የማዕድን ዘርፉ ከቁልቁለት ጎዞ እንዴት ይውጣ?
በበጀት ዓመቱ በኩባንያዎች አማካኝነት 203 ነጥብ 226 ኪሎ ግራም ወርቅ፣ 1 ሺ 811 ነጥብ 53 ሜትር ኩብ ዕምነበረድ ለውጭ ገበያ ቀርቦ 7 ነጥብ 179 ሚሊዮን ዶላር የውጭ ምንዛሪ መገኘቱን ሰሞኑን የማዕድንና ነዳጅ ሚኒስቴር አስታውቋል።በዚህም የዕቅ ዱን 2 ነጥብ 55 በመቶ ብቻ ማሳካት የተቻለ ሲሆን በ2010 በጀት ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከተገኘው ጋር ሲነፃፀር በ 90 ነጥብ 49 በመቶ ቅናሽ ማሳየቱን አመልክቷል። በተመሳሳይም በባህላዊ መንገድ ከሚለ ማው የማዕድን ምርት ማግኘት የተቻለው የዕቅዱን 5 ነጥብ 4 በመቶ ብቻ መሆኑንና ከ2010 በጀት ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ከተገኘው ጋር ሲነፃፀር በ 32 ነጥብ 8 በመቶ ቅናሽ የታየበት መሆኑን ሚኒስቴሩ አስገንዝቧል። የሚኒስቴሩ የህዝብ ግንኝነትና ኮምዩኒ ኬሽን ዳይሬክተር አቶ ሚካኤል መንገሻ በተለይ ለአዲስ ዘመን እንዳስታወቁት፤ በአጠቃላይ በበጀት ዓመቱ ለብሔራዊ ባንክና ለዓለም ገበያ የሚቀርቡ ማዕድናት ምርትና የውጭ ማዕድናት ንግድን ለማሳደግ የታቀደ ቢሆንም ማግኘት የተቻለው 44 ነጥብ 042 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው። ለአፈፃፀሙ መቀነስም በዋናነት የሚድ ሮክ ወርቅ አምራች ኩባንያ በአካባቢ ብክለት ችግር በጊዜያዊነት ሥራ እንዲያቆም በመደረጉ እና የአካባቢና የጤና ብክለት ችግር በዓለም አቀፍ ስታንዳርድ እንዲጠና ለማድረግ ረጅም ጊዜ በመውሰዱ እንደሆነ አቶ ሚካኤል ይጠቅሳሉ።በተጨማሪም ኢዛና ወርቅ ኩባንያ ኬሚካልና ሌሎች ግብዓቶች ከውጭ ለማስገባት ተገቢውን የውጭ ምንዛሪ ድጋፍ ከብሔራዊ ባንክ ባለማግኘቱ ምክንያት የሚጠበቀውን ያህል ወርቅ ማምረት ባለመቻሉ እንደሆነ ያስረዳሉ። በሌላ በኩልም በሁሉም ወርቅ አምራች ክልሎች የኮንትሮባንድና ሕገ ወጥ ንግድ መስፋፋትና ዘርፉን ትኩረት በመስጠት መምራት ያለመቻሉ፣ በተለያዩ ድንበር አካባቢዎች ህጋዊና ህጋዊ ያልሆኑ ሸቀጣ ሸቀጦችን መገበያያ ወርቅን መጠቀማቸው፤ የቅንጅት ሥራዎች በተጠናከረ መንገድ ባለመፈፀማቸው፤ በሀገ ሪቱ ተከስቶ በነበረው የፀጥታ ችግር አምራቹ በተረጋጋ መንፈስ ማምረት አለመቻሉ በአ ፈፃፀሙ ማሽቆልቆልቆል ተጠቃሽ ምክንያት መሆናቸውን ነው ያብራሩት። አገሪቱ ከዚህ ቀደም በነበረው ሁኔታ ከግብርና ምርቶች ቀጥሎ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ የምታገኘው በማዕድን ዘርፍ በተለ ይም በወርቅ እንደነበር የሚያስታውሱት ደግሞ በዩኒቲ ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስ መምህሩ ዶክተር ደመላሽ ሀብቴ ናቸው። እንደ እርሳቸው ገለፃ፤ መንግሥት ለዘርፉ በቂ ትኩረት ባለመስጠቱ ምክንያት የምርቱም ሆነ የሚገኘው የውጭ ምንዛሬ ከዕለት ወደ ዕለት እያሽቆለቆለ መጥቷል። «በጋምቤላና በሌሎችም አካባቢዎች አንዳንድ ሕገወጦችና ፖለቲከኞች በሚፈጥሩት ሁከት ምክንያት የበርካታ ኢንቨስትመንቶች ሥራ ተስተጓጉሏል፤የተዘጉም አሉ» በማለት ያነሳሉ። ይህም