የስፖርት ስነ ልቦና ክህሎቶች
የስነ ልቦና መርሆዎች እና ፅንሰ ሃሳቦች በስፖርት አውድ ላይ ሲተገበር ‹‹ስፖርት ስነ ልቦና ››እየተባለ እንደሚጠራ የዘርፉ ምሁራን ይናገራሉ፡፡ ዛሬ ይህንኑ ዘርፍ በስፋት ለመዳሰስ በቅርቡ በኢትዮጵያን ምሁራን የተሰናዳ አንድ ጥናትን መሰረት እናደርጋለን።የስፖርት ስነ ልቦና መርሆዎችን በመከተል ‹‹አእምሮን እንዴት ማሰልጠን እና ብቃትን ማሻሻል ይቻላል?›› የሚለው ጉዳይ ላይ ሰፊ ጥናታዊ ዳሰሳ ከኢትዮጵያ የስፖርት አካዳሚ ጋር በትብብር ያካሄዱት የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ረዳት ፕሮፌሰር አቶ አእምሮ አስማማው እና የስነልቦና ትምህርት ክፍል መምህር አቶ ተሾመ አጀበው ናቸው።ምሁራኑ በዘርፉ የሚታየውን ሳይንሳዊ የመፍትሄ አቅጣጫ የማሳየት ክፍተት ለመሙላት ይረዳል ያሉትን ጥናታዊ ፅሁፍ ባቀረቡበት ወቅት የሚከተለውን የመነሻ ሃሳብ አስፍረዋል።በስፖርቱ ዘርፍ ስኬታማነትን ለማግኘት የቴክኒክ፣ የታክቲክ፣ የአካል ብቃት እንዲሁም የአእምሮ ክህሎት አስፈላጊ መሆኑን በመግለፅ ይህንን ጉዳይ በጠንካራ መረጃ ለማስቀመጥ እንዲረዳቸው የአውስትራሊያ የክሪኬት ቡድን አሰልጣኝ የነበሩትን የጆን ቦቻናን ምክረ ሃሳብ ያሰፍራሉ፡፡ እርሳቸውም ስፖርተኞች በቋሚነት በችሎታቸው ልክ ውጤት ማምጣት እንዲችሉ አእምሯዊ ክህሎቶችን በመረዳት በማሰልጠን በመጨረሻም ወደ ከፍተኛ ብቃት ለመድረስ በመጠቀም የስፖርት ስነ ልቦና ግዙፍ ድርሻ እንዳለው ይናገራሉ። እንደ
ስፖርት ስነ ልቦና ባለሙያዎች አመለካከት በሁሉም ዘርፍ ላይ የሚገኙ ስፖርቶች በማዘውተሪያ ስፍራዎች ላይ ከሚያደርጓቸው ልምምዶች እና ዝግጅቶች እኩል አእምሯዊ ጥንካሬያቸውንም ማዳበር እና ማሰልጠን ይጠበቅባቸዋል፡፡ የልምምድ ድርጊቱም በእለት ተእለት እንቅስቃሴዎች ላይ በእቅድ ሊከናወኑ እንደሚገቡ ይናገራሉ፡፡ በዋናነት በስፖርት ውስጥ የብቃት ጫፍ ላይ ለመድረስ መካተት የሚገባቸው ግላዊ ምክንያቶች፣ ከመነቃቃት ጋር እንዲሁም ከአካባቢያዊ ጉዳዮች ጋር የሚያያዙ መሆናቸውን ባለሙያዎቹ ያስቀምጣሉ፡፡ እነዚህ ሶስት አስፈላጊ ነጥቦችን አቆራኝቶ ተግባራዊ ማድረግ ስፖርቱ አካላዊ፣አእምሯዊ እና የስሜት ዝግጅት እንዲኖረው ከፍተኛ እገዛ የሚያደርግ መሆኑን ይገልፃሉ፡፡ ስፖርቶች ጥሩ የአእምሮ ዝግጅት ይዘው ወደ ውድድር እንዲገቡ የስነ ልቦና ስልጠና ስልቶች ተግባራዊ ይሆናሉ፡፡ ለምሳሌ ያህል አንድ የረጅም ርቀት የአትሌቲክስ ስፖርት ተወዳዳሪ ምንም ያህል እንኳን አካላዊ ብቃቱንም በልምምድ አዳብሮ ቢገባ እንኳን የስነ ልቦና ዝግጅት ማድረግ ካልቻለ ውጤታማ ሊሆን አይችልም፡፡ በመሆኑን ስነ ልቦናዊ ዝግጅት ከምንም ነገር በላይ ወሳኝ መሆኑን ያስገነዝባል፡፡ እነዚህን የስነ ልቦና ክህሎቶች ግን በስልጠና እና በእለት ተዕለት ልምምድ ላይ ተግባራዊ በማድረግ ከአካል ብቃት ጋር ቅንጅት በመፍጠር ውጤታማ መሆን እንደሚቻል ነው የዘርፉ ምሁራን እና ተመራማሪዎች ለመጠቆም የሚሞክሩት። እንደ ምሁራኑ የጥናት ውጤት ‹‹የስፖርት ስነ ልቦና መነቃቃት›› በሁለት መንገድ የሚመጣ ሲሆን እነርሱንም ‹‹ውጫዊ እና ውስጣዊ›› በማለት ያስቀምጧቸዋል፡፡ አንድ ስፖርተኛ ያለ ማንም አነሳሽነት ሁሉንም ነገር በራሱ የሚያከናውን ከሆነ ውስጣዊ መነቃቃት እንዳለው ይታመናል። ከዚህም ሌላ ከፍተኛ ብቃት ላይ መገኘቱን እና የአሸናፊነት ባህሪ መላበሱንም የሚያመላክት መሆኑን ይገልፃል። አንድ ስፖርተኛ ውስጣዊ የስነ ልቦና መነቃቃት ከሌለው ይህን የሚያዳብርበትን ዘዴዎችም ጥናት ያስቀምጣል። በዚህም ማበረታቻ፣ አድናቆት እንዲሁም ሽልማቶች ሳይጠብቁ የልምምድ ስነ ስርአትን በማክበር እና ተጨማሪ ሰዓት በመስራት ማምጣት እንደሚችል ይጠቁማል፡፡ አብዛኛውን ጊዜ ይህ አይነት ተነሳሽነት የሚከሰተው ተጫዋቹ ወይም ስፖርተኛው የሚሳተፍበትን ስፖርት ከውስጥ የማፍቀር እና ለስኬቱም በትጋት የመስራት ስሜት ሲኖረው ነው። በሌላ በኩል አንድ ስፖርተኛ ውጫዊ መነቃቃት አለው የሚባለው በሽልማት፣በማበረታቻ እና በአድናቆት ሲታገዝ እና እርሱን ለማግኘት ጥረት ሲያደርግ በሚያመጣው ስኬት መሆኑን በጥናቱ ተጠቁሟል። ታዲያ ይህን አይነት ስነልቦናዊ የማነቃቂያ ዘዴ መጠቀሙ ለአንዳንድ ስፖርተኞች መልካም መሆኑን በምክረ ሃሳብ ደረጃ ያስቀምጣል። በጥቅሉ በስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራዎች ላይ የሚካሄደውን የልምምድ፣ የስልጠና ይዘትን፣ ቦታን፣ ብሎም ቅደም ተከተልን መቀየር፤ትኩረትን የመቆጣጠሪያ ልምምድ፤ስፖርተኞች አእምሯዊ ምስለ እይታ እንዲጠቀሙ ማድረግ ከማነቃቂያ ስነ ልቦናዊ ዘዴዎች መካከል መሆናቸውን የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ረዳት ፕሮፌሰር የሆኑት አቶ አእምሮ አስማማው እና የስነልቦና ትምህርት ክፍል መምህር የሆኑት አቶ ተሾመ አጀበው ይፋ ያደረጉት ሳይንሳዊ ጥናት ያመላክታል። የስነ ልቦና ጠቢባኑ ከሚያነሷቸው ሌሎች አንኳር ጥያቄዎች መካከል የስፖርተኞች ትኩረት ማጣትን የሚመለከቱ ናቸው፡፡ በተለያየ ምክንያት በውድድር እና ልምምድ ሜዳዎች ጥሩ ብቃት ያላቸው እና ልዩነት መፍጠር የሚችሉ ስፖርተኞች ሳይቀሩ ትኩረታቸውን ሲያጡና ወቅታዊ ብቃታቸው ሲወርድ ይስተዋላል። ይህን ጉዳይ በዚህ መልክ ያስቀምጡታል። አንድን ስፖርተኛ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ትኩረቱን ይቀንሳሉ ተብለው የሚታሰቡት ጉዳዮች ውጫዊ እና ውስጣዊ ክስተቶች ናቸው፡፡ ውጫዊ ክስተት ሲሆን በቀጥታ ከአካባቢያዊ ክስተቶች ጋር የሚያያዝ ሲሆን ሌላኛው ደግሞ የግል ሃሳቦች፣ስሜቶች እና አካላዊ ወቅታዊ ሁኔታዎች ናቸው፡፡ ስፖርተኛው ትኩረቱን የሚነጠቅበትን ምክንያቶች ከዘረዘሩ በኋላ ይህን መሰል ሁኔታ በሚያጋጥምበት ወቅት በምን መንገድ መፍትሄ ማግኘት እና ወደ ተነቃቃ ሙሉ ትኩረት መመለስ እንደሚቻል ለማመላከት ይሞክራሉ፡፡ እነዚህ ዘዴዎች በስፖርቱ ዓለም ድል የመንሻ ቁልፎች መሆናቸውንም ይናገራሉ፡፡ ከነዚህ የትኩረት መሰብሰቢያ ዘዴዎች መካከል ‹‹የብቃት ግብ መጣል›› ወይም ውጤት ለማግኘት ከመጓጓት ይልቅ በድርጊቶች ላይ ትኩረት ማድረግ ቀዳሚው መሆኑን ያስቀምጣሉ፡፡ በመቀጠል የዘወትር ልማዶችን ሳያጓድሉ መጠቀም አስፈላጊ መሆኑን ያሳስባሉ። በልምምድ እና በውድድር ስፍራዎች ላይ ትኩረት ለመሰብሰብ በሚደረገው ሂደት ላይ አሰልጣኞች፣የቡድን መሪዎች፣የቡድን አጋሮች እንዲሁም ደጋፊዎች ተጫዋቹ ሙሉ አቅሙን እና ትኩረቱን እንዲያቀናጅ የማነቃቂያ ቀስቃሽ ቃላትን መጠቀምን ይመክራሉ፡፡ በህሊና ምስል ቀጣይ ለማግኘት የታሰቡ ስኬቶችን መሳል እና በአካላዊ ልምምድ እና ማፍታታት ላይ ማተኮር ከነዚህ የትኩረት መሰብሰቢያ ዘዴዎች መካከል የሚደባለቁ መሆናቸውን ነው የምሁራኑ የጥናት ውጤት የሚያሳየው። ጥናታዊ ፅሁፉ
ከላይ ለመመልከት የሞከርናቸውን
የስፖርት ስነ ልቦና
ትርክቶች ለውጤት መሰረት
ናቸው በማለት ይደመድማል፡
፡ ስኬት እና ውድቀት
ልክ እንድ አካላዊ
ብቃቶች በአእምሯዊ ክህሎቶች
ላይ እንደሚመረኮዝ ያሳየናል፡፡
የስፖርት ሳይኮሎጂስቶች ባደረጓቸው
የተለያዩ ጥናቶች የስፖርተኞች
የአእምሯዊ ሁኔታቸው በብቃታቸው
ላይ ተፅዕኖ እንደሚያሳድር
ማወቃቸውንም ነው የሚናገሩት።
ምሁራኑ ጉዳዩን ሲያጠቃልሉ
ስፖርተኞች አእምሯቸውን ማሰልጠን
ከእለት ተዕለት የአካል
ብቃት ልምምዳቸው እኩል
ሊተገብሩት የሚገባ ጉዳይ
መሆኑን ያስገነዝባሉ። እያንዳንዱ
ስፖርተኛ የላቁ ውጤቶችን
የሚያስመዘግቡበት የሃይል
ምንጭ እንዳላቸው በማሳየትም
ይህንኑ ስጦታ በተለያዩ
የስፖርት ስነ ልቦና
መርሆ እና ዘዴዎች
በይበልጥ ማዳበር እንደሚገባ
ምክረ ሃሳባቸውን ይሰጣሉ።
የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ረዳት
ፕሮፌሰር አእምሮ አስማማው
እና የስነልቦና ትምህርት
ክፍል መምህሩ አቶ ተሾመ
አጀበው ብዙም ባልተለመደ
መልኩ በአገራችን ያለውን
የተዳከመ የስፖርት እድገት
ምክንያት በቀጥታ ከስነ
ልቦና ጋር በማገናኘት
ሳይንሳዊ ትንታኔ እና መፍትሄ
ለማመላከት ችለዋል። በስፖርቱ
ዘርፍ ኢትዮጵያ የስኬት
አናት ላይ እንድትደርስ
ይህን መሰል አዳዲስ
እይታዎች እና ስነ ዘዴዎች
ማመላከት በእጅጉ ጠቃሚ
መሆኑንም አሳይተውናል። አዲስ ዘመን ሀምሌ 14/2011ዳግም ከበደ 