በጣና ሐይቅ ዳር ያሉ ድርጅቶች እና ተቋማት ለሐይቁ ኅልውና ፈተና ሆነዋል፡፡
ሕግ የማስከበር ሥራውም በመገፋፋት አጥር ውስጥ ነው፡፡ፊላ እና ደንገል የመሳሰሉ የእጽዋት ዓይነቶች ለአንድ ሐይቅም ሆነ በውስጡ ለሚገኙ ብዝኃ ሕይወት አደጋ የሚሆኑ ነገሮችን የሚያጣሩ የተፈጥሮ ኩላሊቶች ናቸው፤ ጣና ሐይቅ ግን ኩላሊቱን እያጣ ነው፡፡እንደሰው ኩላሊት ሁሉ ጣናን እና በውስጡ ያለውን ብዝኃ ሕይወት ይጠብቃል ተብሎ የሚታሰበው ውኃ አዘል መሬት እንዲደርቅ እየተደረገ ነው፡፡ ከምክንያቶቹ መካከል ደግሞ በጣና ሐይቅ ዳርቻ የተሠሩ የተለያዩ ድርጅቶች የሚለቅቋቸው ቆሻሻዎችና የሚሠሯቸው ያልተገቡ ግንባታዎች ናቸው፡፡ ድርጅቶቹ ውኃ አዘል መሬቶችን በመደልደል ለተለያዩ ዓላማዎች እያዋሉ ነው፡፡ በዚህም እንደ ፊላ እና ደንገል ያሉ ተፈጥሯዊ ኩላሊቶቹ እየጠፈዱ ነው፡፡ባለቤት አልባ የሚመስለውን ጣና ሐይቅ የሚራገጡት ኃይሎች የጣና ወሰንን ገፍተው፣ ጣና ላይ ቆሻሻቸውን ደፍተው ኅልውናውን እየተፈታተኑት ነው፡፡ ሐይቁን ከጉዳት መጠበቅና መንከባከብ ሲገባቸው የማይገባቸውን ጥቅም ለማግኘት በገረጋንቲ እና በአሸዋ እርጥበት አዘል መሬቱን እየደለደሉት ነው፡፡ውኃ አዘል መሬቱ ለጣና ሐይቅና ለብዝኃ ሕይወቱ ምን ጥቅም አለው?ውኃ አዘል መሬት የመሬት፣ የውኃ እና የእፅዋት ክምችት ውጤት ነው፡፡ በዓይን የሚታዩ እና የማይታዩ ደቂቅ ዘ-አካላት መጠለያ በመሆኑ የሁሉ ነገር መገኛ (biological supermarket) እየተባለም ይጠራል፡፡ በአማራ ክልል አካባቢ የደንና የዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለስልጣን የአካባቢ ተጽዕኖ ክዋኔ ኦዲት ባለሙያ አበበ ሞላ እንዳሉት ሐይቁንም ሆነ በውስጡ የሚገኘውን ብዝኃ ሕይወት መጠበቅ ከፍተኛ ጥቅም አለው፡፡የአየር ንብረት ለውጥን መጠበቅ በውስጡ ያሉ እጽዋትንና ዓሦችን አውጥቶ መጠቀም፣ የውኃ ውስጥ ብዝኃ ሕይወትን ከጉዳት መከላከል እና ሌሎች ጥቅሞችን ይሰጣል፡፡ ይህንን ውኃ አዘል መሬት መጠበቅ በጣና ውስጥ ያሉ አካላትን እንዲሁም የአካባቢ ሥነ-ምኅዳርን መጠበቅ ነው፡፡ በተለይ ከጣና የላይኛው ተፋሰስ ወደ ጣና የሚገባ ደለልን በማጣራት ለሐይቁ ጉልህ ሚና ይጫወታል፡፡ይሁን እንጂ በሐይቁ ዳር ያሉ ድርጅቶች እና ልዩ ልዩ ተቋማት ይህን ውኃ አዘል መሬት በአሸዋ እና በገረጋንቲ በመደልደል እያደረቁት ይገኛሉ፡፡እንደክልሉ አካባቢ የደንና ዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለስልጣን መረጃ በጣና ሐይቅ ዙሪያ ያሉ አርሶ አደሮችም ባሕር ሸሽ እርሻ በማከናወን ለጉዳቱ አስተዋጽኦ እያደረጉ ነው፡፡ ይበልጡን ግን በባሕር ዳር ከተማ ጣናን የከበቡት ድርጅቶች ቀድመው ውኃ አዘል መሬቱን በመደልደል ግንባታ ሲሠሩ የማስተካከያ ርምጃ ባለመወሰዱ ሌሎች ተቋማትም በድርጊቱ ተሳትፈዋል፡፡የጣና ሐይቅን ውኃ አዘል መሬት በአፈርና በአሸዋ በመሙላት ወደ መሬት ቀይሮ ጥቅም ላይ ማዋል በሕግ የተከለከለ ቢሆንም ሕገ ወጦችን ለማስቆም ኃላፊነት የተሰጠው የባሕር ዳር ከተማ አስተዳደር ዳተኝነት መፍጠርም ችግሩን አባብሶታል ብለዋል አቶ አበበ፡፡ሕግ ለማስከበር የተቋቋመው ግብረኃይል ተቀናጅቶ ጠንከር ያለ ሥራ ባለመሥራቱ የሚጠበቀውን ያህል ውጤት ማምጣት እንዳልተቻለ ነው አቶ አበበ የተናገሩት፡፡ የባሕር ዳር ከተማ አስተዳደር ውኃ አዘል መሬትን ለመሥራት የጀመሩ ድርጅቶችን ማስቆሙ እና በአንድ ተቋም ላይ ክስ መሥርቶ በሂደት ላይ እንዳለ የከተማ አስተዳደሩ አካባቢ ጥበቃ ጽዳትና ውበት ጽሕፈት ቤት አስታውቋል፡፡ በጽሕፈት ቤቱ የአካባቢ ጥበቃ ቡድን መሪ ተወካይ መግቢያ አየሁዓለም በጣና ዳር ያሉ ፕሮጀክቶች ሕግ የማስከበር ሥራ የባለስልጣኑ እንጂ የእነሱ አለመሆኑን አስታውቀዋል፡፡