‹‹ዛሬም የምንሰማው የድሮውን ‹ዓባይ ቢገደብ ዓባይን የሚያክል ደም ይፈስሳል› ፉከራ ነው፡፡›› አቶ ሽፈራው ስዩም
ታላቁ ዓባይ ወንዝ የሁለት ዓባዮች ድምር ነው፡፡ ነጭ ዓባይ ከዑጋንዳ የቪክቶሪያ ሐይቅ መነሻውን ያደርጋል፤ የታላቁን የዓባይ ወንዝ 15 በመቶ የውኃ መጠንም ይሸፍናል፡፡ ከ11 የዓባይ ተፋስ ሀገራትም በርካቶቹ የሚገኙት በዚሁ በነጭ ዓባይ ወንዝ ተፋሰስ ነው፡፡ 85 በመቶ የሚሆነው የዓባይ ወንዝ ውኃ የሚገኘው ደግሞ ከኛው ጥቁር ዓባይ ነው፡፡ ከጥቁር ዓባይ ተፋሰስ ሀገራት አንዷ የሆነችው ኢትዮጵያ የወንዙ ምንጭ ናት፡፡ኢትዮጵያ በዓባይ ወንዝ የውኃ መጠን ላይ ከፍ ያለ እና ለንፅፅር የማይቀርብ ድርሻ ቢኖራትም ውኃዋን ተጠቅማ ራሷን በማልማት በኩል የነበራት ታሪካዊ ድርሻ ግን ‹‹ምንም›› የሚባል ነው፡፡ የተፋሰሱ የታችኛው ሀገራት በተለይም የግብፅ እጀ ረጅምነት ከድህነት እና ተደጋጋሚ የእርስ በእርስ ጦርነቶች ጋር ተደማምሮ ዓባይ ሲፈስስ ውሎ ሲፈስስ እያደረ ለኢትዮጵያ የነበረው አበርክቶ ከዘፈን ያለፈ አልነበረም፡፡በ1950ዎቹ ገደማ አፄ ኃይለ ሥላሴ በዓባይ ወንዝ ላይ ግድብ ለመሥራት የሚያስችል ጥናት ማስጠናት ጀመሩ፡፡ በወቅቱ በለስ ወንዝ አካባቢ በአሜሪካው የሥነ ምድር ጥናት ድርጅት (ፖይንት 4) አማካኝነት በሚካሄደው የዓባይ ወንዝ ጥናት ላይ መረጃ ሰብሳቢ ነበሩ፤ የዛሬው ባለታሪካችን አቶ ሽፈራው ስዩም፡፡ ነዋሪነታቸው በቻግኒ ከተማ ውስጥ ነው፡፡ ከአማራ ብዙኃን መገናኛ ድርጅት ጋር የስልክ ቆይታ አድርገው ወቅታዊውን የዓባይ ወንዝ ሁኔታ ከቀደመው ጋር አሰናስው እንዲህ አጫውተውናል፡፡“በለስ አካባቢ በሚካሄደው የዓባይ ወንዝ የውኃ ፍሰት ላይ በሚያጠናው ድርጅት መረጃ አንባቢ ሆኘ እሠራ” ነበር ያሉት አቶ ሽፈራው ጥናቱ የሚካሄደው አሁን ኢትዮጵያ ግድብ በምትገነባበት አካባቢ እንደነበርም ይናገራሉ፡፡ በወቅቱ መቀመጫውን በለስ አካባቢ አድርጎ የሚያጠናው ድርጅቱ ወርሃዊ የውኃ ፍሰት ልኬቱን እየሰበሰቡ መረጃ የሚሰጡትም ያሁኑ ጡረተኛ የያኔው ተማሪ እና መረጃ አንባቢ አቶ ሽፈራው ስዩም ነበሩ፡፡ጥናቱ ከተጠናቀቀ በኋላ ግድብ ለመሥራት አመቺ የነበረው ቦታ ተጠንቶ ለንጉሠ ነገሥቱ ቀረበ፡፡ የአሜሪካው የሥነ ምድር ጥናት ድርጅት (ፖይንት 4) ጥናቱን አጠናቅቆ ቢያቀርብም የቀረበውን ጥናት ወደ ተግባር ለመቀየር ግን በወቅቱ ከሀገሪቱ አቅም በላይ እንደነበር አቶ ሽፈራው ተናግረዋል፤ የሚጠይቀውን ከፍተኛ ወጪ መሸፈን ከኢትዮጵያ አቅም በላይ እንደነበር በማውሳት፡፡ 