የቮሊቦል ስፖርት ወራሽ አልባው ጉዞ
የቮሊቦል ስፖርት በዓለም ላይ ተወዳጅና በስፋት ከሚዘወተሩ የስፖርት ዓይነቶች አንዱ እንደሆነ ይነገራል። ደቡብ አሜሪካዊቷ የእግር ኳስ አገር ብራዚል የቮሊቦል ስፖርትን በመጀመርም ቀዳሚዋ አገር መሆኗ ይታወቃል። ስፖርቱ በከፍተኛ ደረጃ ለመስፋፋቱ በቀላል ቁሳቁስና በውስን ስፍራ ላይ መዘውተር መቻሉ ዋነኛ ምክንያት እንደሆነ ይታመናል። አገራት ቮሊቦልን በተለያየ መልኩ በመቅረጽና ለዓለም በማስተዋወቅ የተወዳጅነቱን ከፍታ መጨመር እንዳልቻሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ። በአህጉረ አፍሪካ ቅቡልነቱ ሰፊ የሆነው ቮሊቦል በተለይም እንደ ግብጽና ሞሮኮ ያሉ የሰሜን አፍሪካ አገራት በአህጉርና ዓለም አቀፍ ደረጃ ውጤታማ ሆነውበታል። ቮሊቦልና ኢትዮጵያም ስኬታማ ጊዜያትን ያሳለፉባቸው ዘመናት እንደነበሩ ይታወቃል። የኢትዮጵያና ቮሊቦል ትውውቅ ከ60 ዓመታት በላይ እንደሚሻገር መረጃዎች ያመላክታሉ። በአገራችን ኢትዮጵያ ዘመናዊ ትምህርት ማስፋፋትን ተከትሎ ስፖርቱ እንደተጀመረ ይነገራል። በአገራችን የውጭ አገር መምህራን በእረፍት ሰዓታቸው በስፖርቱ ራሳቸውን ዘና የሚያደርጉበት እንደነበረና በሁሉም ክፍለ አገሮች እየተስፋፋ ሊመጣ እንደቻለ ከስፖርቱ ማህደሮች ለማወቅ ይቻላል። የቮሊቦል ስፖርት በአጭር ጊዜ በኢትዮጵያ ቅቡልነቱ በማየሉ በ1957 ዓ.ም የኢትዮጵያ ቮሊቦል ፌዴሬሽን እንዲቋቋምና በመላ አገሪቱ ውስጥ ለመስፋፋት ምክንያት እንደሆነ የምርምር ውጤቶች ያሳያሉ። የፌዴሬሽኑ መመስረት ደግሞ በአገር አቀፍና በተለያዩ ደረጃዎች በሚካሄዱ ውድድሮች መታጀቡ ጥንካሬን ሰጥቶታል። የውጤቱ አድማስ በአህጉራዊ ውድድሮች ተሳትፎ ላይም የዘለቀ ነበር። ይሁን እንጂ ስፖርቱ በ1970 ዎቹ አጋማሽ መጠነኛ መቀዛቀዝ አሳይቷል። በተለያዩ ችግሮች እየተተበተበ የመጣው ቮሊቦል ከ1980 ዓ.ም በኋላ የቁልቁለት ጉዞው ለመግታትና ለማነቃቃት ጥረቶች ተደርገዋል። የቮሊቦል ፌዴሬሽን በተለይ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ስፖርቱን ወደ ቀድሞው ክብሩ ለመመለስ ሰፊ ሥራዎችን እያከናወነ መሆኑን በተደጋጋሚ ይገልጻል። ስፖርቱን ለትንሳኤ ለማብቃት የሚያስችሉ ፍንጭ ሰጪ ውጤቶች ቢኖሩም ፤የታዳጊ ወጣቶች የቮሊቦል ፕሮጀክት መርሃ ግብር ውጤታማ አለመሆኑ ስፖርቱን መሠረት አልባ እያደረገው መሆኑን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ለመታዘብ ተችሏል። የኢትዮጵያ ቮሊቦል ፌዴሬሽን 20ኛ መደበኛ ጠቅላላ ጉባኤውን ባለፈው ሳምንት በአዲስ አበባ አድርጎ ነበር። የጠቅላላ ጉባኤው አባላት እንደገለፁትም፣ በቮሊቦል ስፖርት ተተኪ ስፖርተኞች አለመኖራቸው ስፖርቱ ወደ ቀድሞው ከፍታ እንዳይመለስና እንዲዳከም እያደረገው ይገኛል።የደቡብ ክልል ቮሊቦል ፌዴሬሽን ፕሬዚዳንት አቶ ምትኩ ዳኢሞ እንደተናገሩት፣ በኢትዮጵያ የቮሊቦል ስፖርት ተተኪ ተጫዋቾች አለመኖራቸው በስፖርቱ ውስጥ የሚታይ ትልቁ ችግር ነው። በሁለቱም ፆታዎች አሁን ያሉ ተጫዋቾች ረጅም ጊዜ የቆዩ መሆናቸውንና ታዳጊ ወጣት ተጫዋቾችን በክለቦችና በክልሎች እየታዩ አለመሆናቸውን ይገልጻሉ። ከወዲሁ በታዳጊዎች ላይ ትኩረት ሰጥቶ መስራት ካልተቻለም ነባሮቹ ጨዋታ ሲያቆሙ አዳዲስ ተጫዋቾችን ማግኘት አዳጋች እንደሚሆን ይጠቁማሉ። ስፖርቱ ተተኪ አልባ ለመሆኑ የታዳጊ ወጣቶች ፕሮጀክቱ ውጤት ባለማምጣቱ የተፈጠረ ችግር መሆኑን ያብራራሉ።አቶ ምትኩ የታዳጊ ወጣቶች ፕሮጀክት ለውድቀቱ ምክንያት እንዴት ሊሆን እንደቻለ ፌዴሬሽኑ ከመሰረቱ እንዲመከተለውም ጥሪያቸውን አቅርበዋል።የታዳጊ ወጣቶች ፕሮጀክት በ1989 ዓ.ም ነው የተጀመረው። በሁሉም ክልሎችና ከተማ አስተዳደሮች 172 የታዳጊ ፕሮጀክቶች እንዳሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ። የፕሮጀክቶቹ መጀመር በዋነኝነት ቮሊቦልን ጨምሮ በሌሎች የስፖርት ዓይነቶች ታዳጊዎች በስፖርቱ እንዳላቸው ዝንባሌ ሳይንሳዊ ሥልጠናን በማግኘት ብቁ ሆነው እንዲወጡ ነው።በዚህ መሠረት በተለያዩ የፕሮጀክት ጣቢያዎች የታዳጊ ወጣቶች ሥልጠና እየተሰጡ ቢሆንም፤ የታዳጊ ወጣቶች የቮሊቦል ፕሮጀክት መርሃ ግብር ውጤት እያስገኘ ነው ማለት እንደማይቻል ያብራራሉ። አቶ ምትኩ «የፕሮጀክት ጣቢያዎቹ ለስፖርቱ እድገት ያበረከቱት አስተዋጽኦ የለም።ፕሮጀክቶቹን አሉ ብሎ በቁጥር ለመጥቀስ ካልሆነ በቀር አመርቂ ሥራም አልተሰራም» ይላሉ። ታዳጊዎችን መሠረት ያደረገው ስልጠና በአገር አቀፍ ደረጃ በቁጥር ሲገለጽና መሬት ላይ የሚታየው ውጤት የተለያየ መሆኑንም ያስረዳሉ። በስፖርቱ ላይ እየመጣ ያለው ለውጥ እዚህ ግባ የማይባል መሆኑን ያመላከቱት አቶ ምትኩ፣ የችግሩ መነሻም መድረሻም የሚመለከተው አካል ፕሮጀክቶቹን በተገቢው ደረጃ ድጋፍና ክትትል ያለመደረጉ እንደሆነ አስተያየታቸውን ይሰጣሉ።