መዘናጋትና ጭንቀት ለኮሮና ቫይረስ ስርጭት መደላድል እንዳይሆን
በአገሪቱ በኮሮና ቫይረስ የሚጠቁና ህይወታቸውን የሚያጡ ሰዎች ቁጥር ከዕለት ወደ ዕለት እያሻቀበ ቢመጣም፤ ቫይረሱን ከቁብ ሳይቆጥሩ በየመሸታና መቃሚያ ቤቱ የሚያመሹ፡ በገበያና ትራንስፖርት ቦታዎች ላይ አካላዊ ርቀታቸውን ሳይጠብቁ የሚንቀ ሳቀሱ ብዙዎች ናቸው። 
በሌላኛው ጽንፍ ደግሞ ገና በቫይረሱ ልጠቃ እችላለሁ በሚል ስጋት ራሳቸውን ከመጠን በላይ በማስጨነቅ የሚይዙትን የሚጨብጡትን የሚያጡ የህብረተሰብ ክፍሎችም ከፍተኛ ናቸው፤ በቫይረሱ ተጠርጥረው ወደ ለይቶ ማቆያ ሲገቡ አምልጦ በመውጣትና ከዚህ በተቃራኒው ደግሞ ገና ቫይረሱ ይኑርባቸው አይኑርባቸው ሳያውቁ ለይቶ ማቆያ ስለገቡ ብቻ ራሳቸውን ለማጥፋት የሚሞክሩና ያጠፉም አሉ። 
ይህ በህብረተሰቡ ዘንድ የሚስተዋለውና በኮሮና ቫይረስ ላይ ሁለት ጽንፍ የረገጠ አተያይ እንደአገር የቫይረሱን ስርጭት ለመቆጣጠር የሚደረገውን ጥረት የሚያዳክምና ህብረተሰቡን ለአዕምሮ ጤና መቃወስ የሚያጋልጥ መሆኑን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጤና ሳይንስ ኮሌጅ የአዕምሮ ህክምና ትምህርት ክፍል ኃላፊ ዶክተር ሰለሞን ተፈራ (ተባባሪ ፕሮፌሰር) ይናገራሉ። 
እንደ ተባባሪ ፕሮፌሰሩ ገለጻ፤ እንደዚህ አይነት ዓለም አቀፋዊ ወረርሽኞች በሚከሰቱበት ጊዜ በህብረተሰቡ ዘንድ የፍርሃትና የሽብር መንፈስ ይነግሳል፤ አሁን ላይ ፍርሃቱ ወይም መሸበሩ የመጣው ዓለም ላይ በወረርሽኙ አያሌ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በመጠቃታቸውና ህይወታቸውን በማጣታቸው በቫይረሱ ብያዝ ልሞት እችላለሁ በሚለው ስጋት ነው። 
በሁለተኛ ደረጃ በቫይረሱ መጠቃት በራሱ
 ከቤተሰብና ከወዳጅ ዘመድ መገለልና በአጠቃላይ ስነ ልቦናዊ ጉዳት ሊያስከትል ስለሚችል፤ አንድ ሰው በበሽታው ብያዝ መገለል ይደርስብኛል የሚል ፍርሃት ያድርበታል። 
በሶስተኛ ደረጃ አንድ ሰው በቫይረሱ ተይዞ ከሞት ከተረፈ በኋላ ምናልባት ወደ ፊት ምን አይነት ቋሚ የጤና ችግር ሊደርስብኝ ይችላል የሚል እርግጠኝነት የማጣት ሁኔታ መኖሩን ያስረዳሉ። 
የቫይረሱን ሁኔታ የመረዳት አቅሙ ከሰው ወደ ሰው የተለያየ መሆኑን ጠቅሰው፤ አንዳንዱ ስለቫይረሱ በሳይንስ የተረጋገጡ የመተላለፊያና የመከላከያ መንገዶችን ተረድቶ ትክክለኛውን መረጃ ከትክክለኛ ምንጭ እየተከታተለ በጥንቃቄ በሳይንሳዊው መንገድ የሚኖር ሲሆን ሌላው በውዥንብርና ባልተረጋገጡ መረጃዎች የሚነዱ የህብረተሰብ ክፍሎች ናቸው ። በተለይ እነዚህኞቹ መረጃዎችን ከተገቢው ምንጭ ስለማያጣሩ ባልተረጋገጡ ወሬዎች የመረበሽ ߹ ፍቱንነታቸው ያልተረጋገጡና ለጤና ጎጂ የሆኑ የህክምና ዘዴዎችን ከቫይረሱ ሊያድኑ ይችላሉ በሚል በመውሰድ ራሳቸውን ለአደጋ የሚያጋልጡ መሆናቸውን ያብራራሉ። 
