 በታላቁ ህዳሴ ግድብ አቅራቢያ የማዕድን ልማት እንዳይካሄድ ተወሰነ
በመገንባት ላይ ያለው ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ አቅራቢያ የደለል ወርቅ በዘመናዊ መንገድ ለማምረት፣ ናዮታ ሚኒራልስ የተሰኘ ዓለም አቀፍ የማዕድን ኩባንያ ያቀረበውን ጥያቄ የማዕድን ሚኒስቴር ውድቅ አደረገው፡፡የዓባይን ወንዝ ተከትሎ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ውስጥ ከፍተኛ መጠን ያለው የደለል ወርቅ እንደሚገኝ ባለሙያዎች ይናገራሉ፡፡ ባህላዊ አምራቾችም በአካባቢው በባህላዊ መንገድ ወርቅ ሲያመርቱ ቆይተዋል፡፡ የህዳሴው ግድብ ግንባታ ከተጠናቀቀና ውኃ ማጠራቀም ከተጀመረ በግድቡ ሳቢያ የሚፈጠረው ሰው ሰራሽ ሐይቅ የደለል ወርቁን የሚሸፍነው በመሆኑ፣ ከወዲሁ ወርቁ መመረት እንዳለበት የማዕድን ባለሙያዎች ይናገራሉ፡፡በአውስትራሊያና እንግሊዝ ስቶክ ገበያ የተመዘገበው ናዮታ ሚኒራልስ የተሰኘው ኩባንያ፣ የደለል ወርቁን ሜካናይዝድ በሆነ መንገድ ለማምረት ፈቃድ ይሰጠው ዘንድ ሚያዚያ 2006 ዓ.ም. ለማዕድን ሚኒስቴር ማመልከቻውን አስገብቶ ነበር፡፡ ናዮታ የወርቅ ምርት ለማምረት የጠየቀው ቦታ የህዳሴ ግድብ ከሚገነባበት 100 ኪሎ ሜትር ርቀት ያለው ቢሆንም፣ ግድቡ ውኃ ማጠራቀም ከጀመረ ቦታው በውኃ የሚጥለቀለቅ ይሆናል፡፡ማዕድን ሚኒስቴር ኩባንያው ያቀረበውን ማመልከቻ ሲገመግም ከቆየ በኋላ፣ በተጠየቀው አካባቢ ምንም ዓይነት የማዕድን ልማት እንዳይካሄድ ወስኗል፡፡ ናዮታ ሚኒራልስ ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው መግለጫ የኢትዮጵያ መንግሥት በዓባይ ወንዝና ገባር ወንዞች ተፋሰስ ውስጥ ምንም ዓይነት የደለል ወርቅ ምርት እንዳይካሄድ መወሰኑን አስታውቋል፡፡ ናዮታ በድረ ገጹ ላይ ባሰፈረው ማብራርያ ከዚህ ውሳኔ ላይ ሊደረስ የቻለው፣ ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ከፍተኛ ብሔራዊ ጥቅም ያለው በመሆኑና የሚያስገኘው ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ በወርቅ ምርት ሊገኝ ከሚችለው ጥቅም የበለጠ መሆኑን ጠቅሷል፡፡ በዚህም ምክንያት መንግሥት በግድቡ ላይ ምንም ዓይነት ሥጋት መፍጠር እንደማይፈልግ ኩባንያው ገልጿል፡፡የደለል ወርቁን ሜካናይዝድ በሆነ ዘዴ ለማምረት ያቀረበው ሐሳብ በማዕድን ሚኒስቴር በጎ ምላሽ ካገኘ በኋላ ናዮታ ማመልከቻውን ያስገባው ታውቾስተር በተሰኘው እህት ኩባንያው አማካይነት በሚያዝያ 2006 ዓ.