በጣና ሐይቅ ላይ የተንሠራፋውን የእንቦጭ አረም ለመከላከል ከዩኔስኮ ድጋፍ ሊጠየቅ ነው
የጣና ሐይቅን በዋናነት ሥጋት ላይ ከጣሉት አንዱ የሆነውን የእንቦጭ አረም ለመከላከል የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት (ዩኔስኮ) ድጋፍ ሊጠየቅ ነው፡፡የኢትዮጵያ የውኃ፣ መስኖና ኤሌክትሪክ ሚኒስትር ስለሺ በቀለ (ዶ/ር) ረቡዕ ሐምሌ 26 ቀን 2009 ዓ.ም. የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ብሔራዊ ምክር ቤት ዘጠነኛ ጉባዔውን በካፒታል ሆቴል ባካሄደበት ወቅት እንደተናገሩት፣ የእንቦጭ አረም በጣና ላይ እያስከተለ ያለውን ጉዳት ለመከላከል ሚኒስቴሩ በተለያዩ አማራጮች እየሠራ ነው፡፡ ችግሩን ለመቅረፍ የዩኔስኮ ድጋፍ እንደሚጠየቅም ገልጸዋል፡፡ሚኒስትሩ ተፋሰሶችን በመንከባከብ ጣና ሐይቅን በደለል ከመሞላት መታደግ እንደሚገባም ጠቁመዋል፡፡የህዳሴ ግድብ ምክር ቤት አባላት በጣና ሐይቅ ላይ የተጋረጠውን ፈተና ለመፍታት መንግሥት ትኩረት እንዲሰጠው ጠይቀዋል፡፡ ከምክር ቤቱ አባላት መካከል አብዛኛዎቹ ጣና ሐይቅን የወረረው የእንቦጭ አረም ዛሬ ነገ ሳይባል መፍትሔ የማይሰጠው ከሆነ፣ ሐይቁ በቅርቡ ሊደርቅ እንደሚችል ሥጋታቸውን ገልጸዋል፡፡የኢትዮጵያ ደራሲያን ማኅበር ፕሬዚዳንት ሙሴ ያዕቆብ (ዶ/ር)  የአካባቢ ጥበቃ ሥራው በተጠናከረ መንገድ ካልተከናወነ ያሉት የተፈጥሮ ሀብቶች አደጋ ላይ እየወደቁ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡ በጣና ዙሪያ ያሉና ለሐይቁ ህልውና ዋነኛ የሆኑት የጮቄና የጉና ተራሮች ከፍተኛ የሆነ ጉዳት እየደረሰባቸው መሆኑን ጠቁመዋል፡፡ የደራሲያን ማኅበር አባላቱን ይዞ ከወራት በፊት ወደ ጣና ሐይቅ አድርጎት በነበረው ጉዞ ይህንን መታዘብ እንደቻሉ ለምክር ቤቱ አስረድተዋል፡፡ ጣና ሐይቅና በዙሪያው ያለው ሥነ ምኅዳር ካልተጠበቀ፣ በመገንባት ላይ ያለውን ግድብ ጉድጓድ በመቆፈር በውኃ መሙላት እንደማይቻል ገልጸዋል፡፡ስማቸውን ያልጠቀሱ ሌላ የምክር ቤት አባል ደግሞ፣ ‹‹ይህ ግድብ ከ375 ዓመታት በላይ በሙሉ አቅሙ ያገለግላል እየተባለ ነው፡፡ የአካባቢ ጥበቃ ላይ ከፍተኛ ሥራ ካልተከናወነ የታሰበውን ግድብ ለመጪው ትውልድ ማስተላለፍ አይቻልም፤›› ብለዋል፡፡‹‹በየዓመቱ ‹ይኼን ያህል ችግኝ ተተከለ›፣ ‹ይኼን ያህል ገንዘብ አንቀሳቀስን›፣ ‹ይኼን ያህል መሬት በአካባቢ ጥበቃ ሸፈንን› እያልን ሪፖርት እናደርጋለን እንጂ፣ አምና የተሠራው በትክክል መሬት ላይ አለ ወይ? ብለን በትክክል አንፈትሽም፤›› በማለት የሚከናወን የአካባቢ ጥበቃ ሥራ ከሪፖርት ያለፈ፣ በአካባቢው ተጨባጭ ለውጥ እያመጣና ሥነ ምኅዳሩን እየጠበቀ እንዳልሆነ አስረድተዋል፡፡ብዙ ጊዜ ተሠርቶ የማፍረስ ሁኔታ ስለሚታይ የችግሩን ውጤት አሁን እየታየ መሆኑንም ጠቁመዋል፡፡ የጣና ሐይቅ በብዙ ሺሕ ሔክታር የሚቆጠር ስፋት በእንቦጭ አርም ሲወረርና የውኃ መጠኑ ከጊዜ ወደ ጊዜ በሚያስደነግጥ ሁኔታ ሲቀንስ፣ መንግሥት ትኩረት እየሰጠው እንዳልሆነ ወቅሰዋል፡፡ ጉዳዩ የተወሰኑ ግለሰቦችና የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ከመሆን አልፎ አገር አቀፍ ሊሆን እንደሚገባውም በአጽንኦት ገልጸዋል፡፡የኢትዮጵያውያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢዴፓ) ፕሬዚዳንት