‹‹የዘንድሮ የውሃ ሙሌት ግድቡ እስኪያልቅ የሚጠብቅ እንጂ ፈቃድ የሚጠየቅበት አይደለም››ፕሮፌሰር ያዕቆብ አርሳኖ
አዲስ አበባ፡- የታላቁ ህዳሴ ግድብ የውሃ ሙሌት ግድቡ እስኪያልቅ የሚጠብቅ እንጂ ለሙሊቱ የሚጠየቅ ፈቃድ እንደሌለ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት መምህርና የዓባይ ውሃ ጉዳይ ተመራማሪ ፕሮፌሰር ያዕቆብ አርሳኖ ገለጹ፡፡የናይል ተፋሰስ አገሮችን ችግር ውስጥ እየከተታቸው ያለው የውሃ ክፍፍል ጉዳይ እንደሆነም አመለከቱ።  ፕሮፌሰር ያዕቆብ አርሳኖ በተለይ ለአዲስ ዘመን እንደገለጹት፤ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሃ ሙሌት ድርድር ውስጥ የማይገባ ፤ የግድቡ ሥራ ሲጠናቀቅ ተግባራዊ የሚሆን ነው። የግድቡ ሙሌት የሚጎዳው አካል ባለመኖሩ የሚያሰጋ ነገር የለም፡፡ ለሙሌቱ የሚጠየቅ ፈቃድም አይኖርም። ኢትዮጵያ ግቧ ግድቧን እየሰራች፣ እያጠናቀቀችና ውሃ እየሞላች ኃይል ማመንጨት ነው ያሉት ፕሮፌሰር ያዕቆብ ፣ አሁንም እየተሰራ ያለው ይህንኑ መሰረት ተደርጎ እንደሆነ አስታውቀዋል፡፡ የሙሌቱ ጉዳይ ዘንድሮ ውይይት ተደርጎ ስምምነት ላይ ሲደረስ ብቻ ነው የሚባል ጨዋታ እንደሌለም አስታውቀዋል ።የግድቡ ሙሊት ለድርድር ሊቀርብ አይችልም ብለዋል፡፡ ግድቡ በየዓመቱ እየተሞላ በየዓመቱ የሚይዘው ውሃ ወደታችኛዎቹ አገሮች የሚሄደው ውሃ በከፋ መንገድ የማይጎዳ መሆኑ ተመዝኖ ነው ያሉት ፕሮፌሰር ያዕቆብ፣ በየዓመቱ የሚሞላው ውሃ ደግሞ ለኢትዮጵያ ተገቢ የሆነ የኤሌክትሪክ ኃይል ያመነጫል ተብሎ ታቅዶ ነው የተወሰነው ብለዋል ። ይህ የግድብ አሞላልን መሰረት ያደረገ አስተሳሰብ ነው፡፡ ግድቡ በአንድ ጊዜ እንደማይሞላም በተደጋጋሚ የተገለጸ መሆኑን አመልክተው፣ ጥናቱም የሚያሳየው ይህን እንደሆነም አስታውቀዋል። ዘንድሮ በክረምት ውሃ የሚሞላው መጠን ጅማሮ ሙሊት ነው፡፡በቀጣዩም ዓመት እንዲሁ ተጨማሪ ሙሊት ይደረግና ተጨማሪ ኃይል ይመነጭበታል፡፡ከዛ በኋላ በየዓመቱ በተመጠነ መንገድ እየተሞላ የግድቡ ጫፍ ድረስ ይደርሳል ያሉት ፕሮፌሰር ያዕቆብ፣ በየዓመቱ የሚሞላው ውሃ ወደታችኞቹ አገሮች የሚፈሰውን ውሃ በከፋ መንገድ እንዳይጎዳ በጥንቃቄ የተጠና ስለሆነ ዘንድሮ ኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሪያ ደረጃ ግድብ መሙላት ግብጽንም ሱዳንንም የሚጎዳ እንዳልሆነ አመልክተዋል፡፡ እንደ ፕሮፌሰር ያዕቆብ ገለጻ፤ ለወደፊቱ አሁን በታቀደው መሰረት በመጀመሪያ ዓመት 4 ነጥብ 9 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ውሃ ተሞልቶ ኃይል ማመንጨት ይጀመራል ፤ በሁለተኛው ዓመት ደግሞ 13 ነጥብ 5 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ውሃ ተሞልቶ እሱ ደግሞ ከዘንድሮው ጋር አብሮ ከፍ ያለ የኤሌክትሪክ ኃይል ይመነጭበታል ፤ በወዲያኛው ዓመትና በተከታታይ ዓመት እንደዚሁ ተጨማሪ ውሃ እየተሞላ ግድቡ ጫፍ ይደርሳል፡፡  የግድቡ ባለቤት የሆነችው ኢትዮጵያ ግድቡ በምን አይነት አሞላል ይከናወን የሚለውን ሌሎችን በማይጎዳ መልኩ የምትወጣው ይሆናል ያሉት ፕሮፌሰሩ ፣ ለምሳሌ ድርቅ በሚሆንበት ጊዜ በነበረው እየተጠቀሙ ዝናብ በሚሆንበት ጊዜ ደግሞ እየተሞላ እንደሚቀጥል አመልክተዋል።