ሙስናን መታገል የሚቻለው ተቋማት የአሠራር ሥርዓት ዘርግተው ሲሠሩ ብቻ መሆኑ ተገለጸ
በመንግሥት ተቋማትም ሆነ በግል ተቋማት ሙስናን መታገልና መቀነስ የሚቻለው የአሠራር ሥርዓት ከተዘረጋ ብቻ ሊሆን እንደሚችል ተገለጸ፡፡ትራንስፓረንሲ ኢትዮጵያ ታኅሳስ 10 ቀን 2010 ዓ.ም. በማግኖሊያ ሆቴል ለአንድ ቀን ባዘጋጀው ዓውደ ጥናት ላይ የተሳተፉ ዳኞች፣ ዓቃቤያነ ሕግ፣ ፖሊሶችና ሌሎች ተሳታፊዎች ሙስና በተለይ በፍትሕ ሥርዓቱ ላይ እንዴትና በእነ ማን አማካይነት እንደሚፈጸም ውይይት አድርገዋል፡፡በሐዋሳ ዩኒቨርሲቲ መምህር፣ ጠበቃና የሕግ አማካሪ መሆናቸው የተነገረው አቶ ዘሪሁን ዋዛ ሙስና በፍትሕ ተቋማት እንዴት እንደሚፈጸምና በተለይ ውሳኔ ባረፈበት አካል ላይ ስለሚያስከትለው የከፋ ጉዳት የሚዳስስ ጥናት አቅርበዋል፡፡ከሙስና መነሻዎች ውስጥ አንዱ ድህነት መሆኑን ጥናት አቅራቢው የገለጹ ቢሆንም፣ ከተሳታፊዎቹ ተቃውሞ ገጥሟቸዋል፡፡ የመንግሥት ተቋማት ደካማ መሆን፣ ፖሊስ ሙሰኛ ኃላፊዎችን መያዝ አለመቻሉ፣ ከፍተኛ ሆነ ምኞትና ስስት፣ የፍርድ ቤቶች አፋጣኝ ውሳኔ አለመስጠትና ሌሎችም የሙስና መነሻ ምክንያት መሆናቸውን ጽሑፍ አቅራቢው በስፋት አብራርተዋል፡፡ፍርድ ቤት ሙስናን በመታገል በኩል ቅድሚያ ሚና እንዳለው ያመለከቱት  ጽሑፍ አቅራቢው፣ በአንድ ተጠርጣሪ ላይ ዋስትና ሲፈቀድ፣ ማስረጃ ሲመዘን፣ ቅጣት ሲጣልና ቅጣት ሲታገድ ከሙስና በፀዳ ሁኔታ ካልተሠራ ከፍተኛ ጉዳት እንዳለው ጠቁመው፣ አሁን የሚታየው አሠራር ግን የሚያሠጋ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ የፍርድ ቤት ሚና በአገር ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ አስተዋጽኦ እንዳለው ታውቆ የፍርድ ቤት ማኅበረሰብ በተለየ ሁኔታ አገልግሎቱን መስጠት እንዳለበት አስምረውበታል፡፡በፍርድ ቤት ውስጥ ሙስና ከፋይል ከፋች እንደሚጀምር የጠቆሙት አቶ ዘሪሁን፣ ፋይል በመደበቅ ተደጋጋሚ ቀጠሮ በመስጠት ዋስትና የሚያስከለክልን ጉዳይ ዋስትና መፍቀድ፣ ክስ እንዳይመሠረት ማድረግ፣ ሕግ የሚፈቅደውን የዋስትና መብት መከልከል፣ አስቸኳይ ዕግድ ሲጣል ማሳገጃውን በማዘግየት የንፁኃን ንብረት ጉዳት እንዲደርስበት ማድረግ፣ በዘመድ፣ በጓደኝነት፣ በወንዜነትና በተለያዩ ጥቅማ ጥቅሞች መደለል፣ ከባድ የሙስና ድርጊት የሚፈጸመው በፍርድ ቤት፣ በዓቃቤ ሕግ፣ በፖሊስና በድጋፍ ሰጪ ሠራተኞች መሆኑን በስፋት አብራርተዋል፡፡የሙስና መነሻ ድህነት ነው ብለው