ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን የእስራኤል ኩባንያን የባንክ ሒሳብ አገደ
የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን አይሲኤል የተሰኘውን በአፋር ክልል በፖታሽ ማዕድን ልማት ፕሮጀክት ላይ ተሰማርቶ የነበውን የእስራኤል ኩባንያ፣ ከታክስ ጥያቄዎች ጋር በተያያዘ የባንክ ሒሳቦቹን እንዳያንቀሳቅስ አገደ፡፡እስራኤል ኬሚካልስ (አይሲኤል) በአፋር ክልል የሚኘውን መጠነ ሰፊ የፖታሽ ማዕድን ክምችት ለማልማት ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር ውል የገባውን አላና ፖታሽ የተሰኘውን የካናዳ ኩባንያ እ.ኤ.አ. በ2015 ከገዛ በኋላ፣ ፕሮጀክቱን ሲያንቀሳቅስ ቆይቷል፡፡ ኩባንያው የኢትዮጵያ መንግሥት ሊያሠራኝ አልቻለም በሚል ምክንያት፣ በቅርቡ በኢትዮጵያ ያለውን ኢንቨስትመንት ለማቋረጥ መወሰኑን አስታውቋል፡፡የኩባንያው ቦርድ መስከረም 26 ቀን 2009 ዓ.ም. ባወጣው መግለጫ የኢትዮጵያ መንግሥት አስፈላጊውን የመሠረተ ልማትና የሕግ ማዕቀፍ ሊያቀርብ ባለመቻሉ፣ እንዲሁም ተገቢ ያልሆነ የታክስ ክፍያ በመጠየቁ ኢንቨስትመንቱን ለማቋረጥ መገደዱን ይፋ አድርጓል፡፡የኩባንያውን መግለጫ ተከትሎ የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን የአይሲኤል የባንክ ሒሳቦች እንዳይንቀሳቀሱ አግዷል፡፡ ኩባንያው በተለያዩ ባንኮች ሲጠቀምባቸው የነበሩ የባንክ ሒሳቦች የታገዱት፣ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን አላና ፖታሽ በሕግ የተቀመጠውን ግብር ሊከፍል ያለመቻሉን በመጠቆም የባንክ ሒሳቦቹ እንዳይንቀሳቀሱ ማድረጉን ምንጮች ጠቁመዋል፡፡ ባለሥልጣኑ የኩባንያው ሒሳቦች አሉባቸው ለተባሉት ባንኮች መስከረም 30 ቀን 2009 ዓ.ም. በጻፈው ደብዳቤ የኩባንያው ገንዘብ ወደ ግለሰብም ሆነ ኩባንያ እንዳይዛወር አዟል፡፡አይሲኤል ቀደም ሲል የአላና ፖታሽን በቶሮንቶ ስቶክ ገበያ 16 በመቶ የአክሲዮን ድርሻ የገዛ ሲሆን፣ እ.ኤ.አ. በ2015 ቀሪውን 84 በመቶ አክሲዮን ጠቅልሎ ገዝቶታል፡፡ ግዢውን ከመፈጸሙ በፊት በአላና ፖታሽ ኩባንያ ላይ ለአንድ ዓመት ጥናት ማካሄዱን የሚናገሩት ምንጮች የአላና ንብረትና ዕዳዎችን ሙሉ በሙሉ መረከቡን፣ አላና የነበረበትን ከ10 እስከ 15 ሚሊዮን ዶላር የሚገመት የተጨማሪ እሴት ታክስና ዊዝሆልዲንግ ታክስ ለመክፈል ተስማምቶ እንደነበር ይገልጻሉ፡፡ ይሁን እንጂ ኩባንያው የተጠቀሰውን ግብር እስካሁን አለመክፈሉን ለማወቅ ተችሏል፡፡አይሲኤል የአላና ፖታሽ የማዕድን ምርት ፈቃድ እንዲዛወርለት ለማዕድን፣ ፔትሮሊየምና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ማመልከቻ አስገብቷል፡፡ የማዕድን፣ ፔትሮሊየምና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስትር አቶ ቶሎሳ ሻጊ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ኩባንያው ያቀረበውን ማመልከቻ ሚኒስቴሩ በመመርመር ላይ የነበረ ቢሆንም ከኢንቨስትመንቱ ጠቃሚነት አንፃር ሒደቱ ሳይጠናቀቅ ኩባንያው ማሽኖች አስገብቶ ሥራውን እንዲቀጥል ተፈቅዶለታል፡፡ኩባንያው የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣንና የገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር መመርያዎችን ተከትሎ የሚጠበቅበትን የታክስ ክፍያዎች ከፈጸመ የማዕድን ልማት ፈቃዱ እንደሚዛወርለት ተገልጾለት እንደነበር የተናገሩት አቶ ቶሎሳ፣ ክፍያ ላይ ሲደርስ መጠኑ በዛብኝ የሚል ቅሬታ አሰምቶ እንደነበር ተናግረዋል፡፡ አይሲኤል አላና ፖታሽን የገዛበትን 55 ሚሊዮን ዶላር የካፒታል ዕድገት ግብር፣ የቫትና የዊዝሆልዲንግ ታክስ መጠየቁን ለማወቅ ተችሏል፡፡‹‹ግብሩ ከበዛባቸው ለገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ቅሬታ በማቅረብ እንዲታይላቸው መጠየቅ እንደሚችሉ መክረናቸው ነበር፡፡ ይህን ግን አላደረጉም፤›› ብለዋል አቶ ቶሎሳ፡፡ ኩባንያው የወሰደው ግብታዊ ዕርምጃ መሆኑን ጠቅሰው ሚኒስቴሩ ከኩባንያው ኃላፊዎች ጋር ለመደራደር እየጣረ መሆኑን ተናግረዋል፡፡አይሲኤል በኢትዮጵያ ያለውን ኢንቨስትመንት በማቋረጡ ጽሕፈት ቤቱን ለመዝጋት መወሰኑንና ሠራተኞቹን እንደሚያሰናብት ለሠራተኞች አስታውቋል፡፡ ይሁን እንጂ የኩባንያው የባንክ ሒሳቦች በመታገዳቸው ለሠራተኛው መክፈል ያለበትን ክፍያ መፈጸም እንደተሳነው፣ በተለይ በመስክ ላይ ያሉ ሠራተኞች እስኪሰናበቱ ድረስ ሊያገኙ የሚባቸውን አስፈላጊ ነገሮች እንዳያገኙ ተደርገዋል በማለት ዕገዳውን ተቃውሞ ለባለሥልጣኑ ደብዳቤ ጽፏል፡፡በሚሊዮን ዶላር የወጣባቸው የኩባንያው መሣሪያዎች በመስክ እንደሚገኙ የጠቆሙት ምንጮች ንብረቶቹ እንዳይዘረፉ ወይም እንዳይወድሙ ሥጋት መፈጠሩን ገልጸው፣ የአገር ሀብት በመሆናቸው መንግሥት ጥበቃ ሊያደርግላቸው እንደሚገባ አስገንዝበዋል፡፡አይሲኤል በዳሎል የፖታሽ ማዕድን ማውጫና ተያያዥ የሆኑ ሦስት የማዳበሪያ ፋብሪካዎችን በአንድ ቢሊዮን ዶላር ወጪ በመገንባት፣ የፖታሽ ማዳበሪያዎችን ለአገር ውስጥና የውጭ ገበያ የማቅረብ ዕቅድ ነበረው፡፡ ፕሮጀክቶቹ በአጠቃላይ ለ3,000 ዜጎች የሥራ ዕቅድ እንደሚፈጥሩ ታምኖ ነበር፡፡ 