የሕገ መንግሥት አጣሪ ጉባዔ የሕገ መንግሥቱን ትርጓሜ ነፃና ገለልተኛ ሆኖ እንደሚያይ አስታወቀ
ከአገራዊ ምርጫ 2012 ጋር በተያያዘ መንግሥት አቅርቧቸው ከነበሩት አራት አማራጮች፣ ‹‹ሕገ መንግሥቱን መተርጎም›› የሚለው አማራጭ በአብላጫ ድምፅ ፀድቆ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ትርጉም እንዲሰጥበት የተላከለት የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባዔ፣ ያለ ምንም ተፅዕኖ ነፃና ገለልተኛ ሆኖ እንደሚመለከተው አስታወቀ፡፡ የጉባዔው ሰብሳቢና የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት ወ/ሮ መዓዛ አሸናፊ ለመገናኛ ብዙኃን እንደተናገሩት፣ ጉዳዩ ከምክር ቤቱ ጀምሮ ከፍተኛ የሆነ ውይይት ቀስቅሷል፡፡ ‹‹ብዙ ነገሮችም ተጽፈዋል፡፡ በርካቶች ተወያይተውበታል፡፡ እየተወያዩበትም ነው በአጭር አገላለጽ የሕገ መንግሥት ጊዜ ነው ማለት ይቻላል፤›› ብለዋል፡፡ የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባዔ አባላት ያለ ምንም ተፅዕኖ፣ ነፃና ገለልተኛ ሆነው እንደሚሠሩ ጉባዔው በተቋቋመበት አዋጅ ቁጥር 798/2003 አንቀጽ (12) ላይ ተደንግጎ እንደሚገኝ የጠቆሙት ወ/ሮ መዓዛ የአባላቱ ነፃነት፣ የቀረበላቸውን የትርጉም ጥያቄ ውድቅ እስከ ማድረግ ድረስ ሥልጣን መስጠቱን መጥቀስ በቂ መሆኑን አስረድተዋል፡፡ የጉባዔው አባላት አብዛኞቹ ምንም እንኳን ብቃት ያላቸው ቢሆኑም፣ ሦስቱ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አባላትና የገዥው ፓርቲ አባል በመሆናቸው እንዴት ነፃ ሆነው ሊሠሩ እንደሚችሉ ተጠይቀው፣ እሳቸው የጉባዔው ሰብሳቢ በመሆን ለአንድ ዓመት ተኩል ሲሠሩ ምንም ችግር እንዳላጋጠማቸው ተናግረዋል፡፡ ወደ ጉባዔው የሚመጡ ጉዳዮች በሕግ ኤክስፐርቶች ተጣርተው ለጉባዔው አባላት ከቀረቡ በኋላ፣ የጉባዔው አባላት የኤክስፐርቶቹን ምርመራ ተመልክተው መወያየት ባለባቸው ነጥቦች ላይ በመወያየት፣ በመከራከር፣ የሚጨመረውን ጨምረው፣ የሚቀነሰውን ቀንሰውና አስተካክለው ውሳኔያቸውን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት እንደሚልኩ አስረድተዋል፡፡ የቀረበው የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄም ተገቢ ካልሆነ ውድቅ እንደሚደረግም አክለዋል፡፡ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ትርጉም እንዲሰጥበት ለጉባዔው ቢልክም፣ ጉባዔው በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 83 እና 84 ድንጋጌ በተሰጠው ሥልጣን መርምሮ የመተርጎም ወይም ውድቅ ማድረግ ቢችልም ያንን አለማድረጉን ወ/ሮ መዓዛ ገልጸዋል፡፡ ጉባዔው በተቋቋመበት አዋጅ ቁጥር 798/2003 አንቀጽ(9) ድንጋጌ መሠረት በተጠየቀው ሕገ መንግሥት ትርጉም ላይ ከባለሙያዎች አስተያየት መሰብሰብ ስለሚችል በዘርፉ ጥናት ያደረጉ፣ የተመራመሩና የረዥም ጊዜ ልምድ ያካበቱ ምሁራንን መጋበዝ መቻሉ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ የተመረጡ ምሁራን የተወሰኑት ቅዳሜ ግንቦት 8 ቀን 2012 ዓ.ም. እና ግንቦት 10 ቀን 2012 ዓ.ም. ለሕዝብ በቴሌቪዥን በቀጥታ የሚተላለፍ ውይይት እንደሚያደርጉ አስረድተዋል፡፡ ጉባዔው ችግር ያለባቸው አከራካሪ ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች፣ ‹‹ትርጉም ያስፈልጋቸዋል ወይም አያስፈልጋቸውም›› ብሎ ውሳኔ ለመስጠት፣ ጉዳዮቹን ገለልተኛ ሆኖና ሚስጥራዊነታቸውን ጠብቆ በመሥራትና ለሚመለከተው አካል ፌዴሬሽን ምክር ቤት ለፍርድ ቤት ወይም ውሳኔ ከማስተላለፍ አንፃር፣ በግልጽና ልዩ ችሎታ ባላቸው ምሁራን በጉዳዩ ላይ ውይይት እንዲደረግ መፍቀድ፣ ጉባዔውን ወገንተኛ ከማድረግ አንፃር ተጠይቀዋል፡፡ ሰብሳቢዋ በሰጡት ምላሽ ጉባዔው የሚቀርቡትን የክርክር ሐሳቦች ወይም በጽሑፍ የሚሰጡትን አስተያየቶች የመውሰድ ወይም የማካተት ግዴታ የለበትም ብለዋል፡፡ ነገር ግን በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ መጠቀምም እንደሚቻል፣ ባለሙያዎቹም ቢሆኑ ‹‹የሰጠሁት አስተያየት ለምን በውሳኔው ውስጥ አልተካተተም?›› ብለው ሊጠይቁ እንደማይችሉ፣ ዋናው ጥቅሙ የተለያዩ ሐሳቦች መንሸራሸራቸው፣ ሕዝቡ በተለይ በዴሞክራሲ ሥርዓት ውስጥ በነፃነት መወያየት መቻሉን ልምድ የሚያገኝበት፣ ትምህርት የሚወስድበትና የራሱን ግንዛቤ የሚፈጥርበት መድረክ በመሆኑ በማንኛውም ሁኔታ ወገንተኝነትን ሊያመጣ እንደማይችል አብራርተዋል፡፡ ጉባዔው በቀረበለት የትርጉም ጥያቄ ላይ በሙሉ ጊዜው እየሠራ በመሆኑ፣ በዚህ ቀን ይጠናቀቃል ለማለት ባይችሉም በአጭር ጊዜ እንደሚጠናቀቅ ተናግረዋል፡፡ ጉባዔው ግብዓት ይሆኑኛል ያላቸውንና ቀጥተኛ ግንኙነት ያላቸውን ጥናቶች (Literature Review)፣ ሕገ መንግሥቱ ሲረቀቅ የሕገ መንግሥት አርቃቂ ኮሚሽን ወይም ሕገ መንግሥቱን ያቀረቁ ሰዎች የሕገ መንግሥት ትርጉምን በሚመለከት ያደረጉትን የክርክርና የውይይት ቃለ ጉባዔና የሕገ መንግሥት አፅዳቂ ጉባዔ (Constitution Assembly) ያፀደቀውንም ቃለ ጉባዔ እንደሚመለከት ወ/ሮ መዓዛ አስረድተዋል፡፡ 