በሐሰተኛ ደረሰኝ ከአራት ቢሊዮን ብር በላይ ግብይት ፈጽመዋል የተባሉ 124 ድርጅቶች እየተመረመሩ ነው
በሕገወጥ ድርጊታቸው ከሦስት ቢሊዮን ብር በላይ ግብር መሰብሰብ አልተቻለም  ተብሏልበቅርቡ የጠቅላይ ሚኒስትሩ አዲሱ ካቢኔ አባል ሆኖ የተዋቀረው የገቢዎች ሚኒስቴር፣ ሕገወጥና ሐሰተኛ ደረሰኞችን ሲሸጡ የነበሩና በሐሰተኛ ሰነዶች ሲያጭበረብሩ የቆዩ 124 ድርጅቶችና ግለሰቦችን ዝርዝር ይፋ በማድረግ፣ ከአራት ቢሊዮን ብር በላይ ሕገወጥ ግብይት በመፈጸማቸው የወንጀል ምርመራ እየተካሄደባቸው እንደሚገኙ አስታወቀ፡፡ የሕግ ማስከበር ዘርፍ ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ዘውዴ ተፈራ ዓርብ ጥቅምት 30 ቀን 2011 ዓ.ም. በጽሕፈት ቤታቸው በሰጡት መግለጫ፣ ምንም ዓይነት የዕቃም ሆነ የአገልግሎት ልውውጥ ሳያከናውኑ የእጅ በእጅ ደረሰኝ በመሸጥ ተግባር ብቻ ሲተዳደሩ የነበሩት 124 ድርጅቶችና ኩባንያዎች ሐሰተኛ መታወቂያ፣ ሐሰተኛ የሥራ አድራሻ፣ ሐሰተኛ የውል ሰነድ፣ ሐሰተኛ የድርጅት መተዳደሪያ ደንብ፣ ሐሰተኛ የንግድ ፈቃድና ሌሎችም የተጭበረበሩ ሰነዶችን በመያዝ የሽያጭ መመዝገቢያ ማሽኖችን በመግዛትና ደረሰኝ በማተም ተግባር ጭምር ሲሳተፉ እንደቆዩ አስታውቀዋል፡፡ እስካሁን በተደረገ ጥናት በተጨባጭ በሐሰተኛ ሰነዶች አማካይነት ለሌሎች ደረሰኝ ሲሸጡ የተደረሰባቸው 124 ድርጅቶች በፈጸሙት ወንጀል፣ ከአገር ውስጥ ገቢ መሰብሰብ ከነበረበት ገንዘብ ውስጥ 3.1 ቢሊዮን ብር ሊሰበሰብ እንዳልቻለ ሚኒስትር ዴኤታው ገልጸዋል፡፡ ሊሰበሰብ ያልቻለው ይህ ገቢም በሐሰተኛ ደረሰኝ ከተፈጸሙት ግዥዎች በተጨማሪ ኪሳራ በማሳወቅ፣ ተመላሽ የተጨማሪ እሴት ታክስ ክፍያ በመጠየቅ፣ እንዲሁም ምንም ሽያጭ እንዳላካሄዱ የሚገልጹ ሐሰተኛ መረጃዎችን በማቅረባቸው እንደሆነ ተብራርቷል፡፡ ምንም እንኳ ኪሳራን ማሳወቅና ተመላሽ ሒሳብ መጠየቅ በሕግ የተሰጠ የግብር ከፋዩ መብት ቢሆንም፣ በሩብ ዓመቱ እስከ ጥቅምት 30 ቀን 2011 ዓ.