የኮሮና ቫይረስ ክትባት ተስፋና ተግዳሮት
በሰው ልጅ የታሪክ ጉዞ ዓለምን በአንድ ቋንቋ ያግባባ፤ የትኛውም ሀገር የኔ በሚለው ትምክህቱ ሊያቆመው ያልቻለ የታሪክ ክስተት ቢኖር የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ነው ። ወረርሽኙ እያሳደረ ካለው የጤና አደጋ ባልተናነሰ በማህበራዊ፣ በኢኮኖሚያዊ መስክ እየፈጠረ ያለው ዝብርቅርቅ መላውን አለም አስጨንቋል። ከዚህ ጭንቀት ለመገላገል አለም የተለያዩ የመፍትሄ ሀሳቦችን በማፍለቅ ላይ ቢገኝም እስካሁን ባለው ተጨባጭ እውነታ ቀደም ካሉት የጥንቃቄ መከላከያዎች የተሻለና የተለየ አማራጭ መፍትሄ አልተገኘም።ለበሽታው ክትባት ለማግኘት ሀገራትና የተለያዩ በህክምናው ዘርፍ አንቱ የተባሉ የምርምር ተቋም ቀን ከሌት እየተጉ ቢሆንም እስካሁን ያለቀለት ተስፋ የሚሆን ነገር አልተገኘም፤ የክትባት ፍለጋው እሩጫ ዳገት እንደመውጣት ከብዷል። ለዚህ ተግባር ይረዳ ዘንድ የዓለም ጤና ድርጅት በአብሮነትና በጋራ ወረርሽኙን ለመከላከል ክትባትን ለማግኘት የሚደረገውን ጥረት የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እንዲሳተፍበት ጥሪ አቅርቧል ። በዚህ ሁኔታ ውስጥ የኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ቫይረሱን ለመከላከል ብሎም እስከ ወዲያኛው ድረስ ደህና ሰንብት የሚያስብል ክትባቱን አገኘው ማለቱን የዓለም ጤና ድርጅት በሰጠው መግለጫ አብስሯል። በኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች የተገኘው የኮሮና ቫይረስ ክትባት በአንድ ሺህ ሰዎች ላይ በተደረገ የሙከራ ክትባት፤ ክትባቱን የወሰዱት ሰዎች ቫይረሱን የመከላከል አቅማቸው አድጎ መገኘቱም ተመልክቷል ። የህንድ የዜና ወኪል ( Press Trust of India (PTI), እንደዘገበው በሰዎች ላይ የሚደረገው ክትባት በአንድ ሺህ 600 ሰዎች ላይ ተግባራዊ ይደረጋል። በCOVID-19 ክትባት ላይ 1,600 የሚሆኑ ተሳታፊዎች ይሳተፋሉ ። የሙከራ ክትባቱም በመጪው ወር ይጀመራል። እንደ ሮይተርስ ዘገባ ደግሞ በርካታ የኮሮና ቫይረስ ክትባቶች በጥሩ የሙከራ ደረጃ ላይ ቢሆኑም በዓለም ጤና ድርጅት የጤና ባለሞያዎች በቅርቡ አገልግሎት ላይ እንደማይውል መነገሩን አስታውቋል። በዓለም ጤና ድርጅት የድንገተኛ አደጋዎችና ህክምና ኃላፊ የሆኑት ዶክተር ማይክ ሪያን በቪዲዮ በታገዘ ውይይት ክትባቱ በሙከራ ደረጃ መልካም ውጤቶች ላይ መድረሱን ቢገልጹም ክትባቱ ሙሉ ለሙሉ ለሰዎች የሚደርሰው በሚቀጥለው ዓመት መጀመሪያ ላይ እንደሆነ ጠቁመዋል። ለዚህም የክትባት ልማት ውስብስብ ሥራ መሆኑን አመልክተዋል ። የኦክስፎርድ ተመራማሪዎች እንደተናገሩት ደግሞ የመጀመሪያ ክትባት እስከ መስከረም መጀመሪያ ድረስ ዝግጁ ሊሆን ይችላል ብለዋል። ግን ሙከራዎች ከተጠበቀው ጊዜ በላይ ሊወስዱ ይችላል ማለታቸውንም ሮይተርስ ዘግቧል። በዋነኝነት ዕድሜያቸው ከ18 እስከ 55 ዓመት የሆኑ ግለሰቦች ለክትባቱ የመጀመሪያ ሙከራ መሳተፋቸው ቫይረሱን ለመከላከል መልካም አጋጣሚ መሆኑን በንግግራቸው ጠቅሰው፣ ትልቅ ለውጥ እንደሚያመጣና ለቀጣይ የምርምር ስራዎች ስኬት የሚያንደረድር መሆኑን ግን በዓለም ጤና ድርጅት የድንገተኛ አደጋዎችና ህክምና ኃላፊ የሆኑት ዶክተር ማይክ ሪያን ተናግረዋል። ክትባቱ ከፀደቀ በኋላ የመጀመሪያዎቹን መድኃኒቶች ማን መውሰድ እንዳለበት የሚወስነው የዓለም ጤና ድርጅት ቢሆንም ቫይረሱን ለመከላከል በኦክስፎር ዩኒቨርሲቲ የተገኘው ክትባት ከተሰማበት ቅጽበታዊ ሁኔታ አንስቶ የዓለም ኃያላን ሀገራት እኔ ልቅደም ውድድር ውስጥ ገብተዋል። ይሁን እንጂ የዓለም ጤና ድርጅት በዚህ አስከፊ ወረርሽኝ ወቅት የተገኘው ክትባት የሚሰጠው ለሀብታሞች አይደለም፤ ለድሆች አይደለም፤ ለሁሉም የሰው ልጅ ነው። ይህ ማለት ለህዝብ ጤና እንጂ አቅም ያላቸው ሀገራት የሚቀራመቱት ጉዳይ አለመሆኑ ነው የተነገረው። እነዚህ ክትባቶች ለህዝባቸው በሚመጥን መጠን ለሁሉም ተሳታፊ ሀገራት በእኩልነት ይላካሉ። ለጤና ባለሞያዎች፣ በእድሜ ወይም በሌላ በሽታ ምክንያት ለአደጋ ተጋላጭ ለሆኑ፣ በእስር ቤቶችና በከፍተኛ የስርጭት ሁኔታ ውስጥ ለሚሰሩ ወይም ለሚኖሩ ባለሞያዎች ቅድሚያ ይሰጣልም እየተባለ ነው ። ይህንን ሃሳብ የሚያጠናከርልን የዓለም ጤና ድርጅት መረጃ እንደሚለው ከሆነ ፣ በመጀመሪያ የጤና እንክብካቤ ሠራተኞች ቅድሚያ ይሰጣቸዋል። ከተሳተፉት ሀገራት ህዝብ 20 በመቶውን ይሸፍናል ። የዓለም ጤና ደርጅት ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም ከአውሮፓ ፓርላማ የጤና ኮሚቴ ተወካዮች ጋር ባደረጉት የቪዲዮ ኮንፈረንስ እንደዚህ ያለ ክትባት እውን ከሆነ የሁሉም ህዝብ ሀብት ሊሆን ይገባል ብለዋል። በመጀመሪያ ደረጃ የተደረጉት ሙከራዎች ውጤቱ በጣም ተስፋ ሰጭ ነው። በእነዚህ የመጀመሪያ ደረጃ ሙከራዎች ደህንነትን የሚያመለክቱና ክትባቱ ጥሩ የበሽታ መከላከል አቅምን ወይም ሰውነታችን በሽታን የመቋቋም እድሉን እንዲጨምር አድርገዋል። በዚህ ዓመት በመቶ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ዶዝዎችን የመፈለግ ምኞት ብሩህ ተስፋ እንዳለው ፣ በሚቀጥለው ዓመት እስከ ሁለት ቢሊዮን የሚደርስ ክትባት የመጠበቅ ተስፋ እንዳለም እየተገለጸ ነው። የኮሮና ቫይረስ ክትባቶችን ለመስራት በታሪክ ውስጥ ከመቼውም ጊዜ በበለጠ በፍጥነት እየተከናወነ ነው። ለምሳሌ ሞደርና የተባለው ኩባንያ ከጥቂት ቀናት በፊት የኮሮና ቫይረስ ክትባትን መስራት ችሏል። ባለፈው ሳምንት ኩባንያው ክትባቱ አስተማማኝ የሚመስል እና በሽታን የመከላከል አቅምን ሊያጎለብት የሚችል ንጥረ ነገር ያመነጫል በማለት የደረጃ አንድ የምርምር ውጤት እንደነበር ፋስት ካምፓኒ በድረ ገፁ አመላክቷል። ይህ ድረ ገፅ እንዳስነበበው ከሆነ በጆንስ ሆፕኪንስ ሜዲሲ የሕክምና ትምህርት ቤት የህፃናት ሐኪም እና ኦንኮሎጂ ፕሮፌሰር የሆኑት ራፋኤል ቪካዲዲ “ይህ በጣም ቀደም ያለ መረጃ ነው” ብለዋል። ፕሮፌሰሩ እንደሉት የቫይረሱ መከላከያ ክትባት የሙከራው ሂደት የዓለም አቀፍ ማህበረሰብ አሁን ካለው ምኞት በተለይም በማህበራዊና በኢኮኖሚያዊ መስክ ከሚደርሰው ቀውስ የመውጣት ፍላጎቱ የጊዜ ሰንሰለቶች የበለጠ ረዘም ላለ ጊዜ ሊቆይ ይችላል ብለዋል። አዲስ ዘመን ሐመሌ 20/2020ወንድምአገኝ አሸብር