ሁከት ተከስቶባቸው የነበሩ አካባቢዎች ለጠቅላይ ሚኒስትሩ የክልልነት ጥያቄ አነሱ
ከሳምንት በፊት በተቀሰቀሰ ሁከት የሰው ሕይወት መጥፋትና የንብረት ውድመት ተከስቶባቸው የነበሩት የደቡብ ክልል ነዋሪዎች፣ ከጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) ጋር በነበራቸው ውይይት የክልልነት ጥያቄ አጉልተው አነሱ፡፡ጠቅላይ ሚኒስትሩ ሰኞ ሰኔ 11 ቀን 2010 ዓ.ም. በፓርላማ ሪፖርታቸውን ካቀረቡና የአባላትን ጥያቄ ከመለሱ በኋላ በቀጥታ ወደ ሐዋሳ ከተማ በማቅናት፣ በነጋታው ማክሰኞ ሰኔ 12 ቀን 2010 ዓ.ም. ከሲዳማ ዞን ከፍተኛ አመራሮችና ከነዋሪዎች ጋር ውይይት አድርገዋል፡፡ ከሐዋሳው ውይይታቸው በኋላም ወደ ወላይታ ሶዶ ከተማ ተጉዘው፣ ከወላይታ ዞን አስተዳደር የሥራ ኃላፊዎችና ነዋሪዎች ጋር ተወያይተዋል፡፡ባለፈው ሳምንት ሰኔ 6፣ 7 እና 8 ቀን 2010 ዓ.ም. በሐዋሳ ከተማ በአነስተኛ ጠብ ተነስቶ በመግዘፍ ወደ ብሔር ግጭት ባደገው ሁከት፣ የክልል ጥያቄን ከለላ በማድረግ በርካታ ጉዳቶች እንደደረሱ የክልሉ የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ቢሮ ኃላፊ አቶ ሰለሞን ኃይሉ ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡ኃላፊው እንደገለጹት፣ በግጭቱ ከተሳተፉት መካከል የክልል ጥያቄ ሲያነሱ የነበሩ አካላት እንደነበሩና ይህም ወደ ብጥብጥ አድጎ ጉዳት ደርሷል፡፡ ይሁንና የክልል ጥያቄ ቢሆንም፣ ጥያቄው የሚቀርብበት ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ሳለ ይኼንን ጥፋት ማስከተል ሕዝባዊ አይደለም ብለዋል፡፡ ‹‹ይህ አሁን በአገሪቱ እየተስተዋለ ያለው ለውጥ ያልተዋጠለት ኃይል የተደራጀ እንቅስቃሴ ነው፡፡ የሕዝብ የክልል ጥያቄ አይደለም፤›› ሲሉም ተናግረዋል፡፡ ‹‹ይህ የሕዝብ ጥያቄ ቢሆን ኖሮ ሕዝቡ ተጠቂ የተባለውን አካል ምግብ፣ መጠለያና አልባሳት በማቅረብ ሲንከባከብ አይታይም ነበር፤›› ሲሉ አክለዋል፡፡በሲዳማ ዞን በተከሰተው ግጭት የአሥር ሰዎች ሕይወት ሲያልፍ ዘጠኝ ሰዎች ከባድ የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፡፡ 80 ሰዎች ቀላል የአካል ጉዳት ሲደርስባቸው፣ ከ3,500 በላይ ሰዎችም ከመኖሪያቸው ተፈናቅለዋል፡፡ በመኖሪያና በንግድ ቤቶች፣ እንዲሁም በመንግሥት ተቋማት ላይ ግምቱ በውል ያልታወቀ ጉዳት ደርሷል፡፡በተመሳሳይ ይኼንን በወላይታ ተወላጆች ላይ በሐዋሳ ተፈጽሟል የተባለውን ጥቃት በመቃወም፣ ይህ ጥቃት ተደጋገመ በሚል በወላይታ ሶዶ ከተማ ላይ ለተቃውሞ በወጡ ሰዎች በተፈጠረ ሁከት ሦስት ሰዎች ሕይወታቸውን ሲያጡ፣ አሥር ሰዎች የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፡፡ በወላይታ ሶዶ በተነሳው አመፅ የሶዶ ዩኒቨርሲቲ ንብረቶች ተቃጥለዋል፣ የተማሪዎች ንብረቶች ተዘርፈዋል፣ የሶዶ ግብርና ኮሌጅ ከፍተኛ ጉዳትና ቃጠሎ ደርሶበታል፣ የሶዶ ቀለም ትምህርት ቤት፣ የዞኑ አስተዳደር ሕንፃን ጨምሮ በርካታ የመንግሥት ተቋማት ሲቃጠሉ፣ በመንገድ ዳር የሚገኙ የግለሰብ መኖሪያ ቤቶች መቃጠላቸውን ለማወቅ ተችሏል፡፡የዞኑ የባህል ቱሪዝምና የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ በፌስ ቡክ ገጹ ላይ እንዳሰፈረው፣ የዞኑ አስተዳደር ከሐዋሳ ለተፈናቀሉ የዞኑ ተወላጆች ማቋቋሚያ እንዲሆን የሁለት ሚሊዮን ብር ድጋፍ አፅድቋል፡፡የወላይታ ዞን አስተዳዳሪ አቶ አሥራት ጤራ፣ ‹‹በቀጣይም በሐዋሳም ሆነ በወላይታ ሶዶ ችግር የደረሰባቸውን ወገኖች በዘላቂነት ለማቋቋም ኮሚቴ በማደራጀት በአጭር ጊዜ ተገቢ ምላሾችን እየሰጠን ለመሄድ ሥራዎች ተጀምረዋል፤›› ማለታቸውን ቢሮው በገጹ አስፍሯል፡፡ይህ የወላይታ ሶዶ ተቃውሞ ወደ ሌሎች የዞኑ ከተሞች እንዲስፋፋ ጥረት እንደነበር ያስረዱት የክልሉ የኮሙዩኒኬሽን ኃላፊ አቶ ሰለሞን፣ በሕዝቡ ጥረት ሊቆም ችሏል ብለዋል፡፡በሐዋሳ የሲዳማ ሕዝብ የፊቼ የጨምበላላ በዓል ወቅት ከተነሳው ሁከት ቀደም ብሎም በወልቂጤ ከተማ ተመሳሳይ ይዘት ያለው የቀቤናና የጉራጌ ብሔሮች ግጭት ተከስቶ የነበረ ሲሆን፣ ከፍተኛ ጉዳት አስከትሎ ነበር ያለፈው፡፡ማክሰኞ ዕለት ግጭት ከተከሰተባቸው አካባቢዎች ነዋሪዎች ጋር የተወያዩት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ፣ ከወላይታና ከሲዳማ ዞኖች የክልልነት ጥያቄዎች ቀርበውላቸዋል፡፡ይሁንና እሳቸው ይህ ጥያቄም ቢሆን በአግባቡ መቅረብና መታየት ያለበት በውይይት ጉዳትና ጥቅሙን በማመዛዘን እንጂ፣ በብጥብጥ መሆን እንደሌለበት አስረድተዋል፡፡ በአመፁ ጉዳት ያደረሱ ሰዎች ለሕግ ይቀርባሉ ብለዋል፡፡ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለምን የክልል ጥያቄ እንዳስፈለገ የክልሉ ነዋሪዎች በሁሉም ደረጃ እንዲወያዩ ጥሪ ያቀረቡ ሲሆን፣ በከፍተኛ የመንግሥት አመራሮች ደረጃም ውይይት እንደሚደረግ አስታውቀዋል፡፡በተመሳሳይ በወላይታ ሶዶ በነበራቸው ቆይታ የክልል ጥያቄ የተነሳላቸው መሆኑን፣ ሕዝቡ በሥነ ልቡና ከሚቀራረባቸው የኦሞ ብሔሮች ጋር አንድ ላይ ቢሆን ኖሮ ይህን ያህል ጉዳት እንደማይደርስበት መናገሩን የወላይታ ዞን ምክትል አስተዳዳሪ ጌታሁን ጋረደው (ዶ/ር) ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡‹‹የወላይታ ሕዝብ እንኳን ክልል ቀርቶ አገር መሆን እንደሚችል አምናለሁ፤›› ያሉት ምክትል አስተዳዳሪው፣ ‹‹የክልልነት ጥያቄ በትክክል ሕዝቡ የሚፈልገው  ከሆነ፣ ተወያይተን ጥያቄውን ለክልል እናቀርባለን፤›› ብለዋል፡፡አብሮ የመሆንን ጥቅም የሚረዱት እንደሆነ የገለጹት ምክትል አስተዳዳሪው፣ ይህ ደግሞ በዋናነት ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ስለሆነ የሚመጣው ደግሞ ከሰብዓዊ መብትና የማንነት ጥያቄ መከበር በኋላ ነው ብለዋል፡፡ነገር ግን በዚህ ጉዳይ ላይ ምንም ዓይነት ይፋዊ ውይይት እንዳልተካሄደና ጥያቄም እንዳልቀረበ አስታውቀዋል፡፡ በተመሳሳይ የሲዳማም ሆነ ሌላ የክልሉ ዞን የክልልነት ጥያቄ አለማቅረቡን፣ የክልሉ የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ቢሮ ኃላፊ አቶ ሰለሞን ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡‹‹የሲዳማ የክልልነት ጥያቄ ከ20 ዓመታት በላይ አስቆጥሯል ቢባልም፣ ምንም ዓይነት በይፋ ለክልሉ የቀረበ የክልልነት ጥያቄ የለም