የአዕምሮ ጤንነት ችሎት ተቋቋመ
የፌዴራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕክምና ፋኩልቲ የሥነ አዕምሮ ዲፓርትመንትና ከአማኑኤል ሆስፒታል ጋር በመተባበር የአዕምሮ ጤንነት ችሎት ማቋቋሙ ታወቀ፡፡ሚያዝያ 9 እና 10 ቀን 2007 ዓ.ም. በቸርችል ሆቴል ባለድርሻ አካላት ከሆኑት የፖሊስ አባላት፣ ዳኞች፣ ዓቃቢያነ ሕግ፣ የምርመራ ክፍል ሹሞች፣ የሥነ ልቦና ባለሙያዎች፣ የአማኑኤል ሆስፒታል ሐኪሞች፣ የሰላም አምባሳደሮችና ሌሎችም ተሳታፊዎች በተገኙበት ለሁለት ቀናት በተደረገ ውይይት፣ ስምምነት ላይ በመደረሱ ችሎቱ ሊቋቋም ችሏል፡፡በጥቁር አንበሳ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል የሥነ አዕምሮ ባለሙያ በሆኑት ዶ/ር አስናቀ ልመንህ፣ በተጀመረው የሁለት ቀናት ውይይት ላይ ለሆስፒታሉ ዕርዳታ የሚለግሱና በአገራቸው ተመሳሳይ ችሎት ከተቋቋመ 15 ዓመታትን ማስቆጠሩን የገለጹ፣ ሁለት የካናዳ መንግሥት ተወካዮች፣ አንድ የሕክምና ባለሙያና አንድ ዳኛ መገኘታቸው ተገልጿል፡፡ለሁለት ቀናት በቆየው የውይይት መድረክ ላይ ከተሳተፉ ባለድርሻ አካላት፣ ስለአዕምሮ ጤንነት ችሎት መቋቋም ዓላማና ተግዳሮቱ ተነስቶ ውይይት ተደርጓል፡፡የአዕምሮ ሕሙማን ጥፋት የሚያጠፉት ሆን ብለው ሳይሆን፣ በሕመም ምክንያት በመሆኑ እንዴት መረጋገጥና መለየት እንደሚቻል፣ በጤንነታቸው ምክንያት ረዘም ያለ ጊዜ በእስር ከመቆየታቸው በፊት በፍጥነት ተለይቶ መታወቅ ስለሚቻልበት ሁኔታ፣ ሕመሙ ሳይታወቅለት በተጠረጠረበት ወንጀል ቅጣት ተጥሎበትና ቅጣቱን ጨርሶ ሲወጣ ተመሳሳይ ጥፋት እንዳይደግም ለመቆጣጠር አስፈላጊና ጥሩ ጅምር መሆኑን፣ ሁሉም ተሳታፊ ባለድርሻ አካላት እንደተስማሙበት ለማወቅ ተችሏል፡፡በተለይ የፖሊስ አባላት ሕሙማኑን ቃል ሲበቀሏቸው እነሱ እንደፈለጉ ሳይሆን፣ ሕሙማኑ የሚነግሯቸውን ብቻ እንዲቀበሉ ችሎቱ መቋቋሙ ጥሩ መሆኑን የገለጹት ተሳታፊዎቹ፣ ይኼ ሲሆን ደግሞ ከፖሊስ ምርመራ የሚገኘው የቃል ውጤት ለሐኪሞች ምርመራ መነሻ ስለሚጠቅም፣ የሕሙማኑን ጤንነት በቀላሉ ማወቅ እንደሚቻልና መፍትሔም ለማግኘት ቀላል መሆኑን አስረድተዋል፡፡የችሎቱ ስያሜ ሕሙማኑ የሚገለሉበት እንዳይሆኑ፣ የሕግ ማዕቀፍን በሚመለከት የወንጀል ሕጉ ችግር ባይኖርበትም፣ የወንጀል መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉ ግን ፖሊስ ሕሙማኑን እንዴት መያዝ እንዳለበት፣ ሕሙማኑ እንዴት ተለይተው እንደሚያዙ በዝርዝር አለመቀመጡና የበጀት፣ የሆስፒታሎችና የባለሙያዎች እጥረት ለችሎቱ ተቀዳሚ ተግዳሮቶች እንደሚሆኑ በውይይቱ ተነስተዋል፡፡ የሚመደበው ዳኛ በችሎቱ የሚያየውና ችሎቱም የሚያስተናግደው የአዕምሮ ሕመምተኞችን ብቻ ነው? ወይስ ሌሎችንም ጉዳዮች ያያል? ተጠርጣሪውን ዕለት በዕለት የሚከታተልና ሕሙማኑ የሚቆዩበት ማቆያ ቦታና ሌሎች ተያያዥ ጥያቄዎችን በማንሳት፣ ተወያይተው ችሎቱ እንዲቋቋም ውሳኔ ማሳለፋቸው ተገልጿል፡፡ስለችሎቱ መቋቋም ተጨማሪ ማብራሪያ እንዲሰጡ ሪፖርተር ያነጋገራቸው፣ የፌዴራል የመጀመርያ ደረጃ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንትና ለችሎቱ መቋቋምም ከፍተኛ ጥረትና ጥናት በማድረግ ‹‹እውን አድርገውታል›› የተባሉት አቶ ደሳለኝ በርሔ የችሎቱን መቋቋም አረጋግጠው፣ ‹‹የፌዴራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የአዕምሮ ጤንነት 14ኛ ችሎት›› መባሉን ገልጸዋል፡፡አንድ ሰው ወንጀል ሲፈጽም ‹‹አዕምሮው ጤነኛ ነው? ወይስ አይደለም?›› የሚለውን ለመለየት (ለማወቅ) ረጅም ጊዜ ይፈጅ እንደነበር የገለጹት አቶ ደሳለኝ፣ ‹‹አንድ ሰው ያለው የጤንነት ሁኔታ በፍርድ ቤት ቆሞ ለመከራከር ያስችለዋል ወይስ አያስችለውም? ተከሶ የቀረበበት ጉዳይ ሲነገረው ይገባዋል ወይስ አይገባውም? ቆሞ መከራከር ይችላል ወይስ አይችልም?›› የሚሉትንና ሌሎች መሥፈርቶችንም ችሎቱ በቀላሉ ለመለየት እንደሚረዳ አስረድተዋል፡፡አንድ የአዕምሮ ሕመም እንዳለበት የተረጋገጠ ተጠርጣሪ ዋስትና የማይከለክል ቢሆንም፣ የባህሪው ሁኔታ ‹‹ዋስትና ያስከለክለዋል ወይስ ይፈቅድለታል? አንድ ጊዜ የፈጸመውን የወንጀል ድርጊት በድጋሚ ይፈጽመዋል ወይስ አይፈጽምም?›› የሚለውን ለማወቅ፣ ቀደም ባሉት ጊዜያት ከሆስፒታሎች ጋር በመጻጻፍ የሚታወቅ ቢሆንም፣ ይኼ ችሎት ከተቋቋመ በኋላ ግን እንደሚቆም ተናግረዋል፡፡መጻጻፉ የሚቆመው ለአዕምሮ ጤንነት ችሎቱ የሚያስፈልጉ የሥነ አዕምሮ ባለሙያዎች፣ ሐኪሞች፣ መርማሪዎችና ሌሎች አካላት በፍርድ ቤት ግቢ ውስጥ ቢሮ ተሰጥቷው ከዳኞች ጋር በቅርበት እየተነጋገሩና በችሎትም እየታደሙ ሥራውን አብረው በመሥራታቸው መሆኑን አቶ ደሳለኝ አስረድተዋል፡፡ ፍርድ ቤቱ የአዕምሮ ሕሙማኑን የሚለቀው ቤተሰብ ወይም የሚጠብቀው አካል ጉዳት እንደሚያደርስና በአግባቡ እንደሚጠብቀው ግዴታ ውስጥ ገብቶ እንደሚሆንም አክለዋል፡፡ሐኪሞቹ፣ ባለሙያዎቹና ዳኛው በቀላሉ ከመግባባታቸውም በተጨማሪ (አብረው ሲሠሩ) ትልቁን ኃላፊነት በመውሰድ የመንግሥትንና የኅብረተሰቡን ኃላፊነት የተሸከሙትን የአዕምሮ ሕሙማን ቤተሰቦች ስለሕሙማኑ ሲያስረዷቸው ሳይሰለቹ በቀላሉ እንዲረዷቸው በማድረግ፣ ችሎቱ ትልቅ ጥቅም እንዳለው አቶ ደሳለኝ ገልጸዋል፡፡የአዕምሮ ጤንነት ችሎት ቀርበው ጉዳያቸው የሚታዩ ተማርማሪዎች ቅጣት የሚወሰንባቸው በመደበኛና እንደ ማንኛውም ችሎት መሆኑን የገለጹት አቶ ደሳለኝ፣ ዋናው ጥቅሙ በምርመራና በመጻጻፍ ከሁለት ዓመታት በላይ ይፈጅ የነበረውን ጊዜ አንድ ሳምንት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ለማጠናቀቅና በተለይ ከቤተሰቦቻቸውና ከዳኞች ጋር ያለውን ሁኔታ የተመቻቸ ማድረግ ትልቅ ቦታ የሚሰጠው መሆኑን አስረድተዋል፡፡      