ከምርጫ በፊት የህዝብ ደህንነት መቅደም እንዳለበት ምሁራንና ባለሙያዎች አመለከቱ
አዲስ አበባ፡- በዓለም አቀፍ ደረጃ በተከሰተው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ምክንያት ምርጫ ማካሄድም ሆነ ስለምርጫ ማውራት አግባብነት እንደሌለው ምሁራንና የህግ ባለሙያዎች ገለጹ፡፡ 
አዲስ ዘመን ጋዜጣ ያነጋገራቸው ባለሙያዎችና ምሁራን ትናንት እንዳመለከቱት ፤ ስለምርጫ ማውራትና አማራጮችን ማስረጽ የሚቻለው ህብረተሰቡ የተረጋጋ ስነ ልቦና በሚኖረው ወቅት እንጂ በእንዲህ አይነቱ የአደጋ ወቅት አይደለም፡፡
በባህርዳር ዩኒቨርሲቲ የጋዜጠኝነትና ተግባቦት ትምህርት ክፍል መምህር የሆኑት አቶ ስንታየሁ ገብሩ በተለይም ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደገለጹት፤ በዚህ አስከፊ የወረርሽኝ ወቅት ምርጫ ማካሄድም ሆነ ስለምርጫ አማራጮች ማውራት ወረርሽኙን ለመከላከል የሚውለውን ትኩረት ይቀንሳል፡፡ በወረርሽኙ የሚከሰተውን የኢኮኖሚ ቀውስ እንዲባባስ ያደርጋል፡፡ 
ምርጫ ማካሄድም ሆነ ስለምርጫ ለሚደረጉ እንቅስቃሴዎች ገንዘብ እና የሰው ኃይል ይፈልጋል ፤ ለዚህ ደግሞ የሚወጣው ወጪ ወረርሽኙ ያንገዳገደውን ኢኮኖሚ ያቃውሳል ያሉት መምህር ስንታየሁ ፤እንኳን እኛ አቅም ያላቸው የተለያዩ የዓለም አገራትም ምርጫ አራዝመዋል ብለዋል ። 
በአሁኑ ወቅት መገናኛ ብዙኃን ለአስከፊው የኮቪድ-19 ወረርሽኝ የሚሰጡትን ትኩረት ወደ ምርጫ ጉዳይ ከቀየሩት ማህበረሰቡ ውስጥ መዘናጋት ይፈጠራል:: ይህም የበሽታው ወረርሽኝ የከፋ ሊያደርገው እንደሚችል አመልክተዋል ። ትምህርትን ያህል ነገር ተቋርጦ፣ ከአራት በላይ ሆኖ መሰብሰብ በተከለከለበት
 ሁኔታ ስለምርጫ የግንዛቤ ሆነ የቅስቀሳ ሥራ መስራትም እንደማይቻል ጠቁመዋል ፡፡ 
ምርጫው ባይካሄድ ለሚፈጠረው የህግ ጥሰት መምህር ስንታየሁ እንደሚሉት፤ ፖለቲከኞች ለፖለቲካ ፍጆታ ‹‹ህገ መንግሥት ተጣሰ›› ይላሉ እንጂ ማስቀደም ያለባቸው የህዝብን ደህንነት ነው፡፡ ፖለቲከኞች ለህዝብ የሚጠቅመው የትኛው ነው የሚለውን ማሰብ አለባቸው:: ኢትዮጵያ ውስጥ በመቶዎችና በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች እስከሚሞቱ መጠበቅ የለበትም፡፡ 
የቫይረሱ አስከፊነት በዓለም አቀፍ ደረጃ ታይቷል:: በአጭር ጊዜ ውስጥ ሚሊዮኖችን አዳርሷል፡፡ አገሪቱ ካላት የህክምና አቅምና የህብረተሰቡ የመከላከል ግንዛቤ አንጻር አስቀድሞ ነው ተገቢውን ጥንቃቄ ማድረግ፡፡አሁን ‹‹በአገሪቱ ውስጥ የቫይረሱ ሥርጭት አዝጋሚ መሆን መዘናጋትን ፈጥሯል›› ። በዚህ ወቅት ምርጫ ማካሄድ ወይም ስለምርጫ አማራጮች መሰብሰብ አደጋ ሊያስከትል እንደሚችልም ተናግረዋል፡፡
‹‹ገዥው ፓርቲ ጥቅሙን ነው አሳልፎ የሰጠው›› የሚሉት መምህር ስንታየሁ፤ በዚህ ወቅት ምርጫ ቢካሄድ ተጠቃሚ የሚሆነው ገዥው ፓርቲ እንደሚሆን ያላቸውን ግምት በማስቀመጥ ፤ ተፎካካሪ ፓርቲዎች የፖለቲካ ርዕዮተ ዓለማቸውን የሚያስተዋውቁበትና ወደ ህዝቡ ሰርፀው የሚገቡበት የተረጋጋ ወቅት ነው የሚያስፈልጋቸው፡፡ ህዝቡ በመኖር አለመኖር ስጋት ውስጥ እያለ የፖለቲካ ብሽሽቅ ውስጥ መግባት ትክክል እንዳልሆነ አሳስበዋል፡፡ 
ፖለቲከኞች መጀመሪያ እመራዋለሁ የሚሉትን ህዝብ ደህንነት ማስጠበቅ አለባቸው፡፡ በዚህ ወቅት ማድረግ የነበረባቸው ስለወረርሽኙ የግንዛቤ ማስጨበጫ ሥራዎችን መስራት ነበር ብለዋል፡፡ 
የህግ ባለሙያ የሆኑት አቶ ወርቅነህ ደሴ በበኩላቸው እንደሚሉት፤ ህገመንግሥቱ በምርጫ ወቅት እንዲህ አይነት አደጋ ቢያጋጥም ምን መደረግ እንዳለበት ለሚለው ያስቀመጠው ነገር የለውም፡፡ ይሄ የህገ መንግስቱ ክፍተት ነው፡፡ በዚህ ሁኔታ ውስጥ መወሰድ ያለበት አማራጭ የባለሙያዎች ወይም የፖለቲከኞች ስምምነት ነው፡፡ 
