ከፊል ምላሽ ያገኘው የአርሶ አደሮቹ ጥያቄ
ከዘጠኝ ዓመታት በፊት ቦታው ስንዴና ጤፍን ጨምሮ የተለያዩ የጥራጥሬ እህሎች ይመረትበት ነበር። በ2003 ዓ.ም የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ቦታውን ከተረከበ በኋላ እስከ 2008 ዓ.ም መጨረሻ ለደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ ማስወገጃነት ሲጠቀምበት ቆየ። ሆኖም በቦታው የሚጣለው ቆሻሻ ውሎ እያደር በአካባቢው አርሶ አደሮችና በቤት እንስሳዎቻቸው ላይ የጤና ጉዳት እያስከተለ መጣ። ከቦታው ለተፈናቀሉ አርሶ አደሮች የተከፈለው የካሳ ክፍያም በቂ ባለመሆኑ የመልካም አስተዳደር ችግር ፈጠረ።  ይህንንም ተከትሎ በአካባቢው በተፈጠረ ተቃውሞ በቆሻሻ ማስወገጃ ቦታው የሚገኙ ቢሮዎች፣ መጋዘኖችና ጋራዦች ሙሉ በሙሉ ተቃጥለዋል። ከዚያ ጊዜ ጀምሮም ቦታው ቆሻሻ እንደወረሰው፤ የአርሶ አደሮቹም ጥያቄ ሳይመለስ ለዓመታት ቆይቷል። ዛሬ ላይ ግን በፊንፊኔ ዙሪያ የኦሮሚያ ልዩ ዞን በረክ ወረዳ ከቦታው ለተነሱና የእርሻ ማሳቸው በከፊል ለተወሰደባቸው አርሶ አደሮች የሰጠው ምላሽ ለጊዜውም ቢሆን እፎይታን የሰጠ ይመስላል።  አርሶ አደር ፀጋዬ ዘውዴ በበረክ ወረዳ ሀብሩ ቀኖ ኩራጊዳ ቀበሌ ገበሬ ማህበር ነዋሪ ናቸው። ቀደም ሲል በለም ማሳቸው ስንዴ፣ጤፍ፣ጓያ፣ባቄላና ሽምብራ ያመርቱ ነበር። ከዘጠኝ ዓመታት በፊት ለቆሻሻ ማስወገጃ የከተማ አስተዳደሩ አነስተኛ ካሳ ከፍሏቸው ሁለት ሄክታር የእርሻ ቦታ እንደተወሰደባቸው አርሶ አደሩ ይናገራሉ። ይህንንም ተከትሎ ምርታቸው መቀነሱንና እህል ሸጠው የሚያገኙት ገቢም አነስተኛ እንደነበር ያስረዳሉ።  የተወሰደባቸውን መሬት ለማስመለስ ከሌሎች አርሶ አደሮች ጋር በመሆን ለዓመታት ሲታገሉ መቆየታቸውንም ጠቅሰው፤ በቦታው ላይ በተጣለው ቆሻሻ ምክንያት በቤተሰባቸውና ቤት እንስሳዎቻቸው ላይ የጤና ጉዳት ሲደርስ እንደቆይም ይናገራሉ።  በሀገሪቱ የመጣውን ለውጥ ተከትሎ የፊንፊኔ ዙሪያ ኦሮሚያ ልዩ ዞን በረክ ወረዳ አስተዳደር ከዞኑና ከከተማ አስተዳደሩ ጋር በመነጋገር ቆሻሻ ከተደፋበት ውጪ ያለውን መሬት ከሌሎች አርሶአደሮች ጋር በጋራ እንዲያለሙ በመፍቀዱ መደሰታቸውን ይገልፃሉ።  በወረዳ አስተዳደሩ በኩል አሁን ለአርሶአደሩ የተሰጠው ምላሽ ከፊል በመሆኑ በቀጣይ በቆሻሻ መጠያው ስፍራ ያሉት ለቢሮ አገልግሎት የሚሰጡ ህንፃዎችና፣ የመኪና ማቆሚያ መጋዘኖች እንዲሁም ቆሻሻው የተጣለባቸው አካባቢዎች ለአርሶ አደሩ መልሰው ጥቅም እንዲሰጡ የወረዳው አስተዳደር ሊሰራ እንደሚገባም አቶ ፀጋዬ ያመለክታሉ።  አርሶ አደር ነገሰ መገርሳ በበረክ ወረዳ አቃቂ ቂሌ ቀበሌ ገበሬ ማህበር ነዋሪ ናቸው። በ2003 ዓ.ም የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ለቆሻሻ መድፊያ በሚል በአነስተኛ ካሳ ክፍያ 5 ሄክታር መሬት እንደተወሰደባቸው ያስረዳሉ። በወቅቱ እርሳቸውና ሌሎች አርሶ አደሮች በማሳቸው ላይ በሄክታር 100 ኩንታል ስንዴ ሲያመርቱ እንነደነበር አስታውሰው፣ በዚሁ ልክ ካሳ እንዲከፈላቸው ጥያቄ አቅርበው እንደነበር ያስታውሳሉ።  