የአዲስ አበባ ገቢዎች ባለሥልጣን በሦስት ወራት 8.5 ቢሊዮን ብር ሰበሰበሰ
አስነተኛ ግብር ከፋዮች የአምስት እጥፍ ጭማሪ እንዲከፍሉ ተጠይቀዋልበሐሰተኛ ደረሰኞች ማጭበርበር ከአቅሙ በላይ ሆኖበታል የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ገቢዎች ባለሥልጣን ለዘንድሮ በጀት ዓመት ከያዘው የ34.5 ቢሊዮን ብር የታክስ ገቢ፣ በመጀመሪያው ሦስር ወራት ውስጥ 8.5 ቢሊዮን ብር በመሰብሰብ የዕቅዱን 98 በመቶ እንዳሳካ አስታወቀ፡፡ የባለሥልጣኑ ዋና ዳይሬክተር አቶ ሺሰማ ገብረ ሥላሴ ዓርብ ጥቅምት 9 ቀን 2011 ዓ.ም. በጽሕፈት ቤታቸው በሰጡት መግለጫ እንዳስወቁት፣ በበጀት ዓመቱ የመጀመሪያዎቹ ሦስት ወራት ውስጥ የተሰበሰበው ግብር በ2010 ዓ.ም. ተመሳሳይ ወራት ከተሰበሰበው የ21 በመቶ ብልጫ አለው፡፡ በዓመቱ መጨረሻ ይሰበሰባል ተብሎ የሚጠበቀው አጠቃላይ የግብር ገቢ 34.5 ቢሊዮን ብር እንደሆነ ያስታወሱት አቶ ሺሰማ፣ ታክስ ነክ ያልሆኑትን አካቶ በበጀት ዓመቱ ለአስተዳደሩ የሚሰበሰበው ገቢ 44.7 ቢሊዮን ብር እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ ይህም ሆኖ በአስነተኛ ወይም በደረጃ ‹‹ሐ›› የተመደቡት ከ230 ሺሕ በላይ ግብር ከፋዮች እስካለፈው ሐምሌ ወር ተስናግደው ከ214 ሺሕ ያላነሱት ግብር መክፈላቸውን በመጥቀስ፣ በርካቶች ከአቅማቸው በላይ እንደተጠየቁ በመረጋገጡ ማስተካከያ ማድረግ እንዳስፈለገም አስታውቀዋል፡፡ ይኸውም በ2009 ዓ.ም. የተደረገውን የቀን ገቢ ግምት ክለሳ ተከትሎ በቁርጥ ግብርና በተርን ኦቨር ታክስ ምጣኔ ላይ የተረገው ማሻሻያ 70 በመቶ ግብር ከፋይ በሚሸፍነው አነስተኛ ነጋዴ ላይ ጫና መፍጠራቸው ሲገለጽ ቢቆይም፣ አስተዳደሩ ግን በተርን ኦቨር ታክስ ላይ ብቻ ማሻሻያ ማደረጉ ታውቋል፡፡ ከጠቅላላው የሽያጭ መጠን ላይ ተጥሎ የነበረውን የአሥር በመቶ የተርን ኦቨር ታክስ ወደ አምስት በመቶ ዝቅ በማድረግ ጫናውን ለመቀነስ እንደተሞከረ አቶ ሺሰማ አስታውቀዋል፡፡ ምንም እንኳ ይህ ቢገለጽም በርካቶች በተለይም የአገለግሎት ዘርፎች ተብለው በተመደቡ እንደ ልብስ ስፌትና ፀጉር ሥራ ባሉት የንግድ ሥራዎች የተሠማሩ በርካቶች፣ ከአቅማቸው በላይ የታክስ ጫና እንደመጣባቸው በማስታወቅ አቤት ሲሉ መክረማቸው ይታወቃል፡፡ ለሪፖርተር ቅሬታቸውን የገለጹ አንዲት የ58 ዓመት አዛውንት፣ ላለፉት አምስት ዓመታት 4,000 ብር ግብር ሲከፍሉ ቆይተዋል፡፡ ባለፈው ዓመት 8,000 ብር እንዲከፍሉ ተጠይቀው በነበረው ግርግር ምክንያት አቤቱታቸውን የሚሰማ አጥተው እንደምንም ለመክፈል ቢገደዱም፣ ዘንድሮ ግን ከ22 ሺሕ ብር በላይ ግብር መጠየቃቸው ለበሽታ እንደዳረጋቸው፣ በሚሠሩበት ኮልፌ አጠና ተራ አካባቢ ያሉት የወረዳ ግብር ሰብሳቢ ጽሕፈት ቤት ኃላፊዎችና የታክስ ኦፊሰሮች ቅሬታቸውን ሊያስተናግዱላቸው እንዳልቻሉ ገልጸዋል፡፡ ይባስ ብለው ቅሬታ ካላቸው የተጠየቁትን ግማሽ በማስያዝ ለግብር ይግባኝ ሰሚ አቤት እንዲሉ ከመግለጽ ውጪ ያሉዋቸው አሮጌ የስፌት መኪኖች በቀን ከ1,200 ብር በላይ ገቢ እንደሚያስገኙላቸው ተተምኖባቸው የተሰላው የግብር ዕዳ ከኢፍትሐዊነት በላይ ለህልውናቸውም ለጤናቸውም ጠንቅ እንደሆነባቸው የገለጹት የሌለባቸውን ደም ግፊት በማስከተሉ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡ እንዲህ ያለውን ጉዳይ በማንሳት ሪፖርተር ጥያቄ ያቀረበላቸው አቶ ሺሰማ፣ ይህ ዓይነቱ ችግር መታየቱን ይናገራሉ፡፡ የተርን ኦቨር ታክስ ላይ መንግሥት በቂ ግንዛቤ ሳያስጨብጥ ወደ ታክስ መሰብሰብ በመግባቱ ሳቢያ የደረጃ ‹‹ሐ›› ግብር ከፋዮች ጫና እንደተፈጠረባቸው ኃላፊው ገልጸዋል፡፡ ሐዲድ ገበያ፣ አጎዛ ገበያ፣ ኮልፌ አጠና ተራ፣ ሽሮ ሜዳ በሚገኘው ጉንድሽ ገበያ ተዘዋውረው ግብር ከፋዩን በማወያየት የግብር ጫና እንደበዛባቸው ነጋዴዎች እንደገለጹላቸው አብራርተዋል፡፡ ከ218 ሺሕ የደረጃ ‹‹ሐ›› ግብር ከፋዮች ውስጥ ለ68 ሺሕ ግብር ከፋዮች መሠረታዊ ማስተካከያ መደረጉን ጠቁመዋል፡፡ በ2009 ዓ.ም. የቀን ገቢ ግምት ከተሠራላቸው ከ330 ሺሕ ግብር ከፋዮች የተሰበሰበው 98 ሚሊዮን ብር ቢሆንም፣ ዘንድሮ ወደ 510 ሚሊዮን ብር ያሻቀበ ግብር እንዲከፍሉ በመደረጉ በአምስት እጥፍ ጨምሮባቸዋል፡፡ በመሆኑም ይህንን ጫና ለመቀነስ የ50 በመቶ የተርን ኦቨር ታክስ ማስተካከያ ማድረግ እንዳስፈለገ አቶ ሺሰማ አስታውቀዋል፡፡ ይህም ሆኖ 3,000 ግብር ከፋዮች በባለሥልጣኑ የቅሬታ አፈታት ሥርዓት ባለመርካታቸው ወደ ግብር ይግባኝ ቅሬታ ሰሚ በመሄድ ጉዳያቸው እንደተስተናገደም ተጠቅሷል፡፡ ምንም እንኳ ከአጠቃላዩ የአዲስ አበባ ከተማ ግብር ከፋይ ነጋዴ ውስጥ 70 በመቶውን አነስተኛ ግብር ከፋዮች ቢሸፍኑትም፣ ለጠቅላላው የታክስ ገቢ ያላቸው ድርሻ ከአምስት በመቶ ያነሰ በመሆኑ፣ መንግሥት እነዚህ ላይ አላስፈላጊ ጫና ማድረጉ ምንም እንደማይጠቅመው አስታውቀው፣ አሁንም ለአነስተኛ ግብር ከፋዮች በተለይም በአገልግሎት መስክ ከአቅማቸው በላይ ግብር የተጠየቁ አገልግሎት ሰጪዎች የሚስተካከሉ ጉዳዮች እንዳሉ ጠቁመዋል፡፡ በቀን ገቢ ግምት ማስተካከያ መሠረት በዓመት ውስጥ ያሉት ከፍተኛ ታሳቢ የሥራ ቀናት 300፣ ዝቅተኞቹ የሥራ ቀናትም 100 ብቻ እንደሆኑ መደረጋቸውን አስታውሰው፣ በዚህና በታክሱ ሕጉ ላይ በተደረጉ ማሻሻያዎች የግብር ከፋዮች ደረጃ ላይ ለውጥ ተደርጓል ብለዋል፡፡ ከአንድ ሚሊዮን ብር በላይ ዓመታዊ ሽያጭ ያላቸው የደረጃ ‹‹ሀ››፣ ከ500 ሺሕ እስከ አንድ ሚሊዮን ብር ዓመታዊ ሽያጭ ያላቸው የደረጃ ‹‹ለ››፣ እንዲሁም እስከ 500 ሺሕ ሽያጭ ያላቸው የደረጃ ‹‹ሐ›› ግብር ከፋይ እንዲሆኑ በተደረገው መሠረት በርካቶች ጫናው እንደቀነሰላቸው ቢታሰብም፣ በተለይም በተርን ኦቨር ታክስ ሳቢያ በርካቶች ከሚችሉትና ከሚያስቡት በላይ ዕዳ እንደመጣባቸው ይገልጻሉ፡፡ ይሁንና በአዲስ አበባ እንደታየው አብዛኞቹ በአግባቡ መክፈላቸውንና ቅሬታ ያላቸውም እንደተፈታላቸው የሚጠቁም ነው፡፡ በአንፃሩ እስከ ጥቅምት 30 ቀን 2011 ዓ.ም. ግብራቸውን እንዲከፍሉ ከሚጠበቁት 69 ሺሕ ያህል ከፍተኛ ግብር ከፋዮች ውስጥ እስካሁን ቀርበው የተስተናገዱት 22 ሺሕ ብቻ መሆናቸውን አቶ ሺሰማ አስታውቀዋል፡፡ የተቀሩት 47 ሺሕ ግብር ከፋዮች የጥቅምት ወር በማለቁ በፊት እንደሚመጡ ቢጠበቅም፣ የእነዚህ ግብር ከፋዮች የሒሳብ መዝገቦች የሚመረመሩ በመሆናቸው፣ በታክስ ሰብሳቢው መሥሪያ ቤት ላይ ጫና እንደሚፈጥር ገልጸዋል፡፡ አብዛኞቹም ይህንን በመገመት ወደ ኋላ ገሸሽ ማለታቸው እንደሚገመት የገለጹት አቶ ሺሰማ፣ ከዚህ ቀደም ከግብር ከፋዮቹም ሆነ ከሒሳብ ባለሙያዎች ጋር ውይይት ተደርጎ ከቀነ ገደቡ በፊት ግብራቸውን እንዲከፍሉ የተደረገው ስምምነት እንደሚጠበቀው እንዳልተተገበረ ተናግረዋል፡፡ እንዲህ ካለው ጉዳይ ባሻገር ባለሥልጣኑ በሐሰተኛ ደረሰኞች በተለይም ከዋጋ በታች (አንደር ኢንቮይሲንግ) በሚባለው የማጭበርበር ዘዴ፣ እንዲሁም ሆን ብሎ የሽያጭ ዋጋን በማምታታት በሚቀርብ ደረሰኝ (ሚስ ፕራይሲንግ) መቸገሩን አቶ ሺሰማ አስታውቀው፣ ይህ ጉዳይ ከከተማው አስተዳደር አቅም በላይ እየሆነ መምጣቱን ገልጸዋል፡፡ በቅርቡ የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ከ400 በላይ የሽያጭ መመዝገቢያ ማሽኖች በሐሰተኛ ደረሰኞች ግብይት ሲፈጸምባቸው እንደተያዙ አስታውቆ ነበር፡፡ ከእነዚህ ውስጥ 60 ያህሉ በአዲስ አበባ የተያዙ መሆናቸውን አቶ ሺሰማ ተናግረዋል፡፡ በከተማው የሽያጭ መመዝገቢያ ማሽኖች እጥረት መከሰቱን ያስታወቁት አቶ ሺሰማ፣ በአግባቡ ተጠግኖ ወደ ሥራ ማስገባቱ ላይም ክፍተቶች እንዳሉ ገልጸዋል፡፡ እንዲህ ያሉ ችግሮች ታክለውበትም በበጀት ዓመቱ የመጀመሪያዎቹ ሦስት ወራት የዕቅዱን በሙሉ ሊባል በሚችል አፈጻጸም ያሳካው የአዲስ አበባ ገቢዎች ባለሥልጣን፣ በሥነ ምግባር ጥሰትና ፍትሐዊ አገልግሎትን በማጓደል ጥፋተኛ ያላቸውን 18 ሠራተኞች ከሥራ ማሰናበቱን፣ በ15 ሠራተኞች ላይ የደመወዝና የደረጃ ቅጣት መጣሉን፣ እንዲሁም ከ100 በላይ ሠራተኞች ላይ የቀላል ማስጠንቀቂያ ዕርምጃዎችን መውሰዱንም አስታውቋል፡፡  