ጥበብ ገዳዩ “ምንተፋ”
ኪነ-ጥበብ አልነው ስነ-ጥበብ፤ እደ-ጥበብ አልነው አውደ-ጥበብ፤ ሁሉም ከ”ዘርፍ”ነት የማያልፉ ሲሆን ወሳኙን ሚና የሚጫወተውን “ጥበብ” አይተኩም። ሁሉም የግንዳቸው “ጥበብ” ቅርንጫፎች እንጂ ከሱ በላይ ይገዝፉ ዘንድ ተፈጥሯዊ መብቱ የላቸውም። ይሁን እንጂ “አብ ሲነካ ወልድ ይነካ…” እንዲሉ ግንዱ “ጥበብ” ሲነካ የቅርንጫፎቹ እጣ ፈንታ መድረቅ ነው። ያኔ የ”አዲዮስ ጥበብ” ዘመን ተቃረበ ማለት ይሆናል። ስለዚህ “ሳይደርቅ በእርጥቡ፤ ሳይርቅ በቅርቡ” ይላልና ስነቃላዊ ትውፊቱ ከወዲሁ መምከር፤ መመካከር ያስፈልጋል።ርእሳችንን ከአምዳችን “መዝናኛ”ነት አኳያና ትሁት ለመሆን ሲባል ቀለል እናደርገው ዘንድ “ምንተፋ” አልነው እንጂ ተግባሩን “ሌብነት”፣ “ዘረፋ”፣ “ስርቆት”፣ “ሙስና” ብንለውም ምሱ ነውና ይመጥነዋል።ባጭሩ “የራስ ያልሆነን የፈጠራ ስራ ያለባለቤቱ ፈቃድና እውቅና ከህግ ውጪ በተለያዩ መንገዶቸ በመውሰድ ለራስ ጥቅም ማዋል”፤ በእንግሊዝኛ አጠራሩ
“Plagiarism”፤ በተለይም “Music plagiarism/ Plagiarism in music” ስለሚባለው አሳሳቢና አንገብጋቢ ጉዳይ ነው ለመጨዋወት የተፈለግው።ተግባሩ አይን ያወጣ ዘረፋ ነው። በመሆኑም በድፍን አለም ውጉዝ ከመአሪዎስ ተብሎ የተፈረጀ ሲሆን ጭራሽ ድርሽ እንዳይልባቸው የታገደባቸው ስርፍራዎችም አሉት – ከፍተኛ ትምህርት ደብራት፤ ባይሳካም። እርግጥ ነው “ምንተፋ” አለም አቀፍ ችግር ነው። ከአንዲት ነጠላ ሰረዝ (ኮማ) ጀምሮ እስከ ላይኛው ጥግ ድረስ ይመነተፋል። የሰው እወቀት ሲሰረቅ፣ የፈጠራ ባለቤትነቱ ሸፍጥ ሲሰራበት ማየት የተለመደ ሲሆን፤ የራስ ያልሆነን የጥበብ ስራ በከፊልም ሆነ በሙሉ አራብቶና አባዝቶ መቸብቸብ እዚህም እዛም አለ። የኛን አገር ምንተፋ ከሌሎች የሚለየው “ውበትና ሞገስ” አለው፤ ይሉኝታ ቢስ ነው፣ የቆመበት መሰረት ድንቁርና ሲሆን እይታውም ጠባብ፣ ሰብአዊ ስሜቱም ጨካኝ ነው። ለአገር፣ ለወገን፣ ለታሪክ፣ ለጥበብ፣ ለእምነትና ሀይማኖት ደንታ የለውም፤ ከይሉኝታም ሆነ እፍረት ተፋትቷል፤ ኪስ ብቻ። (አብረሀም ወልዴ በአንድ ትልቅ መድረክ ላይ ባቀረበው ጥናቱ “ለአገራችን ጥበብ መውደቅ ዋናው ችግር ድህነት ነው።” ያለው እዚህ ልክክ ብሎ ይገጥማል።)በጠራራ ፀሀይ የሌሎችን የፈጠራ ስራ(ዎች) መቶ በመቶ ወስዶ፣ አባዝቶና አራብቶ፣ አደባባይ በመውጣት መቸብቸብና ኪስ መሙላት እንደው ስለእውነት የት አገር አለ? ወደፊትስ የትስ አገር ይኖራል ተብሎ ይታሰባል? (ይሄእኮ አይደለም ገራሚው ነገር፤ ዋናው የፈጠራው ባለቤት ያልተጠራበትን “አርቲስት” የሚያክል ማእረግ ተሸክሞና አይንን በጨው አጥቦ ብቅ በማለት ከቴሌ ቪዥን ቴሌቪዥን መቀባበል፤ የሬዲዮ በይነመረብን ማጨናነቅ፤ የፕሬስ አምዶችን ማጣበብ /የኢንተርኔቱማ አይነገር/ ስራዬ ተብሎ መያዙ ነው።)ይህን “ውርጅብኝ” ወደ መሬት እናውርደውና ተጨባጭ እናድርገው፤ መረጃና ማስረጃችንንም አቅርበን ተአማኒነታችንን እናሳይ። ከቅርብ ጊዜ፤ወዲህ በተለይም ከ1990ዎቹ ወዲህ “ምንተፋ” እንደ ሰደድ እሳት ከዳር እዳር የተቀጣጠለበት ጊዜ ነው። በተለይም ወቅቱ ከነጠላ ጀምሮ እስከ “ድርብ” ዘፈን በቀን በቀን የሚለቀቅበት፤ ሚዲያው ሳይቀር በ”ፐፐፐፐፐፐ….” አድኖቆት ፋታ ያጣበት ጊዜ ከመሆኑ አኳያ ዘረፋ ቢንሰራፋ፤ የሰማዩን “ጥረህ ግረህ በላብህ …” የሚለውን በቁሙ የሰረዘ፤ የምድሩን “የአንድን ሰው የፈጠራ ስራ . . . የተከለከለ ነው።” የሚለውን በነጭ የደለዘ ህገወጥ ተግባር ቢፈፀም ምን ይገርማል? ዘመኑ የ”ምን ጣጣ አለው” ከመሆኑ አንፃርስ “አቋራጭ” በብቸኛ መፍትሄነት ቢወሰድ “ምን ጣጣ አለው?”