ስለ ዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ቁጥሮች ምን ይላሉ
በዘንድሮው ዓመት ዓለማችን ከምትጠብቀው ታላቅ የስፖርት መድረክ አንዱና ዋነኛው የዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና መሆኑ ጥርጥር የለውም። ይህን ታላቅ ድግስ ለማሰናዳት የመካከለኛው ምስራቅ ከበርቴ አገር ኳታር በመዲናዋ ዶሃ ከሊፋ ዓለም አቀፍ ስቴድየም ሽርጉዷን ጨርሳ እንግዶቿን እየተጠባበቀች ነው። ቻምፒዮናው ሊጀመር ዛሬ ሃያ አምስት ቀናት ብቻ ይቀሩታል። አዲስ ዘመን ቅዳሜ እንዳለፉት ሳምንታት ሁሉ በዓለም ቻምፒዮናው ዙሪያ ልዩ ዘገባዎችን እያደረሰ ሲሆን ለዛሬ በዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ቁጥሮች የሚናገሩትን የተለያየ ስታስቲካዊ መረጃ እንደሚከተለው ቃኝቶታል።የዓለም ቻምፒዮና ከየት ወደ
የት?የዓለማችን ትልቁ የአትሌቲክስ መድረክ ከአርባ አምስት ዓመታት በላይ ታሪክ አለው። የዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና እኤአ በ1983 ፊንላንድ ሄልሲንኪ ከተማ ለመጀመሪያ ጊዜ መካሄድ ጀመረ። እኤአ በ1987ና 1991 በአራት ዓመት ልዩነት የጣሊያኗ መዲና ሮምና የጃፓኗ ቶኪዮ ይህን ታላቅ ውድድር ያዘጋጁ አገሮች ናቸው። ከቶኪዮ ወዲህ ግን ውድድሩ በሁለት ዓመት ልዩነት ነው እየተካሄደ የሚገኘው። የጀርመኗ ስቱትጋርት፤ የስዊድኗ ጉተንበርግ፤ የግሪኳ አቴንስ፤ የስፔኗ ሴቪሊ፤ የካናዳዋ ኤድመንተን፤ የፈረንሳይ መዲና ፓሪስ፤ የፊንላንዷ ሄልሂንኪ(ለሁለተኛ ጊዜ) የጃፓኗ ኦሳካ፤ የጀርመኗ በርሊን፤ የደቡብ ኮሪያዋ ዴጉ፤ የሩሲያዋ ሞስኮ፣ የቻይናዋ ቤጂንግና የእንግሊዟ ለንደን ቻምፒዮናውን በሁለት ዓመት ልዩነት በቅደም ተከተል አዘጋጅተውታል። የዘንድሮው ዓመት ተረኛዋ የመካከለኛው ምስራቅ ቁንጮ የሆነችው የኳታሯ መዲና ዶሃ ስትሆን፤ የአሜሪካዋ ዩጂን፣ የሃንጋሪዋ ቡዳፔስት ቀጣዮቹን ሁለት ቻምፒዮናዎች ለማዘጋጀት ወረፋ ይዘዋል። ኢትዮጵያም ቻምፒዮናው ከተጀመረ አንስቶ ንቁ ተሳትፎ በማድረግ ላይ ትገኛለች።የዓለም ቻምፒዮና ድሮና ዘንድሮየዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና አሁን ያለውን መልክ ይዞ መካሄድ ከመጀመሩ በፊት እኤአ በ1913 የዓለም አቀፉ አትሌቲክስ ማህበር ኦሊምፒክ እንደ ዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ያገለግላል ብሎ አምኖበት ነበር። ይህም ለሃምሳ ዓመታት ያህል አገልግሎት 1960ዎቹ ውስጥ በርካቶቹ የዓለም አቀፉ አትሌቲክስ ማህበር አባል አገሮች «የራሳችን የሆነ ውድድር ይኑረን» ብለው ባቀረቡት ጥያቄ መሰረት እኤአ በ1976 ፑርቶሪኮ ላይ በተደረገ ዓመታዊ የዓለም አቀፉ አትሌቲክስ ማህበር ስብሰባ ላይ የዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ከኦሊምፒክ ተለይቶ ራሱን የቻለ ውድድር እንዲያካሂድ ተወሰነ። በእዚህ ወቅት የመጀመሪያውን ውድድር ለማስተናደግ የምዕራብ ጀርመኗ ስቱትጋርትና የፊንላንዷ ሄልሲንኪ ጥያቄ አቀረቡ። እኤአ በ1952 ኦሊምፒክን ያስተናገደችው ሄልሲንኪ እድሉን አገኘች።