“ኢትዮጵያ መቼም ቢሆን በአባይ ውሃ የማልማት መብቷን ለድርድር አታቀርብም”ዶክተር ይልማ ስለሺ የታላቁ ህዳሴ ግድብ የተደራዳሪ ቡድን አባል
አዲስ አበባ፡-
ሰሞኑን በኢትዮጵያ፣ በሱዳንና
በግብጽ ሲካሄድ የነበረው
ድርድር ግብጽ ኢትዮጵያ
ወደፊት በአባይ ውሃ
ልማቶችን ስታካሂድ የእኔ
እውቅና ያስፈልጋታል የሚል ጥያቄ በማንሳቷ በአንጻሩ ደግሞ ኢትዮጵያ በአባይ ውሃ የማልማት መብቷን ለድርድር አታቀርብም በሚል ጽኑ አቋም በመያዟ ድርድሩ መቋረጡን የኢትዮጵያ ተደራዳሪ ቡድን አባል ገለጹ፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የውሃ መሀንዲስናየህዳሴው ግድብ ተደራዳሪ አባል የሆኑት ዶክተር ይልማ ስለሺ በህዳሴው ግድብ ድርድር ዙሪያ በተለይ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደገለጹት፤ ግብጾች በድርድሩ የህዳሴ ግድብ ውሃ አለቃቀቅ የእኛን ጥቅም ባስጠበቀና ወደፊት ኢትዮጵያ በአባይ ውሃ ልማቶችን ስታካሂድ ለእኛ አሳውቃችሁ፣ እኛ ከፈቀድን ወይም ኢትዮጵያና ግብጽ መስማማት ካልቻሉ ፍርድ ቤት ሄዳችሁ ፍርድ ቤቱ ከፈቀደ ነው ማልማት የምትችሉት የሚል ሃሳብ አንስተዋል፡፡ በአንጻሩ የኢትዮጵያ ተደራዳሪዎች ይህ ጉዳይ ሉዓላዊነታችንንና የዓባይ ውሃን የማልማት መብታችንን ስለሚጋፋ ተቀባይነት እንደሌለው በመግለጽ ድርድሩ ያለስምምነት ተቋርጧል፡፡ ባለፉት 11 ቀናት በአፍሪካ ህብረት አደራዳሪነት በህዳሴ ግድብ ዙሪያ በኢትዮጵያ፣ በሱዳንና በግብጽ ሲካሄድ የቆየው ድርድር በህዳሴ ግድብ ውሃ አሞላል፣ በግድቡ አሞላል ጊዜ የውሃ አለቃቀቅ፣ ግድቡ ከተሞላ በኋላ ስለሚኖረው የውሃ አለቃቀቅና ወደፊት የአባይ ውሃን የማልማት ጉዳዮች ላይ ያተኮሩ መሆናቸውን ዶክተር ይልማ አውስተው፤ ዋናው የግብጽ ጥያቄ ኢትዮጵያ ወደፊት በአባይ ውሃ የመልማት መብቷ በግብጽ በጎ ፈቃድ የተመሰረተ እንዲሆን ትፈልጋለች፤ በአንጻሩ ኢትዮጵያ መቼም ቢሆን በአባይ ውሃ የማልማት መብቷን ለድርድር አታቀርብም ሲሉ ገልጸዋል፡፡ ግብጽ ከኢትዮጵያ ጋር ያላት መሰረታዊ ልዩነት ወደፊት በአባይ ውሃ ላይ ልማቶች እንዴት ይቀጥላሉ የሚል መሆኑን ጠቅሰው፤ ኢትዮጵያ የአባይን ወንዝ በፍትሃዊ መልኩ የመጠቀም መብቷና ሉዓላዊነቷን የሚነካ ጥያቄን ፈጽሞ አትቀበልም ፤ ለድርድር የሚቀርብ ጉዳይም አይደለም ሲሉ ገልጸዋል፡፡ በተመሳሳይም የህዳሴ ግድብ ውሃ አለቃቀቅ ለግብጽና ለሱዳን ይበልጥ በሚጠቅም መልኩ እንዲሆን በድርድሩ በሁለቱ አገራት ተደራዳሪዎች ሃሳብ መቅረቡንና በተለይ በሱዳን ይበልጥ ጎልቶ የተነሳ ጥያቄ መሆኑን ገልጸው፤ የኢትዮጵያ ይህን ሃሳብ እንደማትቀበለውና የህዳሴው ግድብ የውሃ አለቃቀቅ የማይቋረጥ ቢሆንም የኢትዮጵያ ብዙ ኤሌክትሪክ ሃይል በፈለገችበት ጊዜና አነስተኛ ኤሌክትሪክ ሃይል የምትፈልግበት ጊዜያትና ወራቶች የሚለቀቀው የውሃ መጠን ስለሚለያይ ይህን ባገናዘበ መልኩ መሆን እንዳለበት አቋሟን ማሳወቋን ተናግረዋል:: ኢትዮጵያ በአባይ ውሃን
የማልማት ጉዳይ በግድቡ
ብቻ ላይ የሚወሰን
ሳይሆን የአገራችን የሉዓላዊነትና