እንደማያምኑና ጽሑፍ አቅራቢው እንደ አንድ ምክንያት አድርገው ማቅረባቸው ትክክል እንዳልሆነ የተናገሩት፣ በጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የኢኮኖሚ ጉዳዮች ዘርፍ ዳይሬክተር አቶ ፉአድ ኪያር ናቸው፡፡አቶ ፉአድ እንዳብራሩት ድርቅ ገብቶ በረሃብ እየተሰቃየ፣ ‹‹በሬን ከማረድ ብሞት ይሻለኛል›› የሚል ማኅበረሰብ ውስጥ ድህነትን የሙስና መነሻ ምክንያት ማድረግ ተገቢ አይደለም፡፡ ድህነት ሙስናን አባባሽ ሊሆን ይችላል እንጂ መነሻ እንደማይሆን፣ አለመማርም በተመሳሳይ መንገድ ማባባሻ እንጂ መጀመርያ ሊሆን እንደማይችል አስረድተዋል፡፡ የሙስና ችግር ጉዳቱን ያለማወቅ፣ ስለጽንሰ ሐሳቡ ያለመረዳት፣ ወይም የአቅም የማነስ ጉዳይ ሳይሆን ሕግን መሬት ላይ አውርዶ አለመተግበር መሆኑን አቶ ፉአድ ገልጸዋል፡፡ አሁን በአገሪቱ እየታየ ያለው ችግር አንዱ ምክንያት ሙስና መሆኑን የገለጹት አቶ ፉአድ፣ ሙስና ፈጻሚዎች አገር ተቆጣጥረው ባለሥልጣንን የማሾምና የማስወረድ ደረጃ ላይ እንደሚደርሱ ጠቁመው፣ ‹‹እኛም አገር እዚያ ደረጃ  ላይ ባንደርስም በመንገዱ ላይ ነን፤›› ብለዋል፡፡ ዳኛ ቅጣትን የሚገድበው፣ ዋስትና የሚከለክለውና የሚፈቅደው፣ እንዲሁም ዓቃቤ ሕግ ክስ የሚያቋርጠው በሙስና ነው የሚል ሐሳብ እንደሌላቸው የተናገሩት አቶ ፉአድ፣ ሰዎች ማግኘት ያለባቸውን መብት ሕጉን ተከትሎ ማግኘት ስላለባቸው ሁሉንም ከሙስና ጋር ማጠቃለል ተገቢ አለመሆኑን ጠቁመዋል፡፡ ‹‹ተቋማት ነፃ ሆነው ከሠሩና መንግሥት የፖለቲካ ቁርጠኝነት ካለው፣ ሚኒስትሮቹን ሳይሆን ከቀበሌ እስከ እኛ ያሉን ማለቴ ነው ለውጥ ማምጣት ይቻላል፤›› ሲሉም አክለዋል፡፡በመንግሥትም ሆነ በግል ተቋማት የአሠራር ሥርዓት ስላልተዘረጋ ሙስናን መከላከል አዳጋች እየሆነ መምጣቱን አቶ ፉአድ ገልጸዋል፡፡ በፍርድ ቤቶች መዝገቦች እስካሁን ዲጂታላይዝ ቢደረጉ፣ ውሳኔዎች ከመነበባቸው በፊት በሲስተሙ ውስጥ ቢያልፉ ሙስናን ከ50 እስከ 60 በመቶ መቀነስ እንደሚቻል አስረድተዋል፡፡ ትራንስፓረንሲ ኢትዮጵያም ተቋማት በሲስተም እንዲሠሩ ቢያግዝ የተሻለ ለውጥ ማምጣት እንደሚቻል ጠቁመዋል፡፡የትራንስፓረንሲ ኢትዮጵያ ዋና ዳይሬክተር አቶ ሳሙኤል ካሳሁን ስለተቋሙ አመሠራረትና አሁን ላይ ስለደረሰበት ሁኔታ ማብራሪያ ከሰጡ በኋላ፣ ዓቅደ ጥናቱን  የቦርድ ሰብሳቢው ዶ/ር ብርሃኑ አሰፋ ከፍተውታል፡፡ ተሳታፊዎችም የተለያዩ ሐሳቦችን በመስጠት ሙስናን መታገል የእያንዳንዱ ዜጋ ግዴታ መሆኑን አስምረውበታል፡፡