የቲያንስ ኩባንያ ምርቶችን በመሸጥ ተጠርጥረው የታሰሩ በዋስ ተለቀቁ
በኢትዮጵያ ሕግ ዕግድ የተጣለበት ወይም የተከለከለ ‹‹የፒራሚድ ሽያጭ ሥልት›› በመጠቀም የቻይናው ቲያንስ ኩባንያን ምርቶች በማከፋፈልና በመሸጥ ተጠርጥረው ለ15 ቀናት በእስር ላይ የነበሩ 11 ሰዎች፣ እያንዳንዳቸው በአሥር ሺሕ ብር ዋስ እንዲለቀቁ መጋቢት 9 ቀን 2008 ዓ.ም. ፍርድ ቤት ትዕዛዝ ሰጠ፡፡በንግድ ውድድርና ሸማቾች ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 685/2002 አንቀጽ 30(6) መሠረት ክልከላ የተጣለበትን ‹‹የፒራሚድ ሽያጭ ሥልት›› ማለትም ‹‹… አንድ ሸማች አንድን የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት መግዛቱ ተጨማሪ ገንዘብ ወይም የዓይነት ጥቅም እንደሚያገኝ በመግለጽ፣ በሸማቹ አሻሻጭነት ከእሱ ቀጥሎ ሌሎች ሸማቾች የንግድ ዕቃውን ወይም አገልግሎቱን የሚገዙ ወይም መዋጮ የሚያደርጉ ከሆነ፣ በሸማቾቹ ቁጥር ልክ ተጨማሪ የገንዘብ ወይም የዓይነት ጥቅም እንደሚያገኙ …›› በመግለጽ በበርካታ ዜጐችና በመንግሥት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሳቸውን የንግድ ውድድርና የሸማቾች ጥበቃ ባለሥልጣን በተጠርጣሪዋቹ ላይ ባቀረበው ጥቆማ መሠረት፣ ከየካቲት 24 ቀን 2008 ዓ.ም. ጀምሮ ታስረው ከርመዋል፡፡ተጠርጣሪዎቹ ወንድምኩን ወልደ ማርያም፣ ተመስገን በላይ፣ ይታገሱ ሉሌሳ፣ ሀና አፈወርቅ፣ ብፅዕት ግርማይ፣ ዶ/ር ኤርሚያስ መለሰ፣ ሰይድ ሙክታር፣ እልፍነሽ ማሞ፣ ዘውዱ ደፈረ፣ ፍሬሕይወት ኢሳያስና ተረፈ መሐሪ የሚባሉ ሲሆኑ፣ በተጠረጠሩበት ‹‹በሕግ ክልከላ የተጣለበትን የሽያጭ ሥልት›› መጠቀም ወንጀል፣ በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ቀርበው እያንዳንዳቸው በአሥር ሺሕ ብር ዋስ እንዲለቀቁ ብይን ተሰጥቶ ነበር፡፡የባለሥልጣኑ ዓቃቤ ሕግ የሥር ፍርድ ቤትን ብይን በመቃወም ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት 12ኛ ወንጀል ችሎት በዕለቱ ይግባኝ በማለት ዋስትናው እንዲከለከልና የ14 ቀናት የምርመራ ጊዜ እንዲፈቀድለት ጠይቆ ነበር፡፡ መጋቢት 8 ቀን 2008 ዓ.