በኢትዮጵያ የበሰለ ዳኝነትና ተቋማት እንደሚያስፈልጉ የፌዴራል የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት ተናገሩ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት ወ/ሮ መዓዛ አሸናፊ ‹‹እኛ ኢትዮጵያውያን የበሰለ ዳኝነትና የበሰለ ተቋም ያስፈልጉናል›› ሲሉ ተናገሩ፡፡ የበሰለ ዳኝነት ወይም ተቋም ሲሉ ምን ማለታቸው እንደሆነ ያብራሩት ወ/ሮ መዓዛ፣ ሕግን ማዕከል አድርጎ የሚሠራ፣ ከየትኛውም አቅጣጫ ለሚመጣ ግፊት እጅ የማይሰጥ ዳኛና ተቋም ለኢትዮጵያ እጅግ በጣም አስፈላጊ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ፕሬዚዳንቷ ሦስቱ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የ2012 በጀት ዓመት ዕቅድ አፈጻጸምን አስመልክቶ ነሐሴ 22 ቀን 2012 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ሒልተን ሆቴል ለግማሽ ቀን ተዘጋጅቶ በነበረው የአመራሮችና ዳኞች ውይይት ላይ በተገኙበት ወቅት በአገሪቱ በተከሰቱ ወቅታዊ ሁኔታዎች በዳኞች ላይ ተፅዕኖ ይፈጥራል ስለመባሉ ተጠይቀው እንዳብራሩት፣ በዳኞች ላይ ተፅዕኖ የሚፈጥረው መንግሥት ወይም አስፈጻሚ ብቻ አይደሉም፡፡ ተፅዕኖ ከመገናኛ ብዙኃን፣ ከሕዝቡና ከራሱ ከዳኛውም ይፈጠራል፡፡ ነገር ግን አንድ ዳኛ እነዚህን ተፅዕኖዎች ተቋቁሞና ተጨባጭ ሁኔታውን ከግምት ውስጥ አስገብቶ ውሳኔ ይሰጣል የሚል እምነት እንዳላቸው ተናግረዋል፡፡ የዳኞች ውሳኔ ሁለት ወገኖችን እንደማያስደስት የገለጹት ወ/ሮ መዓዛ፣ የተወሰነለት ደስተኛ ቢሆንም የተወሰነበት ደግሞ ‹‹ፍርድ ቤቶች ነፃ አይደሉም›› እንደሚል አስረድተዋል፡፡ ይህንን ምንም ማድረግ ስለማይቻል ያለው አማራጭ ሕዝቡ የሕግ ግንዛቤው የሰፋ እንዲሆን ማስተማር ብቻ መሆኑን አክለዋል፡፡ከወቅታዊ ጉዳዮች ጋር ተያይዞ በእስር ላይ የሚገኙ ተጠርጣሪዎች በተጠረጠሩበት የወንጀል ድርጊት ጥፋተኛ ሆነው እስከሚገኙና በፍርድ ቤት ‹‹ወንጀለኛ›› የሚል ውሳኔ እስከሚሰጥባቸው ድረስ፣ እንደማንኛውም የኅብረተሰብ አካል ነፃ ሆኖ የመገመት መብት እንዳላቸው በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(3) ተደንግጎ ስለሚገኘው መብትና አስፈጻሚ አካላት ደምድመው ‹‹ወንጀለኛ›› ስለማለታቸው የተጠየቁት ወ/ሮ መዓዛ፣ ማንም ሰው ከውሳኔ በፊት ንፁህ ሆኖ የመገመት መብት እንዳለው ተናግረዋል፡፡ ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ከጥንቃቄ ጉድለት የተነሳ በአሠራር ሒደት ላይ ደምድሞ የመናገር ሁኔታ መኖሩን አረጋግጠው፣ መደረግ እንደሌለበት ገልጸዋል፡፡ የሕዝብን ትኩረት የሚስቡና የሚከታተላቸው ተፅዕኖ ፈጣሪ ነገሮች ሲገጥሙ ዳኞች ሕጉንና ህሊናቸውን ብቻ ተከትለው መሥራት እንዳለባቸው ተናግረዋል፡፡ከፍርድ ቤት ዳኞች ጋር ውይይት በማድረግና ሥልጠናዎችንም በመስጠት ስምምነት