የሞተር ስፖርት ከየት ወዴት?
«ሞተር ስፖርት» ዓለም አቀፍ መጠሪያ ነው። በሞተር ታግዘው የሚሰሩ ተሽከርካሪዎችን በስፖርት ውድድር መሳተፋቸውን ተከትሎ የወጣለት ስም ነው። አራት እና ከዚያ በላይ ጎማ ያላቸው ተሽከርካሪዎችን በውድድር በማሳተፍ በበላይነት የሚመራው ዓለም አቀፉ የአውቶሞቢል ፌዴሬሽን «ፊያ» ሲሆን ሁለት ጎማ ያላቸውን የሞተር ስፖርት ደግሞ «ፌዴሬሽን ኢንተርናሽናል ሞተርሳይክሊዝም» የማስተዳደሩን ስራ ይሰራል። ስለ ሞተር ስፖርት ስናነሳ በውስጣችን «ስፖርቱ መቼ ተጠነሰሰ?» የሚለው ጥያቄ መከሰቱ የማይቀር ነው። የዛሬው የእሁድ ገፅ አምድ በዚህ ስፖርት ላይ ጠለቅ ያለ ታሪካዊ ዳሰሳ ባያደርግም ስለ ጉዳዩ በጥቂቱ እንዳስሳለን። ሞተር ስፖርት በ1894
በአንድ በፈረንሳይ ውስጥ ይታተም በነበረ «ሌ ፒቲ ጆርናል» ጋዜጣ አማካኝነት እንደተጀመረ የታሪክ መዛግብት ይጠቁሙናል። «ፓሪስ ቱራውን» በሚል ስያሜ በፓሪስ ጎዳናዎች ላይ የተጀመረው ይሄ ውድድር ቀስ እያለ ተወዳጅነትን እያተረፈ መጥቷል። እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ1900 ደግሞ «የኒዮርክ ሄራልድ» ጋዜጣ ባለቤት እና የወቅቱ ቱባ ሀብታም ጄምስ ጎርደን «ጎርደን ቤኒት ካፕስ » በሚል ስፖርታዊ ውድድሮችን ማዘጋጀት ጀመረ። አንደኛውን የዓለም ጦርነት ተከትሎ ግን አውሮፓውያኖች በግላቸው «ግራንድ ፕሪክስ» የሞተርስፖርት ውደድሮችን ማዘጋጀት ጀመሩ። በአሜሪካን አገር ደግሞ በተለምዶው «አቧራማ እና ጭቃማ» ቦታ ላይ የሚደረግ የሞተር ስፖርት ውድድር ተወዳጅነትን እያተረፈ መጣ። በአሁኑ ወቅት የሞተር ስፖርት ውድድር በዓለም ላይ እውቅናን ያተረፈ ተወዳጅ ስፖርት ነው። በመላው ዓለም የሚገኙ የስፖርት መገናኛ ብዙሀንም ሰፊ ሽፋን ይሰጡታል። በተለይ አሁን ላይ እየተካሄዱ ተወዳጅነትን ካተረፉ የሞተር ስፖርት ውድድሮች ውስጥ «ፎርሙላ ዋን» ይገኝበታል። ይህ ስፖርታዊ ውድድር በተሽከርካሪ ውስጥ አንድ ተወዳዳሪን ብቻ የሚያሳትፍ ሲሆን ጥብቅ ስፖርታዊ ህጎች አሉት። «ፊያ» ዓለም አቀፉ የሞተር ስፖርት ፌዴሬሽን ለበርካታ ዓመታት ውድድሩን በበላይነት ሲመራው ቆይቷል። አሁን ደግሞ የግል ካምፖኒ በሆነው «የፎርሙላ ዋን ግሩፕ» እየተዘጋጀ ይገኛል። ሌላው በዓለም ላይ ተወዳጅ የሆነው ውድድር «ፎርሙላ ኢ» የሚል ስያሜ ያለው ነው። ይህ ውድድር በኤሌክትሪክ ሃይል