“የመረጃ ወረርሽኝ” ሌላኛው የዘመኑ ፈተና
ከእሳቱ ወደ እቶኑ እንዲሉ ወትሮም እያንገበገበ ያለው ማህበራዊ ሚዲያና የሚያሰራጨው መረጃ ዛሬ ጭራሽ ለይቶለት የሰውን ልጅ እንደ ቅጠል እያረገፈ ካለው ኮሮና ቫይረስ በባሰ ሁኔታ የአለማችን ፈተና ሆኗል፤ ለመከላከልና ለመቆጣጠር እየተደረገ ያለውን እንቅስቃሴ በእጅጉ በማወክ እልቂቱን እያባባሰ፤ ተግባቦትን እያወሳሰበና በህዝብና መንግስታት፤ በመንግስታትና አለም አቀፍ ተቋማት፤ እንዲሁም ችግሩን ለመቅረፍ ደፋ ቀና በሚሉ ግብረ ሰናይና ሰብአዊ ተቋማት መካከል ግድግዳ እየሆነ ሲሆን፤ ይህም የመረጃ ልውውጥ ሂደቱን አደጋ ላይ እየጣለው ይገኛል።
በእስከዛሬዎቹ ውትወታዎች በተለያዩና ፌስቡክን በመሳሰሉ ማህበራዊ ሚዲያዎች የሚደርሱ የህዝብ ለህዝብ ግጭቶች፣ በሀሰት መረጃ ስርጭት አማካኝነት የሚፈጠሩ አለመግባባቶች፣ የስነ-ልቦና ጦርነቶችና ሌሎች ሁሉ የተወሰኑ አገራት ችግሮች ተደርገው በመወሰዳቸው ምክንያት ኡኡታው የጥቂቶች ሆኖ የቆየ ሲሆን፤ ዛሬ ግን ሳይታሰብ ድንገት በተከሰተው ወረርሽኝ እና በተለይ ባደጉት አገራት ላይ እያስከተለ ባለው ከፍተኛ ሰብአዊና ኢኮኖሚያዊ ቀውስ ምክንያት ችግሩ የጋራ ሊሆን ችሏል። ይህም ጉዳዩን ከኮቪድ-19 ቀጥሎ ባልተናነሰ ሁኔታ የመነጋገሪያ ርዕስ ከመሆንም አልፎ መግለጫ እስከ ማስወጣት ድረስ ተረማምዷል። 
ሰሞኑን የአለም ጤና ድርጅት ካወጣው መግለጫ
 መረዳት እንደተቻለው በአሁኑ ሰዓት ከኮሮናቫይርስ በላይ አስቸጋሪና የአለማችን ፈተና እየሆነ ያለው የመረጃ ወረርሽኝና ያስከተለው መጥለቅለቅ ነው።
የአለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሀኖም ለተለያዩ አለም አቀፍ መገናኛ ብዙኃን መግለጫውን አስመልክተው በሰጡት ማብራሪያ ላይ እንደ ተናገሩት ከሆነ በአሁኑ ሰዓት ድርጅታቸውን በከፍተኛ ደረጃ እየተፈታተነውና ኮሮናቫይረስን የመከላከልና መቆጣጠር ስራው ላይ እንዳያተኩር እያደረገ ያለ ነገር ቢኖር የሃሰት መረጃ ጎርፍ ሲሆን ከድርጅቱ የሚወጡም ሆኑ ከመንግስታት ለህዝቦቻቸው የሚተላለፉ ኮሮናቫይረስን የተመለከቱ መረጃዎች በትክክልና ተገቢው መንገድ ህብረተሰቡ ጋር ማድረስ አልተቻለም።
“በአሁኑ ሰዓት እየተዋጋን ያለነው ከኮሮናቫይረስ ወረርሽኝ በበለጠ ከመረጃ ወረርሽኝ/ኢንፎደሚክ ጋር ነው። የሀሰት መረጃዎች፣ የተፈበረኩ ዜናዎች፣ ሳይንሳዊ ያልሆኑና ያልተረጋገጡ ትርክቶች ከመቸውም ጊዜ በላይ እየጠራረጉን ነው።” የሚሉት ዋና ዳይሬክተሩ አለም በተሳሳተና መሰረተ-ቢስ በሆነ መረጃ እየተወሰደች መሆኑን ተናግረዋል፡፡ ይህም ቫይረሱን ከመከላከልና ከመቆጣጠር ይልቅ እጅግ እያባባሰውና እያወሳሰበው እንደሚገኝና ይህ እንዲሆንም ሆን ብለው እየሰሩ ያሉ አካላት መኖራቸውንም ተናግረዋል።
በአሁኑ ሰዓት ይህንን ቁልፍ ችግር ለመፍታት ድርጅታቸው በከፍተኛ ደረጃ እየተንቀሳቀሰ መሆኑን የተናገሩት ዶክተር ቴዎድሮስ ከሚመለከታቸው ማህበራዊ
 ሚዲያ ተቋማት ጋር እየተነጋገሩ መሆኑንም አስረድተዋል።