ብለዋል፡፡ከነዋሪዎቹና ከኃላፊዎቹ ጋር የተወያዩት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ፣ የተጎዱ ሰዎችን መጎብኘታቸው ታውቋል፡፡በተለያዩ አካባቢዎች የተፈናቀሉ ሰዎችን በጊዜያዊነት ከማገዝ በዘለለ፣ መልሶ ለማቋቋም ጥረት እየተደረገ እንደሆነ አቶ ሰለሞን ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡ በሁሉም አካባቢዎች ሰላማዊ ኑሮ መቀጠሉንም አስታውቀዋል፡፡ምንም እንኳን አቶ ሰለሞን ይኼንን ቢሉም፣ ግጭቱ ከተከሰተባቸው ሐዋሳና ወላይታ ሶዶ ሪፖርተር ያነጋገራቸው የዓይን እማኞች ማክሰኞ ሰኔ 12 ቀን 2010 ዓ.ም. የንግድ እንቅስቃሴዎች እጅግ አነስተኛ እንደሆኑና የመንግሥት ተቋማትም ሥራ እንዳልጀመሩ ለማወቅ ተችሏል፡፡የወላይታ ሶዶ ምክትል አስተዳዳሪ እንደገለጹት እሑድና ሰኞ ሰኔ 10 እና 11 ከነበረው እንቅስቃሴ፣ ማክሰኞ የተሻለ እንቀስቃሴ እንደነበረ፣ ነገር ግን ተማሪዎች ወደ ትምህርት ቤቶች እንደ ቀድሞው አለመሄዳቸውን ተናግረዋል፡፡ንግድና ሌሎች እንቅስቃሴዎች በመቆማቸው የሚጎዱት የዞኑ ሰዎች ናቸው ያሉት ምክትል አስተዳዳሪው፣ ኅብረተሰቡ በፍጥነት ወደ ቀደመው እንቅስቃሴው መመለስ አለበት ብለው እንደሚያምኑ አስረድተዋል፡፡ግጭቶቹ በተከሰቱባቸው አካባቢዎች የመከላከያ ሠራዊት አባላት መሥፈራቸውንና እያረጋጉ እንደሆኑም ለማወቅ ተችሏል፡፡ የተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎችም ጉዳዩን አስመልክተው ውይይቶችን እያደረጉ እንደሆነ፣ የክልሉ ኮሙዩኒኬሽን ቢሮ ኃላፊ አቶ ሰለሞን ጠቁመዋል፡፡ወደ ከተሞቹ ለውይይት ከማቅናታቸው በፊት ዓርብ ግንቦት 8 ቀን 2010 ዓ.ም. የተከበረውን የኢድ አል ፈጥር በዓል አስመልክተው የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት ያስተላለፉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ‹‹በዚህ የደስታ ቀን፣ በዚህ የሰላም ቀን በተለያዩ አካባቢዎች ግጭት እየተከሰተ ነው፡፡ ቀኑን ሙሉም ስከታተለው ነው የዋልኩት፡፡ በሐዋሳ፣ በወላይታ ሶዶ፣ እንዲሁም ከሁለት ቀናት በፊት በወልቂጤ ግጭቶች ነበሩ፡፡‹‹እንግዲህ ሁላችሁም እምደምታውቁት የደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልልና ሕዝብ የሚታወቀው ትንሿ ኢትዮጵያ በመባል፣ በመቻቻል፣ በመዋደድና አብሮ በመኖር ነው፡፡ አሁን ያለውን ሰላም የሚያደፈርስ ሁኔታ እያጋጠመ ያለው ሕዝቡ በሚያነሳው ጥያቄ ብቻ ሳይሆን፣ ሰላም በማይፈልጉ ኃይሎች መሆኑንም ሕዝቡ ሊገነዘብ ይገባል፡፡‹‹እኛን አባልተው ከዚያ ለማትረፍ ለሚሹ፣ እኛን አባልተው ሊበሉን ለሚሹ የቀን ጅቦች አሳልፎ የሚሰጥ ድርጊት በመሆኑ ኅብረተሰቡ ማወቅ አለበት፤›› ሲሉ ተናግረዋል፡፡ጠቅላይ ሚኒስትሩ ሰኞ ዕለት በፓርላማ በነበራቸው ቆይታም፣ እንዲህ ዓይነት ድርጊቶችን አውግዘው፣ ጥናት በማድረግ ውሳኔ የሚሰጥባቸው እንደሆኑ አስታውቀዋል፡፡በሐዋሳና በወላይታ ሶዶ ቆይታ ያደረጉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ ረቡዕ ሰኔ 13 ቀን 2010 ዓ.ም. ከወልቂጤ ከተማ ነዋሪዎች ጋር እንደሚወያዩ መርሐ ግብር ተይዟል፡፡