ስፖርቱን ‹‹በተሰጥኦ ሥፍራዎች››
በተለያዩ የአገሪቱ አካባቢዎች የፈለቁ ኢትዮጵያውያን አትሌቶች ለበርካታ ዓመታት በታላላቅ የዓለማችን የአትሌቲክስ ውድድሮች ላይ ለኢትዮጵያ የላቁ ውጤቶችን እያስመዘገቡ ቆይተዋል፡፡ በረጅም ርቀት 10ሺ እና
5ሺ ሜትር፤ እንዲሁም በመካከለኛ ርቀት የአትሌቲክስ ውድድሮች ዓለምን ተቆጣጥረዋል፡፡ በማራቶንና በጎዳና ላይ ሩጫዎች በሚያስመዘግቧቸው ውጤቶችም የገነኑ ናቸው፡፡ የኢትዮጵያ የሰንደቅ ዓላማዋ ምልክትና መታወቂያዋ የሆነው የአትሌቲክስ ስፖርት ከእጅ
ሳያመልጥ፤ እንዲሁም በዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና በፍፁም የበላይነት በሜዳሊያ እያሸበረቅን ውጤት ባስመዘገብንባቸው የአት ሌቲክስ ውድድሮችን ጠብቆ ለማስጓዝም ሆነ ተጨማሪ ድሎችን ለማስመዝገብ አዳዲስ የአሠራር ስልቶችን መከተል እንደሚገባ ምሁራን ይናገራሉ፡፡ በዓለም አቀፍ
ደረጃ ስሟ በገነነው የሯጮች ምድር ኢትዮጵያ በተንጣለሉ መስኮች እና ጋራዎች ልምምድ እና ስልጠና ማካሄድ የተለመዱ ትእይንቶች ቢሆኑም፤ የትኛው አካባቢ ለየትኛው የስፖርት ዓይነት ልምምድ ይሆናል የሚል ሳይንሳዊ እሳቤን ተከትሎ በመስራት ረገድ ከፍተት መኖሩንና፤ ለአትሌቲክሱ ስፖርት የተሰጥኦ አካባቢዎችን ለይቶ አትሌቶችን ማፍለቅ ትኩረት የሚሻው ጉዳይ ስለመሆኑ የሚናገሩት የዘርፉ ምሁራን ይህን መሰል ሳይንሳዊ ጥናትና ዘመናዊ የልምምድ መዋቅር በአግባቡ ተዘርግቶ ሊሰራበት እንደሚገባም ያሳስባሉ፡፡ በደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ የስፖርት ሳይንስ መምህር ረዳት ፕሮፌሰር አረፋይኔ መስፍን እንደሚሉት፤ የተሰጥኦ ስፍራ የሚባለው በዋናነት በኢትዮጵያ የተለመደውን የረጅም ርቀት ሩጫ መነሻ ያደረገ ነው፡፡ ሳይንሱም የሚደግፈው ይህንኑ ነው፡፡ ረጅም ርቀትን በሚመለከት ከዚህ ቀደም የተጀመሩ ሥራዎች አሉ፡፡ ለምሳሌ ደብረ ብርሃንና አሰላ በቆጂ አካባቢዎች ለረጅም ርቀት ተስማሚ ስፍራዎች ናቸው ተብለው ይታሰባሉ፡ ፡ በደቡባዊ የትግራይ ክፍል ማይጨውና ራያ አካባቢ ለረጅም ርቀት ሩጫ ተስማሚ ከሚባሉት ስፍራች መካከል ናቸው፡፡ በአማራ ክልል ጎጃም ጢስ አባይ አካባቢም ተከላ የሚባለው ስፍራ እንዲሁ አመቺ ቦታ ነው፡፡ ደቡብ ጎንደር ወረታን ተከትሎ ባሉት ደጋማ አካባቢዎች እስካሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ ከተሰጥኦ ስፍራዎች ውስጥ ተመድበው እየተሰራባቸውና የተሻለ የአትሌቲክስ ስፖርተኞች እየፈለቁባቸው ይገኛል፡፡ በዋናነት አሁን ያሉት የረጅም ርቀት ቦታዎች ለመካከለኛ ርቀት ሩጫዎችም ያገለግላሉ፡፡ ‹‹ለአጭር ርቀትና የሜዳ ተግባራት የስፖርት ዓይነቶች በአብዛኛው በአገሪቱ ያሉ ቆላማ አካባቢዎች ተመራጮች ናቸው፡፡ ነገር ግን