ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ በወንጀል ተጠርጥረው ክስ በተመሠረተባቸው ላይ መግለጫ መስጠት የሕግ ጥሰት አይደለም አለ
የሸሸ ሀብትን የማስመለስ ጥረት ውጤታማ ባይሆንም ጥረቱ ይቀጥላል ተብሏል በሩብ ዓመት ውስጥ በ12,037 መዛግብት ላይ ውሳኔ ተሰጥቷልበተጠረጠሩበት የወንጀል ድርጊት የፌዴራል ፖሊስ አባላትና ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ተገቢውን ምርመራ አድርገው በግልጽ ለፍርድ ቤትና ለሕዝብ ይፋ በተደረገ ሰነድ በተመሠረተ ክስ ላይ መግለጫ መስጠት፣ ምንም ዓይነት የሕግ ጥሰት እንደሌለበትና የተጠርጣሪውንም ነፃ ሆኖ የመገመት መብት የማያሳጣ መሆኑን ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ አስታወቀ፡፡  የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ዋና ዓቃቤ ሕግ ጌዲዮን ጢሞቴዎስ (ዶ/ር)  የተቋማቸውን የሩብ ዓመት የሥራ አፈጻጸም በማስመልከት ለመገናኛ ብዙኃን በሰጡት መግለጫ፣ በተለይ ከድምፃዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ጋር በተያያዘ በቁጥጥር ሥር ውለው ምርመራ ተደርጎባቸው ክስ የተመሠረተባቸው ተከሳሾች፣ ‹‹ገዳያችን በፍርድ ቤት ተይዞ እያለና ፍርድ ቤቱ የክርክር ሒደቱን ጨርሶ የጥፋተኝነት ውሳኔ እስከሚሰጥ ድረስ ነፃ ሆነን የመገመት ሕገ መንግሥታዊ መብታችን ከተለያዩ የመንግሥት ተቋማት በሚሰጡ መግለጫዎች ተጥሷል፤›› ስለማለታቸው ተጠይቀው ምላሽ ሰጥተዋል፡፡ እንደ ዋና ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ምላሽ፣ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የመንግሥት ተቋም ነው፡፡ የሕገ መንግሥቱን ድንጋጌዎች አክብሮ፣ ሕዝብ የማወቅ መብት ስላለው ተቋሙም መረጃ የመስጠት ግዴታ እንዳለበት፣ በመሆኑም በተለይ በሐምሌና ነሐሴ ወራት ከድምፃዊ ሃጫሉ ግድያ ጋር በተያያዘ በቁጥጥር ሥር ውለው ምርመራ ሲደረግባቸው ስለነበሩ ተጠርጣሪዎች፣ መንግሥት ‹‹ሕግ ተጥሷል›› በማለት ስላደረገው አጠቃላይ እንቅስቀቃሴ ሕዝብ የማወቅ ከፍተኛ ጉጉት ስለነበረው ያንን ተቋሙ የደረሰበትን ሁኔታ ሲገልጽ መቆየቱን አስታውቀዋል፡፡ የምርመራ ሥራው ሲጀመር ጀምሮ ከሥር ከሥር ምርመራው የደረሰበትን ደረጃ ለሕዝብ ሲያሳውቅ ቆይቶ፣ በተደረገው ማጣራት መረጃና ማስረጃ በማሰባሰብ ክስ የተመሠረተባቸውን ተከሳሾች ዝርዝርና የተከሰሱበትን የወንጀል ዓይነት ጭምር፣ በግልጽ ሰነድ ለፍርድ ቤትና ለሕዝብ ይፋ መደረጉን ጌዲዮን (ዶ/ር) አብራርተዋል፡፡ ይኼ ደግሞ ማንኛውንም ዓይነት ሕግ የማይጥስ ከመሆኑም ሌላ ጥሬ ሀቅና ሁሉም ሕዝብ የሚያውቀው በመሆኑ፣ ለፍርድ ቤቱም የሚሰጡት ምላሽ ይህንኑ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የውስጥ አደረጃጀቱን ለማሻሻል ክለሳ በማድረግ፣ ቀደም ብሎ በሦስት ምክትል ጠቅላይ ዓቃቤያነ ሕግ ሦስት የተለያዩ ዘርፎች ላይ ሌላ አንድ ዘርፍ በመጨመር ወደ አራት ከፍ መደረጉን ተናግረዋል፡፡ ሙስናና የተደራጁ ወንጀሎችና