የመርህ፣ የህግና የተሳሳቱ ትርክቶች ለአገር እዳ ለሰዎች ባዳ
ጽጌረዳ ጫንያለው በአገሪቱ በተለያዩ ቦታዎች ግጭቶች ገደብ አልባ ሆነው ለአገርና ለሰው ደህንነት ችግር ሲሆኑ ታይተዋል። ለዚህ መንስኤው በርካቶች ቢሆኑም ዋነኞቹ ግን የመርህ፣ የህግና የተሳሳቱ ትርክቶች መሆናቸውን ምሁራን ይገልጻሉ። በደብረብረሃን ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካል ሳይንስና ዓለምአቀፍ ግንኙነት መምህር ረዳት ፕሮፌሰር ዳምጠው ተሰማ እንደሚናገሩት፤ በየቦታው የሚነሱት ግጭቶች መሰረታቸው በርካታ ቢሆንም በዋናነት የምናነሳቸው ግን የመርህ፣ የህግና የተሳሳቱ ትርክቶችን ነው። የፖለቲካው ማኒፌስቶ ከትርክት ጋር ተዋቅሮ ማህበረሰቡ የነበረውን መተሳሰብ እንዲያጣና እርስ በእርስ እንዳይተማመን አድርጎታል። በተለይም የኢትዮጵያ የፖለቲካ ስርዓት ከመፈክሮች የተቀዳ የ1960ዎቹ የግራዘመም አስተሳሰብን ያነገበ በመሆኑ ቋንቋና ባህል ሳይቀር ጨቋኝ ተጨቋኝ መደብ ተሰጥቶት አጠላልቷል። በተለይ ከ1983 ዓ.ም በኋላ በአለው እንቅስቃሴ በባህረ ሰላጤው አካላት ድጋፍ ፣ በአሜሪካ እገዛ ፣በህውሓትና በኦነግ እንቅስቃሴ የኢትዮጵያን የፖለቲካ መርህ የጨቋኝ ተጨቋኝ ትርክት መድረክ ከማድረጉም በላይ የህገመንግሥት መነሻ እንዲሆን አድርጎታል። የኢፊዴሪ ህገመንግሥት መግቢያው ላይ ‹‹የተዛባ ግንኙነታችንን›› የሚል አንቀጽ አለው። ይህ ደግሞ በህዝብ መካከል የተዛባ ግንኙነት እንዳለ በግልጽ የሚሰብክ ሲሆን፤ ተበደልኩ ባይ እንዲስፋፋ፣ ቆዛሚ እንዲበራከትና ድንኳን ጥሎ ለ30ና 40 ዓመት እንዲቀመጥ በማድረግ ዛሬ ድረስ ግጭቶች በየቦታው እንዲነሱ መሰረት ጥሏል። በክልሎች የሚወጡ ህገመንግሥቶች ሳይቀሩ ግጭቶች ህግ መንግሥታዊ መሰረት ኖሯቸው እንዲከወኑም አድርጓል። ስለዚህም ክልሎች ተወላጁን እንጂ ሌላ የአገሪቱ ነዋሪ አይመለከታቸውም። ስለዚህ የመኖር መብትን ስለሚነፈጉ በሚችሉት ሁሉ ሲታገሉ ግጭቱ ተፋፍሞ በአገርና በሰው ላይ አደጋዎች እንዲደርሱ ይሆናሉ ይላሉ።