ኢትዮ ቴሌኮም ከመሠረተ ልማት ኪራይ 1.8 ቢሊዮን ዶላር ለመሰብሰብ አቅዷል
የሞባይል መኒ አገልግሎት ለመጀመር ከብሔራዊ ባንክ ፈቃድ አገኘኢትዮ ቴሌኮም ያለውን የቴሌኮም መሠረተ ልማት አዲስ ለሚገቡት ኩባንያዎች በማከራየት፣ ከ1.6 እስከ 1.8 ቢሊዮን ዶላር ገቢ ለመሰብሰብ እንዳቀደ አስታወቀ፡፡ መንግሥት እያካሄደ ባለው ብሔራዊ የቴሌኮም የለውጥ ትግበራ አማካይነት ፈቃድ ለሚሰጣቸው ሁለት የቴሌኮሙዩኒኬሽን ኩባንያዎች መሠረተ ልማት በማከራየት ከ1.6 እስከ 1.8 ቢሊዮን ዶላር ለማግኘት እንደሚችል፣ የኢትዮ ቴሌኮም ዋና ሥራ አስፈጻሚ ወ/ሪት ፍሬሕይወት ታምሩ ተናግረዋል፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም 7,213 የሞባይል ምሰሶዎችና 22,000 ኪሎ ሜትር ርዝመት ያለው የፋይበር ኦፕቲክስ መስመር እንዳለውም ገልጸዋል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) በሰጡት መመርያ መሠረት፣ ኢትዮ ቴሌኮም የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ኩባንያዎችን በሸራተን አዲስ ሐሙስ መስከረም 22 ቀን 2013 ዓ.ም. ሰብስቦ በቴሌኮም የለውጥ ፕሮግራም ላይ አወያይቷል፡፡ በውይይቱ የብራቮኮም ኩባንያ ዋና ሥራ አስፈጻሚ አቶ ሌቪ ግርማ ስለመሠረተ ልማት ብዙ እንደተባለ ገልጸው፣ ከኢትዮ ቴሌኮም በቀጥታ ስለመሠረተ ልማቱ መስማት እንደሚፈልጉ ተናግረዋል፡፡ ወ/ሪት ፍሬሕይወት ኢትዮ ቴሌኮም መሠረታዊ የቴሌኮም መሠረተ ልማት በበቂ ሁኔታ መዘርጋቱን ገልጸው፣ መጠነኛ ማስፋፊያና ማሻሻያ በማድረግ ለሚገቡት ኩባንያዎች በማከራየት ለመንግሥት ከፍተኛ ገቢ ማስገኘት እንደሚቻል አስርድተዋል፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም በቴሌኮም አገልግሎት ሽፋን በሕዝብ አሰፋፈር 95 በመቶ፣ በመልክዓ ምድር ደግሞ 85.4 በመቶ ማዳረሱ ተጠቁሟል፡፡ መንግሥት ባለፉት ዓመታት ለተዘረጋው የቴሌኮም መሠረተ ልማት ከፍተኛ ወጪ በውጭ ምንዛሪ ማውጣቱን የጠቆሙት ወ/ሪት ፍሬሕይወት የተዘረጋውን የቴሌኮም መሠረተ ልማት በማከራየት መንግሥት ያወጣውን ወጪ ሊመልስ እንደሚገባ ገልጸዋል፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም መሠረተ ልማት በመዘርጋቱ አዲስ የሚገቡት ኩባንያዎች ለፈቃድ የሚከፍሉት ክፍያ መጠን ይጨምራል፡፡ እንደ ዋና ሥራ አስፈጻሚዋ ገለጻ ኩባንያዎቹ ሁለት አማራጭ ይኖራቸዋል፡፡ አንደኛው አማራጭ የኢትዮ ቴሌኮምን መሠረተ ልማት በመከራየት የቴሌኮም አገልግሎት መስጠት ሲሆን፣ ሁለተኛው አማራጭ የራሳቸውን