የሸማቾች ማህበራት ተጽዕኖ ፈጣሪ መሆን ለምን ተሳናቸው?
የሸማቾች የህብረት ሥራ ማህበራት ከተቋቋሙበት ጊዜ ጀምሮ ላለፉት ሰባት ዓመታት መንግሥት በድጎማ የሚያቀርባቸውን ስኳር፣ ዘይት፣ ዱቄትና የተለያዩ መሠረታዊ ፍጆታዎች ለቸርቻሪዎችና ለህብረተሰቡ በማቅረብ ገበያን የማረጋጋት ሚና ሲወጡ ቢቆዩም በኢኮኖሚው ውስጥ ተጽዕኖ ፈጣሪነታቸው አዝጋሚ እንደሆነ የማህበራቱ ተጠቃሚዎች፣ የዘርፉ ኃላፊዎችና የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች ይናገራሉ፡፡ 
ወይዘሮ ማርታ ታፈሰ በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ነዋሪና በመንግሥት ሥራ የሚተዳደሩት ናቸው፡፡ እርሳቸው እንደሚሉት ሸማቾች የህብረት ሥራ ማህበራት ከስኳር በስተቀር በሌሎች አቅርቦቶቻቸው በጥራትም በመጠንም የሸማቹን ፍላጎት እያሟሉ እንዳልሆነ ይናገራሉ፡፡ በቂ የማስተናገጃ ቦታ ባለማዘጋጀታቸው ሸማቹ በፀሐይና ንፋስ ላይ ለሰዓታት በረጅም ሰልፍ ተራ ለመጠበቅ ይገደዳል፡፡ ለአገልግሎት ቅልጥፍና አይጨነቁም፡፡ ለሸማቹ ተገቢውን ክብርም አይሰጡም፡፡ ‹‹ሸማቹ አማራጭ አጥቶ ሳይሆን ፈልጓቸው እንዲሄድ ማድረግ የዕድገት ምልክት ነው›› የሚሉት ወይዘሮ ማርታ ክፍተቶቻቸውን ማረም ካልቻሉ ኢኮኖሚው ውስጥ ተጽዕኖ ፈጣሪነታቸው አዝጋሚ ይሆናል ብለዋል፡፡
በአራዳ ክፍለ ከተማ ወረዳ ዘጠኝ የእፎይታ ሸማቾች ማህበር ቦርድ ሰብሳቢ አቶ ዳንኤል ፀጋው፣ ሐሳቡን በተወሰነ ደረጃ ቢጋሩም ለማሻሻል ጥረት እየተደረገ መሆኑንና ማህበራቱ በራሳቸው የቆሙ አለመሆናቸው ለተለያዩ ትችቶች መጋለጣቸውን ይገልፃሉ፡፡ እርሳቸው እንዳሉት የአዲስ አበባ ከተማ ንግድና ኢንዱስትሪ ቢሮ ሸማቹ በኩፖን በአካባቢው ብቻ እንዲጠቀም ወስኗል፡፡ በእነርሱ የማህበር ተሞክሮ ደግሞ አብዛኞቹ የማህበራቸው አባላት በመልሶ ማልማት በሌላ አካባቢ ነው የሚኖሩት፡፡ ይሄ በማህበሩ ዕድገት ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል፡፡
በአቅርቦት በኩል ሸማቾች ከመሰረታዊ የህብረት ሥራ ማህበር ጋር የተሳሰሩ በመሆናቸው እነሱን አልፈው በራሳቸው ግዥ መፈፀም አለመቻላቸውና አልፎ ለመሄድም አቅም አለመፍጠሩ፣ ማህበሩን በሚመሩት የቦርድ አመራሮች እምነት ማጣትና በቦርድ አመራሮች መካከልም የምርጫ ጊዜን አሟልቶ ለመውረድ ባለፈ በጠንካራ ውሳኔዎች ማህበሩን አለማገዝ፣ አባላትም ለትርፍ ክፍፍል ጊዜ ካልሆነ በማህበሩ አሰራር ላይ ሚና አለመወጣት ከክፍተቶቹ ጥቂቶቹ ናቸው፡፡
በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የህብረት ሥራ ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር አቶ ግዛው ማህበራቱ ከተቋቋሙበት ጊዜ አንፃር ትችቱ የፈጠነ ነው ይላሉ፡፡ በሥራ ላይ ያሉት 146 መሰረታዊ የህብረት ሥራ ማህበራትና 10 ዩኒየኖች እኩል በሆነ ቁመና ላይ አለመሆናቸው ክፍተቱ እንደተፈጠረ ግን አልካዱም፡፡ አንዳንዶቹ በተጨማሪ ሥጋ ቤት፣ ወፍጮ ቤት፣ የመዝናኛ ክበባት ያላቸውና አገልግሎታቸውንም በማስፋት አቅም መፍጠራቸውን ይናገራሉ፡፡ በመንግሥት የሚቀርቡ መሰረታዊ ሸቀጦችን ብቻ በማዳረስ ተገድበው አገልግሎታቸውንና ተጠቃሚነታቸውን ያላሳደጉ ባሉበት የቆዩ መኖራቸውን አጫውተውናል፡፡
የአፍሪካ ንግድ ምክርቤት ሥራ አስኪያጅ አቶ ክቡር ገናም የሸማቾቹን ሚና ማሳነስ አልፈለጉም፡፡ በሀገሪቱ ላይ የዋጋ ንረት ሲከሰት ድምፃቸውን የሚያሰሙት እነሱ እንደሆኑ ሚናቸውን ያጎላሉ፡፡ ይሁን እንጂ በተለያየ አደረጃጀት የሚቋቋሙ ማህበራት እንቅስቃሴ ሀገሪቷ ባላት የኢኮኖሚ አቅም ላይ መሰረት ያደረገ መሆኑንና አቅማቸውም ያንኑ እንደሚያንፀባርቅ ያስረዳሉ፡፡ ከዚህ አኳያ ሸማቾች የሚሰጡትን አገልግሎት ከፍ አድርጎ መጠበቅ ተገቢ እንዳልሆነ ይጠቅሳሉ፡፡
‹‹ሸማቾች ጠዋት ማታ የሚታገሉ፡፡ የመግዛት አቅም ለሌላቸው የቆሙ ናቸው›› የሚሏቸው አቶ ክቡር ክፍተቶቻቸው እየታወቀ ባሉበት የቀጠሉት የአቅም ጉዳይ እንደሆነ ያነሳሉ፡፡ እነሱን የሚያግዝ የመንግሥትም ሆነ የግል ባንክ አለመቋቋሙን ያስታውሳሉ፡፡ በእነርሱ በኩልም በተመሳሳይ ተግባር ላይ የተሰማራ ማህበር ባለመኖሩ ተወዳዳሪነታቸውን ለመጨመር ያለመንቀሳቀስ እጥረት ይስተዋላል ብለዋል፡፡
አቶ ግዛው ሸማቾች የህብረት ሥራ ማህበራት ንግድን እንዲተኩ መጠበቅም አግባብ እንዳልሆነ ይናገራሉ፡፡ ማህበራቱ ንግዱን ሙሉ ለሙሉ እንዲቆጣጠሩ ማድረግ መንግሥት ከሌላው ነጋዴ ሰብስቦ ለመሰረተ ልማት እና ለደመወዝ ክፍያ የሚያውለውን ግብር መሰብሰብ እንዳይችል ማድረግ እንደሆነ በመከራከሪያነት ያቀርባሉ፡፡ መኪናቸው አጋዥነት እንደሆነ ይገልፃሉ፡፡ እንደ እርሳቸው ማብራሪያ ማህበራቱ በኑሮ መናር የሚፈጠረውን ክፍተት በመሙላትና አቅም የሌለው የህብረተሰብ ክፍልም እንዳይጎዳ በማገዝ የከተሞችን ገበያ የማረጋጋት ሚና እንዲኖራቸው ታሳቢ ተደርጎ መቋቋማቸውን ይጠቁማሉ፡፡
ማህበራቱ ባሏቸው ስምንት መቶ ሱቆች በየወሩ 120 ኩንታል ስኳር እና ሰባት ነጥብ ስምንት ሚሊየን ሊትር ዘይት ለ28ሺ ቸርቻሪዎችና አባላቶቻቸው በማቅረብ ክፍተቶችን መቅረፍ ችለዋል፡፡ በተጨማሪም ዱቄት፣ ጤፍ እና ፓስታ፣ መኮሮኒ የመሳሰሉ የኢንዱስትሪ ውጤቶችን በማቅረብ የመግዛት አቅም ያገናዘበ አገልገሎት በመስጠት ላይ ይገኛሉ፡፡ ለኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ቅድመ መከላከያ የሚውል ሁለት ሚሊየን ሊትር የእጅ ንጽህና መጠበቂያና ከአራት መቶ በላይ ፈሳሽ ሳሙና በማቅረብም በሽታውን ለመከላከል የሚደረገው ጥረት አካል በመሆን ሚናቸውን በመወጣት ላይ ናቸው፡፡
