«ኢትዮጵያ ግድቡን ውሃ ሞልታ በመጠቀሟ የምትጥሰው አንዳች የዓለም አቀፍ ህግ የለም» ደጀን የማነ በወሎ ዩኒቨርሲቲ የህግ ትምህርት ክፍል የዓለም አቀፍ ህግ መምህር
አዲስ አበባ፡- ኢትዮጵያ ከታችኞቹ የአባይ ተፋሰስ ሀገራት ጋር ስምምነት ሳትደርስ ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን ውሃ ሞልታ በመጠቀሟ የምትጥሰው አንዳች የዓለም አቀፍ ህግ አለመኖሩን በወሎ ዩኒቨርሲቲ የህግ ትምህርት ክፍል የዓለም አቀፍ ህግ መምህር አስታወቁ። ግብፆች ዓለም አቀፍ ህጎችን በመጣስ ወንዙን ሲጠቀሙ መቆየታቸውንም ገለጹ።በወሎ ዩኒቨርሲቲ የህግ ትምህርት ክፍል የዓለም አቀፍ ህግ መምህር ደጀን የማነ በታላቁ ኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ዙሪያ በአፍሪካ ህብረት አደራዳሪነት ኢትዮጵያ፣ በግብፅና ሱዳን መካከል ሲካሄድ የነበረው ድርድር መቋረጡን አስመልክቶ ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ እንደተናገሩት፤ ሦስቱ ሀገራት በ2015 በተፈራረሙት የመርሆዎች ስምምነት መሰረት ሀገራቱ በግድቡ የውሃ አሞላልና አለቃቀቅ ዙሪያ የመደራደር ግዴታ ስላለባቸው ኢትዮጵያም በዚሁ ስምምነት መሰረት ስትደራደር ቆይታለች። “የመደራደር ግዴታ ማለት ግን የመስማማት ግዴታ ማለት አይደለም” ያሉት የዓለም አቀፍ ህግ መምህሩ፤ በአንድ ጉዳይ ላይ ድርድር ተካሂዶ ሳይስማሙ ማቋረጥም አንዱ የድርድር ውጤት ነው ብለዋል። ኢትዮጵያ ከግብፅና ሱዳን ጋር ስምምነት ላይ እስክትደርስ የመደራደር ግዴታ እንደሌለባትም አመልክተዋል።ኢትዮጵያ ከሁለቱ ሀገራት ጋር ስምምነት ሳትደርስ ውሃ በመሙላት ኃይል ማመንጨት በመጀመር የምትጥሰው አንዳችም የዓለም አቀፍ ህግ የለም ያሉት መምህር ደጀን፤ ይልቁንም የውሃ ሙሌቱን በአፋጣኝ ጀምራ ኃይል ማመንጨት መጀመሯ በዓለም አቀፍ ህግ የተጣለባትን ግዴታ ለመወጣት እንደሚያስችላት ተናግረዋል።እንደ መምህር ደጀን
ማብራሪያ፤ የተባበሩት መንግሥታት
ድርጅት የዘላቂ ልማት
ግቦች ብሎ በ2030
እኤአ ለማሳካት የያዛቸው
ግቦች አሉ። አንዱ
ደግሞ ህዝብን ከድህነት
ማውጣት ነው። የኢትዮጵያን
ህዝብ ከድህነት ማውጣት
የኢትዮጵያ መንግሥት ግዴታ
ነው። ኢትዮጵያ እነዚህን
ግዴታዎቿን መወጣት የምትችለው
እና ህዝቦቿን ከአስከፊ
