አዲሱ የብር ኖት የዋጋ ግሽበትን እንዴት ሊታደገው ይችላል?
ባሕር ደር፡ መስከረም 21/2013ዓ.ም (አብመድ) የምጣኔ ሀብት ምሁራን የአንድ ሀገር የገበያ ሁኔታ የመንግሥት ጥንካሬ እና ድክመት መለኪያ ነው ይላሉ፡፡ የተረጋጋ ገበያ የጠንካራ መንግሥት የሥራ ውጤት ነው፡፡ ያልተረጋጋ ገበያ ደግሞ የደካማ መንግሥት ማሳያ ነው፡፡ በእንጅባራ ዩኒቨርሲቲ የምጣኔ ሀብት መምህሩ ካሱ ኃይሉ በኢትዮጵያ አብዛኛው የገበያ ሥርዓት የሚዋዥቅ እና የአቅርቦት እጥረት ያለበት መሆኑን ያምናሉ፡፡ በኢትዮጵያ አዲሱ የብር ኖት ሥራ መጀመር ከባንክ ኢኮኖሚ ሲስተም ውጭ የነበረውን ገንዘብ በሥርዓት ሕጋዊ ሆኖ እንዲመራ እንደሚያደርገውም ተስፋ አድርገዋል፡፡የአንድ ሀገር ብር በገበያ ውስጥ ሊበዛና በባንክ ሥርዓት ውስጥ ላይገባ የሚችልባቸው ምክንያቶች ገንዘብ ከባንክ ውጭ በመሆኑ እንደሌለ ተቆጥሮ አዲስ ሲታተም እና መንግሥት ዕዳን ለመክፈል ተጨማሪ ገንዘብ ወደ ገበያው ሲያስገባ ነው፡፡ መንግሥት ከፍተኛ የሆነ የውጭ ብድርን ለመመለስ አዲስ ገንዘብ ሲያትምና ወደገበያው ሲያስገባ የዋጋ ንረት ሊከተል ይችላል፡፡ ሌላው ደግሞ ኢኮኖሚው የሚፈልገውን ጥያቄ ለመመለስ እና ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ገንዘቦችን መልሶ ለመተካት እንደአዲስ ሲያትም መሆኑን ተናግረዋል፡፡ ይህ ግን በአንድ ሀገር የገንዘብ ሕትመቱን ደረጃ ያልጠበቀ የባንክ ሲስተም ካለ አሁንም በርካታ ገንዘብ ውጪ ማደር እንዲጀምር በር ይከፍታል ብለዋል፡፡በዚህ ጊዜ ሀገሪቷ ለኢንቨስተሮች የማበደር አቅም ታጣለች፣ ከመንግሥት ቁጥጥር ውጪ የሆነው ገንዘብ ያልተረጋጋ የገበያ ሥርዓት መፈልፈያም ይሆናል፡፡ ያልተረጋጋ ገበያ ደግሞ ጥቂት ባለጸጎች በብዙ ሥራ አጦች ይታጀባሉ፤ በጥቂት ገንዘብ የሚሠሩ ሠራተኞችም ይከበባሉ፡፡ይህ ከኢኮኖሚ ኢ-ፍትሐዊነት በተጨማሪ ያልተረጋጋ መንግሥት መገለጫ ነው፡፡ ምሁሩ እንደተናገሩት በባንክ ሥርዓት የሚያልፍ ገንዘብ መኖር የባንኮችን የማበደር አቅም ያሳድጋል፤ የተበደሩ አልሚዎችም ለበርካቶች የሥራ ዕድል ምንጭ እየሆኑ እንዲሄዱ ያደርጋል፡፡