ዓለም አቀፍ ተሞክሮዎችን ስንመለከት ከስድስት ወር እስከ አንድ ዓመት ምርጫ ያራዘሙ አገራት አሉ፡፡ በእንዲህ አይነት የወረርሽኝ ስጋት ሆነ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ውስጥ ምርጫ ማካሄድ አይቻልም ብለዋል ፡፡ 
ምርጫን ማራዘምና የህገ መንግሥት አማራጮች ተብለው የቀረቡት የመፍትሔ አማራጮች ህገ መንግሥታዊ መሰረት የላቸውም ይላሉ ፡፡ የህዝብ ተወካዮችን ምክር ቤት መበተን የሚባለው ምርጫ ለማራዘም አይደለም፡፡ ፓርላማው ባለው የኮንትራት ዓመት ውስጥ አዋጅ ለማጽደቅ የማይገኝ ከሆነ እና ጠቅላይ ሚኒስትሩ አመኔታ ካጣባቸው ነው ተግባራዊ ሊሆን የሚችለው፡፡ የህገ መንግሥት ትርጓሜ መጠየቅ ለሚለውም ‹‹የትኛው ቃል ትርጓሜ እንደሚያስፈልገው ግልጽ አይደለም›› ብለዋል 
ህግ መንግሥቱ በአምስት ዓመት ውስጥ ምርጫ ባይካሄድ ምን መደረግ እንዳለበት ያስቀመጠው ነገር በሌለበት የህገ መንግሥት ትርጓሜ መጠየቅ አስቸጋሪ እንደሚሆን ተናግረዋል፡፡ 
ጠበቃ እና የህግ አማካሪ የሆኑት አቶ ዝናቡ ይርጋ እንደሚሉት፤ ምርጫ ለማራዘም መፍትሔ ተብለው ከተቀመጡት ውስጥ የተሻለና ህገ መንግሥታዊ አግባብነት የሚኖረው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማወጅ የሚለው ብቻ ነው፡፡ የተቀሩት ሦስቱ ህገ መንግሥታዊ ድጋፍ የላቸውም:: የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤትን መበተን የሚቻለው አዲስ ምርጫ ለማካሄድ እንጂ ምርጫ ላለማካሄድ አይደለም፡፡ 
የህገ መንግሥት ትርጓሜ የሚደረገው ከህገ መንግሥቱ ጋር የሚጣረስ ህግ ሲፈጠር እንጂ ምርጫ ለማካሄድ አደጋ ሲያጋጥም አይደለም፡፡ ህጉ ትክክለኛ ሆኖ በተግባር ግን ለማስፈፀም የሚከለክል አደጋ ሲያጋጥም የህገ መንግሥት ትርጓሜ መጠየቅ መፍትሔ አይሆንም፡፡ ህገ መንግሥት ማሻሻል የሚባለውም ቢሆን የሚያሻሽለው ያጸደቁት የኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰቦች እንጂ ምክር ቤቱና ተቃዋሚ ፓርቲዎች አይደሉም:: ህገ መንግሥት የሚሻሻለው መንግሥት ሲኖር ነው፤ አሁን ያለው መንግሥት ደግሞ መስከረም ላይ ኮንትራቱ ያልቃል፡፡ 
መፍትሔ የሚሆነው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ነው ። ይህ አማራጭ የህገ መንግሥት ጥሰት እንደማይፈጽም ይናገራሉ ፡፡ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚታወጀው በመደበኛው ህግ ማስተዳደር የማይቻል ሲሆን ነው፡፡ አገሪቱ በመደበኛው ህግ የማትወጣው ችግር ገጥሟታል:: የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ ነው:: የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለማወጅ በቂ ምክንያት ነው፡፡ 
በዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ውስጥ ምርጫ ማካሄድ ስለማይቻል ምርጫው ባይካሄድ የህግ ጥሰት ተፈጠረ ማለት አይቻልም፡፡ የህግ ጥሰት ተፈጽሟል የሚባለው መንግሥት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በሚገባ ካላስፈጸም ነው፡፡ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ውስጥ መንግሥት የራሱን አጀንዳ ለማራመድ የሚፈጽመው የህግ ጥሰት ካለ የተቋቋመው ኮሚቴ መከታተል አለበት፡፡ ከአቅም በላይ በሆነ ችግር ውስጥ በታወጀ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ምርጫ አይካሄድም፤ መደበኛው ህግ ስላልሆነ የህግ ጥሰትም ተፈጽሟል ለማለት አይቻልም ሲሉም ተናግረዋል፡፡
አዲስ ዘመን ሚያዝያ 24/2012
ዋለልኝ አየለ