የችግኝ ተከላ ሂደቱ፤
 . የውሃ  ሃብት ዑደት እንዳይዛባ ያደርጋል፤  . በባለሙያዎች ሊታገዝና ለአገር በቀል ዛፎች ትኩረት ሊሰጥ ይገባል፤ ፡- ጠቅላይ ሚኒስትሩ ያስጀመሩት የአራት ቢሊዮን ችግኝ ተከላ መርሐ ግብር በኢትዮጵያ ያለውን የውሃ ሃብት ዑደት እንዳይዛባ ለማድረግ የጎላ ሚና እንዳለው የአካባቢና ደን ኮሚሽን ገለጸ። ችግኞች ሲተከሉም በባለሙያ ሊታገዙና እየጠፉ ላሉ አገር በቀል ዛፎች ትኩረት ሊሰጥ እንደሚገባ ተጠቁሟል። ኮሚሽነር ፕሮፌሰር ፍቃዱ በየነ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደተናገሩት፤ የችግኞቹ መተከል ስነምህዳርን ለማስተካከል ዘርፈ ብዙ ፋይዳ አለው። ከእነዚህ መካከል አንዱ የውሃ ሀብቱን ዑደት መጠበቅና ማጎልበት ሲሆን፤ በዚህም የከርሰ ምድር ውሃን ማሳደግ ብሎም የወንዞችና ሐይቆችን ደህንነት ከመጠበቅ አኳያ አዎንታዊ አስተዋጽዖ ያበረክታል። ሆኖም የተከላ ሂደቱ በባለሙያዎች ሊታገዝ፤ ለአገር በቀል ዛፎችም ትኩረት ሊሰጥ ይገባል። እንደ ፕሮፌሰር ፍቃዱ ገለጻ፤ እፅዋት የራሳቸውን ምግብ በሚያዘጋጁበት ጊዜ የሚያስወጧቸው ጋዞች አሉ። እነዚህ ጋዞች ደግሞ ደመና ይፈጥራሉ። ደመናውም መልሶ ዝናብ ይሆናል። የችግኞች መተከል ደግሞ የደን ሀብቱን ከማሳደግ ባለፈ የአካባቢ ስነምህዳርን ስለሚያስጠብቅ ጎርፍና የአፈር መከላትን ይከላከላል። የሚዘንበው ዝናብ ደግሞ በጎርፍ መልክ የሚሄድ ካልሆነ ወደ ምድር ስለሚሰርግ የከርሰ ምድር ውሃ መጠን እንዲጨምር በማድረግ የውሃ ሃብት ዑደት እንዳይዛባ ያደርጋል። በተመሳሳይ ወንዞችና ሐይቆች በደለል ሲሞሉ በቀላሉ ለትነት ስለሚጋለጡ የመድረቅ እድል ያጋጥማቸዋል። ከዚህ ባለፈም ወንዞቹ ወይም ሐይቆቹ ውስጥ ያሉ እፅዋቶች ከደለሉ ጋር በሚገቡ ንጥረ ነገሮች (ኬሚካሎች) ምክንያት በስብሰው የመጥፋት እድል አላቸው። በመሆኑም ዛፎች ሲተከሉ ስሮቻቸው አፈር ስለሚይዙ እንዳይሸረሸር በማድረግ ከየአቅጣጫው በሚመጡ የጎርፍ ውሃዎች ተጭኖ የሚመጣው ደለል ወደ ወንዞችና ሐይቆች እንዳይገባ ያደርጋሉ። ወንዞችና ሐይቆቹንም በደለል ከመሞላትና ከመትነን፤ በውስጣቸው ያሉ ብዝሃ ሕይወቶችንም ከመጥፋት ይታደጋሉ። እንደ ፕሮፌሰር ፍቃዱ ማብራሪ፤ ዛፎች ብዙ አይነት ናቸው። በዚህም ለውበት፣ ለጥላነት፣ የአፈር መከላትን ለመከላከልና መሰል ዓላማዎች የሚተከሉ አሉ። እንደሚተከሉበት ዓላማም ዝርያቸው ይለያያል። እንደ ዝርያቸውም ሊተከሉበት የሚገባው ቦታ፣ መልክዓ ምድር፣ አፈርና የአየር ጠባይ ይለያያል። አንዳንዱ ደረቃማ ቦታ ይስማማዋል፤ አንዳንዱ ወይናደጋ፤ አንዳንዱም ዝናባማ ቦታ ይፈልጋል። ስለዚህ እነዚህ ችግኞች ሲተከሉ ከሚሰጡት ጥቅም፣ ከዝርያቸውና ከሚፈልጉት መልክዓ ምድር ብሎም የአየር ጠባይ አኳያ ሊሆን ይገባል። በዚህ መልኩ በዘመቻ ችግኞችን መትከልም ሰፊ የሰው ሃይል አሰማርቶ ለመጠቀም የሚያግዝ ቢሆንም፤ ሥራው በባለሙያዎች ሊታገዝና የትኛው ችግኝ በየትኛው ቦታና ሁኔታ ሊተከል ይገባል የሚለው ሊታሰብ ይገባል። ከዚህ በተጓዳኝ አንዳንድ ዛፎች የራሳቸውን ምግብ ለማግኘት ሲሉ አካባቢን የሚያራቁቱና ሌሎች እፅዋቶችን የሚጎዱ ናቸው። አንዳንዶቹም የአረምነት ባህሪ ያላቸው ናቸው። እነዚህ ዛፎች ደግሞ በአመዛኙ ከውጭ የሚመጡ ዝርያዎች ናቸው። አሁን ላይ በችግኝ
ማፍያ ጣቢያዎች በስፋት
የሚታዩት ከውጭ የሚገቡ
ዛፎች በመሆናቸው እነዚህን
ባህሪያቸውን በደንብ በመለየት
መጠቀም ይገባል። በመሆኑም
ዛፍን ከመትከል ባለፈ፤
የሚተከሉት ዛፎች ስነምህዳርን
ከመጠበቅ አኳያ ያላቸው
ፋይዳ በአግባቡ መለየት
ይገባል። ይሄን ችግር
ከመከላከል አኳያም እንደ
ዝግባ፣ ኮሶ፣ የሀበሻ
ጥድ እና ዋንዛ
ለመሳሰሉትን አገር በቀል
ዛፎች ትኩረት መስጠት
ያስፈልጋል።አዲስ ዘመን ሀምሌ 22/2011 