የኢኮኖሚ ወንጀሎች የተለየ አትኩሮት አግኝተው እንዲሠሩ ለማድረግ ዘርፉ መጨመሩን ጌዴዮን (ዶ/ር) ተናግረዋል፡፡ ይኼ ዘርፍ የመመርመርና የመክሰስ ሥራዎች በሚመለከት ራሱን ችሎ እንዲሠራ መደረጉን አክለዋል፡፡ ተቋሙ የሴቶችና ሕፃናት ጉዳዮችንም ለብቻው የሚከታተል ዳይሬክቶሬት በማዋቀር ራሱን የቻለ ክፍል እንዲኖረውና የተሻለ ሥራ እንዲሠራ መደረጉንም ጠቁመዋል፡፡ተቋሙ በአዋጅ ከተሰጡት ተልዕኮዎች አንዱ ሕግ የማስከበርና ሕጉ ተፈጻሚ እንዲሆን ማድረግ መሆኑን ያስታወሱት ጌዲዮን (ዶ/ር)፣ ከፌዴራል ፖሊስ ጋር በመቀናጀት በሦስት ወራት ወይም በበጀት ዓመቱ ሩብ ዓመት ውስጥ 12,239 መዛግብት ቀርበውለት፣ በ12,037 መዛግብት ላይ ውሳኔ መስጠት መቻሉን አስረድተዋል፡፡ በፍርድ ቤት በ33,714 መዛግብት ላይ ክርክር እየተደረገ መሆኑን ጠቁመው፣ በሩብ ዓመቱ በ2,480 መዛግብት ላይ ውሳኔ መስጠቱንና 2,371 መዛግብት የወንጀል ድርጊት ተከሳሾች ጥፋተኛ ተብለው ፍርድ እንዳረፈባቸውም ተናግረዋል፡፡ ሌሎቹ ውሳኔ ያገኙ መዛግብት በዕርቅና በተለያዩ ምክንያቶች የተቋረጡና ቀሪ የተደረጉ መሆናቸውንም አክለዋል፡፡ ከሕግ ማስከበር ጋር  በተገናኘ ካለፈው ዓመት ጀምሮ እየተሠራ የነበረው በተለይ ከኢኮኖሚ ጋር የተገናኙ ወንጀሎችን በተመለከተ ጥፋተኛ ተብለው የሚወሰንባቸው ሰዎች፣ ቅጣታቸው በእስራት ብቻ የሚያበቃ አለመሆኑን፣ በወንጀል ተግባራቸው ያገኙትን ሀብትም እንዲያጡ ለማድረግ እየተሠራ መሆኑን ገልጸዋል፡፡በሀብት ማስመለስ ላይ አትኩሮ የሚሠራ ዳይሬክቶሬት መቋቋሙን ጠቁመው፣ ከሌሎች የሥራ ክፍሎች ጋር በቅንጅት በሠራው ሥራ፣ በሩብ ዓመቱ ውስጥ ጥፋተኛ ተብለው ፍርድ ካረፈባቸው ፍርደኞች ከ412 ሚሊዮን ብር በላይ በስምምነት ማስመለሱን ተናግረዋል፡፡ በወንጀል ተከሶ የተቀጣ ሰው ሀብትና ንብረቱ እንዲወረስ የሚደነግግ ግልጽ ሕግ በሌለበት ሁኔታ፣ እንዴትና በምን የሕግ መሠረት ሊወረስበት እንደሚችል የተጠየቁት ዋና ዓቃቤ ሕጉ እንደተናገሩት፣ የወንጀል ሕጉም ሆነ የሥነ ሥርዓት ሕጉ በወንጀል ድርጊት የተገኘ ገንዘብ፣ በምን ሁኔታ መወረስ እንዳለበት በበቂ ሁኔታ ሽፋን አይሰጠውም፡፡ አዲሱ የሥነ ሥርዓት ሕግ ሲፀድቅ ምላሽ  ይሰጣል፡፡ ነገር ግን እስከዚያው ድረስ በወንጀል የተገኘን ሀብትና ንብረት በመለየት እንዲመልሱ ይደረጋል፡፡ ሕገወጥ የገንዘብ ዝውውርንና ሕጋዊ ያልሆነን ገንዘብና ንብረትን በሚመለከት (Money Laundry) በሥራ ላይ ባሉ አዋጆች ተግባራዊ ማድረግ እንደሚቻል ጌዲዮን (ዶ/ር) ተናግረዋል፡፡ ከድምፃዊ ሃጫሉ ግድያ ጋር በተያያዘ በተከሰቱ ግጭቶችና ሁከቶች የበርካታ ሰዎች ሕይወት ማለፉንና ሀብትና ንብረት መውደሙን ያስታወሱት ዋና ዓቃቤ ሕጉ፣ በኦሮሚያ ክልል፣ በሐረሪ ክልልና በአዲስ አበባ ከተማ በቁጥጥር ሥር ውለው በነበሩ በርካታ ተጠርጣሪዎች ላይ ምርመራ ተደርጎ፣ ማስረጃ በተገኘባቸው ላይ ክስ መመሥረት መቻሉን አስታውቀዋል፡፡ በዚህም በፌዴራል በ114 መዛግብት ከ3,000 በላይ ተጠርጣሪዎች ላይ ክስ ተመሥርቷል፡፡ በኦሮሚያና በሐረሪም ከ2,000 በላይ ተጠርጣሪዎች ላይ ክስ መመሥረቱንና በሒደት ላይ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ በቅርቡም