የኢኮኖሚ ምሁራን አገር በቀል የኢኮኖሚ ፖሊሲው ከማክሮ ኢኮኖሚው ችግሮች ይልቅ በምልክቶቹ ላይ አተኩሯል አሉ
ማክሮ ኢኮኖሚው ሚዛኑን ከመሳት አልፎ ቀውስ ውስጥ ወድቋል ብለዋልበዓለም ንግድ ድርጅት አባልነትና በካፒታል ገበያ አስፈላጊነት ላይ ጥያቄዎች ተነስተዋልየኢኮኖሚ ምሁራን መንግሥት ይፋ ያደረገው አገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ ፖሊሲ ከማክሮ ኢኮኖሚያዊ ችግሮች ይልቅ፣ በምልክቶቹ ላይ ትኩረት አድርጓል ሲሉ ተቹ፡፡ የመዋቅር ሽግግር አለመፈጠሩና የምርትና ምርታማነት ዝቅተኛ መሆን፣ የኢኮኖሚው መሠረታዊ ችግሮች ናቸው ብለዋል፡፡   ማክሰኞ ጥቅምት 18 ቀን 2012 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ባለሙያዎች ማኅበር በቋሚነት ማዘጋጀት በጀመረው የኢኮኖሚ ጉዳዮች ውይይት ላይ ንግግር ያደረጉ አንጋፋና ከፍተኛ የኢኮኖሚ ባለሙያዎች እንደገለጹት፣ መንግሥት የአገሪቱን ኢኮኖሚ ለማሻሻል የነደፈው ፖሊሲ መሠረታዊ ችግሮቹን ለመመለስ የሚያስችሉ መፍትሔዎችን ከማመላከት ይልቅ በምልክቶቹ ላይ አተኩሯል፡፡ ይህንን ሐሳብ የሰነዘሩት አንጋፋው የኢኮኖሚ ባለሙያ በፍቃዱ ደግፌ (ዶ/ር) ናቸው፡፡ ምንም እንኳ የኢኮኖሚ ማሻሻያው ከዚህ ቀደም በኢኮኖሚው ውስጥ ተንሰራፍተው የነበሩ ችግሮችን ከመለካት ቢነሳም፣ የኢኮኖሚውን ዋና ዋና ችግሮች በጎን እንዳለፋቸው አብራርተዋል፡፡ ‹‹እናንተ ያያችሁት ምልክቱን ነው፡፡ በቂ ምርት የለም፡፡ ለመሸጥም ለመብላትም የሚበቃ ምርት የለም፡፡ የሕዝቡ የነፃነት መሠረት ኢኮኖሚው ነው፡፡ ኢኮኖሚውን ማስተካከል ይገባል፤›› ብለዋል፡፡  ለኢኮኖሚው ችግሮች ሆነዋል ብለው ካስቀመጧቸው አንዱ አገሪቱ በአቅሟ እንድትኖር፣ መንግሥት በአቅሙ ልክ አለመበደሩ፣ ምርትና ምርታማነት አለመስፋፋቱ በፈጠሩት ችግር ሳቢያ ኢኮኖሚው ከፍተኛ ማጥ ውስጥ መግባቱን ምሁሩ አውስተዋል፡፡ ይህንን ሐሳብ ያጠናከሩት የማክሮ ኢኮኖሚ ከፍተኛ ባለሙያው ኢዮብ ተስፋዬ (ዶ/ር) በበኩላቸው፣ የአገሪቱ ምርት ከሕዝቡ ፍላጎት አኳያ እንደሚገባው አለመጨመሩን፣ መንግሥት ከምርት አቅርቦት ይልቅ በምርት ፍላጎት ላይ የተመሠረተ ፖሊሲ ሲከተል መቆየቱንና ትልልቅ ውድቀቶችን በኢትዮጵያ ላይ እንዳስከተለ አስረድተው፣ ጠቀሜታቸውን የጨረሱ ፖሊሲዎችም እንዲቀየሩ ጠይቀዋል፡፡ ሆኖም የአገሪቱ ማክሮ ኢኮኖሚ ከሚዛን መዛባት አልፎ ከባድ ቀውስ ውስጥ መግባቱ እንዲተኮርበት ጠይቀዋል፡፡ በመሆኑም የሚዛን መዛባት ሳይሆን ቀውስ ውስጥ መሆኑ በተገቢው መንገድ መገለጽ እንዳለበት ሞግተዋል፡፡ መንግሥት እያዘጋጀው የሚገኘው የኢኮኖሚ ፖሊሲ ሊመለከታቸው ይገባቸዋል ካሏቸው ነጥቦች መካከል ዓብይ ትኩረት ይሻል