የቤት ሥራ የበዛበት፤ በቀጠሮ ያልተመለሰው የሰቆጣ ኢንቨስትመንት፡፡
በአጼ ካሌብ ዘመነ መንግሥት በ5ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ የተመሠረተች ጥንታዊ ከተማ ናት፡፡ ነገሥታቶቹ ቅዱስ ላሊበላን፣ ውቅር መስቀለ ክርስቶስን አንጸዋል፡፡ ሰቆጣ ግን ዛሬም በየዓመቱ ሥራ የሚፈልጉ ከ14 ሺህ በላይ ልጆቿን የሥራ ዕድል ጥያቄ መመለስ አልቻለችም፡፡ በየዓመቱ ቋሚ ሥራ የሚያገኙ ወጣቶች መቶ አይሞሉም፡፡ሰቆጣ ከተማ የኢንዱስትሪ ርሃብተኛ ናት፡፡ አንዳንዶቹ ‹‹ማዕድኖቿ ላይ የተኛች›› ይሏታል፤ ዓሣ እያለ ማስገር ባለመቻል እንደመራብ እንደማለት ነው፡፡የሰቆጣን ሀብት ወደጥቅም የሚያሸጋግር የመፍትሔ ሐሳቡ ምንድን ነው? ከ35 ሺህ ሕዝብ በላይ የሚገኝባት የሰቆጣ ከተማ አስተዳደር በኢንዱስትሪ መንደር አምስት ፋብሪካዎች አሏት፡፡ የዱቄት፣ የቋንጣ (የተቋረጠ)፣ የመኖ ማቀነባበሪያ፣ የአልሚ የሕጻናት ምግብ ማቀነባበሪያ እና የሽቶ ፋብሪካዎች ከኢንዱስትሪዎቿ ውስጥ ይጠቀሳሉ፡፡ ሥራ አጥነት ትራስ ያደረጋቸው ወርቅና፣ ብረት፣ ሴራሚክ እና የከበሩ ማዕድናት አሉበት በሚባለው በዋግ ምድር ሺህዎች ዛሬም በመንገድ ላይ ሥራን ይጠብቃሉ፡፡የከተማዋ የሆቴል ዘርፍ ለ39 ዜጎች ቋሚ የሥራ ዕድል ሲፈጥሩ በግንባታ ላይ ያሉት ደግሞ 290 ጊዜያዊ የሥራ ዕድሎችን ብቻ ፈጥረዋል፡፡ 295 ሚሊዮን ብር በላይ ያስመዘገቡ አልሚ ባለሀብቶች ፈቃድ ወስደው 159 ሚሊዮን ብር ካፒታል ያላቸው ብቻ ሥራ ላይ ይገኙባታል፡፡መንግሥት ያላስተዋለው እና ለባለሀብቱ ምቹ ሁኔታዎች ያልተፈጠሩበት አካባቢ ላም አለኝ በሰማይ ከመሆን ተለይቶ አይታይም፡፡ይህቺ ታሪካዊቷ ከተማ ዛሬም በየዓመቱ ከ14 ሺህ በላይ የሥራ ዕድል ፈላጊዎች ዘላቂ የሥራ አማራጭ የሚፈልጉባት ከተማ ሆናለች፡፡ ከዛጔየ ሥርወ መንግሥት ጀምሮ በሠላም የመምራት ስልጣኔው ዛሬም አለ፤ ጭቆናን ታግሎ ለመገርሰስም ትልቅ ድርሻ ወስደዋል፡፡ ሠላማዊነቷ እና ለለውጥ ቀናዒነቷ ግን የአካባቢውን ኢንቨስትመንት አላበረታታውም፡፡ በሰቆጣ ከተማ ፋብሪካ ለመገንባት ፈቃድ የወሰዱ ባለሀብቶችም በአገልግሎት አሰጣጡ መሰላቸታቸውን ለአብመድ ተናግረዋል፡፡ከ2010 ዓ.