ ነገሩም ወደ ከፋ ብጥብጥ ተቀይሮ ለ318 ሰዎች ህልፈትና ከ500 ሰዎች በላይ ለሆኑት ደግሞ የመቁሰል ምክንያት ሆነ፡፡ ይህ አጋጣሚም በጥቁር ቀለም ተከትቦ የእግር ኳስ ታሪክ ላይ ሰፈረ። ከላይ ያነሳናቸው የእግር ኳስ መቅሰፍቶች በታሪክ ውስጥ ሰላማዊውን ስፖርት ወደ ጦር ሜዳነት የቀየሩ ክስተቶች ነበሩ፡፡ ከነዚህ አጋጣሚዎች በተጓዳኝ ግን፤ በተወዳጁ ስፖርት ፍቅር ይሰበካል፣ ሰላማዊ ፉክክር ይደረጋል፣ ሰብአዊነትን የሚያሳዩ ፍፁም አስደሳች ድርጊቶች፤ ዘርን እና ቀለምን መሰረት ሳያደርጉ ይካሄዳሉ፣ ባላንጣ ፖለቲከኞች በእግር ካስ ጨዋታ ይታረቃሉ፣ ለዓለም ህዝብ በጎው እንዲመጣና ጥላቻ እንዲጠፋ ሁለት ተቃራኒ ቡድኖች እጅ ለእጅ ተያይዘው ይፀልያሉ፡፡ ሆኖም ግን ይሄ ሁል ጊዜ አይሳካም፤ በተወዳጅነቱ ወደር የማይገኝለት የእግር ኳስ መዝገብ ላይ የደበዘዙ ታሪኮች የራሳቸው ገፅ ይኖራቸዋል፡፡አዲስ ዘመን  ሐምሌ 21/2011  ዳግም ከበደ