የቀድሞ ፕሬዚዳንት ነጋሶ ጊዳዳ (ዶ/ር) (1935 - 2011)
ኢትዮጵያ ከዘውዳዊ ሥርዓት በኋላ ከመጡት መንግሥታዊ ሥርዓቶች በሁለተኛው የሪፐብሊክ ሥርዓት የፌዴራላዊ መንግሥት፣ የመጀመርያ ፕሬዚዳንት ሆነው ለስድስት ዓመታት (ከነሐሴ 16 1987 እስከ መስከረም 28 ቀን 1994 ዓ.ም.) አገልግለዋል፡፡ ነጋሶ ጊዳዳ (ዶ/ር)፡፡በኢትዮጵያ ለአምስት አሠርታት ግድም ካገር ውስጥ እስከ ባህር ማዶ በዘለቀው ፖለቲካዊ ሕይወታቸው ዓበይት ተግባራትን እንዳከናወኑ ይነገርላቸዋል፡፡ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክን (ኢፌዴሪ) ያዋለደውና በሽግግር መንግሥቱ የተቋቋመው የሕገ መንግሥት ጉባዔ በሊቀመንበርነት መርተዋል፡፡በስደት ከነበሩበት ጀርመን የተመለሱት የደርግ መንግሥት መውደቅን ተከትሎ ነበር፡፡ በኢሕአዴግ በተቋቋመው የሽግግር መንግሥት የሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስትር፣ በመቀጠልም የማስታወቂያ ሚኒስትር በመሆን ያገለገሉት ነጋሶ (ዶ/ር)፣ ኢፌዴሪ ሲመሠረት ከነሐሴ 15 ቀን 1987 ዓ.ም. ጀምሮ ርዕሰ ብሔር ሆነው በመመረጥ ያገለገሉት ለአንድ ዙር ለስድስት ዓመታት ብቻ ነበር፡፡በ1993 ዓ.ም. በሕወሓት ውስጥ በተፈጠረው መከፋፈልና ከወቅቱ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ጋር ከተፈጠረው መቃቃር በኋላ፣ ከኦሕዴድና ከኢሕአዴግ አባልነታቸው የተሰናበቱት ነጋሶ (ዶ/ር) በግንቦት 1997 ዓ.ም. በተደረገው አገራዊ ምርጫ በትውልድ ቀያቸው ደምቢዶሎ በግል ተወዳድረው በማሸነፍ የፓርላማ አባል ነበሩ፡፡ከኢሕአዴግ ጋር ለአሥር ዓመታት ያህል በፖለቲካው ጎራ አብረው በተጓዙበት መንገድ በኦሕዴድ አመራርነት፣ በሚኒስትርነትና በርዕሰ ብሔርነት በፅናት እንዳገለገሉ የሚነገርላቸው ነጋሶ (ዶ/ር)፣ ገጸ ታሪካቸው እንደሚያሳየው (የነጋሶ መንገድ) ላመኑበት በፅናት ቆመዋል፡፡ አንዱ ማሳያ በ1993 ዓ.ም. የክፍፍሉ ጊዜ በተባባሰው ውግዘት ከጠቅላይ ሚኒስትሩ በተፃራሪ መቆማቸው ነበር፡፡ከሕወሓት የተባረረውን የ‹‹አንጃ››ውን ቡድን በተመለከተ አቶ መለስ ዜናዊ ሪፖርት ባቀረቡ ጊዜ ‹‹ጃኬታቸውን እያስወለቅን ሸኘናቸው›› ሲሉ፣ እንደተቀሩት ተሰብሳቢዎች ይሁንታና ይበልታ ሰጥተው በዝምታ አልተዋጡም፡፡ ‹‹አሁንስ መንግሥቱን [ኃይለ ማርያም] መሰልከኝ፤›› አሏቸው፡፡ አንዳንድ ቱባ ባለሥልጣናትም  ነጋሶን (ዶ/ር) ተቃውመዋል፡፡‹‹አትነሳም ወይ! አትነሳም ወይ! ያ ሁሉ መሬት ያንተ አይደለም ወይ!››በ1960ዎቹ በነበረው የተማሪዎች ንቅናቄ የእነ ነጋሶ ጊዳዳ (ዶ/ር) ትውልድ የተሳተፈበት ትግል ዝማሬ ነበር፡፡ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ የተማሪዎች ንቅናቄ ከጀርመን አገር የ17 ዓመት የስደት ትግል እስከ አገር ቤት የኢሕአዴግ አመራር አባልነት፣ ከሚኒስትርነት እስከ ርዕሰ ብሔርነት፣ በሌላ ገጽ በተቃዋሚ ፓርቲ አባልነት መሪነት ‹‹አንድነት ፓርቲ›› ድረስ ዘልቀዋል፡፡ በሐምሌ 2000 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ (መድረክ) ሲቋቋም መሥራች አባል በመሆን ሠርተዋል፡፡ በፖለቲካ ትግል ውስጥ በመግባታቸው ፕሬዚዳንታዊ ጥቅማ ጥቅሞች የተነፈጉት ነጋሶ (ዶ/ር)፣ ለውጡን ተከትሎ በመጣው የአስተዳደር ወሰንና የማንነት ጉዳዮች ኮሚሽን ውስጥ በቅርቡ መሾማቸው ይታወቃል፡፡ከአባታቸው ቄስ ጊዳዳ ሶለን ከእናታቸው ከወ/ሮ ዲንሴ ሾሊ ጳጉሜን 3 ቀን 1935 ዓ.