በኤክሳይዝ ታክስ ሰበብ የታየው የዋጋ ንረት መነሻው የተዛባ የገበያ ሥርዓት ነው ሲል መንግሥት አስተባበለ
አምራቾች በተደረገው ማሻሻያ ላይ ቅሬታ አቅርበዋል  መንግሥት የታክስ መሠረትን ለማስፋት ብሎም የገቢ ምጣኔውን ለማሳደግ፣ በሕዝብ ጤንነት ላይ ጉዳት ያደርሳሉ የተባሉትን ጨምሮ የቅንጦት ዕቃዎች ላይ ሲጣል በቆየው የኤክስይዝ ታክስ ላይ ማሻሻያ እንደሚደረግ ካሳወቀበት ጊዜ ጀምሮ የታየው ከፍተኛ የዋጋ ንረት፣ በተዛባ የገበያ ሥርዓት ምክንያት እንደሆነ በመግለጽ አስተባበለ፡፡ በገበያው ላይ በተለይ ያገለገሉ መኪኖች ዋጋ በከፍተኛ መጠን ጭማሪ ከማሳየቱም ባሻገር፣ የዋጋ ጭማሪው በሌሎች ሸቀጦች ላይም እየተዛመተ ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ እንዲከሰት ማድረጉ ታይቷል፡፡ ከሁለት ዓመታት በፊት ከ300 ሺሕ ባነሰ ዋጋ ይሸጡ የነበሩ ቪትዝ የተሰኙ አነስተኛ የቤት አውቶሞቢሎች፣ በአሁኑ ወቅት ከ600 ሺሕ ብር በላይ እየተሸጡ ነው፡፡ ቶዮታ ኮሮላ አውቶሞቢሎችም ከ500 ሺሕ ብር በታች ከሚሸጡበት ዋጋ አሁን ግን ከአንድ ሚሊዮን ብር በላይ አሻቅቧል፡፡ ይሁንና እንዲህ ያለው የዋጋ ንረት የኤክሳይዝ ታክሱ መምጣት የፈጠረው እንዳልሆነ፣ የንግድና የኢንዱስትሪ ሚኒስቴርና የገንዘብ ሚኒስቴር ኃላፊዎች አስተባብለዋል፡፡ የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስትር ዴኤታ አቶ እሸቴ አስፋው፣ እንዲሁም የገንዘብ ሚኒስትር ዴኤታ ኢዮብ ተካልኝ (ዶ/ር) ማክሰኞ ታኅሳስ 21 ቀን 2012 ዓ.ም. በተደረገ የምክክር መድረክ ላይ እንዳብራሩት፣ የተዛባው የገበያ ሥርዓት የፈጠረው የዋጋ ንረት እንዲስተካከል ዕርምጃዎች ይወሳዳሉ፡፡ በተለይ ኢዮብ (ዶ/ር) ስለዚህ ጉዳይ ከጋዜጠኞች ተጠይቀው እንዳስረዱት፣ ሕጉ ገና ሳይወጣ በይሆናል ምክንያት የታየው የዋጋ ጭማሪ አግባብ እንዳልሆነ፣ መንግሥት የማስተካከያ ዕርምጃዎችንም እየወሰደ ነው፡፡ ‹‹የኤክሳይዝ አዋጁ ሳይወጣ ከወዲሁ ዋጋ እንዴት ጨመረ ለሚለው፣ ሕግ ሆኖ ባልወጣ ነገር ላይ የሚደረግ የዋጋ ጭማሪ የለም፡፡ ነገር ግን አዲስ የወጣው የታክስ ፖሊሲ ዋጋ የሚያስጨምር ቢሆን እንኳ ገና ሕግ ሆኖ አልወጣም፡፡ ይህ በመሆኑም የአገራችን የገበያ ሥርዓት ችግር እንዳለበት የሚያሳይ ነው፤›› ያሉት ኢዮብ (ዶ/ር)፣ ይህንን ችግር ከመሠረቱ ለማስተካከል መንግሥት በሰፊው እየሠራ ነው ብለዋል፡፡ ከአቅርቦትና ከገንዘብ አቅርቦት ችግሮች ይበልጥ ሥርዓተ አልባ የሆነው ገበያ እንዲስተካከል ገበሬውን ከሸማቹ ጋር በቀጥታ በግብይት ለማገናኘት ከሚከናወነው ሥራ ባሻገር፣ ወሳኝ በሆኑ ምርቶች ላይ መንግሥት የውጭ ኩባንያዎችን ለመጋበዝ እየሠራ እንደሚገኝ አብራርተዋል፡፡ ‹‹በሕዝብ ጫንቃ ላይ የመክበር አካሄድ አይቀጥልም፣ ትክክልም አይደለም፡፡ ፖሊሲው ያመጣው