ያሉት፣ የገንዘብና የመንግሥት በጀትና ወጪዎች የሚመሩባቸው (ፊስካል) ፖሊሲዎችን ነው፡፡ መንግሥት ለዓመታት ገንዘብ በማተምና ኢንቨስት በማድረግ ኢኮኖሚውን መምራቱ፣ ከምርት ይልቅ ወጪ ተኮር በሆኑ ሥራዎች ላይ ያደረገው እንቅስቃሴ ዋጋ ማስከፈሉን፣ መንግሥት በአግባቡ ያልተገበረውን የገንዘብ ፖሊሲ በማውጣት፣ ፊስካል ፖሊሲውን ሊተገብር የሞከረበት መንገድ የገንዘብ ፖሊሲው ከሚጠይቃቸው አሠራሮች ውጪ እንደነበርና ተቆጣጣሪ እንዳልነበረበትም አውስተዋል፡፡ ‹‹መጀመርያ መተኮስ ከዚያም ዒላማ ላይ ማነጣጠር›› ዓይነት አካሄድ ሲከተል እንደቆየ ተችተዋል፡፡ ይህም እንዳይደገም ጠይቀዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ መንግሥት የንግድ ፖሊሲን በአዲሱ አገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያው ውስጥ ትኩረት እንዳልሰጠበትና ቦታ እንዳላገኘም ኢዮብ (ዶ/ር) አመላክተዋል፡፡ በአንድ ወቅት ቡና የማያመርቱ እንደ ቬትናም ያሉ አገሮች በአሁኑ ወቅት በዓለም ቡና አምራችነት ከኢትዮጵያ የበለጡ ሆነው የተገኙት፣ ለንግድ በሰጡት ትኩረት እንደሆነ በምሳሌ አስረድተዋል፡፡ በመሆኑም ዘመናዊ የንግድ ሥርዓት እንዲፈጠር ካልተደረገ በቀር እንደ ቡና፣ ጫት ሥጋና መሰል ምርቶች ብቻ ያውም የሕዝብ ቁጥር ዕድገት እያየለ በመጣበትና ከተሜነት እየተስፋፋ በሚገኝበት ወቅት በእነዚህ ምርቶች ላይ የተመሠረተ ኢኮኖሚ ሊቀጥል እንደማይችል አሳስበዋል፡፡ በአገር በቀል ፖሊሲው ውስጥ ተቃርኖ ታይቶባቸዋል ያሏቸውን ነጥቦች ኢዮብ (ዶ/ር) አመላክተዋል፡፡ መንግሥት ኢኮኖሚውን በማረጋጋት ዕድገቱን እንደሚያስቀጥለው ማሰቡን እያስታወቀ ባለበት የዋጋ ንረትን እንዴት ሊቆጣጠረው እንደሚችል ግር እንደሚል፣ የአገሪቱ የዕዳ ጫና ከፍተኛ በመሆኑ የአጭር ጊዜ ብድር ለማቆም የተገደደው መንግሥት በአንፃሩ ከአሥር ቢሊዮን ዶላር ያላነሰ ወጪ የሚጠይቅ ፖሊሲ ይዞ መምጣቱ ሊጤኑ የሚገባቸው መሠረታዊ ጉዳዮች መሆናቸውን የኢኮኖሚ ምሁሩ አሳስበዋል፡፡ የውጭ ምንዛሪን በገበያ ዋጋ ለመወሰን ማቀዱ መልካም ቢሆንም፣ የዋጋ ግሽበት ባሻቀበበት ወቅት ሊተገበር አይገባውም ብለዋል፡፡ ከእነዚህ ችግሮች በተጓዳኝ መንግሥት የዓለም ንግድ ድርጅት አባል ለመሆን የሚያደርገው እንቅስቃሴ እንደማያስኬድ ያወሱት በፍቃዱ (ዶ/ር)፣ የአባልነት መርሁ በመሠረቱ የንግድ ግብይት ሆኖ አንደኛው አገር ከሌላኛው ጋር ለመሻሻጥ የሚያደርጉት ድርድር እንደሆነ በማመላከት፣ ‹‹ኢትዮጵያ የትኛውን ምርቷን ልትሸጥ ነው አባል የምትሆነው?