ም. ከቾ በሚባል የደምቢዶሎ መሀል ከተማ የተወለዱት ነጋሶ (ዶ/ር)፣ ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ (የአሁኑ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ) የመጀመርያ ዲግሪያቸውን ያገኙ ሲሆን የድኅረ ምረቃ ትምህርታቸውን በጀርመን ተከታትለዋል፡፡በፍሮቤኒዩስ የኢትኖሎጂ ኢንስቲትዩት (Frobenius Institute for Ethnology) ዋና ትምህርታቸውን (ሜጀር) ኢትኖሎጂ፣ በንዑስ (ማይነር) ደግሞ ሶሻል ሳይኮሎጂ በማድረግ የማስትሬት ዲግሪያቸውን በታሪክ አግኝተዋል፡፡ ጥናታዊ ድርሳናቸውም (ቴሲስ) ‹‹የምዕራብ ኢትዮጵያ የቄለም አውራጃ ታሪክ›› በሚል ርዕስ መሥራታቸው ገጸ ታሪካቸው ያሳያል፡፡ የዶክትሬት ዲግሪያቸውንም በ1977 ዓ.ም. ያገኙት በታሪክ ሲሆን የመመረቂያ ድርሳናቸው ‹‹The history of Seyyoo Oromo of South Western Wallega Ethiopia from 1730 to 1886›› የሚል ነበር፡፡ባለትዳርና የሦስት ልጆች አባት የነበሩት ነጋሶ (ዶ/ር)፣ በጀርመን በሕክምና ላይ ሳሉ ድንገት ያረፉት ቅዳሜ ሚያዝያ 19 ቀን 2011 ዓ.ም. መሆኑ ተሰምቷል፡፡ሥርዓተ ቀብራቸውን ለማስፈጸም ከጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት፣ ከውጭ ጉዳይ፣ ከገንዘብ፣ ከመከላከያ ሚኒስቴሮችና ከፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን እንዲሁም ከቤተሰባቸው የተውጣጣ ኮሚቴ ሥራውን መጀመሩ ታውቋል፡፡በገንዘብ ሚኒስትር ዴኤታ ኢዮብ ተካልኝ (ዶ/ር) የሚመራው አስተባባሪ ኮሚቴ ሥርዓተ ቀብሩ መቼ እንደሚፈጸም ባይገልጽም፣ አስከሬናቸው በሳምንቱ የመጨረሻ ቀናት ላይ ሊመጣ እንደሚችል ጠቁሟል፡፡ ዳንኤል ተፈራ በጻፈው ‹‹ዳንዲ የነጋሶ መንገድ›› መጽሐፍ ላይ በመልዕክተ ነጋሶ ሥር የነጋሶ ጊዳዳን (ዶ/ር) ራዕይና አገራዊ ምኞት እንዲህ አስፍሮታል፡፡ ‹‹ተስፋ አደርጋለሁ፣ አንድ ቀን አገራችን ለምታና በልፅጋ፣ ዜጎቿ ሁሉ የማኅበራዊ፣ የጤና፣ የሥራ ላይ አደጋ ዋስትና (የመከላከያና የፀጥታ ሠራዊትን ጨምሮ)፣ የእርጅና ጊዜ ዋስትና፣ የሥራ አጥነት ዋስትና፣ የወሊድ ጊዜ ዋስትና አግኝተው፣ እንዲሁም በየግል ድርጅቱ ተቀጥረው የሚሠሩ ሁሉ መብታቸው ተከብሮ የሚታይባት . . . ኢትዮጵያ ትፈጠራለች፡፡ ቀጣዩ ትውልድ ኢትዮጵያን ሰብዓዊ መብት የተከበረባት፣ ዴሞክራሲ የተረጋገጠባት፣ ዜጎች ሐሳባቸውን በነፃነት የሚገልጹባት፣ ከሴራና መጠላለፍ የፀዳች ኢትዮጵያን እንደሚፈጥር ተስፋ አደርጋለሁ፤›› ይላል፡፡ነጋሶ (ዶ/ር) ለቀጣዩ ትውልድ የሚያወርሱትን በተመለከተ በተጠቀሰው የታሪክ መጽሐፋቸው እንዲህ ተመኝተው ነበር፣ ‹‹የእኛ ንብረት መጽሐፎቻችን ናቸው፡፡ እኔ ለመጪው ትውልድ ላስተላልፍ የምችለው - ካልበሰበሱና ካልተቃጠሉ በቀር - መጽሐፎችንና አንዳንድ ጠቃሚ ሰነዶችን ነው፡፡››