የመስቀል በዓል በአዊ
ባሕር ዳር፡ መስከረም 16/2013ዓ.ም (አብመድ) የመስቀል በዓል በአዊ ብሔረሰብ አስተዳደር ከሚከበሩ በዓላት መካከል ዋነኛው ነው:: በዓሉን ለማክበር ቅድመ ዝግጅት የሚጀመረው ከአዲሱ ዓመት ማግስት ጀምሮ ነው:: ወንዶች ‹ባላፉቺ› እና ግንድ ይቆርጣሉ:: ባላፉቺ ማለት የምሳና እና የውልክፋ እንጨት ከእነ ቅርንጫፉ ተቆርጦ ከቤት ደጃፍ፣ ምሰሶ እና ሰብል ውስጥ የሚተከል ነው::የባላፉቺ ግንዱም ሆነ ቅርፊቱ ይላጥና ነጭ ቀለም ይይዛሉ:: የብርሃን (የብሩህነት) ምሳሌ ናቸው:: ግንዱም ከግራር እና ምሳና ነው የሚዘጋጀው:: ቀደም ብሎ ብዛት ያለው ግንድ እና ባላፉቺ ይቆረጥ ነበር::አንድ ሰው ከ20 እስከ 60 ግንድ ድረስ ይቆርጥ እንደ ነበር ይነገራል:: ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ግን ከደን መመናመን ጋር ተያይዞ አክባሪዎቹ ከማሳቸው አነስተኛ ቁጥር ያለው ግንድ ቆርጠው ያዘጋጃሉ:: የተቆረጠው ግንድ እና ባላፉቺ ከጫካ ወደ ሠፈር የሚጓጓዘው መስከረም 16 ማለትም በመስቀል ዋዜማ ነው::ደመራ በአዊኛ ‹ድሩፂ› ይባላል:: በመስቀል በዓል ሴቶችም ልዩ ቅድመ ዝግጅት ያደርጋሉ:: ጠላ ይጠምቃሉ (ስልኼ ዜካታና)::ለመስቀል በዓል ‹ወፍ እንኳን በግንድ ቅርፊት ላይ ጠላ ትጠምቃለች› የሚል የአዊዎች አባባል አለ::ሴቶቹ በድርብ እንጀራ ላይ ቅቤ እና በርበሬ በመቀባት ጉዝጉዝ የተባለ ባሕላዊ ምግብ የማዘጋጀት ኃላፊነት አለባቸው:: ለዚህ ሥራ አስፈላጊውን ቅመማ ቅመም ቀደም ብለው ይሸማምታሉ::የደመራ ዕለት በርበሬ ይደቆሳል፤ ቅቤም ይነጠራል:: የደመራ ዕለት ምሽት ላይ ከሚከናወኑ ሥነ ስርዓቶች መካከል ሰብል ውስጥ ባላፉቺ መትከል እና እንጀራ እና ጠላ ወስዶ መቀማመስ አንዱ ነው:: ‹አሪሜኪ አኻ ምርቶኪ ሴጋ ፂፒ ድባን› በማለት ጥቂት አረም በመንቀል ባላፉቺው ላይ ይሰቅሉታል:: ‹አምላክ ሆይ ዓመቱን የምርት አድርግልን፤ አረሙን ወደ ውስጥ ምርቱን ወደላይ አድርግልን› ማለት ነው::ይህ ሥነ ስርዓት በሁሉም የእህል ዘር ውስጥ ይከናወናል:: ንብ የሚያንብ አርሶ አደር ደግሞ ዘመኑ የማር እንዲሆንለት በመመኘት ድሩፃ እያለ ተመሳሳይ ሥነ ስርዓት ያከናውናል::የደመራ ዕለት የሚከናወነው የመጨረሻው ሥነ-ስርዓት ደጃፉ ላይ ባላፉቺ መትከል እና ምሰሶው ላይ ከአንድ እስር ችቦ ጋር አብሮ ማሰር ነው:: ደጃፍ ላይ የሚተከለው የባላፉቺ ቁጥር ከሦስት በታች አይሆንም::እዚህም ልክ እንደ አዝመራው ሁሉ እያንዳንዱ ግለሰብ ከቤተሰቡ ጋር ሆኖ ጠላ እና እንጀራ በአዋዜ ቀርቦ የሚቀመስበት ሥነ ስርዓት አለ:: በዚህ እለት ግንድ እና ባላፉቺ ለማዘጋጀት አቅም ለሌላቸው በዕድሜ የገፉ አዛውንቶች የቅርብ ዘመዶቻቸው ግንድ እና ባላፉቺ በመውሰድ እንኳን አደረሳችሁ ድሩፃ ማለት የተለመደ ነው:: ስጦታ ተቀባዮችም መቶ ሺህ ዓመት ያኑራችሁ (ሊኻ ሻይ አማቶ ታምፓን) ዓመቱን ይድገመን በማለት ይመርቃሉ:: ለመስቀል የሚዘጋጀው ጠላ አዲስ ስለሚሆን ‹ሽትቴ ኬሜሳን› በማለት እንዲቀምሱ ይደረጋል:: ከምሽቱ 12፡00 ጀምሮ ወይም የሰፈሩ ቁጥር በዛ ያለ ከሆነ ቀደም ብለው ካሉት ነዋሪዎች በዕድሜ ትልቅ ከሆኑ አዛውንት ቤት በመጀመር ግንድ ወደ ቤት የማስገባት ሥነ ስርዓት ይካሄዳል:: ለሁለት ለሁለት በመሆን ግንድ ወደቤት ይዞ በመግባት ‹እዮሄ እዮሄ እዮሄ ድሩፂ ድሩፃ ድሩፂ ድሩፃ› በማለት ቀድሞ የተዘጋጀ ደረቅ እንጨት ማቀጣጠያ ካለበት ምድጃ እርጥቡ የተላጠ ድፍን ግንድ ‹ኩ ኩ ኩ ኩ ኩ ኩ ኩ› በማለት ቤት ውስጥ ይደምራሉ::ከደጃፍ አንዲት ብቻ ግንድ በመተው ሁሉም መንደርተኛ ተገኝቶ እዮሄ እያለ በእልልታ በደስታ ምድጃውን ከበው ይዘፍናሉ:: በዚህ ሰዓት በቆላማው የአዊ አካባቢ ሳር ቤት ከሆነ ምሰሶ ላይና ከምሰሶ ገበታ ላይ ቅቤ በመለጠፍ ሲቀቡ ይታያል:: አናታቸው ላይም በትንሹ ይቀባሉ::ከዚህ ሥነ ስርዓት ቀጥሎ እናቶች ያዘጋጁትን ጉዝጉዝ ጠላ እና አረቄ ያቀርባሉ:: በዱባ ቅጠል ላይ እየተደረገ ጉዝጉዝ ለታዳሚዎች ይሰጣቸዋል::በዱባ ቅጠል ላይ ተደርጎ የሚሰጥበት ምክንያት በብዛት ቅቤ ስለሚደረግበት ልብስ እንዳያበላሽ እና ዘመኑ የምርት እና የልምላሜ እንዲሆን በመመኘት ነው::በየቤቱ በዚህ ሁኔታ እየተዞረ ግንድ የማስገባት ሥነ ስርዓት እየተከናወነ ያመሻል:: አሁን አሁንማ ቆላማ አካባቢ ካልሆነ በስተቀር በቆሎ በደመራው ውስጥ አይበስልም::የስኳር ድንች ዓይነት የበረሃ ድንች ወይም ቡያ ከበቆሎ ጋር ተደባልቆ በግንድ ደመራ ፍም ተጠብሶ ይቀመሳል::ምንም እንኳ ቡያ ከነሐሴ አጋማሽ ጀምሮ ቢበላም የበቆሎ እሸት መጀመሪያ የሚቀመሰው ከመስቀል በዓል በኋላ ነው:: ‹አማማ ይ ሼዋጃይ ይ ኛራጃይ እፄ› የጤና ምግብ ይሁንልን እንደ ማለት ነው::ጥንት ከመስቀል በፊት ወይም በአካባቢው ልማድ ‹መስቀል ሳይሽረው በቆሎም ሆነ አገዳ መብላት ለጉንፋንና ተያያዥ በሽታ ያጋልጣል› ተብሎ ይታመን ነበር::አሁን ግን ዕድሜ ለመስኖ ልማት ዓመቱን ሙሉ እሸት አለ:: በሽታንም ቀድሞ በመከላከል መቀነስ እየተቻለ ነው::የደመራ ዕለት የአዊ ልጃገረዶች እንሶስላ ይሞቃሉ፤ በነጋታው የመስቀል ዕለት አምረው እና ተውበው አዲስ ልብስ ለብሰው ለመውጣት ይዘጋጃሉ:: በመስቀል ወቅት ከልጅ እስከ አዋቂ አዲስ ልብስ መልበስ የተለመደ ነው:: አቅም የሌለው እንኳን አጥቦ የመልበስ ባሕላዊ ግዴታ አለበት:: መስከረም 17 የመስቀል ዕለት ማለዳ በመነሳት አዲስ ልብስ ይለበሳል:: ቀደም ብሎ ተሰብስቦ የተዘጋጀውን ችቦ በመያዝ ከደጃፉ ባላፉቺ ወይም ደመራ እንዲያያዝ በማድረግ በአካባቢው ወደሚገኝ ትልቅ ዛፍ ጉዞ ይደረጋል::ይህ ቦታ በየዓመቱ የመስቀል ማክበሪያም ነው፤ ‹ብራንፂ› ይባላል:: ለምንም አገልግሎት ከዛፉ ላይ መቁረጥ አይፈቀድም:: ዛፉ ዋርካ ወይም ሌላ ሊሆን ይችላል::ወደበዓል ማክበሪያው ቦታ ለመሄድ የጥሩምባ እና ‹እዮሄ እዮሄ እዮሄ› የሚል ድምፅ ከየአቅጣጫው ይስተጋባል:: የደመራ ዕለት አንዳንዴ በየቤቱ በመዞር እና በመጠጥ ድካም ከባድ እንቅልፍ የጣለው ሰው በድምፁ እና በሚስተጋባው ዜማ በመባነን ይነሳል:: በዕለቱ ምድጃ ላይ እሳት ማሳደር ግዴታ በመሆኑ መጫሪያ ይዞ እሳት ወይም ፍም ልመና መውጣት ነውር ነው:: ፍሙን አመድ ውስጥ አዳፍኖ ማሳደር ይበጃል እንጂ::የመስቀል ዕለት አብዛኛዎቹ እናቶች ቀደም ብለው ተነስተው ምጣድ ይጥዳሉ:: አዋዜ እና ቅቤ አገናኝተው ጉዝጉዝ ያዘጋጃሉ:: ምጣድ ላለመጣድ ያቀደች እናት ከደመራ ዕለት በፊት ያልተቀባ እንጀራ አሳድራ ቅቤ እና አዋዜ አገናኝታ ታዘጋጃለች::ጠላ እና ጉዝጉዝ የተሸከሙ ሴቶች ችቦ የያዙ ወንዶችን ተከትለው ወደ ማክበሪያው ሥፍራ ይጓዛሉ:: የመንደሩ ሰው በተቻለ መጠን ተጠባብቆ በአንድነት እና በጋራ ሆኖ በድምቀት ‹እዮሄ ድሩፃ› እያለ ከቦታው ይደርሳል::