በማህበረሰቡ ዘንድ ለችግሩ የተሰጠው ጉራማይሌ ምላሽ እንደአገር የቫይረሱን ስርጭት ለመግታት በሚደረገው ርብርብ ላይ እንቅፋት በመሆን ዋጋ የሚያስከፍል ነው ያሉት ተባባሪ ፕሮፌሰር ሰለሞን፤ ቫይረሱ ጾታ፣ ቀለም፣ ዘር፣ ዕድሜ፣ ብሄርና ዕምነት ሳይለይ ሁሉንም የሚያጠቃ በመሆኑ፤ ከመጠን በላይ መዘናጋትም ራስን ለቫይረሱ ተጋላጭ በማድረግ ሌሎችም በበሽታው እንዲጠቁ መንስኤ ሊሆን ስለሚችል አንድ ሰው ሲጠነቀቅ እራሱን ብቻ ሳይሆን በዙሪያው ያሉትን የቤተሰብ አባላት፣ የሥራ ባልደረቦቹን፣ ከሱ ጋር
 ማህበራዊ ንክኪ ያላቸውን በሙሉ ከቫይረሱ እየጠበቀ መሆኑን ሊያውቅ ይገባል ። 
በሌላ በኩል ደግሞ ከመጠን በላይ መዘናጋት በዙሪያው ያሉትን ሁሉ አደጋ ላይ እንደሚጥል አውቆ አንድ ሰው ለራሱ ህይወት እንኳን ግድ ባይኖረው በዙሪያው ላሉት ሲል አስፈላጊውን ጥንቃቄ ሊያደርግ ይገባል ብለዋል። 
ለህብረተሰቡ የቫይረሱ መተላለፊያና መከላከያ መንገዶች እንዲሁም በተህዋሱ የተጠቃ ሰው የሚያሳያቸው ምልክቶች በደንብ እየተነገሩ መሆኑን ጠቁመው፤ ሁሉም ከልክ በላይ ሳይዘናጋና ሳይጨነቅ የጤና ባለሙያዎች የሚሰጡትን ምክር በአግባቡ ተግባራዊ ካደረገ ራሱንም ቤተሰቡንም ከበሽታው መከላከል እንደሚችል ያስረዳሉ ። 
በጣም በተጋነነ ጭንቀትና ፍርሃት ውስጥ መግባት ትክክል አለመሆኑን የሚናገሩት ተባባሪ ፕሮፌሰሩ፤ ከመጠን በላይ የተጨነቀ ሰው መንፈሱ ስለሚረበሽ የሚይዘውን የሚጨብጠው ያጣል ይህ ደግሞ በትክክል የአፍና የአፍንጫ መሸፈኛ ጭምብል እንኳን ለመልበስ ይሳነዋል፤ የግል ንጽህናውንና አካላዊ ርቀቱን በሚገባ ላይጠብቅ ይችላል ፤ ስለዚህ ከመጠን በላይ በተጨነቅን ቁጥር ራስንና በአካባቢው ያሉ ሰዎችን ይበልጥ ለቫይረሱ ተጋላጭ ማድረግ እንደሚከሰት ያስረዳሉ። 
በሌላ በኩልም ከመጠን በላይ መጨነቅ ለተደራራቢ የአእምሮ ጤና ችግር እንደሚዳርግ ገልጸው፤ በዚህም ሰዎች ድብርትና ጭንቀት ለመሳሰሉ የአእምሮ በሽታዎች ይጋለጣሉ፤ ከዚህ ችግር ለማምለጥ ደግሞ የአልኮል ይዘት ያላቸው መጠጦችና የተለያዩ የማስታገሻ መድኃኒቶችን አዘውትረው ወደመጠቀም ይሄዳሉ። ይህ ደግሞ ችግሩ ካለፈ በኋላ ለዘላቂ የአእምሮ ህመም ወይም ለሱስ ሊያጋልጣቸው እንደሚችል ያስገነዝባሉ።
 ስለዚህ ከመጠን በላይ መጨነቅ እራስን ከመጉዳት ባለፈ ቫይረሱን ለመከላከል ምንም አይነት አስተዋጽፆ እንደማይኖረው ሊያውቅ ይገባል ፤ በአንጻሩ በጣም መዘናጋትም እራስን ለበሽታው አሳልፎ መስጠት በመሆኑ ህብረተሰቡ መረጃን ከትክክለኛው ምንጭ በመውሰድ፣ የጤና ባለሙያዎች የሚሰጡትን ሳይንሳዊ ምክር ተቀብሎ ጥንቃቄ በማድረግ ራሱንና ቤተሰቡን ከወረርሽኝ መታደግ እንደሚገባው ተናግረዋል። 
