የሕገ መንግሥት ትርጉም ዋነኛ አማራጭ መሆኑ ተገለፀ
 የሕገ መንግሥት ትርጉም ዋነኛ አማራጭ መሆኑ ተገለፀ አዲስ አበባ፡- በኢትዮጵያ በችግር ምክንያት ምርጫ ሳይደረግ ሲቀር የአስፈፃሚ አካል ሥልጣንን በቀጥታ የሚመልስ ድንጋጌ በሕገ መንግሥቱ ባለመኖሩ ክፍተቱን ለመሙላት የሕገ መንግሥት ትርጉም ዋነኛ አማራጭ መሆኑን ምሁራን ገለፁ፡፡  በሕገ መንግሥት ውስጥ የአስፈፃሚ አካል የምርጫ ዘመን ሲጠናቀቅ ምርጫ መደረግ እንዳለበት እንጂ፤ በችግር ምክንያት ምርጫ ሳይደረግ ሲቀር ምን መሆን እንዳለበት በቀጥታ የሚመልስ ድንጋጌ እንደሌለውም አመልክተዋል፡፡  የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ የሕገ መንግሥት ትርጉምን በተመለከተ ትናንት በአዘጋጀው የባለሙያዎች ሐሳብ መስጫ መድረክ ላይ የተገኙት ዶክተር ጌታቸው አሰፋ፣ ዶክተር ሰለሞን አየለ እና ዶክተር አደም ካሴ በሰጡት አስተያየት፤ አገሪቱ ባለችበት ሁኔታ ሕገ መንግሥት መተርጎም ‘’አስፈላጊና የተሻለ አማራጭ’’ ነው ብለዋል። የሕገ መንግሥት እና ዴሞክራሲያ አስተዳደር ጉዳዮች ተመራማሪና ጸሐፊ የሆኑት ዶክተር አደም ካሴ በውይይቱ እንዳመለከቱት፣ ምርጫ የአንድ ቀን ድርጊት አይደለም፡፡ ይህ ሁነት ብዙ ዝግጅቶች ይጠይቃል፡፡ ነገር ግን የምርጫ ሂደቱን የሚያስተጓጉል ነገር ከተከሰተ የምርጫ ጊዜ መራዘም አለበት፡፡ አሁን ባለው የኢትዮጵያ ሁኔታ ምርጫ ለማካሄድ ግልጽ ያለ ነገር ባይኖረውም እንዲህ ያሉ እውነቶችን ማረዘም የሚቻልባቸው ሕገ መንግሥታዊ ግንዛቤዎች እንዳሉ አመልክተው፣ ሁነቱ የሚራዘምበት ጊዜ ምርጫው እንዳይካሄድ የከለከለው ችግር እስኪቀረፍ ብቻ እንጂ በዚህ አጋጣሚ ያልተመረጠ መንግሥት በሥልጣን ላይ እንዲቆይ ክፍተት ለመፍጠር  አለመሆኑን ገልፀዋል፡፡  ፓርላማውም ቢሆን ምርጫ ተካሂዶ ቀጣዩ መንግሥት ሥልጣን እስኪይዝ ድረስ መበተን የለበትም ያሉት የሕግ ባለሙያው፣ ፓርላማው እንዳይበተን ከሚያስገድዱን ምክንያቶች መካከል አንዱ ወረርሽኙ ምንአልባት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅን ማራዘም ቢያስፈልግ ለዚህ ውሳኔ ፓርላማው አስፈላጊ እንደሆነ ጠቁመዋል፡፡ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕግ መምህር ዶክተር ጌታቸው አሰፋ በበኩላቸው በመድረኩ፤ በአገር አቀፍ ደረጃ የተከሰተውን ወረርሽኝ ለመከላከል ሲባል አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መታወጁን ገልፀው፣ በዚህም አዋጅ እንደ መሰብሰብ፣ ሰላማዊ ሰልፍ ማድረግ፣ የመናገር እና ሌሎች መብቶችንም ጭምር በመገደብ የኅብረተሰቡን ጤና መጠበቅ እንደሚያስችል አብራርተዋል።  አሁን በአገሪቱ ላይ የመጣው ወረርሽኝ ምርጫን ለማራዘም ምክንያት መሆኑንና ለሕዝቡ ደህንነት ሲባል ምርጫው መራዘሙ ትክክል መሆኑን ጠቁመዋል። በችግር ምክንያት የምርጫ መራዘም ሁኔታ አይቀሬ ሲሆን የአስፈፃሚ አካላት የሥልጣን ዘመን ምን መሆን  እንደሚገባው ሕገ መንግሥቱ ስለማይመልስ በሕገ መንግሥት ትርጉም ሊሸፈን ይችላል ብሎ ምክር ቤቱ መጠየቁ ተገቢ መሆኑን አስታውቀዋል፡፡ ይህም የሆነበት ምክንያት ሕገ መንግሥቱ በሰዎች ስለሚረቀቅና የሰው ልጆችም ማየት እስከሚችሉበት ብቻ አይተው ሕገ መንግሥቱን በማርቀቃቸው በሕገ መንግሥቱ ክፍተት ተፈጥሯል ብለዋል፡፡ ክፍተቱ ሕገ መንግሥትን በማሻሻል፣ በሕገ መንግሥት ትርጉም ወይም ደግሞ አዎንታዊ የሆነ የሕገ መንግሥት ትግበራ /positive constitutional practice/ ሊሞላ እንደሚችል አመልክተዋል፡፡ በሕገ መንግሥት ውስጥ ተዛማጅ ነገሮች ተነስተው ነገር ግን ተዛማጅ ነገሮች ተግባራዊ ጥያቄ በቀጥታ የማይመልሱ ከሆነ የሕገ መንግሥት ማሻሻያ ማድረግ ይገባል፡፡ አገሪቱ የሕገ መንግሥት ትርጉም ያስፈለገው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ላይ በመሆኗ ያለውን የሕግ ክፍተት ይሞላል ተብሎ በመታሰቡ ነው ብለዋል፡፡  “ በአሜሪካ ሕገ መንግሥት በማህበር የመደራጀት መብት በግልጽ አልተመለከተም። ነገር ግን ከሌሎች ተዛማች ሕጎች ጋር በማቀናጀት እንዲተገበር ተደርጓል ” ሲሉም በአብነት አቅርበዋል፡፡  የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ምርጫ በአምስት ዓመት መካሄድ እንዳለበት ይደነግጋል እንጂ፣ በችግር ጊዜ መውጫው ምን እንደሆነ አልሸፈነም በማለትም ዶክተር ጌታቸው አስረድተዋል፡፡  ስለዚህም ተዛማጅ ከሆኑት የሕገ መንግሥት ድንጋጌ በትርጉም ክፍተቱ ሊሞላ ይችላል ሲሉም ጠቁመዋል፡፡  የአፍሪካ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን ሊቀመንበር ዶክተር ሰሎሞን አየለ በበኩላቸው፣ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚታወጅበት ጊዜ ምርጫ እንዲካሄድ ሕገ መንግሥቱ በደነገገበት ጊዜ ላይ ሲወድቅ ሕገ መንግሥቱ ጥያቄውን ሊፈታ የሚያስችል ግልጽ ድንጋጌ ማስቀመጡን ማየት እንደሚገባ ገልፀዋል። በምርጫ ጉዳይ ላይ የተለያዩ አገራት የተለያየ የሕገ መንግሥት የማሻሻያ አሠራር እንዳላቸው የኢትዮጵያም ሕገ መንግሥት በዚሁ መሠረት በአግባቡ ሊታይ እንደሚገባ አመልክተዋል። በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 54/1/ እና 58/3/ ምርጫ ዘመኑ ከማለቁ አንድ ወር በፊት መደረግ አለበት ተብሎ የተደነገገው ከአገሪቱ ነባራዊ ሁኔታ አንፃር ታይቶ ሊተረጎም እንደሚችል አስታውቀዋል። ይህ ግልጽ የሆነ የሕገ መንግሥት ድንጋጌ በመሆኑ ትርጉም  አያስፈልገውም የሚሉ አካላት ድንጋጌውን ከነባራዊ ሁኔታ አንፃር ማየት ይገባቸዋል ብለዋል፡፡  ሕገ መንግሥትም መተርጎም ያለበት አንቀጾች ለብቻ ተነጥለው ሳይሆን፤ ሕገ መንግሥቱ አንድ ዓላማ እንዳለው የሕግ ሰነድና እያንዳንዱ አንቀጽ ከሌሎች አንቀጾች ጋር ተናቦ የተፈለገውን ዓላማ እንዲሰጥ ተደርጎ መሆኑንም አመልክተዋል፡፡  ስለዚህም የአንቀጽ 54/1/ እና 58/3/ ትርጉም ከአንቀጽ 93 ጋር እና ከሌሎች ተገቢ ተዛማጅ ድንጋጌዎች ጋር አንድ ላይ ቢታዩ በተቃራኒ ጎራ የሚያነሱት ድምዳሜ ላይ መድረስ አይቻልም ሲሉም ተናግረዋል፡፡  የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሥራ ላይ ባለበት ጊዜ መንግሥት በሥራ ላይ ሆኖ ስላለባቸው የሕገ መንግሥት ትርጉም መጠየቁ ተገቢ መሆኑን አመልክተው፤ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ እስካለ ድረስም የመንግሥት የሥራ ዘመን ስለማያበቃ ሕገ መንግሥት መተርጎም አለበት ብለዋል፡፡ በሐሳብ መስጫ መድረኩ ላይ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት ወይዘሮ መዓዛ አሸናፊን ጨምሮ ከተለያዩ ተቋማት የተውጣጡ ባለሙያዎች ተገኝተዋል።   አዲስ ዘመን ግንቦት 9/2012 አብርሃም ተወልደ 