መንግሥት ቀጣዩን ምርጫ ለማካሄድ የሚያስችሉ አራት የመፍትሄ አማራጮችን አቀረበ
አዲስ አበባ፦ በኮቪድ 19 ምክንያት ቀጣዩን ምርጫ ለማካሄድ አስቸጋሪ በመሆኑ መንግሥት አራት የመፍትሄ አማራጮችን አቀረበ። ቀጣዩን ምርጫ ለማካሄድ የሚቻልባቸው ሕገ መንግሥታዊ አማራጮችን በተመለከተ የተደረገው ውይይት ውጤታማ እንደሆነና የኢትዮጵያን የዴሞክራሲ ጉዞ በእጅጉ የሚደግፍ መሆኑን ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ አመለከቱ ፡፡
 “ኮቪድ19 ምርጫን ማራዘም እና የህግ አማራጮች” በሚል ርዕስ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ በተገኙበት መንግሥት ከተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች እና ሲቪክ ማህበራት ጋር ትናንት ውይይት ተካሂዷል።በውይይቱም ኢትዮጵያ በህገ መንግሥቱ መሰረት እስከ ነሐሴ ወር ማለቂያ ድረስ አጠቃላይ ምርጫ የማካሄድ ግዴታ ቢኖርባትም የኮቪድ19 ወረርሽኝ ምርጫን ማከናወን የማያስችል ደረጃ ላይ በማድረሱ ምክንያት ህግና እውነታውን አጣጥሞ መሄድ አስፈላጊ መሆኑ ተነስቷል።
 የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ህግ ምክትል ዓቃቤ ህግ ዶክተር ጌዲዮን ጢሞቲዮስ በወቅቱ እንዳመለከቱት ፣ ችግሩን ህገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን በማያፋልስ መልኩ ለመቅረፍ አራት የመፍትሄ አማራጮች መቀመጣቸውን አመልክተዋል ።
የመጀመሪያው የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤትን መበተን፣ ሁለተኛው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማወጅ፣ ሶስተኛው ህገ መንግሥት ማሻሻል እና አራተኛው የህገ
 መንግሥት ትርጓሜ መጠየቅ መሆናቸውን ጠቁመዋል ።
አማራጭ አንድ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤትን መበተን፤ በህገ መንግሥቱ አንቀጽ 60/1 መሰረት ጠቅላይ ሚኒስትሩ የስልጣን ዘመኑ ከማለቁ በፊት አዲስ ምርጫ ለማካሄድ በምክር ቤቱ ፈቃድ ምክር ቤቱ እንዲበተን ማድረግ ይችላል የሚለውን ታሳቢ ያደረገ ነው።
በዚህ አንቀጽ እንደሰፈረው ምክር ቤቱ የተበተነ እንደሆነ ከስድስት ወር ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ ምርጫ መደረግ አለበት። ይህም እስከ የካቲት ወር ድረስ ምርጫ ሳይካሄድ ለመቆየት ያስችላል።
የመፍትሄ ሃሳቡ ጠንካራ ጎን – ሂደቱ የሚጠይቀው አብላጫ ድምጽ ቀላል ነው።
ይህ አካሄድ በፓርላሜንታዊ ሥርዓት የተለመደ ቢሆንም የራሱ ውስንነቶች አሉበት። በአንቀጽ 60/5 መሰረት ምክር ቤቱ ከተበተነ በኋላ አገሪቱን የሚመራው የፖለቲካ ድርጅት የመንግሥትን የዕለት ተዕለት ሥራ ከማከናወን እና ምርጫን ከማካሄድ በስተቀር አዲስ አዋጆችን፣ ደንቦችን እና ድንጋጌዎችን ማውጣት ወይም ነባር ህጎችን መሻርና ማሻሻል አይችልም።
ይህም ለተለያዩ ፈተናዎች በቂ ምላሽ ለመስጠት የሚያስችል ሙሉ መንግሥት እንዳይኖር ያደርጋል። በየክልሉ ህገ መንግሥት መሰረት ተመሳሳይ አማራጭ አለመኖሩም ድክመቱ ነው።
አማራጭ ሁለት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ፤ ጠንካራ ጎኑ አስፈላጊውን ስልጣን እና ኃላፊነት ያለው መንግሥት እንዲኖር ያስችላል። በአገር አቀፍ ደረጃም ተፈጻሚ ይሆናል።
በህገ መንግሥቱ አንቀጽ 93/1 መሰረት የውጭ ወረራ ሲያጋጥም ወይም ህገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን አደጋ ላይ የሚጥል ሁኔታ ሲከሰትና በተለመደ የህግ ማስከበር ሥርዓት መቋቋም የማይቻል ሲሆን፤ ማናቸውም የተፈጥሮ አደጋ ሲያጋጥም ወይም የህዝብን ጤንነት አደጋ ላይ የሚጥል በሽታ ሲከሰት የፌዴራሉ መንግሥት የሚኒስትሮች ምክር ቤት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የመደንገግ ስልጣን አለው።
በአንቀጽ 93 እንደሰፈረው ከህገ መንግሥቱ አንቀጽ 1፣ 18፣ 25 እና 39/1 እና 2 በስተቀር ያሉ መብቶች ላይ ገደብ ይጥላል። በዚህም የምርጫ ጊዜን ማራዘም ይቻላል።
ሆኖም ይህ አማራጭ ብቻውን ተግባራዊ ቢደረግ ምርጫው በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማዕቀፍ ውስጥ ይሆናል፤ ተዓማኒነት እና ነጻነቱንም ጥያቄ ውስጥ ይጥላል። እንዲሁም ህገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን የሚያዳብር አይሆ ንም።
አማራጭ ሶስት ህገ መንግሥት ማሻሻል፤ በህገ መንግሥቱ ግልጽ የሆነ መሰረት ያለው ሲሆን አንቀጽ 104 እና 105 ላይ በግልጽ ተቀምጧል።የህገ መንግሥት ማሻሻያ
 ሃሳብን ለማመንጨት ሶስት ምዕራፎች አሉ።
የህገ መንግሥት ማሻሻያ ሃሳብን ማመንጨት፤ የፌዴራል መንግሥት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በ2/3 ድምጽ ከደገፈው ወይም የፌዴሬሽኑ ምክር ቤት በ2/3 ድምጽ ሲያጸድቀው ነው።
የፌዴሬሽኑ አባል ከሆኑ ክልሎች 1/3 ድምጽ (አሁን ባለው ሁኔታ) ከዘጠኙ ሶስቱ ክልሎች በምክር ቤቶቻቸው ከደገፉት የማሻሻያ ሃሳብ መንጭቷል ማለት ይቻላል።መላውን ህዝብ ያሳተፈ ውይይት ማድረግም ይፈልጋል ።
የማሻሻያ ሃሳቡን ማጽደቅ፤ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እና የፌዴሬሽን ምክር ቤት በጋራ ስብሰባ በ2/3 ድምጽ የቀረበውን ማሻሻያ ሲያጸድቁት እና ከፌዴሬሽኑ አባል ክልሎች ምክር ቤቶች የ2/3 ክልሎች ምክር ቤቶች በድምጽ ብልጫ የቀረበውን ማሻሻያ ሲያጸድቁት ነው።
ይህም የራሱ ውስንነቶች አሉት፤ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅት የዜጎችን በአገራቸው ጉዳይ የመሳተፍ መብት የሚፈታተን ነው። ህዝባዊ ውይይት ለማድረግ ኮቪድ19 እንቅፋት ይሆናል። ሌሎች የህገ መንግሥት ማሻሻያ ጥያቄዎችን አብሮ ለማየት ምቹ ሁኔታና ጊዜ አይደለም። በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅት የሚደረግ የህገ መንግሥት ማሻሻያ ቅቡልነቱ ጥያቄ አለበት።ጥንካሬው አማራጩ ህገ መንግሥታዊ ነው።
አማራጭ አራት የህገ መንግሥት ትርጓሜ መጠየቅ፤ በህገ መንግሥቱ አንቀጽ 62/1 እና አንቀጽ 84/1 መሰረት በግልጽ ተቀምጧል። ጠንካራ ጎኑ የህገ መንግሥት ክፍተቶችን ለመሙላት የተለመደ አሰራር ነው፤ በህገ መንግሥቱ የተሻለ ተቀባይነት አለው።
በአንቀጽ 38 (የመምረጥና የመመረጥ መብት)፣ 58 (የምክር ቤቱ ስብሰባ እና የሥራ ዘመን) እና 93 (ስለ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ) መካከል ያለውን ክፍተት ለማስወገድ ያግዛል።
ውስንነቱ በዚህ ሂደት የሚገኘው ውጤት በእርግ ጠኝነት ቀደም ብሎ መተንበይ አይቻልም። የአሳታፊነት ጥያቄም ይነሳበታል የሚሉ ናቸው 
መንግሥት ባቀረባቸው የመፍትሄ አማራጮች ላይ ሰፊና ገንቢ ውይይቶች መደረጋቸውንም በውይይቱ የተሳተፉ አንዳንድ የተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች እና የሲቪክ ማህበራት አመራሮች አመልክተዋል ። 
ውይይቶችን መጠናቀቅ ተከትሎ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቲውተር ገጻቸው ባስተላለፉት መልእክት ከተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች ጋር በኮቪድ19 የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ላይ እና ቀጣዩን ምርጫ ለማካሄድ በሚቻልባቸው ሕገ መንግሥታዊ አማራጮችን በተመለከተ ውይይቶች መደረጋቸውን እና ውይይቶቹ ውጤታማ እንደነበሩም አስታውቀዋል ፡፡ እንዲህ ያሉት ውጤታማ ውይይቶች የኢትዮጵያን የዴሞክራሲ ጉዞ በእጅጉ የሚደግፉ መሆናቸውንም አመልክተዋል ፡፡
አዲስ ዘመን ሚያዝያ 22/2012
በጋዜጣው ሪፖርተር