በጠበቃ የመወከል መብቱ አልተከበረም የተባለ ፍርደኛ ውሳኔ ተቀለበሰ
የፌዴራል ከፍተኛው ፍርድ ቤት በአንድ ተከሳሽ ላይ መጋቢት 13 ቀን 2008 ዓ.ም. በዕድሜ ልክ ጽኑ እስራት እንዲቀጣ የሰጠውን ፍርድ፣ በጠበቃ የመወከል መብቱ አልተከበረም በማለት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ታኅሳስ 14 ቀን 2009 ዓ.ም. ውድቅ አደረገው፡፡የፌዴራል ዓቃቤ ሕግ ወርቁ ከበደ ካሳ የተባለ ግለሰብ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 32(1ሀ) እና 539(1ሀ) ሥር የተደነገገውን በመተላለፍ፣ ከባድ የግፍ አገዳደል በመጠቀም ሰው መግደሉን በመጥቀስ ለከፍተኛ ፍርድ ቤት ክስ ያቀርባል፡፡ ከፍተኛው ፍርድ ቤት የዓቃቤ ሕግ አንድ ምስክርን በመስማትና ተከሳሽ በአግባቡ ሊከላከል እንዳልቻለ በመግለጽ፣ በዕድሜ ልክ ጽኑ እስራት እንዲቀጣ ፍርድ መስጠቱን የጠቅላይ ፍርድ ቤት ውሳኔ ያስረዳል፡፡ፍርደኛው ለጠቅላይ ፍርድ ቤት ባቀረበው የይግባኝ አቤቱታ እንደገለጸው፣ ዓቃቤ ሕግ በሥር ፍርድ ቤት ያቀረበው ምስክሮች የሚመሰክሩበት ጭብጥና ያቀረባቸው ምስክሮች በሌላ ተከሳሽ ላይ የሚያስረዱ መሆኑ ተረጋግጧል፡፡ ሌላኛው ተከሳሽም ወንጀሉን መፈጸሙን መርቶ አሳይቷል፡፡ ሒደቱ ይህንን የሚያስረዳ ቢሆንም፣ ፍርድ ቤቱ ይግባኝ ባይን ጥፋተኛ በማለት ቅጣቱን እንደጣለበት አስረድቷል፡፡ በተጨማሪም ጥፋተኛ ሲባል ያቀረበው የቅጣት ማቅለያ እንዳልተያዘለት፣ ቅጣቱ በቅጣት ማንዋሉ መሠረት ሲሰላ ስህተት እንደተፈጸመና አቅም እንደሌለው እየታወቀ ተከላካይ ጠበቃ ሊቆምለት ሲገባ እንዳልቆመለት አስረድቷል፡፡ በሥር ፍርድ ቤት በሰነድ ማስረጃነት የቀረበበት በቀዳሚ ምርመራ አድራጊ ፍርድ ቤት የተሰጠ የምስክር ቃል ሲሆን፣ እሱ የሕግ ዕውቀት የሌለውና የተከሰሰበትም ድንጋጌ ከባድ መሆኑ እየታወቀ፣ ያለ ተከላካይ ጠበቃ መታየቱ ተገቢ አለመሆኑንና ሕገ መንግሥታዊ መብቱ ያልተጠበቀለት መሆኑን አስረድቷል፡፡ ሁሉም የሥር ፍርድ ቤት ፍርድም ሆነ የክርክር ሒደት ውድቅ እንዲደረግለት ጠይቋል፡፡ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ በሰጠው ምላሽ እንደገለጸው፣ በሥር ፍርድ ቤት የሰነድም ሆነ የሰው ምስክር አቅርቦ ሲያሰማ ይግባኝ ባይ ‹‹ድርጊቱን አልፈጸምኩም›› ከማለት በስተቀር አልተከላከለም፡፡ ሌላኛው ተከሳሽ ድርጊቱን መፈጸሙን ማመኑ ይግባኝ ባይን ነፃ ሊያወጣው እንደማይችል አስረድቷል፡፡ በሥር ፍርድ ቤት የተሰጠው ፍርድ ተገቢ መሆኑንም ዓቃቤ ሕግ በመልሱ ገልጿል፡፡ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ‹‹በሥር ፍርድ ቤት የተሰጠው ፍርድ ከቀረበው ማስረጃ አንፃር ሲታይ ‹‹ተገቢ ነው ወይስ አይደለም›› የሚለውን ጭብጥ ይዞ መመርመሩን በውሳኔው ገልጿል፡፡ይግባኝ ባዩ የተመሠረተበት ክስ ከባድ የሰው ግድያ መፈጸም ወንጀል መሆኑንና በሕግ ድንጋጌውም ተከሳሹ ጥፋተኛ ሆኖ ከተገኘ በዕድሜ ልክ ጽኑ እስራት ወይም በሞት ሊቀጣ እንደሚችል መቀመጡን ጠቁሟል፡፡ ሌላው ይግባኝ ባይ የትምህርት ደረጃው በክሱ ዝርዝር ላይ ባለመጠቀሱ የጎዳና ተዳዳሪ መሆኑን እንደሚያመለክትም ጠቁሟል፡፡ በይግባኝ ባይ ላይ የቀረበው የሰው ምስክር አንደኛ የዓቃቤ ሕግ ምስክር በመደበኛ ፍርድ ቤት በምስክርነት እንዲያስረዳ ሲፈለግ በመጥፋቱ፣ በቀዳሚ ምርመራ አድራጊ ፍርድ ቤት በምስክርነት የሰጠው ቃል ቀርቦ የጥፋተኝነት ውሳኔ እንደተሰጠ መመልከቱን ይግባኝ ሰሚው ችሎት አብራርቶ ገልጿል፡፡በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(5) መሠረት የተከሰሰ ሰው በመረጠው ጠበቃ መወከል የሚችል መሆኑንና ጠበቃ ማቆም ካልቻለ ፍርድ ቤቱ ፍትሕ ይዛባል ብሎ ሲያምን፣ መንግሥት ጠበቃ እንደሚያቆምለት በግልጽ መደንገጉን ፍርድ ቤቱ በውሳኔው ጠቅሷል፡፡ ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸው የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ዓለም አቀፍ የቃል ኪዳን ሰነድ አንቀጽ 14(2መ)ም ያንኑ እንደሚያረጋግጥ አክሏል፡፡ ባለሥልጣንም ሆነ ዳኞች በሕገ መንግሥቱና ዓለም አቀፍ ሕጎች ፍትሐዊ አሠራርን በሚመለከት የማክበርና የማስከበር ግዴታ እንዳለባቸውም በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 13 መገለጹንም ውሳኔው አብራርቷል፡፡የተከሰሱ ሰዎች መብት መጠበቅ የሚጀምረው ክስ ቀርቦባቸው ወደ ፍርድ ቤት ሲቀርቡና የእምነት ክህደት ቃላቸውን ሲሰጡ ብቻ ሳይሆን፣ በአንድ ጉዳይ ተጠርጥረው ለምርመራ ፖሊስ ጣቢያ ከቀረቡበት ጊዜ ጀምሮ መሆኑን በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 19 መደንገጉንም ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት አስረድቷል፡፡ በመሆኑም ይግባኝ ባይ የቀረበበት ክስ ከባድ በመሆኑ ጠበቃ ማቆም የማይችል መሆኑን እንደተረዳ ፍርድ ቤቱ ጠቁሞ፣ የተማረ ይሁን አይሁን የሥር ፍርድ ቤት በመዝገቡ የጠቀሰው ነገር እንደሌለ አስረድቷል፡፡ በመሆኑም ከቀረበበት ከባድ ክስና ከኑሮው ደረጃ ሲታይ ጠበቃ የማቆምና የመከራከር አቅም አለው ተብሎ እንደማይገመት አስታውቋል፡፡ ከኑሮ ልማድ ዕውቀትም ለመገመት እንደሚቻለው ይግባኝ ባይ የጎዳና ተዳዳሪ በመሆኑና ትምህርቱንም ብዙ የገፋ ነው ለማለት የሚያበቃ ነገር ስላልቀረበ፣ የቀረበበትን ክስና ማስረጃ ተረድቶ በሚገባ ተከራክሯል ማለት እንደማይቻል በውሳኔው ገልጿል፡፡ይግባኝ ባይ በጠበቃ ያልተረዳ መሆኑን፣ በሥር ፍርድ ቤት ጠበቃ ለማቆም አቅም ይኑረው ወይም አይኑረው አለመገለጹን፣ ፍርድ ቤቱ ተከላካይ ጠበቃ ሊያቆምለት ሲገባ ሳይመድብለት ማለፉን ማረጋገጡን ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤቱ በውሳኔው ገልጿል፡፡ በቀዳሚ ምርመራ በፍርድ ቤቱ የሚሰጥ የምስክሮች ቃል አሰጣጥ ሥርዓት በመደበኛ ፍርድ ቤት ከሚሰጥ የምስክር ቃል አቀባበል ሥርዓት ጋር ተመሳሳይ ሒደት የሚገልጽ መሆኑን፣ ይግባኝ ባይ መስቀለኛ ጥያቄ የመጠየቅና ጉዳዩን እንዲያረጋግጥለት የማድረግ አቅም እንዲኖረው ማድረግም የሚገባ መሆኑን ፍርድ ቤቱ ገልጿል፡፡በሥር ፍርድ ቤት የቀረበው ዋናና ብቸኛ ማስረጃ በቀዳሚ ምርመራ አድራጊ ፍርድ ቤት ምስክሩ የሰጠው ቃል ሲሆን፣ በሌላ ምስክር ቃሉ ያልተረጋገጠ መሆኑ ሲታይ በሕገ መንግሥቱና በዓለም አቀፍ የቃል ኪዳን ሰነዶች ላይ እንደተገለጸው ይግባኝ ባዩ በጠበቃ የመወከል ሕገ መንግሥታዊ መብቱ የተጣሰ መሆኑን ማረጋገጥ መቻሉን ፍርድ ቤቱ በውሳኔው ገልጿል፡፡ በመሆኑም የሥር ፍርድ ቤት የሰጠው የቅጣት ውሳኔ በወንጀል መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 195(2ለ) መሠረት መሻሩን ገልጿል፡፡ የሥር ፍርድ ቤት በቀዳሚ ምርመራ አድራጊ ፍርድ ቤት ዓቃቤ ሕግ ያቀረበውን የምስክርነት ቃል ውድቅ በማድረግ፣ የዓይን ምስክሩን ፈልጎ አቅርቦ እንዲያሰማ እንዲያደርግ የሥር ፍርድ ቤትን አዟል፡፡ 