የስምጥ ሸለቆ ሐይቆችን ለመታደግ ረቂቅ ደንብ ተዘጋጀ
አቢጃታ ሐይቅ ሊጠፋ  ተቃርቧልስምጥ ሸለቆ ውስጥ በሚገኙ ሐይቆች ላይ እየደረሰ ባለው ጫና የውኃ መጠን እየቀነሰ መሆኑ ያሳሰበው የውኃ፣ መስኖና ኤሌክትሪ ሚኒስቴር የውኃ ዳርቻዎችን ከሰው ልጆች ንክኪ ነፃ ማድረግ የሚያስችል ረቂቅ ደንብ አዘጋጀ፡፡      ሚኒስቴሩ ከስምጥ ሸለቆ ሐይቆች ተፋሰስ ባለሥልጣን ጋር በመተባበር ያዘጋጀው ረቂቅ ደንብ ዓርብ ታኅሳስ 6 ቀን 2010 ዓ.ም. ውይይት ተደርጎበታል፡፡ በዕለቱ የስምጥ ሸለቆ ሐይቆች ተፋሰስ ባለሥልጣን ከፍተኛ የሕግ ባለሙያ አቶ ካቢሶ ከበደ ባቀረቡት ጽሑፍ፣ በስምጥ ሸለቆ ሐይቆች ዙሪያ የሚካሄዱ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎች የሐይቆች ውኃ እንዲቀንስና እንዲበከል እያደረጉ ነው፡፡      ሐይቆቹን ለመታደግ በደንቡ ከቀረቡት ድንጋጌዎች መካከል በገጠሪቱ ኢትዮጵያ ያሉ ሐይቆች በ100 ሜትር ርቀት ውስጥ ከሰውና ከእንስሳት ንክኪ ነፃ እንዲሆኑ፣ ዓመቱን ሙሉ ከሚፈሱ ወንዞች ከ20 እስከ 60 ሜትር፣ ወቅታዊ ጅረቶች ከአሥር እስከ 15 ሜትር፣ ረግረግ ሥፍራዎች እስከ 50 ሜትር ርቀት ድረስ ከሰውና ከእንስሳት ንክኪ ነፃ እንዲሆኑ በረቂቅ ደንቡ ተደንግጓል፡፡      በከተሞች የሚገኙ ሐይቆች ደግሞ እስከ 50 ሜትር ድረስ ከሰውና ከእንስሳት ንክኪ ነፃ እንዲሆኑ በድንጋጌው ሠፍሯል፡፡በውይይቱ ላይ የተገኙት የውኃ፣ መስኖና ኤሌክትሪክ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለ   (ዶ/ር) እንደገለጹት በውኃ አካላት ዳርቻ የእርሻ መስፋፋትና የመሬት መሸርሸር ወደ ሐይቆች የሚገባው ደለል እንዲጨምር በማድረጋቸው ውኃ የመያዝ አቅማቸውን እንዲቀንስ አድርጓል፡፡      ‹‹የውኃ አካላት ዳርቻዎች እየታረሱ በዙሪያቸው በካይ ነገሮች እየተለቀቁ በመሆኑ፣ በውኃ ጥራትና መጠን ላይ ችግሮች ተጋርጧል፤›› ሲሉ ሚኒስትሩ ችግሩን ገልጸዋል፡፡       በኢትዮጵያ 12 የውኃ ተፋሰሶች እንደሚገኙ የውኃ፣ መስኖና ኤሌክትሪክ ሚኒስቴር መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ከእነዚህ 12 ተፋሰሶች መካከል ለሦስቱ ማለትም ለአዋሽ ተፋሰስ፣ ለዓባይ ተፋሰስና ለስምጥ ሸለቆ ሐይቆች