ዘር የሚያባዙ አምራቾች የአሜሪካ ኩባንያ ክፍያ አልፈጽም ብሎናል ሲሉ ወቀሳ አቀረቡ
በኩባንያው ጽሕፈት ቤት በመገኘት ክፍያ እንዲፈጸምላቸው አቤቱታ አሰምተዋልኩባንያው የዘር ስርቆትና ኮንትሮባንድ በመፈጸሙ እስኪጣራ ክፍያ እንዳልፈጸመ ገልጿልበኦሮሚያ ክልል የምሥራቅ ወለጋ ዞን የበቆሎ ዘር አምራቾች ኮርቴቫ በሚል ስያሜ እንደ አዲስ ከተቋቋመው ከአሜሪካ ዘር አምራች ኩባንያ ጋር በገቡት ውል መሠረት ዘር አባዝተው ቢያቀርቡለትም፣ ኩባንያው በገባው ውል መሠረት ለተረከበው ዘር ክፍያ ሊፈጽምላቸው እንዳልቻለና ከወለጋ አዲስ አበባ ድረስ እያጉላላቸው መቸገራቸውን አስታወቁ፡፡ከረቡዕ የካቲት 25 ቀን 2012 ዓ.ም. ጀምሮ በአዲስ አበባ ቦሌ ማተሚያ ቤት ፊት ለፊት ፒኮክ አካባቢ በሚገኘው የኮርቴቫ አግሪ ሳይንስ ኩባንያ ጽሕፈት ቤት ቅጥር ግቢ ውስጥ ተሰባስበው ጥያቄ ያቀረቡት ዘር አብቃዮች፣ በማግሥቱ ሐሙስ የካቲት 26 ቀን 2012 ዓ.ም. ከኩባንያው ኃላፊዎች ተገቢውን ምላሽ ማጣታቸው ሳያንስ ኃላፊዎቹ በቅጡ ሊያነጋግሯቸው እንዳልፈለጉ፣ በዚህም ከፍተኛ ቅሬታ እንዳደረባቸው ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡ የዘር አምራቾቹ ቅሬታ እየተባባሰ ሲሄድ የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን ባልደረቦች ተጠርተው ሲያሸማግሉ ቆይተዋል፡፡ሪፖርተርም በኩባንያው ጽሕፈት ቤት የተገኙትን የዘር አምራቾች አነጋግሯል፡፡ አብዛኞቹም በሚሊዮን የሚቆጠር ያልተከፈለ ሒሳብ በኩባንያው እንደ ተያዘባቸው፣ በዚህም ሳቢያ ማሳ ላይ ለሚገኙ ሠራተኞች የወር ደመወዝ መክፈል እንዳቃታቸውና፣ ተመልሰው ወደ እርሻዎቻቸውም መሄድ እንዳልቻሉ ገልጸዋል፡፡  ቅሬታቸውን ካቀረቡት መካከል አቶ እንዳልካቸው አሰፋ እንደገለጹት፣ በ38 ሔክታር መሬት ላይ በኩባንያው ባለሙያዎች ክትትልና ቁጥጥር የተዘራው የበቆሎ ዘር ጥራቱ ተፈትሾና ተመርምሮ ወደ መጋዘን መግባቱ ከተረጋገጠና ክፍያ እንዲፈጸምላቸው የሚገልጽ ሰነድ ከደረሳቸው በኋላ፣ ወደ ጽሕፈት ቤቱ በማቅናት ክፍያ ሲጠይቁ ዛሬ ነገ እየተባሉ ሲመላለሱ ከሦስት ሳምንት በላይ እንዳስቆጠሩ ገልጸዋል፡፡ አቶ እንዳልካቸው እንደገለጹት፣ 1,770 ኩንታል የበቆሎ ዘር አምርተው በ2.219 ሚሊዮን ብር ሒሳብ ለኮርቴቫ አስረክበዋል፡፡እንደ አቶ እንዳልካቸው ሁሉ አቶ ተጫነ ከበደም በሦስት እርሻዎቻቸው አማካይነት በ220 ሔክታር ላይ ላባዙት የበቆሎ ዘር፣ ከአሥር ሚሊዮን ብር በላይ ያልተከፈላቸው ሒሳብ እንዳላቸው አስታውቀዋል፡፡ ነሞምሳ አሉላ እርሻ ልማት የተሰኘ የዘር ማባዣ ድርጅት ለ3,133 ኩንታል ዘር ያልተከፈለው 2.4 ሚሊዮን ብር ጥያቄ አቅርቧል፡፡ ጉተን እርሻና ንግድ፣ ቢኤልአይ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ድርጅት፣ ተጫነና መከተ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ንግድ፣ ጋሻው እርሻ ልማት፣ ዘመነና ታምራት እርሻ ሥራ፣ ጋሻው ተጫነ ዘር ማባዣ፣ አዳጊ የእርሻ ልማት ድርጅትና ኦላና እርሻ ልማት፣ እንዲሁም ኦዳ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ኩባንያ የተባሉ ድርጅቶችን በመወከል በኮርቴቫ ጽሕፈት ቤት የተገኙ ግለሰቦች ቅሬታቸውን ገልጸዋል፡፡ አንዳንዶቹም ለሁለት ወራት ያህል ክፍያ ለማግኘት መመላለሳቸውን ተናግረዋል፡፡ኩባንያው ምርቶቹን አምኖና በሰነድ አረጋግጦ ከተረከባቸው በኋላ ክፍያ ሲጠየቅ ማቅማማቱ ሳያንስ ክብር በጎደለው መንገድ ምላሽ መንፈጉ፣ ኃላፊዎቹም ጥያቄያውን ለማስተናገድ ካለመፍቀዳቸውም በተጨማሪ ፖሊስ መጥራታቸው እንዳሳዘናቸው ገልጸዋል፡፡ኮርቴቫ አግሪ ሳይንስ ከዚህም የላቁ በርካታ ቅሬታዎች ተሰንዝረውበታል፡፡ ከዘር አባዦች ኩንታሉን በአንድ ሺሕ ብር እየገዛ ለገበሬዎች በ5,760 ብር ሒሳብ መሸጡ እንደሚያሳዝናቸውም ገልጸዋል፡፡ ዋጋ እንዲጨምርላቸው ያቀረቡትን ጥያቄ መንግሥትና ኩባንያው ውድቅ እንዳደረጉባቸው፣ ይልቁንም በገበሬዎች ላይ በዚህ ወቅት ዋጋ መጨመር ሌላ ትኩሳት እንደሚያስነሳ ተነግሮአቸው በኪሳራ ለመሥራት በተገደዱበት ወቅት፣ ኮርቴቫ ግን በኩንታል ከ480 ብር በላይ ጭማሪ በማድረግ ሲሸጥ መክረሙን፣ ለዘር አብቃዮቹ ግን የ100 ብር ጭማሪ መፍቀዱን በመግለጽ አድራጎቱን ኮንነዋል፡፡ቅሬታውን በተመለከተ ሪፖርተር ጥያቄ አቅርቦላቸው ምላሽ የሰጡት የኮርቴቫ አግሪ ሳይንስ የኢትየጵያ ጽሕፈት ቤት ሥራ አስኪያጅ አቶ ፍሰሐ ዘሩ፣ ክፍያ የተያዘባቸው አምራቾች ከዘር ስርቆትና ከኮንትሮባንድ ሽያጭ ጋር በተያያዘ እንደሆነ በመግለጽ መከራከሪያ አቅርበዋል፡፡ 200 ኩንታል ዘር በሕገወጥ መንገድ ሲሸጥ መያዙንም ገልጸዋል፡፡ የዘር ማብቀል ሥራ ለማከናወን የተስማሙ አምራቾች ዘር መሸጥ የሚችሉት ለኩባንያው በገቡት ግዴታ መሠረት በመሆኑ፣ በጎን እየሸጡ መገኘታቸው እስኪጣራ ድረስ ክፍያቸው እንዲዘገይ መደረጉን ጠቁመዋል፡፡ ይሁን እንጂ ለ11 ዘር አምራቾች ሙሉ ክፍያ መፈጸሙን አስታውቀው ጉዳዩ በሕግ አግባብ እየታየ እንደሚገኝ፣ ከአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን በተጨማሪ የግብርና ሚኒስቴርና የኦሮሚያ ክልል ግብርና ቢሮም ለጉዳዩ እልባት ለመስጠት እየሠሩ ነው ብለዋል፡፡ዘር አምራቾቹ ሾኔ፣ ዳሞትና ሊሙ የተሰኙ የበቆሎ ምርጥ ዝርያዎችን በማባዛት ለኮርቴቫ ሲያቀርቡ በቆዩባቸው ባለፉት 15 ዓመታት ውስጥ እንዲህ ያለ ችግር ገጥሟቸው እንደማውቅ ይገልጻሉ፡፡ በአሁኑ ወቅት በወለጋ አካባቢ በሚታየው አለመረጋጋት ውስጥም ሆነው ተገቢውን ምርት አቅርበው ሳለ፣ ክፍያ በመከልከላቸው መንግሥት እልባት እንዲሰጠው ጠይቀዋል፡፡ ዓርብ የካቲት 27 ቀን 2012 ዓ.ም. ለሦስተኛ ተከታታይ ቀናት ወደ ኮርቴቫ ጽሕፈት ቤት ቢያቀኑም ሠራተኞች እንዳይገቡ በመደረጋቸውና ኃላፊዎቹም ግቢውን ዘግተው በመቅረታቸው ምላሽ ሳያገኙ፣ የጠበቁትን ክፍያም ሳይቀበሉ መቅረታቸውን ገልጸዋል፡፡ አቶ ፍሰሐ በበኩላቸው በአምራቾቹ ጣልቃ ገብነት ሳቢያ ሥራ መሥራት ባለመቻሉ ድርጅቱ ቢሮውን ለመዝጋት መገደዱን አስታውቀዋል፡፡ከዚህ ቀደም ዳው ፓዮኒር ይባል የነበረው ይህ ኩባንያ፣ ዱፖንት የተሰኘው እህት ኩባንያው  ዳው ኬሚካል ከተሰኘው ሌላኛው ግዙፍ ኩባንያ ጋር እ.ኤ.አ. በ2018 ከተዋሀደ በኋላ፣ ራሱን ችሎ በመውጣት በግብርናው መስክ እንዲንቀሳቀስ የተዋቀረ ኩባንያ ነው፡፡