ኮቪድ 19 እና የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዕጣ ፋንታ
የኢትዮጵያ መንግስት የአገሪቱን ሁኔታ ግምት ውስጥ በማስገባት እንደሌሎች አገራት ሙሉ ለሙሉ ዘግቶ በቤት ውስጥ ተቀመጡ እንደማይል በተለያዩ አጋጣሚዎች ሲገልጽ ቆይቷል። ይልቅም ሁኔታውን በብልሃትና በጥንቃቄ ለመምራት ዝግጁ መሆኑን እየተናገረ ይገኛል። የኮሮና ወረርሽኝ (ኮቪድ 19) ባደረሰው ጉዳት አለም ከፍተኛ የኢኮኖሚ ቀውስ በተጋረጠበትና የዓለም ምጣኔ ሀብት አለመረጋጋት በገጠመው ወቅት የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ሁኔታ ቢብስ እንጂ ጭላንጭል ተስፋ አለ ብሎ ማስቀመጥ አስቸጋሪ ሆኗል። በር መዝጋትም ወደባሰ የድህነት አረንቋ ስለሚያስገባ ርምጃው እንደማይተገበር መንግስት ቢገልጽም፤ በአንጻሩ የምጣኔ ሀብት ባለሙያ ውሳኔው መታየት እንዳለበት ያሳስባሉ። የጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ፕሬስ ሴክሬታሪያት ኃላፊ አቶ ንጉሱ ጥላሁን በመንግስት በኩል ተወስኖ የእያንዳንዱ ህዝብ እንቅስቃሴ ማቆም አስቸጋሪ እንደሚሆን ይጠቁማሉ። ለህብረተሰቡ የምግብ አቅርቦት እንደሚያስፈልግና ትግበራውም አሁን ባለው ሁኔታ አስቸጋሪ እንደሚሆንም ያመለክታሉ። እንቅስቃሴ ሙሉ ለሙሉ ይገደብ ቢባል የአቅርቦት ችግር እንደሚኖር፣ የህብረተሰቡን የእያንዳንዱ እንቅስቃሴ ቢገታ ምርትም ባይንቀሳቀስ፣ እንዳይመረት ቢደረግና የተለያዩ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች ቢገደቡ ችግሩን ማባባስ ይሆናል ባይ ናቸው አቶ ንጉሱ። በሚኒስትር ማዕረግ የፕላንና ልማት ኮሚሽን ኮሚሽነር ፍፁም አሰፋ (ዶ/ር)፤ ሙሉ በሙሉ እንቅስቃሴን የማስቆም እርምጃ እንደማይኖር ሰሞኑን ከሪፖርተር ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ አረጋግጠዋል። ይሁን እንጂ አሁንም እንቅስቃሴዎች በከፊል መቆማቸውን፣ አብዛኛው የመንግሥት ሠራተኞች ቤት እንዲቀመጡ መመሪያ መተላለፉንና ትምህርት ቤቶች ሙሉ በሙሉ መዘጋታቸውን ያስታውሳሉ። የኢትዮጵያ ዕጣ ፈንታ ምን እንደሚሆን ለመገመትና መፍትሄ ለማመላከትም እንደሚያስቸግር የምጣኔ ሀብት ተንታኙ አቶ ሸዋፈራሁ ሽታሁን ይጠቁማሉ። አሜሪካን ሁለት ነጥብ ሁለት ትሪሊዮን ዶላር መደጎሟን በማንሳትም፤ ይህንን እንደወጪ እንደሚቆጥሩት ይናገራሉ። የአሜሪካ ሕብረተሰብ ሸማችነት የማያጠቃው፤ በአንጻሩ የቻይና ህዝብ ቆጣቢ መሆኑንም ያመለክታሉ። ከ10 ዓመታት በፊት የቀድሞ የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ቢልክሊንተን ‹‹ወደስራ መመለስ›› (Back to Work) በሚል ርዕስ ለንባብ ባበቁት መጽሐፋቸው አሜሪካኖች ሸማች መሆናቸውንና ወደ ስራ መመለስ እንደሚገባቸው መልእክት ማስተላለፋቸውን ያስታውሳሉ። ወረርሽኙ የቻይናን ኢኮኖሚ የጎዳት አይመስልም የሚሉት ተንታኙ፤ በአለም ላይ ከፍተኛ የቁጠባ መጠን ያላት አገር መሆኗን በምክንያትነት ያነሳሉ። አገሪቱ በአመት ከምታገኘው ገቢ 56 በመቶ የምትቆጥብ በመሆኗ የተፈጥሮ አደጋ ቢከሰት፣ የአለም ኢኮኖሚ ቢንገራገጭ ከቁጠባ ገንዘቧ አውጥታ በመደጎም የቀድሞ የኢኮኖሚ ስርዓቷ በማይናጋ መልኩ የአለምን ኢኮኖሚ ለመምራት ዕድል እንደሚሰጣትም ያመለክታሉ። የኢትዮጵያን
ሁኔታ የሚያነሱት አቶ ሸዋፈራሁ የቁጠባ ባህል እንዲያድግ ለማድረግ የፋይናንስ ተቋማት የሚተገብሩትን በበጎነት ያነሳሉ። ቁጠባ እንዲበረታታ የተለያዩ ፓኬጆችን እያዘጋጁ ህብረተሰቡን ለማላመድ የሚያደርጉት ጥረት የሚበረታታ እና መጠናከር ያለበት መሆኑንም ይናገራሉ። ተግባሩ በመንግስት ደረጃም ትኩረት ተሰጥቶት ይበልጥ እንዲጠናከር መደረግ እንዳለበትም አቶ ሸዋፈራሁ ይመክራሉ። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከገጠመው ችግር ለመውጣት የአጭር ጊዜ መፍትሄ የለውም ‹‹ካልተሰራ ከየት ይመጣል›› ባይ ናቸው። ቀጣዩን የኢትዮጵያ ኢኮኖሚን ለመተንበይም አስቸጋሪ መሆኑንም ነው የሚጠቅሱት። የተያዘ መረጃ አለመኖሩ፣ በወረርሽኙ ምክንያት የቁስና  የሰው
ዝውውር መገታቱንም እንደምክንያት
ያነሳሉ። ኮሚሽነር ፍፁምም ይህንን ሃሳብ ያጠናክሩና ነገር ግን ሙሉ ለሙሉ መዝጋትን አይቀበሉትም። የትራንስፖርት እንቅስቃሴ በአብዛኛው ቀንሷል፣ ሆቴሎች ሥራ የላቸውም፤ ተግባራቱ እንቅስቃሴዎችን ማቆምን የሚያሟሉ ናቸው የሚል አስተያየት አላቸው። ግን ለኢትዮጵያ ሙሉ ለሙሉ እንደ አሜሪካ ወይም እንደ አውሮፓ እንቅስቃሴን መገደብ አይሆንም። ከ40 በመቶ በላይ መደበኛ ባልሆኑ መስኮች የተሰማራ ሕዝብ ባለበት ኢኮኖሚ ውስጥ ሰውን ከበሽታ ለመከላከል በሚል በረሃብ እንዲሞት የሚያስገድድ ሁኔታ ውስጥ እንደማይገባም ያመለክታሉ። አቶ ሸዋፈራሁ ለአንድ ወይንም ለሁለት ሳምንታት ማንም ሰው ከቤት ሳይወጣ እንዲቆይ በማድረግ የኮቪድ 19 ቫይረስ በቁጥጥር ስራ መዋሉን ማረጋገጥ በመፍትሄነት የሚያስቀምጡት ነው። መንግስት ይህንን ማረጋገጫ ከሰጠ በኋላ ነው ወደኢኮኖሚው መገባት ያለበት ባይ ናቸው። መሀል መንገድ ላይ የቆመ ኢኮኖሚ እንደመሆኑ ወደየት መሄድ እንዳለበት ለመወሰን ያስቸግራል ሲሉ ይናገራሉ። መንግስትለሚቸግራቸው ሰዎች በአነስተኛ ዋጋ ምግብ በማቅረብ ትግበራው መካሄድ አለበት የሚሉት