የተሳታፊ አገራት ክብረወሰንየዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና በውድድር አይነትና በተሳታፊዎች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ በርካታ ለውጦችን አስተናግዷል። እኤአ በ1983 ከመቶ ሃምሳ አራት አገራት የተውጣጡ አንድ ሺ ሦስት መቶ አትሌቶች ተሳታፊ ነበሩ። ይህ ቁጥር እኤአ 2003 ፓሪስ ላይ ተካሂዶ በነበረው ቻምፒዮና ከሁለት መቶ ሦስት አገሮች የተውጣጡ አንድ ሺ ዘጠኝ መቶ ሰባት አትሌቶች አሻቅቧል።የውድድሮች ብዛትና አይነትበዓለም ቻምፒዮና የተሳታፊዎች ቁጥር ብቻ ሳይሆን በተለያዩ የውድድር አይነቶችም በርካታ ለውጦች ታይተዋል። በተለይም ወንዶች በሚወዳደሩባቸው የውድድር አይነቶች ሴቶችም ተካፋይ እንዲሆኑ መደረጉ የቻምፒዮናው ትልቅ ለውጥ ነው። በዚህ መነሻም አሁን ላይ በዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ወንዶች የሚወዳደሩበት ለሴቶች ያልተፈቀደ የሃምሳ ኪሎ ሜትር የርምጃ ውድድር ብቻ ነው።እኤአ በ1987 የሴቶች አስር ሺ ሜትር ሩጫና አስር ኪሎ ሜትር ርምጃ ውድድር የዓለም ቻምፒዮናን የተቀላቀለ አዲስ የውድድር አይነት ነው። ከስድስት ዓመት በኋላም የሴቶች ስሉስ ዝላይ የውድድሩ አካል ሆኗል። እኤአ በ1995 የሴቶች አምስት ሺ ሜትር ሩጫ የሦስት ሺ ሜትርን ወክሎ የውድድር አካል ሆነ። እኤአ በ1999 ደግሞ የሴቶች ምርኩዝ ዝላይና መዶሻ ውርወራ የውድድር አካል ከመሆናቸው በተጨማሪ የሴቶች አስር ኪሎ ሜትር ርምጃ ውድድር በሃያ ኪሎ ሜትር ርምጃ ውድድር ተተካ። እኤአ በ2005 የሴቶች ሦስት ሺ ሜትር መሰናክል ውድድርም ተጨመረ። የዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ሲጀመር በአርባ አንድ የውድድር ምድቦች ብቻ የተወሰነ ቢሆንም አሁን ላይ ወደ አርባ ዘጠኝ ከፍ ተደርጓል። ዘንድሮም ዶሃ ይ 4 በ 400 ዱላ ቅብብል ተጨማሪ ምድብ ሆኖ ቻምፒዮናውን ይቀላቀላል። የአገራት የሜዳሊያ ፉክክርባለፉት 17 የዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮናዎች 101 አገራት የሜዳልያ ሰንጠረዥ ውስጥ የገቡ ሲሆን 2198 ሜዳልያዎች
(730 የወርቅ ፤ 738 የብርና 730
የነሐስ) ሜዳሊያዎች ለአሸናፊዎች ተበርክተዋል። ከ18ኛው የዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና በፊት የምንግዜም የሜዳልያ ስብስብ ደረጃን በድምሩ 352
ሜዳልያዎች (156 የወርቅ፤ 105 የብርና 91 የነሐስ) በመሰብሰብ አሜሪካ አንደኛነቷን አስጠብቃ ትገኛለች ። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ራሽያ አትሌቶቿን በመንግስት ድጋፍ ጭምር (state
sponsored) የአበረታች ንጥረነገር ተጠቃሚነት እንዲሆኑ ታደርጋለች በሚል ከታላላቅ ውድድሮች መታገዷን ተከትሎ በዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ታሪክ በርካታ ሜዳሊያዎችን በመሰብሰብ አሜሪካን በቅርብ ርቀት የምትከተልበት ጉዞ ተገኝቷል። የሁለተኛነቷን ደረጃ ለምስራቅ አፍሪካዊቷ አገር ኬንያ ለማስረከብም ተገዳለች። በዚህም ኬንያ 55 የወርቅ፣48 የብር፣37 የነሐስ በአጠቃላይ 140
