ከህወሓት ጁንታ ጋር ተያያዥነት ያላቸውና መንግሥት የሚመስሉ አካላት በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ጉዳት ሲያደርሱ እንደነበር ተገለጸ
ፍሬህይወት አወቀ አዲስ አበባ፡- ከህወሓት ጁንታ ጋር ተያያዥነት ያላቸውና መንግሥት የሚመስሉ የንግድ እና የፋይናንስ ተቋማት በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ጉዳት ሲያደርሱ እንደነበር ተገለጸ። የኢኮኖሚክስ ምሁር ዶክተር ተሾመ አዱኛ ለአዲስ ዘመን እንደገለፁት፤ ላለፉት 27 ዓመታት በስልጣን ላይ የነበረው የህወሓት ጁንታ ከሕግ ውጪ በሆነ መንገድ አሁን የታገዱ የንግድ እና የፋይናንስ ተቋማትን ሲመራ እንደነበር አስታውሰዋል።የንግድ ሆነ የፋይናንስ ተቋማት ወደ ገበያ ሲገቡ ኢኮኖሚው ላይ እሴት በመጨመር አዲስ ነገር ፈጥረው መሆን እንዳለበት የጠቀሱት ዶክተር ተሾመ፤ ነገር ግን ከቡድኑ ጋር ግንኙነት የነበራቸውና የታገዱት የንግድና የፋይናንስ ተቋማት ኢኮኖሚው ላይ አዲስ ነገር ያልጨመሩ መሆናቸውን ገልፀዋል። ተቋማቱ ፍትሐዊና ተወዳዳሪ ባልሆነ መንገድ በነበራቸው የፖለቲካ ድጋፍ ብቻ ወደ ገበያው የገቡ ናቸው፤ በዚህም በሀገሪቱ ኢኮኖሚው ላይ በተጨባጭ የሚታይ ጉዳት ማድረሳቸውን አስታውቀዋል።ኢትዮጵያ ስለ ነፃ ገበያ መናገር ከጀመረች ከ20 ዓመት በላይ ሆኗታል ያሉት ዶክተር ተሾመ፤ ይሁን እንጂ የነፃ ገበያ አስተሳሰብ በፖለቲካ የበላይነት ባላቸው አካላት ወይም ቡድኖች ቁጥጥር ሥር ወድቆ መቆየቱንም አመልክተዋል። በጁንታው የሚመሩ እነዚህ ተቋማት በቡድን ሆነው የሚያመርቱ፣ የሚያከፋፍሉ፣ የሚሸጡ፣ በፈለጉበት ዘርፍ ውስጥ የሚገቡ፣ የመንግሥት ጥበቃ ያላቸው፣ መረጃ የሚያገኙና በፈለጉት ጊዜ የፈለጉበት ቦታ የሚገቡ ሆነው ቆይተዋል። ይህም ሀገሪቱ ከገበያው ማግኘት የሚገባትን ጥቅም እንዳታገኝ አድርጓታል ብለዋል። እነዚህ ተቋማት ከአመሰራረታቸው ጀምሮ ሲታዩ ግልፅነት የሌላቸውና ገበያውን ለውድድር ክፍት ያላደረጉ መሆናቸውን አመልክተው፣ መንግሥት ያልሆኑ ነገር ግን መንግሥት የሚመስሉ እነዚህ ተቋማት በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሳቸውን ገልጸዋል። ለዚህም አሁን እየታየ ያለው የዋጋ ንረት፣ የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ከፍ ዝቅ ማለት፣ በሀገር ውስጥ ከሚመረተው ይልቅ ከውጭ ሀገር የሚገቡ ዕቃዎች መበራከታቸውና ሌሎችም ለኢኮኖሚው መዳከም ዋነኛ ምክንያቶች እንደሆኑ አስታውቀዋል። እነዚህ በጉልበት ወደ ገበያው የገቡና ተወዳዳሪ ያልሆኑ ተቋማት ኢኮኖሚው ላይ ከፍተኛ ጉዳት አድርሰዋል ያሉት ዶክተር ተሾመ፤ መሶቦ ሲሚንቶ ፋብሪካ ሲሚንቶ በከፍተኛ ጥራት የሚያመርት መሆኑን እና ሌሎች ሲሚንቶ ፋብሪካዎች ደግሞ እንዳያመርቱ መከልከላቸውን ለአብነት አንስተዋል። አብዛኞቹ የቡድኑ የንግድና የፋይናንስ ተቋማት አላስፈላጊ ጥበቃ እየተደረገላቸው የመጡ መሆናቸውንም አመልክተዋል።