አርሶ አደሮች በቲማቲም ላይ የተከሰተው ቅጠል ሰርስር በሽታ ለመከላከል የጥንቃቄ እርምጃዎች መውሰድ እንዳለባቸው ግብርና ሚኒስቴር አስገነዘበ
አዲበባ፤ ሐምሌ 10/2005 (ዋኢማ) – አርሶ አደሮች በቲማቲም ላይ የተከሰተው ቅጠል ሰርስር /ፍሬ ቦርቧሪ ተባይ ቱታ አብሱሉታ /tuta absoluta /ለመከላከል በበሽታው በተጠቃው ቲማቲም የሚደርሰውን ጉዳት የሚቀንሱ እርምጃዎች መውሰድ እንደሚገባቸው የግብርና ሚኒስቴር ገለጸ። ሽታውን ለመከላከል የተጀመረው እንቅስቃሴ አበረታች ውጤት እያሳየ ነው። የሚኒስቴሩ የእንስሳትና ዕፅዋት ጤናና ጥራት ቁጥጥር ዳይሬክቶሬት ምክትል ዳይሬክተር አቶ ፍቅሬ ማርቆስ ለኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት እንዳስረዱት አርሶ አደሮች በምርቱ ላይ አደጋ እያስከተለ ያለውን በሽታ ተጨማሪ ጉዳት እንዳያደርስ ማድረግ ይገባቸዋል። በዚህም የተቀናጀ የተባይ መከላከያ ዘዴዎችን ከተባዩ የጸዳ ችግኝ በመጠቀም፣ለተባዩ መራቢያ የሚሆኑ አረሞችን በማስወገድ፣ቲማቲሙ በመደብ ላይ እያለ ጀምሮ በመከታተልና በተባዩ የተጠቁትን በጥንቃቄ ማስወገድ ያስፈልጋል። ከምርት ለቀማ በፊትም ሆነ በኋላ በበሽታው የተጎዱ ፍሬዎችን ከማሳ ውስጥ ለቅሞ በፕላስቲክ ከረጢት ሰብስቦ በደንብ ማሸግና ለሁለት ወራት ያህል በማስቀመጥ ተባዩ እንዲሞት ማድረግ እንደሚገባም አስረድተዋል። በተጨማሪም ማሳውን አጽድቶ ደጋግሞ ማረስ፣ማገላበጥና ኩብኩባውን ለፀሐይና የተፈጥሮ ጠላይ ማጋለጥ፣ለሁለት ወራት አቆይቶ አዲስ ቲማቲም መትከል እንዲሁም ቲማቲም ከሌላ ከቤተሰቡ ውጭ ከሆነ ሰብል ጋር ማፈራረቅ እንደሚገባም አቶ ፍቅሬ አሳስበዋል። ተባዩ በኢትዮጵያ ውስጥ የካቲት 15/2005 ጀምሮ የትግራይና የኦሮሚያ ክልሎች ግብርና ቢሮዎች በቲማቲም ላይ ከፍተኛ ጉዳት መከሰቱን በመጠቆማቸውና በተካሄደው ቅኝት ተረጋግጧል። ተባዩ ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ የሚሰራጨው በሰዎች በሚያደርጉት እንቅስቃሴ በመሆኑ ከሱዳን ድንበር አካባቢ በሚደረገው የግብርና ምርቶች ግብዓት አማካኝነት ወደ ኢትዮጵያ እንደገባ ይገመታል። ተባዩ አነስተኛ መጠን ካላቸው የእሳት ራት ዝርያዎች ውስጥ እንደሚመደብ ምከትል ዳይሬክተሩ ገልጸው፣ ከፍተኛ የመባዛት ችሎታ ያለውና ለተባዩ ተስማሚ በሆኑ ሞቃታማ አካባቢዎች በአንድ ዓመት ጊዜ እስከ 12 የሚደርሱ ትውልዶች ይፈጠራሉ። ተባዩን በአጭር ጊዜ የመባዛትና ፀረ ተባይ የመላመድ ባህሪ ስላለው የመቆጣጣሪያ እርምጃ ካልተወሰደ በአንድ ማሳ በቢሊዮኖች