የታንታለምና የሊቲየም ማዕድናትን በሽርክና ለማልማት ጥረት እየተደረገ ነው
በኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት በቦረና ዞን ቀንጢቻ አካባቢ የሚገኘውን የታንታለምና ሊቲየም ማዕድናት በሽርክና ከውጭ ኩባንያዎች ጋር ለማልማት ጥረት እየተደረገ እንደሆነ ተገለጸ፡፡የማዕድን ልማት ድርጅት አክሲዮን ማኅበር በመባል የሚታወቀውና በቅርቡ በኢትዮጵያ ማዕድን፣ ፔትሮሊየምና ባዮ ፊዩል ኮርፖሬሽን የተጠቃለለው የመንግሥት የልማት ድርጅት፣ ላለፉት ረዥም ዓመታት ጥሬ ታንታለም ማዕድን (Tantalite Concentrate) እያመረተ ለውጭ ገበያ በማቅረብ የውጭ ምንዛሪ ሲያስገኝ ቆይቷል፡፡ከጃፓን ፉኩሺማ የኑክሌር ጣቢያ ቀውስ በኋላ የተለያዩ አገሮች ባወጡት ጥብቅ የማዕድናት ዝውውር መመርያ፣ የኢትዮጵያ ማዕድን ልማት ድርጅት የታንታለም ምርቱን እንደ ልብ ኤክስፖርት ለማድረግ ችግር ገጥሞታል፡፡ በዚህ ሳቢያ መንግሥት ድርጅቱ ጥሬ ታንታለም ማዕድን መላክ አቁሞ እሴት የተጨመረባቸው የታንታለም ምርቶች እንዲልክ አቅጣጫ አስቀምጧል፡፡በኢትዮጵያ ማዕድን፣ ፔትሮሊየምና ባዮ ፊዩል ኮርፖሬሽን የማዕድን ዘርፍ ኃላፊ ዶ/ር ዘሪሁን ደስታ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ድርጅቱ የታንታለም እሴት የተጨመረባቸው ምርቶች ለማምረት የሚያስችለውን የአዋጭነት ጥናት ሠርቷል፡፡ የሚቋቋመው ፋብሪካ የታንታለም ሽቦ፣ ዱቄትና ፎይል ማምረት የሚችል ሲሆን፣ የፕሮጀክቱ ወጪ ከ45 እስከ 50 ሚሊዮን ዶላር እንደሚገመት ዶ/ር ዘሪሁን ተናግረዋል፡፡ ድርጅቱ ለፋብሪካው ግንባታ አመቺ የሆነ ሥፍራ በሻኪሶ ከተማ መርጦ 52.9 ሔክታር መሬት ለመረከብ በዝግጅት ላይ ነው፡፡የታንታለም ማዕድን የአውሮፕላን ሞተር፣ የሞባይል ስልክና የሕክምና መሣሪያዎችን ለመፈብረክ በግብዓትነት ያገለግላል፡፡ ታንታለም ኮንሰንትሬት ከመላክ እሴት የተጨመረባቸው የታንታለም ምርቶች መላኩ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ እንደሚያስገኝ ዶ/ር ዘሪሁን ገልጸዋል፡፡ የማዕድን ልማት ድርጅት አክሲዮን ማኅበር የታንታለም ምርቶች ማቀናበሪያ ፋብሪካ በጋራ ለማልማት፣ በቀድሞ ፕራይቬታይዜሽንና የመንግሥት ልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ በኩል አጋር ለማፈላለግ በተደጋጋሚ ያደረገው ጥረት ሊሳካ አልቻለም፡፡ ‹‹በተለያዩ ጊዜያት ከ10 እስከ 15 ኩባንያዎች በጋራ ለማልማት ዕቅድ ይዘው ቢመጡም፣ ያቀረቡት ዋጋ ከሚጠበቀው በታች