አሲዳማ አፈር ምርታማነትን እየተገዳደረ ነው
በሀገር አቀፍ ደረጃ እየጨመረ በመጣው የአሲዳማ አፈር የተነሳ የመሬት መራቆት እየተስፋፋ ይገኛል።በዚህ የተነሳም ምርትና ምርታማነትን ለመጨመር በሚደረገው ጥረት ላይ እንቅፋት እየተፈጠረ መሆኑን የዘርፉ ምሁራን ይናገራሉ።በደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ የአፈር ሳይንስ መምህር ዶክተር ወንድወሰን ጠና እንደሚሉት፤ በዓለም አቀፍ ደረጃ አሲዳማ አፈር አንዱና ዋነኛው የመሬት መራቆት መንስኤ ሲሆን፤ ከኢትዮጵያ መሬት ነባራዊ ሁኔታ አንፃር በአሁኑ ወቅት የአሲዳማ አፈር ተፅዕኖ ከፍተኛ ደረጃ ላይ እየደረሰ ይገኛል።ከአገሪቷ የእርሻ መሬቶች እስከ 43 በመቶ የሚሆኑ በአሲዳማ ምድብ የሚጠቃለሉና ከእነዚህም ውስጥ 28ነጥብ1 በመቶ የሚሆኑ በከፍተኛ አሲዳማነት ምድብ ሊጠቃለሉ እንደሚችሉ የሚገልፁት ዶክተር ወንድወሰን፤ በኦሮሚያ፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች እንዲሁም በአማራ ክልሎች በሚገኙ በርካታ አካባቢዎች የአፈር አሲዳማነት መከሰቱን ተናግረዋል።ከዚህም ባሻገር በትግራይ፣ ቤኒሻንጉል ጉሙዝና ጋምቤላ ክልሎችም ለዚህ ችግር ተጋላጭ እየሆኑ መሆኑን ጠቁመዋል።እንደ ዶክተር ወንድወሰን ማብራሪያ፤ የአፈር አሲዳማነት የሚፈጠረው በተፈጥሮ ለአፈሩ መፈጠር መንስዔ የሚሆነው የአለት ድንጋይ ዓይነት በሚበሰብስበት ጊዜ አሲዳማነትን የሚፈጥሩ ንጥረ ነገሮችን ሲይዝ ሲሆን፤ በሁለተኛ ደረጃ የአፈሩን ኬሚካላዊ ይዘት አማካይ ለማድረግ የሚረዱ ንጥረ ነገሮች «ካልሲየም፣ ማግኒዝየም፣ ፖታሲየም እና ሶዲየም» በከፍተኛ የዝናብ መጠን ታጥበው ከአፈር ውስጥ ሲወጡ ወይም እነዚህን ንጥረ ነገሮች ዕፅዋት ለዕድገታቸው ስለሚፈልጓቸው ለረጅም ጊዜ ከአፈር ውስጥ በመውሰድ ሲጠቀሙባቸውና መጠናቸው ሲያንስ አፈሩ ውስጥ የሚቀሩ አፈሩን አሲዳማ የሚያደርጉ ንጥረ ነገሮች «ሃይድሮጂንና አሉሚኒየም» ከፍ ስለሚሉ የአፈር አሲዳማነት ይፈጠራል።ከዚህም ባሻገር ከኢንዱስትሪ የሚወጣው የተቃጠለ አየር «ካርቦን ዳይኦክሳይድ፤ ሰልፈር ዳይክሳይድ እና ናይትሮጂን ጋዞች» ከእርጥበት ጋር ሲገናኙ የሚፈጠረው ሰልፈሪክ እና ካርቦኒክ አሲድ በዝናብ መልክ ወደ መሬት ወርዶ አፈሩን ወደ አሲድነት እንደሚቀይረው የጠቁሙት ዶክተር ወንድወሰን፤ በአጠቃላይ የአፈር አሲዳማነት ይበልጥ የሚስፋፋው በከፍተኛ የዝናብ መጠን፣ ከመሬት ተዳፋትነት የተነሳ ንጥረ ነገሮች ሲታጠቡና ከምንጠቀምበት የማዳበሪያ ዓይነት የተነሳ እንደሆነ ተናግረዋል።የአፈር አሲዳማ መሆን ሰብሎች ላይ ኡለታዊ ተጽእኖ ያሳድራል የሚሉት ዶክተር ወንድወሰን፤ ይህ የሚሆነው አሉሚኒየም አሲዳማ አፈር ውስጥ በብዛት ሲገኝ የሰብሎችን ሥሮች የመጉዳት፣ የማቀጨጭና የመመረዝ ፀባይ ስላለው እንደሆነ ያብራራሉ።