ኢትዮጵያውያን አንበሶች፤ ጣልያናውያን ተኩላዎች ሆነው የተወከሉበት ሃውልት።
ባሕር ዳር፡ መጋቢት 07/2012 ዓ.ም (አብመድ) ኢትዮጵያ በጣልያን ላይ ለጥቁር ሁሉ የተስፋ በር ከፈተች። ጣልያን ደግሞ በኢትዮጵያ የነጭን ሁሉ ኃያልነት አደከመች፤ የተስፋውን ጉዞም ዘጋች። ጣልያናውያን ኢትዮጵያውያንን እንደሚፈሩ ሃውልት ሠርተው መሰከሩ።ኢትዮጵያን እና ኢትዮጵያውያንን ማሸነፍ የሚቻለው ምድራዊ ኃይል ያለ አይመስልም። በዘመናት ጉዞ ኢትዮጵያን እና ኢትዮጵያውያንን ለመውጋት ያልከጀለ ጠላት አልነበረም፤ ነገር ግን የሞከረ እንጂ ያደረገው የለም። የትኛውም ጠላት በኢትዮጵያውያን ጀግኖች እፍኝ አይሞላም። እንደቆሎ ታሽቶ እንደ ክክ ተከክቶ በዱር በገደሉ ይቀራል፤ ዕድለኛ ከሆነም ሩጦ ያመልጣል።አውሮፓውያን ‘‘በምድር ሁሉ አሸናፊ የለንም’’ እያሉ ዓለምን እንደቅርጫ ስጋ እየተከፋፈሉ ይዘምቱ ነበር። በተለይም በጥቁር ምድር መከራው የበዛ ነበር። የጥቁሮችን ታሪክና ቅርስ ወስደው አልጠገቡም። ባህልና ወጋቸውን፣ቋንቋና ማንነታቸውንም ወስደውባቸዋል። የእነርሱን የሆነ ቋንቋና ማንነት ያለልካቸው አልበሰዋቸዋል፤ ያለፍላጎታቸው ገዝተዋቸዋል፤ ሸጠዋቸዋል፤ አሳድደዋቸዋል። እኒህ መሸጥና ማሳደድ የለመዱ ቀኝ ገዢዎች እግራቸውን አርዝመው በአፍሪቃ ምድር በተለይም በምሥራቁ ክፍልም መጡ። ከአንዲት የምሥራቅ አፍሪቃ አገር በስተቀር ሌሎችን ተቆጣጠሩ። በለመደ ባሕሪያቸው እርሷንም ለማጥቃት ከጀሉ። እርሷን የማጥቃት ተልዕኮ የወሰደችው ጣልያን ነበረች። መነሻውን ሮም ያደረገው የጣሊያን ጦርም በዚች ውብ ምድር ላይ ጦርነት ዓወጀ። ለአንድነት በአንድነት በተወረወረ ጦር እና በተተኮሰ ጥይት ጉዞው ዓድዋ ላይ ተቋጬ።ዓለም ተደነቀ። ጥቁር እንዴት ነጭን ያሸንፋል? የኃያላኑ አገራት ትልቅ ጥያቄ ነበር። ለጥቁሮች ደግሞ የነፃነት ፋና ደወል የተደወለበት ዕለት ሆነ። ኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያውያን ለቅኝ ግዛት የመጣውን ቅኝ ገዝተው የተስፋውን ካባ አውልቀው የሐዘን ካባ ደርበው መለሱት። በኢትዮጵያ ተራሮች የድል ችቦ ተለኮሰ። በሮም፣ ሚላን እና በተለያዩ ቅንጡ ከተሞች የነበረው የተስፋ መብራት ጠፋ።ጣልያናውያን በሀፍረት ሸማ ተጠቅለው ለዳግም በቀል ለዓርባ ዓመታት ሴራ ሸረቡ። ዓርባ ዓመታትን ጠብቀውም የመልስ ምት ዳግም ዘመቱ። አባ ዳኜው አልነበሩም፤ ብርሃን ዘ ኢትዮጵያም አልፈዋል። በአባ ዳኛው ዙፋን ላይ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ንጉሡ ነገሥት ዘ ኢትዮጵያ ተቀምጠውበታል። በብርሃን ዘ ኢትዮጵያ ምትክ ደግሞ እቴጌ መነንነ ናቸው።