የሕግ አስከባሪ አካላትን የኃይል አጠቃቀም በሚመለከት አዋጅ ሊዘጋጅ ነው
በተለያዩ ምክንያቶች በሚፈጠሩ ግጭቶች ላይ የፀጥታ ኃይሎች ወይም የሕግ አስከባሪ አካላት የሚወስዱትን ዕርምጃ፣ ወይም የኃይል አጠቃቀም የሚደነግግ አዋጅ ሊዘጋጅ መሆኑ ይፋ ተደረገ፡፡ አዋጁን ከሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሐ ግብር ጽሕፈት ቤት ጋር በመተባበር በተያዘው በጀት ዓመት ተረቅቆና ተዘጋጅቶ፣ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት እንደሚያቀርብ ያስታወቀው የኢፌዴሪ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ነው፡፡ ኃይል አጠቃቀምን በሚመለከት በተለይ ከ1997 ዓ.ም. አገራዊ ምርጫ ጋር ተያይዞ ተነስቶ በነበረው፣ የሕዝብና የፀጥታ ኃይሎች ግጭት ላይ የተገደሉ በርካታ ሰዎችን በሚመለከት ለተነሳው ያልተመጣጠነ ዕርምጃ ተወስዷል አልተወሰደም የሚሉ በርካታ አሉታዊ ነገሮች መፈጠራቸው ይታወሳል፡፡ ከዚያን ጊዜ አንስቶ በተለያዩ ጊዜያትም ተመሳሳይ ዕርምጃዎች ተወስደው መንግሥት ተመጣጣኝ ዕርምጃ መውሰዱን ሲገልጽ፣ ሌላው አካል ደግሞ ‹‹ተመጣጣኝ ዕርምጃ ማለት ስንት ሰው ሲገደል ነው?›› የሚል ጥያቄ በማንሳት ሲከራከር ቆይቷል፡፡ በቅርቡ ባለፈው ዓመት በጥቅምት ወርና በሰኔ ወር 2012 ዓ.ም. በተለይ በኦሮሚያ ክልል ከግጭት ጋር በተያያዘ ዕርምጃ ስለተወሰደባቸው ሰዎችም፣ ‹‹ተመጣጣኝ ዕርምጃ ነው፣ ተመጣጣኝ አይደለም›› የሚል መፍትሔ ያልተገኘለት ሙግትና ግምታዊ  ነገሮች የቀጠሉ ሲሆን፣ ዓቃቤ ሕግ ደግሞ ሕግ ለማዘጋጀት አቅዶ እየሠራ መሆኑን ተናግሯል፡፡ በመሆኑም ከባለድርሻ አካላት ጋር በመቀናጀት የኃይል አጠቃቀም አዋጅ ለማዘጋጀት እየተሠራ መሆኑን፣ በጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የሕግ ጉዳዮች ምክትል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የሕግ አማካሪ አቶ አሰግድ አያሌው ተናግረዋል፡፡ አቶ አሰግድ መስከረም 14 ቀን 2013 ዓ.ም. ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ከባለ ድርሻ አካላት ጋር ለመወያየት ባዘጋጀው መድረክ ላይ ባቀረቡት የመወያያ ጽሑፍ እንዳብራሩት፣ በበጀት ዓመቱ ተረቀው ለሚኒስትሮች ምክር ቤት የሚቀርቡ በርካታ አዋጆች አሉ፡፡ ከእነዚህ ውስጥ የሕግ አስከባሪ አካላት የኃይል አጠቃቀም አዋጅ አንዱ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የአሥር ዓመት መሪ ዕቅድ ማዘጋጀቱን የገለጹት አማካሪው፣ በቀጣይ አምስት ዓመታት ውስጥ አዲስ ሕግ የሚወጣላቸውና የሚሻሻሉ ሕጎች የትንበያ ጥናት ማካሄድ፣ የአምስት ዓመት የሕግ ረቂቅ ዕቅድ ማውጣትና መተግበር መሆኑን ተናግረዋል፡፡ አስፈጻሚ የመንግሥት አካላትና በጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ በተማከለ ደረጃ አዲስ ሊወጡና ሊሻሻሉ የሚገባቸው የሕግ ዓይነቶች መለያ መሥፈርቶች በማውጣት እንደሚተገበሩም አክለዋል፡፡ የተመረጡ ሕጎች ያመጡትን ፋይዳ የሚያሳይ ጥናት በማካሄድ፣ የማሻሻያ ምክረ ሐሳቦችን ማቅረብና ከክልሎች የሚቀርቡ የሕግ ረቂቅ ድጋፍ ጥያቄዎችን ምላሽ መስጠት የሚያስችል አሠራር በመቅረጽ ተግባራዊ እንደሚደረግም አቶ አሰግድ ተናግረዋል፡፡ አዲስ የሚረቀቁ ሕጎች አፈጻጸማቸው ለንግድና ኢንቨስትመንት መስፋፋትና ሕጋዊ ውድድር የሚያበረታቱና ሕገወጥነትን የሚከላከሉ መሆናቸውን ማረጋገጥ የሚያስችል