የህዳሴ ግድቡን በአራት ዓመታት ለማጠናቀቅ ምን ያህል ገንዘብ እንደሚያስፈልግ መንግሥት ይፋ አደርጋለሁ አለ
እስካሁን ከ98 ቢሊዮን ብር በላይ ወጪ ተደርጓልበሜቴክ ተይዘው የነበሩ ሥራዎች በሙሉ ተነጥቀዋልበ2003 ዓ.ም. በይፋ ግንባታው የተጀመረው የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ በአምስት ዓመታት ውስጥ ለማጠናቀቅ የተመደበለት 80 ቢሊዮን ብር በጀት ቢሆንም፣ በተባለው ጊዜ ሳይጠናቀቅ ከመዘግየቱም በተጨማሪ ከተመደበለት በላይ ከ98 ቢሊዮን ብር በላይ መፍጀቱን መንግሥት አስታውቋል፡፡ የግደቡ ግንባታ በአራት ዓመታት ውስጥ እንደሚጠናቀቅ ቢገለጽም፣ ለማጠናቀቅ የሚጠይቀው ተጨማሪ ወጪ ግን ይፋ አልተደረገም፡፡ ከመነሻው 5,000 ሜጋ ዋት የኤሌክትሪክ ኃይል ያመነጫል ተብሎ የተጀመረው የህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት በሒደት ወደ 6,400 ሜጋ ዋት ተሻሽሎ ግንባታው ሲካሄድ ቢቆይም፣ በብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን (ሜቴክ) እንዲገነባ በተደረገው የኤሌክትሮ ሜካኒካልና የኃይድሮሊክ ብረት መዋቅር ሥራ ከፍተኛ መጓተትና የጥራት መጓደል ሳቢያ ግንባታው መዘግየቱን መንግሥት ይፋ አድርጓል፡፡ ግድቡ የሚገኝበትን ደረጃ ለማሳወቅ ሐሙስ ታኅሳስ 4 ቀን 2011 ዓ.ም. በተጠራ የውይይት መደረክ ላይ እንደተገለጸው ከሆነ፣ ሳሊኒ ኮንስትራክሽን ኩባንያ ያከናወነው የሲቪል ምህንድስና ሥራው 82 በመቶ ተገባዷል፡፡ ይሁንና በሜቴክ እንዲካሄድ የተደረገው የኤሌክትሮ ሜካኒካልና የብረት መዋቅር ግንባታ ሥራ ከ25 በመቶ ፈቅ አላለም፡፡ ይሁን እንጂ አጠቃላይ ግንባታ በጥቅሉ 65 በመቶ መድረሱም ተነግሯል፡፡ የውኃ መስኖና ኢነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ (ዶ/ር)፣ ከኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ዋና ሥራ አስፈጻሚ አብርሃም በላይ (ዶ/ር)፣ ከህዳሴ ግድብ ዋና ሥራ አስኪያጅ ክፍሌ ሆሮ (ኢንጂነር) እንዲሁም ከህዳሴ ግድብ ብሔራዊ ሕዝባዊ ተሳትፎ አስተባባሪ ምክር ቤት ጽሕፈት ቤት ኃላፊዋ ወ/ሮ ሮማን ገብረ ሥላሴ ጋር በመሆን አወያይተዋል፡፡ የግድቡን የቴክኒካዊ ይዘት፣ የሕዝብ ተሳትፎ፣ ኢንቨስት የተደረገበት ገንዘብ መጠን፣ በግድቡ ላይ ከግብፅ ወገን የሚነሱና ሌሎች ውጫዊ ጉዳዮችም በውይይቱ ተቃኝተዋል፡፡ በውይይቱ ወቅትም ሚኒስትሩ ፕሮጀክቱን፣ ‹‹በድፍረት የተገባበት ሥራ ነው፤›› ብለዋል፡፡ በተለይም በኃይድሮ ስቲል ስትራክቸር መስክና በኤሌክትሮ ሜካኒካል መስክ ተገቢው ልምድና ዕውቀት በሌለው ሜቴክ አማካይነት እንዲሠራ የተላለፈው ውሳኔ ስህተት እንደነበር፣ ሚኒስትሩም ሆኑ የተቀሩት ኃላፊዎች ተናግረዋል፡፡ ‹‹በአገር ውስጥ አቅም እንዲሠራ የተላለፈው ውሳኔ በቂ ጥናትና ትንተና አልተደረገበትም፤›› ያሉት ሚኒስትሩ፣ 14 ኃይል አመንጪ ተርባዮኖችን የማምረቱ ሥራ በዲዛይን ደረጃ ብቻ ተወስኖ እንደሚገኝ አስታውቀዋል፡፡ እንደ ፕሮጀክቱ ዋና ሥራ አስኪያጅ ክፍሌ (ኢንጂነር) ማብራሪያ ከሆነም፣ ከግድብ ሥራው ጋር የተያዙ የግድብ ውኃ ማስተንፈሻ ሥራዎች 63 በመቶ ተጠናቀቀውም የጥራት ችግሮች አጋጥመዋል፡፡ ውኃ ከማስረግ፣ ከቁመት፣ ከወርድና ከዝርመት ጋር የታያያዙ የቅርፅ ወይም የዳይሜንሽን ችግሮችም መሠረታዊ ከሚባሉት ውስጥ ይጠቀሳሉ ያሉት ዋና ሥራ አስኪያጁ፣ በብረት መዋቅር ሥራው ወቅት ከብየዳ ጋር የተገናኙ ችግሮች በመኖራቸው በርካታ ፍተሻዎችን ማካሄድ አስፈልጓል፡፡ የተበየዱት መዋቅሮች ያሉባቸውን ችግሮች በላቦራቶሪ ለማስመርመር ናሙናቸው ወደ ውጭ የተላኩ እንዳሉም አብራርተዋል፡፡ አንዱ የህዳሴው ግድብ ኃይል ማመንጫ ተርባይን 400 ሜጋ ዋት ኃይል እንደሚያመነጭ ቢገለጸም፣ ከተርባይን ይልቅ እስካሁን የውኃ ማቀባበያ አሸንዳ ብቻ እንደተሠራ ተጠቅሷል፡፡ ይሁንና በሜቴክ ሥር ልዩ ልዩ ሥራዎችንና ግንባታዎች በመውሰድ ሲሳተፉ የነበሩ የውል ውል ተቀባዮች ወይም ንዑስ ተቋራጮችን በድርድር በማስገባት እንዲሠሩ እንደሚደረግ ሲገለጽ፣ ከዚህ ቀደም በሜቴክና በሥሩ በነበሩ ኩባንያዎች ሲካሄዱ የነበሩ ሥራዎች በሙሉ ወደ ኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል እንዲዛወሩ መደረጋቸውንና በባለቤትነት ፕሮጀክቱን እንዲከታተል ስለመወሰኑም ተነግሯል፡፡ ከዚህ ቀደም በነበረው የግንባታ ሒደት የኢትዮጵያ ኤሌከትሪክ ኃይል ይህ ነው የሚባል ተሳትፎ አልነበረውም ተብሏል፡፡በአሁኑ ወቅት በኤሌክትሮ ሜካኒካልና በተርባይን አቅርቦት ሥራው ላይ የፈረንሣይ አልስቶም ኩባንያን ጨምሮ የጀርመን ተርባይንና ጄኔሬተር አምራች ቮይት ኩባንያ፣ እንዲሁም የአሜሪካው ጄኔራል ኤሌክትሪክ በህዳሴው ግድብ ሥራ ላይ እየተሳተፉ እንደሚገኙ ተጠቁሟል፡፡ በተለይም አልስቶም ከአቅርቦት ባሻገር በገጠማ ሥራውም እንዲሳተፍ መወሰኑን የጠቀሱት ክፍሌ (ኢንጂነር)፣ ከታኅሳስ ወር በኋላ ወደ ግድቡ የግንባታ ቦታ በመሄድ ሥራ እንደሚጀምር አስረድተዋል፡፡ እነዚህ ኩባንያዎች በማማከርም ጭምር እየተሳተፉ ሲሆን፣ ከዚህ ቀደም የግድቡ ግንባታ በጠቅላላው 67 በመቶ ደርሶ እንደነበር በመንግሥት መገለጹ ይታወሳል፡፡ ይሁንና በቮይት ምክረ ሐሳብ መሠረት የግድቡ የግንባታ ደረጃ ወደ 65 በመቶ መስተካከሉም ታውቋል፡፡ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ዋና ሥራ አስፈጻሚ አብርሃም በላይ (ዶ/ር)፣ ከሜቴክ ጋር ውል ያላቸውና ድርድር ላይ የነበሩ ኩባንያዎች በዚያው መሠረት እንዲቀጥሉ የተደረገው፣ በአገር ውስጥ የተከናወኑት ሥራዎች ያስከተሉት የጥራት ችግር ብሎም የብረት መዋቅሮቹ ላይ የታየው የስታንዳርድ አለመጠበቅ ጉዳይ ፈታኝ በመሆኑ ነው ብለዋል፡፡ ብየዳውን ያካሄዱት በሥራው ፈቃድና ዕውቅና ያላቸው አለመሆናቸውም ችግሩን በማባባሱ፣ በርካታ ሥራዎች እንደገና እንዲሠሩ አስገድዷዋል ብለዋል፡፡ የግድቡ ግንባታ በሦስት መሠረታዊ ምክንያቶች መዘግየቱን ሲያብራሩም፣ አንደኛው ሳሊኒ ከመነሻ እስከ መጨረሻ ያለውን ሥራ አጠናቆ እንዲያስረክብ የተገባው ውል ተሻሽሎ ሜቴክ እንዲገባ በተደረገበት ወቅት፣ ለአንድ ዓመት ያህል ግንባታው ዘግይቷል ብለዋል፡፡ በሲቪል ምህንድስና ሥራው ወቅትም ያልታሰበ ጥልቅ ዋሻ በማጋጠሙ፣ ሥራውን ለሦስት ዓመታት ያለ ክፍያ ለማራዘም እንዳስገደደ ገልጸዋል፡፡ እንዲህ ያሉ ጉዳዮች ባሉበት ሜቴክ በተባለው ጊዜና ጥራት የተሰጡትን ሥራዎች ለማስረከብ አለመቻሉ ተጨማሪ ወጪና ኪሳራ እንዳስከተለ ተብራርቷል፡፡ በመሆኑም እስካሁን ሳሊኒ ላከናወነው የ82 በመቶ አፈጻጸም 82 በመቶ ክፍያው እንደተፈጸመለት ሲገለጽ፣ ሜቴክ ግን ቅድመ ክፍያን ጨምሮ ለ25 በመቶ ሥራው የ65 በመቶ ክፍያ እንደተፈጸመለት ተጠቁሟል፡፡ ይህም የፋይናንስ ሚዛኑን የሚያዛባ ነው ተብሏል፡፡ ከዚህ ባሻገር ተቋራጮች በተጓተተው ሥራ ምክንያት ላጋጠማቸው ኪሳራ የሚጠይቁት ማካካሻና የግድቡ መዘግየት ያስከተለው ተጨማሪ ወጪ ሁሉ በሒደት እንደሚታይ ተብራርቷል፡፡ እንደ ሚኒስትሩ ማብራሪያ ከሆነ፣ የህዳሴ ግድቡ በተቀመጠለት ጊዜ አለመጠናቀቁ አገሪቱን ያሳጣት ገቢ በትንሹ አንድ ኪሎ ዋት ኃይል በሰዓት በ0.5 የአሜሪካ ሳንቲም ተሰልቶ ከ800 ሚሊዮን ዶላር በላይ ይገመታል፡፡ እንዲህ ያሉ የቴክኒክ ጉዳዮች ላይ ማብራሪያ ቀርቦ ከውይይቱ ተሳታፊዎች ጥያቄዎች ቀርበዋል፡፡ የግድቡ ግንባታ ለምን ቆመ? የግብፅ ግፊት ነበረበት ወይ? የአገር ውስጥ ፖለቲካዊ አለመረጋጋት ችግር ፈጥሮበት ነበር ወይ? የሚሉትን ጨምሮ ግድቡ በትክክል መቼ ተገንብቶ ሊያልቅ እንደሚችል