በመሆኑ ተቀባይነት አላገኘም፡፡ ኩባንያዎቹ የራሳቸውን ጥቅም ብቻ አጋነው በማቅረባቸውና ለአገራችን ጠቃሚ ባለመሆኑ ሽርክና የመመሥረት ጥረቱ ፍሬ ሊያፈራ አልቻለም፤›› ብለዋል ዶ/ር ዘሪሁን፡፡ ኩባንያዎቹ ያቀረቡት የድርድር ሐሳብ የልማት ድርጅቱ ጥሬ ታንታለም ሸጦ ከሚያገኘው ገቢ የተሻለ ጥቅም የሚያስገኝ ባለመሆኑ ተቀባይነት እንዳላገኘ አስረድተዋል፡፡አጋር ለማግኘት በተደጋጋሚ የተደረገው ጥረት ባለመሳካቱ ድርጅቱ የታንታለም እሴት የተጨመረባቸው ምርቶች ለማምረት የሚያስችል የአዋጭነት ጥናት አካሂዶ፣ የገንዘብ ምንጭ ከአገር ውስጥና ከውጭ ባንኮች በማፈላለግ ላይ ይገኛል፡፡ ይሁን እንጂ የታንታለም ምርቶች የማምረት ሒደት ከፍተኛ መዋዕለ ንዋይና የተራቀቀ ቴክኖሎጂ የሚጠይቅ በመሆኑ፣ ድርጅቱ አሁንም ቢሆን ምርጫው በመስኩ ልምድ ያለው በቂ የገንዘብ አቅም ካለው የውጭ ኩባንያ ጋር በሽርክና ማልማት እንደሆነ ዶ/ር ዘሪሁን አስረድተዋል፡፡በመሆኑም የመንግሥት ልማት ድርጅቶች ሚኒስቴር ቴክኖሎጂና የፋይናንስ ምንጭ ያለው ዓለም አቀፍ ኩባንያ ለመምረጥ ጨረታ ለማውጣት በዝግጅት ላይ እንደሚገኝ፣ አንጋፋው የጂኦሎጂ ባለሙያ ዶ/ር ዘሪሁን ለሪፖርተር ተናግረዋል፡፡እንደ ዶ/ር ዘሪሁን ማብራሪያ በቀንጢቻ አካባቢ ከታንታለም ማዕድን በተጓዳኝ የሊቲየም ማዕድን ይገኛል፡፡ የሊቲየም ማዕድን ለዘመናዊ አውቶሞቢሎችና አውሮፕላኖች ባትሪ መሥሪያ ዋነኛ ግብዓት ነው፡፡ከካርቦን ልቀት ቅነሳ ጋር በተያያዘ በኤሌክትሪክ የሚሠሩ መኪኖች በብዛት እየተመረቱ ለገበያ እየቀረቡ ይገኛል፡፡ በኤሌክትሪክ የሚሠሩ መኪኖች ባትሪ የሚሠራው ከሊቲየም ማዕድን በመሆኑ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ የሊቲየም ማዕድን ተፈላጊነት እየጨመረ መምጣቱን የገለጹት ዶ/ር ዘሪሁን፣ በዓለም ገበያ ላይ ዋጋውም በከፍተኛ መጠን እየናረ መሆኑን ተናግረዋል፡፡በመሆኑም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በቀንጢቻ ከታንታለም በተጓዳኝ የሚገኘውን የሊቲየም ማዕድን ለማልማት የውጭ ኩባንያዎች ዓይናቸውን ጥለውበታል፡፡ ‹‹የተለያዩ ፍላጎት ያላቸው ኩባንያዎች እየመጡ አነጋግረውናል፤›› ያሉት ዶ/ር ዘሪሁን የኢትዮጵያ ማዕድን፣ ፔትሮሊየምና ባዮፊዩል ኮርፖሬሽን የሚፈልገው አጋር ኩባንያ የታንታለምና የሊቲየም እሴት የተጨመረባቸው ምርቶችን ማልማት የሚያስችል ቴክኖሎጂና አስተማማኝ የገንዘብ ምንጭ ያለው ኩባንያ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡ ‹‹የመጀመሪያው ምርጫችን