ማንም ሰው ምንም ዓይነት ሥልጣን ቢኖረው ለድርጊቱ ተጠያቂ የማይሆንበት ምክንያት እንደሌለ ተጠቆመ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት ወ/ሮ መዓዛ አሸናፊ፣ ማንም ሰው ምንም ዓይነት ሥልጣን ቢኖረው ከሕግ በላይ መሆን እንደማይገባውና ለተግባሩም ተጠያቂ የማይሆንበት ምክንያት እንደሌለ አስታወቁ፡፡ፕሬዚዳንቷ ይህንን የተናገሩት አምስቱ የፍትሕ አካላት ዓብይ ኮሚቴ ባዘጋጀውና ‹‹የሕግ ተገዥ ነኝ›› በሚል መሪ ቃል፣ ለዘጠነኛ ጊዜ ሐምሌ 26 ቀን 2011 ዓ.ም. ጀምሮ ‹‹የፍትሕ ወር›› በሚሰኘው ለአንድ ወር የሚቆይ የተለያየ ግንዛቤ ማስጨበጫ ዝግጅት ጉባዔ መክፈቻ ላይ ባደረጉት የመክፈቻ ንግግር ነው፡፡ ‹‹ሰዎች ሁሉ በሕግ ፊት እኩል መሆናቸው መረጋገጥ አለበት፤›› ያሉት ወ/ሮ መዓዛ፣ ማንኛውም ግለሰብም ሆነ ተቋም ወደ ተገቢው የሥልጣን አካል በመቅረብ ለደረሰበት ችግር ፍትሕ መጠየቅና ማግኘት እንደሚችል አስገንዝበዋል፡፡ ለሚጠየቁ መብቶችና ግዴታዎች የሚደነግጉ አገር አቀፍም ሕጎችም ሆኑ ዓለም አቀፍ ቃል ኪዳኖች በበቂ ሁኔታ በመኖራቸው ችግር እንደሌለ በመጠቆም፣ ማንኛውም የኅብረተሰብ ክፍል ሳይፈራና ሳይሸማቀቅ ለሚደርስበት ችግር ፍትሕ መጠየቅ እንደሚችልም አክለዋል፡፡ የጠበቆች ማኅበር ተወካይን በማካተት ጠቅላይ ፍርድ ቤት፣ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ፣ የፌዴራል ፖሊስ፣ የአዲስ አበባ ፖሊስና የማረሚያ ቤቶች አስተዳደር በጋራ በመሆን ለዘጠነኛ ጊዜ ያዘጋጁት መድረክ ዋና ዓላማ፣ ከለውጥ እንቅስቃሴ ጋር በተያያዘ በተከሰተው የሰላም መደፍረስና የሕግ መደፈር ሳቢያ፣ በየደረጃው ሕዝቡ እያቀረበ ያለውን የሕግ የበላይነት ጥሪ ማዳመጥና የማስተናገድ ዋናው ኃላፊነት የእነሱ በመሆኑ ‹‹የሕግ ተገዥ ነኝ›› በሚል መሪ ቃል መንቀሳቀስ መጀመራቸውን ፕሬዚዳንቷ አስረድተዋል፡፡ የፍትሕ አካላቱ በሕገ መንግሥቱና በማቋቋሚያ አዋጆቻቸው ነፃና ገለልተኛ ሆነው የሚሠሯቸው የሥራ ድርሻዎች እንዳሏቸው የጠቆሙት ወ/ሮ መዓዛ፣ በጥምር መሥራት ያስፈለጋቸው ዋና ዓላማ፣ በወንጀል ሕጉ ተቋማቱን በሚያገናኙ ጉዳዮች ላይ የጋራ መፍትሔ ለመፈለግ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ እንደ ፕሬዚዳንቷ ገለጻ፣ ማኅበረሰቡ በሕግና በሥርዓት ካልተመራ እርስ በርሱ፣ እንዲሁም በመንግሥት ላይ ያለው መተማመን ከተዳከመ፣ በየዕለቱ በሰላም ለመኖር ሆነ ከፍ ያሉትን ዴሞክራሲና የልማት ህልሞች ለማስላት አይቻልም፡፡ ይኼንንም እውነታ በተለይ ለታዳጊ ሕፃናትና ወጣቶች ደጋግሞ ማስተማር እንደሚያስፈልግም አክለዋል፡፡ ‹‹የሕግ መከበር ለዛሬም ይሁን ለነገ ዋስትና መሆኑን መገንዘብ አለብን፡፡ ምክንያቱም የዛሬ ከሳሽ የነገ ተከሳሽ ሊሆን ስለሚችል፤›› ያሉት ፕሬዚዳንቷ፣ መንግሥት የፍትሕ አካላትና የዴሞክራሲ ተቋማትን ማሻሻያ (ሪፎርም) ዓብይ ግብ አድርጎ ስለሚመለከተው፣ ብቃትና ሥነ ምግባራቸው በብሔራዊ ደረጃ ብቻ ሳይሆን፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚጠሩ ባለሙያዎችን በመመደብ ላይ መሆኑን አስታውቀዋል፡፡ ለአብነትም በቅርቡ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ዋና ኮሚሽነር በመሆን የተሾሙትን ታዋቂው የሰብዓዊ መብት ተከራካሪና የሕግ ምሁር ዳንኤል በቀለ (ዶ/ር)ን ጠቅሰዋል፡፡ ወቅቱ ውስብስብና ውጣ ውረዶች የበዙበትና የጋራ ተልዕኮ ግንባታን የሚጠይቅ ሒደት በመሆኑ፣ ሕግ በማስከበር ረገድም የተፈጠሩ ክፍተቶችና ተግዳሮቶች መኖራቸውን ወ/ሮ መዓዛ ተናግረዋል፡፡ በዚህ ጊዜ ከመደበኛ የፍትሕ አካላት በተጓዳኝ ሰላምና የመረጋጋት ሥራዎች ተጠናክረው መቀጠል እንዳለባቸው ጠቁመው፣ ምክንያቱ ደግሞ የፍትሕ አካላት በተወሰነ የሰው ኃይል፣ በውስን ዕውቀትና ክህሎት፣ በውስን ቁሳዊ ግብዓት ሥራቸውን ለማሳካት የሚጣጣሩ ስለሆኑ ተከታታይ የችግር ጎርፍ ለመቋቋም ሊያዳግታቸው ስለሚችል መሆኑንም አስረድተዋል፡፡ የፖለቲካና የሐሳብ መሪዎች በሁሉም ጉዳይ ባይስማሙም፣ የዕለቱን ሳይሆን የታሪክ አደራን ከግምት ውስጥ ባስገባ ሁኔታ ዋና ዋና የጋራ መግባቢያ ሊኖራቸው እንደሚገባም አክለዋል፡፡   የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ አቶ ብርሃኑ ፀጋዬ የፍትሕ ወርን አስመልክተው እንደተናገሩት፣ ወሩ ዓመቱን ሙሉ የፍትሕ አካላቱ የሠሯቸው ሥራዎች በጋራ የሚዳሰሱበት፣ የሚቃኙበትና በሒደቱ ውስጥ የታዩ ጠንካራ ጎኖችን ለማስቀጠልና ያጋጠሙ ተግዳሮቶችን በመለየት ለቀጣይ ለማረም ትምህርት የሚወስድበት መሆኑን አስረድተዋል፡፡ ‹‹የፍትሕ ሥራ የቅብብሎሽ ሥራ ነው፤›› ያሉት ዋና ዓቃቤ ሕጉ፣ በሥራ ሒደት ውስጥ የሚታዩ ጥንካሬዎችንና ያጋጠሙ ችግሮችን ከሌሎች ጋር በመሆን ለቀጣይ ውጤታማነት ትምህርት የሚወስድበት መሆኑንም አክለዋል፡፡ የፍትሕ ወር ከተለያዩ አካሎች ጋር በመገናኘትና በመወያየት በርካታ ጉዳዮች የሚዳሰሱበት ጊዜ መሆኑን የገለጹት አቶ ብርሃኑ፣ ሁሉም ተቋማት በሪፎርም ውስጥ ቢሆኑም፣ ዋናውና ትልቁ ትኩረት ኅብረተሰቡ የሚፈልገውንና በተለይ በአሁኑ ጊዜ የሚታየውን ከሕግ የበላይነት ጋር ተያይዞ የሚታዩ ችግሮች ተፈትተው ሰላም፣ ዴሞክራሲና ልማቱ በአግባቡ እንዲፈጸም ማድረግ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ አገሪቱንና ኅበረተሰቡን እያወኩ ችግር ውስጥ እንዲገባ የሚያደርጉ ጥቂት ሰዎች መኖራቸውን ጠቁመው፣ ሕዝቡ የሕግ የበላይነት ሠፍኖና ‹‹ተው!