ፖለቲካ ያደበዘዘው ጥበብ …፡፡
ባሕር ዳር፡ መስከረም 09/2013ዓ.ም (አብመድ)  ዘመነ ኢሕአዴግ ‘ከተደገፈው የተነቀፈው፣ ከሠራው ያፈረሰው፣ ከሰበሰበው የበተነው፣ ካቀራረበው ያራራቀው፣ ካፋቀረው ያጣላው ይበዛል’’ ይሉታል፡፡ ‘‘ኢትዮጵያዊነት እንዲሸረሸር፣ ዘረኝነት እንዲስፋፋ፣ አንድነት እንዲቀበርም ሠርቷል’’ ተብሎም ይወቀሳል፡፡ በዘመነ ኢሕአዴግ ኢትዮጵያውያን ከአንድነታቸው ይልቅ ልዩነተቻው ከፍ ብሎ እንዲታያቸው እና ‹‹እኛ›› ከማለት ይልቅ ‹‹እኔ›› ማለት እንዲቀድምባቸው እንደተደረገ ይህም በኪነ ጥበቡ ውስጥም እንደገባ ሐያሲዎች ይናገራሉ፡፡ወታደራዊው መንግሥት ኃይልን በዋና መሣያነት ቢጠቀምም በኢትዮጵያዊነት ግን ለድርድር ተቀምጦ እንደማያውቅ ይገለጻል፡፡ ለኢትዮጵያ እንድነትና ለመንግሥቱ አብዮት ደግሞ ኪነ ጥበብን በሚገባ ይጠቀምበት ነበር፡፡ ለዚህም ይሆነው ዘንድ በየክፍለ አገራቱ ጠንካራ የሆኑ የኪነ ጥበብ ቡድኖች እንዲመሠረቱ አድርጎ ነበር፡፡ በዚያነው ‘‘የሕዝብ ለሕዝብ’’ አገራዊ ሥራው ዓለምን እየዞረ የኢትዮጵያን ብዝኃነትና አንድነት ያስተዋወቀ የሥርዐቱ ወቅት የኪነ ጥበብ ጉልላት እንደነበር ብዙዎች ይስማማሉ፡፡በደርግ ዘመነ መንግሥት ጊዜ በአማራ ክልል ሦስት ታላላቅ የኪነ ጥበብ ቡድኖች ተቋቁመው አጀብ ያስባሉ የጥበብ ሰዎች ተፈጥረዋል፡፡ ወሎ ላልይበላ፣ ግሽ ዓባይና ፋሲለደስ የባህል ቡድኖች ስማቸው ከፍ ብሎ ከሚነሱት የባህል ቡድኖች ነበሩ፡፡ ዛሬ የፋሲለደስ የባሕል ቡድንን ጉዞ ለመቃኜት ወደድን፡፡የቀድሞው ፋሲለደስ ባህል ኪነት የአሁኑ ፋሲለደስ ባህል ቡድን በኢትዮጵያ የኪነ ጥበብ ታሪክ ዝናቸው ከፍ ካሉ የኪነ ጥበብ ቡድኖች መካከል ከግንባር ቀደሞቹ ይገኝበታል፡፡በዚህ የኪነ ጥበብ ቡድን አስደናቂ የጥበብ ሰዎች ተገኝተውበታልና፡፡ በዘመነ ደርግ የአገሪቱ የባህል ሚኒስቴር የኪነ ጥበብ ዘርፉ እንዲያድግ ፍላጎት ነበረው፡፡ ይህን ጥበብ ከፍ ለማድረግም ከወትሮውም በቡድን ሳይደራጅ በተሰጥዖ ጥበብ በሚንቆረቆርበት የጎንደር ክፍለ አገር የበለጠ ለማዳበር የኪነ ጥበብ ቡድን ለመመሥረት ታሰበ፡፡ኪነ ጥበብ በጎንደር ዘመን ጀምሮ ከፍተኛ ትኩረት ይሰጠው እንደነበር ይነገራል፡፡ ከጎንደር ነገሥታት መካከል ዮሐንስ ሦስተኛ የጥበብ ፍቅር ስለነበራቸው ‘‘የጥበብ ሰዎችን ወደቤተ መንግሥት እያሰባሰቡ በጥበብ ይመሰጡ ነበር’’ ይባላል፡፡ ይህ ጥበብ ሲወርድ ሲወራረድ ቀጥሏል፡፡ በዘመነ ኃይለሥላሴም የፖሊስ ኪነት በመባል በጎንደር ከፍ ያለ የኪነ ጥብብ ድግስ ይደገስ እንደነበር ይነገራል፡፡ የዙፋን ዘመን አልቆ የደርግ ዘመን ተተካ፡፡ የወቅቱ የባህል ሚኒስቴር ታወቂውን አውላቸው ደጀኔን በመላክ ጎንደር ላይ አንድ የጥበብ ቡድን እንዲመሠረት ወሰነ፡፡አውላቸው ደጀኔ ከታዋቂው የባህል ሙዚቀኛ ጋሽ ይርጋ ዱባለ ጋር በመሆን በመጠጥ፣ በሠርግ፣ በዓመት በዓልና በተለያዩ አጋጣሚዎች እየተገኙ ከያኒያንን ማሰባሰብ ጀመሩ፡፡ ዘጠና የሚሆኑ አዝማሪዎችንም ሰብስበው በበጎ ፈቃደኛነት በማኅበር አደራጇቸው፡፡ ከእነዚህ መካከል ከማሲንቆ ተጫዋችነት ባለፈ በድምጽ የሚያንጎራጉሩና ውዝወዜ የሚችሉ 33 ሰዎች ተመርጠው በአውላቸው አማካኝነት ስልጠና ይሰጣቸው ጀመር፡፡ በአጭር ጊዜም ‘‘ታግሎ አታጋይ’’ በሚል ስያሜ በ1969 ዓ.ም የኪነት ቡድን ተመሠረተ፡፡ ከያንያኑም በጥቂት ጊዜያት ከበርካታ ሰዎች ጋር የመላመድና ሙያውን የማጎልበት ዕድል ገጠማቸው፡፡ የመወዝ ጉዳይ ግን ለኪነት ቡድኑ ፈታኝ ነበር፡፡ይህ የኪነት ቡድን አንድነትን ከሚያጠናክሩና ኢትዮጵያዊነትን ከሚሰብኩ የሙዚቃ ሥራዎች በተጨማሪ የቲያትር ሥራዎች በመሥራት በአጭር ጊዜ ውስጥ አንቱታን አተረፈ፡፡ የኪነት ቡድኑ በተመሠረተ በሁለት ዓመቱ ጅግጅጋ ላይ በተዘጋጄው የእናት አገር ጥሪ በዓል ላይ ተሳታፊ ነበር፡፡ በዚህ በዓልም አንደኛ በመሆን ተሸላሚ መሆን ቻለ፡፡ዕድገቱ ከፍ እያለ ሄደ፡፡ ከጥቂት ዓመታት በኃላ ስሙን ‘የራስ ደጀን ኪነት’ ወደሚል ቀዬረ፡፡ የኪነት ቡድኑ በርካታ መልካም የሚባሉ ሥራዎችን ቢሠራም የአባላቱ ዘመናዊ ትምህርት አለመማር ኪነቱን ይፈትነው ነበር፡፡ የኪነት ቡድኑ ዘመናዊ ትምህርት እንዲቀስሙ የባህል ሚኒስቴር ጋሽ ቀለመወርቅ ደበበን ወደጎንደር ላከ፡፡ ጋሽ ቀለመወርቅ ደበበ በተለያዩ አውራጃዎች ተዝዋውረው 32 ሰዎቸን መረጡ፡፡ የተመረጡትን የጥበብ ሰዎች ለዘጠኝ ወራት ተውኔት፣ ሙዚቃና ሌሎች ስልጠናዎችን ሰጥተው ሕዳር 2 ቀን 1976ዓ.ም አስመረቁ፡፡ በዚህ ጊዜ የኪነት ቡድኑ ስሙ የበለጠ የታወቀበትን ‘ፋሲለደስ ኪነት’ የሚል ስያሜ ያዘ፡፡የኪነት ቡድኑ በጋሽ ቀለመወርቅ ደበበ የተደረሰ ‘መረዋ’ የተሰኜ ተውኔት አዘጋጅቶ አሰብን ጨምሮ በያኔው የኢትዮጵያ ክፍለ ሀገራት በመዘዋወር በማቅረብ ስሙን ከፍ አድርጓል፡፡ የኪነት ቡድኑ የመጀመሪያ የተውኔት ሥራው ‘ጎራው ብቅ በል’ የሚል እንደነበር