ለተቋማት በኤጀንሲዎች የሚቀጠሩ ዜጎች በዝቅተኛ ክፍያ ለጉልበት ብዝበዛ ተጋልጠናል አሉ
‹‹መመርያውን ተግባራዊ ባላደረጉ ኤጀንሲዎች ላይ ሕጋዊ ዕርምጃ ይወሰዳል››ሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴርክፍያው 20/80 እንዲሆን መንግሥት መመርያ አውጥቷልሠራተኞችን ለሦስተኛ ወገን (ተቋማት) ቀጥረው የሚያሠሩ ኤጀንሲዎች ከተወሰኑት በስተቀር ለሠራተኞች ከሚከፈለው በላይ ከፍተኛውን ድርሻ በመውሰድ፣ ለጉልበት ብዝበዛ እንደዳረጓቸው ተቀጣሪዎች ተናገሩ፡፡ የሠራተኛውንና የኤጀንሲዎችን መብት የሚያስከብር መመርያ ወጥቶ ተግባራዊ ስለተደረገ፣ መመርያውን ተላልፎ በተገኘ ኤጀንሲ ላይ ሕጋዊ ዕርምጃ እንደሚወሰድ ሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር አስታውቋል፡፡ በክልሎችና በከተማ መስተዳድሮች የሚገኙ ኤጀንሲዎች ለበርካታ ጊዜያት ከቀጣሪ ተቋማት የሚነጋገሩትንና የሚስማሙበትን የገንዘብ መጠን ባለማወቃቸው፣ የተቀጠሩበትን ደመወዝ አንድ አምስተኛ እየተቀበሉ መቆየታቸውን በርካታ ሠራተኞች እየገለጹ ነው፡፡ ሠራተኞቹ ኑሮ እየተወደደ ሲመጣና የሚከፈላቸው ደመወዝ ሳይበቃቸው ሲቀር ጥያቄ ሲያቀርቡ እንደሚባረሩ ከማስጠንቀቅ በስተቀር፣ ተገቢ ምላሽ እንደማያገኙ አስረድተዋል፡፡ የጊዜውን ሁኔታ እያዩ ኤጀንሲዎች ከተቋማት ጋር በመነጋገር የደመወዝ ጭማሪ ቢጠይቁም፣ ለሠራተኞች ምንም ዓይነት ጭማሪ እንደማያደርጉም ገልጸዋል፡፡ ችግሩ እየባሰባቸው በመሄዱ አንዳንዶቹ ሠራተኞች ለክልል ቢሮዎችና ለሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር አቤቱታ ማቅረባቸውን፣ ሚኒስቴሩ ሁሉንም ወገኖች በማነጋገርና በኤጀንሲዎች፣ በሠራተኞችና በአሠሪ ተቋማት መካከል ያለው ችግርና የአሠራር ሒደት በማስጠናት መመርያ ማውጣቱንም ሠራተኞቹ ገልጸዋል፡፡ ሠራተኞቹ በቀጣሪዎቻቸው ኤጀንሲዎች አራት-አምስተኛ የሚሆነውን ከአሠሪ ተቋማት የሚከፈላቸውን ገንዘብ እየወሰዱ ጉልበታቸውን ሲበዘብዙ መቆየታቸው እንዲቆም፣ ሚኒስቴሩ ውሳኔ ላይ መድረሱንም ጠቁመዋል፡፡ በመሆኑም በወጣው መመርያ መሠረት ኤጀንሲዎች ከአሠሪዎች ጋር ተነጋግረው ከሚስማሙበት ደመወዝ 20 በመቶ ወስደው 80 በመቶ ለሠራተኛ እንዲከፍሉ በመስማማት፣ ከታኅሳስ 22 ቀን 2012 ዓ.ም. ጀምሮ ተግባራዊ ለማድረግ ስምምነት ላይ የደረሱ ቢሆንም ከአንዳንድ ኤጀንሲዎች በስተቀር አብዛኞቹ ኤጀንሲዎች ተግባራዊ እንዳላደረጉ አስረድተዋል፡፡ ኤጀንሲዎቹ በሕግ ፈቃድ ከለላ ሥር ሆነው የደሃ ጉልበት እየበዘበዙ፣ እያስለቀሱና ማግኘት የሚገባውን የላብ ውጤት እየወሰዱ መሆናቸውንም ተናግረዋል፡፡ ኤጀንሲዎቹ የወጡ ሕጎችን ክፍተት በመጠቀም ለብዝበዛና ለብልሹ አሠራር በመጠቀም ጥቅማቸውን ሲሰበስቡ ቢቆዩም፣ ሚኒስቴሩ ባወጣው መመርያ መሠረት ተግባራዊ ይደረግልናል የሚል እምነት ነበረን ብለዋል፡፡ ነገር ግን ኤጀንሲዎቹ ባላቸው ከፍተኛ አቅም ባሳደሩት ጫና መመርያው ተግባራዊ ሊደረግ ባለመቻሉ፣ የጉልበት ብዝበዛው መቀጠሉን ተናግረዋል፡፡ መመርያ መውጣቱን በመግለጽ መብታቸው እንዲከበርላቸው የሚጠይቁ ሠራተኞችን በማስፈራራትና ከሥራቸውም በማሰናበት አፋቸውን እንዲይዙ እያደረጓቸው መሆኑንም ጠቁመዋል፡፡ ኤጀንሲዎች እየፈጸሙ ያሉትን የጉልበት ብዝበዛ እንዲያቆሙና መመርያውን እንዲተገብሩ፣ ወይም አሠሪዎች በቀጥታ ደመወዝ እንዲከፍሏቸው ሚኒስቴሩ ወይም የሚመለከተው የመንግሥት አካል እንዲታደጋቸው ጠይቀዋል፡፡ በኤጀንሲዎች የጉልበት ብዝበዛ እንደደረሰባቸውና ሚኒስቴሩ ያወጣው መመርያ አለመተግበሩን በሚመለከት በሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር የሰው ኃይል ጥናትና ሥራ ሥምሪት ማስፋፊያ ዳይሬክተር አቶ አበበ ኃይሌን ሪፖርተር አነጋግሯቸው በሰጡት ምላሽ፣ የአገር ውስጥ ኤጀንሲዎች በሁለት መንገዶች ሠራተኞችን በመቅጠር፣ ለአገር ውስጥና በአገር ውስጥ ላሉ የውጭ ተቋማት ሠራተኞችን ያቀርባሉ ብለዋል፡፡ አንደኛው ሠራተኛውንና አሠሪውን በማገናኘት ከአሠሪው ተቋም የአንድ ጊዜ የኮሚሽን ክፍያ ተቀብለው የሚያበቃ ሲሆን፣ ሁለተኛው ግን ራሳቸው ኤጀንሲዎቹ ይቀጥሩና ሠራተኞቹን ለሦስተኛ ወገን (ተቋም) እንዲሠሩ በማድረግ፣ ለሠራተኛው ክፍያ የሚፈጽሙት እነሱ መሆናቸውን አስረድተዋል፡፡ ኤጀንሲዎች ራሳቸው ቀጥረው ከአሠሪ ተቋማት ክፍያ በመቀበል ለሠራተኞች በሚሰጡት ክፍያ ላይ ከፍተኛ የሆነ ቅሬታ እየቀረበ በማስቸገሩ የሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር የኤጀንሲዎችን፣ የሠራተኞችን፣ የአሠሪ ተቋማትን ግንኙነትና አጠቃላይ ሁኔታ ለማወቅና ችግሩን ለመረዳት በገለልተኛ ተቋም ጥናት ማስጠናቱን አቶ አበበ ገልጸዋል፡፡ ጥናቱ የተካሄደው የሠራተኞቹ መብት እየተከበረ ያለው በአዋጅ 1156/2011 መሠረት መሆን አለመሆኑን፣ እንዲሁም ከውጭ አገሮች ተሞክሮ በመውሰድ ጭምር መሆኑንም አክለዋል፡፡ ከጥናቱ በኋላ የተደረሰባቸውን ግኝቶች መሠረት በማድረግ ኤጀንሲዎችና ሠራተኞች የሚገዙበት ረቂቅ መመርያ በሚኒስቴሩ ቀርቦ ሁሉም ባለድርሻ አካላት የተሳተፉበት ውይይት ከተደረገ በኋላ፣ መብትና ግዴታዎችን ከሕግ ተጠያቂነት ጋር በማካተት መመርያው እንዲፀድቅ መደረጉንም ዳይሬክተሩ አስረድተዋል፡፡ መመርያው ትኩረት ያደረገው ሠራተኛው ‹‹የደመወዝ ብዝበዛ ይደረግብኛል›› በሚለው ላይ ቢሆንም፣ ኤጀንሲዎችም ሳይጎዱ ተስማምተው ሊሠሩ የሚችሉበት ለማድረግ በመሆኑ፣ አሠሪ ተቋማት ከሚከፍሉት የደመወዝ መጠን ላይ ኤጀንሲዎች 20 በመቶ ወስደው 80 በመቶ ለሠራተኞች እንዲከፍሉ ተብሎ በተደረሰው ስምምነት መሠረት፣ መመርያው በሚኒስትሯ ወ/ሮ ኤርጎጌ ተስፋዬ (ዶ/ር) ፊርማ ፀድቆ ከታኅሳስ 22 ቀን 2012 ዓ.ም. ጀምሮ በሥራ ላይ መዋሉንም ተናግረዋል፡፡ ነገር ግን ኤጀንሲዎቹ ከተስማሙና መመርያው በሥራ ላይ ከዋለ በኋላ ‹‹ኪሳራ ላይ እንወድቃለን›› በማለት ክርክር ማንሳታቸውን አቶ አበበ ጠቁመዋል፡፡ የተወሰኑ ኤጀንሲዎች ፈቃዳቸውን አድሰው እየሠሩ ቢሆንም፣ ሌሎቹ ወደ ክርክር በመግባታቸው አሁን ባለው ወቅታዊ ሁኔታ መነጋገር ባይቻልም ወደፊት ከአስፈጻሚዎቹ የክልል ሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ቢሮዎች፣ ከኤጀንሲዎች፣ ከሠራተኞች ተወካዮችና ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር በመሆን እንደሚነጋገሩ አስረድተዋል፡፡እስከዚያው ድረስ ግን የወጣውና እንዲተገበር የተላለፈው መመርያ ተግባራዊ ሆኖ መቀጠል እንዳለበት ጠቁመው፣ መመርያውን ተግባራዊ ባላደረጉ ቀጣሪ ኤጀንሲዎች ላይ ሕጋዊ ዕርምጃ እንደሚወሰድ አቶ አበበ አስታውቀዋል፡፡ 