ችግኝ ከመትከል ባሻገር
ከሰሞኑ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አሕመድ (ዶክተር) በኦሮሚያ ክልል የግብርና ሥራዎችን ተዘዋውረው በጎበኙበት ወቅት፤ ዘንድሮ ለሁለተኛ ጊዜ በአገር አቀፍ ደረጃ አምስት ቢሊዮን ችግኞችን ለመትከል ዝግጅት እየተደረገ እንደሚገኝ ገልጸዋል። እነዚህ ህብረተሰቡ በነቂስ ወጥቶ በዘመቻ የሚተክላቸው ችግኞች እንዴት ጸድቀው አካባቢያዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ ማሳደግ ይችላሉ? ስንል የአካባቢ ጥበቃና የአየር ንብረት ባለሙያዎችን አነጋግረናል። 
በአካባቢ፣ ደንና አየር ንብረት ለውጥ ኮሚሽን ከፍተኛ የደን ባለሙያው አቶ አሸብር ወንድሙ እንዳሉት፤ በአገር አቀፍ ደረጃ በየዓመቱ የሚተከሉ ችግኞች ለደን ልማት፣ ለእንስሳት መኖ ልማትና ፣ ለፍራፍሬ ልማት የሚውሉ ሲሆን፤ እነዚህ ችግኞችም ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ ይሰጣሉ። 
ችግኞቹ አድገው ለኢንዱስትሪ ግብአትነት በመዋል የደን ምርት ውጤቶችን በሚፈለገው ልክ ለማግኘት፤ አርሶ አደሮች ፍራፍሬን በማልማት የምግብ ዋስትናቸውን እንዲያረጋግጡ ከማድረግ ባለፈ ለገበያ በማውጣት የገቢ ምንጭ ሊሆኑ ይችላሉ የሚሉት አቶ አሸብር ፤ ሸማቹ ህብረተሰብ ከገበያ የፈለገውን ግብዓት በተመጣጣኝ ዋጋ እንዲያገኝ አገሪቱም ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ በማውጣት የደን ምርት ውጤት ከውጭ የምታስገባበት ሁኔታ እንዲቀየር እንደሚያደርግ ጠቅሰዋል። 
በዋናነት ችግኝ መትከል አፈር እንዳይሸረሸር፣ መሬት እንዳይንሸራተት፣ ለኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫነት የሚገደቡ ግድቦች በደለል እንዳይሞሉ በማድረግ ከፍተኛ የሆነ ኢኮኖሚያዊ ፋይዳን እንደሚያበረክት ተናግረዋል። 
በአጠቃላይ የደን ልማት በአካባቢ አየር ውስጥ ተከማችቶ የሚገኘውን የካርቦንዳይኦክሳይድ ጋዝ መጠንን በመቀነስ፤ ከፍተኛ የሆነ የሙቀት መጠንንና የበረሃ መስፋፋትን እንዲቀንስ በማድረግ ለሰው፣ ለእንስሳት እንዲሁም ለዕጽዋት ተስማሚ አካባቢ ለመፍጠር የሚያስችል መሆኑን ባለሙያው ይናገራሉ። 
የምጣኔ ሃብት ተንታኙ አቶ ሸዋፈራው ሽታሁን በበኩላቸው፤ ችግኝ መትከል ለአገር ኢኮኖሚያዊ እድገት ያለውን ጥብቅ ቁርኝት የቻይናና የህንድ ተሞክሮ
 በሚገባ ያሳያል ። ችግኞችን በማልማት ግብርናቸው የአየር ንብረት ለውጡን ተቋቁሞ ውጤት እንዲያመጣ አስችሏቸዋል ይላሉ። 
መንግሥት አምስት ቢሊዮን ችግኞችን ለመትከል የያዘው እቅድ በመርህ ደረጃ ትክክል መሆኑን ገልጸው፤ ነገር ግን እነዚህ በአገር አቀፍ ደረጃ የሚተከሉ ችግኞች ከፖለቲካዊ ትርፍ ባለፈ ጉልህ ኢኮኖሚያዊ አስተዋጽኦ አላቸው ወይ የሚለውን ማየት እንደሚያስፈልግ ይናገራሉ። 
