ተስፈኛው የእምቦጭ ትራክተር … ፡፡
ባሕር ዳር፡ መስከረም 12/2013ዓ.ም (አብመድ) ‘‘ያገሩ ሰርዶ ባገሩ በሬ’’ እንዲሉ አበው ለጣና ሐይቅ እምቦጭ አረም ማስወገጃ ከውጭ ከሚገቡት ማሽኖች የተሻለ በሀገር ውስጥ መሠራቱን ባለሙያው ነግረውናል፡፡ ከውጭ ከሚላኩ ማሽኖች ይልቅ በሀገር ልጅ ለሁለት ዓመታት ተሠርተው ሰኔ 2012 ዓ.ም ሥራ ላይ የዋሉት ትራክተሮች ተስፋ የሚሰጡ መሆናቸውንም የጣና ሐይቅና ሌሎች ውኃማ አካላት ጥበቃና ልማት ኤጀንሲ አመላክቷል፡፡ትራክተሮቹን የሠሯቸው ባለሙያ በጣና ሐይቅ ላይ የተከሰተውን የእምቦጭ አረም ለማውጣት ‘‘የሚያስፈልገው ፍላጎትና ትኩረት ነው’’ ብለው ያምናሉ፡፡ በብዙ ሚሊዮን ወጪ ጣና የሚደርሱ ማሽኖች ሰምጠውና ከጅምሩ ተበላሽተው ተጨማሪ ችግሩ መሆናቸው ደግሞ ሁሌም እንደሚያሳስባቸው ጠቁመዋል፡፡ግለሰቡ ‘‘የጣና ሕመም ሕመሜ ነው’’ ብለው ለዓመታት ለጣና ሐይቅ ደኅንነት እየሠሩ ነው፡፡ 25 ዓመታትን በሀገሪቱ በሚገኙ ትልልቅ የኢንጅነሪንግ ተቋማት ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ ባለሙያነት አገልግለዋል፡፡ ከሌሎች ተቋማት ያገኙትን ልምድ በመጠቀም የጣናን እምቦጭ ለማስወገድ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ ጓዛቸውን ጠቅልለው ጣና ሐይቅ ላይ ከትመዋል፡፡ ከዚያም በሀገር ውስጥ ቁሳቁሶች ብቻ ገጣጥመው የሠሯቸው የእምቦጭ ማስወገጃ ትራክተሮችን አበርክተዋል፡፡ትራክተሮቻቸው እውን ለመሆን የበርካታ ለጋሾችን ኪስ አልተማጸኑም፤ በሚሊዮኖች የሚቆጠር የመንግሥት ካዝናንም አልጠየቁም፤ ብዙ ወጥቶባቸው በጥቂቱ እንደተቀጩ ትራክተሮችም እንከን ገጥሟት አልቆሙም፡፡ አሁንም ብዙ ሚሊዮን ከወጣባቸው በላይ ልቀው እየሠሩ መሆኑን ይናገራሉ፡፡አቶ ሞገስ ባየህ ይባላሉ፡፡ ሙያቸውን ተጠቅመው ለጣና ፈውስ የሚያመጣ ትራክተር በራሳቸው ፈጠራ ሠርተዋል፡፡ ‘‘እምቦጭን ለማስወገድ በርካታ ተመራማሪዎች ለመሳተፍ እንደሚረባረቡ አውቃለሁ፤ ይሁን እንጂ እስካሁን ከውጪ ሀገር የመጡ ማሽኖችም ሆኑ ምርምሮች ውጤት አላመጡም፡፡ የእኔዎቹ ግን ከሁለት ዓመታት ሥራ በኋላ እምቦጭን ከጣና የማውጣት ሥራ ጀምረዋል’’ ብለዋል፡፡በሀገር ውስጥ ቁሳቁስ የተሠሩት ትራክተሮች ከሌሎች ትራክተሮች ለየት የሚያደርጓቸው ነገሮች እንዳሉም አቶ ሞገስ አስረድተዋል፡፡አቶ ሞገስ ሦስት ዓይነት ትራክተሮች እምቦጩን ለማውጣት ይጠቀማሉ፤ ስለዓይነታቸውና ፋይዳቸውም በዝርዝር ተናግረዋል፡፡ ‘‘አንደኛው 54 ሜትር ካሬ በአንድ ጊዜ ከውኃ ላይ ያለውን እንቦጭ ማውጣት የሚችል ነው፡፡ ሁለተኛው 6 ኩንታል ከ58 ኪሎ ግራም በአንድ ጊዜ ይዞ የሚወጣ ነው፡፡ ሦስተኛው ደግሞ ከሁለተኛው ትራክተር እንቦጩን ተቀብሎ በመጫን ራቅ ባለ ማስወገጃ የሚጥል ነው’’ ይላሉ፡፡ ይህም ለዓመታት እምቦጩ ከሐይቁ ሳይርቅ ይወገድ የነበረበትንና መልሶ እንዲገባ የሚያደርገውን ሁኔታ ያስቀረ መሆኑን ያምናሉ፡፡አቶ ሞገስ እምቦጭን በፈጠራ ትራክተሮቻቸው ከማውጣት ባሻገር በክልሉ በተለያዩ አካባቢዎች ቆመው የሚኖሩ ከ10 በላይ ትራክተሮችን በመጠገንም የእምቦጭ አረሙን በማስወገድ ሥራው የማመላለስ ተግባር እንዲወጡ አድርገዋል፡፡አንድ ትራክተር በአንድ ቀን እስከ 7 ሺህ 500 ሜትር ካሬ ማጽዳት እንደሚችል አቶ ሞገስ ተናግረዋል፡፡ በማዕከላዊ ጎንደር ዞን ጎንደር ዙሪያ ወረዳ ሸሃ ጎመንጌ ቀበሌ መነሻ በማድረግ እምቦጭ የወረረውን ጣና ሐይቅን የማጽዳት የቤት ሥራቸውንም ቀጥለዋል፡፡ ከሰኔ 12/2012 ጀምሮ በ60 ቀናት ብቻ ከ60 እስከ 80 የፈረስ ገልበት ባላቸው ሦስት ትራክተሮች 51 ሺህ ሜትሪክ ቶን እምቦጭ ማውጣት እንደቻሉ ተናግረዋል፡፡ በዚህም ከሐይቁ 50 ሄክታር የውኃ አካል ከአረሙ ነጻ ማድረግ ችለዋል፡፡አቶ ሞገስ በ2013ዓ.ም የክልሉ መንግሥት ለጣና ሐይቅ ትኩረት ሰጥቶ ከ300 በላይ የፈረስ ጉልበት ያላቸው 20 ትራክተሮችን ማቅረብ ቢችልና የማሽኖች ጥገና ወርክሾፕ ቢፈጠር እምቦጩን አንድ ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ሙሉ በሙሉ መፍታት ይቻላል ብለዋል፡፡አቶ ሞገስ የእርሳቸው ማሽን ከሌሎች የሚለዩባቸው ጉዳዮችን ሲያስረዱም ‘‘ሙሉ በሙሉ በአንድ ማሽን እምቦጩን አውጥቶ ወደሌላ ትራክተር የሚጭን ነው፤ አረሙን ሙሉ በሙሉ ከእነስሩ የሚያወጣ ነው፤ ሐይቁ ላይ መደፍረስ እንዳይፈጠር ያጸዳል፤ በሀገር ውስጥ የተሠራና በ500 ሺህ ብር ወጪ ብቻ ሊሠራ የሚችል መሆኑ መለያው ነው’’ ይላሉ፡፡‘‘መንግሥት፣ ሕዝብና ለጋሾች አረሙ ከተወገደ በኋላ ለሌላ ሥራ የማይውሉ ማሸኖችን ለማምጣት ከፍተኛ ወጪ ባያወጡ ደስ ይለኛል’’ ሲሉም ተናግረዋል፡፡ የእርሳቸው ትራክተሮች ግን ይህንን ሥራ ካጠናቀቁ በኋላ ለግብርና ሜካናይዜሽን ተግባራት ቀጥተኛ ሚና ያላቸው በመሆኑና በጥቂት ገንዘብ የሚሠሩ በመሆናቸው አዋጭ መሆናቸውን ይመክራሉ፡፡