በእጃችን ያለውን ዕድል እንዳናጣ
ለዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ ዋንኛ መሠረት ተደርጎ የሚታሰበው ምርጫ በሀገራችን ከቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት የጀመረ ታሪክ ያለው ትልቅ ሀገራዊ አጀንዳ ቢሆንም፤ በየወቅቱ የተካሄዱ ምርጫዎች ግን የሕዝብ እውነተኛ ድምጽ ያልተከበረባቸው፤ ነፃና ፍትሃዊ እንዳልነበሩ የታሪክ ባለሙያዎችና በየወቅቶች የነበሩ ተዋንያን የሚስማሙበት ነው። 
ከነዚህ ምርጫዎች በስተጀርባ የነበረው የሕዝቡ የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ መሻትና ተፈጥረው የነበሩ መልካም ዕድሎች፤ ዕድሎቹን በሰከነና ኃላፊነት በሚሰማው ፣ ሕዝብንና ሀገርን መሠረት ባደረገ መልኩ መጠቀም ባለመቻሉ ዕድሎቹን አጥተናቸዋል። 
ከነዚህ ታሪካዊ ዕድሎች ውስጥ በተለይ ኢትዮጵያን ወደ ዴሞክራሲ ጎዳና ያራምዳታል ተብሎ ተስፋ የተጣለበት የ1997ቱ ምርጫ ከብዙዎች አእምሮ ቶሎ ሊጠፋ የሚችል አይደለም። ጥሎት የሂደው ጠበሳም ለመማማሪያነት የሚሆን ትልቅ ማሳያ ታሳቢ ባደረገ መንገድ መጠቀም ባለመቻላቸው ያተረፍነው ያልተገባ ዋጋ መክፈልና ከዚሁ የሚመነጭ ቁጭት ብቻ ነው።ከዚህ የቅርብ ታሪካዊ እውነታ በመነሳትም ከ97ቱ ምርጫና ከምርጫው በኋላ ከተፈጠሩ ችግሮችም ትልቅ ትምህርት ወስዶ የወቅቱን የፖለቲካ አካሄድ በተረጋጋ መንፈስ መምራት እንደሚገባ፤ ይህንን ማድረግ ካልቻልን ለሌላ ታሪካዊ ስህተት፤ ሌላ የቁጭት ታሪክ ለመስራት እየተንደረደርን ሊሆን እንደሚችል በወቅቱ የነበሩ ፖለቲከኞቻችን ይመክራሉ።
በኢትዮጵያ በተለይም ኢህአዴግ ወደሥልጣን ከመጣ በኋላ ከሽግግር መንግሥቱ ጀምሮ እስከ 1997ቱ ምርጫ የተከናወኑ ፖለቲካዊ ክንውኖች ዴሞክራሲን ለማስፈን ተስፋ ተጥሎባቸው የከሸፉ እንደነበሩ የሚናገሩት የኢትዮጵያ ሶሻል ዴሞክራሲ ፓርቲ ሊቀመንበር ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ ናቸው። ቀደም ባለው ጊዜ ኢህአዴግ በድል አድራጊነት አዲስ አበባ መግባቱን ተከትሎ የሽግግር መንግሥት ምስረታ ወቅት በደቡብ ክልል የሚገኙ ፓርቲዎችን ወክለው የቻርተሩ ጉባኤ ላይ ተሳትፈዋል። ወቅቱም ኢትዮጵያን ወደ መድብለ ፓርቲ ሥርዓት ለማሸጋገር ተስፋ የተጣለበት ነበር ይላሉ። 
ኢህአዴግ ለይስሙላ ምርጫ አድርጎ ለአንድ ዓመት ተኩል ጊዜ እንዲቆይ የተደረገውን ቻርተር እስከ 1987 ዓ.ም ድረስ እንዳቆየው፤ ቀስ በቀስም ተፎካካሪ ፓርቲዎችን በመግፋት የመጀመሪያው የዴሞክራሲ ሥርዓት ዕድሉን እንዳከሸፈው ይናገራሉ። በወቅቱ ኦነግ ወደትጥቅ ትግል ሲገባ ሌሎች ደግሞ ፓርቲ አደራጅተው ወደ ትግል መግባታቸውን ያስታውሳሉ። 
