ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ከ15 ቢሊዮን ብር በላይ ውዝፍ ዕዳ ለመሰብሰብ መነሳቱን አስታወቀ
የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን በአጭር ጊዜ ውስጥ የታክስ ማሻሻያ ለማምጣት ተነስቻለሁ በማለት ከለያቸው ሥራዎች መካከል ትልቅ ድርሻ እንደሚይዝ በተጠቀሰው የውዝፍ ዕዳ ማሰባሰብ፣ ከ15 ቢሊዮን ብር በላይ ያልተከፈለ ታክስ ለመሰብሰብ መነሳቱን አስታወቀ፡፡በአገሪቱ እየተፈጠረ ከሚገኘው ሀብት ወይም ከጠቅላላ ኢኮኖሚው አኳያ የታክስ ምጣኔው ድርሻ በአሁኑ ወቅት 13 ከመቶ በታች መሆኑ፣ ከአፍሪካ አገሮች ሳይቀር ዝቅተኛው እንደሆነ የባለሥልጣኑ ዋና ዳይሬክተር አቶ ከበደ ጫኔ ገልጸዋል፡፡ ሆኖም በመጪዎቹ ሦስት ዓመታት ውስጥ ይህንን ምጣኔ ወደ 17.2 በመቶ ማድረስ የሚጠበቅበት በመሆኑ፣ ይህንን ግብ ለማሳካት ይረዳሉ የተባሉ አምስት ዋና ዋና የለውጥ ዕርምጃዎችን ተግባራዊ ለማድረግ መነሳቱን ዋና ዳይሬክተሩ ማክሰኞ መጋቢት 26 ቀን 2009 ዓ.ም. አስታውቀዋል፡፡በዚህም መሠረት ውዝፍ የታክስ ዕዳ መሰብሰብ፣ የታክስ ኦዲት ሥራን ማሻሻል፣ የከፍተኛ ግብር ከፋዮች የሚስተናገዱበትን ሥርዓት መለወጥ፣ የተቋሙን የሰው ኃይል አደረጃጀትና ጤንነቱን የሚያረጋግጡ ዕርምጃዎችን መውሰድ፣ እንዲሁም የመረጃ አያያዝና የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ አጠቃቀም ሥርዓቱን መቀየር የሚሉት ዋና ዋና ሥራዎች መሆናቸውን አቶ ከበደ ጠቁመዋል፡፡እነዚህ ለውጦች እንዲተገበሩ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራ ኮሚቴ ተዋቅሮ በየወሩ ግምገማ የሚደረግበት ሲሆን፣ በቅርብ ጊዜ ውስጥም የታክስ ትራንስፎርሜሽን ጽሕፈት ቤት የተባለ ተቋም እንደሚቋቋም ተጠቅሷል፡፡የአገር ውስጥ ታክስ ዘርፍን የሚመሩት ምክትል ዋና ዳይሬክተሩ አቶ ደስታ በዛብህ በበኩላቸው፣ ምንም እንኳ ከ2003 ዓ.ም. ጀምሮ የሚሰበሰበው ታክስ ዕድገት ቢታይበትም ኢኮኖሚው ውስጥ ካለው የሀብት ክምችት አኳያ ታክስ እንደማይሰበሰብ ገልጸዋል፡፡ በ2003 ዓ.ም. የተሰበሰው ታክስ መጠን 59 ቢሊዮን ብር እንደነበር ያስታወሱት አቶ ደስታ፣ በ2008 ዓ.ም. 180 ቢሊዮን ብር መድረሱን አክለዋል፡፡ ምንም እንኳ የሚሰበሰበው ታክስ በየጊዜው እየጨመረ ቢመጣም፣ እስካሁን በነበሩት ‹‹የያዝ ለቀቅ›› አሠራሮች ምክንያት በታክስ ገቢና በአገሪቱ የኢኮኖሚ ሀብት መካከል ያለው ምጣኔ ልዩነት እየሰፋ መምጣቱን ገልጸዋል፡፡ይህንን ለማሻሻል ታስበው በአጭር ጊዜ ውስጥ ፈጣን ለውጥ ለማምጣት ይረዳሉ ከተባሉት ዕርምጃዎች አንዱ የሆነው ውዝፍ ዕዳ ላይ የሚሠራው ሥራ ዓቢይ ተደርጓል፡፡ በመሆኑም ያለባቸውን ዕዳና ገቢያቸውን ያላስታወቁ ግብር ከፋዮች ላይ የተለየ ክትትል መደረግ እንደሚጀምር ይፋ ተደርጓል፡፡ ይህንን የሚከታተል የሥራ ክፍል ተዋቅሮ መንቀሳቀስ ጀምሯል፡፡ የግብር አወሳሰንና የአሰባሰብ አሠራር ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ወ/ሮ በላይነሽ አባተ ይህንን የሥራ ዘርፍ በአቶ ደስታ ሥር በመሆን የሚመሩ ሲሆን፣ የግብር ዕዳ እያለባቸው ባላስታወቁት ላይ ስለሚደረገው