የክልሎች የገጠር መሬት ይዞታ ማስተላለፊያ ሕግ ሕገ መንግሥቱን የጣሰ ነው
አዲስ አበባ:- የክልሎች የገጠር መሬት ይዞታ ማስተላለፊያ ሕግና ደንብ ከኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ መንግሥት አንፃር ሲታይ፤ ሕገ መንግሥቱን የጣሰ እንደሆነ ተገለጸ። የገጠር መሬት ይዞታ ስለሚተላለፍበት የሕግ አግባብ ከኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ መንግሥት አንፃር በክልሎች ያለው ሕግና ደንብ ምን እንደሚመስል የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ ጽሕፈት ቤት በአራት ክልሎች (በኦሮሚያ፣ በአማራ፣ በትግራይ እና በደቡብ ብ/ብ/ሕ/ክልላዊ መንግሥት) ላይ ላጠናው ጥናት ተጨማሪ ግብዓት ለማሰባሰብ ከሚመለከታቸው የክልልና የፌዴራል የመሬት አጠቃቀምና አስተዳደር ኃላፊዎችና ባለሙያዎች ጋር ትናንት ውይይት አካሂዷል። በውይይት መድረኩ ጥናቱን ያቀረቡት በጽሕፈት ቤቱ በጥናትና ምርምር ዳይሬክቶሬት ስር የህገመንግሥት አስተምህሮ ቡድን መሪ አቶ ያደታ ግዛው እንደገለጹት፤ የክልሎች የገጠር መሬት ይዞታ ማስተላለፊያ ሕግና ደንብ ከኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ መንግሥት አንፃር ሲታይ፤ ሕገ መንግሥቱን የጣሰ ነው። አቶ ያደታ እንዳብራሩት፤ በኢ.ፌ.ዴ.ሪ. ህገ መንግሥት አንቀጽ 40/3/ መሠረት፤ የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት እና የተፈጥሮ ሀብት ባለቤትነት መብት የመንግሥትና የህዝብ ብቻ ነው። በተጨማሪም መሬት የማይሸጥ የማይለወጥ የኢትዮጵያ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ህዝቦች የጋራ ሀብት ነው። በመሆኑም፤ የኢትዮጵያ አርሶ አደሮች መሬትን በነፃ የማግኘት እና ከመሬታቸው ያለመነቀል ህገ መንግሥታዊ መብቶች አሏቸው። አርሶ አደሮች በነፃ በሚያገኙት መሬት ላይ ያላቸው መብት የባለይዞታነት መብት ሲሆን፤ ይህ መብት ከአንዱ አርሶ አደር ወደ ሌላው የሚተላለፍ መሆን አለበት። በዚሁ መሰረት የገጠር መሬት ማስተላለፊያ መንገዶች ውርስ፣ ስጦታና ኪራይ እንደሆኑ በፌዴራልና በክልል የገጠር መሬት ሕጎች ተደንግጓል። የገጠር መሬትን ማስተላለፊያ መንገድ በተመለከተ ሕግ የማውጣት ስልጣን የፌዴራሉ መንግሥት ቢሆንም፤ የክልሎች የገጠር መሬት ሕጎች በሕገ መንግሥቱ ከተሰጣቸው ስልጣን ውጪ የገጠርን መሬት ከማስተዳደር ያለፈ ኃላፊነት ያጎናፅፋቸዋል። በዚህም የፌዴራል የገጠር መሬት ሕግ ያስቀመጠውን አስገዳጅ መርህ ወደ ጎን በመተው ክልሎች በራሳቸው የተለየ መርህ የሚደነግጉበት አግባብ እንዳለ ገልጸዋል። በዚህ አግባብ ክልሎች የሚያወጧቸው ህጐች የህገ መንግሥቱን የመሬት መርህ የሚጻረር ከመሆኑም ባሻገር እነዚህን ሕጎች መሰረት አድርገው የሚሰጧቸው ውሳኔዎች