የሚቆጠሩ እሣት ራቶች ይፈጠራሉ። ችግሩን ለመፍታት በአገሪቱ ፀረ-ተባይ መድኃኒት የተሞከሩና ውጤታቸው የታወቁት ጥቂት ቢሆኑም፤ ሌላው ዓለም የተጠቀመባቸው ፀረ -ተባይ መድኃኒት አገር ውስጥ ገብተው ጥቅም ላይ በመዋል ላይ ናቸው። የእሳት ራቷ ትሉን የምትጥለው ከቦታ ቦታ እየተዘዋወረች ከመሆኑ ጋር ተያይዞ እሷን በሁሉም ቦታ ደርሶ መከላከል በጣም አስቸጋሪ ስለሚሆን በፀረ-ተባይ መድኃኒት ከመጠቀም ባሻገር ሌሎች የመከላከያ ዘዴዎችን መጠቀም ያስፈልጋል። በዚህም የሌሎች አገሮችን ልምድ በመውሰድ በአገሪቱ የሚገኙ ባለሃብቶች እሳት ራቷን ማጥመጃ /ፌርሞን/ የተባለ መሣሪያ በመጠቀም በተደረገው ሙከራ አበረታች ውጤት መገኘቱን ገልጸው፣ በማጥመጃው መሣሪያ መወደድ ምክንያት አነስተኛ ገበሬዎች ሊጠቀሙበት እንዳልቻሉ ተናግረዋል። ከዚህም ባሻገር የበሽታውን ምንነትና መከላከያ ዘዴዎች ግንዛቤ ለመፍጠር የግንዛቤ ማስጨበጥ ሥራዎች እየተከናወነ መሆኑንም ገልጸዋል። በተጨማሪም ችግሩን በዘላቂነት ለመፍታት በግብርና ሚኒስትር ዴኤታው የሚመራ የሚመለከታቸው የሥራ ክፍሎች፣የሆርቲካልቸር ልማት ኤጀንሲና የሆርቲካልቸር ፕሮዲዩሰር ኤክስፖርተር ማህበር ያሉበት የቴክኒክ ኮሚቴ መቋቋሙንና በቅርቡም ብሔራዊ ዐውደ ጥናት እንደሚካሄድ ተናግረዋል። በቀጣይም የጥናትና ምርምር እንዲሁም የክትትልና ድጋፍ ሥራዎች ተጠናክረው ይቀጥላሉ። በምሥራቅ ሸዋ ዞን አዳሚ ቱሉ ጂዶ ኮምቦልቻ ወረዳ የጎልባ አሉቶ ቀበሌ አርሶ አደር መቶ አለቃ ኤዳኦ መንገሻ በሽታው ፍሬው ላይ ጉዳት በማድረስ ቅጠሉ እንዳያቆጠቁጥ በማድረግና ግንዱን ከርክሮ በመጣል አበባ እንዳያፈራ በማድረግ ጉዳት እያደረሰባቸው መሆኑን ተናግረዋል። በዚሁ ዞን ዱግዳ ወረዳ የግራር ቆርኪ የኦዳ ቀሎ የመስኖ ውሃ ተጠቃሚ ኅብረት ሥራ ማህበር አባል አርሶ አደር ዋቅጅራ ሮባ በበኩላቸው ተባዩ ቅጠሉንና ፍሬው ውስጥ በመብላት እንደሚያበላሸው አስታውቀዋል። በሽታውን ለመከላከል በተደጋጋሚ ኬሚካልም ቢጠቀሙ በሽታው ሊጠፋ እንዳልቻለም አርሶ አደሮቹ አመልክተዋል። ቅጠል ሰርስር /ፍሬ ቦርቧሪ ተባይ ቱታ አብሱሉታ /tuta absoluta / በሽታ በደቡብ አሜሪካ አገሮች በተለይ በፔሩ የተከሰተ ሲሆን፣ስያሜውም የደቡብ አሜሪካ የቲማቲም እሳት ራት ነው። በሽታው ባለፉት ሰባት ዓመታት ወደ ስፔንና ሌሎች ደቡብ አውሮፓ አገሮች ከተዛመተ በኋላ ሰሜን አፍሪካንና ሜዲትራንያን አገሮችን በስፋት ማጥቃቱን ከግብርና ሚኒስቴር የተገኘው መረጃ እንደሚያመለክት የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ዘግቧል።