ተፅዕኖ ምንድነው ብላችሁ ብትጠይቁ፣ ከመኪና በቀር በሌሎች የትኞቹም ምርቶች ላይ ዋጋ የሚያስጨምር አለመሆኑ ግልጽ ነው፤›› ያሉት ሚኒስትር ዴኤታው፣ የኤክሳይዝ ታክስ ጭማሪ የሚደረገው በአሮጌ መኪኖች ያውም ከአሁን በኋላ ወደ አገር ውስጥ የሚገቡት ላይ እንደሆነ በመግለጽ የዋጋ ጭማሪው እንደማያስኬድ ሞግተዋል፡፡ ከአሁን በኋላ አሥር ዓመታት ያገለገሉ መኪኖችን የሚያስገባ አስመጪ፣ ከፍተኛ የኤክሳይዝ ታክስ ስለሚጣልበት ከማስገባት ይቆጠባል ብለዋል፡፡ የሲሊንደር መጠናቸው (ሲሲ) ከ1800 በላይ የሆኑና ከሰባት ዓመታት በላይ ያገለገሉ ተሽከርካሪዎች 500 በመቶ ኤክሳይዝ ታክስ ተጥሎባቸዋል፡፡ ‹‹ይህ በመደረጉም አዲስ መኪና ለሰባት ዓመታት ካገለገለ መኪና ጋር ዋጋው ተመጣጣኝ በመደረጉ፣ ይህንን እያየ አሮጌ መኪና የሚገዛ ወይም የሚያስመጣ ሰው መሠረታዊ የኢኮኖሚ ጽንሰ ሐሳብ ካልገባው በቀር አዲስ መግዛት እየቻለ ያረጀ መኪና ለምን ብሎ ይገዛል?›› ያሉት ኢዮብ (ዶ/ር)፣ የፖሊሲው ሐሳብም ይኸው እንደሆነ አስረድተዋል፡፡ ዓላማው ይህ ቢሆንም ይህ ፖሊሲ ገና ለገና ወደ ተግባር ሳይሻገር የዋጋ ንረት ችግር እንደገጠመው ሳይጠቅሱ አላለፉም፡፡ የገቢዎች ሚኒስትሯ ወ/ሮ አዳነች አቤቤም ተመሳሳይ ሐሳብ አራምደዋል፡፡ በጽንሰ ሐሳብ ደረጃ የኤክሳይዝ ታክስ ማሻሻያው፣ በተለይ ለአገር ውስጥ አምራቾች የታክስ ጫና እንዲቀንስላቸው የማድረግ ዓላማ ያለውና ገቢያቸው እንዲጨምር ለማድረግ የታክስ መሠረት የማስፋት አካሄድ ቢሆንም፣ ከወዲሁ የታዩት የዋጋ ጭማሪዎች ግን በአፈጻጸም ምላሽ ማግኘት ያለባቸው፣ የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ትኩረት ሊሰጥባቸው የሚገቡ፣ በመመርያና በቁጥጥር መስተካከል እንዳለባቸው አስረድተዋል፡፡ በተሽከርካሪዎች ላይ የተደረገው የኤክሳይዝ ታክስ ማሻሻያ፣ እንደ ተሽከርካሪዎቹ የሲሊንደር መጠን ከ60 በመቶ እስከ 500 በመቶ የታክስ ጭማሪ የተደረገ ሲሆን፣ ለጤና ጉዳት በሚኖራቸው የምግብ ዘይት ምርቶች ላይም እንደ ስብ ክምችት መጠናቸው ከመቶ ግራም ውስጥ እስከ 40 በመቶ ጭማሪ የተደረገባቸው የዘይት ዓይነቶችም ተካተዋል፡፡ በመሆኑም እስከ 40 ግራም የሚደርስ ከፍተኛ የስብ ክምችት ያለባቸው ኃይድሮጂንና መሰል ይዘቶችን ያካተቱ ምርቶች የኤክሳይዝ ታክስ ተጨምሮባቸዋል፡፡ ይሁንና እንዲህ ያሉት ዘይቶች በአሁኑ ወቅት ገበያ ውስጥ እንደማይቀርቡ የኢትዮጵያ ምግብና መድኃኒት አስተዳደር ይገልጻል፡፡ በምክክር መድረኩ ላይ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት በቀረበውና ከ17 ዓመታት በኋላ ማሻሻያ እንደተደረገበት በተገለጸው ረቂቅ የኤክሳይዝ ታክስ አዋጅ ላይ ውይይት ተካሂዷል፡፡ የውኃ አምራች ኢንዱስትሪዎችና የለስላሳ መጠጥ አምራቾች በተደረገው ማሻሻያ ላይ ቅሬታቸውን አሰምተዋል፡፡ ከታሸገ ውኃ አምራቾች ማኅበር እንደተደመጠው፣ ምንም እንኳ ከዚህ ቀደም የነበረው የ20 በመቶ የኤክሳይዝ ታክስ ወደ 15 በመቶ ዝቅ ቢደረግም፣ ታክሱ የሚሰላበት መንገድ ግን ከዚህ ቀደም ከነበረውም በላይ የዋጋ ጭማሪ እንደሚያስከትልባቸው ተመላክቷል፡፡ አምራቾቹ ከዚህ ቀደም የኤክሳይዝ ታክስ የሚሰላው በፋብሪካ ማምረቻ ወጪዎች ላይ ሆኖ፣ የእርጅና ተቀናሾችና መሰል ወጪዎች ተቀናንሰው 20 በመቶ የነበረው የኤክሳይዝ ታክስ ወደ 8.5 በመቶ ዝቅ ይል እንደነበር አስታውሰዋል፡፡ በአዲሱ የኤክሳይዝ ታክስ ስሌት መሠረት የምርት ሽያጭ ትኩረት የሚደረግበት በመሆኑ፣ የእርጅና ቅናሽና ሌሎች ተቀናሽ ሒሳቦች ከግምት አይገቡም፡፡ ይህ በመሆኑም ተጨማሪ ታክስ ለመክፈል እንደሚያስገድዳቸው ገልጸው፣ በአሁኑ ወቅት በ95 ያህል ፋብሪካዎች ላይ የህልውና ሥጋት እንደሚፈጥርባቸው ገልጸዋል፡፡ ከለስላሳ መጠጥ ኢንዱስትሪዎች የኮካ ኮላ ኩባንያ የኢትዮጵያ ዋና ሥራ አስፈጻሚ ሚስተር ዳሪል ዊልሰን በበኩላቸው በለስላሳ መጠጦችና በስኳር ላይ መጠነኛ ማሻሻያ መደረጉ መልካም ቢሆንም፣ አብዛኛውን ግብዓት ስኳር ለሆነው የለስላሳ ምርት ማሻሻያው እንደተጠበቀ ባለመሆኑ በኩባንያቸው ላይ ተፅዕኖ እንደሚያሳድር አስረድተዋል፡፡ በስኳር ላይ ከዚህ ቀደም የተጣለው የ33 በመቶ ኤክሳይዝ ታክስ ወደ 20 በመቶ ዝቅ ተደርጓል፡፡ የለስላሳ መጠጦች ዱቄት እስከ ሁለት በመቶ ታክስ ተጥሎበታል፡፡ አልኮል አልባ ማናቸውም መጠጦች የ25 በመቶ ኤክሳይዝ ታክስ ቢጣልባቸውም፣ ከዚህ ቀደም 30 በመቶ ይከፈልባቸው እንደነበር ተወስቷል፡፡ ሚስተር ዊልሰን እንደሚሉት ግን ኩባንያቸው በቅርቡ ባስጠናው መሠረት፣ የምርት ወጪዎች ላይ መሠረት ያደረገው የ30 በመቶ ነባሩ የኤክሳይዝ ታክስ መጠን 14 በመቶ ገቢውን ይጎዳበታል፡፡ ወደ 25 በመቶ ዝቅ ቢደረግም፣ ከ790 ሚሊዮን ብር በላይ ትርፋማነቱ ላይ ተፅዕኖ በመፍጠር የ710 ሚሊዮን ብር የተጣራ ኪሳራ እንደሚያደርስበት ያብራሩ ሲሆን፣ ይህ ምንም ዓይነት የዋጋና የምርት መጠን ላይ ለውጥ ሳይደረግ የሚያጋጥም ኪሳራ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡ የ15 በመቶ የምርት ዋጋ ጭማሪ ቢደረግና የ15 በመቶ የምርት መጠን ቅናሽ ቢደረግ ግን ኪሳራው ወደ 125 ሚሊዮን ብር ገደማ እንደሚሆን አስታውቀዋል፡፡ ይህ በመሆኑም ኩባንያው በመጪው ዓመት በኢትዮጵያ ኢንቨስት ለማድረግ ያቀደውን የ78 ሚሊዮን ዶላር ኢንቨስትመንት ለማቆም እንደሚያስገድገውና 350 ቋሚ ሠራተኞችን እስከ መበተን እንደሚያደርሰው አስጠንቅቀዋል፡፡ እንዲህ ያሉ ቅሬታዎችና የግንዛቤ ችግሮች በመታየታቸው ተጨማሪ ውይይቶች እንደሚካሄዱ፣ ያልተካከተቱና ያልታዩ ሐሳቦችም በረቂቅ አዋጁ እንዲካተቱ እንደሚደረግ የገቢዎች ሚኒስትሯ አስታውቀዋል፡፡ 