ም ጀምሮ የንግድ ፈቃድ ወስደው በአምስት ሚሊዮን ብር ካፒታል የፕላስቲክ ውጤቶች ፋብሪካ ለመገንባት ያቀዱት አቶ ግርማ ነጋሽ አንዱ ናቸው፡፡ አቶ ግርማ ግንባታው በአንድ ዓመት ውስጥ ተጠናቅቆ ለ100 ሰዎች የሥራ ዕድል ይፈጥር የነበረው ዕቅዳቸው ከግብ ላለመድረሱ ‹‹የከተማ አስተዳደሩ በአገልግሎት አሰጣጥ ማጓተት እና ውሳኔ አለማሳለፍ ተጠያቂ ነው›› ብለው ያስባሉ፡፡ አቶ ግርማ ‹‹የከተማ አስተዳደሩ ላስገባናቸው ዕቅዶች ‹ይሆናል፤ አይሆንም› የሚል ቁርጥ ያለ ውሳኔ አለስተላፈም፤ በዚህም በአሠራሩ ቅራኔ አለኝ›› ብለዋል፡፡ አድሏዊ አሠራራቸው ሥራ እንዳይጀምሩ ማድረጉንም ተናግረዋል፡፡ሌላው የሰቆጣ ከተማ ችግር የተጓተቱ ወይም ታጥረው የተቀመጡ የኢንቨስትመንት ቦታዎች ናቸው፡፡ ከተማ አስተዳደሩ ከአምስት ዓመታት በላይ አጥረው ባስቀመጡ ባለሀብቶች ላይ የወሰደው እርምጃ የለም፡፡ በአገልግሎት ዘርፉ ፈቃድ ወስደው ለልማት ድርጅቶች አከራይተው በሚኖሩ ባለሀብቶች ላይም የሥራ ዕድል አለመፍጠራቸውን አይቶ የወሰደው እርምጃ እንደሌለ አብመድ መመልከት ችሏል፡፡ከዘገዩ ፕሮጀክቶች መካከል በ370 ሚሊዮን ብር የሚገነባው የሰቆጣ ሴራሚክ ፋብሪካ አንዱ ነው፡፡ የፋብሪካው ሥራ አስኪያጅ አቶ የኔው አምሳል ‹‹ፋብሪካው የዘገየው በሀገሪቱ በነበረው ያለመረጋጋትና በባንኮች ብድር ማዘግየት ምክንያት ነው›› ብለዋል፡፡ በ2009 ዓ.ም የጀመረው ፕሮጀክቱ በሁለት ዙር የግንባታ ሂደት በዘጠኝ ወራት ውስጥ የሚጠናቀቅ እንደነበር የተናገሩት አቶ የኔው ‹‹ባንኮች ብድሩን በመፍቀዳቸው ችግሩ ተፈትቷል፡፡ በቀጣይ ዘጠኝ ወራት ውስጥ ለማጠናቀቅ የግንባታ እና ማሽን ማስመጣትና ለማስግጠም ጨረታ ማውጣታቸውን ተናግረዋል፡፡ በኤክስፖርት ስታንዳርድ ልክ የሚመረተው የኳርትዝ ምርት ሥራ ሲጀምር ለ300 ሠራተኞች ቋሚ የሥራ ዕድል ይፈጥራል፡፡ከሦስት ዓመታት በፊት 332 ሺህ ብር ለካርታ ተከፍሎ፤ ለግንባታ የሚሆኑ ቁሳቁሶች በቦታው ከደረሱ በኋላ እንዲቋረጥ የተደረገው የውቅር ሎጅ ባለቤት አቶ ታደሰ አትክልቲ ደግሞ የከተማ አሥተዳደሩ አሠራር አለመሻሻል ችግር እንደሆነባቸው ተናግረዋል፡፡  በ45 ሚሊዮን ብር የሚገነባው ሎጂ በሦስት ዓመታት ውስጥ እንዲጠናቀቅ ዕቅድ ተይዞለት ነበር፤ አሁን ላይ ሥራ ቢጀምር ለ50 ሰዎች ቋሚ የሥራ ዕድል መፍጠር ይችል እንደነበር አቶ ታደሰ ገልጸዋል፡፡ በአውስትራሊያ የሚኖሩት አቶ ታደሰ ለአብመድ እንደተናገሩት ‹‹ጎደኞቼ ሰቆጣ ላይ እንዲያለሙ ለመጋበዝ የሚያስችል ነገር