የደህንነት ጉዳይም ጭምር
እየሆነ በመምጣቱ ውስጣዊ
አንድነታችንና ህዝባዊ ተሳትፎአችንን
ማጠናከር እንደሚያስፈልግ አሳስበው፤
በአባይ ውሃ በፍትሀዊ
መልኩ የማልማት መብታቸንን
ለዓለም ማህበረሰብ ለማስረዳት
የድርድሩን ወቅት ብቻ
እየጠበቅን ሳይሆን ቋሚ
በሆነ መንገድ መቀጠል
እንደሚያስፈልግም አብራርተዋል፡፡ በአፍሪካ ህብረት አደራዳሪነት ኢትዮጵያ፣ ሱዳንና ግብጽ በህዳሴ ግድብ ዙሪያ ባካሄዱት ድርድር ኬንያና ዴሞክራቲክ ኮንጎን ጨምሮ በርከት ያሉ በአፍሪካ ህብረት የተወከሉ አገራት፣ የአውሮፓ ህብረትና አሜሪካ የታደሙበት መሆኑን አውስተው፣ ኢትዮጵያ በአባይ ውሃ ላይ የምታነሳውን ፍትሀዊ የመልማት ጥያቄና የግብጽን “ውሃችንን አትንኩ”
የሚል ኢ ፍትሀዊ ፍላጎት ለዓለም ማህበረሰብ አጎልቶ ለማሳየት መልካም አጋጣሚ መሆኑን አመልክተዋል፡፡ የህዳሴው ግድብ የውሃ ሙሌት ሲጀመርም በዓለም ህብረተሰብ ዘንድ “ጉዳዩ አልቋል ምንድነው የሚከራከሩት” የሚል ሃሳብ ያመጣ እንደሆነ እንጂ በግብጾች በኩል በኢትዮጵያ ላይ በዲፕሎማሲም ሆነ በተለያየ መልኩ የሚያደርጉት ጫና በቀላሉ ይቆማል የሚል እምነት እንደሌላቸው አመልክተው፤ የውሃ ሙሌት በድርድሩ ላይ ሊኖረው የሚችለው ተጽእኖ ወደፊት የሚታይ ቢሆንም ግድቡ በአንድ ዓመት ተሞልቶ የሚያልቅ ባለመሆኑ ግብጾች በኢትዮጵያ ላይ የሚፈጥሩት ጫናና በአባይ ውሃ ላይ የሚያነሱት ጥያቄ ግድቡ እስኪጠናቀቅ ድረስ ሊቀጥል ይችላል ብለዋል፡፡ የህዳሴ ግድብ በዓመት አንድ ቢሊዮን ዶላር ገቢ ማስገኘት ብቻ ሳይሆን የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ ሶስትና አራት እጥፍ ያሳድገዋል ያሉት ዶክተር ይልማ፤ ለአገራችን ህዝቦች በተለይ በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ወጣቶች ኤሌክትሪክ ሃይል ላይ የተመረኮዘ ህይወት የሚቀይር የስራ ዕድል ይፈጥራል ሲሉ አብራርተዋል፡፡ በሶስቱ አገራት መካከል በህዳሴው ግድብ ዙሪያ የሚካሄደው ድርድር በአጭር ጊዜ ይቋጫል ብለው እንደማይገምቱ ገልጸው ድርድሩ ሊቀጥል አልያም ግብጾች ጉዳዩን ወደ ተባበሩት መንግስታት ጸጥታው ምክር ቤት ሊወስዱት እንደሚችሉ ተናግረዋል፡፡ ድርድሩ በአጭር ጊዜ ተቋጨም፤ አልተቋጨም ኢትዮጵያ አባይ ወንዝ በፍትሀዊና በምክንያታዊ የማልማት መብቷ በፍጹም ለድርድር እንደማይቀርብ ገልጸው፤ ኢትዮጵያ የወንዙን የታችኞቹ የተፋሰሱ አገራት ፍትሀዊ ይዞታቸው ላይ ጉዳት አታደርስም ብለዋል፡፡ በአፍሪካ ህብረት አደራዳሪነት በኢትዮጵያ፣ በሱዳንና በግብጽ በባለሙያዎችና በሚኒስትሮች ደረጃ ሲካሄድ የነበረው ድርድር በአምስት የቴክኒክና በሶስት የህግ ጉዳዮች ላይ ስምምነት መድረስ ባለመቻሉ ከሶስት ቀናት በፊት መቋረጡ ይታወሳል፡፡ በቅርቡም በአፍሪካ ህብረት የወቅቱ መሪ አማካኝነት የሶስቱ አገራት መሪዎች በድርድሩ ስምምነት ባልተደረሱባቸው ጉዳዮች ላይ አቅጣጫ ያስቀምጣሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡አዲስ ዘመን ሐምሌ10/2012 ጌትነት ምህረቴ 