ይሁንና ማምረት የምትችሉት በሄክታር 50 ኩንታል ነው በሚል ስሌት የካሳ ክፍያው እንደተሰጣቸውና በጊዜው እርሳቸውና ሌሎች አርሶ አደሮች ተገቢ ባልሆነ ከካሳ ከማሳቸው ላይ በመፈናቀላቸው በርካታ ችግሮች ሲገጥማቸው እንደቆዩ ይናገራሉ። በተለይ ማሳቸውን ሙሉ በሙሉ ያጡ አርሶ አደሮች ለከፋ ድህነት ተጋልጠው መቆየታቸውንም ያስረዳሉ።  የቆሻሻ መጣያው ወደ ስራ ሲገባ ትምህርት ቤት፣ ጤና ጣቢያ፣ መንገድ፣ ውሃና መብራት እንደሚሰራላቸውና የስራ እድልም እንደሚፈጠርላቸው በከተማ አስተዳደሩ በኩል ቃል ተግብቶላቸው እንደነበርም አርሶ አደሩ አስታውሰው፤ ይህ ሁሉ እንዳልተሰራላቸውና በወቅቱ ስለቆሻሻ ማስወገጃው ዝርዝር መረጃም ለማወቅ ተቸግረው እንደነበር ይገልፃሉ።  አቤቱታቸውን ለሚመለከታቸው አካላት በተደጋጋሚ ቢያቀርቡም በቂ ምላሽ ሳያገኙ ለዓመታት እንደቆዩና ከሁለት ዓመት ወዲህ በኢትዮጵያ የመጣውን ለውጥ ተከትሎ ተወስዶባቸው የነበረውን የእርሻ መሬት ከሌሎች አርሶ አደሮች ጋር በጋራ በማረስ እንዲጠቀሙ የወረዳው አስተዳደር እንደፈቀደላቸው ይናገራሉ። በቀጣይም ቆሻሻ መጣያው ያረፈበት ቦታ ከቦታው ለተፈናቀሉ አርሶ አደሮች ዳግም ጥቅም እንዲሰጥ የወረዳ አስተዳደሩን ምላሽ እንደሚጠይቅም ያመለክታሉ።  በፊንፌኔ ዙሪያ ኦሮሚያ ልዩ ዞን የበረክ ወረዳ አስተዳደር ምክትል አስተዳደር አቶ ምትኩ ለሜሳ በበኩላቸው እንደሚገልፁት፤226 ከሚሆኑ አርሶ አደሮች በቂ ካሳ ሳይከፈል ለአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ ማስወገጃነት ሲውል የነበረው 165 ሄክታር ቦታ የመልካም አስተዳደር ችግር ሆኖ ቆይቷል። በተለይ ደግሞ በቦታው ላይ ሲጣል የነበረው ቆሻሻ በአካባቢው ባሉ አርሶ አደሮችና የቤት እንስሳዎቻቸው ጤንነት ላይ ጉዳት ሲያስከትል ነበር።  መንግስት ባወጣው አቅጣጫ መሰረት ያለበቂ ካሳ ክፍያ መሬት የተወሰደባቸው የአካባቢው አርሶ አደሮች 65 ሄክታር መሬት ቆሻሻ የተጣለበት ስፍራ መፍትሄ እስኪያገኝ ድረስ መታረስ የሚችለውን 100 ሄክታር መሬት በጋራ እንዲያርሱትና ከምርቱ እኩል እንዲጠቀሙበት የወረዳ አስተዳደሩ ወስኗል ይላሉ።  ለዚህም ከአርሶ አደሮቹ የተውጣጡ ሰዎች ያሉበት ኮሚቴ ተዋቅሮ እርሻውን አሁኑኑ እንደሚጀምሩ ጠቅሰው.፣ የወረዳ አስተዳደሩ ጉዳዩ አስካሁን መቆየቱ ተገቢ አለመሆኑን በመገንዘብ አርሶ አደሩ በመሬቱ ተጠቃሚ እንዲሆን ከልዩ ዞኑ ጋር በመሆንና ወደ አዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በተደጋጋሚ በመሄድ ጉዳዩ እንዲፈታ ጥረት ማድረጉን ያመለክታሉ።  እንደ ምክትል አስተዳደሪው ገለፃ፤ ቆሻሻ የተጣለበትን ቦታና የማስወገጃ ጣቢያው ያረፈበትን ቦታም በተመሳሳይ ከቦታው ለተነሱ አርሶ አደሮች ተመልሶ ጥቅም እንዲሰጥ ለማድረግ ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ጋር ድርድር ለማካሄድ ኮሚቴ ተቋቁሟል። የአርሶ አደሮቹ ጥያቄ በከፊል የተመለሰ ቢሆንም፣ ቆሻሻ የተጣለበት ቦታ፣ ቢሮና መጋዘን ያረፈበት የመሬቱ ክፍል ጉዳይ ገና መፍትሄ ያላገኘ በመሆኑ በቀጣይ ለአርሶ አደሮቹ በቂ ካሳ ከፍሎ ለከተማ አስተዳደሩ በቶሎ ቦታውን ለማስረከብ አልያም ደግሞ ቦታው ተመልሶ ለአርሶ አደሮቹ ተሰጥቶ በማህበር ተደራጅተው እንዲያለሙበት ይደረጋል። አዲስ ዘመን ሰኔ 9/2012 አስናቀ ፀጋዬ