ብቻ የሚሰሩ መኪኖችን የሚያሳትፍ ሲሆን ሀሳቡ በ2012 ተጠንስሶ በ2014 በቻይናዋ ቤጂንግ የተጀመረ ነው። ለሌላው ተወዳጅ ውድድር «ኢንዲካር ሬስ» ሲሆን እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1909 የተጀመረ ነው። ኢንዲ ካር በፖርት ላንድ ኦሪጋን የሚካሄድ ስፖርታዊ የመኪና ውድድር ነው። ስፖርት ካር፣ ቱሪንግ፣ ስቶክ ካር እና ኦፍ ሮድ በዓለም ላይ ትልቅ ዝና አላቸው። የሞተር ስፖርት ውድድር ከዘመናት በፊት በአውሮፓውያን እና አሜሪካን የሚዘወተር ቢሆንም በአፍሪካ አህጉርም ቀላል የሚባል ታሪክ የለውም። በተለይ በደቡብ አፍሪካ፣ ጎረቤታችን ኬኒያ፣ ዙምባቡዌ እንዲሁም በኡጋንዳ ውስጥ ተወዳጅነቱ ከፍ ያለ ቦታ የደረሰ ነው። በአፍሪካ የሚካሄዱ የረጅም እርቀት የሞተር ስፖርት ውድድሮች በአህጉሩ እና በመላው ዓለም ይታወቃሉ። «ዘራግድ አፍሪካን ሮድ» እና «ኦፍ ሮድ» በአህጉሩ ከሚዘጋጁ ተወዳጅ የሞተር ስፖርት ውድድሮች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። በአህጉሩ የሚደረጉ ውድድሮችን የሚከታተሉ የስፖርቱ አፍቃሪዎች እየተበራከቱ መጥተዋል። ከተለያዩ አገራት ጭምር ይህን ስፖርት ለመመልከት በአፍሪካ ይከትማሉ። በተለይ በኬኒያ፣ ሴኔጋል እና ዙምባቡዌ የሞተር ስፖርት ለመመልከት እና በውድድሩ ተሳታፊ ለመሆን አያሌ ዜጎች ከመላው ዓለም ይተማሉ። ኬኒያ ውስጥ የሚካሄደው «ኬሲቢ ሳፋሪ» ከላይ ከጠቀስናቸው ዓመታዊ ዝግጅቶች በተለየ መንገድ በርካታ ቱሪስቶችን፣ የስፖርቱ አፍቃሪዎችን እና ተወዳዳሪዎችን የሚያሳትፍ ነው። የኬኒያ የንግድ ባንክ ስፖንሰር የሚያደርገው ይህ ውድድር በመላው ዓለም ላይ የመገናኛ ብዙሃን ትኩረትን የሳበ ነው። እንደአውሮፓውያኑ አቆጣጠር ከ1953
ጀምሮ መካሄድ የቻለው ይሄ የሞተር ስፖርት ውድድር በመላው የስፖርት አፍቃሪ ዘንድ ተወዳጅነትን እያገኘ መምጣቱን አስመስክሯል። በሴኔጋል ዳካር ከ1978 ጀምሮ ሲካሄድ የቆየው «ዘዳርክ ራሊ» ውድድርም በአፍሪካ ውስጥ እውቅና አግኝተው ተወዳጅነትን ካተረፉት መካከል የሚነሳ ነው። ይህ ውድድር ከዚህ ቀደም «ፓሪስ ዳርክ ራሊ» በሚል ስያሜ ይጠራ ነበር። በ2008 ላይ አዘጋጆቹ በደረሳቸው የደህንነት ማስጠንቀቂያ ምክንያት ውድድሩን ወደ ደቡብ አሜሪካ ለማዘዋወር ተገደዋል። ሆኖም ይህ ውድድር በአፍሪካ ውስጥ ለበርካታ ዓመት በስኬት የተዘጋጀ እና ተወዳጅነትም ያተረፈ ነው። «ዘኢስት አፍሪካን ሳፋሪ» ሌላኛው በአፍሪካ ውስጥ የሚዘጋጅ ተወዳጅ የሞተር ስፖርት ውድድር ነው። እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ2003
