ሕግ ለማስከበር ትብብር የሚሻው የሸቀጦች ዋጋ ንረት
የፍላጎትና አቅርቦት አለመመጣጠን፣ የሕገ ወጥ ንግድ፣ ኮንትሮባንድና ምርቶችን መሸሸግ፣ የውጭ ምንዛሪ ችግር እንዲሁም የሕገወጥ ደላሎች መበራከት ወዘተ ከሚሉ ምክንያቶች መላቀቅ ያልቻለው የሸቀጦችና አገልግሎት ዋጋ ንረት ትናንት በአዲስ አበባ በተካሄደ የባለድርሻዎች ውይይትም ከእነዚሁ ምክንያቶች ጋጋታ ጋር ውሏል። ጉዳዩ በመሰልና አሰልቺ ምክንያቶች ጋር ተደጋግሞ ከመቅረቡም ባለፈ የችግሮችን ምንጭ ለይቶና የራስን ድርሻ ወስዶ ከመታረምና ለመፍትሄም ከመስራት ይልቅ አንዱ ወደሌላኛው ሲገፋ በመዋሉ እምብዛም ለውጥ ያልታየበት ነበር። እየተባባሰ የመጣውን የሸቀጦች ዕቃና አገልግሎት የዋጋ ንረት ብሎም ሕገወጥ ንግድን መከላከል በሚቻልበት ጉዳይ ላይ ከንግዱ ማህበረሰብና ከባለድርሻዎች ጋር ትናንት በመከረው በዚህ ውይይት ላይ ንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴርን ጨምሮ በሶስት ተቋማት የተከናወነ የዳሰሳ ጥናት ቀርቦ ነበር። በጽሑፉ እንደተመላከተውም፤ ከታህሳስ ወር 2011 ዓ.ም ጀምሮ ህብረተሰቡ በስፋት በሚጠቀምባቸው የፍጆታ ሸቀጦች በተለይም በምግብ ሰብል እንዲሁም አትክልትና ፍራፍሬ ላይ እየተስተዋለ ያለውን የዋጋ ጭማሪ ተከትሎ በአንድ አሀዝ ላይ የነበረው የዋጋ ግሽበት ወደ ሁለት አሀዝ ከፍ እያለ መጥቷል። ለዚህ ከሚጠቀሱ ምክንያቶች መካከል ደግሞ፤ በግብይት ሂደቱ የደላላ ጣልቃ ገብነት ዋነኛው ሲሆን፣ በተለይም በመርካቶ፣ መሳለሚያ፣ እህል በረንዳ፣ መገናኛ አካባቢ እና በአዲስ አበባ ዙሪያ ሱሉልታ፣ አሸዋ ሜዳ፣ ጣፎና በሌሎች ክልሎችም በስፋት የሚስተዋል ችግር ነው። በተመሳሳይ ምርትን በክምችት የመያዝ፣ ፍትሃዊ ያልሆነ የዋጋ ውድድርና ዋጋን መወሰን እንዲሁም ያለደረሰኝ ግብይት ማካሄድ እና የሀሰት ደረሰኝ መያዝን የመሳሰሉት የዋጋ ንረቱን አባባሽ ምክንያቶች ናቸው። ይሄም የኑሮ ውድነቱን መቋቋም ባለመቻሉ በዝቅተኛው የህብረተሰብ ክፍል ከፍተኛ ምሬትን እያስከተለ ሲሆን፣ ከጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ጀምሮ በየደረጃው የዋጋ ግሽበቱን መፍታት የሚያስችል ግብረ ሀይል ተቋቁሞ እና መነሻ ዕቅድ አዘጋጅቶ ወደ ሥራ ተገብቷል። ይህ እርምጃ ግን ከዳር የሚደርሰው የሁሉንም ድጋፍ ሲያገኝ መሆኑን መገንዘብ ይገባል። በዚህም ከአሁኑ ጀምሮ መጪውን የዘመን መለወጫ በዓል ምክንያት በማድረግ ዋጋ በመጨመር ህብረተሰቡን የሚያማርሩ ተግባራት እንዳይፈፀሙ ልዩ ትኩረት በመስጠት ለተግባራዊነቱ መረባረብም ይገባል። የውይይቱ ተሳታፊዎች እንደሚሉት፤ ችግሩ ስለመኖሩ በየጊዜው የሚነገር በየመድረኩም የሚነሳ ቢሆንም ስለችግሩ ከማውራት የዘለለ መፍትሄ የሚሰጥ እርምጃ ሲወሰድ አይታይም። ይህ ደግሞ ችግሩን ከማባባስ የዘለለ ሚና ስለማይኖረው ከሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ጀምሮ ሁሉም ባለድርሻ ኃላፊነቱን በመውሰድ የማስተካከያና ህግ የማስከበር እርምጃ መውሰድን ይጠይቃል። ለውጤታማነቱም ተቋማዊም ሆነ የባለድርሻዎች ቅንጅትን ፈጥሮ መስራት ይገባል። ከተሳታፊዎች መካከል ከሸማቾች ማህበር የመጡት አቶ ጌታሁን ደስታ እና አቶ አድማሱ በቀለ በየበኩላቸው እንደሚሉት፤ በየመድረኩ ስለችግሩ በተነሳ ቁጥር ተመሳሳይ ምክንያቶች ይደመጣሉ። በተለይ ደላሎች የግብይት ሰንሰለቱን እያወኩት ስለመሆኑ ጎልቶ ይነገራል። ይሄን መሰል ነገር መግለፅ ለህዝቡ የሚያተርፈው ነገር ባለመኖሩ ችግሩን የሚፈታ እርምጃ መውሰዱ ተገቢ ነው።