የደራው የመመረቂያ ፅሁፎች ገበያ
ባለፈው ሳምንት የመዝናኛ አምዳችን በኪነጥበብ ዘርፉ ውስጥ እየጎላ ስለመጣው ምንተፋ /በኪነጥበብ ውስጥ ያለ ስርቆት/ አንድ ፅሁፍ ማስነበባችን ይታወቃል። በጽሁፉም በተለይ በሙዚቃው ዘርፍ ስለሚታዩ የዜማና ግጥም ስራዎች ስርቆት የተዳሰሰ ሲሆን እንዲህ አይነት ተግባራት በተለያዩ የሙያ ዘርፎችም ላይ እንደሚስተዋሉ አንስተን ነበር። እነሆ ዛሬም በዚሁ ርዕሰ ጉዳይ ዙሪያ በተለይ በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት አካባቢ እየተስፋፋ ስለመጣው የመመረቂያ ፅሁፎችን በገንዘብ የማሰራት ተግባር ጥቂት ለማለት ወደድን።መቼም ስለአገራችን የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ስናነሳ አሁን አሁን በቅድሚያ ወደ አእምሮኣችን የሚመጣው የዩኒቨርሲቲዎች ሰላም መደፍረስ ነው። በዩኒቨርሲቲዎቻችን ምክንያታዊ ያልሆኑ ግጭቶች እየሰፉ መጥተው አካባቢውን የስጋት መናኸሪያ ካደረጉም ሰነባብተዋል። የሚገርመው ደግሞ በዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ የሚነሱ ግጭቶች ዋነኛ መነሻ የብሄርና የማንነት ጉዳይ መሆኑ ነው። ሌላው ዓለም በ18ኛውና በ19ኛው ክፍለ ዘመናት የተሻገራቸው ችግሮች ለኛ እንደአዲስ፣ ያውም በትልልቆቹ የእውቀት ገበያዎች መታየቱ ትንሽ መለስ ብለን የትምህርት ተቋሞቻችን ምን ያህል አስተሳሰብን የመቅረጽ አቅም እየፈጠሩ ነው የሚለውን እድንፈትሽ ያስገድደናል። ድሮ ድሮ በዩኒቨርሲቲዎች የሚነሱ ግጭቶች መሬት ላራሹ፣ ዴሞክራሲ ለሁሉም፣ የህግ የበላይነት ይስፈን፣ ወዘተ የሚሉ የዴሞክራሲ ጥያቄዎች ነበሩ። እነዚህ ጥያቄዎችም መንግስት እንዲያስተካክላቸው በህብረት የሚጠየቁ እንጂ ርስ በርስ የሚፋጩበት አልነበረም። አሁን አሁን ግን የአውሮፓ እግር ኳስ ጨዋታዎች የግጭት መንስኤ ሲሆኑ ሰምተናል። ይህ ደግሞ በዩኒቨርሲቲዎቻችን ምክንያታዊ አስተሳሰብ ምን ያህል እየወረደ እንደመጣ ያመላክታል። በርግጥ በዩኒቨርሲቲዎቻችን የትምህርት ጥራት ጉዳይ አጠያያቂ ከሆነ ዓመታትን አስቆጥሯል። ምክንያታዊ አስተሳሰቦች ቀስ በቀስ ቦታቸውን ለስሜታዊነት አስረክበው ከራቁንም ሰንበትበት ብለዋል። ድሮ ድሮ “ዩኒቨርሲቲ” የሚለው የከበረ ስምም አሁን አሁን ግርማ ሞገሱን አጥቶ ተራ ወደመሆን ደርሷል። ድሮ ዩኒቨርሲቲ የገባ ልጅ ያላት እናት በሰፈሩ ውስጥ የተከበረችና “የእከሌ እናት” ተብላ ትልቅ ክብርና ሞገስ የምታገኝበት ጊዜ ነበር። አሁን ግን ልጅን ወደ ዩኒቨርሲቲ መላክ አንዳችም ፋይዳ ያለው ተግባር ተደርጎ የሚቆጠርበት ጊዜ ላይ ደርሰናል። ለዚህ ምክንያቱ ደግሞ አንድም የትምህርት ጥራት ቀስ በቀስ እየወረደ መምጣቱ ሲሆን በሌላም በኩል በዩኒቨርሲቲ የሚማሩ ተማሪዎቻችንም በዚያው ልክ ለህብረተሰቡ አርኣያ የሚሆን ስነምግባርና ባህርይ አለመላበሳቸው ነው።