በዚህም ምክንያት ተክሎች ሥራቸው ደካማ በመሆኑ ምክንያት ከአፈር ውስጥ ውሃና ለዕድገታቸው የሚያስፈልጓቸውን ንጥረ ነገሮች ለመውሰድ እንደሚያዳግታቸው ገልጸዋል።ዶክተር ወንድወሰን «የአገራችን አፈር ውስጥ የናይትሮጂንና የፎስፈረስ ንጥረ ነገር አነስተኛ በመሆኑ ምርትን በዋናነት የሚገቱ መሆናቸው ይታወቃል። የነዚህ ንጥረ ነገሮች እጥረት በአሲዳማ አፈሮች ላይ ተባብሶ ይከሰታል።ከአፈሩም ሆነ ከማዳበሪያ የሚገኘው ፎስፈረስ ከአሉሚኒየም ጋር ውህደት በመፍጠር ሰብሎች መጠቀም ወደማይችሉበት ጠጣር የውሁድ ዓይነት ይለወጣል።እንዲሁም የሰብል ምርት ሙሉ በሙሉ ከማሳ ማንሳትና ፍግና ለአፈር ለምነት ማሻሻያነት አለመጠቀም የአፈር አሲዳማነት እንዲጨምር አስተዋጽኦ ያደርጋል» ይላሉ ሳይንሳዊ የሆነውን የአሲዳማ አፈር ክስተት ሲያብራሩ።አሲዳማ አፈር በብዛት የሚከሰተው ዝናብ በሚበዛባቸው ደጋማ አካባቢዎች እንደሆነና በኢትዮጵያም ከፍተኛ ሰብል የሚመረተውም በእነዚህ ሥፍራዎች እንደመሆኑ መጠን የመሬት ተዳፋትነት በጨመረ መጠን የአፈር አሲዳማነት በአንጻሩ ስለሚጨምር ችግሩን ሙሉ በሙሉ መከላከል እንደማይቻል ይገልጻሉ።ይሁንና የአፈርና ውሃ ጥበቃ ሥራዎችን በማጠናከር፣ የተሻሻሉ የማገዶ ምድጃ ቆጣቢዎችን በመጠቀም፣ የተለያዩ የልማት ፓኬጆችን ተግባራዊ በማድረግና የእጽዋት ተረፈ ምርትን ወደ አፈር በመመለስ የመሬት አሲዳማነትን መከላከል እንደሚቻል ዶክተር ወንድወሰን ያስገነዝባሉ።በግብርና ሚኒስቴር የአፈር ለምነት ማሻሻያ ዳይሬክተር አቶ ተፈራ ሰለሞን በበኩላቸው፤ አሲዳማ አፈር በተለይ በአገሪቱ ደጋማ አካባቢዎች እየተስፋፋ መሆኑን ጠቁመው፤ ይህም መሬትን ደጋግሞ ከማረስ ጋር የሚያያዝ መሆኑንና መሬት በሚታረስበት ወቅት በውስጡ ያሉ አሲዳማነትን የሚከላከሉ ነጥረ ነገሮች እየተመናመኑ የአሲዳማነት ችግር እንዲባባስ አድርገውታል ይላሉ።እንደ እርሳቸው ገለጻ፤ መሬት እንክብካቤ ካልተደረገለትና የአፈርና ውሃ ጥበቃ ሥራ የማይሰራለት ከሆነ ችግሩ እየጨመረ ይሄዳል።በተለይ ዋና ዋና ሰብሎች በሚባሉ እንደ በቆሎ፣ ስንዴ፣ ጤፍና ገብስ የመሳሰሉት ምርታማነታቸው እየቀነሰ በመጨረሻም ከምርት ውጭ እንዲሆኑ ያደርጋል።በአሲዳማነት ከተጠቃው 43 በመቶ አሲዳማ መሬት ውስጥ ሦስት ሚሊዮን ሄክታር መሬት ከፍተኛ አሲዳማነት እንዳጋጠመውና እንደ ማዳበሪያ ያሉ ግብዓቶችን መጠቀም ቢቻል እንኳ ኖሮ ካልተጨመረበት ምርታማነትን እንደሚቀንስ ነው አቶ ተፈራ የሚናገሩት።