›› ሲሉ ጠይቀዋል፡፡ የአባልነት ሒደቱም አሁን አስፈላጊ እንዳልሆነ በመግለጽ መንግሥትን ተቃውመዋል፡፡ በኢትዮጵያ ይመሠረታል ስለሚባለው የካፒታል ገበያ ትችት ያቀረቡት በፍቃዱ (ዶ/ር)፣ ይህ ዓይነቱ ገበያ ለኢትዮጵያ አያስፈልግም ያሉባቸውን ምክንያቶች አስረድተዋል፡፡ ይህ ገበያ ቢመጣ ተጠቃሚዎቹ ከፍተኛ የኩባንያ ድርሻ ያላቸው ጥቂት ባለሀብቶችና ደላሎች እንደሆኑ በመግለጽ አያስፈልግም ብለዋል፡፡ እንደ እሳቸው ማብራሪያ፣ የመጀመርያ ደረጃና ሁለተኛ ደረጃ የካፒታል ገበያዎች አሉ፡፡ የመጀመርያ ደረጃ ገበያ የሚባለው አዳዲስ ድርጅቶች አክሲዮን በመሸጥ ሀብት አሰባስበው የሚመሠረቱበት መንገድ እንደሆነ፣ ባንኮችና መሰል ተቋማት በዚህ መንገድ መመሥረታቸው ጠቃሚ መሆኑንና ይህ እንዲበረታታ ጠይቀዋል፡፡ ይሁንና አሁን በኢትዮጵያ እንዲመሠረት የሚፈለገው ሁለተኛ ደረጃ የአክሲዮን ወይም የካፒታል ገበያ፣ በሥራ ላይ የሚገኝ ድርጅት፣ የድርጅቱ ዘላቂነትና አትራፊነት የተረጋገጠ መሆኑ ሲረጋገጥ የሚደረግ የአክሲዮን ሽያጭ መድረክ ነው፡፡ ይህ ድርጅት ከሚሸጣቸው የአክሲዮን ድርሻዎች ከሚገኝ ትርፍ ተጠቃሚ ለመሆን መታሰቡ ለኢትዮጵያ ብዙም ጠቃሚነት የለውም በማለት ሞግተዋል፡፡ ይሁን እንጂ ኢዮብ (ዶ/ር) እንዲሁም በመድረኩ የመንግሥትን የኢኮኖሚ ፖሊሲ ለማብራራት የተገኙት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ አማካሪና ከፍተኛ የማክሮ ኢኮኖሚ ባለሙያ አቶ መለሰ ምናለ ተከራክረዋቸዋል፡፡ የጠቅላይ ሚኒስትሩ የፖሊሲ ጉዳዮች ከፍተኛ አማካሪ አቶ ማሞ እስመለዓለም ምኅረቱም ስለዓለም ንግድ ድርጅት አባልነት የቀረበውን ሙግት አስተባብለዋል፡፡ እንደ ኢዮብ (ዶ/ር) እንዲሁም እንደ አቶ መለሰ ማብራሪያ፣ የሁለተኛ ደረጃ አክሲዮን ገበያ መመሥረቱ ተጨማሪ ካፒታል የሚገኝበትን ምንጭ እንደሚያሰፋው፣ ተበዳሪዎችና አስቀማጮችም ከባንክ ባሻገር ካፒታል ገበያው ውስጥ የረዥም ጊዜ ፋይናንስ አገልግሎት ማግኘት የሚችሉባቸውን ዕድሎች ያመቻችላቸዋል፡፡ ኢዮብ (ዶ/ር) በተለይ በዓለም ንግድ ድርጅት አስፈላጊነት ላይ ለቀረበው ሙግት ምላሽ ሲሰጡ፣ አገሮች በየራሳቸው ምክንያት እንደሚደራደሩ በመግለጽ ቻይናን በምሳሌነት አንስተዋል፡፡ ቻይና በዓለም ንግድ ድርጅት ውስጥ የምትደራደረው ለወጪ ንግዷ የተረጋገጠና ዘላቂ የገበያ አድማስ ለማስፋት ነው ብለዋል፡፡ ኢትዮጵያ ግን ለዚህ ሳይሆን ዓለም አቀፍ ተቀባይነትን ለማትረፍ፣ የዓለም ሕግጋት ላይ ተሞክሮ ለመቅሰም፣ እንዲሁም በዓለም ደረጃ ማግኘት የሚገባትን ጥቅም ለማስጠበቅና ታሪፍ ለመቀነስ ሳይሆን፣ የታሪፉን ማዕቀፍ ለማስቀመጥ የሚረዳ ከመሆኑም ባሻገር አባል መሆን በራሱ ያለቀለት ሒደት እንዳልሆነ አብራርተዋል፡፡ ኢትዮጵያ አባል ብትሆን እንኳ፣ ለዕቃና ለአገልግሎት ንግድ የምታስከፍለውን ታሪፍ የግድ ትቀንሳለች ማለት እንዳልሆነም ገልጸዋል፡፡  