መፍትሔ ያልተገኘለት “እንሰት አጠውልግ“
እንሰት በሀገራችን በስፋት ለምግብነት የሚውል ተክል ነው። ለብዙዎች የኢኮኖሚ ዋልታ ነው። በተለይ በደቡብ ክልል ሕይወት ነው ።የእንሰት ተዋፅኦ የሌለበት ምግብ አይታሰብም። የእንሰት ተክል የሌለበት ቤትም አይገኝም። የቤት መገልገያ ቁሶች ሳይቀሩ የሚሰሩት ከእንሰት ነው። እንዲሁም ከተረፈ ምርቱ ጀምሮ የተፈጥሮ የአየር ንብረት እና የአፈር ለምነትን ጠብቆ በማቆየት ጥቅም ይሰጣል።ይሄ ድርቅን በመቋቋም ለህዝቡ ህይወት የሆነው እንሰት በበሽታ መጠቃቱ ተጠቃሚውን ህዝብ ለችግር አጋልጦታል።ለከፍተኛ ስጋትም ዳርጎታል። እንሰት “አጠውልግ
ወይም
አበስብስ”
በተባለ
በሽታ
መጠቃት
ከጀመረ
ዓመታትን
አስቆጥሯል።
ሽፋኑም
እየቀነሰ
አስጊ
ደረጃ
ደርሷል።
ይህ
በሽታ
ተክሉን
ገና
በለጋነቱ
በማጠውለግና
በማበስበስ
እድገቱን
እየቀጨው
ይገኛል።
ይህም
ሁኔታ
ከፍተኛ
ችግር
በመፍጠር
ቀድሞ
ይሰጥ
የነበረውን
ጥቅም
መስጠት
ማቆሙን
የአካባቢው
ነዋሪዎች
ይናገራሉ።
የሀዲያ ዞን
የእርሻና
ተፈጥሮ
ሀብት
ልማት
የሆርቲካልቸር
ዳይሬክቶሬት
የሰብሎች
ልማትና
ጥበቃ
ቡድን
መሪ
ወይዘሮ
ፋጡማ
ተሰማ
እንደሚሉት፤”ባክቴሪያል ዊልት” የተባለ የእንሰት በሽታ በከፍተኛ ሁኔታ እንሰትን እየጎዳው ይገኛል። በሽታው የሚተላለፈው በሰው ንኪኪና በእንሰት መቁረጫ መሳሪያዎች በመሆኑ ችግሩ በቀላሉ ተስፋፍቷል። በሽታው ረጅም ጊዜ የቆየና ጉዳቱ አስከፊ መሆኑን የሚናገሩት ወይዘሮ ፋጡማ በተደጋጋሚ ለክልሉና ለፌዴራል መስሪያ ቤት ስለ ችግሩ አስከፊነት ቢያሳውቁም ለችግሩ መፍትሔ እንዳላገኙ ይናገራሉ። እንሰት ለደቡብ ሕዝብ ብዙ ጥቅም ከመስጠቱም በላይ ሁሉ ነገሩ ነው። ያለ እንሰት ተክል መኖር አይችልም። ነገር ግን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በበሽታ ምክንያት እየተመናመነና ቀድሞ ይሰጥ የነበረውን ጥቅም እየሰጠ አይደለም። ይህም ሁኔታ በህዝብ ላይ ከፍተኛ ስጋትን ፈጥሯል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በሰው መብዛት የተነሳ የእርሻ ቦታ እንደልብ ባለመገኘቱ ቦታ ቀይረው መትከል ባለመቻላቸው ለበሽታው መስፋፋት ምቹ ሁኔታን ተፈጥሮለታል ይላሉ። በሀዲያ
ዞን
በእርሻና
ተፈጥሮ
ሀብት
ልማት የሆርቲካልቸር ዳይሬክቶሬት የሆልቲካልቸር ባለሙያ አባይነሽ አባተ እንደገለፀችው እንሰት በበሽታ ምክንት አደጋ ውስጥ ነው። ባሁኑ ወቅት ያለው የእንሰት ሽፋን ከበፊቱ ጋር ሲነፃፀር በከፍተኛ ሁኔታ ቀንሷል። በአንዳንድ ወረዳዎች በመጥፋት ላይ ይገኛል። በተለይ ደግሞ በሽታው ማጥቃት የሚጀምረው ገና በለጋነቱ በመሆኑ ችግሩን አስቸጋሪ እንዳደረገው ገልፃለች። በሆለታ የግብርና ምርምር የባዮቴክኖሎጂ ምርምር ማዕከል ተመራማሪ ዶክተር ኢብሳ ፊጤ፤የእንሰት በሽታው የተከሰተው ከሀምሳ አመት በፊት መሆኑን ይናገራሉ። በርካታ ጥናቶች ቢካሄዱም በቀላሉ መፍትሔ ማግኘት አልተቻለም። በሽታውን በተመለከተ በተለያዩ ሳይንቲስቶች በተለያየ ጊዜ መፍትሔ ለማምጣት ቢሞከርም በሽታው ከተመራማሪዎች አቅም በላይ መሆኑ ችግሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እንዲስፋፋ አድርጎታል። በሽታው እንሰትን ብቻ ሳይሆን የእንሰት ዝርያዎችን እንደ ሙዝ ያሉ ተክሎችንም ያጠቃል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በባዮቴክኖሎጂ በዘረመል ስልት በሽታውን የሚቋቋሙ ዝርያዎችን ለማግኘት ከፍተኛ ጥረት እየተደረገ መሆኑን ጠቅሰው አንዳንድ ዘረመሎችን ከሌላ ተክል ጋር በማዳቀል በሽታን መቋቋም የሚችሉ ዝርያዎችን ማግኘት ቢቻልም የተገኙ ዝርያዎችን ሞክሮ፣ አረጋግጦና የብዝሀ ሕይወት ሕግን ጠብቆ ለገበሬው ለማድረስ ረጅም ጊዜ የሚወስድ መሆኑን ተናግረዋል። ዶክተር ኢቢሳ እንደገለፁት በአሁኑ ወቅት ግን በተወሰነ መልኩ በሽታን የሚቋቋሙ ዝርያዎችን እየመረጡ እንዲጠቀሙ ከማድረግ የተለየ እገዛና አቅም አለመኖሩን ተናግረዋል።በቀጣይ ግን በላብራቶሪ ደረጃ በሽታን የሚቋቋም የእንሰት ተክል እየተዘጋጀ በመሆኑ ጊዜውን ጠብቆ ለአርሶ አደሮች ይሰጣል።አዲስ ዘመን መስከረም 25/2012ሞገስ ፀጋዬ 