አጣሁ›› ብለዋል፡፡የሰቆጣ ከተማ አስተዳደር ኢንዱስትሪ እና ኢንቨስትመንት ጽሕፈት ቤት ኃላፊ ሙላት በርሄ ‹‹የከተማዋ የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴ የተዳከመ ነው›› ብለዋል፡፡ ለዚህ ምክንያ ደግሞ ለዘርፉ ትኩረት ተሰጥቶ ባለመሠራቱ የተፈጠረ የመሠረተ ልማት ችግር፣ የቁጥጥር እና ክትትል ችግሮች መኖራቸው እንደሆነ አመላክተዋል፡፡ሰቆጣ ከተማ ባለፉት 10 ዓመታት ምንም ዓይነት የኢንቨስትመንት ጅማሮ እንዳልነበራት ያስታወሱት ኃላፊው በዚህ ወቅት 295 ሚሊዮን ብር ያስመዘገቡ 29 በአገልግሎት ዘርፉ እና 76 ደግሞ መካከለኛ ኢንቨስትመንቶች በከተማዋ ፈቃድ ወስደው እየሠሩ መሆናቸውን ተናግረዋል፡፡ለከተማዋ የኢንቨስትመንት መቀዛቀዝ በከተማዋ ከንቲባ የሚመራው የኢንቨስትመንት ኮሚቴዎች ችግር፣ ከዚህ በፊት የተሰጣቸው የኢንቨስትመንት ቦታዎች በዕቅዳቸው ያለመጠናቀቅ እና ለታለመለት ዓላማ አለማዋል፤ አስተዳደሩ ቁጥጥርና ክትትል አድርጎ ባለመስተካከሉ፣ የኃላፊዎች ተቆራርጦ ያለመሥራት እና ባለሀብቶች አቅም ሳይኖራቸው ቦታ በመቀበላቸው ለውጥ ማምጣት አለመቻሉን በምክንያትነት አንስተዋል፡፡በ2012 ዓ.ም ለኢንቨስትመንት ቦታ ከጠየቁ 14 ፕሮጀክቶች ውስጥ መስፈርቱን ላሟሉ አምስት ፕሮጀክቶች ቦታ መሥጠቱንም አቶ ሙላት ተናግረዋል፡፡ በ5 ሚሊዩን ብር የፕላስቲክ ፋብሪካ ለመገንባት ስላልተፈቀደለት የአቶ ግርማ ፕሮጀክት በተመለከተ ‹‹በዘርፉ ከዚህ በፊት ለሁለት ባለሀብቶች ሰጥተን እስካሁን አላጠናቀቁም፤ አዋጭነታቸውንም ስላላወቅን ኪሣራ ላይ ላለመጣል ነው፤ ሁለቱ ፕሮጀክቶች ዘንድሮ ስለሚጠናቀቁ አዋጭነቱን አይተን ለመስጠት ፍቃደኛ ነን›› ብለዋል፡፡ መረጃ አይሰጡንም ላሉት ጥያቄ ግን ለምን እንዳልሰጧቸው ሁሉንም ባለሀብቶች ሰብስበው መግባባት ላይ መድረሳቸውን አቶ ሙላት ተናግረዋል፡፡በቶርኖ ቤት ለመሠማራት ለጠየቁት ባለሀብት ቦታ ያልሰጡት እስካሁን በከተማዋ ያለው አንድ የኢንዱስትሪ መንደር ይህንን ስለማያካትት ለቀጣይ ከተማ አስተዳደሩ 200 ካሬ ሜትር ተጨማሪ የኢንቨስትምት ቦታ ለመስጠት በዕቅድ ላይ መሆናቸውንና ክልሉም እንዲያግዛቸው መጠየቃቸውን ተናግረዋል፡፡የውቅር ሎጅን በተመለከተ ባለሀብቱ የነበረውን ቅሬታ ትክክል እንደሆነ እና ክልሉ በመፍቀዱ እንዲሠራበት መመራቱን ተናግረዋል፡፡ 