ጥቂት ስለ ግብጽ የአፍሪካ ዋንጫ
በዓለም ላይ ለእግር ኳስ ገበያ ከደቡብ አሜሪካ እና የአውሮፓ አገራት በተጨማሪ የአፍሪካ አገራትም ተመራጭ ናቸው። በርካታ አፍሪካዊያን ተጫዋቾችም ባህር አቋርጠው በአውሮፓ ሊጎች በመጫወት ላይ ይገኛሉ። ሊጎቹ ከሚቀዛቀዙባቸው አጋጣሚዎች መካከል አንዱ አህጉር አቀፍ ውድድሮች እንደመሆናቸው፤ አፍሪካ ዋንጫን የመሳሰሉ ጨዋታዎች ክለቦችን ያሳስቧቸዋል። ምክንያታቸው ደግሞ፤ ግብጻዊውን ሞሐመድ ሳላህ፣ ሴኔጋላዊው ሳዲዮ ማኔ፣ አልጄሪያዊው ሪያድ ማህሬዝ፣ ጊኒያዊው ናቢ ኬታ፣ ዩጋንዳዊው ዴኒስ ኦኒያንጎ፣ ሞሮኳዋዊው አክራፍ ሃኪሚ፣ ኮትዲቯራዊው ዊልፍሬድ ዛሃ፣ ኬንያዊው ቪክቶር ዋኒያማ፣ የመሳሰሉ ቁልፍ ተጫዋቾቻቸውን ስለሚያጡ ነው። በመጪው የሰኔ ወር አጋማሽ የሚጀመረው 32ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ግን ከዚህ ሥጋት ነፃ ያወጣቸው ይመስላል። በፊፋ መሪነት ከሚካሄደው የዓለም ዋንጫ ጨዋታ ጋር እንዳይጋጭ ጎዶሎ ቁጥር ባላቸው ዓመታት የሚካሄደው ይህ ውድድር፤ ለመጀመሪያ ጊዜ ቀድሞ ይካሄድ ከነበረው ግማሽ ዓመት ወደ ክረምቱ እንዲመጣ ተደርጓል። አብዛኛዎቹ የአውሮፓ ሊጎች በተጠናቀቁበት እንዲሁም ተጫዋቾች በእረፍት ላይ በሚሆኑበት ወቅት የሚካሄድ መሆኑ ደግሞ ለአውሮፓዊያኑ ክለቦች መልካም እድል ፈጥሮላቸዋል። ወቅቱ ክለባቸውን በየትኞቹ ተጫዋቾች እንደሚያደራጁ የሚያስቡብት እንደመሆኑም ለተጫዋቾች ግዢ የራሱን አስተዋጽኦ እንደሚያበረክት ይታመናል። እ.ኤ.አ በ1957 በሦስት አገራት የተጠነሰሰው የአፍሪካ ዋንጫ፤ ስድስት አስርት ዓመታትን በተሻገረ ዕድሜው ተሳታፊዎቹን በማበራከት የአሸናፊነት ፍልሚያውን ዘንድሮ በ24 ቡድኖች መካከል ያደርጋል። በውድድሩ ተሳታፊ የሆኑ አገራትም፤ ከአገር ውጭ እና በአገር ውስጥ ላሉ ተጫዋቾቻቸው ጥሪ አድርገዋል። አብዛኛዎቹም ብሔራዊ ቡድኖቻቸውን አሳውቀው በማዘጋጀት ላይ ይገኛሉ። የአህጉሪቷን እግር ኳስ በበላይነት የሚመራው ካፍ ዘንድሮ የተሳታፊ ቡድኖቹን ቁጥር ቢጨምርም፤ የሽልማት ገንዘቡንም ከመጨመር ወደ |ላ አላለም። በዚህም መሰረት ሻምፒዮን የሚሆነው ቡድን ከዋንጫው ባሻገር 4 ነጥብ 5 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር የሚበረከትለት ይሆናል። ሁለተኛ ደረጃን የሚይዘው ቡድን 2 ነጥብ 5 ሚሊዮን ዶላር፤ ለግማሽ ፍፃሜው የሚደርሱ ቡድኖች ደግሞ 2 ሚሊዮን ዶላር ያገኛሉ። ሩብ ፍፃሜውን የሚቀላቀሉት 800 ሺ ዶላር ሲወስዱ፤ ተሳታፊዎች በበኩላቸው 600 ሺ ዶላር ይደርሳቸዋል። የእግር ኳስ ቤተሰቡም በስድስት ምድብ ተከፍለው ከሚፋለሙት ቡድኖች ስብስብ እና በገቡበት ቡድን ተመስርተው አሸናፊ ይሆናሉ የሚሏቸውን ቅድመ ግምት ከወዲሁ በማስቀመጥ ላይ ይገኛሉ። እንደ ጎል ዶት ኮም ቅድመ ግምት ከሆነም፤ አዘጋጇ ግብጽ፣ ሴኔጋል እና ናይጄሪያን በከባድ ሚዛን የሚቀመጡና ለዋንጫውም ቀዳሚ ተፎካካሪ እንደሚሆኑ ነው። ከዋንጫ ከራቁ ዓመታትን ያስቆጠሩት ሞሮኮ፣ ጋና እና ቱኒዝያም ዋንጫውን በማንሳት ድል ለማጣጣም በውድድሩ ላይ የሚሳተፉ ሲሆን፤ ደቡብ አፍሪካ እና ኮትዲቯርም ተፎካካሪ ቡድኖች እንደሚሆኑ ገምቷል። የሞሮኮን