የባለሥልጣን መሥሪያ ቤት ተቋቁሞላቸዋል፡፡      የስምጥ ሸለቆ ሐይቆች ተፋሰስ ባለሥልጣን ከመቂ ጀምሮ ላንጋኖ፣ ዝዋይ፣ ሻላ፣ አቢጃታ፣ ዓባያ፣ ጫሞ፣ ጨው ባህር ሐይቆች፣ እንዲሁም ሐይቆቹን የሚመግቡ ወንዞችን ያካተተ ነው፡፡      ከእነዚህ ሐይቆች መካከል ከአዲስ አበባ ወደ ሐዋሳ በሚወስደው መንገድ ቡልቡላ አካባቢ ወደ ቀኝ በሚወስደው መንገድ የሚገኘው አቢጃታ ሐይቅ ለመጥፋት መቃረቡ ተገልጿል፡፡ ከመጥፋት ባልተናነሰ የዝዋይ ሐይቅም እንዲሁ በከፍተኛ ደረጃ የመቀነስ አዝማሚያ እያሳየ ነው ተብሏል፡፡ለሐይቆቹ መቀነስ በተለይም ለአቢጃታ ሐይቅ መቀነስ የሼክ መሐመድ አል አሙዲ ኩባንያ የሆነው አቢጃታ ሻላ ሶዳ አሽ ፋብሪካና በሐይቁ ዋነኛ መጋቢዎች የሆኑት ሁለት ወንዞች መመናመን ተጠቃሽ ምክንያቶች ሆነዋል፡፡ለዝዋይ ሐይቅ መቀነስ ደግሞ የፌዴራል ማረሚያ ቤት አስተዳደር፣ የዝዋይ ማረሚያ ቤትና በርካታ የግል ኩባንያዎች ያለ ገደብ ውኃን እየሳቡ መጠቀማቸው እንደሆነ ተገልጿል፡፡የስምጥ ሸለቆ ሐይቆች ተፋሰስ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር ከበደ ካንቹላ (ዶ/ር) ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ የውኃ አካላትን በጥንቃቄ መጠቀም ያስፋልጋል፡፡‹‹እውነቱን እንነጋገር ከተባለ አቢጃታ ሻላ ሶዳ አሽ ፋብሪካ እሴት የሚጨምር ፋብሪካ አይደለም፡፡ ይህ የግል አቋሜ ነው፡፡ ፋብሪካው በስድስት ፓምፖች ውኃ መጦ፣ በሰው ሠራሽ ኩሬዎች ፀሐይ ላይ አስጥቶ ውኃው ከተነነ በኋላ ብርጭቆ ማጠቢያ አሸዋ (ትሮና) ያመርታል፡፡ ይህን አሸዋ ለማምረት ሲባል ሐይቁ እየጠፋ ነው፤›› ሲሉ የገለጹት ዋና ዳይሬክተሩ፣ ‹‹በሁለት ሳምንት ጊዜ የማኅበረ ኢኮኖሚ ጥናት ይካሄዳል፡፡ ከጥናቱ በኋላ የዚህ ፋብሪካ ጥቅምና ጉዳት ታውቆ መንግሥት አቋም ይይዛል፤›› ብለዋል፡፡ በሚድሮክ ኢትዮጵያ ሥር የሚገኘው ናሽናል ማይኒንግ ኮርፖሬሽን ይህንን ሶዳ አሽ ፋብሪካ ከመንግሥት መግዛቱ ይታወሳል፡፡ የፋብሪካው ምርት ለብርጭቆና ለጠርሙስ፣ ለሳሙናና ለዲተርጀንት፣ እንዲሁም ለኮስቲክ ሶዳ ምርቶች ጥሬ ዕቃ ሆኖ ያገለግላል፡፡ናሽናል ማይኒንግ ኮርፖሬሽን ከአቢጃታ ሐይቅ በተጨማሪ በአቅራቢያ የሚገኘውን ሻላ ሐይቅ ለመጠቀም ዕቅድ እንዳለው ይነገራል፡፡