በዚህ መስክ ያን ያህል በዓለም መድረክ አንታወቅበትም፡፡ ለዚህ የስፖርት ዓይነት የተሰጥኦ ቦታዎችን ለይቶ መስራት ከተቻለ ግን ውጤት ይገኝበታል፡፡ በእርግጥ ጅማሬዎች አሉ፡፡ ለምሳሌ ቆቦ አካባቢ ይህንን በተከተለ መንገድ የተጀመሩ ሥራዎች አሉ፡፡ በምሥራቅ የአገሪቱ አካባቢዎች ሱማሌና አፋር አካባቢ ተስማሚ ቦታዎች አሉ፡፡ የሜዳ ተግባራት በተለይ ውርወራ በደቡብ ኦሞ አካባቢ ያሉት ስፍራዎች ልምምድ ቢደረግባቸው ምቹ መሆናቸው ይመከራል፡፡ በጋምቤላና ቤኒሻንጉል ጉሙዝ አካባቢዎችም በፕሮጀክትም ሆነ በክለብ ደረጃ ያሉ አትሌቶች ኢትዮጵያን በመወከል ትልቅ ውጤት እያመጡ በመሆናቸው ስፍራው ትኩረት እንዲደረግበት ያነሳሳል›› ሲሉ ረዳት ፕሮፌሰር አረፋይኔ የትኛው ሥፍራ ለየትኛው የስፖርት ዓይነት መለማመጃ እንደሆነ ያብራራሉ፡፡ የተሰጥኦ ስፍራ የሚባሉ ቦታዎችን ለመለየት የረጅም ርቀት ከፍታን መሠረት ያደረጉ የአየር ጣባዮች፣ ለአጭር ርቀትና ለሜዳ ተግባር ስፖርቶች በባህሪያቸው ኃይልን ስለሚፈልጉ፤ የጡንቻና ሌሎች አካላት ውህደትን በመጠቀም ስለሚሰራ፤ ለአተነፋፈስ ሥርዓቱ ምቹ የሆኑ የአየር ጠባያትን በመለየት አካባቢዎችን ማወቅ እንደሚቻል ነው ረዳት ፕሮፌሰር አረፋይኔ የሚናገሩት፡፡ እንደ እርሳቸው ማብራሪያ፤ በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ የተሰጥኦ አካባቢዎችን በመለየት ልምምድ የማድረግ ሁኔታው በከፊል ያለ ቢሆንም ከውጤት አኳያ ሲመዘን ግን በዚህ ሂደት የመጓዝ ልምዱ ተጨማሪ ሥራዎችን የሚጠይቅ ሆኗል፡፡ ለዚህም ጥናት ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ የተጀማመሩ ነገሮች ቢኖሩም ሙሉ ለሙሉ አጥጋቢ ናቸው ለማለት ግን አያስደፍርም፡፡ ለስፖርቱ የተለዩ የተሰጥኦ ስፍራችን መጠቀም ማለት 50 በመቶውን የስፖርቱን ሥራ እንደማቃለል ነው የሚሉት ረዳት ፕሮፌሰሩ፤ በተፈጥሮ ላይ ተመስርቶ መስራቱ በዋናነት የበለጠ ውጤታማ እንደሚያደርግ፤ በመሆኑም የአትሌቲክስ ማሰልጠኛ ማዕከላትን የተሰጥኦ ስፍራዎች ባሉባቸው አካባቢዎች በመገንባት የላቀ ሥራ መስራት እንደሚያስፈልግ ይመክራሉ፡፡ በተለይ ለአጭር ርቀት ተስማሚ የሆኑ ቆላማ አካባቢዎችን ለይቶ ማዕከላትን ማስፋፋት ከተቻለ በዚህ ዘርፍ ውጤታማ መሆን እንደሚቻልም ይጠቁማሉ፡፡ በደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ የስፖርት ሳይንስ መምህር የሆኑት ረዳት ፕሮፌሰር አማረ ጥጋቡ በበኩላቸው፤ ስፖርትን በሚመለከት የተሰጥኦ ሥፍራ የሚባለው ለስፖርቱ በቂ አቅም መስጠት የሚችል አካባቢ ነው ይላሉ፡፡ አክለውም በኢትዮጵያ በተለምዶ ደጋማው አካባቢ ብቻ የተሰጥኦ ስፍራ የሚመስላቸው መኖራውንና ነገር ግን ምቹ የአትሌቲክስ ቦታዎች ደጋማ አካባቢዎች ብቻ አለመሆናቸውን፤ ስፍራዎቹም የሚወሰኑት በስፖርቱ ዓይነት መሆኑን ይናገራሉ፡፡ ረዳት ፕሮፌሰር አማረ እንደሚሉት፤ በኢትዮጵያ ያሉ አትሌቶች በረጅምም ይሁን በአጭር ርቀት ላይ የሚሳተፉት አንዱን አካባቢ ብቻ መርጠው ነው፡፡ ይህም በተደጋጋሚ ስለሚተገበር አካባቢው ላይ ያለውና ስፖርቱን የሚያዘወትረው የማህበረሰብ ክፍል አዕምሮ ውስጥ በመያዙ፤ ሙያተኛውም ቢሆን ለአትሌት የተመረጡት እነዚህ ስፍራዎች ብቻ ናቸው ብሎ በመፈረጁ አማራጭ የተሰጥኦ ስፍራዎችን ለይቶ መተግበር አልተቻለም፡፡ ጥናትንና ሳይንስን መሠረት ባደረጉ በተለይም ከአየር ንብረቱ ጋር ተያይዞ የትኛው ስፖርት በየትኛው አካባቢ መሰራት እንዳለበት ግንዛቤ መያዝ ሲገባ ከዚህ አንጻር ብዙ ያልተሰሩ ጉዳዮች መኖራቸው ተስተውሏል፡፡ ‹‹በተለይ በምሥራቅ አፍሪካ አካባቢ ያሉ አትሌቶች ልምምዳቸውን በዘልማድ ስለሚያደርጉ እነዚህን አትሌቶች ምሳሌ በማድረግ ገና ከጀማሪነታቸው ተለምዷዊ የሆነውን የስልጠና ሥፍራ ለመምረጥ ይገደዳሉ፡፡ ታዋቂ አትሌቶችን ምሳሌ የማድረጉ አዝማሚያ ከቦታ መረጣ ብቻ ሳይሆን የሩጫውንም ርዝመት መነሻ ያደረገ ነው፡፡ ለምሳሌ በአንድ ቦታ በብዛት የረጅም ርቀት አትሌቶች ካሉ አዳዲሶቹም መሮጥ የሚፈልጉት ረጅም ርቀቱን ነው፡፡ ይህ እንደ ባህል የቀድሞ አትሌቶችን እግር ተከትሎ የመጣ ነው›› ይላሉ ረዳት ፕሮፌሰር አማረ ጥጋቡ፡፡ ረዳት ፕሮፈሰር አማረ፤ የአጭር ርቀት ሩጫዎች የበለጠ ሳይንሳዊ እውቀትን ስለሚጠይቁና እንደ አገርም ለዚህ የሚያበቃ አቅም ባለመኖሩ ባልተጠኑና ለዚህ የሩጫ ዘርፍ ተብለው ባልተመረጡ ስፍራዎች ላይ የመሮጥ ችግርም በተደጋጋሚ እንደሚስተዋል፤ አብዛኛውንም ልምምዱን የሚያደርጉት በራሳቸው ጥረት እንደ ሆነና ሙያዊ እገዛ ላይ ክፍተቶች እንዳሉም ጠቅ ሰዋል፡፡ ‹‹በኢትዮጵያ ያሉ አትሌቶች እንደየስፖርቱ ተፈጥሯዊ ሁኔታ በተመረጡ የተሰጥኦ ስፍራዎች ላይ ልምምድ ቢሰሩ አሁን በተለመደው የ5ሺ እና የ10ሺ ርቀቶች ላይ ብቻ ተንጠልጥለው አይቀሩም ነበር፡፡ በሁሉም የስፖርት ዓይነቶች ተጠቃሚ መሆን ይቻል ነበር፡፡ ለምሳሌ በኦሊምፒክ ውድድር በብዙ የስፖርት ዓይነት ባለመሳተፍ ዝቅተኛ ደረጃ ላይ እንገኛለን፡፡ በመሆኑም በአገሪቱ የሚገኙትን ተፈጥሯዊ ሁኔታን እንደ ምቹ አጋጣሚ በመጠቀም የስፖርት ዓይነት ተሳትፎን ማብዛት ያስፈልጋል፡፡ በእያንዳንዱ የስፖርት ዓይነት በርካታ ቁጥር ያላቸው ስፖርተኞችን ማፍለቅ ከተቻለ አገሪቷ ስሟ ከሚወሳው የአምስትና አስር ሺ ሩጫ በተጨማሪ በአጭር ርቀትና የሜዳ ተግባራት የውድድር ዓይነቶች የመሳተፍ እድሏ ከፍ ይላል፡፡ ይህን ተግባራዊ ለማድረግ ደግሞ እያንዳንዱን ስፖርት ለይቶ ስልጠና መስጠትና በርካታ ፕሮጀክቶችን ማስፋፋትን ያካትታል›› ሲሉም ረዳት ፕሮፌሰሩ አማረ ምክረ ሀሳባቸውን ያስቀምጣሉ፡፡አዲስ ዘመን ግንቦት 2/2011