ፖለቲካዊ ተፅእኖ በአጠቃላይ ኢንቨስትመንቱ ላይ አሉታዊ አሻራ እያሳረፈ ከመሆኑም ባሻገር አዳዲስ ኢንቨስትሮችንም የሚያሸሽበት ዕድል መኖሩን ያስረዳሉ። «በተለይም የውጭ ኩባንያዎች ወደ ኢትዮጵያ መጥተው መዋዕለ ንዋያቸውን የሚያፈሱት መንግሥት በሚያወጣው ምቹ ሕግ ብቻ አይደለም» ያሉት ዶክተር ደመላሽ፤ አስቀድመው አገሪቱ ብድር የመመለስ አቅሟንና የፖለቲካዊ መረጋጋት ሁኔታ አጥንተው እንደሚመጡ ያመለክታሉ። በሌላ በኩልም የማዕድን ዘርፍ ልማት ከማስቀጠል አኳያ ባለሙያዎችን ተከታትሎ የማብቃት፤ የግል ባለሀብቶችንና ባህላዊ አምራቾች አሠራር በማዘመን ረገድ እየተሠራ ያለው ሥራ እዚህ ግባ የሚባል አለመሆንኑ ይጠቅሳሉ። በተለይም የውጭ ኩባንያዎች በሚያለሙበት ወቅት ለሌሎች ኢትዮጵያውያን አልሚዎች የእውቀትና የቴክ ኖሎጂ ሽግግር እንዲደረግ የተሰጠው ትኩረት አነስተኛ መሆኑን ነው ያመለከቱት። በመሆኑም መንግሥት ለፖለቲካ እየሰጠ ካለው ትኩረት ባልተናሰሰ ለኢኮኖሚው እድገት በተለይም ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ በሚያስገኘው የማዕድን ዘርፉ ሊሰጥ እንደሚገባ ያስገነዝባሉ። በተለይም ደግሞ አልሚዎቹ ተረጋግተው መሥራት የሚችሉበትን ሁኔታ መፍጠር ከመንግሥት እንደሚጠበቅ ነው ዶክተር ደመላሽ የተ ናገሩት። በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስ መምህር ብርሃኑ ደኑ በበኩላቸው እንደተናገሩት፤ የኢትዮጵያ የማዕድን ዘርፍ ብዙ የለማ አይደለም፤ ግልጽነት ይጎድለዋል። በአሠራሩም ወደኋላ የቀረ ነው። በሌላ በኩልም የማዕድን ዘርፍ በመፈለግም ሆነ በማውጣት ከፍኛ ጥንቃቄና ወጪ ይጠይቃል። በተለይም በማዕድን ዘርፍ የሚሰማሩት ከውጭ የሚመጡ ባለሀብቶች እንደመሆናቸው እነዚህ ባለሀብቶች የራሳ ቸውን ግንዛቤና ግምት ይዘው የሚሠሩ ናቸው። በመሆኑም ዘርፉን በሚገባ ማሻሻል ጊዜ የሚሰጠው ተግባር አለመሆኑን ያነሳሉ። በተለይም ከወርቅ የሚገኘውን ገቢ ለማሳደግ ለባለሀብቶች የተመቻቸ መሰረተ ልማት ሊኖር እንደሚገባም ይጠቅሳሉ። «መንግሥት በሁሉም ቦታዎች ላይ መንገድ መሥራት እንኳን ቢያስቸግረው እንደ ሄሊኮፍተር ያሉ አማራጮችን መጠቀም የሚቻልበት ዕድል መመቻቸት አለበት» በማለት ዶክተር ብርሃኑ ይገልፃሉ። ከክልሎች ጋር ለመሥራት የሚያስችል መመሪያ መኖር እንዳለበት መምህሩ ያሳስባሉ። «ማዕድኑ የሚገኝበት ክልል ህዝብ በልማት የሚጠቀምበትን ሁኔታ ማመቻቸት ያስፈልጋል። ለአካባቢው ጠቀሜታ የማይሰጥ ከሆነ ቅሬታዎች ይኖራሉ፤ እስከመቋረጥም ይደርሳል። ወደ ውጭ የሚልኩ አካላትን በሚገባ መከታተል ያስፈልጋል» በማለትም ያስገነዝባሉ። የትኛውም ዓለም ሙሉ በሙሉ በኢኮኖሚ ራሱን ችሎ እንደማይተዳደር የገለፁት መምህር ብርሃኑ፤ አገራት የሚሠሩት ርዕስ በርዕስ በመደጋገፍ መሆኑን ያነሳሉ። «ሀብታም አገራት ከድሀ አገራት የሚተጋገዙት በውጭ ንግድ ነው። እንዲህ አይነት አሠራር ከሌለ የኢኮኖሚ መሻሻል አይኖርም» ይላሉ። ዘርፉ እየተጓዘበት ካለው የቁልቁለት መንገድ የመመለሱ ጉዳይም መንግሥት ብቻውን የማይወጣው በመሆኑም ህዝብ የራሱን ሚና መጫወት እንደሚገባው ነው ያሳሰቡት።አዲስ ዘመን ነሃሴ 11/2011ዋለልኝ አየለ 