የገበያ እጦት እየፈተናቸው ያሉ አምራቾች
ወጣት ሙላቸው ኑራሞ በደቡብ ክልል ከንባታ ጠንባሮ ዞን ሀደሮ ጡንጦ ወረዳ ሙጉንጃ ቀበሌ ነዋሪ ነው። አራት ወንዶችና ሁለት ሴቶች በአባልነት ባቀፈው የተሀድሶ ሰብል ሽርክና ማህበር ሰብሳቢ ነው። ወጣቱ እንደሚያስረዳው በ2010 ዓ.ም በ83 ሺህ ብር ብድር ዝንጅብል በማምረት ሥራ ተሰማርተዋል።በአንድ ዓመት ሥራ ብቻ ወለዱን ጨምሮ 90 ሺ ብር ዕዳ እንደከፈሉም ያስታውሳል። በዘንድሮው ዓመትም በሁለት ሄክታር መሬት ላይ ከ3 መቶ ሺ ብር በላይ የሚገመት ዝንጅብል አምርተዋል። ይሁንና ‹‹ገበያ ባለማግኘታችን መሸጥ አልቻልንም›› ሲል ይናገራል። ምርታቸው በወቅቱ ቢሸጥና ቦታ ቢለቅላቸው ቶሎ ቶሎ እያመረቱ ተጠቃሚነታቸውን ማሳደግ ፍላጎታቸው ነው። ሙላቸው እንደሚገልጸው የገጠር ሥራ ዕድል ፈጠራ መርሃ ግብር ወጣቶችን አደራጅቶ ብድር በመስጠት ወደ ሥራ ከማስገባት በዘለለ የገበያ ትስስር መፍጠር አለበት። የዝንጅብል ተፈላጊነት ከቦታ ቦታ ስለሚለያይ ከገበያው ጋር ማገናኘት የመንግሥት ኃላፊነት ሊሆን ይገባል። አምራቹ ምርቱን ወደ ሌላ ቦታ ወስዶ መሸጥ እንዲችልም የንግድ ፈቃድ መስጠት እንደሚገባም አፅንኦት ሰጥቶ ተናግሯል። ወጣት አብርሃም አንቂሌ በደቡብ ክልል ጋሞ ዞን ግሬሴ ወረዳ ኬቴሌ ቀበሌ ነዋሪ ነው። አብርሃምና ጓደኞቹ በ‹‹ዋርካ ጌጣጌጥ አምራች ማህበር›› ስር ተደራጅተው ለጌጣጌጥነት የሚውሉ የከበሩ ድንጋዮችን በማምረት ላይ ይገኛሉ። አብርሃም የማህበሩ ሰብሳቢ ሲሆን ማህበራቸው አንድ መቶ ሺ ብር ብድር በመበደር በዘንድሮው ዓመት ወደ ሥራ መግባታቸውን ይናገራል። ይህ ማህበር በጥቂት ወራት ውስጥም ግምቱ ከሦስት መቶ ሺ ብር በላይ የሚገመት ማዕድን ማምረቱን አስታውሶ ነገር ግን የገበያ ትስስር ስላልተፈጠረላቸው እስከ አሁን መሸጥ አልቻሉም። በወለድ የተበደሩትን ብር መክፈል አለመጀመራቸውም ‹በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ…›› እንዳይሆንባቸው ስጋቱን አስረድቷል። ባለሀብቶችና በዘርፉ የተሰማሩ አካላት ምርታቸውን እንደሚገዟቸው ቢነገራቸውም እስከ አሁን ቀርቦ ያነጋገራቸው የለም። ‹‹በእኛ በኩል ባሰብነው መሠረት አምርተናል። የገበያ ትስስር በመፍጠር በኩል ግን ባለድርሻ አካላት የሚጠበቅባቸውን እያደረጉ አይደሉም›› ብሏል አብርሃም። ከገበያ ባለፈ ሥራቸውን በዘመናዊ መንገድ ለማከናወን የተለያዩ ማሽኖች እንዲቀርቡ ቢደረግና ስልጠና ቢሰጣቸው ጌጣጌጦችን ሰርተው እሴት ጨምሮ የመሸጥ ፍላጎት እንዳላቸው ሰብሳቢው ጠቁሟል። በዚህ ረገድ ፈጣን መፍትሄ እንዲሰጥም ይጠይቃል። ኤፍሬም ታደሰ በአማራ ክልላዊ መንግሥት ምዕራብ ጎጃም ዞን ሰሜን ሜጫ ወረዳ መራዊ ከተማ ነዋሪ ነው። ‹‹አበበ ሞላልኝና ጓደኞቻቸው የሽርክና ማህበርን›› በመመስረት ከጓደኞቹ ጋር ወተት በማምረት ሥራ ተሰማርተዋል። በ4 መቶ ሃምሳ ሺ ብር የተጀመረው ካፒታላቸው ዛሬ 7 መቶ ሺ ብር ደርሷል። እስከ አሁንም ከተበደሩት ውስጥ 2 መቶ ሃምሳ ሺ ብር መልሰዋል። ያም ሆኖ በገበያ እጥረት ምክንያት የሚፈልጉት ደረጃ ላይ መድረስ እንዳልቻሉ ወጣቱ ይናገራል። በአካባቢው ወተትን የሚረከብ አንድ ማህበር ብቻ በመኖሩ ያለገበያ ውድድር ምርታቸውን እንደሚያስረክቡ ኤፍሬም ያስረዳል። ያም ብቻ ሳይሆን በትራንስፖርትና በተለያዩ ምክንያቶች ማህበሩ ምርታቸውን ሳይረከባቸው ሲቀር ከጥቅም ውጪ እንደሚሆንባቸው ይገልጻል።የደቡብ ብሔሮች ብሔረሰብችና ሕዝቦች ክልላዊ መንግሥት የገጠር ሥራ ዕድል ፈጠራ ኤጀንሲ ኃላፊ አቶ ኢዘዲን ሚስብሃ እንደሚያስረዱት፣ ከገበያ ትስስር አንጻር ወጣቶች በሚሰማሩበት ሥራ ላይ ለሚያመርቱት ምርት በቅድሚያ ግንዛቤ እንዲኖራቸው ይደረጋል። በመሆኑም ምርታቸውን የት እና በምን ያህል ዋጋ እንደሚሸጡ ግንዛቤ ይሰጣቸዋል። ወጣቶቹ ተደራጅተው የሚሰሩ በመሆናቸው ከማምረት ጎን ለጎን ለዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ምርታቸውን መሸጥ ስለሚፈልጉ ‹‹የተሻለ የሽያጭ ዋጋ አላገኘንም›› ቢሉ ልክ ናቸው የሚሉት ኃላፊው እነዚህን ችግሮች ለመፍታት ኤጀንሲው በጥብቅ እየሰራ መሆኑን ኃላፊው አስታውቀዋል። ‹‹በዝንጅብል ማምረት ላይ የተሰማሩ ወጣቶች የሚያነሱት የገበያ ችግር ዝንጅብልን ለውጭ ገበያ ማቅረብ በመቆሙ የተከሰተ ነው። ዝንጅብል በአፈር ውስጥ በቆየ ቁጥር እየፋፋና ምርቱ እየጨመረ የመሄድ ባህሪ ስላለው እዚያው እንዳለ ገበያ የማፈላለጉን ሥራ በመስራት ችግሩን ለመቅረፍ እየተሞከረ ነው›› ይላሉ አቶ ኢዘዲን። ‹‹የምናመርተውን ምርት ተዛውረን ለመሸጥ የንግድ ፈቃድ ሊሰጠን ይገባል›› የሚለውን የወጣቶቹን ጥያቄ ተገቢ ነው ያሉት ኃላፊው በቀጣይ ኤጀንሲው ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመነጋገር ችግሩን በአፋጣኝ ሊፈታ እንደሚገባም ገልጸዋል። አቶ ኢዘዲን ማዕድንን አስመልክቶ በሰጡት አስተያየት ዘርፉ ለሥራ ዕድል ፈጠራ መዋል ከጀመረ አጭር ጊዜው ነው። አዲስ ሥራ እንደመሆኑም በአጭር ጊዜ ውስጥ የውጭ ገበያ አፈላልጎ ለገበያ ማቅረብ ሊያስቸግር ይችላል። በአንዳንድ ቦታ ከዚህ ቀደም የከበሩ ድንጋዮችን በኮንትሮባንድ እየሸጡ መጠቀም የተለመደ ነበር። ወጣቶችን ሕጋዊ በሆነ መንገድ ማደራጀት ያስፈለገውም ይህንን ለማስቀረት ነው። ወጣቶቹ ያመረቱትን ምርት ጠርቀም አድርገው ለባለሀብቶች እስከሚያቀርቡ መጠነኛ ጊዜ ሊወስድ እንደሚችል ገልፀው ማዕድንና ኢነርጂ ኤጀንሲ ከባለሀብቶች ጋር የማገናኘት ሥራ እየሰራ እንዳለም ተናግረዋል። በአማራ ክልላዊ መንግሥት የቴክኒክ ሙያና ኢንተርፕራይዞች ልማት ቢሮ ኃላፊ አቶ ሻምበል ከበደ እንደሚያስረዱት፣ ወጣቶች ወደ ሥራ ከመግባታቸው በፊት በገበያ ትስስር በባለሙያዎች በቂ ግንዛቤ ይሰጣቸዋል። በዚህም አብዛኞቹ የሥራ ዕድል ፈጠራ አንቀሳቃሾች ተጠቃሚ ሆነዋል። ነገር ግን አልፎ አልፎ በሚፈጠሩ ወቅታዊ ክስተቶች ችግር የገጠማቸው ወጣቶች መኖራቸውን አልሸሸጉም። በመራዊ አካባቢ በወተት ማምረት ሥራ ላይ የተሰማሩ ወጣቶች በጾም ወቅት የገበያ ችግር እንደሚገጥማቸው ይገልጻሉ። ምክንያቱም በጾም ወቅት የወተት ተዋጽኦን የሚጠቀመው ማህበረሰብ ውሱን በመሆኑ ነው። በዚህም ወደ ሌላ ክልል ወስዶ ለመሸጥ ሲሞክሩ በትራንስፖርትና በተለያዩ ወጪዎች የተነሳ የሚፈለገውን ጥቅም ሊያገኙ አይችሉም።በአካባቢው የወተት ማቆያና ማቀነባበሪያ ማሽን እጥረት ስላለ ችግሩ ሊባባስ እንደቻለ አቶ ሻምበል ይገልጻሉ። አሁን የአግሮ ፕሮሰሲንግ ኢንዱስትሪዎች ግንባታ እየተካሄደ በመሆኑ ይህ ችግር ምናልባት በአጭር ጊዜ ውስጥ ሊቀረፍ እንደሚችል ያስረዳሉ። በመራዊ ከተማም አንድ ማቀነባበሪያ ኢንዱስትሪ በመገንባት ላይ መሆኑን ኃላፊው አስታውሰዋል። የገጠር ሥራ ዕድል አንቀሳቃሾችም ሁሉንም ነገር ከመንግሥት ከመጠበቅ ይልቅ በሚያመርቱት ምርት ዙሪያ የገበያ አማራጮችን መቃኘት እንደሚገባቸው መክረዋል። በግብርና ሚኒስቴር የገጠር ሥራ ዕድል ፈጠራ ዳይሬክተር አቶ ስለሺ በቀለ እንደሚያስረዱት፣ የገጠር ሥራ ዕድል ፈጠራ ከተጀመረ ወዲህ በርካታ ወጣቶች ተጠቃሚ ሆነዋል። ይሁንና የሥራ ዕድል ፈጠራ አመለካከት አነስተኛ መሆን፣ የገበያ ትስስርና የእሴት ሰንሰለትን መሠረት ያደረገ የሥራ ዘርፍ ላይ ያለመተኮር፤ የሥራ ስምሪት ስብጥር ማነስ፤ የመረጃ ክፍተትና የክህሎት ማነስ ዘርፉን እየተፈታተኑ ያሉ ችግሮች መሆናቸውን ጠቅሰዋል። በቀጣይ ተመጋጋቢ የሥራ ዕድሎችን በመፍጠር የገበያ ትስስርና የእሴት ሰንሰለትን ታሳቢ በማድረግ ይሰራል ብለዋል አቶ ስለሺ። በተለይም በገበያ ትስስር ላይ ጥናት በማድረግ ችግሮችን ለመፍታት እቅድ መያዙን ዳይሬክተሩ ተናግረዋል። ለዚህም እንዲረዳ የተለያዩ ተቋማት ተቀናጅተውና ተናበው እንዲሰሩ ይደረጋል ብለዋል።አዲስ ዘመን ጥር 21/2012ኢያሱ መሰለ