ክትትል፣ ወደፊት የማይሰበሰቡና የሚሰበሰቡ ዕዳዎች ተለይተው እንደሚወጡ፣ በማኑዋል የተያዙ መረጃዎችና በሲስተም ውስጥ ያሉ መረጃዎችን በማስታረቅ ልዩነቶች እንዲስተካከሉ እንደሚደረግም አስረድተዋል፡፡  ዋና ዳይሬክተሩ አቶ ከበደ ዕዳ ካለባቸው ውስጥ ምን ያህሉ ትክክለኛ ባለዕዳ እንደሆኑ ተለይቶ፣ መሰብሰብ የማይችለው ዕዳ እንደሚሰረዝ አስታውቀዋል፡፡ ትክክለኛው የዕዳ መግለጫ እንደሚዘጋጅም ጠቁመዋል፡፡ በመሆኑም በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ ከታሰበው 15 ቢሊዮን የታክስ ዕዳ ውስጥ ቢያንስ አሥር ቢሊዮን ብር እንዲሰበሰብ መታቀዱን የገለጹት አቶ ከበደ፣ ይህ ግምት ላይ የተመሠረተ በመሆኑ ሊሰበሰብ የሚችለው የታክስ ዕዳ መጠን ከዚህ ሊጨምር ወይም ሊቀንስ እንደሚችል አስታውቀዋል፡፡በታክስ ኦዲት መስክ ሊሠሩ ከታቀዱት ውስጥ የውጭ ኦዲተሮች የሚሠሯቸውን ሒሳቦች በመቀበል ማስተናገድን የሚያካትት አዲስ አሠራር እንደሚተገበር ይፋ ተደርጓል፡፡ ከዚህ በፊት ያልነበረ ብሔራዊ የኦዲት ዕቅድ መዘጋጀቱ ሲገለጽ፣ አንድ ወጥ የሥጋት መሥፈርት ተዘጋጅቶ ከፍተኛ የሥጋት ምንጭ በሆኑት ላይ ያተኮረ የታክስ ኦዲት ተግባራዊ እንደሚደረግ ተገልጿል፡፡በከፍተኛ ግብር ከፋዮች ላይ ዘርፍ ተኮር የኦዲት ሥራ እንደሚሠራና  የግብር ከፋዮች አካውንት ተከፍቶ በዚያ መሠረት 20 ትልልቅ ግብር ከፋዮች የሚስተናገዱበት፣ የግል የታክስ ከፋይነት ማኅደር ተዘጋጅቶላቸው መክፈል እንዲጀምሩ ይደረጋል ተብሏል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ከዚህ ቀደም ግብር የማስታወቅ አሠራርም በኦንላይን ግብር መክፈልን ማካተት ይጀምራል፡፡ ታክስ ከፋዮች እንደየገቢያቸው ደረጃ ገቢን ለማሸሽ፣ ለማጭበርበርና ለመሳሰሉት ተግባሮች ካላቸው ተጋላጭነት አኳያ ተለይተው ክትትል የሚደረግባቸው አሠራሮች ተግባራዊ እንደሚሆኑ ይጠበቃል፡፡ከ12 ሺሕ በላይ ሠራተኞችን የሚያስዳድረው የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን፣ መላው የዋናው መሥሪያ ቤት ኃላፊዎችና የቅርንጫፍ ሥራ አስኪያጆች በተሰባሰቡበት ይፋ ያደረገው የትራንስፎርሜሽን ዕቅድ በጠቅላይ ሚኒስትሩ አነሳሽነት የተጀመረ መሆኑ ተገልጿል፡፡ በእንግሊዝ መንግሥት የፋይናንስ ድጋፍ ማኬንዚ በተባለው የአሜሪካ አማካሪ ተቋም ጥናት በማስጠናት በተገኘው ውጤት መሠረት ፈጣን የለውጥ ዕቅድ ተዘጋጅቶ ለመተግበር ዝግጁ መሆኑን ባለሥልጣኑ አስታውቆ፣ መደበኛ ትግበራውም ከሚያዝያ ወር ጀምሮ እንደሚጀመር ይፋ አድርጓል፡፡በተያያዘ ዜና ባለፉት ስምንት ወራት ውስጥ 95.6 ቢሊዮን ብር ታክስ መሰብሰቡን ሪፖርተር ከባለሥልጣኑ ያገኘው መረጃ ይጠቁማል፡፡ በበጀት ዓመቱ ስምንት ወራት ውስጥ እንዲሰበሰብ የታቀደው 110.6 ቢሊዮን ብር ቢሆንም የተሰበሰበው ግን የዕቅዱን 83.6 በመቶ እንደሆነ ለመረዳት ተችሏል፡፡ ዓምና በተመሳሳይ ወቅት የተሰበሰበው ታክስ መጠን 88 ቢሊዮን ብር ገደማ የነበረ ሲሆን፣ የዘንድሮው የ7.6 ቢሊዮን ብር ብልጫ እንዳሳየ ለማወቅ ተችሏል፡፡ በዚህ ዓመት በጠቅላላው 198 ቢሊዮን ብር ከአገር ውስጥ ገቢ እንደሚሰበሰብ የሚጠበቅ ሲሆን፣ ከዚህ ውስጥ 170 ቢሊዮን ብር ከታክስ ምንጮች እንደሚገኝ ይታሰባል፡፡