የደን ጉዳይ እና የዘርፉ ምሁራን እይታ
 በኢትዮጵያ 2011 ዓ.ም የክረምት ወቅት በአንድ ቀን የችግኝ ተከላ ዘመቻ ከ350 ሚሊዮን
በላይ ችግኞች ተተክለዋል። በቀጣዩ ክረምት ደግሞ በአጠቃላይ አምስት ቢሊዮን ችግኞችን ለመትከል እቅድ መያዙን ጠቅላይ ሚኒስትር
ዶክተር አብይ አህመድ ከትናንት በስቲያ ከኮካኮላ ፋብሪካ ኃላፊዎች ጋር ውይይት ባደረጉበት ወቅት ይናገራሉ። የችግኝ ተከላው ዘመቻ
ለደን ልማቱ መሆኑ ቢታመንም በይበልጥ ደግሞ ውጤታማ እንዲሆን ከኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነት ጋር ማስተሳሰር እንደሚገባ የዘርፉ ባለሙያዎች
ይገልጻሉ። ሰሞኑንም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እና የኢትዮጵያ ሳይንስ አካዳሚ አስተባባሪነት በአራት
ኪሎ ሳይንስ ፋኩልቲ በተካሄደው የደን ልማት ላይ ያተኮረ ውይይት ተካሂዷል፡፡ በመድረኩ ከዘመቻ ተከላ ባለፈ ልዩ ትኩረት እና ጉዳዩ
የሚመለከታቸው የክልል ቢሮዎች በተደራጀ መልኩ እንዲሰሩ ማድረግ እንደሚገባ ባለሙያዎች ሃሳብ አቅርበዋል። በዓለም አቀፉ የአረንጓዴ ዕድገት ተቋም ከፍተኛ አማካሪ ዶክተር ይግረማቸው ስዩም እንደሚገልጹት፤
የደን ልማት ከችግኝ ተከላ ሥራ ባለፈ በጥልቅ ዕውቀት እና ሳይንስ ሊመራ የሚገባው የልማት ዘርፍ ነው። በርካታ ደን ያላቸው እንደ
ሩሲያ፣ ካናዳ እና ብራዚል ባሉ ሀገራት ያለው ልምድ የደን ልማትን ለማሳደግ ህብረተሰቡ ከተፈጥሮ ሃብቱ ጋር የኢኮኖሚ ጥቅም እንዲያገኝ
ትስስር ፈጥረዋል። በኢትዮጵያ ግን በዓመት 116 ሚሊዮን ሜትር ኪዩብ የደን ምርት ጥቅም ላይ ቢውልም 90 በመቶው ለማገዶ አገልግሎት
ብቻ ይውላል። «ችግኝ በዘመቻ መትከል ብቻ አያዋጣም» የሚሉት ዶክተር ይግረማቸው፤ ስለቀጣይ ኢኮኖሚያዊ
አስተዋፅኦ ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ ተንትኖ መጠቀም እንደሚገባ ያስረዳሉ። በተለይ የደን ሃብት በቀርከሃም ሆነ በሌሎች ምርቶች ላይ
ለወጣቱ ገበያ የሚፈጥርበትን እድል ማስፋትና ኢኮኖሚው ውስጥ ጉልህ አበርክቶ እንዲኖረው በተጠና አሰራር ውጤቱ ሊመዘን እንደሚገባ
ይናገራሉ። በዓለም አቀፉ የደን ምርምር ድርጅት ከፍተኛ ተመራማሪው ዶክተር ሀብተማርያም ካሳ በበኩላቸው
እንደሚገልጹት፤ በኢትዮጵያ 2017 እ.አ.አ ብቻ 10 ቢሊዮን ዶላር ዋጋ ያላቸው እንደ ወረቀት፣ እንጨት እና ሌሎች የደን ውጤቶች
ይህ መጠን በቀጣይ አሥር ዓመታት ደግሞ ከእጥፍ በላይ ሊያድግ ይችላል። በመሆኑም ሀገር ውስጥ ያለው የደን ልማት በዘመቻ የችግኝ
ተከላ ከማለፍ ይልቅ ደኑ ገበያን መፍጠር የሚችልበትን መንገድ በመፈለግ ላይ ሊያተኩር ይገባል። በመሆኑም በብዛት ደኖችን በማልማት
እንዴት ወደኢኮኖሚያዊ ጥቅም መቀየር ይቻላል የሚለው ላይ መስራት ያስፈልጋል። እንደ ዶክተር ሃብተማርያም ገለፃ፤ ደንን አልምቶ ወደ ገንዘብ ለመቀየር ጊዜ የሚወስድ በመሆኑ የግል ባለሃብቱን ላይስብ
ይችላል። በመሆኑም መንግሥት በደን ልማቱ ሥራ ትልቅ ኃላፊነት መወጣት ይጠበቅበታል። በተለይ እያንዳንዱ እማወራና አባወራ ማበረታቻ
ዘዴዎችን በማቅረብ በጥቂቱ የደን ልማት ላይ እንዲሰራ ቢያደርግ እንደሀገር የሚያመጣው ለውጥ ከፍተኛ ይሆናል። ለዚህ ደግሞ ከፌዴራል
መንግሥት በዘለለ ያልተደራጁና በአግባቡ ያልተዋቀሩ የክልል የደን እና አየርንብረት ቢሮዎችን ማጠናከር ይገባል። ቢሮዎቹንም በሚገባ
አደራጅቶ ልክ እንደግብርናው ሁሉ የደን ኤክስቴንሽን ሙያዎችን በቅንጅት ለአርሶአደሩ የሚያቀርቡበት መንገድ መፍጠር አለበት። በአካባቢ ደንና የአየር ንብረት ለውጥ ኮሚሽን የደን ዘርፍ ዩኒት ዳይሬክተር አቶ ጥላዬ ነጉሴ ደግሞ፤ «በደን ልማት ዘርፍ
የአስተሳሰብ እና የአሰራር ለውጥ አስፈላጊ ነው» ይላሉ። እንደ እርሳቸው ማብራሪያ፤ ዘርፉን በሳይንሳዊ መንገድ መምራት የሚገባቸው
ተቋማት ተጠያቂነት ያለው አሰራር እንዲኖራቸው ስር የሰደደ ቁጥጥር ያስፈልጋል። ከዚህ ባለፈ በስነምህዳር ተኮር ቱሪዝም ሥራ የተሰማሩ
ተቋማትን እገዛ በማድረግና በሰፊው የደን ልማት ስልጠና በመስጠት ሀገርን በዘላቂነት መጥቀም ይቻላል። ለዚህም ደግሞ በጊዜያዊ የችግኝ
ተከላ ላይ ሳይሆን በዘላቂ የስነምህዳር ክንውኖች ላይ በማተኮር ደን ልማት በኢኮኖሚው ላይ ያለውን አበርክቶ ማሳደግ ያስፈልጋል።አዲስ ዘመን የካቲት 28 ቀን 2012 ዓ ምጌትነት ተስፋማርያም