ድህነት ማውጣት የምትችለው የተፈጥሮ ሀብቶችን በአግባቡ እና ውጤታማ በሆነ መንገድ መጠቀም ስትችል ነው። ለዚህ ደግሞ ታላቁን የአባይን ወንዝ ማልማት ለነገ የማይባል የቤት ሥራዋ ነው።ግብጽ ዓለም አቀፍ ህጎችን በመጣስ ወንዙን አለግባብ ስትጠቀም ኖራለች ያሉት መምህር ደጀን፤ በተለይም በዓለም አቀፍ ህግ የልማዳዊ ህግ ደረጃ የደረሱ መርሆዎችን እንዲሁም አካባቢን የሚያስተዳድሩ ዓለም አቀፍ መርሆዎችን በመጣስ ወንዙን ስትጠቀም ኖራለች ብለዋል። አሁንም እነዚህን ዓለም አቀፍ ህጎችን በመጣስ እየተጠቀመችበት ነው። ይህንን አካሄዷን ለማስቀጠል ፍላጎት እያሳየች መሆኗን አብራርተዋል።እ.አ.አ በ997 የተፈረመ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የድንበር ተሻጋሪ ወንዞች ዓለም አቀፍ ስምምነት መኖሩን አመልክተው፣ የዓለም አቀፍ የልማዳዊ ህግ ደረጃ ላይ የደረሱ የድንበር ተሻጋሪ ወንዞች መርሆዎች አንዱና የመጀመሪያው መርህ ምክንያታዊና የፍትሐዊ ተጠቃሚነት መርህ መሆኑን ገልጸዋል። ሁለተኛው ደግሞ ጉልህ ጉዳት ያለማድረስ መርህ መሆኑንም አመልክተዋል።የአባይ ተፋሰስ ሀገራት የስምምነቱ ፈራሚ ባይሆኑም በተለያዩ አህጉራት ውስጥ የሚገኙ ሀገራት ስምምነቱን መፈረማቸውን የሚያነሱት መምህር ደጀን፤ ይህ ስምምነት በዓለም አቀፍ ህግ የልማዳዊ ህግ ደረጃ ላይ የደረሱ መርሆዎችን መያዙን ያብራራሉ። አንድ መርህ የዓለም አቀፍ የልማዳዊ ህግነት ደረጃ ላይ ከደረሰ ደግሞ ሀገራት የስምምነቱ አባል ቢሆኑም ባይሆኑም ለመርሆዎቹ የመገዛት ግዴታ እንዳለባቸው አስታውቀዋል።ምክንያታዊና ፍትሐዊ የውሃ አጠቃቀም ማለት ሀገራቱ ከሚያዋጡት የውሃ ድርሻ፣ ሀገራቱ ውሃውን በመጠቀም ከሚያለሙት ልማት አንጻር፣ ተፋሰሱ የሚያርፍበት የጂኦግራፊክ ስፋት፣ የወንዙ ፍሰት በማየት፣ በወንዙ ጥገኛ የሆኑ ህዝቦች ብዛት የሚሉትን ጉዳዮችን ታሳቢ ይደረጋል። ኢትዮጵያ ለናይል ወንዝ 86 በመቶ ውሃ የምታበረክት ሀገር መሆኗን ያስታወሱት መምህር ደጀን፤ ምክንያታዊና ፍትሐዊ አጠቃቀም ከተባለ ኢትዮጵያ ውሃውን በማዋጣት የአንበሳው ድርሻ ስላላት በውሃ ተቃሚነት ላይም የአንበሳው ድርሻ ሊኖራት እንደሚገባ ገልጸዋል። ከዚያ በተጨማሪ ኢትዮጵያ ካላት ህዝብ ብዛት፣ በድህነት ከሚኖረው ህዝብ ብዛት አንጻርም እንዲሁም ኢትዮጵያ ያላት አብዛኛው ውሃ የገጸ ምድር ውሃ እንደመሆኑ መጠን ኢትዮጵያ ከወንዙ ውሃ የአንበሳውን ድርሻ ልትጠቀም ይገባ እንደነበር አንስተዋል።ግብፅ ለወንዙ አንዳች
ጠብታ ውሃ የማታበረክት
ሆና ሳለ እ.አ.አ
ግብፅ የወቅቱ የአባይ
ተፋሰስ ሀገራት ቅኝ
ገዥ ከነበረችው እንግሊዝ
ጋር በተፈራረመችው ስምምነት
በአባይ ላይ የወሳኝነት
ስልጣን ተሰጥቷል። ይህንን
ስምምነት በመጠቀም ግብፅና
ሱዳን የአባይን ውሃ