በተመሳሳይ እነዚህ ተቋማት መነሻቸውን ያደረጉት በመንግሥት ተቋማት መሆኑን ዶክተር ተሾመ አስታውሰው፤ ከዚህ ቀደም የመንግሥት የነበሩ ተቋማትን ፍትሐዊ ባልሆነ ውድድር ወደ ቢዝነሱ እንዳስገቧቸውም ተናግረዋል። በዚህም በተለያየ መንገድ ተሸጠው የነበሩ ተቋማትን በመያዝ የኢኮኖሚውን መዋቅር ያበላሹና ገበያው ከኢኮኖሚው ዕድገት ጋር እኩል መራመድ እንዳይችል ያደረጉ ናቸው ብለዋል።የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ሁልጊዜ አደገ እየተባለ በተመሳሳይ መሠረተ ልማት እናሟላለን። እነዚህ የተሰሩ ሥራዎች ሁሉ የኢኮኖሚውን ምርታማነትና የፈጠራ ደረጃቸውን ከፍ ማድረግ አልቻሉም ያሉት ዶክተሩ፣ ለዚህም ምክንያቱ በፋይናንስ ተቋማቶቹ ውስጥ የሚሳተፉ አካላት ተወዳዳሪና ፍትሐዊ በሆነ መንገድ ወደ ገበያው ባለመግባታቸው እንደሆነ የጠቆሙት ዶክተር ተሾመ፤ ይህም ኢኮኖሚው ላይ በጉልህ የሚታይ ጉዳት ማድረሱን አብራርተዋል። እነዚህ ተቋማት ከለውጡ በፊት መንግሥት የሚያወጣውን እያንዳንዱን ሕግ የሚያውቁ ናቸው ያሉት ዶክተር ተሾመ፤ አብዛኛውን ጊዜ ሕግ የሚወጣውም ለኢኮኖሚ ተብሎ ሳይሆን በመንግሥት በኩል ወደ ቢዝነሱ የገቡ አካላቶችን መደገፍ እንዲችል ታስቦ እንደሆነም አመልክተዋል። መንግሥት ፍትሐዊ ልሁን ብሎ ሕግ ቢያወጣ እንኳን እነዚህ አካላት ቀድመው መረጃ ማግኘት የሚችሉ በመሆኑ የግል ባለሀብቱ ተወዳዳሪ እንዳይሆን አድርገውታል ብለዋል።ተቋማቱ ብቸኛ ነጋዴ ብቸኛ ሻጭ ሆነው ምርቶችን ማከማቸት ሲችሉ መንግሥት ደፍሮ እነሱ ላይ እርምጃ አይወስድም ነበር። የግሉ ባለሀብት በታክስ ማጭበርበርና በግብር ስወራ ወንጀል ሲቀጣ ተመሳሳይ ወንጀል የሰሩ ከመንግሥት ጋር ቅርበት ያላቸው ተጠያቂ የሚሆኑበት አግባብ እንዳልነበረም ዶክተር ተሾመ አመልክተዋል።በኢትዮጵያ ያለው የግሉ ዘርፍ ከጨዋታ ውጪ በመደረጉ ኢኮኖሚውም አብሮ ተዳክሟል። በሀገሪቱ ተለወጠ የሚባለው የግል ዘርፍ ባንክ ላይ ብቻ መሆኑን የጠቆሙት ዶክተር ተሾመ፤ ባንክ ላይም ቢሆን ንግድ ባንክ በጣም ፈጣን ስለሆነ አሁንም በአገሪቱ ያሉትን የግል ባንኮች ቀድሟቸዋል ብለዋል። በማኑፋክቸሪንግ እና በአገልግሎት ዘርፍ እንኳ እዚህ ግባ የሚባል ተወዳዳሪ ሊሆን የሚችል ጠንካራ የግል ዘርፍ የሌለ መሆኑንም ገልፀዋል። ልማታዊ መንግሥት የግል ዘርፉን የሚደግፍና የሚያጠናክር ነው ያሉት ዶክተር ተሾመ፤ በቻይና፣ በጃፓን፣ በሲንጋፖር እና መሰል ሀገራት ልማታዊ መንግሥት በሚል የግሉን ዘርፍ በመደገፉ ውጤታማ መሆን የቻሉ ሀገራት ናቸው ሲሉም ለአብነት አንስተዋል። በሀገሪቱ የነበረው ልማታዊ መንግሥት ግን የፓርቲ ንብረት የሆኑትን እየደገፈ የግል ዘርፉን እንዳይወዳደሩ ጎድቷቸዋል። አጠቃላይ ኢኮኖሚው የግል ዘርፉን ያላካተተ በመሆኑም የሀገሪቱ ኢኮኖሚ እንዲዳከም ምክንያት ሆኗል። የኬንያ የኢኮኖሚ መጠን ከኢትዮጵያ የኢኮኖሚ መጠን ጋር ሲወዳደር ኢትዮጵያ እየበለጠች መሆኗን የጠቆሙት ዶክተር ተሾመ፤ ነገር ግን በኬንያ የግሉ ዘርፉ በሁሉም የኢኮኖሚ ዘርፎች ላይ ከፍተኛ ሚና የሚጫወትና ትልቅ ድርሻ ያለው መሆኑንም አመልክተዋል።አዲስ ዘመን ታህሳስ
2/2013