ፍትሃዊነት፦ በዓባይ ዙሪያ የኢትዮጵያ የማይናወጥ አቋም!
ዓባይ ወይም ናይል የሚባለው የዓለማችን ረዥሙ ወንዝ ካለው ውሃ 85 በመቶው የሚመነጨው ከኢትዮጵያ ነው። እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ ከ50 በመቶው በላይ የኢትዮጵያ ህዝብ አሁንም ድረስ ኑሮውን በኩራዝ መብራት ይመራል። ለዓባይ ወንዝ ውሃ ትልቁን ድርሻ የምታበረክተው የኢትዮጵያ የነፍስ ወከፍ ኤሌክትሪክ አቅርቦት 86 ሲሆን ለወንዙ ውሃ ምንም አስተዋጽኦ የሌላት የግብጽ ግን 1623 ነው። ህሊና ላለው አካል ይህ እውነታ ልባዊ ቁጭትን ይፈጥራል። 
‹‹ከሞኝ ደጃፍ ሞፈር ይቆረጣል›› እንዲሉ ግብፅ በናይል ወንዝ ላይ 5 በመቶ እንኳን አስተዋፅኦ ሳታደርግ በምስራቅም በምእራብም የዚሁ ወንዝ ብቸኛ አለቃ ነኝ በማለት በሌሎች የናይል ተፋሰስ ሀገራት ላይ የምትሰነዝረው ዛቻና ማስፈራሪያ የሚያስገርም ነው። እውነታን ጭፍን አድርጋ በመካድም የናይል ወንዝ ብቸኛ ባለቤት እንደሆነች በመግለፅ ኢፍትሃዊ ተጠቃሚነቷን ለሚነካ ማንኛውም ዓይነት እንቅስቃሴ የደም መስዋእትነት ለመክፈል ዝግጁ እንደሆነች በተለያዩ አጋጣሚዎች ስትገልፅ መስማትም የተለመደ ሆኗል። 
ሆኖም ኢትዮጵያ የግብፅን ሽለላና ቀረርቶ ጆሮ ዳባ ልበስ በማለትና የፍትሃዊ ተጠቃሚነት መርህን በመከተል በሉዓላዊ ክልሏ ውስጥ በሚገኘው ጥቁር አባይ ላይ የታላቁ የህዳሴ ግድብ ግንባታን ጀምራ ከ78% በላይ አድርሳለች። ሆን ብላ አውነታውን ለመቀበል ለማትፈልገው ግብፅ ይህ ግድብ ራስ ምታት እንደሆነባትና ኢትዮጵያ የያዘችውን የልማት መንገድ ለማደናቀፍም ያልፈነቀለችው ድንጋይ እንደሌለ ኢትዮጵያውያን የሚገነዘቡት እውነት ነው። በናይል ወንዝ ዙሪያ በግብፅና በኢትዮጵያ መካከል የተፈጠረው ውጥረት በተለያዩ ወቅቶች የውጭና የሀገር ውስጥ ሚዲያዎች ርእሰ ዜና በመሆን የዓለም አቀፉን ማህበረሰብ ቀልብ መሳብ የቻለ ሲሆን በግብጽ ብልጣ ብልጣዊና ኋላቀር አስተሳሰብ ምክንያት አሁንም ውጥረቱ በስምምነት ያልተቋጨ ክስተት ሆኖ ቀጥሏል። 
የዓባይ ውሃ የልማትና የትብብር እንጂ የግጭት መንስዔ መሆን የለበትም የሚል የጸና አቋም ያላት ኢትዮጵያ የመረጠችው የመፍትሔ መንገድና በናይል ወንዝ ላይ የያዘችው አቋም ዓለምአቀፋዊ ቅቡልነት ያለው ፍትሐዊ እና ምክንያታዊ አጠቃቀም የሚል ነው። ኢትዮጵያ የናይል ወንዝን ሙሉ ለሙሉ ተፈጥሯዊ ፍሰቱን አስቆመዋለሁኝ የሚል አቋም አንድም ቀን አንፀባርቃ አታውቅም፤ ፍላጎቷም በኮንቬንሽኑ አንቀፅ 5 መሰረት ፍትሃዊ ተጠቃሚነት እንዲኖር ነው። ፍትሀዊና ምክንያታዊ ተጠቃሚነትን ተግባራዊ ለማድረግ ታሳቢ መደረግ ያለባቸው ሁኔታዎች በኮንቬንሽኑ አንቀጽ 6 (1) ላይ የተመለከቱ ሲሆን በዚሁ መሰረትም የሀገራቱ ጂኦግራፊ፤ ሃድሮግራፊክ፣ ሃይድሮሎጂክ፣ ኢኮሎጂካል፣ የአየር ንብረትና ሌሎች ተፈጥሮአዊ ነገሮች፤ በተፋሰስ ሀገራት የሚገኝ ህዝብ ከውሃው ጋር ያለው ትስስርን፤ የተፋሰስ ሀገራቱ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ፍላጎትን፣ የአንድ ሀገር የውሃ ተጠቃሚነት በሌላኛው ተፋሰስ ሀገር ላይ ያለው ተፅእኖ፤ በጥቅም ላይ የዋለ የውሃ መጠንና የውሃ አቅም፤ የውሃ ሀብትን ለመቆጣጠር፣ ለመጠበቅ፣ ለማልማት ያለው ኢኮኖሚያዊ አዋጪነት፤ እንዲሁም ጥቅም ላይ ከዋለ ወይም እንዲውል ከታቀደው በተሻለ ሁኔታ ሌላ አማራጭ የውሃ ምንጭ መኖርን ታሳቢ በማድረግ መሆን አለበት። 
እነዚህ ሁኔታዎች ደግሞ ኢትዮጵያን በእጅጉ የሚደግፉ ናቸው። ምክንያቱም ኢትዮጵያ ከ110 ሚሊዮን በላይ ህዝብ በመያዝ ከአፍሪካ በሁለተኛ ደረጃ ላይ የምትገኝ ከመሆኗም በላይ ቀጣይነት ባለው የህዝብ ብዛት መጨመር ምክንያት እያጋጠማት ያለው የአየር ንብረት ለውጥ አስጊ ነው። ኢትዮጵያ የናይል ውሃ ከፍተኛ ባለድርሻ ከመሆኗ በላይ የሀገር ውስጥ ትልቁ ሀብቷም ዓባይ ሆኖ እያለ ከወንዙ ምንም ሳትጠቀም መቆየቷ ለዘመናት ለዜጎቿ ያልተመለሰ ጥያቄ ሆኖ ዘልቋል። ኢትዮጵያ ከምትገኝበት መልከአ ምድራዊ ሁኔታ የተነሳ የዓባይ ወንዝ ለኤሌክትሪክ ሃይል አመንጪነት አመቺ ሆኖ እያለ ይህን እድል መጠቀም ሳትችል መቆየቷ፤ የዜጎቿ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ፍላጎት በእጅጉ እያደገ መምጣቱ እና ሌሎች ምክንያቶች ተደማምረው የዓባይ ወንዝን አለመጠቀም በማይቻልበት ጊዜ ላይ ደርሳለች። 
በአጠቃላይ በኣባይ ወንዝ አጠቃቀም ዙሪያ ለዘመናት የዘለቀው የንትርክና የስጋት አካሄድ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ሊፈታ የሚችለው ሁሉንም ተጠቃሚ ባደረገ መልኩ የሚተገበር አካሄድ ሲኖር ብቻ ነው። ይህ እውን የሚሆነው ደግሞ ኢትዮጵያ በያዘችው የፍትሃዊ ተጠቃሚነት መርህ ነውና ግብፅን ጨምሮ የሚመለከታቸው የተፋሰሱ አገራት በሙሉ ይህን መንገድ መቀበልና መተግበር ለነገ ሊሉት የማይገባ ውሳኔ ሊሆን ይገባል!
አዲስ ዘመን ግንቦት 11/2012