የመዳወላቡ ዩኒቨርሲቲ የቮሊቦል ክለብ አሰልጣኝ አቶ ተፈራ በላቸው በበኩላቸው፣ የቮሊ ቦል ስፖርት ወደ ነበረው ክብሩ ለመመለስ ጥረት እየተደረገ መሆኑን ይገልጻሉ። ለስፖርቱ የጀርባ አጥንት በሆኑት ታዳጊዎች ላይ እየተሰሩ የሚገኙ ሥራዎች ጠንካራ እንዳልሆኑ ግን ያምናሉ። የታዳጊ ወጣቶች ፕሮጀክቶችን ትኩረት ሰጥቶ አለመሰራቱ ስፖርቱን ያለ ተተኪ እንዲቀር ያደረገው መሆኑን ይናገራሉ። በመሆኑም ተተኪዎችን ለማፍራት የታዳጊ ወጣቶች የሥልጠናና ምልመላ ሥርዓት ሊፈተሽና ባለድርሻ አካላትን በጋራ የሚሰሩበት ሁኔታ መመቻቸት እንደሚገባው ይጠቁማሉ። አቶ ተፈራ በኦሮሚያ ክልል ያለውን ሁኔታ እንደማሳያ በማንሳት «የክልሉ በቮሊቦል የፕሮጀክት ጣቢያዎች ቢኖሩም በተገቢ መልኩ ሥራ እየተሰራባቸው አይደለም።ይህም የሆነበት ምክንያት የታዳጊ ወጣቶች የሥልጠናና ምልመላ ሥርዓት የቅንጅት አሠራርና ትስስር ባለመኖሩና ሙያው ያላቸው ሰዎች በምልመላና ሥልጠና እየተሳተፉ ባለመሆናቸው ነው» ይላሉ። ያለውን ችግር ለመፍታት የታዳጊ ወጣቶች የሥልጠናና ምልመላ ሥርዓት መፈተሽና የቅንጅት አሠራር ሥርዓት መዘርጋት እንደሚኖርበት ያክላሉ።የኢትዮጵያ ቮሊቦል ፌዴሬሽን የጽሕፈት ቤት ኃላፊ አቶ ተክሉ ሸዋዬ፣ የቮሊቦል የታዳጊ ወጣቶች ሥልጠና ፕሮግራም ውጤታማ አለመሆኑን ፌደሬሽኑ ባለፈው ዓመት ባደረገው ጥናት እንዳረጋገጠ ይናገራሉ። ያሉት ችግሮች በጠቅላላ ጉባኤው አባላት የተነሱ መሆናቸውንና ፌዴሬሽኑ ይህንኑ ችግር ለመፍታት በተያዘው ዓመት በስፖርቱ እምቅ አቅም ያላቸው ክልሎች ለይቶ የታዳጊ ፕሮጀክት ሥራ በትኩረት እንደሚሰራም አቶ ተክሉ ያስረዱት። ስፖርቱ ሕዝባዊ መሠረት እንዲኖረው የማድረግ ሥራ በበጀት ዓመቱ ከሚከናወኑ ተግባራት መካከል ዋነኛው እንደሆነና ክልሎችና ብሔራዊ ፌዴሬሽኑ ያላቸው ግንኙነት እንዲጠነክርም በርካታ ሥራዎች እንደሚከናወኑ ኃላፊው ጠቁመዋል። የቮሊቦል ስፖርት ቀድሞ ወደነበረበት ዝና እንዲመለስ ሁሉም ባለድርሻ አካላት በተቆርቋሪነትና በያገባኛል ስሜት በትጋትና በቁርጠኝነት መስራት እንዳለባቸውም አብራርተዋል። አዲስ ዘመን ጥቅምት 14/2012 ዳንኤል
ዘነበ