ከቦታ ቦታ የሚለያየው የማህበራቱ የአገልግሎት አሰጣጥ ወጥነት እንዲኖረው፣ የአገልግሎት ቅልጥፍናን ለማሳደግና በእምነት ማጉደልና በአቅም ክፍተት የሚያጋጥሙ ክፍተቶችን ለማስቀረት ግብይታቸው በኤሌክትሮኒክስ መታገዝ እንዳለበት ያምናሉ፡፡
አቶ ክቡር በኢኮኖሚው ውስጥ ስላላቸው ሚናም እንዳስረዱት ሰፊ የሆነውን የህብረተሰብ ክፍል ለመርዳት ዓላማ አድርገው መንቀሳቀሳቸውና አገልግሎታቸውም ከምግብ መሰረታዊ ፍላጎት ጋር የተያያዘ በመሆኑ የተጠቃሚያቸው ቁጥር ሲጨምር ኢኮኖሚውም አብሮ ያድጋል፡፡ አገልግሎታቸው ውስን ከሆነ ግን ኢኮኖሚው ደካማ መሆኑ አይቀሬ ነው፡፡
በ63ሺህ ብር ካፒታል ተነስቶ አንድ ነጥብ ስድስት ሚሊየን ብር የደረሰው የወረዳ ዘጠኝ የሸማቾች ማህበርም በቀጣይ በራሱ ግዥ በመፈፀም አቅርቦቱን በማስፋት ዕድገቱን እያረጋገጠ ተጽዕኖ ፈጣሪነቱን ለማረጋገጥ አቅዷል፡፡ ዕቅዱን ለማሳካትም መንግሥት የመሥሪያ ቦታ እንዳመቻቸው ሁሉ የብድር አገልግሎትም ቢያሟላላቸው ዕቅዳቸውን መሳካት እንደሚያስችላቸው የቦርዱ ሰብሳቢ ገልፀዋል፡፡
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የህበረት ሥራ ኤጀንሲ በሕግ እንዲመሩና የተለያዩ ድጋፎችን ከማድረግ ጎን ለጎን አገልግሎታቸው እንዲዘምንና ተወዳዳሪነታቸውም እንዲጨምር በስልጠና አቅም የመፍጠሩን ተግባር በማጠናከር በሂደት ዘመናዊ አሠራር ለመከተል ማቀዱን ዋና ዳይሬክተሩ ተናግረዋል፡፡ የሌላውን ዓለም መልካም ተሞክሮ በመከተል ወደ ፌዴሬሽንና ሊግ ደረጃ ከፍ እንዲሉና በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም ውክልና ኖሮአቸው ጠንካራ እንዲሆኑ ለማስቻልና በቀጣይ አስር ዓመት ጊዜ ውስጥ የማህበራቱ ዕድገት የት መድረስ እንዳለበት ታሳቢ ያደረገ በኤጀንሲው ዕቅድ መነደፉንም አስታውሰዋል፡፡
በአምስቱም ወደ አዲስ አበባ ከተማ መግቢያ በሮች ላይ ሰፋፊ ገበያዎችን በማቋቋም ከአርሶ አደሩ ጋር የገበያ ትስስር በመፍጠር ለከተማው ሸማች አማራጭ እና ተደራሽ ለመሆን በቅርቡ የተጀመረው እንቅስቃሴ የዕቅዱ አካል እንደሆነም ገልፀዋል፡፡ አስተያየት ሰጭዎቹ ዕቅዶቹ ካልተተገበሩ ግን ማህበራቱ በተለይም አንዳንዶቹ አሁን ካሉበትም ሊወርዱ እንደሚችሉ ሐሳብ ሰጥተዋል፡፡አዲስ ዘመን ሚያዝያ 8/2012 ለምለም መንግሥቱ