እርሳቸውም አሁን ላይ አገሪቱ ችግኝ ከመትከል ይልቅ የምግብ ፍጆታዋን በራሷ በመሸፈንና ከምግብ ፍጆታዋ የዘለለውን ለውጭ ገበያ አቅርባ ገቢ ማግኘት በሚያስችል ግብርና ነክ በሆኑ ብሄራዊ ፕሮጀክት ላይ ማተኮር እንደሚገባት ገልጸው፤ ግብርናው የአየር ንብረት ለውጡን እንዲቋቋም ደግሞ ችግኝ መትከል አስፈላጊ ነው ይላሉ። 
በሌላ በኩልም ከዚህ ቀደም የተተከሉት ችግኞች እድገታቸው ምን ይመስላል የሚለውን ስንመለከት የክትትልና የእንክብካቤ ሥራው አነስተኛ በመሆኑ እንደ አገር ያመጡት ለውጥ እምብዛም ነው ይላሉ የምጣኔ ሀብት ባለሙያው። 
በአየር ንብረት ለውጡ ምክንያት በቆላማና በጠረፍ አካባቢዎች ድርቅና ጎርፍ በተደጋጋሚ ስለሚከሰት አሁንም የምግብ እርዳታ የሚያስፈልጋቸው በርካታ የህብረተሰብ ክፍሎች እንዳሉ ጠቁመው፣ችግኞች በብዛት መተከላቸው ችግሩን ሊያቃልል እንደሚችል ይጠቅሳሉ። በሌላ በኩል ግን ችግኞች እንዲተከሉ የሚያደርገው አካል የተተከሉት ያሉበትን ደረጃ እንዲሁም ያስገኙትን ውጤት ስለማይገልጽ ህብረተሰቡ ጥቅሙን ተረድቶ ችግኞችን በዘላቂነት ተንከባክቦ ከበረከታቸው ተቋዳሽ መሆን አልቻለም እንደ ምጣኔ ሀብት ባለሙያው ገለጻ። 
አቶ አሸብር እንደሚናገሩት ደግሞ የደን ልማት ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ ቢኖረውም በአገሪቱ በየዓመቱ ከሚተከሉ በቢሊዮን የሚቆጠሩ ችግኞች ውስጥ ግማሽ ያህሉ እንኳን ጸድቀው የሚጠበቅባቸውን አካባቢያዊ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ አልሰጡም ብለዋል። 
ይህ ስለሆነበት ምክንያት ሲያብራሩም የደን ልማት ሥራው ታቅዶና ታልሞ አስፈላጊውን በጀት ተይዞ አለመሰራቱ፤ የመሬት ፖሊሲና ፕላን አጠቃቀም አለመኖሩ፤ ለሚተከሉ ችግኞች ብዛት የሰጠነውን ያህል ትኩረት ለጥራትና ለመጽደቅ ትኩረት አለመሰጠቱ፤ የደን ልማት ለማህበረሰቡ የሚሰጠውን ፋይዳና ጥቅም በሚገባ ግንዛቤ አለመፈጠሩ፤ በአጠቃላይ የደን ልማት ሥራው ከፌዴራል እስከ ወረዳ መዋቅር ድረስ ተቀናጅቶ የክትትልና የእንክብካቤ ሥራ አለመሰራቱ እንደሆነ አስገንዝበዋል። 
ከዚህ አንጻር በዘንድሮው ዓመት በአገር አቀፍ ደረጃ ሊተከሉ የታሰቡ ችግኞች አድገው ለልማትና ለምግብነት እንዲውሉ ከተፈለገ፤ የመሬት ፖሊሲና ፕላን ማውጣት߹ አስፈላጊውን በጀት መመደብ፤ በመጀመሪያ ችግኞች የሚተከሉበትን ቦታ መረጣ ማካሄድና ለቦታው ተስማሚ የሆነውን የችግኝ ዝርያ በመለየት፤ ቦታው መያዝ ያለበትን ያህል ችግኝ መትከል ያስፈልጋል እንደ አቶ አሸብር ገለጻ ። 
የደን ልማት ሥራው በየዓመቱ በዘመቻ የሚከወን ሳይሆን ዓመቱን ሙሉ ክትትልና ክብካቤ የሚያስፈልገው ነው፤ ከድህረ ተከላ በኋላ ችግኞች እንዳይበላሹ፣ በእንስሳት እንዳይበሉ፣ በሰዎች እንዳይቆረጡና በእሳት እንዳይቃጠሉ ከፍተኛ የጥበቃ ሥራ ማከናወን እንዲሁም ችግኞቹ አድገው ለምርት እንዲበቁ የማረምና የመኮትኮት የመሳሰሉን ሥራዎች በበላይነት የሚመራ ከፌዴራል እስከ ወረዳ ድረስ መዋቅር መዘርጋት ያስፈልጋል በማለትም ይገልጻሉ። 
