ንግድ ሚኒስቴር ለቲያንስ የንግድ ፈቃድ እንዴት እንደሰጠ ለፓርላማው አብራራ
የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በኢትዮጵያ የንግድ ሥርዓት ‹‹የፒራሚድ ንግድ›› ሕገወጥ መሆኑ እየታወቀ፣ ንግድ ሚኒስቴር ቲያንስ ኢትዮጵያ ለተባለ ኩባንያ እንዴት የንግድ ፈቃድ ሊሰጥ እንደቻለ ሚኒስትሩ አቶ ያዕቆብ ያላን ጠየቀ፡፡ ሚኒስትሩ በበኩላቸው ለቲያንስ የተሰጠው ፈቃድ ‹‹የፒራሚድ ንግድ›› እንዲያከናውን አለመሆኑን ተናግረዋል፡፡ቲያንስ ኢትዮጵያ ንግድ ፈቃድ የወሰደው ሦስት የምርት ዓይነቶችን ወደ አገር ውስጥ ለማስገባት መሆኑን ሚኒስትሩ ገልጸዋል፡፡ንግድ ሚኒስቴር ለቲያንስ ኢትዮጵያ ሻይ ቅጠልና ዲተርጀንቶችን ለማስመጣት፣ እንዲሁም አልሚ ምግቦችን ለማስገባት እንደሆነ ጠቅሰው ድርጅቱ በሦስተኛው ፈቃድ ሲንቀሳቀስ መቆየቱን አስረድተዋል፡፡ኩባንያው ባገኘው ፈቃድ በሚያደርገው እንቅስቃሴ ሁለት ጊዜ ጥቆማ ለንግድ ሚኒስቴር ደርሶ ድርጅቱ ታግዶ እንደነበርም ለፓርላማው ገልጸዋል፡፡የመጀመሪያው ጥቆማ በ2006 ዓ.ም. መጀመሪያ ላይ ለንግድ ሚኒስቴር የቀረበና የኩባንያው ሥራ አስኪያጅ የውጭ ዜጋ መሆኑን የሚመለከት እንደነበር ጠቅሰዋል፡፡ በጥቆማው መሠረትም ድርጅቱ ሥራ አስኪያጅ ከአገር እንዲወጣ ተደርጐ ዕገዳው እንደተነሳ ጠቁመዋል፡፡ እንዲሁ በ2006 ዓ.ም. መጨረሻ ላይ ደግሞ ፈቃድ የሌላቸው አከፋፋዮች ቲያንስ ኢትዮጵያ የሚያስመጣቸውን ምርቶች እያከፋፈሉ መሆኑን የሚያመለክት ጥቆማ ለሚኒስቴሩ መድረሱን አስታውሰዋል፡፡ንግድ ፈቃድ ለሌላቸው አከፋፋዮች ምርቱን የማቅረብ ተግባር ዳግመኛ እንደማይፈጽም ግዴታ ገብቶ ዕገዳው እንደተነሳለት ሚኒስትሩ ይገልጻሉ፡፡በ2008 ዓ.ም. ኅዳር ወር ላይ ለንግድ ሚኒስቴር በደረሰ ጥቆማ ሚኒስቴሩ ተቆጣጣሪ ቡድኖችን አሰማርቶ ባደረገው ፍተሻ፣ ድርጅቱ ‹‹በፒራሚድ ንግድ›› ላይ የሚንቀሳቀስ መሆኑን እንዲሁም በርካታ ዜጐች እያንዳንዳቸው ከ100 ሺሕ ብር በላይ መበላታቸውን፣ በተጨማሪም ሌላ የውጭ ዜጋ በሥራ አስኪያጅነት ሲሠሩ መገኘታቸውን ጠቅሰዋል፡፡በዚህም የተነሳ ድርጅቱ በአዲስ አበባ የከፈታቸው 11 ማዕከላት ሥራ አስኪያጆች ላይ ክስ የተመሠረተ መሆኑን፣ እንዲሁም ለጊዜው በተጠቀሰው የውጭ ዜጋ ላይ ክትትል እየተደረገ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡የንግድ ሚኒስቴር ለቲያንስ ኢትዮጵያ እንዴት ንግድ ፈቃድ ሊሰጥ ቻለ የሚለው በፓርላማው ከመጠየቁም በላይ በርካቶችም እየተነጋገሩበት መሆኑን ገልጸው፣ ‹‹ንግድ ሚኒስቴር እንዴት ሊከለክል ይችላል?›› ሲሉ ጠይቀዋል፡፡በሕጉ መሠረት መሟላት የሚገባቸው የግብር መለያ ቁጥር፣ ካፒታል፣ የብቃት ማረጋገጫ ከቀረበ ንግድ ሚኒስቴር የንግድ ፈቃድ ሊከለከል እንደማይችል ተናግረዋል፡፡ከዚህ በኋላ ግን ንግድ ሚኒስቴር ከፍተኛ ትኩረት እንደሚያደርግ፣ በተለይም የንግድ ማስታወቂያዎችን በተመለከተና ነጋዴው ባገኘው የንግድ ፈቃድ እየሠራ መሆኑ ላይ ቁጥጥር እንደሚደረግ አስረድተዋል፡፡ፓርላማው ለንግድ ሚኒስትሩ ካነሳቸው ጥያቄዎች መካከል ሌላው አዲስ አበባ ላይ ብቻ የተከማቹ አስመጪዎች ወደ ክልሎች እንዴት መበተን እንዳለባቸው አንዱ ነው፡፡ የገቢ ንግድ ሥራው ትኩረት ያደረገበት ገበያ አዲስ አበባ ላይ ብቻ በመሆኑ ጤናማ ያልሆነ የንግድ ግንኙነት እንዲፈጠር ምክንያት መሆኑን በመግለጽ የመፍትሔ ምላሽ ተጠይቀዋል፡፡የንግድ ሚኒስትሩ አቶ ያዕቆብ በሰጡት ምላሽ አዲስ አበባ ላይ ትኩረት ያደረገውን የገቢ ንግድ መበተን፣ የሁለተኛው ዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዋነኛ ተልዕኮ መሆኑን ጠቈመዋል፡፡አስመጪዎች፣ አከፋፋዮችና ቸርቻሪዎች በተዋረድ ተሳስረው (Vertical integration) ዋጋ የሚወስኑበትና ምርት የሚደብቁበት ሁኔታ መፈጠሩን ተናግረዋል፡፡ ለዚህ ምቹ ሁኔታን የፈጠረው የንግድ ምዝገባ ሕጉ ላይ የተፈቀዱ የብቸኛ አስመጪነትና የብቸኛ አከፋፋይነት የንግድ አሠራሮች መሆናቸውን ጠቁመው አዋጁ እንደሚስተካከል ተናግረዋል፡፡    