ከዚህ በመቀጠል ኢትዮጵያን ወደ ዴሞክራሲያዊ መንገድ ለመምራት የነበረውን ዕድል ያጠበበ ሁለተኛ አጋጣሚ ኢህአዴግ ሕገመንግሥቱን ያለዜጎች ተሳትፎ እንዲጸድቅ ማድረጉ ነው ይላሉ። ኢህአዴግ ኅብረተሰቡን እና ፓርቲዎችን ሳያሳትፍ ሕገመንግሥቱን አርቅቆ ወደሥራ ሲያስገባ ትልቅ ተቃውሞ ገጥሞት እንደነበር ያስታውሳሉ። 
በሦስተኛነት ደግሞ ከምርጫ 92 እና 97 ጋር በተያያዘ የተፈጠሩ ችግሮችን ይጠቅሳሉ። በ92ቱ ምርጫ በሕዝብ ትልቅ ትግል እና ትንቅንቅ በሚባል ደረጃ ተቃዋሚዎች ፓርላማ ገብተዋል። በወቅቱ ግን መንግሥት ጭቆናውን ሕዝቡ ላይ በማሳረፉ እና ሥልጣንን በመውደዱ ዴሞክራሲ ሊሰፍን እንዳልቻለ በቁጭት ይናገራሉ። 
በዋናነት ደግሞ በ97ቱ ምርጫ መንግሥት የፖለቲካ ምህዳሩን በማስፋቱ ኅብረተሰቡ በነፃነት በምርጫው እንዲሳተፍ ዕድል ተፈጥሮ እንደነበር ይገልጻሉ። በወቅቱ በአንድ በኩል የተለያየ ህብረት የፈጠሩ ሁለት ትላልቅ ተቃዋሚዎች ተከፋፍለው ፍጭት ውስጥ ገብተው ነበር። ከዚህም ባለፈ ከምርጫው በኋላ በተገኘው ውጤት መንግሥት ድንጋጤ ውስጥ በመግባቱ ተስፋ የተጣለበት ዴሞክራሲ ገደል ገባ ይላሉ። 
አሁንም ከዚህ ታሪካዊ ስህተት መማር ካልቻልን በእጃችን ያለውን ዴሞክራሲ ሥርዓት መገንባት የሚያስችል ዕድል ልናጣው እንደምንችል ስጋታቸውን ይገልጻሉ። ይህ ዕድል እንዳይመክንና የቀደመው ስህተት እንዳይደገም አሁን ላይ ትልቅ ትምህርት መውሰድ እንደሚገባ ፕሮፌሰር በየነ ይመክራሉ። 
የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትህ ፓርቲ (ኢዜማ) ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባል አቶ ግርማ ሰይፉ በበኩላቸው፤ ኢትዮጵያን ወደ ዴሞክራሲ መንገድ ለማራመድ የሚያስችሉ በርካታ አጋጣሚዎች ከሽፈው ማለፋቸውን ይናገራሉ። በተለይ በምርጫ 97 ተቃዋሚዎች በመከፋፈላቸው እና ሰፊ ራዕይ ይዘው አለመነሳታቸው ኢህአዴግ ጉልበት አግኝቶ የምርጫውን ውጤት እንዲቀለብስ ማገዙን ይገልጻሉ።
በምርጫ 97 ወቅት ሕዝቡ ለመምረጥ የነበረው ተነሳሽነት እና የለውጥ ፍላጎት የሚደነቅ እንደነበር ያስታወሱት አቶ ግርማ፤ በቀጣይ ጊዜያትም ኅብረተሰቡ ለዴሞክራሲ ያለውን ጥሩ አመለካከት እና ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ ለማድረግ የነበረውን ተነሳሽነትና ተሳትፎ አጠናክሮ እንዲቀጥል አበረታች ሥራዎች መከናወን እንዳለባቸው ይናገራሉ። 