ታሪኩ ያሳያል፡፡ ከዚህ ተውኔት በመቀጠል ‘ቢሮ›› የተሰኜው ተውኔት ከጎንደር ውጪ ለአራት ወራት በአስራ አንድ ክፍለ ሀገራት ተዘዋውሮ በማሳዬትም በሕዝብ ዘንድ ተወዳጅነትን አትርፎ ነበር፡፡በዚህ የኪነት ቡድን ጋሽ ይርጋ ዱባለ፣ ታማኝ በዬነ፣ አሰፉ ደባልቄ፣ እንዬ ታከለ፣ አበበ ብርሃኔ፣ አበበ በለው፣ ሡራፌል ተካ፣ ሳሊህ አብደላ እና ሌሎችም እንቁ ሰዎች ወጥተውበታል፡፡ ይህ የኪነት ቡድን ዕድሜው የሰነበተው ግን ኢሕአዴግ ሥልጣነ መንበሩን እስኪረከብ ድረስ ነበር፡፡ ኢሕአዴግ ስልጣኑን እንደያዘ አብዮተኛን ሲኮንን ‘‘ጥበበኞችም የአብዮቱ ፍሬዎች ናቸው’’ በሚል ቡድኑን አፈረሰ፣ የኪነ ጥበብ ሰዎችም በነጻነት እንዳይንቀሳቀሱ ተደረገ፡፡ ልብ ይበሉ ፍቅርና ኢትዮጵያዊነትም መጎዳት የጀመረው እዚህ ላይ መሆኑ ይነገራል፡፡ በነገራችን ላይ ሙዚቀኞች አልበም ሲያወጡ ስለእናት ሀገር አንድ ሙዚቃ ማካተት በደርግ ዘመነ መንግሥት የኪነ ጥበብ ሰዎች ግዴታ እንደነበር ይነገራል፤ ብዙዎቹ በዚህ ዘመን የሚደመጡ ሀገራዊ ስሜት ያላቸው ሙዚቃዎች ውልደትም ያኔ ነው፡፡የክራርና የድምጽ ተጫዋቹ፣ የዜማና የግጥም ደራሲውና የቀድሞው የጎንደር ባህል ማዕከል ሥራ አስኪያጅ ጋሽ ስለሺ መስፍን ከአብመድ ጋር በነበራቸው ቆይታ ‘‘የኪነት ቡድኑ ምንም እንኳን አብዮቱ እንዲቀጣጠል ታስቦ የተቋቋመ ቢሆንም የአገር ፍቅር እንዲጎለብት ከፍተኛ ድርሻ ነበረው’’ ብለዋል፡፡ ‘‘ፋሲለደስ በመፍረሱ የአገር ፈቅር ስሜትና የጥበብ ሥነ ምግባርቀንሷል’’ ነው ያሉት፡፡ በዚህ ዘመን የፈረሰው ፋሲለደስ ብቻ ሳይሆን ሌሎችም ስለነበሩ ነው የአገር ፍቅር ስሜቱና ጥበቡ እንዲንሸራተት የሆነው፡፡ ‘‘ደርግለጥበብ ትልቅ ትኩረት ሰጥቶ ነበር’’ ያሉት ጋሽ ስለሺ በዚህ ዘመን ግን ኪነ ጥበብ መቀዛቀዙን እንደታዘቡ ነግረውናል፡፡ ‘‘የኪነት ቡድኖችን ማፍረስ ሳያንሳቸው ማሲንቆ የያዘ ሁሉ እንዲያፍርና ከጥበብ እንዲርቅ ይደረግ ነበር’’ ነው ያሉኝ፡፡ እንዲህ መሆኑ አሁን ላይ ዘመን ተሸጋሪ የኪነ ጥበብ ሥራዎች እንዳይሠሩና አቅም የነበራቸው ሰዎች ተሸማቅቀው እንዲቀሩ እንዳደረገ ተናግረዋል፡፡የባህል ተጫዋቾች በመቀነሳቸውና በመሸማቀቃቸው ባህል እንዲበረዝ ምክንያት መሆኑንም ያስረዳሉ፡፡ ‘በዚያ ዘመን የተሠሩ የጥበብ ታሪኮች እንዲጠፉ ተደርገዋል’’ ነው ያሉት ጋሽ ስለሺ፡፡ ደርግ ሥርዓቱ አስፈሪ ቢሆንም ስለአገር ፍቅር ይሠራ እንደነበርም ተናግረዋል፡፡ በእርግጥ ደርግ ጥበቡ ከአገር ፍቅሩ ጎን ለጎን አብዮቱን ለማቀጣጠል ስለተጠቀመበት ያስተቸዋል፡፡ በየክፍለ አገራቱ የሚገኙ የኪነት ቡድኖች እርስ በርስ እየተገናኙ የባህል ትውቅቅ ያደርጉ እንደነበር ያስታወሱት ጋሽ ስለሺ በዚያ ዘመን የነበሩ ባህላዊ ጭውውቶች አሁን ላይ እንደጠፉም ተናግረዋል፡፡ከዓመታት ቆይታ በኋላ በጎንደር ግንቦት 19/2008 ዓ.ም ‘‘ፋሲለደስ የባሕል ቡድን’’ ተብሎ እንደገና ተቋቁሟል፡፡ ለዚህም የሙዚቃ ባለሙያው ሡልጣን ኑሪ ታላቅ ድርሻ ነበረው፡፡ ይህ ቡድን በአጭር ጊዜ ውስጥ ብዙ መልካም የሚባሉ ሥራዎች ቢሠራም ያልተበረዘውን ባህል በመሥራት ረገድ ግን ክፍተት እንዳለበት ነው ጋሽ ስለሺ የነገሩኝ፡፡ ያልተበረዘውን ባህል ለማቅረብም የባህል ቡድኑ ገጠር ሄደው ባህሉን እንዲያዩ እንደተደረገ ሥ ነቃል፣ ዜማና ውዝዋዜ እንዲያዩና እንዲያመጡ እየተደረገ መሆኑንም ሰምቻለሁ፡፡ ቀደም ባለው ጊዜ የኪነ ጥበብ ሰው እንደጦር ሠራዊት ጥንቃቄ ያደርግ እንደነበር ያስታወሱት ጋሽ ስለሺ ለዓመታት ትኩረት ስለተነፈገው የኪነ ጥበብ ሥነ ምግባሩ እንደቀነሰ ነው የተናገሩት፡፡ የጥበብ ሰው ለጥበብና ለማኅበራዊ ግዴታ መሥዕዋት መሆን እንዳለበትም ይመክራሉ፡፡ የደከመውን የጥበብ አብዮት ለመመለለስ በትኩረት መሥራት እንደሚገባም ተናግረዋል፡፡ ‘‘በጥበብ ያደገ ሰው አገራዊ ፍቅሩ ከፍ ያለ ነው፤ ጥበብንና አገሩን የማድመቅ ዕድሉም ከፍ ያለ ነው’’ ብለዋል፡፡ መንግሥትም ለሥራው ምቹ ሁኔታ መፍጠር እንዳለበትም አሳስበዋል፡፡ ባህሉን ያልጠበቀ ሙዚቃና ማናቸውም የኪነ ጥበብ ሥራ መገሰጽ እንዳለበትም መክረዋል፡፡የአሁኑ የፋሲለደስ የባህል ቡድን ዋሽንት ተጫዋች፣ የዜማና የግጥም ደራሲና ድምጻዊ አስፋው መለሰ ‘‘ከድሮው የተሻለ ነገር አሁን ላይ አለ፤ ከድሮው ያልተሸለ ነገርም አሁን ላይ አለ፤ አሁን ላይ መሣሪያው ያደገ ነው፤ ይህ የተሻለው ነው፡፡ የድሮው ትክክለኛ ባህሉን ይሠራ ነበር፤ አሁን ላይ እንዲቀዬጥ ሆኗል፤ ይህ ደግሞ ያልተሻለው ምሳሌ ነው’’ ብሏል፡፡ በመካከል ላይ ተቋርጦ መቆዬቱ የባህል ጨዋታዎች እንደነውር እንዲቆጠሩ ማድረጉንም አንስቷል፡፡ ተተኪው ትውልድ ባህሉን እንዳያውቅ መደረጉንም እንዲሁ፡፡ ‘‘ኪነጥበብ አገር አፈራሽም አገር ሠሪም ነው’’ ያለው አስፋው ከሌሎች ጋር ሳይሆን ራሱን የቻለ ተቋም ሆኖ የኪነ ጥበብ ሰው እንዲመራው መደረግ እንደሚገባውም አሳስቧል፡፡