“እባካችሁ ይህንን አደገኛ ወረርሽኝ ለመቆጣጠር ሁላችንም አንድ ሆነን በጋራ እንስራ። ሁላችንም በሀላፊነት እንንቀሳቀስ፤ ሁላችንም ሀላፊነትና ተጠያቂነት ያለብን በመሆኑ በዛው ልክ እንስራ። ይህን ካላደረግን ከልክ ባለፈ የመረጃ ጎርፍ፤ መሰረተ ቢስ በሆነ የመረጃ ማዕበል፤ በሀሰት ዜናዎችና ሴራዎች ተጠራርገን መሄዳችን ነው” ሲሉም ዶክተር ቴዎድሮሰ በምሬት ተናግረዋል፡፡
ይህ እንዳይሆን ሁሉም ሀላፊነቱን እንዲወጣ፣ የአለም ህብረተሰብም ትክክለኛውን መረጃ ትክክለኛ ካልሆነው በመለየት ከሚመለከታቸው ተቋማት ብቻ የሚሰጡ መመሪያዎችን ተግባራዊ በማድረግ ከድርጅታቸው ጎን እንዲቆም ጥሪ አቅርበዋል።
በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የስነ-ልቡና መምህር የሆኑት ዶ/ር ዮሀንስ ጥበበ ብርሀን በቅርቡ ከሸገር ኤፍ ኤም ጋር ባደረጉት ቆይታ እንደተናገሩት ይህ አይነቱ የመረጃ ወረርሽኝ ሲከሰት ማየትም ሆነ መስማት አዲስ ባይሆንም የአሁኑ ግን እጅግ የበዛና በከፍተኛ ደረጃ ተፅዕኖ በመፍጠር ህዝቡን ግራ እያጋባና እየተደረገ ያለውንም ቫይረሱን የመከላከለና መቆጣጠር ስራ እያወከ ያለበት ጊዜ የለም።
እንደ ዶ/ር ዮሀንስ ገለፃ በምዕራቡ አለም በሴራ ንድፈ ሀሳብ ላይ የተመሰረቱ መረጃዎችን ማሰራጨት የተለመደና ሲደረግ የኖረ ነው። ይህ የአሁኑ የመረጃ ማዕበል ምናልባት ለነሱ ብዙም እንግዳ ላይሆን ይችላል። ሌላውን አለም ግን እጅግ ይጎዳል። ስለዚህ መንግስታትና የሚመለከታቸው አካላት የሚለቀቁ መረጃዎችን የማጣራትና ትክክለኛውን
 ካልሆነው የመለየት ስራን በመስራት ህዝቡ ትክክለኛ መረጃ የሚያገኝበትን እድል ሊፈልጉ ይገባል።
“በየጊዜው አዳዲስ ቃላት ይፈጠራሉ። ብዙውን ጊዜ እንደዚህ አይነት ክስተቶች ናቸው ለአዳዲስ ቃላት መፈጠር መልካም አጋጣሚን የሚፈጥሩት” በማለት የሚናገሩት ዶ/ር ዮሀንስ አለም አቀፉ የጤና ድርጅትም ይህን ስያሜ የሰጠበት ሁኔታ ከዚህ የተለየ እንዳልሆነም ገልፀዋል፡፡ ይህ የመረጃ ወረርሽኝ (infodemic) ምንጭ መነሻም ሆነ ተከታይ ማግኘቱ የራሱ የሆኑ ምክንያቶች እንዳሉትም ይናገራሉ።
“ቀድሞ ተሰሚነት የነበራቸው የምዕራቡ አለም ሚዲያ በአሁኑ ሰዓት ጥርጣሬ ላይ መውደቃቸው፣ የሚመለከታቸው አካላት ቫይረሱን የተመለከቱ መረጃዎችን በፈጣን ሁኔታ ሊሰጡ አለመቻል፣ መሪዎች ሳይቀሩ በዋናው ሚዲያ የሚያደናግሩና ያልተረጋገጡ መረጃዎችን ሲሰጡ መስተዋሉ፣ የህዝቡ በበሽታው መደናገጥና ግራ መጋባት፣ እቤት መዋል እና የመሳሰሉት ሁሉ” ለመረጃ ወረርሽኙ መስፋፋት ምቹ ሁኔታን ፈጥረዋል የሚሉት የሥነ-ልቡና ምሁሩ የሚመለከታቸው ሁሉ በእነዚህ ላይ በመስራት ማዕበሉን ማስቆም እንደሚገባቸው ገልፀዋል።
ኮሮና ቫይረስ ከተከሰተ ጀምሮ በመጀመሪያዎቹ ስድስት ተከታታይ ሳምንታት ብቻ ሶስት ቢሊዮን የተለያዩ፤ በሁለት ሳምንት ውስጥ ብቻ ሁለት ሚሊዮን ኮሮናቫይረስን የተመለከቱ የሀሰት መረጃዎች መለቀቃቸውን ከተገኘው መረጃ ለማወቅ ተችሏል።
አዲስ ዘመን ሚያዝያ 30/2012ግርማ መንግሥት