ጥያቄዎች ቀርበዋል፡፡የግድቡን ግንባታ በሚመለከት ምንም ዓይነት የውጭ ጣልቃ ገብነትም ሆነ ተፅዕኖ የለም ያሉት ሚኒስትሩ፣ ይልቁንም ከግብፅና ከሱዳን ጋር የሦስትዮሽ ድርድር ሲካሄድ ቆይቶ ስምምነት ላይ የተደረሰበት ጉዳይ ግድቡ በምን ያህል ጊዜ ውስጥ በውኃ ይሞላል የሚለው ላይ ነው ብለዋል፡፡ በመሆኑም ከአራት እስከ ሰባት ዓመታት ያለው ጊዜ ውስጥ ግድቡ ውኃ የሚሞላባቸው ዓመታት እንዲሆኑ፣ ይህም ሲደረግ በሦስት መነሻዎች ላይ ታሳቢ ተደርጎ እንደሆነ አብራርተዋል፡፡ የድርቅ ዓመት በሚሆን ጊዜ፣ ጎርፍ በሚኖርበት ዓመትና እንዲሁም መካከለኛ ፍሰት በሚኖር ጊዜ ውኃው በምን ያህል መጠን መለቀቅ እንዳለበት ድርድር መካሄዱን አስረድተዋል፡፡ የግድቡ ዋና ሥራ አስኪያጅ እንዳብራሩት፣ ግድቡ በአራት ዓመታት ውስጥ ማለትም እ.ኤ.አ. በ2022 ሙሉ በሙሉ ያልቃል፡፡ ከዚህ በፊት በሁለት ዓመታት ውስጥ በቅድመ ማመንጨት የምዕራፍ አንድ ግንባታ 750 ሜጋ ዋት የሚያመነጩ ሁለት ተርባይኖች ተተክለው ሥራ ይጀምራሉ ብለዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ እስካሁን ለግድቡ ግንባታ ከሕዝብ የተዋጣው ገንዘብ ከ12.3 ቢሊዮን ብር በላይ መሆኑን የገለጹት የሕዝባዊ ተሳትፎ ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት ኃላፊዋ ወ/ሮ ሮማን፣ በ2011 ዓ.ም. ብቻ እንኳ ከ347 ሚሊዮን ብር እንደተዋጣም አውስተዋል፡፡ ከዳያስፖራው ማኅበረሰብም 45.5 ሚሊዮን ዶላር መገኘቱና እስካሁንም ከሚጠበቀው የ20 በመቶ መዋጮ ውስጥ 15 በመቶ መሰብሰቡን ኃላፊዋ አስታውቀዋል፡፡ ይሁንና ከቀድሞው የግደቡ ዋና ሥራ አስኪያጅ ስመኘው በቀለ (ኢንጂነር) ድንገተኛ ሕልፈት፣ እንዲሁም ከሰሞኑ የሜቴክ ሙስና ጉዳይ ጋር በተያያዘ አብዛኛው ሕዝብ ለግድቡ የተዋጣው ገንዘብ ተበልቷል የሚል ሥጋት ውስጥ መግባቱና ተነሳሽነቱ እየቀነሰ መምጣቱም በውይይቱ ወቅት ተነስቷል፡፡ በሕዝባዊ ተሳትፎ አስተባባሪ ምክር ቤት ጽሕፈት ቤት በኩል በተሰበሰበ አስተያየት መሠረት 45 በመቶ የሚሆኑት አሁንም ለግድቡ ድጋፍ ማድረግ እንደሚፈልጉ፣ 47 በመቶ የሚሆኑት ከእንግዲህ ድጋፍ እንደማይሰጡ፣ ስምንት በመቶ ያህሉም ለጥናቱ ምላሽ ሳይሰጡ መቅረታቸውን  ወ/ሮ ሮማን አስታውሰዋል፡፡ ሕዝቡ ተስፋ ቆርጦና ተቆጥቶ እንጂ ፕሮጀክቱን ሳይፈልገው ቀርቶ አይደለም ያሉት ወ/ሮ ሮማን፣ የታዩት ችግሮች ሲፈቱ የሕዝቡ ተነሳሽነት እንደሚመጣና የመዋጮው ሥራም እንደሚቀጥል ተስፋቸውን ገልጸዋል፡፡  