ሌላው ችግኞቹ ተተክለው የማይጸድቁበት አንዱ ምክንያት ለተከላ ያልደረሱ ስለሚተከሉ ነው ያሉት አቶ አሸብር ፤ ለተከላ ያልደረሱ ችግኞችን መርጦ ማስቀረት ላይ ትኩረት አድርጎ መስራት እንደሚገባ ጠቁመው፤ በአጠቃላይ የሚተከሉ ችግኞችን ስብጥር ማስፋት፣ ስለሚተከሉ ችግኞች ጥቅም በሚገባ ለማህበረሰቡ ግንዛቤ መፍጠር፣የሚተከሉትን ችግኞች ቁጥር በመገደብ ጥራት ላይ ትኩረት ማድረግና ተፈጥሯዊ ችግኞችን መጠበቅና መንከባከብ እንደሚያስፈልግ የደን ባለሙያው ተናግረዋል። 
የምጣኔ ሀብት ተንታኙ አቶ ሽዋፈራው በአቶ አሸብር ሃሳብ ይስማማሉ፡፡ በዚህም ችግኞች ከመተከላቸው በፊት ቦታ መምረጥ ߹ የአፈሩን ዓይነት መለየትና ምን አይነት ችግኝ ቢተከል ይጸድቃል የሚለውን ማጥራት ከማስፈለጉም በላይ ችግኞቹ ካደጉ በኋላ ለምን ዓይነት አገልግሎት ሊውሉ ይገባል የሚሉትን መለየት እንደሚገባ ይናገራሉ። 
ሆኖም በዘመቻ ችግኝ መትከል ግን የገንዘብና የጊዜ ኪሳራ ከማስከተሉም በላይ ሥራው በተደጋጋሚ ውጤት አልባ ስለሚሆን ስነልቦናዊ ቀውስ ይፈጥራል። ይህ ደግሞ በህብረተሰቡ ዘንድ ፕሮጀክቱ ውጤታማ አይሆንም ተብሎ ጅምላ ፍረጃ ይሰጠዋል ይላሉ። 
ስለዚህ የተተከሉ ችግኞች ጸድቀውና አድገው ምርት መስጠት እንዲችሉ ከተተከሉ በኋላ ከፍተኛ ክትትልና እንክብካቤ ማድረግ እንደሚያስፈልግ አቶ ሸዋፈራው ገልጸው፤ ይህም ሥራው ውጤታማ ሆኖ ህብረተሰቡ የልፋቱን ፍሬ አይቶ ነገ ላይ የበለጠ ሥራ ለመስራትና አዋጭነቱን ለማመን ያስችለዋል። 
በተጨማሪም የአገር በቀል ዛፎችን ከመትከል ባለፈ የአየር ንብረት ለውጥን መቋቋም የሚችሉና ከፍተኛ የሥራ ዕድል መፍጠር የሚችሉ ቀርቀሃና ሌሎች በከፍተኛ ደረጃ ድርቅን መቋቋም የሚችሉና ምርት የሚሰጡ ተክሎችን ከውጭ በማስመጣት መትከል በደን ልማቱ ላይ ውጤታማ መሆን እንደሚቻል አስገንዝበዋል። 
በዘንድሮው ዓመት በአገር አቀፍ ደረጃ የሚተከሉት አምስት ቢሊዮን ችግኞችን የማዘጋጀት ሥራ በመላ አገሪቱ በሚገኙ በ 3 ሺ 800 የችግኝ ማፍያ ጣቢያዎች እየተካሄደ ይገኛል ። 
ምሁራኑ እንደሚሉትም፤ በዓመት አንድ ጊዜ በነቂስ ወጥቶ በዘመቻ የችግኝ ተከላ ሥራውን ማከናወንና አስፈላጊውን ክትትልና እንክብካቤ አለማድረግ ፕሮጀክቱ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ኪሳራ እንዲያመጣ ያደርገዋል። ይህ ደግሞ እዳ ከፋይ የሚሆነው እራሱ ህብረተሰቡ ነው። በህብረተሰቡና በመንግሥት መካከል ያለውን ግንኙነት ስለሚያላላው ፤ የሥራ ምርታማነትንና ሥራ አጥነትን በማስፋፋት አገርን ለኪሳራ ይዳርጋል። 
በአንጻሩ የችግኝ ተከላ ሥራው ከተከናወነ በኋላ ጠንካራ መዋቅር ከፌዴራል እስከ ወረዳ ድረስ በመፍጠር የእንክብካቤና የአካባቢ ጥበቃ ሥራው በተቀናጀ መንገድ ከተሰራ የተተከሉ ችግኞች አድገው ዘርፈ ብዙ አካባቢያዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ እንደሚሰጡ ይናገራሉ።
አዲስ ዘመን ሚያዝያ 21/2012
ሶሎሞን በየነ