የገቢ ንግድ በመቀዛቀዙ በአንድ ወር ብቻ የሦስት ቢሊዮን ብር የጉምሩክ ገቢ ቅናሽ ተመዘገበ
በአሥር ወራት የተሰበሰበው ገቢ 198.5 ቢሊዮን ብር ነው  የኮሮና ወረርሽኝ በዓለም በመንሰራፋቱ ምክንያት አገሮች የጉዞና የእንቅስቃሴ ዕገዳ ከጣሉ በኋላ የገቢ ንግድ ተቀዛቅዞ በጉምሩክ ገቢ ላይ ጫና በማሳደሩ፣ በኢትዮጵያ በሚያዝያ ወር ብቻ የሦስት ቢሊዮን ብር ቅናሽ መመዝገቡ ተገለጸ፡፡ በጉምሩክ ኮሚሽን የኦፕሬሽን ዘርፍ ምክትል ኮሚሽነር አዝዘው ጫኔ ሪፖርተር ላቀረበላቸው ጥያቄ በሰጡት ምላሽ፣ የጉምሩክ አፈጻጸም እየተቀዛቀዘ በመጣው የንግድ እንቅስቃሴ ምክንያት ቅናሽ እያሳየ ነው፡፡ የዘጠኝ ወራት የገቢ አፈጻጸም ከ97 በመቶ በላይ እንደነበር ምክትል ኮሚሽነሩ አስታውሰው፣ በሚያዝያ ወር ግን ወደ 64 በመቶ አሽቆልቁሏል ብለዋል፡፡ኮሚሽኑ በዕቅዱ መሠረት በሚያዝያ ወር ከዘጠኝ ቢሊዮን ብር በላይ ገቢ ለማስገባት ሲንቀሳቀስ ቢቆይም፣ ወደ ስድስት ቢሊዮን ብር ገደማ ሲያሳካ፣ ሦስት ቢሊዮን ብር የሚጠጋ ጉድለት አጋጥሞታል፡፡ ይህም የተገኘው በተለያዩ ጥናቶች እንደሆነ ያስታወሱት አቶ አዝዘው፣ በየወሩ ከአንድ ቢሊዮን እስከ 1.5 ቢሊዮን ብር ከዕቅድ በላይ ገቢ በማሰባሰብ፣ በተለይ የስምንት ወራት አፈጻጸሙ ከ110 በመቶ በላይ ውጤት አስመዝግቦ እንደነበር ገልጸዋል፡፡ ነባራዊ ሁኔታው ከዚህም በላይ ተፅዕኖ ሊያሳድር እንደሚችል ሥጋታቸውን ሳይገልጹ አላለፉም፡፡ የኮሮና ቫይረስ ባስከተለው ጫና እየተዳከመ የሚገኘው የገቢ ንግድ እንቅስቃሴ እንዲነቃቃ፣ ከዚህ ቀደም ቅጣት ያስከትሉ የነበሩ የወደብ ላይ ቆይታዎች ያለ ቅጣት ዕቃዎች እንዲነሱ በማድረግ ወደ አገር ውስጥ እንዲገቡ የሚያግዝ ውሳኔ መተላለፉ ይታወሳል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ከጂቡቲ ወደብ ቀረጥና ታክስ ተከፍሎባቸው ይገቡ የነበሩ ዕቃዎች፣ አሁን ሳይከፈልባቸው ገብተው እንዲስተናገዱና ቀስ በቀስ እንዲከፈልባቸው የሚፈቅድ አሠራር እየተተገበረ እንደሚገኝ ምክትል ኮሚሽነሩ አብራርተዋል፡፡ ይህም ይባል እንጂ አስመጪዎችና ትራንዚተሮች ከወደብ ተነስተው በመጋዘን የሚገኙ ዕቃዎችን ለማስለቀቅ የተቀመጠው የአሥር ቀናት ቆይታ ጊዜ በቂ ካለመሆኑም ባሻገር የባንኮችን፣ የበዓላት ወቅትንና የዕረፍት ቀናትን በአግባቡ ያላገናዘበ በመሆኑ ለቅጣት እየዳረጋቸው እንደሚገኝ በመግለጽ ማሻሻያ እንዲደረግ ጠይቀዋል፡፡ ሪፖርተር