በቀንጢቻ ታንታለም ማምረቻ ባህላዊ አምራቾች ለዩራኒየም ጨረር ተጋልጠዋል
የጨረራ መከላከያ ባለሥልጣን ምርመራ ሊያደርግ ነውበኢትዮጵያ የማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ኮርፖሬሽን ሥር በሚተዳደረው የቀንጢንቻ የታንታለም ማዕድን ማውጫ፣ በሕገወጥ መንገድ ገብተው ታንታለም የሚያመርቱ የአካባቢው ባህላዊ የማዕድን አምራቾች ለዩራኒየም ጨረር እየተጋለጡ እንደሆነ ታወቀ፡፡የቀንጢቻ የታንታለም ማውጫ የሚገኘው በኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት ጉጂ ዞን ሰባ ቦሩ ወረዳ ከአዲስ አበባ 600 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ነው፡፡ በአገሪቱ የተከሰተውን የፖለቲካ ቀውስ ተከትሎ በታኅሳስ 2010 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ኮርፖሬሽን ታንታለም ማምረት አቁሟል፡፡ የአካባቢው ማኅበረሰብ የማዕድን ማውጫው የውኃ ግድብ ከአቅሙ በላይ ውኃ በመያዙ አልፎ እየፈሰሰ አካባቢያችንን ያጥለቀልቃል፣ ከማዕድን ማውጫው የሚወጣው ፍሳሽ አካባቢያችንን እየበከለ ነው በማለት ባቀረበው ተደጋጋሚ አቤቱታ፣ የወረዳው አስተዳደር ድርጅቱ ምርት እንዲያቋርጥ አድርጓል፡፡ ምንጮች ለሪፖርተር እንደተናገሩት ኮርፖሬሽኑ ማምረቱን እንዲያቋርጥ ቢደረግም፣ ሕገወጥ ግለሰቦች ወደ ድርጅቱ ይዞታ በመግባት ታንታለም በባህላዊ መንገድ በማምረት ላይ ናቸው፡፡ ከታንታለም ማዕድኑ በተጓዳኝ ዩራኒየምና ሊቲየም ማዕድናት የሚገኙ በመሆናቸው፣ በባህላዊ መንገድ በማምረት ላይ ያሉት ግለሰቦች ለዩራኒየም ጨረር መጋለጣቸውን ምንጮች ተናግረዋል፡፡ ይህን ሕገወጥ የማዕድን ምርት በአሁኑ ወቅት ማንም በመቆጣጠር ላይ ባለመሆኑ ወጣቶቹ ለበሽታ ሊዳረጉ ይችላሉ፡፡ ምንም ዓይነት የጨረር መከላከል ጥንቃቄ እየተደረገ አይደለም ብለዋል፡፡ የኢትዮጵያ ማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ኮርፖሬሽን ባካሄደው ጥናት የታንታለም ኮንሰትሬት 0.5 በመቶ ዩራኒየም ይዘት እንዳለው አረጋግጧል፡፡ የኢትዮጵያ ጨረራ መከላከያ ባለሥልጣን በቅርቡ የባለሙያዎች ቡድን ወደ ማዕድን ማውጫው በመላክ፣ የጨረራ ምርመራ እንደሚያከናውን አስታውቋል፡፡አየን ፈጣሪ የሆኑ ጨረር አመንጪ ደኅንነት ምርመራ ቡድን መሪ አቶ ዳንኤል ኪዳኔ ለሪፖርተር እንደተናገሩት፣ በቀንጢቻ አካባቢ ታንታለም በሁለት መንገዶች ይመረታል፡፡ የኢትዮጵያ የማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ኮርፖሬሽን በይዞታው በዘመናዊ መንገድ የሚያመርት ሲሆን፣ የአካባቢው ማኅበረሰብ ደግሞ በባህላዊ መንገድ ታንታለም እንደሚያመርት አቶ ዳንኤል አስረድተዋል፡፡ባለሥልጣኑ በኮርፖሬሽኑ በሚተዳደረው የቀንጢቻ ታንታለም ማዕድን ማውጫ ዓመታዊ የጨረር ምርመራ እንደሚያከናውን ገልጸው፣ የመጨረሻ ምርመራ ያካሄደው ታኅሳስ 26 ቀን 2010 ዓ.ም. እንደነበር አስታውሰዋል፡፡ አልፋ፣ ቤታና ጋማ በተሰኙ ጨረሮች ላይ ምርመራ እንደሚያካሂዱ ገልጸው፣ በወቅቱ የነበረው የጨረር መጠን ከወሰን ያለፈ እንዳልነበር አስታውቀዋል፡፡ ይሁን እንጂ ኮርፖሬሽኑ ለሠራተኞቹ ጓንት፣ የአቧራ መከላከያ፣ የመታጠቢያ ክፍልና የተለየ የልብስ መቀየሪያ ክፍል እንዲያዘጋጅ በቡድኑ ምክረ ሐሳብ ተሰጥቶት ነበር፡፡ከታኅሳስ 2010 ዓ.ም. በኋላ በአካባቢው ተፈጥሮ በነበረው የፀጥታ ችግርና ኮርፖሬሽኑም ሥራውን በማቋረጡ ባለሥልጣኑ ምርመራ አለማካሄዱን አቶ ዳንኤል ተናግረዋል፡፡የአካባቢው ባህላዊ አምራቾች ወደ ኮርፖሬሽኑ ይዞታ ገብተው ታንታለም ስለማምረታቸውና ለጨረር ስለመጋለጣቸው ለባለሥልጣኑ የደረሰው መረጃ እንደሌለ ገልጸው፣ በቅርቡ ሁኔታውን ለማጣራት የባለሙያ ቡድን ወደ ሥፍራው እንደሚላክ ጠቁመዋል፡፡ የአካባቢው ማኅበረሰብ የታንታለም ማዕድን በባህላዊ መንገድ ለዓመታት ሲያመርት ቆይቷል፡፡ ‹‹ከግንዛቤ ዕጦትም ጨረር አመንጪ የሆነውን ማዕድን ሲያመርቱ ጥንቃቄ አያደርጉም ነበር፡፡ ባህላዊ አምራቾች ታንታለሙን መኖሪያ ቤታቸው አልጋ ሥር ሁሉ ያስቀምጡ፤›› ያሉት አቶ ዳንኤል፣ የጨረር መከላከያ ባለሥልጣን ባለሙያዎች ወደ አካባቢው በመጓዝ የማሳወቅ ሥራ እንደሚያከናውኑ ተናግረዋል፡፡ ለባህላዊ አምራቾች ስለማዕድኑ ባህሪና በምርት ወቅት ሊደረጉ ስለሚገባቸው ጥንቃቄዎች ተደጋጋሚ ሥልጠና በመስጠት ግንዛቤ መፈጠሩን አስረድተዋል፡፡ ‹‹ነገር ግን  ግለሰቦች ወደ ማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ኮርፖሬሽን ይዞታ ገብተው ታንታለም በማምረት ላይ መሆናቸውና ለጨረር መጋለጣቸው የደረሰን መረጃ ባይኖርም፣ አሁን ከእናንተ ባገኘነው ጥቆማ መሠረት የባለሙያዎች ቡድን ወደ ሥፍራው በመላክ የጨረር ምርመራ እናካሂዳለን፤›› ብለዋል፡፡ ታንታለም በዋነኛነት የሞባይል ስልክና ሌሎች የኤሌክትሮኒክስ መሣሪያዎች ለማምረት የሚጠቅም ማዕድን ነው፡፡ ታንታለም በዓለም ጥቂት አገሮች ውስጥ የሚገኝ ብርቅዬ ማዕድን ሲሆን፣ አፍሪካ ውስጥ ኢትዮጵያን ጨምሮ በሦስት አገሮች ብቻ እንደሚመረት ለማወቅ ተችሏል፡፡የቀንጢቻ ታንታለም ክምችት በሶቭየት ኅብረት ባለሙያዎች በ1980ዎቹ መጀመርያ እንደተገኘ ጥናቶች ይጠቁማሉ፡፡ የማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ኮርፖሬሽን በዓመት እስከ 100 ቶን ታንታለም ኮንሰንትሬት አምርቶ ለውጭ ኩባንያዎች በመሸጥ ከ20 ሚሊዮን ዶላር በላይ ሲያስገባ የቆየ ቢሆንም፣ በታኅሳስ 2010 ዓ.ም. ምርት እንዲያቆም በመደረጉ የውጭ ምንዛሪ እየታጣ እንደሆነ ምንጮች ለሪፖርተር ተናግረዋል፡፡