እዚህ ላይ ግን የሁሉም የዩኒቨርሲቲ ተማሪ ስነምግባር ላሽቋል፤ ዩኒቨርሲቲዎቻችንም ወርደዋል፤ የሚል ጭፍለቃ አለመሆኑን ልብ በሉልኝ። ምክንያቱም እዚያም ሳይደርሱ ገና በለጋ እድሜያቸው ለአገር የሚጠቅም ቁምነገር የሚሰሩና ብቃት ያላቸው ወጣቶች መኖራቸው ሃቅ ነውና።በዩኒቨርሲቲዎቻችን ለሞራል ውድቀት ማሳያ ከሆኑ ጉዳዮች ውስጥ አንዱ በተለይ በመመረቂያ ጽሁፎች ላይ የሚታየው አይን ያወጣ ስርቆት ነው። በዩኒቨርሲቲዎች በር ላይ “የመመረቂያ ጽሁፎችን በተመለከተ እናማክራለን” ከሚሉ ማስታወቂያዎች “ፔፐር እንሰራለን” እስከሚሉ ድፍረት የተሞላባቸው ማስታወቂያዎች ድረስ የሚታዩ አይን ያወጡ የሌብነት ተግባራት በዩኒቨርሲቲዎቻችን ውስጥ ማየት ዛሬ አዲስ ነገር አይደለም።አሁን አሁንማ የመመሪያ ጽሁፎችን በመስራት ህይወታቸውን የሚገፉ በርካታ የሰፈር ውስጥ ምሁራን ተበራክተዋል። ከመጀመሪያ ዲግሪ እስከ ማስተርስ አልፎ አልፎም የፒኤችዲ የጥናት ወረቀቶች በነዚሁ ለራሳቸው ዲግሪም ሆነ ማስተርስ በሌላቸው “ምሁራን” በስፋት ይሰራሉ። አንዳንንድ የመንግስት ሰራተኞችና ሃላፊዎችም ስራቸውን እየሰሩ ለመመረቂያ ስራዎቻቸው የነዚህን “አስጠኚዎች” ደጅ እንደሚጠኑ አንድ የቅርብ ወዳጄ አጫውቶኛል። በዚህ አጋጣሚ በአንድ ወቅት ያጋጠመኝን አውግቼኣችሁ ትዝብቴን ልፈጽም። በአንድ ወቅት ከአንድ ጓደኛዬ ጋር በነዚሁ በህገወጥ መንገድ ስለሚሰሩ የጥናት ወረቀቶች ስንጨዋወት እንዲህ አለኝ። “ለመሆኑ አምስት ኪሎ ያለውን መሃመድ ታውቀዋለህ፤ ሲል ጠየቀኝ፤ መሃመድ ማነው ስል መልሼ ጠየኩት፤ መሃመድ የታወቀ የጥናት ወረቀት ሰሪ ነው አለኝ፤ ከስነልቦና እስከ ኢንጂነሪንግ ከአራት ኪሎ እስከ አምስት ኪሎ፣ ወዘተ ስንቱ የመሃመድን በር አንኳኩቷል መሰለህ” ሲልም አከለልኝ።ይህ ጉዳይ አዲስ ቢሆንብኝም በኋላ እንደሰማሁት ይህ ጉዳይ በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ ጭምር የታወቀ ነው። የሰፈሩ ሰውም መሃመድን የሚያውቀው በ “ፔፐር” ሰሪነቱ ነው። የሚያሳዝነው ግን እሱ ለራሱ ከዩኒቨርሲቲ ትምህርቱን አላጠናቀቀም። ለሌሎች ሲሰራ ግን በአንድ የመጀመሪያ ዲግሪ የማሟያ ፅሁፍ እስከ አስር ሺህ ብር ይቀበላል።