ም. በችሎት ቀርበው፣ የባለሥልጣኑ ዓቃቤ ሕግ በተፈቀደለት የ14 ቀናት የምርመራ ጊዜ የሠራውን አስረድቷል፡፡ተጠርጣሪዎቹ ‹‹የፒራሚድ የሽያጭ ሥልት›› በመጠቀም የቲያንስ ምርቶችን በመሸጥ በርካታ ዜጐችን ማጭበርበራቸውንና ሕጋዊ ጥበቃ የተደረገለትን የንግድ ውድድር መጉዳታቸውን ማረጋገጡን አስረድቷል፡፡ ሕገወጥ የንግድ ተግባሩን ለመፈጸማቸውም የተለያዩ ሰዎችን የምስክርነት ቃል መቀበሉን አስረድቷል፡፡ ሕገወጥ የንግድ ሥራውን የሚያካሂዱት በአሥሩም ክፍላተ ከተሞች መሆኑን ጠቁሞ በሰባቱ ክፍላተ ከተሞች ላይ ብርበራ ማካሄዱንም አስረድቷል፡፡ተጠርጣሪዎቹ ቀደም ብሎ መረጃ ደርሷቸው ስለነበር፣ ሸማቹ ኅብረተሰብን እንዴት አድርገው ሲያጭበረብሩትና ጉዳት ሲያደርሱበት እንደነበር ሊያስረዱ የሚችሉ ኮምፒዩተሮችንና ሶፍት ኮፒዎችን ማሸሻቸውንና ደረቅ ቼኮችን በብርበራ ወቅት ማግኘቱን ለፍርድ ቤቱ ገልጿል፡፡ተጠርጣሪዎቹ ማጭበርበሩን ይፈጽሙ የነበረው በአዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በደቡብ፣ በአማራ፣ በኦሮሚያና በትግራይ ክልል ከተሞች በሚኖሩ ሸማቾች ላይ ጭምር መሆኑን፣ በርካታ መኖሪያ ቤቶችን ማሸጣቸውንና በግለሰቦች መካከል ከፍተኛ የሆነ ግጭት እንዲፈጠር ማድረጋቸውንም አስረድቷል፡፡በተከለከለ የሽያጭ ሥልት እየሸጡ መሆኑን ንግድ ሚኒስቴር ተረድቶ ቲያንስ በሚል ያወጡትን የንግድ ፈቃድ የሰረዘ ቢሆንም፣ ሕገወጥ ተግባራቸውን መቀጠላቸውንና የታሸጉ የንግድ መለዋወጫ ሱቆቻቸውን በመስበር መረጃ ማሸሻቸውንም ዓቃቤ ሕግ ለፍርድ ቤቱ አስረድቷል፡፡ የተለያዩ ሰነዶችን ማሰባሰብና የሸሸጓቸውን የተለያዩ ዕቃዎች የት እንዳሉ ጥቆማ ስለደረሰው እነሱን ማሰባሰብ እንደሚቀረው በመግለጽ ለተጨማሪ ምርመራ 12 ቀናት እንዲጨመርለት ፍርድ ቤቱን ጠይቋል፡፡ ተጠርጣሪዎቹ በዋስ ቢወጡ የገንዘብ አቅማቸው ከፍተኛ በመሆኑ ሰነዶችን ሊያሸሹና ምስክሮችን ሊያባብሉ እንደሚችሉ በመግለጽ፣ ምርመራውን እስከሚጨርስ ዋስትናው እንዳይፈቀድላቸው ፍርድ ቤቱን ጠይቋል፡፡ከ192 አገሮችና ከ40 ሚሊዮን በላይ ኤጀንቶች ከ20 ዓመታት በላይ ሲሠራበት የቆየ የንግድ ሥርዓት መሆኑን በመግለጽ የባለሥልጣኑን ዓቃቤ ሕግ የክስ አቤቱታ የተቃወሙት የተጠርጣሪዎቹ ጠበቆች ናቸው፡፡ ጠበቆቹ እንዳብራሩት ዓቃቤ ሕግ ሰነድ እንደተሸሸገበት የገለጸ ቢሆንም፣ ምንም የሚሸሸግ ሰነድ የለም፡፡ የሆነ ያልሆነውን ነገር በመግለጽ የፒራሚድ አሠራር እንደተጠቀሙ አድርጐ ማቅረብም ስህተት ነው፡፡የቻይናው ግዙፉ ቲያንስ ኩባንያ የሚያቀርበውን የንግድ ምርት ለደንበኞቻቸው በጅምላ አከፋፋይነት ተቀብለው ለቸርቻሪዎች እንደሚከፋፈሉ፣ ይኼ ደግሞ በግልጽ ሰነዶች ላይ ሰፍሮ የሚገኝ ሕጋዊና ሊደበቅ የማይችል አሠራር መሆኑን ለፍርድ ቤቱ አስረድተዋል፡፡ዓቃቤ ሕግ ‹‹ሁሉንም እስከማጣራ ተጠርጣሪዎቹ ታስረው ይቆዩኝ›› በማለት እያቀረበ ያለው ተገቢ ያልሆነ ጥያቄ ውድቅ ሊደረግ እንደሚገባ ያመለከቱት ጠበቆቹ፣ አንድ ሚሊዮን የኮሚሽን ሠራተኞች ቢኖሩት ሁሉንም እስከሚያጣራ በእስር እንዲቆዩ ማድረግ ሕጉን ብቻ ሳይሆን ሕገ መንግሥታዊ መብቶችንም መጣስ መሆኑን ጠበቆቹ አስረድተዋል፡፡ወንጀል ሆኖ ቢገኝ እንኳን ተራና ዋስትና የማያስከለክል ወንጀል መሆኑን የገለጹት ጠበቆቹ፣ የሁለት ወራት ሕፃን ልጅ ትተው የታሰሩ እናትን ጨምሮ ምንም ያላጠፉትን፣ እንዲያውም ሊበረታቱ ይገባ የነበሩ ሠርቶ አዳሪዎችን በእስር ማቆየት ተገቢ አለመሆኑንም ተናግረዋል፡፡ ግብር እየተከፈለበት ግልጽና ዘመናዊ አሠራርን የተከተለ የንግድ ሥራ ግንኙነትን እንደ ወንጀል መቁጠር ምናልባትም በዓለም ኢትዮጵያን የመጀመሪያ ሳያደርጋት እንደማይቀር ጠበቆቹ ገልጸዋል፡፡ በመሆኑም ዓቃቤ ሕግ የጠየቀው ተጨማሪ የ12 ቀናት የምርመራ ጊዜ ተገቢ ባለመሆኑ ውድቅ ተደርጐ የሥር ፍርድ ቤት የሰጠው ብይንን በማፅደቅ ደንበኞቻቸው ከእስር ተለቀው፣ ዓቃቤ ሕግ ማጣራት የሚፈልገውን የምርመራ ሒደት እንዲያጣራ ትዕዛዝ እንዲሰጥላቸው ጠይቀዋል፡፡ክርክሩን የሰማው ፍርድ ቤቱ በአዳር ማለትም ዓርብ መጋቢት 9 ቀን 2008 ዓ.ም. በሰጠው ብይን፣ የባለሥልጣኑ ዓቃቤ ሕግ የጠየቀውን 12 ቀናት የምርመራ ጊዜ ፈቅዷል፡፡ ዓቃቤ ሕግ የተፈቀደለትን የምርመራ ጊዜ የሚያካሂደው እሱ እንደጠየቀው ተጠርጣሪዎቹ ታስረው ሳይሆን፣ በሥር ፍርድ ቤት እያንዳንዳቸው አሥር ሺሕ ብር ዋስ ተለቀው መሆኑንም አክሏል፡፡   የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉ በአንቀጽ 75 ላይ በዋስትና ጉዳይ ይግባኝ የመጠየቅ መብትን የሚሰጠው ለተከሳሽ ወይም ለተጠርጣሪ ነው፡፡ የሕግ ምሁራኑ ዋስትና በመርህ አንፃር መፈቀድ ስላለበት ዓቃቤ ሕግ ይግባኝ የማለት መብት እንዳልተሰጠው ይከራከራሉ፡፡