የቡና ገበያው ከውጭ ይልቅ አገር ውስጥ ማማተሩ ለምን?
ኢትዮጵያ ‹‹የኢኮኖሚዬ ዋልታ›› ነው ከምትለው ቡና እንደትናንቱ ዛሬም ጠቃሚ መሆን አልቻለችም፡፡ ምንም እንኳን የአገር ውስጥ የተጠቃሚዎችን ጥም ማርካት ባይሳናትም ቡናውን ለውጭ ገበያ በማቅረብ ተጠቃሚነቷን ማጎልበት ግን አልሆነላትም፡፡ የኢትዮጵያ ቡና
እና ሻይ ባለስልጣንም በ2011 በጀት
ዓመት 318 ሺ ቶን ቡና፣ ሻይና ቅመማቅመም ምርት በመላክ አንድ ቢሊዮን 114 ሚሊዮን ዶላር ገቢ ለማግኘት ቢያቅድም ማሳካት የቻለው ግን 774 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ በበጀት ዓመቱ 230ሺ 764 ቶን
ቡና ለዓለም ገበያ ማቅረቡንም ከባለስልጣኑ የወጡ መረጃዎች ያመላክታሉ፡፡ የቡናው የውጭ
ንግድ የሚፈለገውን ያሕል መራማድ ላለመቻሉም በርካታ ተግዳሮቶች ይነሳሉ፡፡በተለይ የቡና ዋጋ ባለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከነበረበት በበጀት ዓመቱ በአማካኝ ከ20 በመቶ
ቅናሽ ማሳየቱ፣ገዥዎች ፈጥነው ግዥ አለመፈፀማቸው፣የሎጂስቲክ በተለይ የኮንቴነር አቅርቦት እጥረት መኖርና አንዳንድ ኩባንያዎች የኮንቴነር አይነት ምርጫ የሚያስቀምጡ መሆናቸው ከተግዳሮቶቹ መካከል በቀዳሚነት ይጠቀሳሉ፡፡ ከሁሉ
በላይ ግን እሴት ጨምሮ የመላክ ውስንነት፣የቡና ምርት በሚጓጓዝበት ወቅት የሚያጋጥሙ የተደራጀ ስርቆትና ዝርፊያ እንዲሁም የፀጥታ ችግር በላኪዎች ዘንድ ከፍተኛ ስጋት መፍጠሩ በተጨማሪም የቡና ሽያጩ ከውጭ ይልቅ አገር ውስጥ ማማተሩ ለቡናው የውጭ ገበያ ዋነኛ ማነቆ ስለመሆናቸውን የዘርፉ ባለሙያዎች በምክንያትነት ያነሳሉ፡፡በዘንድሮው በጀት
ዓመት ቡናን ወደ ውጭ በመላክና ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ በማስገኘት ቀዳሚ ተሸላሚ ከሆኑ ድርጅቶች መካከል ቀርጫንሼ አንዱ ሲሆን፣ አቶ እስራኤል ደገፋ የድርጀቱ ዋና ሥራ አስፈፃሚ ናቸው፡፡አቶ እስራኤል በበጀት ዓመቱ በተለያዩ ቡና አብቃይ ክልሎች የፀጥታ ችግር መስተዋሉ ስራቸውን ፈታኝ እንዳደረገው ጠቅሰው፣ ሁሉንም ችግር ተቋቁመው ጥራት ያለው ቡና በማቅረብ ስኬታማ ሰለመሆናቸው ይናገራሉ፡፡የፀጥታ ችግር በተለይ ህገ ወጥ የቡና ንግድ እንዲጧጧፍ፣ውጪ ገበያ ለማቅረብ በመጓጓዝ ላይ የነበረ ቡና ሳይቀር አገር ውስጥ እንዲቀር ስለማድረጉ ይመሰክራሉ፡የሠላም መደፍረሱ በቡናው የውጭ ገበያ ኡደት ላይ እክል ከማስከተሉ በስተቀር ‹‹ላኪዎች ከውጭ ይልቅ አገር ውስጥ ገበያው ተማርከዋል›› በሚለው የማይስማሙት አቶ እስራኤል፣ ይሁንና ሁሉንም ባይወክልም ከቡናው ገበያ ተዋናዮች መካከል ለውጭ ገበያ መቅረብ ያለበትን ለአገር ውስጥ የሚያቀርቡ እንደማያጠፉም ይናገራሉ፡፡ለዚህ ተግባር መነሻም ዓለም አቀፍ የቡና ገበያ ዋጋ መቀነስ ይሆን? ለሚለውም እንደ አንድ ሊጠቀስ ቢችልም ሙሉ በሙሉ የችግሩ ምክንያት ነው ብሎ ማሰብ እንደማይቻል አቶ እስራኤል ይጠቅሳሉ፤በሰላሙ እጦት ምርጫ በማጣት ሊከሰት የሚችል ህገ ወጥነት እንጂ ማንኛውም ላኪም ሆነ አምራች የአገር ውስጥ ገበያውን ከውጪው እንደማያስቀድም ይናገራሉ፡፡ድርጅታቸው በሕገወጥ መልኩ በቡና ንግድ መሳተፍና በዚህ ተግባር የሚገኝን ወቅታዊ ጥቅም መመልከት አግባብ አለመሆኑን ለገበያው ተዋናዮች የማስተማር ሥራ እየሠራ መሆኑን ይናገራሉ፡፡ የቡና ምርት በሚጓጓዝበት ወቅት የሚያጋጥሙ የተደራጀ ስርቆትና ዝርፊያ ለመከላከልም የአሽከርካሪዎችን ፎቶ ከእነ ተሽከርካሪ ሰሌዳ ቁጥር በመመዝገብ ገዥው አካል ቅሬታ የሚያቀርብ ከሆነ መረጃው ለፀጥታ አካላት የማቅረብ አማራጭን እየተከተሉ ሰለመሆኑ ነው ያስረዱት፡፡፡ህገ ወጥነትን ለመከላከል የፀጥታ አካላት በተቀናጀና በተጠናከረ መልኩ ክትትልና ቁጥጥር ማድረግ፣ ህብረተሰቡም ይህን ጥረታቸውን መደገፍ እንዳለበት የሚስያስገነዝቡት አቶ እስራኤል፣‹‹ቡና ላኪና አምራች አርሶ አደሮችም የዛሬን ጥቅም ተመልክተው በሕገወጥ ቡና ንግድ ከመሳተፍ ይልቅ ነገን ማሰብ ይገባቸዋል››ነው ያሉት፡፡ የኢትዮጵያ ቡና ላኪዎች ማሕበር ዋና ሥራ አስኪያጅ አቶ ግዛት ወርቁ፣በቡናው ዘርፍ ከምርት እስክ ኤክስፖርት ያለው የገበያ ሂደት ችግር እንዳለበት ያሰምሩበታል፡፡‹‹ኢትዮጵያ ከሌሎች አገሮች በተለየ መልኩ የሲዳማ፣የሐረር፣ይርጋ ጨፌ›› በሚል በስም የመሸጥ ልምድ አላት፤ይሁንና ሁልጊዜም ባይሆን የሌላው ቡና በቀጥታም ይሆን ተቀላቅሎ የሐረር ተብሎ ገበያ ላይ ሲቀርብ እንደሚስተዋል ይናገራሉ፡፡እምብዛም ባይሆን የቡናው ገበያ ተዋናዮች ከውጭ ይልቅ አገር ውስጥ ማማተራቸው እውን ሰለመሆኑ የሚስማሙት አቶ ግዛት፣ይሕም በተለይ በአሁኑ ወቅት‹‹የአገር ውስጥ ቡና ዋጋው ከዓለም አቀፉ መብለጡ የፈጠረው ነው››ይላሉ፡፡‹ይሕም የአገር ውስጥ ፍላጎት ከውጪው በእጅጉ መጨመሩን የሚያሳይ ሰለመሆኑም ነው የሚጠቅሱት፡፡‹‹የአገር ውስጥ ቡና ፍላጎቱ መናር የሚጠላ ባይሆንም ለውጭ ገበያው የሚቀርብን ቡና አገር ውስጥ ማስቀረት የማይበረታታ ነው››የሚሉት አቶ ግዛት፣በተለይ የውጭ ምንዛሬ እጥረት ባለበት በዚህ ወቅት ተግባሩ ፈፅሞ ተቀባይነት የሌለው ሰለመሆኑ አፅኖት ይሰጡታል፡፡ሕገ ወጥነቱን ለመከላከልም ከሁሉም በላይ የቡናን ምርትና ምርታማነት ማጎልበት በተለይ ኢንቨስተሮችን ለማበረታታትና ለመሳብ ከመሬት አቅርቦት አንስቶ የገበያ ተደራሽነት ለማስፋት ቢቻል ቢያንስ የምርት እጥረት የወለደውን ኮንትሮባንድ ንግድ መከላከል እንደሚቻል ሳያመላክቱም አላለፉም፡፡የኢትዮያ የቡና ምርት ኤክስፖርት ከዓመት ዓመት እየተዳከመ ሰለመምጣቱና ይሕም ጊዜ ሳይሰጠው ፈር መያዝ እንዳለበት የሚያስገነዝቡት ደግሞ በንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር የውጭ ንግድ ማስፋፊያ ዳይሬክተር ጄኔራል አቶ አሰፋ ሙሉጌታ ናቸው፡፡‹‹የሕገ ወጥ ቡና ቁጥጥሩ እየተካሄደ ነው ቢባልም ቡናው ይሸጣል፤በዚህም የተወሰኑ ግለሰቦች ኪስ እየደለበ የአገሪቱ ኤክስፖርት በአንፃሩ እያደር እየሞተ ነው፡፡››የሚሉት አቶ ሙሉጌታ፣ለውጭ ገበያ የሚቀርብ ቡና ለአገር ውስጥ ፍጆታ ማድረግ የተከለከለ እንዲሁም በህግ የተደገፈ ሰለመሆኑም ይጠቁማሉ፡፡የቡና ሽያጩ ከውጭ ይልቅ አገር ውስጥ ማማተሩም‹‹የዓለም ገበያ ዋጋ ሲቀዛቀዝ በሌላ በኩል የውስጥ ገበያው የተሻለ ሰለሚከፍል፣ለውስጥ ገበያ የመሸጥ ፍላጎት የሚወልደው ነው››የሚሉት አቶ ሙሉጌታ፣‹‹ይህን ለመከላከልም የወጡ ሕጎችን በአግባቡ ማስተጋበርና የፖሊሲ ማሻሻያ ካስፈለገው ይሕንኑ ታሳቢ ማድረግ እንደሚገባ ነው ያስረዱት፡፡ የቡናና ሻይ የባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክተር ዶክተር አዱኛ ደበላ፣ ኢትዮጵያ ከቡና ተገቢውን ጥቅም እንድታገኝ በተለይ የተሻሉ የገበያ እድሎችን ለመፈጠር፣የግብይት ሰንሰለቱን ለማሳጠርና ሕገ ወጥነትን በመከላከል ረገድ በርካታ ተግባራት ማናወኗን ያስረዳሉ፡፡ይሁንና አሁንም
ቢሆን በቡናው ምርት
የተፈለገውን ያህል የውጭ
ምንዛሬ እንዳይገኝ እንቀፋት
የሆኑ ችግሮች መሻገር
አለመቻሉን የሚመላከቱት ዳይሬክተሩ፣በቀጣይ
በዋነኝነት የሕገወጥ ቡና ንግድ
ቁጥጥርና እሴት ጨምሮ
መላክ ላይ በትኩረት
እንደሚሰራ ነው ያስታወቁት፡፡አዲስ ዘመን ሐምሌ 30/2011