ይህ ደግሞ አቅርቦትን የማሳደግ፣ አምራቾችን የመደገፍ፣ ማህበራትን የማጠናከርና ተደራሽ የማድረግን የመሳሰሉ ሥራዎችን ይፈልጋል። ደላላውን ማስወገድ የሚቻለውም ስለ ደላላው በማውራት ሳይሆን በሕግ እርምጃ በመውሰድና በቅንጅት ተናብቦ መስራት ሲቻል ነው። ይህ ካልሆነ ግን ዛሬ ላይ በትዕግስትና ትህትና እየጠየቀና እየጠበቀ ያለው ህዝብ በሆዱ የተመጣበት እንደመሆኑ እንዲነሳሳ ማድረግ ነው የሚሆነው። የገቢዎች ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ዘመዴ ተፈራ እንደሚሉት ደግሞ፤ አሁን እየተስተዋለ ያለው የዋጋ ንረትና ሕገወጥ ንግድ ስለ ችግር ከማውራት የዘለለ ሥራን ይፈልጋል። ይህ የሚሆነው ደግሞ ችግሩን በመለየትና እንደየባህሪው መፍትሄ የሚሆን የታቀደ የእርምት እርምጃ መውሰድ ሲቻል ነው። ለዚህም ግንዛቤን ከመፍጠር ጀምሮ ተገቢውን የህግ እርምጃ ተግባራዊ በማድረግ፤ በተቋማትም ሆነ በባለድርሻዎች መካከል ህብረት ፈጥሮ መስራት፤ ህዝቡንም ማሳተፍ ሲቻል ነው። በዚህ መልኩ ህዝብን አስገንዝቦ፣ ቅንጅት ፈጥሮና መንግሥትም በመዋቅሩ ያለውን ክፍተት ለይቶ ከተሰራ ችግሩን ከመከላከል አኳያ ውጤት ማምጣት ይቻላል። የዋጋ ንረቱ አንድም ከቁጥጥር ውጪ በሆኑ፣ አንድም መቆጣጠር በሚቻሉ ምክንያቶች የተፈጠረ መሆኑን የሚናገሩት የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስትሯ ወይዘሮ ፈትለወርቅ ገብረእግዚአብሔር በበኩላቸው፤ ከቁጥጥር ውጪ ያሉትን ተፈጥሯዊ የሆኑ ምክንያቶችን በእቅድና ጊዜ በሚጠይቁ ሥራዎች ለመፍታት የሚደረገው ጥረት እንደተጠበቀ ሆኖ መቆጣጠር ሲቻል ባለመስራት የተፈጠረውን የዋጋ ንረት መከላከል ለነገ የሚባል ሥራ አለመሆኑን ገልጸዋል። እንደ ሚኒስትሯ ገለጻ፤ የዋጋ ንረት ችግሩ ህብረተሰቡ በሚፈልገው ልክ ምርቶችን ማቅረብ ባለመቻሉ እንዲሁም ያለውን ምርትም ቢሆን በተገቢው መልኩ ካለማድረስ የመነጨ ነው። ይሁን እንጂ አሁን የሚታየው የተጋነነ የዋጋ ጭማሪ ከተጠቀሱት ምክንያቶችም በላይ የሆነ፤ የህዝቡን በተለይም ቋሚ ገቢ ያለውንና ድሃውን ህብረተሰብ እጅጉን የጎዳ ተግባር ነው። ችግሩን ከመከላከል አኳያም ምርታማነትን የማሳደግ፣ የገቢ ምርቶችን በአገር ውስጥ መተካት፣ አምራቹን የማበረታታት፣ የንግድ ሥርዓቱን ማስተካከልና መሰል እርምጃዎችን ይፈልጋል። ለችግሩ መፈጠርም ከመንግሥት ጀምሮ ሁሉም ኃላፊነት የሚወስድ ሲሆን፣ ችግሩን ከመከላከል አኳያም ሁሉም በኃላፊነት ሊሰራ የግድ ይላል። በመሆኑም ግንዛቤ ከማስያዝ፣ ደላሎችን በሕግ አሰራር ከማስወገድ፣ ለሕገወጥነት መንገድ የሚፈጥሩ ነጋዴዎችን አደብ ከማስያዝ አኳያ እርምጃዎች ይወሰዳሉ። በሂደቱም ችግሮችን ትናንሽ በማለት ከማለፍ ይልቅ መፍትሄ እየሰጡ መራመድም ተገቢ ነው።አዲስ
ዘመን ነሃሴ 28/2011ወንድወሰን ሽመልስ 