መሠረተ ልማት መዘርጋት ነው፡፡ መሠረተ ልማት ገንብተው የሚያከራዩ የውጭ ኩባንያዎች ገብተው እንዲሠሩ ለጊዜው እንዳልተፈቀደላቸው ተገልጿል፡፡ ‹‹ከእኛ ተከራይተው ቢሠሩ በፍጥነት ወደ ገበያ ለመግባት ይረዳቸዋል፡፡ ጊዜና ወጪ ለመቆጠብ ያስችላቸዋል፤›› ብለዋል ወ/ሪት ፍሬሕይወት፡፡የመሠረተ ልማት ኩባንያዎች ውሳኔውን በፅኑ ተቃውመውታል፡፡ አንዳንዶቹም የሞባይል ምሰሶዎች ገንብተው ለማከራየት በማሰብ ቢሮ ተከራይተው ባለሙያ  ቀጥረዋል፡፡ የአይሶን ታወር ኩባንያ ተወካይ አቶ ፍቅሩ ይፍጠር መንግሥት የቴሌኮም ዘርፍ የለውጥ ትግበራ ሲጀምር ገበያው ሊከፈት ነው በማለት ትልቅ ተስፋ አድርገው እንደነበር በመግለጽ፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ ግን ወደ ክልከላ እየገባ ነው ብለዋል፡፡ ‹‹ሊበራላይዜሽን ከተባለ ሁሉን ነገር መክፈትና ነፃ ማድረግ ያስፈልጋል፤›› ያሉት አቶ ፍቅሩ፣ በሌላው ዓለም የቴሌኮም ኩባንያዎች መሠረተ ልማታቸውን ለመሠረተ ልማት ኩባንያዋች ሸጠው ትኩረታቸውን የቴሌኮም አገልግሎት መስጠት ላይ ብቻ ማድረጋቸውን ገልጸዋል፡፡  ወ/ሪት ፍሬሕይወት በበኩላቸው ሊበራላይዜሽን ሲባል ሁሉን ነገር ከፍቶ አሳልፎ መስጠት ሳይሆን፣ ሊበራላይዜሽኑ የሚመራበት የራሱ ፖሊሲና መመርያዎች እንዳሉና እነሱንም ማክበር እንደሚገባ ጠቁመዋል፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም የሞባይል መኒ አገልግሎት ለመጀመር ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ፈቃድ እንዳገኘ አስታውቋል፡፡ የሞባይል መኒ አገልግሎት ለመጀመር ፈቃድ እንዲሰጠው ከአንድ ዓመት በፊት ፈቃድ የጠየቀው ኢትዮ ቴሌኮም፣ ከብሔራዊ ባንክ ገዥዎች ጋር ረዥም ጊዜ የወሰደ ድርድር ሲካሄድ ቆይቷል፡፡ በመጨረሻም የፋይናንስ ዘርፉን የሚቆጣጠረው ብሔራዊ ባንክ ባለፈው ሚያዝያ ወር የሞባይል መኒ አገልግሎት ለኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ብቻ የሚፈቅድ መመርያ ማውጣቱን ተከትሎ ለኢትዮ ቴሌኮም ይሁንታውን ሰጥቷል፡፡ ወ/ሪት ፍሬሕይወት ኢትዮ ቴሌኮም የሞባይል መኒ አገልግሎት ለመጀመር የሚያስፈልገው መሠረተ ልማት እንዳለው ገልጸው፣ አገልግሎቱን በቅርቡ  እንደሚጀምር ለሪፖርተር ተናግረዋል፡፡ የሞባይል መኒ አገልግሎቱን የሚመራ ክፍል እንደሚቋቋም ጠቁመዋል፡፡ ደንበኞች የሞባይል መኒ አገልግሎት በመጠቀም ለቅጣትና ለተለያዩ አገልግሎቶች ክፍያ መፈጸም ይችላሉ፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም ባጠናው ጥናት እ.ኤ.