የሲሚንቶ ፋብሪካዎች ገበያ ዕጦት የዋጋ ጦርነት እንዳያስነሳ ሥጋት ፈጠረ
የአገር ውስጥ ሲሚንቶ ፋብሪካዎች በገበያ ዕጦት ምክንያት ከአቅም በታች እያመረቱ እንደሆነ ተገለጸ፡፡ የምሥራቅ አፍሪካ ሲሚንቶ፣ አርማታና ኢነርጂ ጉባዔ ከመጋቢት 8 እስከ 10 ቀን 2008 ዓ.ም. በአፍሪካ ኅብረት መሰብሰቢያ አዳራሽ በተካሄደበት ወቅት እንደተገለጸው፣ የሲሚንቶ ፋብሪካዎች በገጠማቸው የገበያ ዕጦት ምክንያት ካላቸው አቅም 50 በመቶ ብቻ በማምረት ላይ ይገኛሉ፡፡ ይህም የዋጋ ጦርነት ያስነሳል ተብሏል፡፡የጉባዔው አዘጋጅ አይካፒታል አፍሪካ ኢንስቲትዩት ማኔጂንግ ዳይሬክተር ዶ/ር ገመቹ ዋቅቶላ እንደተናገሩት፣ የአገሪቱ ሲሚንቶ የማምረት አቅም በከፍተኛ ፍጥነት እያደገ የመጣ ቢሆንም፣ የሲሚንቶ ፍጆታ በዚያው መጠን ባለማደጉ የሲሚንቶ ፋብሪካዎች የገበያ ችግር ገጥሟቸዋል፡፡ እ.ኤ.አ. ከ2004 እስከ 2012 የተከሰተው ከፍተኛ የኮንስትራክሽን ዘርፍ ዕድገት የሲሚንቶ ፍላጎት በማናር እጥረት ሊፈጠር መቻሉን የጠቀሱት ዶ/ር ገመቹ፣ ይኼን ተከትሎ የውጭ ኩባንያዎች በሲሚንቶ ዘርፍ ኢንቨስት ማድረጋቸውንና የአገር ውስጥ አምራቾችም ከፍተኛ የማስፋፊያ ፕሮጀክቶችን ማካሄዳቸውን ተናግረዋል፡፡በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ ውስጥ ከ20 በላይ ሲሚንቶ ፋብሪካዎች ያሉ ሲሆን፣ ዓመታዊ የማምረት አቅማቸው 15 ሚሊዮን ቶን ደርሷል፡፡ በዓመት 2.5 ሚሊዮን ቶን የማምረት አቅም ያለው ግዙፉ ዳንጎቴ ሲሚንቶ ባለፈው ዓመት ማምረት ሲጀምር፣ 1.4 ሚሊዮን ቶን የማምረት አቅም ያለው ሐበሻ ሲሚንቶ በቅርቡ ምርት ይጀምራል፡፡ የሲሚንቶ ዋጋ ማሽቆልቆል ለቤት ሠሪዎች እፎይታ የሰጠ ቢሆንም፣ የሲሚንቶ አምራቾችን እንቅልፍ እንደነሳቸው ተገልጿል፡፡ ባለው ውስን ገበያ ላይ ተጨማሪ አምራቾች ወደ ገበያ መግባታቸው አምራቾችን አሳስቧቸዋል፡፡ የዋጋ ጦርነት እንዳይጀመርም ሥጋት ፈጥሯል፡፡ሙገር ሲሚንቶ፣ መሰቦ፣ ደርባ፣ ዳንጎቴና ናሽናል ሲሚንቶ ቀዳሚ የሲሚንቶ አምራቾች ናቸው፡፡ የአገሪቱ አጠቃላይ ሲሚንቶ የማምረት አቅም በአምስት እጥፍ አድጎ 15 ሚሊዮን ቶን የደረሰ ቢሆንም፣ ዓመታዊ የሲሚንቶ ፍጆታ ከስድስት ሚሊዮን ቶን አልዘለለም፡፡ የነፍስ ወከፍ የሲሚንቶ ፍጆታ ከ39 ኪሎ ግራም ወደ 62 ኪሎ ግራም ያደገ ቢሆንም፣ ከሰሃራ በታች የሚገኙ አገሮች ካላቸው 165 ኪሎ ግራም ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ፍጆታ ሲነፃፀር እጅግ አነስተኛ መሆኑ ተጠቁሟል፡፡መንግሥት የመጀመርያውን የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ሲያዘጋጅ ዓመታዊ የሲሚንቶ ፍጆታ 27 ሚሊዮን ቶን ይደርሳል የሚል የተሳሳተ ግምት ማስቀመጡ አምራቾችን እንዳሳሳተ ዶ/ር ገመቹ ተናግረዋል፡፡ የመጀመርያው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን ሲጠናቀቅ ዓመታዊ ፍጆታ 5.47 ሚሊዮን ቶን መሆኑን ዶ/ር ገመቹ ገልጸዋል፡፡ ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ሲሚንቶ ፍጆታ 300 ኪሎ ግራም እንደሚሆን ተተንብዮ የነበረ ቢሆንም፣ ከ165 ኪሎ ግራም ማለፍ አልቻለም፡፡ የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ የተጋነነ ግምት አምራቾችን አጣብቂኝ ውስጥ እንደከተታቸው ተመልክቷል፡፡የተፈጠረውን ከፍተኛ የሲሚንቶ ፍላጎትና የተጋነነውን የሲሚንቶ ፍላጎት ግምት በመመልከት በርካታ ፋብሪካዎች የተከፈቱ ሲሆን፣ ነባር ፋብሪካዎችም መጠነ ሰፊ የማስፋፊያ ሥራዎች በማካሄድ ከፍተኛ የማምረት አቅም ተፈጥሯል፡፡ ይሁን እንጂ የሲሚንቶ ፍጆታ እንደተጠበቀው ባለማደጉ ሲሚንቶ አምራቾች ከፍተኛ የገበያ ዕጦት እንደገጠማቸው ተነግሯል፡፡ ‹‹አቅርቦቱ ከፍላጎቱ ልቆ ሄዷል›› ያሉት ዶ/ር ገመቹ፣ ለተፈጠረው ችግር መንግሥትና የዘርፉ ተዋንያን ኃላፊነቱን መውሰድ እንዳለባቸው ተናግረዋል፡፡ በኢትዮጵያ እየተካሄዱ ያሉ ግዙፍ የግንባታ ፕሮጀክቶች አገሪቱ ያላትን ትልቅ ዕምቅ ገበያ እንደሚያመላክቱ ጠቅሰዋል፡፡ሲሚንቶ ፋብሪካዎች ወደ ደቡብ ሱዳን፣ ጂቡቲና ኬንያ ሲሚንቶ መላክ የጀመሩ ቢሆንም ገበያው ውስን በመሆኑ የተከሰተውን የገበያ ችግር ሊፈታ እንደማይችል ተናግረዋል፡፡ ሲሚንቶን በመኪና ከ300 ኪሎ ሜትር በላይ አጓጉዞ በመሸጥ ትርፋማ መሆን እንደማይችል  አስረድተዋል፡፡  የደርባ ሚድሮክ ሲሚንቶ ዋና ሥራ አስፈጻሚ አቶ ኃይሌ አሰግዴ የሲሚንቶ ፍላጎት በየዓመቱ ከ24 እስከ 25 በመቶ ያድግ የነበረው ወደ 15 እና 16 መቶ ዝቅ ማለቱን ጠቁመዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት የዓመታዊ የሲሚንቶ ፍላጎት ከስምንት ሚሊዮን እስከ ዘጠኝ ሚሊዮን ቶን መሆኑን የገለጹት አቶ ኃይሌ፣ የሠለጠነ የሰው ኃይል ሌላው የሲሚንቶ ኢንዱስትሪ ፈተና መሆኑን ተናግረዋል፡፡የኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ከአዳማ የሳይንስና ቴክኖሎጂ የሲሚንቶ ቴክኖሎጂ ማዕከል ጋር በመተባበር የአሥር ዓመት ብሔራዊ የሲሚንቶ ልማት ስትራቴጂ የቀረፀ ቢሆንም፣ እስካሁን ሥራ ላይ አልዋለም፡፡ ስትራቴጂው በመንግሥት ተቀባይነት ቢያገኝም፣  በተለያዩ ምክንያቶች ፀድቆ ሥራ ላይ አለመዋሉን የገለጹት ዶ/ር ገመቹ፣ የሲሚንቶ ኢንዱስትሪው የገጠመውን ችግር በመገንዘብ ስትራቴጂውን አፅድቆ በአስቸኳይ ሥራ ላይ ማዋል እንደሚያስፈልግ አሳስበዋል፡፡የሲሚንቶ ኢንዱስትሪ የተረጋገጠበት ፈተና ከዓመት ዓመት እየጠነከረ የመጣ በመሆኑ መንግሥት፣ አምራቾችና አጋዥ ድርጅቶች በመተባበር የተቀናጀ የመፍትሔ ዕርምጃ ካልተወሰደ ዘርፉ የከፋ ችግር ውስጥ ሊዘፈቅ እንደሚችል አስጠንቅቀዋል፡፡ የዋጋ ጦርነት ሊከፈት እንደሚችል ገልጸው ግዙፎቹ አምራቾች አነስተኛዎቹን ፋብሪካዎች ከገበያ ሊያወጧቸው እንደሚችሉ አስረድተዋል፡፡ከፍተኛ የነዳጅ ወጪ የሲሚንቶ አምራቾች ሌላው ራስ ምታት ነው፡፡ የሲሚንቶ ፋብሪካዎች በኃይል ምንጭነት የሚጠቀሙት የድንጋይ ከሰልና ፈርነስ ሲሆን፣ እነዚህም በከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ ከውጭ የሚገቡ ምርቶች በመሆናቸው የፋብሪካዎቹን ወጪ ያንረዋል፡፡ የነዳጅ ወጭ ከአጠቃላይ ወጪያቸው ከ50 እስከ 60 በመቶ የሚይዝ በመሆኑ፣ የሲሚንቶ የመሸጫ ዋጋቸውን ለመቀነስ ፈታኝ አድርጎባቸዋል፡፡ ተጨማሪ የሲሚንቶ ገበያ መፍጠርና አማራጭ የኃይል አቅርቦት ማፈላለግ ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ እንደሆነ ዶ/ር ገመቹ አሳስበዋል፡፡አቶ ኃይሌ አሰግዴ በበኩላቸው ባለድርሻ አካላት በኢነርጂ፣ በሥርጭትና በሎጂስቲክስ ቅልጥፍና፣ በምርት ደረጃ ቁጥጥርና በሰው ኃይል ልማት ዙሪያ ባሉ ችግሮች ላይ ምርመራ ማካሄድ እንዳለባቸው አሳስበዋል፡፡ መንግሥትና ጉዳዩ የሚመለከታቸው አካላት በመሉ ተመካክረው የመፍትሔ አቅጣጫ ማስቀመጥ እንዳለባቸው ገልጸዋል፡፡የሲሚንቶ ፋብሪካዎች በኤሌክትሪክ ኃይል አቅርቦት መቆራረጥ ምክንያት በቀን በአማካይ ለስድስት ሰዓት እንደማያመርቱ ለማወቅ ተችሏል፡፡ የመጀመርያው የምሥራቅ አፍሪካ የሲሚንቶ፣ የአርማታና የኢነርጂ ጉባዔ አይካፒታል አፍሪካ ኢንስቲትዩት ከአዳማ ዩኒቨርሲቲ፣ ከኢትዮጵያ ሲሚንቶ አምራቾች ማኅበር፣ ከኢትዮጵያ ኬሚካልና ኮንስትራክሽን ዓብዓቶች ኢንዱስትሪ ልማት ኢንስቲትዩትና ከኮንስትራክሽን ፕሮጀክቶች ማኔጅመንት ኢንስቲትዩት ጋር በመተባበር የተዘጋጀ ነው፡፡ በቀጣይ በየዓመቱ በተለያዩ አገሮች እንደሚዘጋጅ ለመረዳት ተችሏል፡፡