›› ተብለው ማየት እንደሚፈልግ ተናግረዋል፡፡በወሩ ውስጥ ከተለያዩ አካላት ጋር በሚደረገው ውይይት፣ ኅብረተሰቡ የሚፈልገውን የፍትሕ ጥያቄ በምን አግባብ ምላሽ መስጠት እንደሚቻል ግንዛቤ እንደሚገኝም አቶ ብርሃኑ ጠቁመዋል፡፡ ለሪፎርሙም ግብዓት ሊገኝ እንደሚቻልም አክለዋል፡፡ አንቱ የተባሉ ምሁራንና የኅብረተሰብን አካላት በማሳተፍ ችግሮችንና ጥንካሬዎችን በጋራ በመዳሰስ፣ ሒደቱን መገምገም እንደሚቻልና ከሕዝቡም ጋር ፊት ለፊት ውይይት የሚደረግበት ወር መሆኑንም ዋና ዓቃቤ ሕጉ ገልጸዋል፡፡ ሁሉም ችግሮች እንደተፈቱ መናገር ሳይሆን፣ ያሉትን ብዙ ችግሮች እንዴት እንደሚፈቱና እንደሚስተካከሉ ከኅብረተሰቡ ጋር በመወያየት ችግሮችን መቅረፍ ትኩረት የሚሰጠው ጉዳይ መሆኑንም አስረድተዋል፡፡ የሚፈለገውን የፍትሕ፣ የሕግ የበላይነትና የሰላም ሒደት እንዴት ማረጋገጥ እንደሚቻል መነጋገር አስፈላጊ በመሆኑ፣ ከጥምረቱ ጋር በጋራ መሥራት ካልተቻለ ኅብረተሰቡ ማግኘት የሚፈልገውን መስጠት እንደማይቻልም ጠቁመዋል፡፡ ባለፈው አንድ ዓመት በተለይ ፍትሕ አካላት በሪፎርም ውስጥ መሆናቸውን የገለጹት ደግሞ፣ የጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ሚኒስቴር ዴኤታ ጌዴዮን ጢሞቴዎስ (ዶ/ር) ሲሆኑ፣ እያጋጠሙ ያሉን ተግዳሮቶችን ተናግረዋል፡፡የመጀመርያው በሪፎርሙ ያጋጠመው ተግዳሮት የአቅምና የጊዜ ውስንነት መሆኑን የጠቆሙት ጌዴዮን (ዶ/ር)፣ እንዲለወጡና እንዲስተካከሉ የሚፈለጉ ነገሮች እጅግ በጣም ብዙ ቢሆኑም፣ ይኼንን ፍላጎት በአጭር ጊዜ በሚያረካ ሁኔታ ለማስተካከልና ለመለወጥ የአቅም ውስንነት መኖሩን አስረድተዋል፡፡ ለማስተካከልና ለመለወጥ የሚሞከሩ ተቋማትም ብዙ መሆናቸውን ጠቁመው፣ ሕዝቡ ግን ለውጦቹን ትናንትናና ከትናንት በስቲያ ቢያያቸው ደስተኛ ቢሆንም፣ ያጋጠመው የአቅም ውስንነት ግን ያ እንዲሆን እንዳላስቻለ አክለዋል፡፡ ለውጥን አሳታፊ በሆነና በጥናት ላይ ተመሥርቶ ለማምጣት ጊዜ እንደሚፈልግ ተቁመው፣ ይኼ ደግሞ ጊዜና ትዕግሥት ወሳኝ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡‹‹ያለንበት የፖለቲካ ሁኔታ እጅግ ፈታኝ ነው፤›› ያሉት ሚኒስትር ዴኤታ፣ ሁከት፣ ጡዘትና ጽንፍ የበዛበትና የተጋነነ የፖለቲካ ዓውድ መኖሩን አስረድተዋል፡፡ ብዙ ቁጣ፣ ጡዘትና ብሶት ባለበት ሁኔታ ውስጥ ሆኖ ለውጥን ተግባራዊ ለማድረግ መሞከር በጣም አስቸጋሪ መሆኑንም ተናግረዋል፡፡ያለፈውን