ብሔራዊ ቡድን ለሁለተኛ የአፍሪካ ዋንጫ የሚመሩት ፈረንሳዊው አሰልጣኝ ሄርቬ ሬናርድ ደግሞ የዘንድሮው ዋንጫ የማንሳት ብቃት የካሜሩን መሆኑን ጠቁመዋል። ከሁለት ብሔራዊ ቡድኖች ጋር ሁለት የአፍሪካ ዋንጫ ማንሳት የቻሉት የ50 ዓመቱ አሰልጣኝ፤ ግብጽ፣ ሴኔጋል፣ ኮትዲቯር፣ ናይጄሪያ እንዲሁም ሻምፒዮኑ ካሜሩን የተሻሉ ቡድኖች መሆናቸውን ከካፍ ድረ ገጽ ጋር ባደረጉት ቆይታ ገልፀዋል። ከዓለም ምርጥ ተጫዋቾች መካከል የሚጠቀሰው ሞ ፋራህን የያዘችው የውድድሩ አዘጋጅ ግብጽ በበርካቶች ዘንድ የአሸናፊነት ግምት አግኝታለች። ቡድኑ ካካተታቸው ተጫዋቾች ባሻገር በመድረኩ ባለው የበላይነት እንዲሁም ሀገሩ ላይ የሚጫወት መሆኑ እንደሚያግዘውም ነው የሚገመተው። መቀመጫቸውን በአውሮፓ ክለቦች ያደረጉ በርካታ ተጫዋቾችን ያቀፈው የሴኔጋል ቡድንም በአሸናፊነት ዋንጫውን የሚያነሳ እንደሚሆንም ይጠበቃል። ቡድኑ ዓለም አቀፍ እግር ኳስን በሚመራው የፊፋ አገራት ደረጃ መሰረትም የተሻለ ስፍራ ላይ ይገኛል። ባለፈው ወር በወጣው የደረጃ ሰንጠረዥ መሰረት ሴኔጋል ከዓለም 23ኛ ከአፍሪካ ደግሞ ቀዳሚዋ አገር ናት። ከሴኔጋል ባሻገር ሻምፒዮኑ ካሜሩን፣ ኮትዲቯር፣ ቱኒዚያ፣ ናይጄሪያ፣ ዋንጫውን ለማንሳት የሚያስችል አቋም ላይ እንዳሉም ተጠቅሷል። ለካሜሩን የተሰጠው ይህ 32ኛው የዓለም ዋንጫ ሊካሄድ ወራት ሲቀረው በዝግጅት ማነስ ምክንያት ካፍ መንጠቁ የሚታወስ ነው። በቀሪው አጭር ጊዜም ውድድሩን ማዘጋጀት የሚችልና ፍላጎት ላላቸው አገራት በተደረገው ጥሪ፤ ደቡብ አፍሪካን በማሸነፍ ግብጽ አዘጋጅ መሆኗም ይታወቃል። በአዘጋጅነቱም ቁንጮ የሆነችው አገሪቷ የዘንድሮውን ጨምሮ ለአምስት ጊዜያት በአገሯ አፈር ውድድሩን አሰናድታለች። አዘጋጇ አገር ግብጽ በአፍሪካ ዋንጫ ከሌሎች የላቀና በድል የተንቆጠቆጠ ታሪክ ጽፋለች። በሦስት አገራት (ግብጽ፣ ሱዳን እና ኢትዮጵያ) መካከል የተካሄደውን የመጀመሪያ የአፍሪካ ዋንጫ ድል ያነሳችው ግብጽ፤ በዚህ ውድድር በርካታ ዋንጫዎችን በመሰብሰብ የተሻለ ታሪክ አላት። ሰባት ዋንጫዎችን በማንሳትም ቀዳሚ ናት። እ.ኤ.አ በ1959፣ 1974፣ 1986 እና 2006 አዘጋጅ በነበረችባቸው ጊዜያትም ሦስቱን ዋንጫዎች ማስቀረት የቻለች ብቸኛዋ አገርም ናት። አዘጋጅነቱን የተነጠቀችው ካሜሩን ለአምስት ጊዜያት እንዲሁም ጋና ለአራት ጊዜያት አህጉር አቀፉን ዋንጫ በማሸነፍ ግብጽን የሚከተሉ አገራት ናቸው። በከፍተኛ ደረጃ እግር ኳስ የሚከወንባት አገር ናይጄሪያ ለሦስት ጊዜያት የዋንጫ ባለቤት ስትሆን፤ ዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ እንዲሁም ኮትዲቯር ሁለት ሁለት ዋንጫዎችን ማንሳት የቻሉ አገራት ሆነዋል። በስድስት ምድብ የተከፈለው ጨዋታው በእያንዳንዱ ምድብ አራት ቡድኖችን የሚያፋልምም ይሆናል። በዚህ ውድድር ለመጀመሪያ ጊዜ ተሳታፊ የመሆን ታሪክ ያፃፉት ሦስት አገራት፤ ማዳጋስካር፣ ብሩንዲ እንዲሁም ሞሪታኒያ ናቸው። የእነዚህ አገራት ወደ ውድድር መግባት ያልተጠበቀ ቢሆንም እስካሁን ግን ከካፍ አባል አገራት 12 የሚሆኑት በታሪካቸው በዚህ ውድድር የመሳተፍ ዕድል ቀንቷቸው አያውቅም። አዲስ ዘመን ግንቦት 29/2011