አ. በ2025 አገሪቱ ከሞባይል መኒ አገልግሎት 13 ቢሊዮን ዶላር ለማመንጨት እንደምትችል ይጠቁማል፡፡ የውጭ ኩባንያዎች በሞባይል መኒ አገልግሎት እንዲሰማሩ እንዳልተፈቀደላቸው ወ/ሪት ፍሬሕይወት ገልጸው፣ የሞባይል መኒ አገልግሎት ዘርፉን የሚቆጣጠረው የኢትዮጵያ ኮሙዩኒኬሽን ባለሥልጣን ሳይሆን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ እንደሆነ ጠቁመዋል፡፡ የስብሰባው ተሳታፊዎች የውጪ ኩባንያዎች በሞባይል መኒ አገልግሎት እንዲሳተፉ ያልተፈቀደላቸው ቢሆንም፣ የኢትዮ ቴሌኮምን 40 በመቶ ድርሻ የሚገዛው የውጭ ኩባንያ ግን በኢትዮ ቴሌኮም አማካይነት በሞባይል መኒ አገልግሎት ዘርፍ ሊሰማራ እንደሚችል ገልጸው፣ ይህ አካሄድ ከባንኩ መመርያ ጋር እንደሚጋጭ ጠቁመዋል፡፡ ወ/ሪት ፍሬሕይወት ከመመርያው ጋር መጣረስ እንዳይኖር ጥንቃቄ እንደሚደረግ፣ በመታየት ላይ ያለ ጉዳይ በመሆኑ የፖሊሲ ውሳኔ  ገና እንዳልተወሰነ ተናግረዋል፡፡ የኢትዮጵያ ኮሙዩኒኬሽን ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር ባልቻ ሬባ (ኢንጂነር) ለሪፖርተር እንደተናገሩት፣ የሞባይል መኒ አገልግሎት የገንዘብ ክፍያ አገልግሎት በመሆኑ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ቁጥጥር የሚደረግበት ነው፡፡ ነገር ግን አገልግሎቱ የሚሰጠው የቴሌኮሙዩኒኬሽን መሠረተ ልማት በመጠቀም በመሆኑ፣ ጉዳዩ የባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱንም እንደሚመለከት ተናግረዋል፡፡ ‹‹በጉዳዩ ላይ ገና መነጋገር አለብን፤›› ብለዋል፡፡  የውጭ ኩባንያዎች የሞባይል መኒ አገልግሎት እንዳይሰጡ መከልከሉን አስመልክቶ የሚገቡት ሁለት ኩባንያዎችም በዚህ ዘርፍ  መሰማራት አይችሉም ማለት ነው ወይ በማለት ለቀረበላቸው ጥያቄ፣ በአጠቃላይ የፋይናንስ ዘርፉ ለውጭ ኩባንያዎች (ዜጎች)  ዝግ በመሆኑ ለጊዜው በሞባይል መኒ አገልግሎት መሰማራት እንደማይችሉ ገልጸዋል፡፡ ሆኖም ከሦስት ዓመት በኋላ የፋይናንስ ለውጥ ፕሮግራም የሚካሄድ ስለሆነ፣ ጥያቄው ምላሽ  እንደሚያገኝ ያላቸውን እምነት ገልጸዋል፡፡ የኢትዮ ቴሌኮም ከ40 በመቶ ሽያጭ የሚገኘው ገቢ ማስፋፊያ ነው የሚውለው? ወይስ ወደ መንግሥት ካዝና ነው የሚገባው? የሚል ጥያቄ ከተሳታፊዎች ተነስቷል፡፡ ወ/ሪት ፍሬሕይወት ከሽያጭ የሚገኘው ገንዘብ ምን ያህል ለኢትዮ ቴሌኮም ምን ያህሉ ለሌሎች ፕሮጀክቶች ይውላል የሚለው በመንግሥት እንደሚወሰን ገልጸዋል፡፡ የስብሰባው ተሳታፊዎች ኢትዮ ቴሌኮም  ባለፉት ሁለት ዓመታት ባካሄደው የለውጥ ትግበራ ከፍተኛ ለውጥ ማሳየቱን፣ በአገልግሎት ጥራትና በደንበኞች አገልግሎት ከፍተኛ መሻሻል እንዳሳየ በመጥቀስ ለማኔጅመንቱ ምሥጋናቸውን  አቅርበዋል፡፡ ይሁን እንጂ በኢንተርኔት አገልግሎት መቆራረጥ፣ ለጥገና ጥያቄ አፋጣኝ ምላሽ ባለማግኘትና ደካማ የሞባይል ሞገድ ችግሮች እንዳሉ የጠቆሙ ተሳታፊዎች ነበሩ፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም ብሔራዊ ኩባንያ በመሆኑ እንዲጠፋ እንደማይፈልጉ በመጥቀስ፣ ለውድድሩ ምን ያህል ዝግጅት እንዳደረገ ጥያቄ አቅርበዋል፡፡ ‹‹የውጭ ኩባንያዎች ጥራት ያለው አገልግሎት ባነሰ ዋጋ በማቅረብ ገበያችሁን ሊወስዱ ነው የሚመጡት፡፡ ደንበኞቻችሁን ብቻ ሳይሆን ሠራተኞቻችሁንም ጭምር ነውና የሚወስዱት ምን ያህል ዝግጅት አድርጋችኋል?›› የሚል ጥያቄ ቀርቧል፡፡ ወ/ሪት ፍሬሕይወት ላለፉት ሁለት ዓመታት ኢትዮ ቴሌኮም ለውድድር ሲዘጋጅ መቆየቱን ጠቁመው፣ ብሪጅ የተሰኘ የሦስት ዓመት የንግድ መርሐ ግብር ቀርፆ በመተግበር ላይ እንደሆነ ጠቁመዋል፡፡ የቴሌኮም ለውጥ ፕሮግራም ዓላማው ኢትዮ ቴሌኮምን ማፍረስ እንዳለሆነ ገልጸው ይልቁንም ኩባንያው ተወዳዳሪ፣ ተመራጭና  ትርፋማ ሆኖ ለመቀጠል የንግድ መርሐ ግብሩን በመተግበር ላይ እንደሆነ አስረድተዋል፡፡ የውጭ ኩባንያዎች የኢትዮ ቴሌኮምን ደንበኞች አጋሮችና ሠራተኞች ለመውሰድ ስትራቴጂ ቀርፀው እንደሚመጡ፣ ይህም በሌሎች አገሮች የታየ ልምድ እንደሆነ ጠቅሰው ኢትዮ ቴሌኮም ደንበኞቹን፣ አጋሮቹንና ሠራተኞቹን የሚያቆይበት ስትራቴጂ ላይ እየሠራ እንደሚገኝ ተናግረዋል፡፡ የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ኩባንያዎች ከኢትዮ ቴሌኮም ጋር ተባብረው መሥራት እንደሚፈልጉ ገልጸው፣ ተመሳሳይ የውይይት መድረክ እንዲዘጋጅላቸው ጠይቀዋል፡፡ ወ/ሪት ፍሬሕይወት ኢትዮ ቴሌኮም ከኩባንያዎቹ ጋር በአጋርነት በተለያዩ  ዘርፎች ተባብሮ የመሥራት ቁርጠኝነት እንዳለው አስረድተው፣ በተለይ አገራዊ ይዘት ያላቸው እሴት የተጨመረባቸው በኢንተርኔት ላይ የተመረኮዙ አገልግሎቶች እንዲያበለፅጉ ጥሪ አቅርበዋል፡፡ ‹‹የአገራችን ወጣቶች  በአብዛኛው ኢንተርኔት የሚጠቀሙት ለማኅበራዊ ሚዲያ ነው፡፡ እባካችሁ አገራዊ ይዘት ያላቸው የተለያዩ አገልግሎቶች ላይ ሥሩ፡፡ ትልቁ ራስ ምታታችን የሥራ ፈጠራ ጉዳይ ነው፤›› ብለዋል፡፡ በውይይቱ ላይ የፕራይቬታይዜሽን አማካሪ ምክር ቤትና የኢትዮ ቴሌኮም ቦርድ  አባላት ተሳትፈዋል፡፡ በውይይቱ ላይ የተነሱት ሐሳቦችና ጥያቄዎች ተጠናቅረው በአጭር ጊዜ  ውስጥ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደሚቀርቡ ለማወቅ ተችሏል፡፡ 