የተበላሸ ነገር ለማስተካከል ጥረት በሚረግበት ወቅት አስቸጋሪ የፖለቲካ  ዓውድ መፈጠሩና አዳዲስ ግጭቶች፣ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች፣ መፈናቀልና ሌሎች ችግሮች መከሰታቸው የሽግግርና የለውጥ ሒደቱን አስቸጋሪ እንዳደረገው ጌዴዮን (ዶ/ር) ገልጸዋል፡፡ቀደም ብሎ የተፈጸሙ ጥፋቶችን ለማስተካከል ጥረት እየተደረገ ባለበት ወቅት፣ አዲስ ግጭትና አዲስ ጥፋት መከሰቱ ሁኔታውን ይበልጥ እንደሚያወሳስበውም አክለዋል፡፡ በጣም በጦዘና ፈር በለቀቀ ‹‹ብሔርተኝነት›› እና አላስፈላጊ የፖለቲካ እንቅስቃሴዎች፣ የነፃነትና የሥርዓትን ሚዛን ባልለቀቀ መንገድ የሚካሄድ መሆኑ ለሽግግር ሒደቱ ወይም ሪፎርሙ ከባድ እንቅፋት መሆኑንም አስረድተዋል፡፡ ‹‹ሽግግርና ለውጥ አዋጅ በመቀየርና ሕግን በማሻሻል በአንድ ጊዜ የሚሆን አይደለም፤›› ያሉት ጌዴዮን (ዶ/ር)፣ ጭቆናንና አግላይነትን ማዕከል ያደረጉ ለዜጎች መብት ጥሰትና ሰብዓዊ መብት መከበር ብዙም ቦታ ከማይሰጥ ባህል ውስጥ ለመውጣት አስቸጋሪና ትልቅ ተግዳሮት መሆኑንም ገልጸዋል፡፡ የተጠያቂነት ዓይነትና ስፋት እስከ ምን ድረስ እንደሚሄድ፣ እንዴት ቅደም ተከተል እንደሚሰጥ አመዛዝኖና ከግምት ውስጥ አስግብቶ ተጠያቂነት እንዲኖው በማድረግ ለፍትሕ ማቅረብ በኢትዮጵያ ብቻ የተጀመረ ሳይሆን፣ በብዙ አገሮችም ፈተና መሆኑንና የተግዳሮቶቹን ከፍታ ጠቁመዋል፡፡ በአገሪቱ አጠቃላይ የሆነ ለዴሞክራሲና ለሰብዓዊ መብት ምቹ ያልሆነ የፖለቲካና የአስተዳደር ችግር መኖሩንም አክለዋል፡፡ በመንግሥት ጥረት ብቻ ለውጥ እንደማይመጣ ጠቁመው፣ ብዙዎቹን ችግሮች ለመቅረፍ ኅብረተሰቡን ያሳተፈ ሥራ መከናወን እንዳለበትም በመፍትሔነት አቅርበዋል፡፡ ባለፈው አንድ ዓመት ውስጥ በዜጎች ተነሳሽነት ለሽግግሩ የሚሆኑ የሲቪክ ማኅበረሰቡ ብዙ የሠራ ቢሆንም፣ በቂ ባለመሆኑ መንግሥት ለለውጥ ያለውን ቁርጠኝነት ተገንዝቦ ሁሉም በመተባበርና በትኩረት መንቀሳቀስ እንዳለበት ጥሪ አቅርበዋል፡፡ በፍርድ ቤቶች ዙሪያ እየገጠሙ ያሉ ተግዳሮቶችን በሚመለከት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዚዳንት አቶ ሰለሞን አረዳ፣ የፖሊስ አደረጃጀትና ዘመናዊ እንቅስቃሴን በሚመለከት የፌዴራል ፖሊስ ኮሌጅ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ምክትል ኮሚሽነር ጄኔራል መስፍን አበበና የማረሚያ ቤቶችን ሪፎርምና አጠቃላይ አደረጃጀት በሚመለከት የዋና ዳይሬክተሩ ልዩ አማካሪ ኮማንደር ደረጀ አቻምየለህ ዝርዝር ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡        