“ከለውጡ በፊት በነበሩ ተከታታይ ዓመታት ሀገሪቱ ከታሪፍ ብቻ በትንሹ በየዓመቱ   13 ቢሊዮን ብር ታጣ ነበር”ኮሚሽነር አቶ ደበሌ ቃበታ
አዲስ አበባ፦ ከለውጡ በፊት በነበሩ ተከታታይ ዓመታት ሀገሪቱ ከታሪፍ ብቻ በትንሹ በየዓመቱ 13 ቢሊዮን ብር ታጣ እንደነበር የኢፌዴሪ ጉምሩክ ኮሚሽን ኮሚሽነር አቶ ደበሌ ቃበታ አስታወቁ። ባለፉት 11 ወራት ከኮንትሮባንድ የተገኘው ጥቅል ገቢ 23 ቢሊየን 518 ሚሊዮን 502 ሺ 235 ብር የሚገመት እንደሆነም አመለከቱ። ኮሚሽነር ደበሌ ቃበታ በተለይ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንዳስታወቁት ፣ ሆን ተብሎ ጥቂቶችን ለመጥቀም ሲባል ብቻ ከለውጡ በፊት በነበሩ ተከታታይ ዓመታት ሀገሪቱ ከታሪፍ ብቻ በትንሹ በየዓመቱ 13 ቢሊዮን ብር ታጣ ነበር። ጉምሩክ ኮሚሽን ከሰራቸው ስራዎች አንዱ ታሪፍ ላይ የተሰራውን አሻጥር ለቅሞ በማውጣት ወደ ነበረበት መመለስ እንደነበር አመልክተው ፣በዚህም ሀገሪቱ ታጣ የነበረውን 13 ቢሊየን ብር እንድታገኝ መደረጉን አስታውቀዋል፡፡  ከለውጡ በፊት በጣም ከፍተኛ ገቢ ተሰበሰበ ከተባለ በቀን 80 ሚሊዮን ብር ነበር፡፡ አሁን ከፍተኛ ተብሎ የምንሰበስበው በቀን 380 ሚሊዮን ብር ነው ያሉት ኃላፊው ፣ የዚህ ምስጢር ምድን ነው ካልን አንዱ ታሪፍ መስተካከሉ ነው ብለዋል።  ከለውጡ በፊት ለተወሰኑ ቡድኖች ታሪፍን ወደ ዜሮና አነስተኛ ክፍያ በማውረድ ዘረፋና ስርቆት ሲፈጸም ነበር፡፡ ይህ በዕውቀትና በተጠና መንገድ ሲደረግ የኖረ ማጭበርበር ነበር ያሉት ሀላፊው፣የታሪፍ ማጭበርበሩ የህግ፣የደንብ እና የመመሪያ ድጋፍ እንደነበረው አመልክተዋል ፣ ከዚህ ባለፈ የበላይ ኃላፊዎች ውሳኔዎች ነበሩበትም ብለዋል፡፡ በሚወጡት ደንብና መመሪያ ሲስተም ውስጥ እንዲገቡ የተደረጉ አካላት እንዲጠቀሙበት ይደረግ ነበር ያሉት ኃላፊው፣ዘረፋው የተደራጀና እስከ ጁቡቲ የሚደርስ የግንኙነት ሰንሰለት እንደነበው አመልክተዋል ፡፡ ታሪፍ አመዳደብ ላይ የተደረደሩት አካላት በሙሉ ይህን ጉዳይ ያስፈጽሙ እንደነበርም ጠቁመዋል ፡፡ እንግዲህ በሪፎርሙ ከተሰሩ ስራዎች አንዱ እነዚህን ሰንሰለቶች በመበጣጠስ ሀገሪቱ ከጉምሩክ ማግኘት የሚገባትን ጥቅም ማስጠበቅ ነው ብለዋል ፡፡  ከ2002 እስከ 2010 ድረስ ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ ከሚገቡ እቃዎች የተሰበሰበው ቀረጥና ታክስ ወደ 547 ቢሊዮን ብር ነው፡፡ በነዚህ ዓመታት ከቀረጥ ነጻ ተብሎ ሳይሰበሰብ የቀረው ደግሞ 595 ቢሊዮን ብር ነው:: ከቀረጥ ነጻ መብት የሚደገፈው ኢንቨስትመንትን ለማበረታታት መሆኑ ክፋት ላይኖረው ይችላል፡፡ ነገር ግን ይህን የታክስ ድጎማ የምንለካው ዓላማውን አሳክቷል ወይ በሚለው ከሆነ ማንም አይቶ የሚፈርደው እንደሆነም አስታውቀዋል ፡፡  ሰው በማይኖርበት 175 ካሬ ሜትር መሬት ላይ ባለ 5 ኮከብ ሆቴል እንገነባለን በሚል 10 ሺ ሜትሪክ ቶን ብረት ከቀረጥ ነጻ ሆኖ ወደ ሀገር ውስጥ መግባቱን አስታውሰዋል ፡፡ እንዲህ አይነት ምዝበራ ሲፈጽሙ የነበሩ አካላት አሁን ኢኮኖሚው ሞተ ብለው ሲያወሩ እንዴት እንዲህ ሊሉ ቻሉ ብሎ ለመረዳት አስቸጋሪ አይሆንም፡፡ ከ10 እስከ 15 ሚሊዮን የሚደርሱ የተለያዩ የእቃ አይነቶች የዋጋ ክለሳ እንደተደረገባቸው ያመለከቱት ኮሚሽነሩ ፣አንዳንዶቹ የግዢ ተመናቸው አነስተኛ ተደርጎ ለተከታታይ 20 ዓመታት በዚያው መጠን አነስተኛ ቀረጥ ሲከፈልባቸው የነበሩ ናቸው ፤በዚህም ሀገሪቱ ከኢኮኖሚ አንጻር ከፍተኛ ጉዳት አስተናግዳ አልፋለች ብለዋል ፡፡ ባለፉት 11 ወራት ከኮንትሮባንድ የተገኘው ጥቅል ገቢ 23 ቢሊየን 518 ሚሊዮን 502 ሺ 235 ብር የሚገመት እንደሆነ የጠቆሙት ኮሚሽነር ደበሌ ቃበታ ፣278 ነጥብ 7 ሚሊዮን ብር የሚገመቱ እቃዎች በህገ ወጥ መንገድ ከሀገር ሊወጡ ሲሉ መያዛቸውንም አመልክተዋል ።ከነዚህ ውስጥ ከገቢ ኮንትሮ ባንድ 1 ነጥብ 9 ቢሊየን ብር የሚገመቱ እቃዎችን መቆጣጠር ተችሏል ብለዋል ፡፡  ሰነድን በመፈተሽ ተገቢው ቀረጥና ታክስ በማስከፈል 14 ቢሊዮን ፣ በህጋዊ ዕቃ ሽፋን 4 ነጥብ 6 ቢሊየን ብር ፣ በኢንተለጀንስ ክትትል 656 ሚሊዮን ፣ የቀረጥ ነጻ መብትን ካለአግባብ በመጠቀም 499 ነጥብ 2 ሚሊዮን ፣ በቱሪስት ስም ተሽከርካሪ በማስገባት ህገ ወጥ ንግ 203 ነጥብ 2 ሚሊዮን ፣ በድንገተኛ ፍተሻ 235 ነጥብ 3 ሚሊየን ብር በጥቅሉ 23 ቢሊዮን ብር የሚገመት ገቢ መገኘቱን አመልክተዋል ።  ወጪ ኮንትሮባንድን በሚመለከት 278 ሚሊዮን 761 ሺ 279 ብር የሚገመቱ የተለያዩ ወጪ እቃዎች መያዛቸውን ጠቁመው ፣ከነዚህ ውስጥ አንዱ ህገ ወጥ የገንዘብ ዝውውር እንደሆነም አመልክተዋል ። ህገ ወጥ ገንዘብ አዘዋዋሪዎቹ በዋናነት የአዲስ አበባ አለምዓቀፍ ኤርፖርትን እና ከጂግጂጋ በስተምስራቅ በኩል የሚገኘውን ቶጎ ውጫሌ የመውጫ በር እንደሚጠቀሙም አስታውቀዋል ፡፡ በጥቅሉ ባለፉት አስራ አንድ ወራት ከሀገር ሲወጡ የተያዙት የተለያዩ ሀገር ኖቶች በኢትዮጵያ ብር ሲመነዘሩ 109 ሚሊዮን 171 ሺ 737 ብር የሚገመቱ እንደሆኑ ገልጸዋል፡፡  አደንዛዥ እጽ በገቢ ኮንትሮባንድ ሶስተኛ ደረጃ ላይ እንደሚገኝ ያመለከቱት ሀላፊው ፣ እንደ ኬሮይን የመሳሰሉ አደንዛዥ ዕጾች ሀገር ውስጥ ከገቡ በኋላ እንደገና በተለያየ መንገድ ከሀገር እንደሚወጡ አስታውቀዋል፡፡ ካናቢስን የመሳሰሉትን ደግሞ ከሻሸመኔ አካባቢ በመነሳት በኬኒያና ጁቡቲ በሮች የማስወጣት ሙከራ እንደሚደረግ ጠቁመዋል:: አደንዛዥ ዕጽ ኢንፖርትም ኤክስፖርት በሚደረጉ እቃዎች ውስጥ ፈታኝ እየሆነ መምጣቱንም አስታውቀዋል:: አህዮችን ከኢትዮጵያ ወደ ኬኒያ የማስወጣት ሙከራዎች እንዳሉ በመጠቆም ፣በዚህ ዘርፍ ያለውን ቁጥጥር አሁን ላይ አስቸጋሪ እየሆነ መምጣቱንም ገልጸዋል ። ቀደም ሲል በተደራጀ መልክ በርካታ አህዮችን ይዘው ለመውጣት ሲሞክሩ መያዝ ይቻል ነበር፡፡ አሁን ግን ከድንበር የማስወጣቱ ጥረት በተንጠባጠበ መልክ ነው ብለዋል ፡፡ አንድ ሰው ጭነት የተጫኑ ሁለት አህዮችን ይዞ ይጓዛል፡፡ ጥያቄ ሲቀርብለት በምክንያት የሚንቀሳቀስ መሆኑን ይናገራል ፡፡ ድንበር አልፎ እስካልወጣ ድረስ ለምን አህዮችን ይዘህ ተንቀሳቀስክ ለማለት ያስቸግራል ብለዋል፡፡ ነገር ግን ድንበሩ ጋር ከደረሱ በኋላ አሳቻ ሰዓትን በመጠቀም ወደ ኬኒያ እንደሚያሻግሩ የተናገሩት ኮሚሽነሩ ያም ሆኖ ከክልሉ ፖሊስ እና ከፌደራል ፖሊስ ጋር በመቀናጀት ድንበር በማሻገር ላይ ያሉትን ለመያዝ ተሞክሯል፡፡ ከኬኒያ መንግስት የሚመለከታቸው አካላት ጋር በጋራ በመስራት ችግሩን ለመቅረፍ ጥረት እየተደረገ እንደሚገኝም ጠቁመዋል ፡፡  ከለውጡ በፊት ኮንትሮባንድና ህገ ወጥ ንግድ ከፍተኛ ሽፋን እንደነበረው ያስታወሱት ኃላፊው ፣ እውነታውን ማንም ሰው የነበሩ ሰነዶችን ተመልክቶ ማረጋገጥ የሚችለው ሀቅ እንደሆነም አስታውቀዋል ፡፡ ታሪፍ የአንድ መንግስት የፖሊሲ መሳሪያ ነው ያሉት ኃላፊው ፣ 30 በመቶ ወይም 20 በመቶ ታሪፍ ሊከፈልበት የሚገባ አንድ ዕቃ ሆን ተብሎ 5 በመቶ ወይም ምንም አይነት ታሪፍ እንዳይከፈልበት ይደረግ ነበር ብለዋል ፡፡ አዲስ ዘመን ሰኔ 18/2012 ኢያሱ መሰለ