የሞተር ስፖርት ትናንትና ዛሬ
በአገራችን ረጅም እድሜ ካስቆጠሩ ዘመናዊ የስፖርት አይነቶች የሞተር ስፖርት ውዱና ለየት ያለው ነው። የሞተር ስፖርት በባህሪው ከፍተኛ ወጪ፤ ልዩ ጥንካሬ፤ ብቃትና ትኩረት እንዲሁም ክህሎትን የሚጠይቅ ተወዳጅ ስፖርት ነው። ይሁን እንጂ በአገራችን መታወቅና መዘውተር ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ በህብረተሰቡ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን ማገኘት ችሏል። በአሁኑ ወቅት ግን በብዙዎች ያልታወቀ ቢታወቅም ማደግ በሚገባው ደረጃ ያላደገ ሆኖ ይገኛል። በ1950ዎቹ መጀመሪያ በኢትዮጵያ ነዋሪ የነበሩ የተለያዩ አገር ዜጎች በመሰባሰብ ለእረፍት ጊዜ ማሳለፊያነት በሚያካሂዱት የእርስበርስ የመኪና ሽቅድድም የተጀመረው የሞተር ስፖርት 1957 ዓ.ም ገደማ ከእረፍት ማሳለፊያነት ባለፈ በቋሚነት ራሱን ችሎ በየጊዜው ውድድር እንዲካሄድበት ኮሚቴ መቋቋሙን ከስፖርቱ ማህደር የተገኙ መረጃዎች ያመላክታሉ። ይህንንም ተከትሎ የመጀመሪያው የኢትዮጵያ የደጋ ሽቅድድም ውድድር ተካሂዷል። በልዑል መርዕድ አዝማች አስፋወሰን በንጉስ ሃይለስላሴ የበላይ ጠባቂነት በተዘጋጀው ውድድርም አርባ አንድ ተሽከርካሪዎች የተወዳደሩ ሲሆን በኢትዮጵያ የደጋ የመኪና ውድድር ታሪክ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ከፍተኛ ቁጥር ሆኖ ቆይቷል። በህብረተሰቡ ዘንድም ያልተጠበቀና ከፍተኛ ተቀባይነት ያገኘ በመሆኑ ውድድሩ በቋሚነት በበለጠ ዝግጅት ሊቀጥል ችሏል። ከአምስተኛው የደጋ ሽቅድድም ውድድር በኋላም ዓለም አቀፍ ተቀባይነት በማግኘቱ የምስራቅ አፍሪካ አገራትን ተሳታፊ ሊያደርግ ችሏል። ይህም (Ethio­pian High land Rally)በሚል ስያሜ በዓለም አቀፉ አውቶሞቲቭ አሶሴሽን እውቅና አግኝቶ በዓለም አቀፉ ማህበር የውድድር መርሃግብር መሰረት ፉክክሮችን እስከ ማካሄድ ደረሰ። ከምስራቅ
አፍሪካ አገራት በተጨማሪም
ከሳውዲ አረቢያ፤ ከጀርመን፤
ከእንግሊዝና ከሶቪየት ሕብረት
ዓለም አቀፍ እውቅና
ያላቸው ተወዳዳሪዎች ወደ
አገራችን እየመጡ በውድድሩ
ይሳተፉ እንደነበር በስፖርቱ
ረጅም ዓመት ያሳለፉ
ይናገራሉ። እነዚህ ተወዳዳሪዎች
ለውድድሩ ተሽከርካሪዎቻቸውን ከነመለዋወጫዎቻቸው
ይዘው በሚመጡበት ወቅት
ብቻቸውን አልነበሩም። የተሽከርካሪ
ባለሙያዎችን ጨምሮ በየዓመቱ
ከአምስት እስከ ሰባት
ሺ የሚሆኑ ቱሪስቶች
ወደ አገራችን ይመጡ
እንደነበር በወቅቱ ተወዳዳሪ
የነበሩ አሁን ላይ
የኢትዮጵያ ሞተር ስፖርት
አሶሴሽን አንጋፋ አባሎች
በተለያዩ አጋጣሚዎች ሲናገሩ
ይደመጣሉ። በዚህ መልኩ
የውድድር አድማሱን በማስፋት
ከፍተኛ ተቀባይነትን ያገኘው
የኢትዮጵያ ሞተር ስፖርት
ከአዲስ አበባ በጅማ
አድርጎ ወደ ድሬዳዋ
በመመለስ በወሎና በትግራይ
አድርጎ ወደ ጎጃም
የሚያቀና አምስት ቀን
የሚፈጅ የአምስት ሺ
ኪሎ ሜትር ትልቅ
ውድድር እስከ ማካሄድ
ዘልቆ ነበር። በወቅቱ
ዘጠነኛው ውድድር ሲካሄድም
ከውጪ አገራት የመጡ
በርካታ ተወዳዳሪዎች እንደ