በመካከለኛ ደረጃ ያለው አሲዳማ መሬትም ወደ ከፍተኛ አሲዳማነት እንደሚቀየር፤ ከዚህም ባሻገር ከአንድ ሚሊዮን ሄክታር በላይ የሚሆነው በአሲዳማነት ምክንያት ከአገልግሎት ውጪ በመሆን ምንም ዓይነት ሰብል የማያመርትበት ደረጃ ላይ መድረሱን ይጠቁማሉ። የአሲዳማነት ችግሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተስፋፋ ነው የሚሉት አቶ ተፈራ፤ ለዚህም ኋላቀር የመሬት አስተራረስ ዘዴውና ተረፈ ምርትን ለመሬት አለመዋል እንዲሁም ለአፈር መሸርሸር ተጋላጭ መሆኑ ከሚጠቀሱት ምክንያቶች ዋነኞቹ መሆናቸውን አንስተዋል። «ብራዚል መሬቶቿ በአሲድ የተጠቁባት አገር የነበረች ስትሆን በአሁኑ ወቅት በእርሻ ኖራ በማከም ከውጭ ያስገቡ የነበረውን ምርት አገር ውስጥ በማምረት ወደ ውጭ በመላክ ላይ ናቸው።የአሲዳማነት መሬትን ማከም እስከ 300 “ፐርሰንት” ምርታማነትን ይጨምራል» ይላሉ አቶ ተፈራ፤ እንደርሳቸው ማብራሪያ፤ ችግሩ የተለያየ መፍትሄ ቢኖረውም በአገርም ሆነ በዓለም አቀፍ ደረጃ መፍትሄ ነው ተብሎ የተወሰደው በግብርና ኖራ መሬትን ማከም ነው።በእርግጥ ለአንድ ሄክታር ከ20 ኩንታል ጀምሮ ስለሚያስፈልግ በአርሶ አደሩ አቅም ሊሸፈን አይችልም።ይህም ኖራን በተገቢው ሁኔታ ለማዳረስ አንዱ ማነቆ ሆኗል።የአቅርቦት ውስንነት በመኖሩ አሲዳማነት በአንጻራዊነት እየጨመረ ነው። መንግሥት ብቻውን ችግሩን ለመቅረፍ ስለማያስችለው በተለይ የግል የኖራ ማምረቻ ኩባንያዎች በሥራ ተሳታፊ መሆን እንዳለባቸው፤ የስርጭቱ ሥራም በህብረት ሥራ ማህበራት በኩል ተደራሽ እንዲሆን መሠራት እንዳለበትና በቂ የሆነ በጀት ለዘርፉ መመደብ እንደሚያስፈልግ አቶ ተፈራ ያስገነዝባሉ። የአማራ ክልል ግብርና ቢሮ ኃላፊ ዶክተር መለስ መኮንን እንደሚሉት፤ የግብርና ሚኒስቴርና ሌሎች አካላት የአሲዳማ አፈር ተጽእኖን በዋናነት መከታተል ይኖርበታል።በአማራ ክልል ብቻ ከአንድ ነጥብ ሁለት ሚሊዮን ሄክታር መሬት በላይ በአሲዳማነት ተጠቅቷል።በአሲዳማ አፈር ምክንያት የምርት መጠኑ እየቀነሰ ይገኛል። አሲዳማ አፈርን ማከም ከምርት ውጪ የሆኑ መሬቶችን ወደ ምርት ማምጣት ስለሆነ ትልቅ ፋይዳ አለው።የቀነሱትን ምርታማነት የመጨመር ዕድል ይኖረዋል።ኖራንና ኖራው ተጓጉዞ ለአርሶ አደሩ የሚደርስበትን መንገድ ማመቻቸት ይገባል።እንደሌሎች የግብርና ሥራዎች በፕሮጀክት ተይዞ ሊሰራበት የሚገባ ጉዳይ ነው።በተለይ ከውጭ የሚገባውን የስንዴ ምርት ለመተካት ይህንን ተግባር ማጠናከር ይገባል።እንደ ባለሙያዎቹ ማብራሪያ፤ አሲዳማ መሬትን ቶሎ ማከም ካልተቻለ የመሬት አሲዳማነት በአርሶ አደሩ ላይም ሆነ ሌሎች ዜጎች ላይ ተጽእኖ ያሳድራል።አርሶ አደሩ አምርቶ መመገብ እንዳይችል ያደርገዋል።በዚህም አካባቢውን ለቆ በመሄድ ለስደት ይዳረጋል።በተጨማሪም የዕለት የምግብ ፍጆታቸውን ለመሸፈን ደን የማራቆት ሥራ ላይ ሊሰማራ ይችላል።ይህም ለድርቅና መሰል አደጋዎች ያጋልጣል።አዲስ ዘመን ግንቦት 21 ቀን 2012 ዓ.ም አዲሱ ገረመው