ብቃት ካለው ዓለም አቀፍ ኩባንያ ጋር የአገርን ጥቅም ባስጠበቀ ሁኔታ በሽርክና ማምረት ነው፤›› ያሉት ዶ/ር ዘሪሁን፣ ዝርዝር የጨረታ ሰነዱ በመንግሥት የልማት ድርጅቶች ሚኒስቴር ተዘጋጅቶ እንደሚወጣ ገልጸዋል፡፡ ኮርፖሬሽኑ ለሚኒስቴሩ የቴክኒክ ድጋፍ ለማድረግ ዝግጁ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡የቀንጢቻ ታንታለም ማዕድን ክምችት በቀድሞዋ ሶቭየት ኅብረትና በኢትዮጵያውያን ጂኦሎጂስቶች በ1980 ዓ.ም. የተገኘ ሲሆን፣ በ1982 ዓ.ም. በዓመት 20 ቶን ታንታለም ኮንሰንትሬት የማምረት አቅም ወደ ምርት ተሸጋግሯል፡፡ በቀጣይ በተካሄዱ ሦስት የማስፋፊያ ፕሮጀክቶች የማምረት አቅሙ ወደ 200 ቶን አድጓል፡፡በቀጣይ የማስፋፊያ ሥራዎች በማከናወን የአመራረት ሒደቱን በማዘመን ወደ 400 ቶን ለማሳደግ መታቀዱን ዶ/ር ዘሪሁን ተናግረዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት ያለው የተረጋገጠ የታንታለም ክምችት ከ7,000 ቶን በላይ ሲሆን፣ የሊቲየም ማዕድን ክምችት ትክክለኛ መጠን ለማወቅ የጂኦ ኬሚካል ጥናቶች በመካሄድ ላይ ይገኛሉ፡፡ከታንታለም ማዕድኑ ጋር ተያይዞ የዩራኒየም ማዕድን በአነስተኛ መጠን የሚገኝ ሲሆን፣ የታንታለምና የሊቲየም ማዕድናቱ በሚመረቱበት ወቅት ከፍተኛ ጥንቃቄ በማድረግ የዩራኒየሙ ማዕድን ተለይቶ እንዲቀመጥ እንደሚደረግ ዶ/ር ዘሪሁን አስረድተዋል፡፡ ታንታለም ኮንሰንትሬቱ በሚመረትበት ወቅት ዩራኒየም ማዕድን በአነስተኛ መጠንም ቢሆን ተቀላቅሎ ሲላክ ቆይቷል፡፡ የዩራኒየም ማዕድን ጨረር የሚያመነጭ በመሆኑ፣ የታንታለም ኮንሰንትሬቱን ኤክስፖርት ማድረግ አስቸጋሪ የሆነውም በዚሁ ምክንያት ነው፡፡ዩራኒየሙን ነጥሎ አምርቶ ለገበያ ለማቅረብ በአሁኑ ወቅት ያለው የዩራኒየም ይዘት አነስተኛ በመሆኑ አዋጭ እንደማይሆን የገለጹት ዶ/ር ዘሪሁን፣ በታንታለምና በሊቲየም እሴት የተጨመረባቸው ምርቶች የማምረት ሒደት ከተጀመረ የዩራኒየሙን ማዕድን በማከማቸት በሒደት በቂ ክምችት በሚገኝበት ጊዜ ወደ ምርት መግባት እንደሚቻል አስረድተዋል፡፡ከተጠቀሱት ማዕድናት በተጨማሪ በቀንጢቻ ሌሎች ምንነታቸው ለጊዜው ያልተለዩ ማዕድናት እንዳሉ ለማወቅ ተችሏል፡፡የኢትዮጵያ ማዕድን፣ ፔትሮሊየምና ባዮ ፊዩል ኮርፖሬሽን የማዕድን ዘርፍ ከማዕድናት ምርትና የጂኦ ሳይንስ መረጃ መሰብሰብ፣ የቁፋሮና የጂኦ ኬሚካል ላቦራቶሪ አገልግሎቶች በመስጠት በዓመት 1.7 ቢሊዮን ብር (በውጭ ምንዛሪ 77 ሚሊዮን ዶላር) በላይ ገቢ ለማስገኘት በመንቀሳቀስ ላይ እንደሚገኝ ታውቋል፡፡