የዚህ አይነት አሰራር ደግሞ ኢትዮጵያን እንዲጠቅም ዋጋ የወጣበት ሥራ በመሆኑ ግድቡ እየተሞላ ኃይል እንዲያመነጭ የሚያደርግ ነው ብለዋል።  ‹‹የናይል ተፋሰስ አገሮችን አሁን ችግር ውስጥ ያስገባው የውሃ ክፍልፍል ነው›› ያሉት ፕሮፌሰሩ፣ ግብጽና ሱዳን በ1959 ስምምነት ሲያደርጉ የናይልን ውሃ ሙሉ በሙሉ የኛ ነው ብለው፤ ሱዳን 18 ነጥብ 5 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ውሃ፣ ግብጽ ደግሞ 55 ነጥብ 5 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር የውሃ ክፍል ማድረጋቸውን አብራርተዋል።  ይህ የውሃ ክፍፍል ሁለት ትልልቅ ጥፋት እንዳመጣም ነው ፕሮፌሰሩ የተናገሩት፡፡ አንደኛው የ11 የተፋሰሱ አገሮችን ውሃ ሁለቱ የእኛ ድርሻ ነው ብለው በዘረፋ መልክ መውሰዳቸው፤ ሌሎች አገሮች ውሃ ሲፈልጉ ተከፋፍለናል የእኛን ውሃ አትንኩ በማለት ማስቸገራቸው ነው ሲሉ አብራርተው፣ሁለተኛው ችግር ደግሞ ሱዳንና ግብጽ ውሃውን ቢከፋፈሉትም ለሁለቱም በቂ ሆኖ አለመገኘቱ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ስለዚህ ክፍፍሉ ራሱ የተሳሳተና ህገ ወጥ ከመሆኑም በተጨማሪ ሊጠቀሙ የሚችሉበት እንዳልሆነ አስታውቀዋል፡፡  እርሳቸው እንዳብራሩት፤ ዋናው ጉዳይ እያንዳንዱ አገር ድንበር ተሻጋሪ ወንዞቹ ላይ የአገሩን ልማት ማካሄድ ይችላል፡፡ ተስማምተውና ተግባብተው የሚያለሙት ልማት እንዲሁም በምክክር አንዱ ዘንድ ያለው ልማት ሌላውን የሚደግፍ ሌላው ዘንድም ያለው ልማት በገበያም ሆነ በሌላ አይነት ሁኔታ ውጤቱ ሌላ አገር ሄዶ እንዲጠቅም እንዲሆን በመመካር እና አብሮ በማቀድ ልማትን ማካሄድ ይችላል፡፡ ድንበር ተሻጋሪ ወንዝ የጋራ እንደመሆኑ በዚህ አይነት ሁኔታ መጠቀም አግባብ ነው፡፡  በሌላ በኩል ደግሞ አገሮች ለመስማማት የሚያስችል ሁኔታና ፍላጎት ከሌላቸው እያንዳንዱ አገር በአገሩ የልማት እቅድ መሰረት በአገር ውስጥ ድንበር ተሻጋሪ ውሃ ላይ ልማትን ሊያካሄድ ይችላል ያሉት ፕሮፌሰሩ፣ ድንበር ተሻጋሪ ውሃ በመሆኑ ግን በአገሩ ክልል ውስጥ የሚሰራው ልማት ማድረግ ያለበት ለአገር ጥቅምና ለህዝብ ፍላጎት ሆኖ ሌሎችን በከፋ መልኩ እንዳይጎዳ በመጠንቀቅም ነው፡፡ ይህ የውሃ ክፍፍል ሳይሆን የውሃ አጠቃቀም ጉዳይ እንደሆነም አብራርተዋል ።  የውሃ ክፍፍል የሚባለው አንዳንድ ጊዜ ካለው አጠቃላይ ውሃ መጠን ይህን ያህሉን ለዚህ አገር፣ ይህን ያህሉን ደግሞ ለዚኛው አገር የሚባል የመከፋፈል አይነት እንዳልሆነ አመልክተው ፤ የልማት ሁኔታ፣ የአየር ሁኔታ፣ የቴክኖሎጂም እንዲሁም የህዝብ ብዛት ሲለወጥ የውሃ አጠቃቀምና የውሃ ፍላጎትም ይለወጣል ፤ መጀመሪያ የተያዘው ክፍፍል ዋጋ የሌለው ይሆናል ብለዋል ።ድንበር ተሻጋሪ ሀብትን መጠቀም የሚገባው በተቻለ መጠን አንዱ ላይ ጥቅም ሰጥቶ ሌላውን በከፋ መንገድ እንዳይጎዳ በመጠንቀቅ እንጂ ይህን ያህል ውሃ ይበቃኛል ይህን ያህል ውሃ ደግሞ ይገባዋል ሊባል እንደማይቻልም ገልጸዋል፡፡ እስካሁን ድረስ ያለው ውይይት በኢትዮጵያና በታችኞቹ አገሮች መካከል ኢትዮጵያ ግድቧን ከአራት እስከ ሰባት ዓመት ባለው ጊዜ ውስጥ በውሃው ልኬትና መጠን መሰረት አቅዳና ረዘም ያለ ጊዜ ወስዳ መሙላት ነው ብለዋል ፡፡ አዲስ ዘመን ግንቦት 25/2012 አስቴር ኤልያስ