በአሁኑ ወቅት ከፍተኛ የውጪ ምንዛሪ ካላቸው ቃላት መካከል መቸም “አቋራጭ”ን የሚያክል ያለ አይመስልም። ለሁሉ ነገር “ብቻኛ” ለመባል ትንሽ እስኪቀረው ድረስ፤ መፍትሄው “short cut” ሆኗል። በአቋሯጭ “ድምፃዊ”፣ በአቋሯጭ “ደራሲ”፣ በአቋሯጭ “አርቲስት”፣ በአቋሯጭ “ባለዲግሪ”፣ በአቋሯጭ “ባለመኪና”፣ በአቋሯጭ “ባለሀብት (ለዛውም ልማታዊ)”፣ በአቋሯጭ “ባለስልጣን” … ሁሉን ነገር ባቋራጭ ማድረግ ከመለመድ አልፎ የሚጠበቅ የ”ትጉሀን” ተግባር ሆኗል።በአቋሯጭ “ድምፃዊ”፣ በአቋሯጭ “ከበርቴ” … ለመሆን እየተደረገ ያለው ግን ዝም ተብሎ አልጋ በአልጋ በሆነ “ጥረትና ትጋት” አይደለም። ብዙዎችን ዋጋ አስከፍሏል። የሚያሳዝነው ደግሞ ዋጋ ከፋዮቹ እነዚህ መንታፊዎቹ ሳይሆኑ ተመንታፊዎቹ መሆናቸው ነው። እሱ ነው የሚያሳዝነው።ሌላው የሚያሳዝነውና የሚቆጨው ነገር ዋጋ ከከፈሉት ተመንታፊዎች መካከል እውቆቹና አንጋፋዎቹ መሆናቸው ነው። አንዳንዶቹን እንጥቀሳቸውና የሀዘናቸው ተካፋይ እንሁን።አለማየሁ እሸቴ “ያ ጥቁር ግስላ ደም ሸቶታል….” የሚለው ከመታወቂያ በላይ መታወቂያው የሆነው ዜማው ተልፎበት ሸንጎ ቆሟል። በአቋሯጭ “ድምፃዊያን” የፈጠራ ስራቸውንና ምርጥ ዜማቸውን ከተመነተፉትና አንጀታቸው እርር፤ ቆሽቴያቸው ቅጥል ካለባቸው ድምፃውያን መካከል መቸም ሙሉቀን መለሰን የሚያክል ያለ አይመስለኝም።የታዋቂው ኤፍሬም ታምሩን ዜማዎች ጠራርጎ በመውሰድ የተነፋነፈባቸውንና ኪሱን ያደለበባቸውን ወጣት ያየ ለጥበብ ቢያዝንና ለግብአተ መሬት የመቃረቧን፤ ህልውናዋ በማክተም ጉዞ ላይ መሆኑን ቢያውጅና “ተውኝ ይውጣልኝ” ብሎ እውነቱን ቢናገር ምን ይገርማል።?ነዋይና ሀመልማል የጋራ ዜማቸው የመንታፊዎች ሰለባ ሆኗል። የሀረሩ ማን አለብኝ ባይ የአስቴር ከበደን ሙሉ ስራ ሙልጭ አድርጎ ወስዶባት ባዶ’ጇን አስቀርቷታል። አቤት ብትልም ማን ሰምቶ (የሚያሳዝነው ይህን ድርጊት የፈፀመው መንታፊ ያንን የመሰለ ድምፅ ይዞ ወደዚህ ምንተፋ ሰፈር ጎራ ማለቱ ነው – በአቋሯጭ “ድምፃዊ” የመሆን ፅኑ ፍላጎትና የኪስ ነገር ካልሆነ በስተቀር ሌላ ምን ሊሆን ይችላል)። ቆጥረን አንጨርሰውም፤ በጥሌ እናብቃ።አጅሬ “ምንተፋ”ና ባለቤቶቹ ድፍረታቸው ከጣራ በላይ ነው። ጥበብ ሞተ፣ ተቀበረ ጉዳያቸው አይደለም። ይህ የባለቤቱ ሀብት፤ ያገር ቅርስ ነው የሚለው ነገር አይሰራም፤ ወይም የፋራ ነው። የዚህ ጨካኝ ድርጊት ሰለባ ከሆኑት አንዱና ዋንኛው ጥላሁን ገሰሰ ነው። በእሱና በአድናቂዎቹ መሀከል ገብተው፤ መጋረጃቸውን ጋርደው ሊከል ሉትና የሱን ስራ የራሳቸው አድርገው፤ ከጥላሁን በላይ ጥላሁን ሆነው ለመታየት እያደረጉት ያሉት ጥረት እጅጉን ያሳዝናል። ጥላሁንና ስራዎቹን እንዲህ እንደዋዛ ወስደው ሲያላግጡበት ማየትም ሆነ መስማት እንኳን ለአድናቂዎቹ ለዚህ ፀሀፊም ያንገበግባል። ይህ ከጥበቡም ባለፈ ጥበበኛውንም የመግደል ተግባር ተወግዶ ለማየት ያብቃን።አዲስ ዘመን ኅዳር 15/2012 ግርማ መንግሥቴ