የቅማንት ማኅበረሰብ ራሱን በራሱ እንዲያስተዳድር ተወሰነ
የአማራ ክልል ምክር ቤት የቅማንት ማኅበረሰብ ራሱን በራሱ እንዲያስተዳድር ውሳኔ አሳለፈ፡፡ ማኅበረሰቡ የራሱ አስተዳደር ተቋቁሞለት ከሚቀጥለው ዓመት ጀምሮ ሥራ ይጀምራል፡፡ አንዳንድ የማኅበረሰቡ አባላት ግን የብሔረሰቡን ጥያቄ ሙሉ በሙሉ እንዳልተመለሰ ተችተዋል፡፡የቅማንት ማኅበረሰብ ከተከዜ ወንዝ በስተምዕራብ፣ ከጣና ሐይቅ በስተሰሜን በሚገኘው የሰሜን ጐንደር ዞን በተወሰኑ ወረዳዎች የሚገኝ ሲሆን፣ ራሱን በራሱ ለማስተዳደር ለረጅም ጊዜ ጥያቄ ሲያቀርብ ነበር፡፡ ጥያቄው ተጠናክሮ መቅረብ የጀመረው በ1999 ዓ.ም. በተከናወነው የሕዝብና የቤት ቆጠራ ሪፖርት የቅማንት ስም በመዘለሉ እንደሆነ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ይሁንና የብሔረሰቡ መብት ተሟጋቾች ጥያቄዎች መነሳት የጀመሩት በሽግግር መንግሥቱ በወጣው አዋጅ ቁጥር 7/1984 ከተዘረዘሩት 63 ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ዝርዝር ውስጥ ቅማንት አለመካተቱትን ምክንያት በማድረግ መሆኑን ይገልጻሉ፡፡የሕገ መንግሥት ኤክስፐርት የሆኑትና በጉዳዩ ላይ ምርምር ያደረጉ አቶ ውብሸት ሙላት የመጀመሪያው ምክንያት የበለጠ አሳማኝ እንደሆነ ያስረዳሉ፡፡ ‹‹በ1984 ዓ.ም. ዝርዝር ውስጥ ካልተካተቱ ብሔረሰቦች መካከል ስልጤ፣ ቀቤና፣ አርጎባ፣ ወይጦና ዛይን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ከእነዚህ ውስጥ ስልጤ የራሱን አስተዳደር በክልል ደረጃ ለመቀዳጀት የመጀመሪያው ሆኗል፡፡ በዚያ ላይ በ1987 ዓ.ም. የሕዝብና የቤት ቆጠራ ቅማንት በስም ተጠቅሶ የሕዝቡ ብዛት 172,000 አካባቢ እንደሆነ ሰፍሯል፤›› ብለዋል፡፡ አቶ ውብሸት 120 የሚጠጉ ሰዎች ጉዳዩን ለክልሉ ምክር ቤት ያቀረቡት በ2000 ዓ.ም. መሆኑም ይህንኑ የሚያጠናክር እንደሆነ ገልጸዋል፡፡የአማራ ክልል ምክር ቤት ጉዳዩ ሲቀርብለት ኮሚቴ አዋቅሮ በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥትና በክልሉ ሕገ መንግሥት ራስን በራስ ለማስተዳደር የሚያስችሉ መሥፈርቶችን እንደመረመረ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት በአንቀጽ 39(5) ላይ አንድ ማኅበረሰብ ብሔር፣ ብሔረሰብ ወይም ሕዝብ ሆኖ ለመቆጠር ሰፋ ያለ የጋራ ፀባይ የሚያንፀባርቅ ባህል ወይም ተመሳሳይ ልምዶች ያላቸው፣ ሊግባቡበት የሚችሉበት የጋራ ቋንቋ ያላቸው፣ የጋራ ወይም የተዛመደ ህልውና አለን ብለው የሚያምኑ፣ የሥነ ልቦና አንድነት ያላቸውና በአብዛኛው በተያያዘ መልክዓ ምድር ሊኖሩ እንደሚገባ ይደነግጋል፡፡በጐንደር ዩኒቨርሲቲ ለበርካታ ዓመታት ሕገ መንግሥት ያስተማሩትና ጉዳዩን በትኩረት የተከታተሉት አቶ እንዳልካቸው ገረመው የአማራ ክልል መሥፈርቶቹ ላይ በተለይም የብሔረሰቡን ቋንቋ፣ ባህል፣ ማንነት፣ ታሪክና ሃይማኖት በራሱ በማኅበረሰቡ አባላት ተሳትፎ ለማጥናት ጥረት እንዳደረገ ያስታውሳሉ፡፡ የጥናቱ ግኝት በወቅቱ የጠቆመው ማኅበረሰቡ መሥፈርቶቹን በተለይም ሃይማኖትንና ቋንቋን በተመለከተ አለማሟላቱን ማሳየቱ፣ የማኅበረሰቡ አባላትን ባለማስደሰቱ ጉዳዩን ወደ ፌዴሬሽን ምክር ቤት እንዲወስዱት ማድረጉን አቶ እንዳልካቸው አመልክተዋል፡፡ ጥያቄው የማኅበረሰቡ ሳይሆን የጥቂት ጥቅም ፈላጊ ልሂቃን ሆኖ መቅረቡም ተጨማሪ ውጥረት ፈጥሮ እንደነበር አስታውሰዋል፡፡አቶ ውብሸት በሃይማኖት ደረጃ ቅማንት እከተለዋለሁ የሚለው የአይሁድ ሕገ ልቦና በጥቂት ሰዎች ብቻ የሚታመንበት መሆኑ (አንድ በመቶ በሚሆኑ)፣ በቋንቋ ደረጃ የቅማንትነይ ቋንቋን የሚናገሩት ጥቂት በጣም ያረጁ ግለሰቦች መሆናቸውና አባላቱ ተመሳሳይ መልክዓ ምድር የሚጋሩ አለመሆናቸው ጥያቄያቸውን ውስብስብ አድርጎት እንደነበር ጠቁመዋል፡፡ ይሁንና የማ     ኅበረሰቡ አባላት ጥናቱ ላይ የነበራቸውን ተሳትፎ ላይ ቅሬታ ከማቅረባቸውም በላይ የማኅበረሰቡ መገለጫዎች የሆኑት ባህል፣ ሃይማኖት፣ ቋንቋና ታሪክ እያጠፉ የመጡት በአማራ ብሔር የበላይነትና ጫና ነው የሚል መከራከሪያ ማቅረባቸውን ይጠቅሳሉ፡፡ጉዳዩ የቀረበለት የፌዴሬሽን ምክር ቤት የአማራ ክልል ጥናት አድራጊዎች ተመጣጣኝ ውክልና ላይና የጥናቱ ግኝት ግልጽ ባለመሆኑ ክልሉ ጥያቄውን በድጋሚ እንዲያጤነው መርቶለታል፡፡ክልሉ የተለያዩ ዝግጅቶችን ሲያደርግ ከቆየ በኋላ መጋቢት 3 ቀን 2007 ዓ.ም. በ189 ድጋፍ፣ በሁለት ተቃውሞና በ23 ድምፀ ተአቅቦ በአብላጫ ባሳለፈው ውሳኔ፣ የቅማንት ማኅበረሰብ ራሱን ችሎ በሚኖርባቸው የጭልጋና ላይ አርማጭሆ ወረዳዎች በሚገኙ 42 ቀበሌዎች ማዕከል አድርጐ ራሱን በራሱ እንዲያስተዳድር ወስኗል፡፡በ1987 ዓ.ም. የሕዝብና ቤት ቆጠራ መሠረት አሁን ወደ 500,000 የሕዝብ ብዛት እንዳለው የሚገመተው የቅማንት ማኅበረሰብ በተበታተነ ሁኔታ በአይከል፣ መተማ፣ ቋራ፣ ወገራ፣ ደምቢያና ጐንደር ዙሪያ ይገኛል የሚሉት አባላቱ ግን ውሳኔው የተሟላ አይደለም በማለት ቅሬታቸውን እያሰሙ ነው፡፡ ራስን በራስ የማስተዳደር ደረጃው ዞን እንዲሆን ፍላጐት ያላቸው አባላት ውሳኔው ይህን አለማካተቱን ተችተዋል፡፡ አቶ እንዳልካቸው ግን ይህ ሥልጣን በክልሉ የብሔረሰብ ምክር ቤት የሚወሰን እንደሆነ የክልሉ ሕገ መንግሥት ያስቀመጠው ስለሆነ አግባብ እንደማይመስላቸው ገልጸዋል፡፡ሪፖርተር የክልሉን ከፍተኛ ኃላፊዎች በስልክ አግኝቶ አስተያየታቸውን ለማካተት ተደጋጋሚ ሙከራ ያደረገ ቢሆንም፣ ስብሰባ ላይ ነን በሚል ምላሽ ሊሰጡ አልቻሉም፡፡   