በአንዳንድ ተቋማት ደግሞ የአለቆቻቸውን የጥናት ወረቀት የሚሰሩ የበታች ሰራተኞች አሉ። እነዚህ ሰራተኞች ጥናቱ እስከሚጠናቀቅ ድረስ በነፃነት የመንቀሳቀስ፣ አልፎ አልፎም ከስራ የመቅረት እንዲሁም የደረጃ እድገትና መሰል ጥቅማ ጥቅሞች ሲኖሩ የማግኘት ዋስትና ይሰጣቸዋል። ከዚህ በላይ የሚያሳፍርና የሚያሳዝንስ ጉዳይ ይኖር ይሆን? በዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ስርቆት/
plagiarism/ ዋነኛው ፀያፍ ተግባር እንደሆነ የሚነገር ትልቅ የውድቀት ምልክት ነው። በተለይ በጥናታዊ ፅሁፎች ውስጥ ስርቆት ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ከዩኒቨርሲቲ የሚያስባርር
/complete dismissal/ ድርጊት እንደነበር እናስታውሳለን። አሁን አሁን እየተስፋፉ የመጡት ጥናታዊ ፅሁፎችን በዚህ መልኩ የማሰራት ተግባርም በዚሁ ልክ ተገቢው እርምት ካልተወሰደባቸው አደገኛ አዝማሚያዎች መሆናቸውን መገንዘብ ተገቢ ነው።አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ በአገራችን ከአርባ በላይ ዩኒቨርሲቲዎች እንደሚገኙ ይታወቃል። ከነዚህ ዩኒቨርሲቲዎችም በየዓመቱ በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ምሩቃን በየደረጃው ተመርቀው ይወጣሉ። እያንዳንዱ ተመራቂ ከመውጣቱ በፊት ደግሞ ለአገር የሚጠቅም አንድ ፕሮጀክት ወይም የመመረቂያ ጥናታዊ ፅሁፍ እንደሚያዘጋጅ ይታወቃል። ታዲያ እነዚህ ሁሉ ጥናታዊ ጽሁፎች ወይም የመመረቂያ ፕሮጀክቶች እውን በአግባቡ ቢሰሩና ለህብረተሰቡ ችግር ፈቺ የምርምር ውጤቶች ቢሆኑ ምን ያህል የአገራችንን ችግሮች መፍታት በቻልን? ይህንን ስል ግን ወደተግባር የሚቀይራቸው አካል አጥተው በየዩኒቨርሲቲው ሼልፍ የሚያሞቁ ምርጥ ምርጥ ስራዎች መኖራቸው ሳይዘነጋ ነው።የሚያሳዝነው ደግሞ እነዚያ በገንዘብ የሚሰሩ ጥናታዊ ስራዎች ትክክለኛ ቃለመጠይቅ፣ የቡድን ውይይት/ focused group discussion/ ወይም መጠይቅ ተሞልቶላቸው የሚሰሩ ሳይሆን በጨበጣ የሚሰሩ መሆናቸው ነው። ከሚሰሩበት ቦታ ሳይንቀሳቀሱ ሙሉ ጥናታዊ ጽሁፉን ሰርተው የሚያስረክቡ “ምርጥ ደራሲዎች” በዚህ ስራ ተክነውበታል፤ የአማካሪውንም ስነልቦና ጭምር ተገንዝበዋል። በዚህ ዓይነት ታዲያ ምክንያታዊነት ገደል ቢገባ ይገርም ይሆን?አዲስ ዘመን ኅዳር 22/2012 ወርቁ ማሩ