አርሶ አደሩን ከራሱ ላም ወተት የሚከለክል ጎረቤት የለም፡- የሰከላ ነዋሪዎች
ባሕር ዳር፡ ሰኔ 06/2012 ዓ.ም (አብመድ) መዳረሻዬ በመጽሐፍ ቅዱስ ‘‘ሁለተኛው ወንዝ ስሙ ግዮን ይባላል፤ እርሱም የኢትዮጵያን ምድር ይከብባል’’ ተብሎ የተጠቀሰው የዓለማችን ረዥሙና የረዥም ስልጣኔ መነሻው፣ የኢትዮጵያ የሕዳሴ ችቦ ምንጭ ከሆነው ግሽ ዓባይ ነው፡፡ከባሕር ዳር በቡሬ ወደ አዲስ አበባ ከአዲስ አባባ በቡሬ ወደ ባሕር ዳር አቅጣጫዎች የሚጓዝ አዊ ብሔረሰብ አስተተዳደር ቲሊሊ ከተማ ሲደርስ ወደ ምሥራቅ አቅጣጫውን ከቀየረ ከደቂቃዎች ጉዞ በኋላ የታላቁን ወንዝ የትውልድ ቀዬ ያገኛል፡፡ እኔ ከባሕር ዳር ወደ ግሽ ዓባይ እየተጓዝኩ ነው፤ ቲሊሊ ከተማን ለቅቄ ከወጣሁ በኋላ አልፎ አልፎ ዕድሜ ጠገብ ዛፎችን ከማዬት ባለፈ የመንገዱ አስቸጋሪነት ግሽ ዓባይም እንደሌሎቹ ጎስቋላ የገጠር አካባቢዎች ያልለማች መሆኗን ያሳብቃል፡፡ ያም ሆኖ ስለታላቁ ወንዝ ያነበብኩት እና የሰማሁት ዝና ትልቅ ነገር እንደማገኝ ጉጉት ስላሳደረብኝ ከቦታው ደርሼ ለማየት ጓጉቻለሁ፡፡ ከቲሊሊ 32 ኪሎ ሜትሮችን ከተጓዝሁ በኋላም ግሽ ዓባይ ከተማ ደረስኩ፡፡በዓባይ ወንዝ መገኛ ግሽ ዓባይ ከተማ በደረስሁ ጊዜ ታላቁ ዓባይ የአካባቢው ሰዎች የሕይወት አካል እንደሆነ ተረድቻለሁ፡፡ ዓባይ ዓለማዊ ስሙ ነው፤ የመጽሐፍ ስሙ ግዮን ነው፡፡ ዓባይ የሚለውን ስያሜ ያገኘው ከቅርብ መቶ ዓመታት ወዲህ እንደሆነም ይነገራል፤ ‘‘አባ ይህን ተአምር ዕይ፤ ተመልከት’’ ከሚል ገጠመኝ በመነሳት ‘አባ ዕይ’ የሚለው ዓባይ ወደሚል ስያሜ እንደመጣ የሚነገር ተረክ አለ፡፡ የከተማዋን ስያሜ በተመለከተም አንድ የሃይማኖት አባት ጠላት በመጣባቸው ጊዜ መጽሐፋቸውን ከወንዙ ምንጭ ደብቀው እንደቆዩና የሌላ ጊዜ ምንጯን ‘ግሽ’ (ትፊ፣ አውጭ) ማለታቸው እንደሆነና መጽሐፉም ምንም ሳይሆን ከወንዙ እንደወጣ ይነገራል፡፡ ዓባይ ለሚለው እንደተአምር እንዲያዩት ሌላኛው አባት የተጋበዙትም ይህንን መጽሐፍ ከውኃ ውስጥ ተደብቆ መውጣት እንደሆነ አፈ ታሪክ ያስረዳል፡፡ በዚህ አጋጣሚ የግዮን ስም ወደ ዓባይ፣ የከተማዋም ስም ግሽ ዓባይ ወደሚል ተቀየረ፡፡ዓባይ በግሽ ዓባይ አካባቢ ነዋሪዎች ሲታይ ምንጭ፣ ክብሩ ግን እጅግ ግዙፍ ነው፡፡ የመጠጥ ውኃ፣ የፈውስ ፀበል፣ የትልቅነት ምሳሌ፣ ታሪክ፣ … ነው፡፡ የአካባቢው ነዋሪዎች የንግድ ድርጅቶችቻቸውን፣ ተቋማትን፣ ልጆቻቸውንና ቀያቸውን ከዚህ የስልጣኔ አባት ወንዝ ስያሜ ጋር ያስተሳስራሉ፡፡ ‘‘ፈለገ ግዮን፣ ግልገል ዓባይ፣ ወተት ዓባይ፣ ዓባይ ምንጭ፣ ግሽ ዓባይ፣ ዓባይነህ፣ ዓባይነሽ፣ …’’ የሚሉ መጠሪያዎች ብዙ ናቸው፡፡እስከ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለሥላሴ ፍጻሜ ድረስ ደግሞ በዓባይ ስም የወንዝ ዳኛ ይሰየም እንደነበር ከአካባቢው ሰዎች ሰምቻለሁ፡፡ እነዚያ የወንዝ ዳኞች በገንዘባቸው ያደሩ፣ እውነተኛ፣ ሕዝብን በትክክል የሚመሩ ነበሩ፡፡ ማኅበረሰቡም ለዓባይ ወንዝ የተለየ ክብር ስላለው የወንዝ ዳኞችን በሚገባ ያከብሩ ነበር፡፡ የቀጠፈ (ያጭበረበረ) ወይም የሰረቀ ሰው ዓባይን ወንዝ ዝለል ቢባል አይዘልልም፤ ወንጀለኛ ‘ወንጀል አልሠራሁም ብለህ ዓባይን በጥብጥ’ ቢባል አያደርገውም፡፡ በዚህ የተነሳ ለዓባይ ያላቸው እምነት ከፍተኛ ነው፡፡ ነዋሪዎቹ ለጉብኝት ወደ ቦታው የሚያቀና ሰው (በተለይ ፀጉረ ልውጥ) ወንዙን የሚጎዳ ነገር ይዞ እንዳይገባ በዓይን እየተናበቡ ይከታተሉታል፡፡የዓባይ ወንዝ ሰከላ ላይ ሕጻን ልጅ ነው፡፡ ሁለትና ሦስት የሰከላ ታዳጊዎች ከምንጩ አጠገብ በአፈር ገድበው ለቀናት ሊያቆሙት ሁሉ ይችላሉ፡፡ ከሰከላ ሲመነጭ ቀጭን፣ ፈጣን፣ ታዳጊ ነው፤ ምናልባትም ለብዙዎቹ ዓባይ ነው ብሎ ለማመን ይከብዳቸዋል፡፡ በሂደት ግን ቢኮሎ፣ ባሕር ዳር፣ ዓባይ በርሃ፣ ወለጋ፣ ጉባ … እያለ ሲቀጥል እየደረጀ፣ እየወፈረ፣ ድምጹ እየጎረመሰ ይሄዳል፡፡ የጉና ተራራን የሚያልቡትን እነርብና ጉማራን ሲጎነጭ፣ የጮቄ ተራራ ወንዞችን እነተምጫ፣ ጌደብና ሌሎችም ዥው አድርጎ ሲጠጣ፣ እነተምጫ በለስ፣ ዴዴሳ፣ ዳቦላ፣ ጉደር፣ ጉግሪ፣ ጀማና ሌሎችንም ሲሰበስብ ዓባይ የኢትዮጵያ ስጋና ደም ሆኖ ቁልቁል ይፈስሳል፡፡ በዚህም የስልጣኔ ሸለቆ ሆኖ እፍልፍ ዓመታትን ተሻጋሯል፤ አሁንም የኢትዮጵያ የስልጣኔ ባትሪ ሊሆን ነው፡፡ ግሽ ዓባይ ላይ ሲታይ ግን አይመስልም፡፡የሰከላው ታዳጊ አሁን ኢትዮጵያን ከጨለማ ሊያወጣ ዓባይና ተከትለውት ከሚነጉዱ ወንዞቸች ጋር ጉባ ላይ ቃል ኪዳን ፈጽሟል፡፡ዓባይ ሲገደብ የሰከላ ሰዎች ምን ስሜት ፈጥሮባቸው ይሆን?