ነው ውድድሩ መካሄድ የጀመረው። በዚህ ዝግጀት ላይ ተሳታፊ የሚሆኑ መኪኖች «ክላሲክ ካር» ወይም ረዘም ያለ እድሜ ያላቸው መሆን አለባቸው። እነዚህን መኪኖች ሳይዝ ተሳታፊው በውድድሩ ላይ እውቅና አይሰጠውም። ይህ ተወዳጅ የመኪና ግልቢያ የሚዘጋጅባቸው ጎዳናዎች ደግሞ በኬኒያ እና ታንዛኒያ ይገኛሉ። ሁለቱ አገራት አፍሪካ ሳፋሪን በማሰናዳት በዓለም ላይ እውቅናን አግኝተዋል። በ1997 የተጀመረው ፒርል ኦፍ አፍሪካ ራሊ፣ በአፍሪካ ውስጥ ረጅም እድሜን ያስቆጠረ የሞተር ስፖርት ውድድር የዛምቢያው ኢንተርናሽናል ራሊ እና የኮት ዲቯር ራሊ በአህጉሩ የሚካሄዱ ተወዳጅ የመኪና ግልቢያ የስፖርት ውድድሮች ናቸው። እነዚህ ውድድሮች ግን ምንም እንቅፋት አያጋጥማቸውም ማለት አይቻልም። በተለይ ውድድሩን ለማሰናዳት በሚደረገው ሂደት ላይ የሚያስፈልጉ ወጪዎችን ስፖንሰር የሚያደርጉ ተቋማት ማጣት አንዱ ፈተና ነው። «ፊያ» ዓለም አቀፉ የሞተር ስፖርት ፌዴሬሽን በአፍሪካ የሚገኙ ውድድሮችን በመገምገም ለየ አገራቱ ደረጃ አውጥቷል። መረጃዎቹ እንደሚጠቁሙትም ኡጋንዳ 2ሺ754
ነጥብ በማምጣት በሞተር ስፖርት ውድድር ጥራት አንደኛ ላይ ተቀምጣለች፤ ከዓለም ደግሞ
27 ደረጃን ይዛለች። ሩዋንዳ ሁለተኛ ላይ ስትገኝ በዓለም ላይ 34ተኛ ደረጃን ይዛለች። ዙምባቤ ከአፍሪካ 3ተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣ ከዓለም ደግሞ የ38ተኛ ደረጃን ይዛ ትገኛለች። በኢትዮጵያ ውስጥ በርካታ ስፖርቶች አሉ። ሆኖም እንደ እግር ኳስ እና የአትሌቲክስ ስፖርት ተወዳጅነት ማግኘት አልቻሉም። የሞተር ስፖርትም ከነዚህ ውስጥ የሚመደብ ነው። ቢሆንም በአገር ውስጥ የሞተር ስፖርትን መሰረት ለመጣል እንቅስቃሴ ከተጀመረ በርካታ ዓመታት ተቆጥረዋል። ይህ ስፖርት «የሞተር ስፖርት አሶሲዬሽን» በሚል በማህበር ደረጃ ከተቋቋመ ረዘም ያለ ጊዜን አስቆጥሯል። ለዛሬ ስፖርቱ በኢትዮጵያ ውስጥ ያለበትን ደረጃ እና እንቅስቃሴ ለመዳሰስ ባንሞክርም የሞተር ስፖርት “ከየት ወዴት” በሚል የገለጥነውን ዶሴ እንዘጋለን።አዲስ ዘመን ሀምሌ 7/2011