ፊያት፤ ቶዮታ፤ ኒሳን፤
ዳትሰን፤ ፔጆ፤ ሴትሮይልና
ሬኖ በመሳሰሉ የመኪና አስመጪ ኩባንያዎች ድጋፍ ይደረግላቸው ነበር። የኢትዮጵያ አየር ኃይል አባላት በሄሊኮፍተር በመታገዝ ከሚሰጡት በጎ ፍቃድ አገልግሎት በተጨማሪ ሌሎች በጎ ፍቃድ አገልጋዮችም በወቅቱ ትልቅ ሚና ነበራቸው። ይህም ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ደረጃ በስፖርቱ የሚሰጣትን ቦታ ከፍ አድርጎት ነበር።ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሶ የነበረው ስፖርት በደርግ ዘመነ መንግስት የፖለቲካ ሰለባ ሆኖ «የቡርዣ ስፖርት ነው» በሚል ለአስራ ሰባት ዓመታት በአገራችን ታግዶና ተዘንግቶ ቆይቷል። ይሁን እንጂ ለስፖርቱ ጥልቅ ፍቅር የነበራቸው ሰዎች ተሰባስበው በወቅቱ ለነበረው የስፖርት ኮሚሽን ጥያቄ በማቅረብ የመኪና ሳይሆን የሞተር ብስክሌት ውድድር ያደርጉ እንደነበር የታሪክ ማህደሮች ይነግሩናል። ይህንን ለማድረግም በወቅቱ በሶሻሊስት አገራት የሞተር ብስክሌት ስፖርት ከፍተኛ መነቃቃት ላይ ስለነበር ብዙም አልተቸገሩም። ይህም ለአገራችን የመጀመሪያ ነበርና በወቅቱ የነበሩትን የስፖርት ኮሚሽን ባለስልጣናት በእጅጉ በመማረኩ ውድድሮች እንደልብ ሊካሄዱ በቁ። ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናትን ይሁንታና አድናቆትን በማግኘቱም ሞተር ፌዴሬሽን በሚል ስያሜ በስፖርት ኮሚሽን ስር ከሚተዳደሩትና ከሚመሩት ብሔራዊ የስፖርት ፌዴሬሽኖች አንዱ ሊሆን ችሏል። በሞተር
ብስክሌት ብቻ ተወስኖ
የቆየው የኢትዮጵያ ሞተር
ስፖርት ኢህአዴግ ወደ
ስልጣን ከመጣ በኋላ
በ1984 ዓ.ም
የመኪና ሽቅድድም ውድድሩን
ዳግም ለመጀመር ችሏል።
ለዚህም በወቅቱ ተወዳዳሪ
የነበሩትና የስፖርቱ አፍቃሪ
የሆኑት ሚስተር ግሪጎሪ
ሚሳሊዲስና ጥቂት ጓደኞቻቸው
ስፖርቱ እንደገና እንዲያንሰራራ
ያደረጉት ጥረት ለስፖርቱ
ትልቅ ባለውለታ ሆነው
ዛሬም ድረስ እንዲነሱ
ያደርጋቸዋል። በዚህ ወቅት
ስፖርቱ አዲስ ምዕራፍ
የጀመረበት ሲሆን ከመጀመሪያው
በተሻለ በርካታ ኢትዮጵያውያን
ተወዳዳሪዎችም ውጤታማ የሆኑበት
ነበር።በዚያን ወቅት ለውድድር
ተብለው በሚዘጋጁ መኪኖች
ለመሳተፍ ሲባል የውድድር
መኪኖች ወደ አገር
ውስጥ የማስገባት ሁኔታዎች
መመቻቸት፤ በውድድሮች ወቅት
የተመልካች ቁጥር እየተበራከተ
መምጣት፤ አሶሴሽኑ በዓለም
አቀፉ አውቶሞቢል ፌዴሬሽን
እንደገና ሙሉ አባል
መሆኑ፤ የሞተር ስፖርት
ዘርፍ በአዲስ አደረጃጀት
በፌዴሬሽን መቋቋሙና በወጣቶችና
ስፖርት ሚኒስትር ዋስትና
የውድድር መኪኖች ከቀረጥ
ነፃ እንዲገቡ መደረጉ
ለአስራ ስምንት ዓመታት
ተቋርጦ የነበረውን የመኪና
ውድድር ዳግም እንዲያንሰራራ
አድርጎታል። ከ1966 እስከ 1985 ዓ.ም ያለው ጊዜ የሞተር ስፖርት በተለይም የመኪና ሽቅድድም የተቋረጠበት ጊዜ ቢሆንም ከ1985 እስከ 1998 ዓ.ም በአጠቃላይ ሃያ ሦስት የተሳካ የደጋ የመኪና ውድድር ማካሄድ ተችሏል። ከዚህ በኋላ ሌላ የጭቃ ላይ(ፎር ዌል ድራይቭ)፤ የስምጥ ሸለቆ፤ የከተማ ዙርና ሌሎች በርካታ ውድድሮች ተከናውነዋል። በተለያዩ የክልል ከተሞች በሚካሄዱ ውድድሮችም ስፖርቱ አርሶ አደሮችን ጭምር መማረክ መቻሉን ከአራት ዓመት በፊት በገላን ገበሬ ማህበር በተካሄደው ኢንዶ ራሊ(የሞተር ብስክሌትና የመኪና ውድድር) ላይ ታዝበናል። ይህ