ሥርዓት በመቅረጽ ተግባራዊ እንደሚደረግም አክለዋል፡፡ በበጀት ዓመቱ ከ15 በላይ አዋጆችና ደንቦችን ለሚኒስትሮች ምክር ቤት አቅርቦ ለማፀደቅ ወደ ሥራ መገባቱን አቶ አሰግድ ጠቁመው፣ የምስክሮችና የወንጀል ጠቋሚዎች አዋጅን ለማስፈጸም የሚያስችል ደንብ፣ አማራጭ ቅጣትን ለማስፈጸም የሚያስችል አዋጅ ማዘጋጀትና በሕገወጥ መንገድ ድንበር ማሻገርና በሰዎች መነገድ አዋጅ ማስፈጸሚያ ደንብ፣ የጋራ አስተዳደርና ሮያሊቲ ደንብ ተጠቃሽ መሆናቸውን አብራርተዋል፡፡ተቋሙ በቀጣዩ አሥር ዓመታት፣ አስተዳደር ነክ ፍርድ ቤቶችና ጉባዔዎች ማለትም ሲቪል ሰርቪስ ፍርድ ቤት፣ የግብር ይግባኝ ኮሚሽን፣ የአሠሪና ሠራተኛ ክርክር ወሳኝ ቦርድ፣ የከተማ መሬት ማስለቀቅ፣ የሊዝና የካሳ ወሳኝ ቦርድን አሠራርና ተልዕኮ አፈጻጸማቸው የሕግ የበላይነትን፣ የዜጎች ሕገ መንግሥታዊ መብቶችን ባከበረ መንገድ ስለመተግበሩ ክትትል የሚደረግበት ሥርዓትና አደረጃጀት ቀርፆ ተግባራዊ ለማድረግ ዕቅድ መያዙን አስታውቀዋል፡፡ በርካታ ተያያዥ ዕቅዶችንም ለመተግበር ዕቅድ መያዙን አቶ አሰግድ የአሥር ዓመቱን መሪ ዕቅድ በማብራራት አስታውቀዋል፡፡ የሰብዓዊ መብት ድርጊት መርሐ ግብር አፈጻጸም በየአምስት ዓመቱ በመገምገምና በመከለስ ለመተግበር እንደሚሠራ፣ ክትትልና የማስተባበር አቅም ማጠናከር፣ አሠራርና አደረጃጀቱን መከለስና ውጤታማነቱን የማረጋገጥ ሥራ እንደሚሠራም አክለዋል፡፡ በወንጀል መከላከል፣ በምርመራ፣ በክስና በማረም ሒደት የሚስተዋሉ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ታጋሽነት ዜሮ ደረጃ ለማድረስ እንደሚሠራ ጠቁመው፣ የኃይል አጠቃቀም ከሥርዓት ሲያልፍ ጥሰት በፈጸሙ ላይ ተጠያቂነት እንደሚረጋገጥም ተናግረዋል፡፡ ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸውንና የተቀበለቻቸውን ዓለም አቀፍና አኅጉራዊ የሰብዓዊ መብት ስምምነቶች አፈጻጸማቸውን መከታተል፣ ሪፖርትና ምላሽ መስጠት የሚያስችል ሥርዓት በመዘርጋት ለመተግበር እንደሚሠራም አቶ አሰግድ ተናግረዋል፡፡ የተያዙ፣ የተከሰሱ፣ በሕግ ቁጥጥር ሥር የሚገኙና የታራሚዎች ሰብዓዊ መብት አከባበርና አያያዝ ፍኖተ ካርታ መቅረፅ፣ መተግበር፣ አያያዝና ቆይታቸው በሕግ መሠረት መሆኑን ለማረጋገጥ እንደሚሠራም አቶ አሰግድ በስፋት አብራርተዋል፡፡ በበጀት ዓመቱ (2013 ዓ.ም.) በሰው መነገድ፣ በሕገወጥ መንገድ ድንበር ማሻገር ወንጀልን ለመከላከል የተቋቋመው ብሔራዊ የፍልሰት ትብብር ጥምረት ተልዕኮውን እንዲወጣ ለማስቻል በቅንጅት እንደሚሠሩና በፍትሕ አካላትም ልዩ ትኩረት ተሰጥቶት ሁሉን አቀፍ በሆነ አግባብ እንዲጠናከር እንደሚደረግም አማካሪው ተናግረዋል፡፡ ከባለድርሻ አካላትም ብዙ እንደሚጠበቅም አክለዋል፡፡ ባለፈው በጀት ዓመቱ በርካታ ተግዳሮቶች እንደገጠሟቸው የገለጹት አቶ አሰግድ፣ ተረቀውና በሚኒስትሮች ምክር ቤት በኩል ለተወካዮች ምክር ቤት የሚቀርቡ ረቂቅ ሕጎችን በፍጥነት አለማፅደቅ ዋና ኦዲተር የግዥና ሌሎች የፋይናንስ ሕጎች ስለመከበራቸውና ሕጎች ተጥሰው ሲያገኝ ወደ ምርመራ እንዲገባ ጥቆማ በፍጥነት አለመስጠት፣ የዴሞክራሲ ተቋማትም ጥራት ያላቸው ሕጎች እንዲወጡ አስተዋጽኦ አለማድረግ፣ መገናኛ ብዙኃንም በተቋም ደረጃ የሚዘጋጁ የንቃተ ሕግ ማስገንዘቢያ ሰነዶችን ይዘት ወደ ማኅበረሰቡ አለማድረስና በሌሎቹም ተቋማት የተለያዩ ተግዳሮቶች ሲደርሱ መቆየታቸውን ጠቁመው በቀጣይ የዕቅድ ዓመታት በትብብር ለመሥራት ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ቆርጦ መነሳቱንም አስረድተዋል፡፡  