‹‹ የናይል ተፋሰስ የትብብር ማዕቀፍ የአገሮችን ጥያቄዎች ስርዓት ባለው መንገድ ለማስፈጸም የሚያግዝ ነው››- ፕሮፌሰር ያዕቆብ አርሳኖ
 አዲስ አበባ፡- የናይል ተፋሰስ አገራት የአባይ ወንዝን የውሃ ሀብት በጋራ ለመጠቀምና ለመጠበቅ የተመሰረተው የትብብር ማዕቀፍ ‹‹የአገሮችን ጥያቄዎች ስርዓት ባለው መንገድ ለማስፈጸም የሚያግዝ ነው›› ሲሉ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካል ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት ትምህርት ክፍል ፕሮፌሰርና የውሃ ፖለቲካ ተመራማሪ ፕሮፌሰር ያዕቆብ አርሳኖ አስታወቁ።  ኢትዮጵያም ብዙ ጊዜ ተለፍቶና ውይይትና ድርድር ተደርጎ የተፈረመው ይህ በስምምነት ወደፊት እንዲገፋ ትፈልጋለችም ብለዋል፡፡ፕሮፌሰር ያዕቆብ አርሳኖ በተለይ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ ትናንት እንደገለጹት፤ የትብብር ማዕቀፉ ተሟልቶ ቢገኝ አገሮች ኢ-ስርዓታዊ በሆነ መንገድ የሚነሱትን ጥያቄዎች ስርዓት ባለውና በድርድር በተበጀ የህግ ማዕቀፍ ጉዳያቸውን ለማስፈጸም ይመቻቸዋል፡፡ ለዚህ ደግሞ ብዙ ጊዜ ተለፍቷል፤ ውይይትና ድርድር ተደርጎም የተፈረመ እንደሆነ አመልክተዋል፡፡  ፕሮፌሰር ያዕቆብ እንደተናገሩት፤ የትብብር ማዕቀፉ ከ11 ዓመት በፊት የሆነ ነው፡፡ ጉዳዩን ተቀብለው የተወሰኑ አገሮች እንደ አገራቸው ህግመሰረት አጽድቀውታል፡፡ ከእነዚህ መካከል ደግሞ ኢትዮጵያ አንዷ ነች፡፡ በኢትዮጵያና በሌሎች ፈራሚ አገሮች ዘንድ መፈረም ያለበትና በሱ መሰረት ለወደፊት በወንዙ ላይ በውኃ አጠቃቀም ላይ ስርዓት ተበጅቶ አገሮች ተግባብተው እንዲሠሩ ነው።  በዚህ በኩል ቢኬድ ለራሷም ሆነ ለሌሎቹም አገሮች ይበጃል ብላ ኢትዮጵያ እንደምታምንም አመልክተዋል። እርሳቸው እንደገለጹት፤ ይህን ስምምነት ያልተቀበሉት ግብፅና ሱዳን ናቸው። እነዚህ ሁለቱ አገሮች ያልፈረሙበት ምክንያት ከአሁን በፊት የፈረሙት ሰነድ ከአሁኑ ጋር ይጋጭብናል በሚል ሰግተው ነው። እነሱ ቀደም ሲል እኤአ በ1959 የተፈራረሙት ፊርማ የናይል ውሃ ሙሉ በሙሉ በመካከላቸው ተሳስበው እና ተከፋፍለው ለመጠቀም ሲሉ ነው።  ‹‹የናይል ትብብር ማዕቀፍ ፊርማ በአገሮች መካከል ፍትሐዊና ምክንያታዊ በሆነ መንገድ አገራት እንዲጠቀሙ የሚል ጠንካራ የሆነ ሐሳብና አንቀጽ ተካቶበት ፊርማ ተደርጎበታል።›› ያሉት የውሃ ፖለቲካ ተመራማሪ፣ ‹‹ይህ ደግሞ በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ያለው አካሄድ ነው። ይህን የሚቀይር ሐሳብ በፈራሚ አገሮች ዘንድ እስከአሁኑ አልቀረበም ብለዋል።  የህዳሴ ግድብም ቢሆን የተሠራው ሌሎች ፕሮጀክቶችም የሚሠሩት አገሮች በጋራ ውሃቸው ላይ ፍትሐዊና ምክንያታዊ የሆነ አጠቃቀም ይዘው እንዲጓዙ ለማድረግና ይህን አስተሳሰብ መሰረት በማድረግ እንደሆነም ተናግረዋል። እስከአሁን ያልፈረሙአገሮች ቢኖሩ ግብፅና ሱዳን እንደሆኑ አስታውቀው፤ ‹‹ኮንጎም ያልፈረመቸው የራሷ ምክንያት ስላላት ነው፤ ይሁንና የቀድሞውን ሰነድ ፈራሚ አገር አይደለችም ብለን በእርሷ ላይ አጽንዖት አንሰጥም›› ሲሉ ገልጸው፤ ‹‹ቀደም ሲል ውሃውን ከሌሎች ጋር ለመጠቀም ስትል ያደረገችው ፊርማ የለም፤ የአሁኑን ያልፈረመችው ደግሞ በተለያዩ የፖለቲካ ምክንያቶች ነው›› ሲሉም ተናግረዋል።  እንደ ፕሮፌሰር ያዕቆብ ገለጻ፤ሌሎቹ ስድስቱ አገሮች ፈርመዋል። ከእነዚህ መካከል ደግሞ ኢትዮጵያን ጨምሮ አራቱ አገሮች በህጋቸው አካተው አጽድቀውታል፤ የአገራቸውም የህግ አካል ሆኗል። እነዚህም ኢትዮጵያ፣ታንዛኒያ፣ ሩዋንዳና ኡጋንዳ ናቸው። በመጨረሻም የፈረመችው ኡጋንዳ ናት። ኬንያና ቡሩንዲ ይጠበቃሉ። ‹‹በአገራቸው ህግ ውስጥ አስገብተው የህጋቸው አካል ያላደረጉ አገሮች እንኳ የፖለቲካ ፊርማ ስላካሄዱ የአገራቸው ቁርጠኝነት አለበት። ወደኋላ መመለስ አይችሉም። ምክንያቱም ከድርድር በኋላ የፖለቲካ ፊርማ አካሂደዋል። በወቅቱም የፈረሙት ፍላጎታቸውን በማሳየታቸው ነው።  ሁለቱ አገሮች የሚቀራቸው የአገራቸው የህግ አካል ማድረግ ብቻ ነው። ይህ ባይሆን ግን የአገራቸው የዓለምአቀፍ ግንኙነት አካሄድ አፈጻጸም መልካም ፈቃድና አባልነት ያስገድዳቸዋል። ከዚህ በኋላ ይህን ፊርማ ሰርዞ ወደኋላ መመለስ አይችሉም። ስለዚህም ብዙ ጉዳት በራሳቸው ላይ ሳያስከትሉ ያላቸው አማራጭ ይዘግይም ይፍጠንም የአገራቸው የሕግ አካል አድርገው መፈረም ነው። እሱን በትዕግስት መጠበቅ ነው ›› ሲሉ አብራርተዋል። አዲስ ዘመን ሚያዝያ 19/2012 አስቴር ኤልያስ