ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከ23 ዓመታት በኋላ ለመጀመርያ ጊዜ ለፍርድ ቤቶች በቀጥታ የበጀት ጥያቄ እንዲያቀርብ ተፈቀደለት
ፍርድ ቤቶች በአዋጅ ቁጥር 25/88 ከተቋቋሙ ከ23 ዓመታት በኋላ የፌዴራሉ መንግሥት ከፍተኛ የዳኝነት አካል የሆነው በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት፣ የበጀት ጥያቄያቸውን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቅርቦ እንዲያፀድቅ ያቀረበው ጥያቄ ይሁንታን አገኘ፡፡ሦስቱ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ላለፉት 23 ዓመታት እንደ ማንኛውም አስፈጻሚ የመንግሥት ተቋም በገንዘብ ሚኒስቴር በኩል የሚሰጣቸውን ድርሻ እየተቀበለ የቆየ ቢሆንም፣ የ2012 ዓ.ም. የበጀት ጥያቄ ግን በቀጥታ ራሱ እንዲያቀርብ በጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት የቀረበው ጥያቄ ይሁንታን አግኝቷል፡፡የበጀት ጥያቄውን አስመልክቶ ፕሬዚዳንቷ ወ/ሮ መዓዛ አሸናፊ ሚያዝያ 16 ቀን 2011 ዓ.ም.፣ ለሕግ ፍትሕና ዴሞክራሲ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የበጀት ጥያቄውን አስመልክተው ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡ የ2012 በጀት ዕቅድ ያዘጋጁት ከታች ወደ ላይ የበጀት አዘገጃጀት ሥልትና ፕሮግራም ሥርዓትን በመከተል መሆኑን የገለጹት ወ/ሮ መዓዛ፣ ፍርድ ቤቶች በለውጥ ሥራ ላይ በመሆናቸው በመደበኛና በካፒታል በጀት፣ እንዲሁም ልዩ ለሆኑ ፕሮግራሞች ማስፈጸሚያ የተያዘው በጀት፣ ቀደም ባሉት ዓመታት ይቀርብ ከነበረው ጥያቄ በጣም ከፍተኛ መሆኑን አስረድተዋል፡፡ ለሦስቱ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች በመደበኛና ካፒታል በጀት ከበፊቱ በመቶ ብልጫ ያለው በጀት መጠየቃቸውን አክለዋል፡፡ በፍርድ ቤቶቹ ሲንከባለል የቆየና የተከማቸው ችግር ሰፊና ብዙ መሆኑንን የጠቆሙት ፕሬዚዳንቷ፣ አገሪቱ ካላት ኢኮኖሚ አንፃር ችግሮችን በአንድ ዓመት በጀት ለመፍታት ባይቻልም የተገልጋይን ዕርካታና የኅብረተሰቡ አመኔታ ያላቸው ፍርድ ቤቶችን ዕውን ለማድረግ፣ የጀመሯቸው የማሻሻያ ሥራዎችን ውጤታማ ለማድረግ ከሚያስፈልገው የግብዓት አቅርቦት መካከል ቅድሚያ ትኩረት የተሰጣቸውን በመለየት፣ ተመጣጣኝ የበጀት ጥያቄ ማቅረባቸውን አሳውቀዋል፡፡በአገሪቱ ከሚደረገው ዓመታዊ የበጀት ክፍፍል ውስጥ ለፍርድ ቤቶች ከ0.02 በመቶ በላይ እንደማይሰጥ ተጠቁሞ፣ በርካታ አገሮች ግን የበጀት ክፍፍልን ፍትሐዊነት ለማረጋገጥ ከሁለት እስከ ሶስት በመቶ የሚደርስ በጀት ለፍትሕ አካላት እንደሚመድቡም ተገልጿል፡፡ ይኼ በመሆኑም የዳኝነት አካሉ በገንዘብ እጥረት ከሚደርስበት ተፅዕኖ ነፃ ለማድረግ የሚጠቅመውን የበጀት አመዳደብ መርህ እንደሚከተሉም ተገልጿል፡፡ ከገንዘብ ሚኒስቴር የሙያ ምክር ለመስጠት በምክር ቤቱ የተገኙ ባለሙያ እንደገለጹት፣ ጠንካራ ፍትሕና የፍትሕ አካላት እንደሌሉ ይታወቃል፡፡ ይኼ ባይሆን ኖሮ በአገሪቱ በአሁኑ ጊዜ እያጋጠሙ ያሉ ችግሮች አይኖሩም ነበር ብለዋል፡፡ በመሆኑም የፍትሕ ሥርዓቱ የሚጠበቀምበትን ኃላፊነት በአግባቡ መወጣት የሚያስችለው በጀት ሊበጀትለት እንደሚገባ ገንዘብ ሚኒስቴር እምነት እንዳለው አስታውቀዋል፡፡ ከአገሪቱ ማክሮ ኢኮኖሚና ፊስካል ፖሊስ አንፃር አቅም የፈቀደውን ያህል በጀት መንግሥት እንደሚመድብም አክለዋል፡፡የበጀት ጥያቄው ከፍተኛ ሊሆን የቻለበት ምክንያት እንዲብራራ የቋሚ ኮሚቴው አባላት ጥያቄ አቅርበዋል፡፡ የበጀቱ ጥያቄ ከፍተኛ ሊሆን የቻለው በሁሉም ፍርድ ቤቶች ለዳኞች የደመወዝ ማስተካከያ ስለሚደረግ፣ 82 በመቶ የሆኑት የፍርድ ቤት ሠራተኞች የትምህርት ዝግጅት ዝቅተኛ በመሆኑ አጫጭር ሥልጠና በመስጠት ለማብቃት፣ የችሎት ማስቻያና ቢሮዎች ለመከራየት፣ ለዳኞችና ለፍርድ ቤት ሠራተኞች መገልገያ ቋሚ ዕቃዎች ግዥ፣ በየፍርድ ቤቶች ያሉ መፀዳጃ ቤቶችን ለማደስና አዳዲስ ለመገንባት፣ ባለ ዓርማ ወረቀቶችና ፋይሎች ለማሳተም፣ የፌዴራል ጉዳዮችን ለሚመለከቱ የክልል ፍርድ ቤቶች የበጀት ድጎማ ለማድረግ፣ አዲስ ለሚቀጠሩ ዳኞች የሥራ መሣሪያ አቅርቦት ለማሟላትና ሌሎች አስፈላጊ ነገሮችን ለማሟላት መሆኑን በዝርዝር ለኮሚቴው ተብራርቷል፡፡የመንግሥት ሦስተኛ አካል የሆነው ዳኝነት ላለፉት 23 ዓመታት የተበጀተለትን በጀት እየተቀበለ የማያረካና ‹‹ፍትሕ ወዴት አለህ?›› እየተባለ ‹‹ጆሮ ደባ ልበስ›› በማለት ሲጓዝ ከርሞ እዚህ የደረሰ ከመሆኑ አንፃር፣ አሁን የተጠየቀው በጀት ከተፈቀደለት፣ ነገሮች ከተስተካከሉና ቀድሞ የነበሩ ጣልቃ ገብነቶች ከቆሙ የተሻለ ፍትሕ ይመጣል የሚል እምነት እንዳላቸው የቋሚ ኮሚቴ አባላት ለሪፖርተር ተናግረዋል፡፡       