ሙሉ በሙሉ ለመጠቀም
እና የተረፈው ውሃ
በግብፅ በረሃዎች ላይ
በትነት እንዲባክን እና
በደቡብ ሱዳን በሚገኙ
ረግረጋማ መሬቶች ላይ
ጠልቆ እንዲቀር ማድረጋቸውን
ያብራራሉ። እንደ መምህር ደጀን ማብራሪያ፤ ለወንዙ አብዛኛውን ውሃ የምታበረክተውን ኢትዮጵያን ጨምሮ ለሌሎች የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ምንም ሳይተው ግብፅና ሱዳን ወንዙን ለሁለት መከፋፈላቸውና የቀረውን ለትነትና ለረግረጋማ መሬት ሲሳይ እንዲሆን መተው ፍትሐዊና ምክንያታዊ ተጠቃሚነት የሚለውንና ጉዳት አለማድረስ የሚለውን ዓለም አቀፍ ህግ መጣስ ነው። ለላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ምንም ዓይነት ድርሻ አለመተው እና ወንዙን እንዳይጠቀሙ መከላከል ጉልህ ጉዳት ከማድረስ አልፎ ፍጹም ጉዳት ማድረስ እንደሆነም አመልክተዋል። አፍሪካዊያን በቅኝ ግዛት ዘመን በገዢዎቻቸው የተፈረሙ ስምምነቶችን በመተው ነፃ ከወጡ በኋላ በራሳቸው ጉዳይ ላይ እንደገና ተደራድረው መፈራረም እንዳለባቸው በማመን ሀገራት በጉዳዮቻቸው ላይ እንደገና እየተፈራረሙ ቢሆንም ግብፅ ግን በአባይ ወንዝ ላይ የቅኝ ግዛት ዘመን ውል እንዲተገበር እየወተወተችና ጫና እያሳደረች ነው ብለዋል። ይህ የግብፅ ፍላጎትም የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሀገራት ሉዓላዊ እኩልነት የሚባለውን መርህ የሚጥስ መሆኑን አብራርተዋል።በዓለም አቀፍ ህግ መሰረት የአንድ ሀገር ሉዓላዊነት ከሌላው ሉዓላዊነት አይበልጥም ያሉት መምህር ደጀን፤ ስለዚህ ግብፅ በአባይ ወንዝ ላይ ከኢትዮጵያ የተለየ ሉዓላዊነት ልትጠይቅበት የምትችልበት የህግ መሰረት የለም ብለዋል።እንደ መምህር ደጀን ማብራሪያ፤ ግብፅ ውሃን በብዛት የሚጠቀሙ ምርቶችን በማምረት፣ አካባቢን የሚያስተዳድሩ ዓለም አቀፍ ህጎችንም ስትጥስ ኖራለች። አሁንም እየጣሰች ነው። አግባብነት በጎደለው የውሃ አጠቃቀሟ በብዝሃ ህይወት፣ በተፋሰሱ እና በስነምህዳር ላይ ጉዳት እያደረሰች ቆይታለች። ግብፅ ዓለም አቀፍ
ህጎችን በመጣስ ወንዙን
እየተጠቀመች መቀጠል የለባትም
ያሉት መምህር ደጀን፤
ኢትዮጵያ የላይኛውን ተፋሰስ
ሀገራትን ይዛ የታችኞቹን
ተፋሰስ ሀገራት በተለይም
ግብፅ፣ በተፋሰሱ፣ በስነምህዳር
እና በስነ ህይወት
ላይ ስታደርሰው ለኖረችው
ጉዳትና ኢ ፍትሐዊ
አጠቃቀም በዓለም አቀፍ
ተቋማት ወይም በአፍሪካ
ህብረት ተጠያቂ እንድትደረግ
ሊሠራ እንደሚገባም አመልክተዋል።አዲስ ዘመን ሐምሌ 13/2012መላኩ ኤሮሴ