ላይ መደረሱን ጠቁመው፣ እስካሁን በተለይ እሳቸው ወደ አመራር ከመጡ ጀምሮ በቀጥታም ይሁን በማንኛውም ሁኔታ በዳኞችም ላይ ይሁን በፍርድ ቤት አመራሮች ላይ የደረሰ ተፅዕኖ እንደሌለ ገልጸዋል፡፡ ሕዝቡ በተቋሞች ላይ እምነት ማሳደር እንዳለበት ጠቁመው፣ ተቋማት ገና እየተገነቡ በመሆኑና ለረዥም ዓመታት እምነት አጥቶ የከረመ ተቋም በአጭር ጊዜ ውስጥ እምነት ማምጣት ስለሚያስቸግር ቀስ በቀስ እንደሚስተካከል ያላቸውን እምነት ገልጸዋል፡፡ ወ/ሮ መዓዛ ውይይቱን ሲከፍቱ ባደረጉት ንግግር እንደገለጹት፣ የፍርድ ቤቶችን ችግር ለመፍታት በርካታ የማሻሻያ ሥራዎች ተሠርተዋል፡፡ ከአገር አቀፍና ዓለም አቀፍ ተቋማት ጋር በመተባበር የአሠራርና የአደረጃጀት ለውጦች ለማድረግ የሚያግዙ የሕግ ማዕቀፎች ተዘጋጅተዋል፡፡ የመምራትንና የመፈጸምን አቅም የሚያጎለብቱ ትምህርትና ሥልጠናዎች፣ አስተዳደራዊ ችግሮችን ጊዜያዊና ዘላቂ መፍትሔ ለመስጠት የተለያዩ ጥናቶች መሠራታቸውን አስረድተዋል፡፡በበጀት ዓመቱ ተይዘው ከነበሩ ግቦች መካከል የዳኝነት ነፃነት፣ ገለልተኝነትና ተጠያቂነት በማጎልበት፣ የዳኝነት ቅልጥፍና፣ ጥራትና ተደራሽነትን ማሻሻልና ለዳኞች አቅርቦቶችን ማሟላት እንደነበሩ አስታውሰው፣ እነዚህን ግቦች ለማሳካት የሚያስፈልጉ የአደረጃጀት ማሻሻያዎች መደረጋቸውን ተናግረዋል፡፡ በተደረጉ ማሻሻያዎችና የአደረጃጀት ለውጦች የፌዴራል ፍርድ ቤቶች በሚሰጧቸው የዳኝነት አገልግሎቶች በመሻሻላቸው የመዛግብት አፈጻጸም መጨመሩን ውዝፍ መዛግብት በከፍተኛ ደረጃ መቀነሳቸው፣ በኮሮና ምክንያት የተፈጠሩ ችግሮችን በመቋቋም ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ጋር በተያያዙ የተፈጠሩ የወንጀልና አጣዳፊ የፍትሐ ብሔር ጉዳዮችን በማስተናገድ የዳኝነት አገልግሎት እንዳይቋረጥ መደረጉን በምሳሌነት ጠቁመዋል፡፡በጠቅላይ ፍርድ ቤት 15,576፣ በከፍተኛ ፍርድ ቤት 17,049 እና በመጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤት 100,834 በአጠቃላይ 133,459 መዛግብቶች ዕልባት ማግኘታቸውን ወ/ሮ መዓዛ ተናግረዋል፡፡ ይህም በበጀት ዓመቱ የሥራ አፈጻጸማቸውን 98.2 በመቶ ማከናወን መቻሉን አክለዋል፡፡ሌላው ወ/ሮ መዓዛ በበጀት ዓመቱ ከተከናወኑ ሥራዎች ውስጥ ከፍተኛ ስኬት ነው ያሉት የፍርድ ቤቶች በጀት በቀጥታ እንዲመደብላቸው ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በማቅረብ ማፀደቅን ነው፡፡ በመሆኑም በ2009 በጀት ዓመት 74 ሚሊዮን ብር፣ በ2010 እና 2011 በጀት ዓመቶች ከነበረው 98 ሚሊዮን ብር በላቀ ሁኔታ በ2012 በጀት ዓመት 138 ሚሊዮን ብር በማድረስ 40 በመቶ ዕድገት ማሳየቱን ተናግረዋል፡፡ በበጀት ዓመቱ ከተከናወኑ ሥራዎች ውስጥ የጾታ ጥቃቶች መኖራቸውን ጠቁመው፣ በ302 ጉዳዮች ላይ ውሳኔ መሰጠቱን ተናግረዋል፡፡ ከእነዚህ ውሳኔዎች ውስጥ 44ቱ በኮሮና ወቅት የተሰጡ ውሳኔዎች መሆናቸውን ጠቁመዋል፡፡