ያነጋገራቸው አስመጪዎችና ትራንዚተሮች እንደሚሉት፣ በጉምሩክ መጋዘኖች ዕቃዎች ከአሥር ቀናት በላይ ከቆዩ የዕቃዎቹን ዋጋ 20 በመቶ የታክስ ግምት በመውሰድ ቅጣት መጣሉ አግባብ አይደለም፡፡ በአሥር ቀናት ውስጥ ዕቃዎችን ከጉምሩክ መጋዘን ለማንሳት፣ የባንኮች አሠራርና ሌሎችም መሥሪያ ቤቶች ውስጥ ያለው ቢሮክራሲ በአሥር ቀናት ውስጥ አስፈላጊ ክፍያዎችንና ሰነዶችን አጠናቆ ለመጨረስ በቂ አይደለም ብለዋል፡፡ የባንክ ሰነድ አያያዝና ሥርጭቱ፣ እንዲሁም ለጉምሩክ ኮሚሽን የሚደርስበት አሠራር ጊዜ ይፈጃል ያሉት ቅሬታ አቅራቢዎች፣ ዕቃዎቹ በሥራ ሰዓትም ሆነ ከሥራ ሰዓት ውጪ ከወደብ ወደ መጋዘን እንደገቡ ወዲያኑ መቁጠር ስለሚጀመር፣ ከአገሪቱ ነባራዊ ሁኔታ አኳያ የማያስኬድ አሠራር እንደሆነ በመግለጽ ላልተገባ ቅጣት እየተዳረጉ እንደሚገኙ  ገልጸዋል፡፡ የቅጣት ዕርምጃው በደረቅ ወደቦችም ተፈጻሚ ይደረጋል ያሉት እነዚህ አካላት፣ ከአንድ ወር በላይ በሚቆዩ ዕቃዎች ላይ የዕቃዎቹን ዋጋ ግምት በማስላት የ20 በመቶ ቅጣት እንደሚጣልባቸው ይናገራሉ፡፡ ለዚህ ቅሬታ ምላሽ የሰጡት አቶ አዝዘው፣ ይህ የጉምሩክ አሠራር ሥነ ሥርዓትን የሚደነግገው ሕግ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ፀድቆ የወጣና ትግበራውም በዚህ ዓመት ገና የተጀመረ ከመሆኑ አኳያ እንዲህ ያሉ ቅሬታዎች ስለመኖራቸው ለመገምገም የሚያስችል ነገር እንዳልተገኘ አስታውቀዋል፡፡ የባንክ ክፍያና የግዥ ትዕዛዝ ሲሰጥ፣ የመርከብ ጭነት ሰነድ እስከ ሁለት ወራት ሊፈጅ የሚችል በመርከብ የማጓጓዝ ሒደት አልፎ ጂቡቲ ወደብ ለሚደርስ ዕቃ አስፈላጊውን ሥነ ሥርዓት ቀድሞ በማጠናቀቅ፣ ከጉምሩክ መጋዘኖች በጊዜ ማንሳት የአስመጪውም የትራንዚተሮችም ኃላፊነት እንደሆነ አሳስበዋል፡፡ ከዚህ ቀደም በነበረው አሠራር ጉምሩክ መጋዘን የደረሱ ዕቃዎች እስከ 60 ቀናት እንዲቆዩ ይፈቅድ በነበረው አሠራር፣ እስከ አንድ ዓመት የሚቆዩና ከእነ ጭራሹም የሚያነሳቸው እያጡ የሚወረሱ ዕቃዎች እንደነበሩ ያስወሱት ምክትል ኮሚሽነሩ፣ ይህም አስመጪዎች ሳይዘጋጁ ያስመጡ እንደነበር ያሳያል ብለዋል፡፡ በሌሎች አገሮች ለሁለት ቀናት የሚፈቅደው የጉምሩክ ሥነ ሥርዓት፣ በኢትዮጵያ ሁኔታ ከ60 ቀናት ወደ አሥር ቀን የተስተካከለው አገር እየተጎዳች መሆኗ በመታየቱና ሁሉም የአገሪቱ ተቋማት አምነውበት የተደረገ ነው ብለዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ኮሚሽኑ 3,000 ትራንዚተሮችን በማሠልጠን የሚታዩ ክፍተቶችን ለመሙላትና ተወዳዳሪነትን በማስፈን የጉምሩክ አሠራሮች እንዲቀላጠፉ መደረጉን ጠቁመዋል፡፡ ይህም ሆኖ የቅልጥፍና አሠራርን በማስፈን አስመጪዎች የሚገጥማቸውን መጉላላት መቀነስ እንደሚገባ ሲጠቅሱም፣ በተቋሙ እየተካሄደ ስለሚገኘው የማሻሻያ ሥራ (ኢዝ ኦፍ ዱዊንግ ቢዝነስ)  አውስተዋል፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ በዚህ ዓመት 270.2 ቢሊዮን ብር ታክስ ለመሰብሰብ እየተንቀሳቀሰ የሚገኘው የገቢዎች ሚኒስቴር፣ በአሥር ወራት ውስጥ 198.5 ቢሊዮን ብር መሰብሰቡን አስታውቋል፡፡ ይህም የዕቅዱን 90 በመቶ እንዳሳካ አመላክቷል፡፡ ካለፈው በጀት ዓመት ተመሳሳይ ወቅት አኳያ የ35.3 ቢሊዮን ብር ወይም 21.6 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል ብሏል፡፡ ይሁን እንጂ በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት የአሥር ወራት ገቢ እንደ ከዚህ ቀደሙ ከዕቅድ በላይ ገቢ ለመሰብሰብ አዳጋች እንደሆነበት አስታውቋል፡፡ የተሰበሰበው ገቢ ውስጥ ከአገር ውስጥ ታክስና ከጉምሩክ ቀረጥ ሲሆን፣ ይህም በአጠቃላይ ሲታይ በአሥር ወራት ውስጥ 198.5 ቢሊዮን ብር ገቢ ሰብስቧል፡፡ ከኮሮና ባሻገር የኮንትሮባንድ ንግድ እየተስፋፋና አደጋ እየሆነ መምጣቱን በማመላከት፣ ከሚያዝያ 26 ቀን እስከ ሚያዝያ 30 ቀን 2012 ዓ.ም. ድረስ በነበሩት አምስት ቀናት ውስጥ ብቻ ከ40 ሚሊዮን ብር በላይ የሚገመቱ የተጭበረበሩ የኮንትሮባንድ ዕቃዎችን በቁጥጥር ሥር እንደዋሉ የገቢዎች ሚኒስቴር አስታውቋል፡፡ ከተያዙት የገቢና ወጪ ኮንትሮባንድ ዕቃዎች ውስጥ፣ የተለያዩ ጥይቶች የጦር መሣርያዎች፣ ተሽከርካሽሪዎች፣ ኤሌክትሮኒክስ፣ ጥራታቸው ያልተረጋገጠ የተለያዩ ምግብና ምግብ ነክ ሸቀጦች፣ ቅሽር ቡና፣ አዳዲስና አሮጌ አልባሳት፣ ሲጋራ፣ በገቢ ዕቃ አወጣጥ ቅጣትና ታክስ ሳይከፈልባቸው ሊገቡ የነበሩ የኮንትሮባንድና ሕገወጥ ዕቃዎች በተለያዩ ኬላዎችና የፍተሻ ጣቢያዎች መያዛቸው ተመልክቷል፡፡ ባህር ዳር፣ መቐለ፣ ጅግጅጋ፣ ሞያሌ፣ ድሬዳዋ፣ ሐረር፣ ሞጆ፣ አዲስ አበባ፣ አዋሽ በሚገኙ የጉምሩክ ጣቢያዎች የኮንትሮባንድ ሸቀጦቹና የጦር መሣሪያዎቹ መያዛቸውን የገቢዎች ሚኒስቴር አስታውቋል፡፡ 