ም መሆኑን ገልጿል፡፡ ሚኒስቴሩ ሐሳቡን በበጎነት ከተቀበለ በኋላ የማዕድን ፈቃድ ላለመስጠት የወሰነው ውሳኔ እንዳስገረመው ገልጾ፣ የኩባንያው ዳይሬክተሮች ቦርድ በውሳኔው ላይ አቤቱታ ማቅረቡ ውጤት የሚያስገኝ ባለመሆኑ ጉዳዩን እንደተውት በመግለጫው አስፍሯል፡፡ናዮታ በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሌሎች ወርቅ ፍለጋ ቦታዎች ያሉት ሲሆን፣ ለእነዚሀ ፕሮጀክቶች ማካሄጃ የሚሆን ገንዘብ ከደለል ወርቅ ምርት ሽያጭ ለማግኘት አቅዶ ነበር፡፡ የወርቅ ፍለጋ ፈቃዶቹ በቅርብ እንዳደሰ ይዞታዎቹ ግን በከፍተኛ መጠን እንደተቀነሱበት አስታውቋል፡፡የማዕድን ሚኒስትሩ አቶ ቶሎሳ ሻጊ በጉዳዩ ዙሪያ ለሪፖርተር በሰጡት ማብራርያ፣ የወርቅ ምርት ፈቃድ የተከለከለበት ምክንያት ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ሥራ ከተጠበቀው በላይ በመፋጠኑ የደለል ወርቁን ለማምረት በቂ ጊዜ ስለማይኖር ነው፡፡  አቶ ቶሎሳ እንዳሉት ሚኒስቴሩ በመጀመርያ ጥያቄውን በበጎ መንገድ ነው የተቀበለው፡፡ ‹‹ናዮታ ዶክመንቱን ሲያዘጋጅ ጊዜ ወስዷል፡፡ እኛም የባለሙያ እጥረት ስላለብን ኩባንያው ያቀረበውን ዕቅድ ስንገመግም ትንሽ ዘግይተናል፤›› ያሉት አቶ ቶሎሳ፣ የግድቡ ግንባታ ከታሰበው በላይ በመፋጠኑ በአካባቢ የምንጣሮና የመሬት ማስተካከል ሥራ በመካሄድ ላይ እንደሚገኝ ተናግረዋል፡፡ ‹‹አሁን ፈቃዱን ብንሰጣቸው ምንም ያህል ሳያመርቱ አካባቢው በውኃ ይሸፈናል፡፡ ፕሮጀክቱ ላይ ገንዘብ የሚያወጡ በመሆኑ ምንም ያህል ወርቅ ሳያመርቱ ውኃው ስለሚደርስባቸው ለኪሳራ ይዳረጋሉ፡፡ ውሳኔው የተወሰነው ለኩባንያው ከማሰብ ጭምር ነው፤›› ብለዋል ሚኒስትሩ፡፡አክለውም ውሳኔው ለምን እንደተወሰነ ለኩባንያው ኃላፊዎች በቂ ማብራርያ ተሰጥቶ ከጋራ መግባባት ላይ እንደተደረሰ፣ ኩባንያው ተለዋጭ ቦታ እንዲፈልግና አስፈላጊውን ትብብር እንደሚደረግ ተገልጿላቸው በጥሩ መግባባት መንፈስ የተለያዩ በመሆናቸው፣ ኩባንያው አሁን ያወጣው መግለጫ እንዳስገረማቸው አቶ ቶሎሳ ተናግረዋል፡፡ ዕርምጃው የተወሰደው ከፀጥታ ሥጋት አንፃር እንዳልሆነም  አረጋግጠዋል፡፡ናዮታ ሚኒራልስ ወለጋ ውስጥ ለረዥም ጊዜ ወርቅ ፍለጋ ሲያካሂድ የቆየ ሲሆን፣ ቱሉ ካፒ በተሰኘ ሥፍራ 29.4 ቶን የፅንስ ወርቅ ክምችት አግኝቷል፡፡ ይሁን እንጂ ኩባንያው የቱሉ ካፒ ይዞታውን ከፊ ሚኒራልስ ለተባለ የእንግሊዝ ኩባንያ ሸጧል፡፡  