የሰውን ቀልብ በቀላሉ
የመግዛት አቅም ያለው
ተወዳጅ ስፖርት ከቅርብ
ዓመታት ወዲህ የሚያካሂዳቸው
ውድድሮች ቁጥር እያነሱ፤
በዚህም ምክኒያት በህዝቡም
ዘንድ የነበረው ተቀባይነት
እየተዘነጋ የመጣ ይመስላል።
ከስልሳ ዓመታት በፊት
ሲጓዝበት የነበረው የእድገት
መንገድም አሁን ላይ
ካለው ጋር ሲነፃፀር
ወደ ፊት ሳይሆን
ወደ ኋላ እየተጓዘ
እንደሚገኝ አመላካች ነው።
ለአገራችን የሞተር ስፖርት
መዳከም በርካታ ምክኒያቶች
ይቀመጣሉ። ውድድሮች በተለይም
በቅርብ ዓመታት የቀነሱት
በአገራችን ከነበረው ፖለቲካዊ
አለመረጋጋትና የፀጥታ ችግር
ጋር የተያያዘ መሆኑን
የስፖርቱ የቅርብ ሰዎች
ያነሳሉ። ከዚህ በፊት
ግን ውድድሮች ለመቀነሳቸው
ዋነኛው ምክኒያት የውድድር መኪኖች
በማርጀታቸውና ሊተኩ ባለመቻላቸው
እንዲሁም መለዋወጫ እቃዎች
እንደልብ ሊገኙ ባለመቻላቸው
መሆኑ ሲነገር ቆይቷል።
ኢትዮጵያ የተሻለ የፀጥታ
ሁኔታ ውስጥ በነበረችባቸው
ወቅቶችም ውድድሮችን ባሉት
ተሽከርካሪዎች ለማድረግ ፍቃድ
ማግኘት አስቸጋሪ እንደነበር
ይታወቃል፡፡ በሌላ በኩል የውድድሮች ቁጥር ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ለመቀነሳቸው ዋናው ምክኒያት ተወዳዳሪዎች በውድድር ወቅት በተሽከርካሪ ሌላ ሰው ላይ ጉዳት ማድረሳቸው በህግ እንዲጠየቁ መደረጉ ነው። ይህ የህግ ጉዳይ ባለፉት ሦስት ዓመታት ተወዳዳሪዎች መጠየቅ ያለባቸው በስፖርት ህግ ወይንስ በሌሎች ህጎች የሚለው ጉዳይ ብዙዎችን ሲያከራክር ቆይቷል። አሁንም ድረስ ህጋዊ መፍትሄ ባለማግኘቱና ጉዳዩ በሂደት ላይ የሚገኝ መሆኑ የሞተር ስፖርት ተወዳዳሪዎች ቁጥር እንዲቀንስና ወደ ውድድር እንዳይመጡ እያደረጋቸው መሆኑ ይታመናል፡፡ ቀደም ሲል በወጣቶችና ስፖርት ሚኒስትር ኃላፊነት ከቀረጥ ነፃ የሚገቡ መኪኖችና መለዋወጫዎች አሁን ላይ መቆማቸውም በስፖርቱ ላይ ትልቅ ተጽዕኖ አሳድሯል። ይሁን እንጂ አገር አቀፍ ማህበሩ ይህን ለመቅረፍ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር እየተነጋገረ እንደሚገኝ በተለያዩ ጊዜዎች ሲጠቁም ቆይቷል፡፡ የተጠቀሱት
ምክኒያቶች እንዳሉ ሆነው
ተወዳዳሪዎች የማበረታቻ ሽልማቶችን
አለማግኘታቸው ስፖርቱ ከስልሳ
ዓመት በኋላ ማደግ
በነበረበት ደረጃ ከማደግ
ይልቅ እንዲዳከም ምክኒያት
መሆኑንም ይነሳል፡፡ የማዘውተሪያ
ስፍራ ወይንም የውድድር
ቦታን በተመለከተ ያለውን
ችግርም ለመፍታት ከስፖርት
ኮሚሽን ጋር በመነጋገር
በቅርበት እየተሰራም ይገኛል።
እነዚህን ችግሮች መፍታት
ከተቻለና መንግስት ለዚህ
ስፖርት ተገቢውን ትኩረት
ከሰጠም የኢትዮጵያ ሞተር
ስፖርት ዳግም እንደሚያንሰራራ
የስፖርቱ አፍቃሪዎች እምነት
አላቸው።አዲስ ዘመን ሐምሌ 19 ቀን
2012 ዓ.ም በቦጋለ አበበ