“አሁን በአገሪቱ የቫይረሱ ስርጭት አድማሱን እያሰፋ መጥቷል ፤ማህበረሰቡም ለከፍተኛ ስነ ልቦናዊ ቀውስ እየተጋለጠ ነው፤ እያንዳንዱ ባለድርሻ አካል ስነ ልቦናን የሚጠግኑ ትምህርቶችንና መልዕክቶችን በተለያየ መንገድ ተደራሽ ማድረግ ይጠበቅበታል “ ብለዋል። 
የኢትዮጵያ ህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት በበኩሉ፤ የአዕምሮ ጤና እና ሥነ ልቦና ማጎልበቻ መመሪያ (ማንዋል) ተዘጋጅቶ ለሁሉም ክልሎች መላኩን ጠቁሞ፤ ማህበረሰቡ በኮሮና ቫይረስ በሽታ ምክንያት በጭንቀትና በሌሎች የመረበሽ ስሜት እንዳይጎዳ በተዘጋጀው መመሪያ መሰረት ሥራዎች እየተሰሩ መሆኑን ገልጿል። 
የአእምሮ ጤናና የስነ ልቦና ማጠናከሪያ መልዕክቶች ተዘጋጅተው በመገናኛ ብዙኃንና በማህበራዊ ሚዲያዎች በመተላለፍ ላይ መሆኑን ኢንስቲትዩቱ ባወጣው መረጃ ጠቁሞ፤ በማህበረሰብ ደረጃ የሚፈጠረውን ጭንቀትና ሌሎች መረበሾችን ለመቀነስ ለጤና ኤክስቴንሽን ሠራተኞች በስነ ልቦናና በአእምሮ ጤና ማጠናከር ላይ ስልጠና ተሰጥቷል። 
በአስገዳጅ ለይቶ ማቆያ ውስጥ የስነ ልቦና ባለሙያዎች እንዲመደቡ በማድረግ የምክር አገልግሎት እየተሰጠም እንደሚገኝ ኢንስቲትዩቱ አስታውቋል።
 ስለዚህ ከመጠን በላይ መጨነቅ እራስን ከመጉዳት ባለፈ ቫይረሱን ለመከላከል ምንም አይነት አስተዋጽፆ እንደማይኖረው ሊያውቅ ይገባል ፤ በአንጻሩ በጣም መዘናጋትም እራስን ለበሽታው አሳልፎ መስጠት በመሆኑ ህብረተሰቡ መረጃን ከትክክለኛው ምንጭ በመውሰድ፣ የጤና ባለሙያዎች የሚሰጡትን ሳይንሳዊ ምክር ተቀብሎ ጥንቃቄ በማድረግ ራሱንና ቤተሰቡን ከወረርሽኝ መታደግ እንደሚገባው ተናግረዋል። 
“አሁን በአገሪቱ የቫይረሱ ስርጭት አድማሱን እያሰፋ መጥቷል ፤ማህበረሰቡም ለከፍተኛ ስነ ልቦናዊ ቀውስ እየተጋለጠ ነው፤ እያንዳንዱ ባለድርሻ አካል ስነ ልቦናን የሚጠግኑ ትምህርቶችንና መልዕክቶችን በተለያየ መንገድ ተደራሽ ማድረግ ይጠበቅበታል “ ብለዋል። 
የኢትዮጵያ ህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት በበኩሉ፤ የአዕምሮ ጤና እና ሥነ ልቦና ማጎልበቻ መመሪያ (ማንዋል) ተዘጋጅቶ ለሁሉም ክልሎች መላኩን ጠቁሞ፤ ማህበረሰቡ በኮሮና ቫይረስ በሽታ ምክንያት በጭንቀትና በሌሎች የመረበሽ ስሜት እንዳይጎዳ በተዘጋጀው መመሪያ መሰረት ሥራዎች እየተሰሩ መሆኑን ገልጿል። 
የአእምሮ ጤናና የስነ ልቦና ማጠናከሪያ መልዕክቶች ተዘጋጅተው በመገናኛ ብዙኃንና በማህበራዊ ሚዲያዎች በመተላለፍ ላይ መሆኑን ኢንስቲትዩቱ ባወጣው መረጃ ጠቁሞ፤ በማህበረሰብ ደረጃ የሚፈጠረውን ጭንቀትና ሌሎች መረበሾችን ለመቀነስ ለጤና ኤክስቴንሽን ሠራተኞች በስነ ልቦናና በአእምሮ ጤና ማጠናከር ላይ ስልጠና ተሰጥቷል። 
በአስገዳጅ ለይቶ ማቆያ ውስጥ የስነ ልቦና ባለሙያዎች እንዲመደቡ በማድረግ የምክር አገልግሎት እየተሰጠም እንደሚገኝ ኢንስቲትዩቱ አስታውቋል።
አዲስ ዘመን ሰኔ 10/2012
ሶሎሞን በየነ