አቶ ሸዋፈራሁ፤ ለረጅም ጊዜ ጥቅም ሲባል የአጭር ጊዜ ጥቅምን መስዋዕት ማድረግ እንደሚያስፈልግ ያመለክታሉ። በሽታው በጤና እና በኢኮኖሚው ላይ ሊያደርስ የሚችለውን ጫና ለመተንበይ አስቸጋሪ ነው። በሁኔታው ላይ እርግጠኛ መሆን አቅቶናል። በመሆኑም ለ15 ቀናት ከቤት አለመውጣት ማወጅ ያስፈልጋል። በብዙሃን መገናኛ በሚተላለፍ መረጃ መንግስትና ህብረተሰብ እንዲናበቡ፣ በቤት መሰራት የሚቻሉ ተግባራትን በቤት እንዲሰሩ ማድረግ ይገባል ይላሉ። መንግስት ያገኘው የውጭ እርዳታ ካለ በራሽን በማደል ችግሩን ለመቆጣጠር ለ15 ቀናት ከቤት አለመውጣት መታወጅ ይኖርበታል ይላሉ። ስለኢኮኖሚ ማሰብ የሚቻለው ኮሮናን መቆጣጠር ከተቻለ በኋላ እንጂ አሁን አስተያየት ለመስጠት ያስቸግራል። ምርት አገልግሎትና ሰው ከቦታ ቦታ መንቀሳቀስ ባልቻለበት ሁኔታ፣ የሚንቀሳቀሰውም በበሽታ ይያዝ ይሆን ወይ? ብሎ በሚጠራጠርበትና ስጋት ላይ ባለበት ሁኔታ ኢኮኖሚ የሚመራበትን ሁኔታ ለመናገር አይቻልም የሚለው የአቶ ሸዋፈራሁ ድምዳሜ ነው። ጉዳት እና ችግሩ በግልጽ ይታወቃል የሚሉት አቶ ንጉሱ፤ በተለይም የምርት ሂደቱ በግብርና የተመሰረተ እንደመሆኑ አርሶ አደሩ ካልዘራ፣ ካላረሰና ካላመረተ የሚበላ ምርት አይገኝም። ሙሉ ለሙሉ መዝጋት ሌላ ችግር ሌላ ሞት የሚያስከትል በመሆኑ ምርትን የሚያቆሙ ውሳኔዎችን ለመወሰን አስቸጋሪ እንደሚሆን ይጠቅሳሉ። ምርታማነትን ላለመግታት ጥንቃቄ በተሞላበት መንገድ መተግበር የመንግስት አጠቃላይ መርህና አቅጣጫ መሆኑንም ይገልጻሉ። በኢትዮጵያ የመጀመሪያው የቫይረሱ ተጠቂ ከተገኘበት መጋቢት አራት ቀን 2012 ዓ.ም ጀምሮ ይህ መረጃ እስከተጠናከረበት እስከትናንት ምሽት 114 ሰዎች በቫይረሱ ተይዘዋል። በአለም አቀፍ ደረጃ አብዛኞቹ አገራት ቫይረሱን ለመከላከልና ለመቆጣጠር ከቤት አለመውጣትን አስገዳጅ ያደረጉም አሉ። ባለፈው ሳምንት በአፍሪካ አንዳንድ አገራት በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ መጨመርን ተከትሎ አፍሪካ ቀጣይዋ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ማዕከል ልትሆን ትችላለች ሲል የዓለም ጤና ድርጅት ማስጠንቀቁ ይታወቃል። የምጣኔ ሀብት ተንታኙ አቶ ሸዋፈራሁ ስለኢኮኖሚ ማሰብ የሚቻለው የኮሮና ወረርሽኝን መቆጣጠር ከተቻለ በኋላ እንጂ አሁን አስተያየት ለመስጠት ያስቸግራል ቢሉም፤ መንግስት በበኩሉ መደበኛ ባልሆኑ መስኮች ላይ የተሰማራ ሕዝብ ባለበት ኢኮኖሚ ውስጥ ሰውን ከበሽታ ለመከላከል በር ዘግቶ እንዲቀመጥ ማስገደድ ችግሩን የከፋ እንደሚያደርገው ያስቀምጣል።አዲስ ዘመን ሚያዚያ 14 ቀን 2012 ዓምዘላለም ግዛው