የፖለቲካ ሰዎችም ይበጃሉ የሚሏቸውን ሃሳቦችን አምጥተው መከራከሪያ እና በነፃነት የመወያያ አጀንዳ ማድረጋቸው ችግር አይኖረውም የሚሉት አቶ ግርማ፤ ትልቁ ችግር ግን የእኔ ሃሳብ ብቻ ይከበር የሚል አስተሳሰብ መከተል መሆኑን ይገልጻሉ። ለአብነት በመኪና ውድድር ላይ በ220 ፍጥነት እንደሚነዱት ሁሉ ሕዝብ በተሰበሰበበት ቦታ ደግሞ ሰከን ብሎ ማሽከርከሩ ያስፈለገው በምክንያት ነው የሚሉት አቶ ግርማ፤ በዚህ አካሄድ መሠረት ፖለቲከኞች ሕዝብ ፊት ሲቀርቡም ሆነ ለሀገር የሚሆን ሃሳብ ሲያነሱ በተረጋጋ እና ጥንቃቄ በተሞላበት አካሄድ መሆን እንዳለበት አሳስበዋል። ይህንን ማድረግ ካልቻልን የትናንቱን ስህተት በቀላሉ ልንደግመው እንችላለን፤ የተፈጠረውንም ዕድል እናጣዋለን ብለዋል።
የፖለቲካና ኢኮኖሚ ተንታኙ አቶ ሙሼ ሰሙ በበኩላቸው፤ የ97ቱ ምርጫ ከውጤቱ በፊት ሰፊ የፖለቲካ ተሳትፎ የተደረገበት እንደነበር ያስታውሳሉ። እንደ እርሳቸው በወቅቱ የነበሩ ተፎካካሪ ፓርቲዎች መንግሥት በመሆን እና ባለመሆን መካከል ያለውን ጠባብ ልዩነት ባለመገንዘባቸው፤ መንግሥት የመሆን ዕድልን አጥተዋል። አንድነት ያልነበራቸው የተለያዩ ፓርቲዎችን ሕዝቡ ወደአመራርነት እንዲመጡ ግፊት በማድረጉ መንግሥት ወደኃይል እርምጃ ገብቶ ብዙ ውድመት ተከስቷል ሲሉ ጊዜውን ያስታውሱታል። አሁንም ኢትዮጵያ ያለችበት ወቅት የተለየ ቢሆንም ተረጋግቶ ማሰብ ካልተቻለ ከ97ቱ በኋላ እንደነበረው ተመሳሳይ ውጤት ሊኖረው ይችላል የሚል ስጋት እንዳላቸው ይናገራሉ። 
እንደ አቶ ሙሼ ገለጻ፤ መፈናቀል፤ ስደትና የተለያዩ ችግሮች ባሉባት ኢትዮጵያ በተጨማሪነት ኮሮና በሽታ መጥቷል። በመሆኑም ምርጫው ለምን አልተደረገም ወይም የሽግግር መንግሥት ያስፈልጋል የሚል አካሄድ ብቻ ተከትሎ ወዳልተፈለገ ግርግር መግባት ትልቅ ዋጋ ያስከፍለናል፤ በእጃችን ያለውን ዕድል ሊያሳጣንም ይችላል ሲሉ ስጋታቸውን ይገልጻሉ። 
ሥልጣን ለማግኘት በሚል ሕዝብ በሕዝብ ላይ የሚያነሳሱ ድርጊቶች ስለመኖራቸውን ፍንጮች እንዳሉ የጠቆሙት አቶ ሙሼ፤ ግጭት ለመፍጠር ቢሞከር መንግሥት ሰላም የማስከበር ኃላፊነት አለበትና እርምጃ ወደመውሰዱ መሸጋገሩ እንደማይቀር ይናገራሉ። ይህ ደግሞ ሰፊ ውድመት የሚያስከትል ቢሆንም ዞሮ ዘሮ የብዙ ሰው ሕይወት አደጋ ውስጥ ከወደቀ በኋላ ወደ ድርድር መመለሱ አይቀሬ በመሆኑ ሕዝብና ሀገርን ችግር ውስጥ መክተት እንደማይገባ ይገልጻሉ።ይህም ወደ ኋላ ሊመልሰን ይችላል ይላሉ።
ለዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ምርጫ ማድረግ የማይታለፍ አማራጭ መሆኑ እሙን ነው የሚሉት አቶ ሙሼ ትዕግስት በተመላበት አካሄድ የሕገመንግሥት ትርጓሜውን መጠበቅ እና ስለቀጣዩ ምርጫ ዝግጅት ማድረግ ያስፈልጋል። ስለነፃና ዴሞክራሲያዊ ምርጫ ማሰብ ሲጀመር ደግሞ እርጋታ እና ጥንቃቄ የተሞላበት አካሄድ ከፖለቲከኞችም ሆነ ከኅብተረተሰቡ የሚጠበቅ መሆኑን አጽንኦት ሰጥተው ይገልጻሉ። ይህንን ማድረግ ካልቻልን ግን ከቀደመው ስህተት መማር ባለመቻላችን ተመሳሳይ ዋጋ መክፈላችን እንደማይቀር ይመክራሉ።
አዲስ ዘመን ግንቦት 8/2012ጌትነት ተስፋማርያም