ጣሊያናውያን ምፅዋን ረገጡ፤ አለፉ። መረባንም ተሻገሩ፤ እየገፉ መጡ። የቀደመው አንድነት ላልቷል። ሴራውን የሚያከሽፍ ዝግጅት አልተደረገም ነበር። እንደ ዓድዋው ሁሉ በአንድ ጀንበር አልተመለሱም፤ ዓመታት ተቆጠሩ። ንጉሠ ነገሥቱ ወደሎንደን ተጉዘው ነገሩን በሠላም ለማብረድ ጥረት ላይ ናቸው። እረኛ ያጡት ኢትዮጵያውያን አርባኞች በዱር በገደሉ ተጋድሎ ላይ ናቸው። ጥይት ሳይተኮስ ነብስም ሳይወድቅ የዋለበት ቀን አልነበረም። የጣሊያን ጦር ሠላም አጣ። መረጋጋት ተሳነው፤ ይቅበዘበዝም ነበር። የጣልያን ወታደር ከከተመባቸው የኢትዮጵያ ግዛቶች መካከል አንዷ የጣና ሐይቋ ዳር ጎርጎራ ነበረች። በጎርጎራ ውብ ስፍራ የጣሊያን ሠራዊት ለአምስት ዓመታት ተቀምጧል።ወልል ካለው የደንቢያ ምድር ላይ ፈጣሪ ለታምር የሠራው ታላቅ ሰገነት ይታያል። ሰገነቱ ከጣና ሐይቅ በቅርብ ርቀት የሚገኝ ነው። ጣናን ለመመለክት ውብና አመቺ ስፍራ ነው። ጣናን ብቻ አይደለም ደንቢያንም በየአቅጣጫው እንደ ልብ ያሳያል። ከጎርጎራ ከተማ ራስጌ ነው፤ እኔም ጎርጎራ ተገኝቻለሁ። በተራራዋ ራስጌ ወደሚገኜው ስፍራ መሄድም ፈልጌያለሁ። የቅርስ ባለሙያና የአካባቢው አስጎብኚ አብረውኝ አሉ።ከጎርጎራ ራስጌ ያለውን ዳገታማ መንገድ በጠራራ ፀሐይ እንወጣው ጀምርን። ወደላይ ሲወጡ ከ50 ደቂቃ እስከ አንድ ሰዓት ይወስዳል። ሲመለሱ ግን ከ30 ደቂቃ የበለጠ አይወስድም። በተራራው እያዘገምን ወደላይ ስንወጣ ከተራራው ጫፍ ላይ በረጅሙ የቆመ ሃውልት ይታያል። የሰላ መንገድ በሌለው ተራራማ ስፍራ እያዘገምን ወደሃውልቱ ተጠጋን። ተራራው ከሙቀቱ ጋር ተደራርቦ ልብን ይሰልባል። ከሱዳን ተነሳ የተባለው ጭጋግ ጣናን እና ደንቢያን ሸፍኖት ነው እንጂ መልካም ዕይታ እንዳለው ሰገነቱ ምስክር ነው። ከሃውልቱ ግርጌ ደረስን። የሞሶሎኒ ሐውልት እየተባለ ይጠራል። ጣልያናውያን ላይት ሀውስ ይሉታል።የኢትዮጵያ ጀግኖች አርባኞችን ለመከላከል እና በርቀት ለማዬት ያስችላቸው ዘንድ የሠሩት ነው። አብሮኝ የሄደው አስጎብኚ ሲና እንደነገረኝ ሃውልቱ 20 ሜትር ከፍታ እና 8 ሜትር ስፋት አለው። ከባሕር ዳር እና ከተለያዬ አቅጣጫ ተነስቶ ወደጎርጎራ የሚጓዝን ጀልባ መቆጣጠር ያስችላል። በምሽት ጀልባዎች አቅጣጫ እንዳይጠፋባቸው ከሃውልቱ ጫፍ ላይ ምልክት የሚሰጥ መብራት እንደነበረውም ሲና ነግሮኛል። ለሃውልቱ መወጣጫ የሚሆን መስላል ነበረው። መሰላሉ በአካባቢው አርሶ አደሮች ተቆራርጦ እንደተወሰደ ነው አስጎብኚው የነገረኝ። አሁን ድረስ መሰላሉ ከሃውልቱ ጋር ተያይዞ የነበረባቸው ቁርጥራጭ ብረቶች ይታያሉ።