አርሶ አደሮችን፣ ከፊል አርብቶ አደሮችንና አርብቶ አደሮችን ከይዞታቸው እያፈናቀለ ይገኛል ብለዋል። እንዲሁም፤ የገጠርን መሬት የመጠቀም መብት ከሚተላለፍባቸው ውስጥ አብዛኛውን ጊዜ በስጦታ እና በኪራይ በክልሎች መሬቶች በሚተላለፉበት ጊዜ የክልሎች አተገባበርና አፈጻጸም ከኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ጋር የሰፋ ልዩነት ያለው ሲሆን፤ በእነዚህ ክልሎች በስጦታና በኪራይ ስም ስውር የመሬት ሽያጭ በመስፋፋቱ ወደ መንግሥት ካዝና መግባት ያለበት መሬት እንዳይገባ እየተደረገ የህዝብና የመንግሥት የመሬት ባለቤትነት ጥያቄ ምልክት ውስጥ እየገባ ይገኛል ብለዋል። የገጠር መሬት የሚተላለፍበትን በተለይም በስጦታና በኪራይ ስም የሚካሄዱት አብዛኞቹ ጉዳዮች የገጠርን መሬት በሽያጭ ለማግኘት በስውር የሚደረጉ መሆናቸውን፤ ከእነዚህ ክልሎች በተለያየ በህግ ሂደት ከቀረቡ የመሬት ጉዳዮች ማየት እንደተቻለ የጠቆሙት አቶ ያደታ፤ በአፈፃፀም ደረጃም ፍርድ ቤቶች ይህንኑ የገጠር መሬት ሽያጭ ከሕገ መንግሥቱ አንፃር በትኩረት ካለማየት ጭምር የሚመጣ መሆኑን አስገንዝበዋል። በመሆኑም፤ ሁሉም የፍትህ አካላት የገጠር መሬት ይዞታ በሕጉ የተደነገገውን ማስተላለፊያ መንገድ ምክንያት በማድረግ የሚደረግን ኢ-ሕገ መንግሥታዊ የመሬት ሽያጭን ለማስቆም ሕጉን ከሕገ መንግሥቱ አንፃር መተርጎምና ተግባራዊ ማድረግ እንደሚገባቸው አሳስበዋል። በአጠቃላይ፤ በክልል ሕጎች ዙሪያ ከክልል ክልል ከፍተኛ ልዩነቶች አሉ። በአተገባበር ረገድም ብዙ ልዩነቶችን ከመፍጠር አልፎ በርካታ የሕገ መንግሥት ጥያቄዎች እየቀረቡ ይገኛሉ። በዚሁ ዙሪያ ከዚህ በፊትም በርካታ የሕገ መንግሥት ትርጉም ውሳኔዎች ተሰጥተዋል። በዚህም የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ ውሳኔዎቹ ከሕገ መንግሥቱ ጋር ይጋጫሉ በማለት የውሳኔ ሃሳቡን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት የላካቸው በርካታ ጉዳዮች እንዳሉ ጠቁመዋል። ጥናቱ በአራት ክልሎች ላይ ማለትም ኦሮሚያ፣ አማራ፣ ትግራይ፣ እና የደቡብ ብ/ብ/ሕ/ ክልላዊ መንግሥት ላይ የተካሄደ ሲሆን፤ እነዚህ ክልሎችም የተመረጡበት ዋናው ምክንያት የገጠርን መሬት በሚመለከት በርካታ የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄ ከእነዚህ ክልሎች በመቅረቡ ነው። ባለፉት አራት ዓመታት የገጠር መሬትን ይዞታ መሰረት አድርገው ለጉባኤው ከቀረቡት ከ500 በላይ ጉዳዮች ውስጥ ከ400 በላይ የሚሆነው ጉዳይ የቀረበው ከእነዚሁ ክልሎች ሲሆን፤ ከእነዚህ መዝገቦች ውስጥም 200 የሚሆነው የቀረበው ከኦሮሚያ፣ 111 ከአማራ፣ ከ66 በላይ ከደ/ብ/ብ/ሕ/ክ/መንግሥት እና ከ20 በላይ ከትግራይ ክልሎች የቀረቡ መሆናቸውን ከጥናቱ ለማወቅ ተችሏል። አዲስ ዘመን
ነሃሴ 10/2011ሶሎሞን በየነ 