የተሳሳቱ ትርክቶች በመጽሐፍና በማጣቀሻ መጽሐፍት መልኩ መቅረባቸውና ተማሪዎች እንዲማሩባቸው መደረጉ አንዱ የግጭቶች መንስኤ እንደሆነ የሚያነሱት ረዳት ፕሮፌሰሩ፤ በተለመደ ሞግዚነት ክልሎች ስለሚተዳደሩም ስልጣናቸውን ላለመነጠቅ ሲሉ ትርክቱን እውነት በማስመሰል ያስፈጽማሉ። በዚህም ሃሳቦቹ አገር የጋራ ነው የሚለው እንዳይታሰብ፤ የእኔ ክልል ስለሆነ ከዚህ ውጣ እንዲበዛ፤ ወደፊት አገር የጋራ ይሆናል የሚባል ሃሳብ ሲቀርብ ይህንን የሚፈራው ባለስልጣን አገር እንዳይረጋጋ አይፈልግምና የውጪ ጣልቃ ገብነት እንዲፋፋምና ጥላቻ ቦታ እንዲያገኝ ማድረጉን ይናገራሉ። እንደ ረዳት ፕሮፌሰሩ ገለጻ፤ ግጭት ንግድ መሆኑም ሌላው መንስኤ ነው። መሳሪያ አምራቹ ጠመንጃውን ለመሸጥ፤ ባለስልጣኑ ስልጣኑን ለማቆየት፤ የኢኮኖሚ ተጠቃሚው ባለቤትነቱን ለማረጋገጥ ግጭትን በንግድ መልኩ ይተገብረዋል። ለዚህ ደግሞ ትርክቶች የመርህና የህግ ስህተቶች ዋነኛ መሳሪያ ሆነውታል። በኮተቤ መልቲፖሊታል ዩኒቨርሲቲ የህግና ታሪክ መምህሩ ዶክተር አልማው ክፍሌ በበኩላቸው፤ አሁን የሚነሱት ግጭቶች መሰረታቸው እንግሊዝና ጣሊያን ናቸው። እነርሱ የተባረሩት በህዝባዊ አንድነትና በማዕከላዊ መንግሥቱ ጠንካራ አሠራር በመሆኑ ማዕከላዊ መንግሥቱ እንዲዳከም ብዙ ዘሮችን ተክለዋል። አንድነት የሚባል ሃሳብ እንዳይኖርም በብሔርና በጆግራፊያዊ አቀማመጥ ከፍለው እርሷቸውን ተክለዋል። ጣሊያን በአምስት ዓመት ቆይታው የሠራውን ሥራና እንግሊዝ በጆግራፊያውዊ አቀማመጥ ከፋፍላ ኡጋዴንን ወደ ሱማሌ፣ ቤኒሻንጉልንና ጋንቤላን ወደ ሱዳን አድርጋ አስቀምጣ የሄደችውን ነው ህውሓት ያስቀጠለው ይላሉ። ከ30 ዓመት በላይ ግጭቶቹ መልካቸው በእነዚህ አካላት ሲቀየር አንድነትና ባህሎች ተሰባብረዋል። በባህል ዳኝነት የሚፈቱ ችግሮችም ጠፍተዋል። ከዚያ ይልቅ በጠመንጃ የሚዳኙ ብዙ ግጭቶች እንዲኖሩ ዕድል ሰጥቷል። አሁንም ማዕከላዊ መንግሥቱን ብቻ ሳይሆን የሰዎችን ደህንነት የሚፈትን ግጭት በየቦታው የመፈጠሩ መንስኤ የጣሊያንና የእንግሊዝ አስተሳሰብ በህውሓት ተግባሪነት እየቀጠለ መጓዙ ነው። በተለይም የመርህ ፣ የህግ ችግርና የተሳሳቱ ትርክቶች በአገር ላይ ዋጋቸው እንዲልቅ መሆኑ ብዙ አደጋዎችን እንድናስተናግድ እንዳደረጉን ይገልጻሉ። ‹‹መቼም ቢሆን የፈረንጅ ወዳጅ የለንም›› የሚሉት ዶክተር አልማው፤ አሁን መንግሥት በሚያደርገው የህግ ማስከበር ሥራ ብቻ ቢጠቀስ የውጭ ሚዲያዎች ሳይቀሩ አሉታዊ ጎኖችን ብቻ ሲያሳዩ ይታያሉ። ጸረ መንግሽትም እንደሆኑ ተመልክተናል። አገራቱም ቢሆኑ ኢትዮጵያ ውስጥ በጥቅምና በስልጣን የተጋጨ ቡድንን በመሸሸግና ድጋፍ በማድረግ ትርምስ የሚፈጥሩ ናቸው። ስለዚህም አገር ውስጥ ካሉ የመርህ ፣ የህግ እና የተሳሳቱ ትርክቶች ትግበራ በተጨማሪ ለግጭቶቹ መንስኤ የሆኑት የአንዳንድ የውጭ አገራት በማይመለከታቸው መግባት መሆኑን ይናገራሉ። የስልጣን ጥማትና የገንዘብ ፍቅር ለግጭት መንስኤ ብቻ ሳይሆን እንዳይቆሙ ጭምር የሚያደርግ መሆኑን የሚጠቁሙት የህግ መምህሩ፤ ለስልጣን ያለው ስግብግብነት ከገንዘብና ከሰው ህይወትም በላይ መሆኑ ነገሮች ቀላል እንዳይሆኑ በር ከፍቷል። የህዝብ ለውጥ የእነርሱ ጉዳይ እንዳይሆንም አድርጓል። ስልጣን እንዲቆይ አንድነት ላይ ጠመንጃ ይነሳል፤ አገር አፈርሳለሁ ይባላል። ስለሆነም የግጭቶቹ መንስኤ ለስልጣንና ለገንዘብ ፍቅር ሲባል የሚደረግ ግብግብ፤ በብሔርና ኃይማኖት ሽፋንነት መተግበሩ እንደሆነ ያስረዳሉ። ሌላው የርዕዮት ዓለም መለያየት ሲሆን፤ በምሥራቁ ድጋፍና ፍልስፍና የሰከረው ኢትዮጵያን በሶሻሊዝም ወይም በኮሚኒዝም እይታ ማሳደግ መፈለግና በምዕራባውያን ርዕዮት ዓለም አገሪቱ እንድትቃኝ የሚፈልገው ደግሞ ካፒታሊስትና ሚክስድ ኢኮኖሚ ተከታይ እንድትሆን መሥራቱ የሃሳብ መለያየቶችን አምጥቶ ግጭቶችን ፈጥሯል። በአስተሳሰብ ልዩነታቸውም ግጭቶች ዘላቂ መፍትሔ እንዳይኖራቸው አድርጓል ይላሉ። አስተዳደራዊ በደል፣ ፍትሐዊ ያልሆነ ተጠቃሚነት ሌላው የግጭቶች መነሻና እንዳይቆሙ ያደረገ ጉዳይ መሆኑንም ያነሳሉ። አሁን አገሪቱ ባለችበት ሁኔታ መፍትሄው ወታደራዊ ዕርምጃ እንደሆነ የሚጠቁሙት ረዳት ፕሮፌሰር ዳምጠው፤ ችግሮቹ የባህል ውጤት፣ የሌሎች ጣልቃ ገብነት፣ የስልጣን ጥማት፣ የኢኮኖሚ ልዩ ተጠቃሚነት ጉዳይ በመሆናቸው በውይይት ለምፍታት ዘግይቷል። ስለሆነም አሁን መንግሥት እያደረገ ያለውን ተግባር መቀጠል አለበት። ከዚያ ጎን ለጎን የህውሓትን እውር አመለካከት ያነገቡ የቀድሞ አመራሮች ብቃት ባላቸው ኢትዮጵያዊነትን መተካት ይኖርባቸዋል። ‹‹ቃል ያፈርሳል ቃል ያጸናል›› እንደሚባለው ስልጣን የያዘው የብልጽግና አመራሮችም ከቃላት ጦርነት ወጥተው በኢትዮጵያ የጋራ ራዕይ ላይ መወያየት ፣ ምን እናድርግ ላይ መመካከር አለባቸው። ከእስር የተለቀቁ ጸሐፍት፣ ተፎካካሪ ፓርቲዎችም እልህ እንዳይገቡ ማድረግ ላይም መሥራት ይገባል። ምክንያቱም ጉዳዩ የስልጣን ሳይሆን አገርን ማዳን ነውና ይላሉ። ግጭቶቹ በተዘራው ዘር ምክንያት በቀላሉ ዘላቂ መፍትሔ አያስገኙም። ብዙ ሥራዎች ይፈልጋሉ። ስለሆነም በየቦታው የሚጠፋውን እሳት በመተባበር ማድረግ ያስፈልጋል። የፌዴራል መንግሥቱ ብቻውን የሚያደርገው ነገር በቂ ስላልሆነ በሰሜኑ ላይ እንደሆነው ሁሉ ክልሎች ድጋፍ ሊያደርጉለት ይገባል። የብሔር ፖለቲካውም ገደብ አንዲኖረው መሰረት መጣል አለበት። ወታደራዊ ዕርምጃ፣ የፖለቲካ መፍትሔና የትርክት ለውጥ እንዲሁም የመርህና የህግ ስህተቶችን ማረምም ይገባል። ሊሂቃኑ በሚናገሩት ሳይሆን በሚሆኑት ህዝብን ወደ መልካም ጎዳና መውሰድ ሲችሉ መፍትሔዎች እንደሚመጡ ይናገራሉ። እንደ ዶክተር አለማው ገለጻ ደግሞ፤ መፍትሔው እውነተኛ ፌዴራሊዝምን በአገሪቱ ላይ መተግበር፤ የተመረጠ መንግሥት እንዲኖር ማድረግ፤ ህገመንግሥቱ አብሮነትን በሚያስተናግድበት መልኩ፣ በእውነተኛ ዴሞክራሲ ተቃኝቶ እንዲረቀቅ ማስቻል ነው። የአናሳው ብሔረሰብ መብት እንዲከበር በህግ መፍቀድና ልዩነትን በልኩ ማስተናገድ፤ አስታራቂና ነውጠኛ ሆኖ ለመቀጠል የሚፈልግ ኃይልን ማስወገድም፤ በዴሞክራሲያዊ መርህ ላይ የተመሰረተ አገር መፍጠር፤ ከተወሰኑ ባለስልጣናት የአጤሬራ አመራር ስርዓት መውጣት፤ የአመራር ጤናማነትን ማረጋገጥ፤ ህዝባዊ ደጀኖችን ማስፋት መፍትሔ ይሆናሉ። ሌላው መፍትሔ የፍትህ አካሉና ተቋማት ነጻ እንዲሆኑ መፍቀድ፣ የውጭ ጣልቃ ገብነቶችና ፈተናዎች እንዳይንሰራፉ ዜጋነኝ የሚል ሁሉ መረባረብ፤ ፍትሐዊ የሆኑ አሠራሮችን እውን ማድረግ ነው። በኢትዮጵያ ፖለቲካና ወታደራዊ ታሪክ ውስጥ በርካታ ግጭቶች ተከስተዋል። በተለይም ከአደዋ በኋላ በአንድነት ምክንያት ድል የተደረጉት ጣሊያኖች ከ40 ዓመት በኋላ ሲመለሱ የክልል መንግሥታት ከፌዴራሉ በላይ እንዲፈረጥሙና ስልጣን እንዲይዙ አግዞ የማዕከላዊ መንግሥትን አቅም እንዲሰልብ በማድረጉ ግጭቶቹ ህይወት እንዲበሉ፣ ሰው እንዲያደሙ ሆነዋል። ማዕከላዊ መንግሥቱንና አንድነትን በመግደል ክልሎች የፈረጠመ ጉልበት ኖሯቸው አገርን እንዲያተራምሱም አድርጓቸዋል። በቀጣይ አገር ጉልበት እንድታገኝ ጅምሮች አሉና እነርሱን ማስቀጠል ተገቢ ነው። አገሪቱ ከዚህ የባሱ ችግሮችን በአንድነትና በትብብር ያለፈች በመሆኗ አሁንም ህግና መርህን ማስተካከል የተሳሳቱ ትርክቶች ወደፊት በሚያራምድ መልኩ መቃኘት እንዲችሉ ማድረግ የሁሉም ኃለፊነት መሆኑን ሁለቱም ምሁራን ይናገራሉ።አዲስ ዘመን ታህሳስ 26/2013