ም. ድረስ የንግድ ሥራ ገቢያቸውን ካስታወቁ 2,915 ግብር ከፋዮች ውስጥ 961 ከሚጠበቅባቸው ክፍያ ጋር ገቢያቸውን እንዳስታወቁ አቶ ዘውዴ ጠቁመው፣ ከእነዚህ ውስጥ ግን ኪሳራ ያሳወቁት 1,493 ወይም 51 በመቶ እንደሆኑና ምንም (ዜሮ) ገቢ ያስታወቁ 448፣ ተመላሽ የጠየቁ 13 እንደሆኑ ገልጸዋል፡፡ በጠቅላላው 67 በመቶ ግብር ከፋዮች ኪሳራ፣ ተመላሽ ሒሳብ የጠየቁና ባዶ ገቢ ያስታወቁ ሆነው ተገኝተዋል፡፡ ይህ ሁኔታ ሲጣራም በአብዛኛው ሐሰተኛ ደረሰኞችን በመጠቀም ወጪን አንሮ ገቢን በማሳነስ ዝቅተኛ ግብር ለመክፈል፣ ወይም ከነጭራሹ ግብር ላለመክፈል የሚካሄደው የወንጀል ተግባር አሳሳቢ ደረጃ ላይ መደረሱን ሚኒስትር ዴኤታው አስታውቀዋል፡፡ ‹‹የገቢዎች ሚኒስቴር የማያውቃቸው፣ በተቋሙ የመረጃ ቋት ውስጥ የማይመዘገቡ፣ የእጅ በእጅ ደረሰኝ በመሸጥ የሚተዳደሩ 124 ድርጅቶች ተለይተዋል፡፡ በእነዚህም አማካይነት ከአራት ቢሊዮን ብር በላይ ግብይት ተፈጽሟል፤›› ያሉት አቶ ዘውዴ፣ ወደፊት እየተጣራ ሲሄድም እስካሁን ከተገኙት በላይ ድርጅቶችና ግለሰቦች ሊያዙ እንደሚችሉ ጠቁመዋል፡፡ በሦስት ወራት ውስጥ ኦዲት ከተደረጉ 563 ድርጅቶች 722 ሚሊዮን ብር ያልተከፈለና መከፈል የሚገባው ሆኖም በሐሰተኛ ግዥ የተፈጸመ ግብር መገኘቱን ያብራሩት ሚኒስትር ዴኤታው፣ በጥቅምት ወር ውስጥ 328 ድርጅቶች ላይ ብቻ በተካሄደ ኦዲት ከ888 ሚሊዮን ብር በላይ መገኘቱን ይፋ አድርገዋል፡፡ እንዲህ ያሉትን ግኝቶች ተከትሎም በሚኒስቴሩ የሚካሄደው ጥናት እንደሚቀጥል ሲገለጽ፣ ሌሎች ትክክለኛ ግብር ከፋዮችም ግዥ ከሚፈጽሙባቸው ድርጅቶች ጋር ስምምነት ሲገቡ ትክክለኛ ማንነታቸውን ማረጋገጥ እንደሚያስፈለጋቸው፣ የንግድ ፈቃዳቸውና የግብር ከፋይነት መለያ ቁጥራቸው ትክክለኛ መሆኑን ማረጋገጥ እንደሚጠበቅባቸው አሳስበዋል፡፡ በርካታ ግብር ከፋዮች ግዥ የፈጸሙባቸውን ደረሰኞች ከየት እንዳመጧቸው እንዲያሳዩ ሲጠየቁ፣ ደረሰኞቹን የገዙት በደላላ አማካይነት እንደሆነ መናገራቸውን የገለጹት ሚኒስትር ዴኤታው፣ ‹‹ጉዳዩን ለማረጋገጥ እኛም በደላላ አማካይት ግዥ ፈጽመን እጅ ከፍንጅ ይዘናቸዋል፤›› ብለዋል፡፡ በሐሰተኛ ደረሰኝ ሽያጭ ውስጥ በብዛት የሚሳተፉት በኮንትሮባንድ የገቡ ዕቃዎችን የሚገበያዩ፣ ተሽከርካሪዎችን፣ ብረታ ብረትና ሌሎችም ዕቃዎችን ከቀረጥ ነፃ በማስገባት ወደ አገር ውስጥ እንዲገቡ ከተደረጉበት ዓላማ ውጪ እየተሸጡ እንደሚገኙም ተገልጿል፡፡ ላለፉት ሦስት ዓመታት በተደረገ ጥናት መሠረት ግብር ከፋዮች በሦስት የሥጋት ደረጃ መመደባቸው ታውቋል፡፡ ከፍተኛ፣ መካከለኛና ዝቅተኛ የሥጋት ደረጃ ላይ የሚገኙ ግብር ከፋዮች በስም ዝርዝርና በየሚገኙበት አካባቢ ተለይተው እንደሚታወቁ አቶ  ዘውዴ ተናግረዋል፡፡ ከፍተኛ የሥጋት ክልል ውስጥ ከሚመደቡት መካከል በኮንስትራክሽንና በማኑፋክቸሪንግ ዘርፎች ውስጥ የተሰማሩትን ገቢዎች ሚኒስቴር ጠርቶ ማነጋገሩን አስታውቀው፣ ‹‹ስለምናውቃችሁ ጥንቃቄ አድርጉ፤›› ብለን መክረናቸዋል፣ ማስጠንቀቂያም እየተሰጣቸው ናቸው ሲሉ አክለዋል፡፡ በመሆኑም ከ124 ድርጅቶች በሐሰተኛ ደረሰኝ ግዥ የፈጸሙ ተባባሪዎች እየተለዩ እንደሚገኙ የገለጹት አቶ ዘውዴ፣ ደረሰኝ የገዙ ግብር ከፋዮች ወጪ እንዲያዝላቸው በማሰብ ሐሰተኛ ደረሰኞችን ከማቅረብ እንዲቆጠቡ አሳስበዋል፡፡ አብዛኞቹ ድርጅቶች ሐሰተኛ ደረሰኝ በማተምና በመሸጥ የሚንቀሳቀሱት ከገቢዎች ዕይታ ውጭ በመሆኑ ጉዳያቸው ለሕዝብ ይፋ ሲደረግ ደረሰኝ የሚገዛቸው አካል ከድርጊቱ እንዲታቀብ ለማስቻል ታስቦ የስም ዝርዝራቸው ይፋ መደረጉን፣ የወንጀል ምርመራውም እጅ በእጅ የተያዙትን ጨምሮ ግዥውን በሚፈጽሙትም ላይ እንደሚካሄድ አስታውቀዋል፡፡ ይፋ ከተደረጉት 124 ድርጅቶችና ግለሰቦች መካከል ከመጀመሪያዎቹ ተርታ የተጠቀሱት መሀመድ ቶፊቅ ጠቅላላ ንግድ ሽርክና ማኅበር፣ ተክለወልድ ጎይቶም በርሄ፣ ኢሳያስና በፍቃዱ ጠቅላላ ሽርክና ማኅበር፣ ትዕግሥትና መቅደስ ጠቅላላ ሽርክና ማኅበር፣ እስከዳር ውብሸት አለሙ፣ አሚር መሀመድ ጠቅላላ ሽርክና ማኅበር፣ አስገዶም ሀይላይ የማነህ፣ ጎሹ አምደብርሃን ኪዳኑ፣ ደሳለኝ ዳና ሀቴሮ፣ እንዲሁም አበበ ተካ ወጊ የተባሉት በሐሰተኛ የቤት ኪራይ ውልና በሐሰተኛ መታወቂያ የተቋቋሙ፣ ግብር የማያሳውቁ፣ በሐሰተኛ የመመሥረቻ ጽሑፍና መተዳደሪያ ደንብ የተቋቋሙ ሆነው ከተገኙት መካከል የሚጠቀሱት ናቸው፡፡ ደረሰኝ በመሸጥ ብቻ ተጠርጠው ከተያዙና ግብር የማያሳውቁ ሆነው ከተገኙት ውስጥ ፋዲካ ቦጋለ ወልደ ጊዮርጊስ፣ ሶምሶን ፀጋዬ ተወልዴ፣ ፀጋዬ በዳዳ ዲባባ፣ ግሩም ዱባለ ጌቻ፣ ቢትወደድ አሰፋ ዘለቀ፣ ይታገሱ ደምስ ኃይሉ፣ ኤልያስ ታደሰ ውቤ ይጠቀሳሉ፡፡ ገቢዎች ሚኒስቴር እንዲህ ያሉትን ድርጅቶችና ግለሰቦች ወደፊትም ይፋ እንደሚያደርግ አቶ ዘውዴ አስታውቋል፡፡ 