የ40 ዓመት ዕቅድና የ40 ዓመት መዘናጋት ውጤት፤ የካቲት 12፡፡
ክፉ ልብ በቀልን ያስባል፤ መልካም ልብ ደግሞ የበቀልን መርሻ፡፡ ትዕቢት ወጥሮት እልኸኝነት ነድቶት የመጣው የጣሊያን ወታደር ዓድዋ ተራራ ስር ሕልሙና ጉዞው በአንድ ጀንበር ተቋጨ፡፡ በጦር ሜዳ ሽንፈት፣ሕልፈት እና ለሀገሩ ደግሞ የሀፍረት ደብዳቤ ልኮ በየጉራንሩ ቀረ፡፡ የራሳቸው ያልሆነ ነገር ለመውስድ ለዚያውም ከአንበሳ ጉረሮ ላይ ጦርነት ቢያውጁ ለዘመናት የገነቡትን የአሸናፊት ግርማ ተገፈፉ፡፡ኢትዮጵያውያን ወደጠላት ሲወረውሩ በአንድነት ሲመክቱም በኅብረት ነው፡፡ ለዚያም ነው የራሳቸውን ሞገስ ከፍ ሲያደርጉ የጣልያንን ሞገስ መቀመቅ ያወረዱት፡፡ ‹‹ዕድል ለተገፊ ናት›› እንዲሉ የተገፋ ታሪኩን ሲያሰፋ፣ የገፋ ደግሞ ልዕልናውን አጠፋ፤ በዓለም አደባባይም አንገቱን ደፋ፡፡የሚያጉረመርም ድምጽ፣ ጆሮን ሰርስሮ ልብን የሚሰብር ማቃሰት፣ አፈር እየቀላቀለ እንደሚፈስ የተራራ ላይ ዥረት የደም ማዕበል ፈሰሰ፡፡ ለበቀል የተነሳው የጣሊያን ወታደር ለ40 ዓመታት ዳግም ትዕቢት በልቡ ተዘርቶ ክፉ አብቅሎ ዳግም ወደ ሀበሻ ምድር ለመምጣት ጉዞ ጀመረ፡፡ በምድርና በአየር ጦር ታጅቦ በዕለተ ረቡዕ መስከረም 21 ቀን 1928ዓ.ም መረብን ተሻግሮ ኢትዮጵያን ረገጠ፡፡ የዓድዋው ፊት አውራሪ አባ ዳኘው አልፈዋል፡፡ የኢትዮጵያውያን የማለዳ ጮረዋ እቴገዋም አሸልበዋል፤ የዶጋሊው መብረቅ አሉላ አባ ነጋም ግዴታቸውብ ተወጥተው ካረፉ ቆይተዋል፡፡ የወረኢሉው የቃል ኪዳን አብሮነትም አልነበረም፡፡ የዓድዋው አንድነት አልታዬም፡፡ ጣሊያን አስቀድማ ጦሯን በሰሜንና በደቡብ ስታቀርብ ተይ ብሎ የተቆጣ ከመጣችም እንዴት እንመክት ብሎ የተሰናዳ ያለ አይመስልም፡፡መስከረም 27 ቀን 1921ዓ.ም ልዑል ራስ ተፈሪ መኮንን ‹‹ሞዓ አንበሳ ዘእመነገደ ይሁዳ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ ግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለሥላሴ›› ተብለው ዙፋን ላይ ተቀምጠው ዘውድ ጭነዋል፡፡ ንግሥናቸው በዚህ ቀን ይሁን እንጂ የንግሥና በዓላቸውን ያከበሩት ጥቅት 23 ቀን 1923ዓ.ም እንደነበር ይነገራል፡፡በልጅ እያሱ እና በዘውዲቱ ተይዞ የነበረውን ዙፋን የተረከቡት ቀዳማቂ ኃይለሥላሴ በአገሪቱ አዳዲስ ለውጦችን ለማምጣት ጥረት ላይ ነበሩ፡፡ ለዚህም ማሳያ ይሆን ዘንድ በሀገሪቱ የመጀመሪያ ሕግ መንግሥት የሆነውን በበጅሮንድ ተክለሐዋሪያት ተክለማሪያም አማካኝነት እንዲረቅ አድርገዋል፡፡ ንጉሡ ኢትዮጵያን  አዲስ ነገር ለማሳዬት ደፋ ቀና  በሚሉበት በዚህ ወቅት ጣሊያንና እንግሊዝ ኢትዮጵያን ለመውረር እሽቅድድም ጀምረዋል፡፡ ጣሊያንን ግን የቀደመ አልነበረም፡፡ መረብን ተሻግራ ኢትዮጵያን ረገጠች፤ ጦርነት የከፈተ አልነበረም፡፡ መረብን አለፉ፡፡ ጥቂት ምዕራፍ እንደተጓዙም ኢትዮጵያውያን አርበኞች ገጠሟቸው፤ ለሁለት ተከታታይ ቀናት ጦርነት ተደረገ፤  የጣሊያን ወታደር እየገፋ መጣ፡፡ዓድዋን ያዘ፤ በዓድዋ ከተማ ላይም ከባድ ጭፍጨፋ አደረገ፡፡ ደግነቱ የከተማዋ ነዋሪዎች አስቀድመው  ስፍራ ይዘው ነበርና ያን ያክል ጉዳት አልደረሰም፡፡ ጣሊያን ከ40 ዓመታት በፊት አፈር ሆነው ለቀሩ ወታደሮቿ ‹‹አንረሳችሁም›› ስትል ሃውልት አቆመች፡፡ ወደ አክሱምም ዘመተች፤ አለፈችም፡፡ ደባቡግና ላይ ሌላ ጦርነት ገጠማት፤ ጣልያን ተሸነፈች፡፡ በሁለት ጎራ የተሰለፈው የጣሊያን ወታደር ሌላ የጦርነት ስልት እየቀየሰ የቀድሞ ክብሩን ለማሳካት ጦርነት ይከፍት ጀምሯል፡፡ በተምቤን፣ ራማ፣ ሰለክላክ፣ አምባራዳም፣ ማይጨው፣ ኮረም እና በተለያዩ ስፍራዎች አያሌ ጦርነቶች ተደረጉ፡፡ በደቡብ ምሥራቅ በኩል ደግሞ ዶሎ ኦዶ፣ ጂባሴራ፣ ገናሌ፣ ነገሌ እና ሌሎች አካባቢዎች ጦርነቶች ተካሂደዋል፡፡  በማይጨዉ ጦርነት ንጉሠ ነገሥት ቀደማዊ ኃይለሥላሴም ዘምተዋል፡፡ ጦራቸውን በደቡብና በሰሜን ንፍቅ ሲያዘምቱ ከሰሜኑ ጦር ጋር አብረው ዘምተው ማይጫው ላይ ተዋግተዋል፡፡ የታሪክ ምሁራን ‹‹ኃይለሥላሴ ከተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ምላሽና መፍትሔ አገኛለሁ በሚል ወደሰሜን ዘመቻ ጉዞ ጀምረው ደሴ ላይ ያጠፉት ጊዜ የጠላት ጦር እንዲደራጅ አድርጓል›› ይላሉ፡፡ ወደጦርነቱም የሄዱት የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ምላሹ የውኃ ሽታ ሆኖ ሲቀር ነው ይባላል፡፡  መቼ ይሔ ብቻ ‹‹ጣሊያን ከገዛችን እንሰለጥናለን››  የሚሉና የጣሊያን ገንዘብ ልባቸውን ያሸፈታቸው ባንዳዎች መኖርም ጦርነቱን ከባድ አድርጎታል፡፡ ባንዳዎች አንድነት እያላሉ የጠላት ጦር እየመሩ ጦርነቱን ፈታኝ አድርገውታል፡፡ ኢትዮጵያ መሳሪያ እንደፈለገች እንዳትገዛ ሴራዎች ጠላልፈዋታል፡፡ ጣሊያን በዘመነ ጦር ከመዋጋቷም ባለፈ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የተከለከለውን የመርዝ ጋዝ በመጠቀምም ኢትዮጵያውያ ላይ ግፍ ፈጽማለች፡፡ጣሊያን ከ40 ዓመታት በፊት በአንድ ጀንበር እንዳልተመለሰች ሁሉ በሐበሻ ምድር ጊዜዋን አራዘመች፡፡ ንጉሠ ነገሠት ቀደማዊ ኃይለሥላሴ ዕርዳታ ለማግኜት ወደለንደን አቀኑ፡፡ ‹‹በእንቅርት ላይ ……… ›› እንዲሉ  የአንድነት ጥያቄ ፈተና ውስጥ በገባበት ወቅት በጎች እረኛቸውን አጡ፡፡ የክተት ዓዋጅ የሚያውጅ አልነበረም፡፡ ንጉሡ ችግሩን በዲፕሎማሲ ሊፈቱ ከተባበሩት መንግሥታት ድርጅትና ከእንግሊዝ ጋር ጥረት እያደረጉ ነው፡፡ ኢትዮጵያውያን  አርበኞች በየፊናቸው ጦርነት እየከፈቱ ጣሊያንን ቁም ስቅል ቢያሳዩትም አንድ የሚያደርጋቸው አጥተዋል፡፡ ይህ ብቻም ሳይሆን ‹‹ጃንሆይ ወደለንደን የሄዱት ዕርዳት ለመጠዬቅ ሳይሆን ፈርተው ነው›› የሚል ሌላ ሐሳብም መጣ፡፡ ገሚሱ ጃንሆይ ፈርተው ነው ሲል፤ ገሚሱ ደግሞ አይደለም እርሳቸውስ የውጭ አገራትን ዕርዳታ ለመጠዬቅ ነው በሚል በሁለት ጎራ ተከፈለ፡፡ በዚህ ሁሉ ጊዜ ግን ጦርነት አላቆመም፡፡ የጥይት ድምጽ ሳይሰማ ውሎ አያድርም፡፡ በጀግንነት ሳይወድቅ የዋለ አልነበረም፡፡ጣሊያን የሀበሻን ምድር ከረገጠች አንድ ዓመት አለፋት፡፡ 1929ዓ.ም ዓለም አያሌ ክስተቶችን ያየችበት ዘመን ነበር፡፡ አገራት ወደ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ለመግባት ቋፍ ላይ ነበሩ፡፡ በ1929ዓ.ም በጦር ጄጄራሉ ሩዶልፍ ግራዚያኒ የሚመራው የጣሊያን ወታደር አዲስ አበባን ተቆጣጠረ፡፡ አገረ መንግሥት የበለጠ አደጋ ላይ ወደቀ፡፡ የታሪክ ምሁሩ ፕሮፌሰር  ባሕሩ ዘውዴ ‹‹የኢትዮጵያ ታሪክ›› በሚለው መጽሐፋቸው ‹‹ኢትዮጵያ እንደ መሰዋዕት በግ ተቆጥራ ኃያላኖቹ ለጣሊያን አበረከቷት›› ብለዋል፡፡ ጣሊያን በኢትዮጵያ ላይ ድል እየቀናት ሲሄድ አብርሃም ደቦጭና ሞጎስ አስገዶም ከሐማሴንና አካለጉዛይ ተነስተው ፈሺሽትን ለመዋጋት አዲስ አበባ ገቡ፡፡ ውስጣቸው በእልህና በብስጭት ተሞልቷል፤ አገራቸውን ከጠላት መንጋጋ እንዴት ፈልቅቀው ማውጣት እንዳለባቸው ዘዴ መዘዬድም ጀምረዋል፡፡ እነዚህ ሁለት ቆራጦች ጣልያንኛ ተምረውም ነበር፡፡አብርሃምና ሞገስ አገራቸውን ከጠላት መንጋጋ ለማውጣት ጥረት በሚያደርጉበት ጊዜ እንደነርሱ ሁሉ በአገሩ ፍቅር እርር ትክን ይል የነበረውን ስምዖን አደፍርስን አገኙት፡፡ መልካም ወዳጅነትም መሠረቱ፡፡ ስምዖን ለማደግ በምትውተረተረው ከተማ ታክሲ እየነዳ ነበር የሚተዳደረው፡፡ በተለይም ጣሊያን አዲስ አበባን ከተቆጣጠረ በኋላ የጣሊያን ግፍ ልቡን እንዲሸፍት አድርጎታል፡፡ ግራዚያኒም  ‹‹ኑ እንደቸርነቴ ላብላችሁ፤ ላጠታችሁ›› ሲል የአዲስ አበባን ሕዝብ ጠራ፡፡ ለሦስቱ ወጣቶች ይህ አጋጣሚ ትልቅ ነበር፡፡ በዝግጅቱ ላይ ንግግር የሚያደርገውን ግራዚያኒን በእጅ ቦንብ መግደል የሚል ዕቅድ አዘጋጁ፡፡ የቦንብ አጣጣልም ተማሩ፡፡ ሕዝቡ ከአጼ ኃይለሥላሴ ገነተ ልዑል ቤተመንግሥት ሲሰበሰብ  የታኪሲ ሹፌሩ ስምዖን በቅዱስ ማርቆስ ቤተክርስቲያን በኩል ታኪሰውን አቁሞ ሞገስና አብርሃም ግራዚያኒን ገድው እስኪመጡ እንዲጠብቃቸው ተደረገ፡፡ ግራዚያን ከገደሉ በኋላ ሰሜን ሸዋ ላይ ከሚገኘው የራስ አበበ አረጋይ ጦር ጋር ተቀላቅለው ለመዋጋት ዕቅዱ ተነደፈ፤ ቀኑም ደረሰ፡፡ግራዚያኒ ለተሰበሰው ሕዝብ ንግግር ያደርግ ጀመር፡፡ አብርሃምና ሞገስ ሕዝቡን እየጣሱ ግራዚያ ፊት ላይ ደረሱ፡፡ የያዙትን ቦንብ አከታትተው ወረወሩት፡፡ ግራዚኒ ቆሰለ፤ ሌሎች የጦር አዛዦች ሞቱ፡፡ በእቅዳቸው መሠረትም በቆመችው ታክሲያቸው አምልጠው እንጦጦ ተራራ ላይ ወጡ፡፡