የእቴጌ ጣይቱ ልጆች የእናታቸውን ታሪክ እየደገሙ ነው፡፡
‹‹ሮማ ሩቅ ኢትዮጵያ ቅርብ ብሎ›› የጣሊያን ወታደር ከመናገሻው ሮም ሲነሳ ዓለም ተደነቀ፡፡ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብም ‹‹አንቺ የሀበሻ ምድር ወዮልሽ›› አሉ፡፡ የጣሊያን ወታደርም ባሕርና የብስን አቆራርጦ የሐበሻ ምድርን ረገጠ፡፡ በዘመናዊ የጦር መሣሪያ ታጅቧል፡፡ በአተኳኮስ ስልት ተክኗል፡፡ ‹‹ኢትዮጵያን በስንት ቀን ይቆጣጠራት ይሆን?›› የሚለው ለዓለም ኃያላን መንግሥታት ጉጉት ነበር፡፡ኢትዮጵያውያን በበኩላቸው በአንድ አዋጅ ተሰባስበው እንደአንድ ልብ መካሪ፣ እንደአንድ ቃል ተናጋሪ በኢትዮጵያዊነት ገመድ ተሳስረው ነበር፡፡ የጣሊያንን የግፍ ጽዋ ለማፍሰስ፣ የጠላትን ጦር ከጋራው ማዶ ለመመለስ ጋሻና ጦራቸውን ሰብቀው ሞት ወዳለበት ስፍራ ገሰሰገሱ፡፡ ‹‹ኢትዮጵያውያን ወደ ጦርነቱ ሲሄዱ ፍርኃትና ጥርጣሬ አይታይባቸውም ነበር›› ይላሉ የታሪክ ምሁራን፡፡ ምኒልክ ጨከነ፣ አባ ዳኜው ተጫነ ጉዞ ወደ ዓድዋ፡፡ እቴጌ ተቆጣች፣ መቀነቷን አጠበቀች፣ ጦርና ጋሻ ሰበቀች ወደ ዓድዋም ተጓዘች፡፡ እንደርሷ ሁሉ ቆራጥ ሴቶች ተከተሏት፡፡ከሰሜን እስከ ደቡብ፣ ከምዕራብ እስከ ምሥራቅ ንፍቅ ጀግኖች አርበኞች ጦራቸውን ሰብቀውና ነፍጣቸውን ወልውለው ወደ ስፍራው ተምመዋል፡፡‹‹የሮማው ነጭ በሬ ያነ ጓዘ ብዙ፤ አልገባም ሮማ ቀርቷል በየወንዙ!›› ትዕቢት የነዳው የጣሊያን ወታደር እና ነብሴን ለሀገሬ ያለው የኢትዮጵያ ዘማች በዓድዋ ላይ ተገናኙ፡፡ ጥይት ተተኮሰ፣ ጎራዴ ፈለቀ፣ ብዙ ሰው አለቀ፣ የንጋቷ ፀሐይ ብቅ ሳትል የተጀመረው ፍልሚያ ረፋዱን በኢትዮጵያውያኑ አሸናፊነት ተጠናቀቀ፡፡ ኢትዮጵያውያን ጀግኖች ጠላት ፈራቸው፤ ቀናባቸውም፡፡ የጣሊያንም ወታደር ለወሬ ነጋሪ ሳይመለስ በየጋራው ወድቆ ቀረ፡፡ ‹‹ምኒልክ ተወልዶ ባያነሳ ጋሻ ግብሩ እንቁላል ነበር ይሄን ጊዜ ሐበሻ›› ተባለና ዘመን በዘመን እየተተካ ያ አኩሪ ድል አለፈ፡፡ ያ የድል ዘመን ከመቶ ዓመታት በላይ አስቆጠረ፡፡ ይህን የድል ዘመን እንኳን ኢትዮጵያውያን ጥቁር አፍሪቃውያን እንኳ አይረሱትም፡፡ በሚመጥነው ልክ እንኳን ባይሆን በየዓመቱ ይከበራል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ጀምሮ ደግሞ ከምኒልክ መዲና አዲስ አበባ እስከ ዓድዋ ድል ብስራት ዓድዋ ድረስ በእግር ጉዞ ድሉን መዘከር ተጀምሯል፡፡ያኔ ጣይቱ ባትቆጣ ኑሮ ዛሬ የሐበሻ እጣ ፋንታ ምን ሊሆን እንደሚችል መገመት አያዳግትም፡፡ በዓድዋ ጦርነት ‹‹ሴቶች ወደ ማጀት ወንዶች ወደ ችሎት›› የሚለው የቆዬ ብሂል ግልጋሎት ላይ አልዋለም፡፡ ሴቶችም ከወንዶች እኩል ጦር ሰብቀው ወደ ስፍራው አቅንተዋልና፡፡ በዓድዋ ድል ሴቶች አስተዋጾአቸው ስንቅ በማዘጋጀት ብቻ የተወሰነ አልነበረም፡፡ ይልቁንም የጦርነት ስልት በመቀየስ፣ በማማከር፣ በመሰለል፣ ቁስለኛ በማከም፣ ለወገን ጦር ብርታት በመስጠትና በሌሎች ሥራዎች ትልቅ አስተዋጽዖ ነበራቸው፡፡ ከጦርነቱ አስቀድሞ የውጫሌን ውል በመቃወም የሀገራቸውን ልዕልና አላስደፍርም ያሉት እቴጌ ጣይቱ ነበሩ፡፡ ‹‹እኔ ሴት ነኝ ጦርነት አልወድም፤ ግን እንደዚህ ዓይነት ውል ከምቀበል ጦርነትን እመርጣለሁ›› ብለው ነበር ያን የጀብዱ ሥራ የጀመሩት፡፡ በጦርነቱ ወቅትም በርካታ ጦረኛና ፈረሰኛ ይዘው ራሳቸው ጦር እየመሩ ዘምተዋል፤ መቀሌ ላይ የነበረውን የጠላት ጦር እቴጌ ጣይቱ በነደፉት ስልት በቀላሉ መማረክና ማስለቀቅ ተችሏል፡፡ ይህም ድል የዓድዋ ድል እርሾ ሆኖ አገልግሏል፡፡ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ኢትዮጵያን እንደቀደሙት የዓድዋ ጀግኖች ሁሉ በእግራቸው እየተጓዙ ዓድዋ ተራራ ላይ በዓሉን ያከብሩት ጀምረዋል፡፡ ዘንድሮም 124ኛው የዓድዋ ድል በዓልን ለማክበር ሰባተኛው የዓድዋ ተጓዥ ቡድን ጉዞውን ከጀመረ ሳምንታት ተቆጥረዋል፡፡ ከጥቁር አፍሪካውያን መዲና አዲስ አበባ ከምኒልክ ሃውልት ስር መነሻውን ያደረገው የዓድዋ ተጓዥ ልዑክ 63 አባላትን ይዟል፡፡ ከ63 አባላቱ ዘጠኙ ደግሞ ሴቶች ናቸው፡፡