የእብድ ውሻ በሽታ ተጋላጭነትና የትኩረት አቅጣጫ ﻿
የከተማዋ የቆሻሻ አወጋገድ ሥርዓት የሌለው መሆኑን እያስተዋልኩ ባለሁበት ወቅት በከተማዋ መሀል እና በየመንገዱ ላይ ክፍት ሆነው የተቀመጡ የቆሻሻ ማጠራቀሚያ ገንዳዎችን ተመለከትኩ፡፡ በተለምዶ ተልከስካሽ የሚባሉ ውሾች ምግብ ፍለጋ ከከተማዋ ዳርቻዎች ሳይቀር ወደ ከተማዋ መሀል ይተምማሉ፡፡ ከቄራዎች፣ ከሆቴሎችና ህገ ወጥ እርድ ከሚከናወንባቸው ቦታዎች የሚጣሉ ምግቦችን በየስፍራው ይመገባሉ፡፡ በከተማዋ ውስጥ በርካታ የጎዳና ተዳዳሪዎች መኖራቸውን ተከትሎ እንዲጠብቋቸው ጎዳና ላይ የሚያረቧቸው ውሾችም ቁጥራቸው በዚያው ልክ ነው፡፡ በጋራዦችና በመኪና ማሳደሪያ ቦታዎች አካባቢ ውሾችን ለማታ ጥበቃ ሥራ የሚገለገሉባቸውም ቁጥራው ቀላል አይደለም፡፡ በመልሶ ማልማት ሳቢያ ባለቤት ያላቸው ውሾች በመንገድ ላይ እንዲወጡ መገደዳቸውና የፈረሰው ቦታም መራቢያ ማገልገሉ ለውሾች መበራከት መንስኤ መሆኑ የእብድ ውሻ በሽታን ሊያስፋፋ እንደሚችል መላምትን ለማስቀመጥ ያስደፍራል፡፡ በአዲስ አበባ ከተማ የእንስሳት ጤናና ላብራቶሪ ቡድን የ‹‹ቬተርነሪ ፐብሊክ›› ሀኪም
ዶክተር ፋሲካ በለጠ፤ በተለይ በአዲስ አበባ ከተማ በውሾችና በሰዎች (በተለይ ህጻናት) መሀል የሚገኝ ልቅ ግንኙነት ፣ በርካታ የከተማዋ ነዋሪዎች ውሾችን አስሮ
አለመያዝ፣ አለማስከተብ፣ ስለ እንስሳቱ አያያዝና ስለ ውሻ ዕብደት በሽታ ያላቸው ግንዛቤ አነስተኛ መሆን፣ በዓመት ሁለት ጊዜ መውለድ የሚችሉት ከ5እስከ10
እና ከዚያም በላይ ቡችሎችን መውለዳቸው፣የውሻ ባለቤቶች የተወለዱትን ቡችሎች ወደ ውጭ አውጥተው የሚጥሏቸው መሆኑ ለበሽታው መስፋፋት ዋና ዋና መንስኤ መሆናቸውን ይናገራሉ፡፡ የውሻ ዕብደት በሽታ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የመልካም አስተዳደር ችግር ተብሎ መለየቱን የሚናገሩት ዶክተር ፋሲካ፤ የውሻ ዝውውርን መቆጣጠርና አያያዝ ሥርዓት ማበጀት አስፈላጊ መሆኑ በከተማ አስተዳደሩ ስለታመነበት ደንቡ ጸድቆ መውጣቱን ገልጸዋል፡፡ ይህ የሚያሳየው የከተማው አስተዳደር ለዚህ በሽታ የሠጠው ትኩረት ከፍ ያለ መሆኑንና፤ በየዓመቱ በአሥሩም ክፍለ ከተሞች የክትባት ዕቅድ በመያዝ ቅድመ መከላከያ ሥራ እየተሠራ መሆኑን ነው፡፡ እንደ ዶክተር ፋሲካ ማብራሪያ፤ ባለቤት ያላቸው ውሾች የመከላከያ ክትባት መስጠትና ባለቤት የሌላቸውን ተልከስካሽ ውሾች ማስወገድ በየዓመቱ በዕቅድ እየተያዘ የሚከናወን ተግባር ሲሆን፤ በከተማዋ ለህብረተሰቡ የጤና ስጋት የሆነውን የውሻ ዕብደት በሽታ በመከላከልና የሰዎችን ስጋት በመቀነስ ወደ ሰው የሚተላለፈውን በሽታ በመከላከልና በመቆጣጠር የህብረተሰቡን ጤንነት ለመጠበቅ ያግዛል፡፡ በኢትዮጵያ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት ከፍተኛ ተመራማሪ ዶክተር አሰፋ ዴሬሳ እንደሚሉት፤ በኢትዮጵያ የእብድ ውሻ በሽታ ለበርካታ ዘመናት በተለያዩ መጥፎ ገጽታዎች ይታወቅ ነበር፡፡ በሽታውን ለመቆጣጠር በ2030 አንድም ሰው
በዚህ በሽታ መሞት የለበትም በሚል የተለያዩ ሴክተር መስሪያ ቤቶች ባለሙያዎች አንድ ላይ ተሰባስበው ፍኖተ ካርታ ተቀርጿል፡፡ ፍኖተ ካርታው ከተቀረጸ ሁለት ዓመታትን ማስቆጠሩን የጠቀሱት ዶክተር አሰፋ፤ በዚህ ጊዜ ውስጥም የምዕራፍ ዝግጅት ጅምር ተግባራት በመከናወናቸው በፍኖተ ካርታው ላይ የተቀመጡ ቁልፍ ተግባራት የቤተ ሙከራ መገንባት፣ የበሽታውን የቅኝት ሥራ ማጠናከር፣ ባለቤት ያላቸውም ሆኑ ባለቤት አልባ ውሾችን ለይቶ መቆጣጠርና በህብረተሰቡ ውስጥ ግንዛቤን የመፍጠር ሥራዎች ተጠቃሽ መሆናቸውን አስታወቀዋል፡፡ ይህን ሁሉ በተሳለጠ መንገድ ለማስኬድ በመንግስት ተቋማት ውስጥ ሥራው ባለቤት ኖሮት ከተቋማቱ ጋር በመቀናጀት በጀትና ባለሙያ ተመድቦለት ክትትልና ድጋፍ ያስፈልገዋል የሚል አበይት ሥራዎች እየተሰሩ መሆናቸውን፤ ከዚህ ውስጥ የጤና ጥበቃ ሚኒስቴርን ጨምሮ ያሉት ባለ ድርሻ አካላት ከፍኖተ ካርታው የየራሳቸውን ድርሻ እንዲወጡ ሀላፊነት መሰጠቱንም ጠቁመዋል፡፡ ዶክተር አሰፋ ‹‹ባለፉት 50 ዓመታት አዲስ አበባ ላይ ብቻ በነበረው አንድ የምርመራ ላብራቶሪ በማስፋት ወደ ክልሎችም እንዲወርድ ተደርጓል፡፡ ይህም ጠንካራ ሥራ መሠራቱን ይገልጻል፡፡ በሽታው ምን ላይ እንዳለ የሚፈትሽ የቅኝት ስራ እንደሚያስረዳው በኢትዮጵያ በዓመት በአማካኝ እስከ 2ሺ 700 ሰው በዚህ በሽታ እንደሚሞት ይገመታል፡፡ በእርግጥ ቅኝቱ የሚፈለገውን መረጃ በትክክል አልዳሰሰም፡፡ ይህም በቂ የቁጥጥር ሥራ አለመሠራቱን የሚጠቁም ነው፡፡ ባለቤት አልባም ሆኑ ባለቤት ያላቸው ውሾችን የመቆጣጠር ሥራ ላይ በቅንጅት የመስራት ትልቅ ክፍተት አለ፡፡ በእርግጥ በዚህ ረገድ ባለሙያዎች ራሳቸው የተለያየ አቋም ነው ያላቸው፡፡ አንዳንዶቹ ያደጉት አገራት ውሾችን አስወግደው ነው በሽታውን መቆጣጠር የቻሉት የሚል ሀሳብ በማራመድ ይህ በአገር ቤትም እንዲከናወን የሚፈልጉ፤ ሌሎች ደግሞ በሠለጠነ መንገድ ውልደታቸውን በመቆጣጠርና እንዳይራቡ በማድረግ አስረን ከትበን መያዝ እንችላለን የሚል ሀሳብ አላቸው፡፡ ይህም በውይይት ዳብሮ ወደ ፊት አንድ ውሳኔ ላይ ይደረሳል፡፡ ይህንን ለማረም ከህብረተሰቡ እስከ አመራሩ ድረስ የተጠናከረ የግንዛቤ መፍጠሪያ መድረኮችን ማካሄድ ያስፈልጋል›› በማለት በየዘርፉ ያለውን ክፍተትና የወደፊት ተግባር ጠቁመዋል፡፡ በኢትዮጵያ ህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት የእንስሳት ነክ በሽታዎች ተመራማሪ ዶክተር ዑስማን ወንድማገኝ፤ የእብድ ውሻ በሽታ መንስኤው ንክሻ ሲሆን፤ በለሀጭ አማካኝነት ወደ እንስሳት ወይም ወደ ሰው የሚተላለፍ መሆኑንና ተነካሹ በተነከሰው አሊያም በተከፈተው ቁስል አማኝነት በሽታው እንደሚተላፍበት ይገልጻሉ፡፡ አክለውም እንደ ዓለም አቀፍ የጤና ስትራቴጂ የተያዘው ካለው የህብረተሰብ ቁጥር አንጻር 70 በመቶው ክትባት በመስጠት ከአንዱ እንስሳ ወደ ሌላው እንስሳ የመተላለፍ እድሉን ለመቀነስ እየተሰራ ስለመሆኑ ጠቅሰዋል፡፡ ዶክተር ዑስማን፤ ከፍተኛ ተጋላጭነት ያላቸው የእብድ ውሻ በሽታ በአብዛኛው የሚከሰትበት አካባቢ የሚሰሩ ሰዎች መሆናቸውን፤ በእብድ ውሻ በሽታ ለተጠቃ ሰው፣ የእብድ ውሻ በሽታ ክትባት እና አንዳንድ ጊዜም የእብድ ውሻ በሽታ ታካሚው የበሽታውን ምልክቶች ማሳየት ከመጀመሩ በፊት ህክምናውን ካገኘ በሽታውን ሊከላከል እንደሚችል ጠቁመው፤ የቅድመ መከላከል ሥራውን ለማፋጠን ኢትዮጵያ ውስጥ የእንስሳቱ ቀጥር በትክክል ስለማይታወቅና ባለቤት አልባ ውሾችንም ለመለየት አስቸጋሪ ሁኔታዎች መኖራቸው ሥራው ላይ ተግዳሮት መፍጠሩን ገልጸዋል፡፡አዲስ ዘመን ግንቦት 2/2011