ጫኔ ከበደ (ዶ/ር) በበኩላቸው፣ የእንቦጭ አረም ከጣና ሐይቅ አልፎ ጢስ ዓባይ አካባቢ መታየት መጀመሩን ለምክር ቤቱ ጠቁመዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በሐይቁ ዙሪያ የሚኖሩ አርሶ አደሮችና ዓሳ አስጋሪዎች ቅሬታ እያቀረቡ እንደሆኑም አስረድተዋል፡፡ በዚህ ረገድ ይህን ችግር ለመፍታት ከወሬ ያለፈ ሊሠራ እንደሚገባም ለምክር ቤቱ አባላት አስገንዝበዋል፡፡ ችግሩንም ዛሬ ነገ ሳይባል መፍታት እንደሚገባ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል፡፡ሚኒስትሩ በበኩላቸው በአካባቢ ጥበቃ ላይ የተነሱ ጥያቄዎች በሙሉ ትክክል መሆናቸውን፣ ይህን አካባቢ አሁን ከተጋረጠበት ፈተና መታደግና የህዳሴ ግድቡ ዘላቂ እንዲሆን ማድረግ የሚቻለው የምሥራቁን ተፋሰስ ከላይ ከጀማ ወንዝ ጀምሮ ሙገር፣ ጉደርና ታችኛው በሽሎ ወንዝ ድረስ እንክብካቤ ሲደረግ ነው ብለዋል፡፡ የህዳሴ ግድቡ ረዥም ዓመታት ሊያገለግል የሚችለው ይህ ሲደረግ ብቻ በመሆኑ፣ ሚኒስቴሩ  በዚህ ረገድ ትኩረት ሰጥቶ እየሠራ መሆኑን ለምክር ቤቱ አባላት አስረድተዋል፡፡ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርና የህዳሴ ግድቡ ምክር ቤት ፕሬዚዳንት አቶ ደመቀ መኰንንም በተመሳሳይ፣ ጣና ሐይቅ ከተጋረጠበት ፈተና ለመታደግ ዛሬ ነገ ሳይባል ወደ ተግባር መግባት እንደሚገባ ተናግረዋል፡፡በአካባቢ ጥበቃ የሚስተዋሉ ክፍተቶች መነሳታቸውን አወድሰው ወደ ተግባር ለመግባት ጊዜ ሊሰጠው እንደማይገባ አስረድተዋል፡፡ ሰሞኑን የአማራ ክልል ምክር ቤት በዚህ ላይ በተደጋጋሚ ውይይት እያደረገ መሆኑን የጠቆሙት ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ‹‹የምክር ቤቱን ምክረ ሐሳብ ይዞ መንግሥት በአስቸኳይ ወደ ተግባር ይገባል፤›› ብለዋል፡፡በ2004 ዓ.ም. በጣና ሐይቅ ላይ የተከሰተው የእንቦጭ አረም በአሁኑ ጊዜ በብዙ ሺሕ ሔክታር ስፋት የሚቆጠረውን የሐይቁን ክፍል ሸፍኖታል፡፡ የአካባቢው ነዋሪዎች በባህላዊ መንገድ አረሙን ለማስወገድ ተደጋጋሚ ጥረት ቢያደርጉም፣ መፍትሔ ሊመጣ እንዳልቻለ ይናገራሉ፡፡ በአሁኑ ወቅት ሰሜናዊው የሐይቁ ክፍል ሙሉ በሙሉ በአረሙ እየተሸፈነና ከጊዜ ወደ ጊዜ መጠኑ እየለፋ መሆኑን ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡የክልሉ መንግሥት ከጎንደርና ከባህር ዳር ዩኒቨርሲቲዎች ጋር በመሆን ችግሩን ለመፍታት የታሰቡ መፍትሔዎች ሰሞኑን ተግባራዊ ይሆናሉ ተብሎ መገለጹ ይታወሳል፡፡ ይሁንና የሪፖርተር ምንጮች እንደገለጹት፣ እስካሁን ድረስ ወደ ተግባር አልተገባም፡፡ መንግሥት ዕርምጃ እወስዳለሁ እያለ ቢናገርም፣ እስካሁን ድረስ ምንም እየተወሰደ ያለ ዕርምጃ እንደሌለ የአካባቢው ነዋሪዎች ይናገራሉ፡፡ከውጭ አገር ጢንዚዛዎች ለዚሁ ጉዳይ ተብለው ከመጡ ብዙ ወራት ቢሆናቸውም፣ እስካሁን ድረስ ወደ አረሙ መለቀቃቸው አለመታየቱ እየተገለጸ ነው፡፡ኢትዮጵያ በአሁኑ ጊዜ የህዳሴ ግድቡን እየገነባች ያለች አገር ብትሆንም፣ ለዓባይ ወንዝ ገባር የሆኑ ትልልቅ ወንዞችና ሐይቆች በአሁኑ ወቅት በእንክብካቤ ማነስ ምክንያት የውኃ መጠናቸው እየቀነሰ መምጣቱን የምክር ቤቱ አባላት ተናግረዋል፡፡    