ሜዳሊያዎች ይህን ቁንጮ ደረጃ ይዛለች። ራሽያ ቀደም ሲል በ172 ሜዳልያዎች (55 የወርቅ ፤ 60 የብርና 57 የነሐስ)፤ሁለተኛ የነበረችበት ታሪክ ከዚሁ ከአበረታች ንጥረ ነገር ተጠቃሚነት ጋር ተያይዞ በርካታ ሜዳሊያዎችን መነጠቋ ከውድድር ከመታገዷ ጋር ተደምሮ ክፉኛ ተጎድታለች። ያም ሆኖ በ43 ወርቅ፣52 ብር፣48 ነሐስ በአጠቃላይ በ143 ሜዳሊያዎች ሦስተኛ ደረጃን ጨብጣለች። ጀርመን በ115 ሜዳልያዎች (36 የወርቅ፤ 35 የብርና 44 የነሐስ)፤ ጃማይካ 115 ሜዳልያዎች (32 የወርቅ፤ 44 የብርና 39 የነሐስ)፤ ታላቋ ብሪታኒያ በ99 ሜዳልያዎች (28 የወርቅ፤ 33 የብርና 38 የነሐስ) ሜዳሊያዎች ሰብስበው እስከ ስድስት ባለው ደረጃ ውስጥ ተቀምጠዋል። ኢትዮጵያ 27 የወርቅ፤25 የብር እንዲሁም 25 የነሃስ በድምሩ 77 ሜዳልያዎችን በመሰብሰብ ሜዳልያ ዝርዝር ውስጥ ከገቡት 101 የዓለማችን አገራት መካከል 7ኛ ደረጃን የያዘች የምንጊዜም ውጤታማ አገር ነች። የሜዳሊያ ክብረወሰንጃማይካዊው የአጭር ርቀት ንጉስ ዩሴን ቦልትን ያክል በዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና በርካታ ሜዳሊያዎችን የሰበሰበ አትሌት የለም። ቦልት አስራ አንድ የወርቅና ሁለት የብር በማጥለቅ ቀዳሚ ነው። አሜሪካዊው ካርል ሌዊስ ስምንት የወርቅ፤ አንድ የብርና አንድ የነሐስ ሜዳሊያዎች በማጥለቅ ተከታይ ነው። በተመሳሳይ አሜሪካዊው ሚካኤል ጆንሰን ስምንት የወርቅ ሜዳሊያ በማጥለቅ ሦስተኛ ነው። ሌላኛው አሜሪካዊ ላሻውን ሜሪት ስድስት የወርቅና ሁለት የብር ሜዳሊያ በመውሰድ አራተኛ ነው። የረጅም ርቀት ነጉሱ ኃይሌ ገብረስላሴ አራት የወርቅ ሁለት የብርና አንድ የነሐስ ሜዳሊያ በማጥለቅ አምስተኛ ደረጃ ላይ ይቀመጣል። የቀድሞ የምርኩዝ ዝላይ ባለ ክብረወሰኑ ዩክሬናዊው ሰርጌ ቡካ ስድስት የወርቅ ሜዳሊያዎችን በዓለም ቻምፒዮና መድረክ በማጥለቅ ኃይሌን ይከተላል። አሜሪካዊው ጃርሚ ዋሪነር አምስት የወርቅና አንድ የብር ሜዳሊያ ይዞ ሰባተኛ ነው። የአስርና አምስት ሺ ሜትር ባለ ክበረወሰኑ ቀነኒሳ በቀለ በአምስት የወርቅና አንድ የነሐስ ሜዳሊያ ይከተላል።በሴቶች የረጅም ርቀት ንግስቷና የአምስትና አስር ሺ ሜትር የዓለም ክበረወሰን ባለቤቷ ጥሩነሽ ዲባባ በዓለም ቻምፒዮና መድረክ አምስት የወርቅ ሜዳሊያ ያጠለቀች አትሌት ብትሆንም ከአንድ እስከ አስር ባለው ደረጃ ውስጥ አትካተትም። ጃማይካዊቷ ማርሌን ኦቴይ ሦስት የወርቅ፤ አራት የብርና ሰባት የነሐስ ሜዳሊያ በመሰብሰብ በአስራ አራት ሜዳሊያዎች ቀዳሚ ነች። አሜሪካዊቷ አሊሰን ፌሊክስ ስምንት የወርቅ፤ አንድ የብርና አንድ የነሐስ በማጥለቅ በአስር ሜዳሊያዎች ሁለተኛ ነች። ሌላኛዋ አሜሪካዊት ጄርል ሚልስ ክላርክ በአራት ወርቅ፤ ሦስት ብርና ሁለት ነሐስ ትከተላለች። ጃማይካዊቷ ቬሮኒካ ካምቤም ብሮውን ቀጣዩ ደረጃ ላይ ትገኛለች።የአትሌቶች የተሳትፎ ክብረወሰንበዓለም አትሌቲክስ ቻምፒዮና ታሪክ በበርካታ ቻምፒዮናዎች ላይ በመካፈል ፖርቹጋላዊቷ የአስርና የሃያ ኪሎ ሜትር ርምጃ ተወዳዳሪ ሰሳን ፌተር እኤአ ከ1991 እስከ 2011 ድረስ በአስራ አንድ ቻምፒዮናዎች በመሳተፍ ትልቅ ታሪክ አላት። ስፔናዊው የሃምሳ ኪሎ ሜትር ርምጃ ተወዳዳሪ ጂሰስ ኤንጅል ጋርሺያም እኤአ ከ1993 እስከ 2013 ድረስ በአስራ አንድ ቻምፒዮናዎች በመካፈል ተመሳሳይ ታሪክ አለው። አዲስ ዘመን ቅዳሜ ነሐሴ 25/ 2011  ቦጋለ
አበበ