በቤኒሻንጉል ጉምዝ ክልል በአንዳንድ ዞኖች ውስጥ በተፈጸሙ ጥቃቶች አካባቢን ከማረጋጋት ጎን ለጎን፣ የምርመራ ሥራ ለማከናወን የምርመራ ቡድን ተደራጅቶ መሰማራቱንም አክለዋል፡፡በሩብ ዓመቱ ውስጥ ተቋሙ የፈጸመው አንዱና ዋናው የሕግ ጥናት ማድረግና ማርቀቅ መሆኑን የገለጹት ዋና ዓቃቤ ሕጉ ሦስት ሕጎችን በማጥናት፣ በማርቀቅና በማሻሻል ለሚኒስትሮች ምክር ቤት አቅርቦ ተቀባይነት በማግኘቱ፣ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መመራታቸውን ተናግረዋል፡፡ ሕጎቹም ከ1950ዎቹና 1960ዎቹ ጀምሮ ከ50 ዓመታት በላይ በሥራ ላይ ቆዩት የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግና የማስረጃ ሕግ፣ የንግድ ሕግና የግልግል ዳኝነት አዋጅ መሆናቸውን ተናግረዋል፡፡ በአዋጆቹ ይዘትና አጠቃላይ አቀራረፅ ላይም ሰፊ ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡ በተለያዩ አገሮች ስለተደበቁና ስለሸሹ አገራዊ ሀብቶች በሚመለከት የተጠየቁት ጌዲዮን (ዶ/ር) በሰጡት ምላሽ፣ ከአገር ውጭ ስለሸሹ ሀብቶች ማብራሪያ መስጠት ጉዳት አለው ብለዋል፡፡ ጥቅምም የለውም ሲሉ አስረድተዋል፡፡ ውጤቱ ሲገኝ መናገር ይሻላል ብለው፣ ‹‹ከዚህ አገር መንግሥት ጋር ይኼንን ጀምረናል፤›› ብሎ መናገር፣ በዚያ አገር ውስጥ የሸሸውን ሀብት ወደ ሌላ ቦታ እንዲወስዱ የሚያደርግ በመሆኑ፣ ውጤቱ ሲገኝ መናገሩ እንደሚሻል አስረድተዋል፡፡ እንደ መንግሥት ጥረት እየተደረገና ሥራ እየተከናወነ ቢሆንም፣ በሚፈለገው ደረጃ ውጤታማ አለመሆኑን፣ አድካሚና ውስብሰብ መሆኑንም ገልጸዋል፡፡ እንደየ አገሩ ሥርዓት ለትብብር የሚቀርበው ጥያቄ አብሮ የሚኖረው መሥፈርት እንደሚለያይ ገልጸው፣ መንግሥት በዚህ ረገድ ብዙም ልምድ ባይኖረውም ፍንጭ የሚሰጡ ነገሮች ስላሉ ውጤታማ የመሆን ተስፋ እንዳለ ተናግረዋል፡፡መንግሥት መረጃ ሳይይዝ ማንንም እንደማያስር በአደባባይ የተናገረ ቢሆንም፣ እየሆነ ያለው እውነታ ግን በተቃራኒ ስለመሆኑ ተጠይቀው እንደገለጹት፣ በመርህ ደረጃ ትክክል ነው፡፡ ‹‹በሙስና የተጠረጠረን ሰው መረጃው አፈንግጦ እስካልወጣ ድረስ በቂ ማጣራት ሳይደረግ አይታሰርም፡፡ ነገር ግን ልዩ ሁኔታዎች (Exceptions) አሉ፡፡ ተጠርጣሪው የሚጠፋ ከሆነ፣ ያፈተለከው መረጃ ምርመራውን ፉርሽ የሚያደርገው ከሆነ፣ አሰቃቂ ወንጀል ፈጽሞ ተጎጂ እያየው ምስክርነት መስጠት በማችልበት ሁኔታ ላይ ሲሆን፣ ተጠርጣሪን በቁጥጥር ሥር በማዋል ምርመራ ይካሄዳል፤›› ሲሉ አስረድተዋል፡፡የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትሕ ፓርቲ (ኢዜማ) በአዲስ አበባ ከተማ ስለተፈጸመው የመሬት ወረራ ባደረገው ጥናት፣ ወረራው እውነት ስለመሆኑ ማረጋገጡን በሚመለከት ለጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ማስረጃ ስለመስጠቱና እየተደረገ ስላለው እንቅስቃሴ ተጠይቀው፣ ተቋማቸው የፖለቲካ ፓርቲዎች መግለጫና ፖለቲካን በሚመለከት እንደማይሠራ ተናግረው፣ ከጥቆማ ጋር በተያያዘ ግን ገና ያልበሰሉ ሊሆኑ ስለሚችሉ ዝርዝር ነገር ከመናገር መቆጠብ እንደሚፈልጉ አስታውቀዋል፡፡  