በተለያዩ አካባቢዎች በአማራ ሕዝብ ላይ የሚፈጠሩት ችግሮች በቂ የፖለቲካ ውክልና ካለመስጠት የመነጩ መሆናቸውን ምሁራንና ፖለቲከኞች ጠቆሙ፡፡
ባሕር ዳር፡ መስከረም 13/2013ዓ.ም (አብመድ) የታሪክ አጥኝዎች ትናንትን የሚመረምሩት ከትናንት ውስንነቶች ነፃ ለመውጣት ትምህርት ፍለጋ ነው፡፡ በኢትዮጵያ እየተስተዋለ ያለው ግን ከታሪክ ትምህርት ከመውሰድ ይልቅ የታሪክ ቁርሾ ፈልጎ በችግሩ የመቀጠል ይመስላል፡፡ በኢትዮጵያ ዘውዳዊ ሥርዓት ተወግዶ ከውጭ በተቀዱ የፖለቲካ ርዕዮተ ዓለሞች ሀገሪቱ በተመራችባቸው ባለፉት ስድስት አስርት ዓመታት ብቻ ትናንት ከነበርንበት የሥርዓተ መንግሥታት ዝቅጠት መንጥቆ መውጣት የቻለ ኃይል አልተስተዋለም፡፡ ያለፈን ታሪክ መመርመር እና ማጥናት ለነገ ምን መምረጥ እንዳለብን ባይነግረን እንኳን በርከት ያሉ አማራጮች መኖራቸውን ሊያሳየን በተገባ ነበር፡፡ ነገር ግን አማራጮችን ከመጠቆም እና ከማሳየት ይልቅ በጨቋኝ ተጨቋኝ ትርክት አንዱ በገባበት መንገድ ሌላው ሊወጣ ሲጋፋ ነው የሚስተዋለው፤ ድሃው ሕዝብ የሕይወት መሥዋዕትነት ሲከፍል ማስተዋል ለዘመናት የተጣባን የሥነ መንግሥት ችግር ሆኖ ተስተውሏል፡፡ኢትዮጵያ ውስጥ ትናንት ሕዝብ በብሔር እና በቋንቋ ልዩነት ተቧድኖ በፍርሃት እና በጥርጣሬ እንዲተያይ ተፈረደበት፤ ለውጥ መጣ በተባለ ማግስት በየአካባቢው የተቀበሩት ፈንጅዎች እየፈነዱ ጥርጣሬውን ወደ ህልውና ስጋት ሲያንሩት እየተመለከትን ነው፡፡ በተለይም የተወሰኑ ብሔሮችን ዒላማ ያደረጉ ጥቃቶች በአራቱም አቅጣጫ ሲወረወሩ መመልከት የትናንት የቤት ሥራዎቹ እርማት መሆናቸውን ያመላክታል፡፡ የእነዚህ ችግሮች ገፈት ቀማሽ ደግሞ አማራ ግንባር ቀደም ሆኗል፡፡ ለመሆኑ ችግሮቹን በዘላቂነት መፍታት እንዴት ይቻላል? ስንል ምሁራንን እና ፖለቲከኞችን አነጋግረናል፡፡ሁሉም አስተያየት ሰጪዎች ለችግሮቹ ዋና ምክንያት ሀገሪቱ ባለፉት ሦስት አስርት ዓመታት የተመራችበት እና እየተመራችበት ያለው ሕገ መንግሥት ስለመሆኑ ይስማማሉ፤ ምንም እንኳን በአፈፃፀሙ ላይ ልዩነቶች ቢኖሯቸውም፡፡ “የክልሎች ሕገ መንግሥቶች ከፌዴራሉ ሕገ መንግሥት ጋር በምንም መልኩ ሊጣረሱ አይገባም ነበር” የሚሉት በባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካል ሳይንስ እና ዓለም አቀፍ ግንኙነት ትምህርት ክፍል ረዳት ፕሮፌሰር እምቢያለ በየነ ናቸው፤ የሚስተዋለው ግን በተቃራኒው ሲጣረሱ መመልከት እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ በተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን በየሚኖሩበት አካባቢ ተገቢው የፖለቲካ ውክልና ስሌላቸው ተቋማዊ ጥቃት ሲፈፀምባቸው እንደሚስተዋልም ጠቅሰዋል፡፡ በአንድ አካባቢ ማን ይሂድ ማን ይምጣ በግልፅ በማይታወቅበት ሁኔታ መጤ እና ነባር የሚል ደረጃ በሚሰጥ የክልሎች ሕገ መንግሥት ዘላቂ ሰላም ማሰብ ውጤት እንደማያመጣ ነው ረዳት ፕሮፌሰር እምቢያለ የጠቆሙት፡፡