Eusa
Eusa, pe Enez-Eusa, zo un enezenn hag ur gumun a-vaez da aodoù kornôg Bro-Leon, e gwalarn departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Eusaiz, Isañviz a vez graet eus an enezourien, ha Maoutiged eo o lesanv en abeg da vent vihan deñved an enez.

Bourc'h Lambaol eo an tolpadur-tud brasañ.

Douaroniezh

Anv 
En Henc'hres e oa anavezet an enez dindan an anv Ουξισάμα Ouxisáma, diwar ar galianeg ux- "uc'h, uhel" ha -sama "-kenañ", peogwir e vez gwelet a-bell. Uxantis e oa an anv latin en Itinerarium Antonini, Ussant e galleg e 1350 ha Ouessant e galleg hiziv. Heißant eo an anv nederlandek a lenner war ar c'hartennoù kozh (e C. de Finesterre), hag Ushant eo an anv saoznek.

Brezhoneg 
Ur studiadenn diwar-benn brezhoneg Eusa gant Dom Malgorn a voe embanneten Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest e 1909

Ar Brezoneg er Skol 
 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

Ya d'ar Brezhoneg 
 D'an 23 a viz Gouere 2009 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.

Ardamezioù

Istor

Henamzer 
Meneget e voe Enez-Eusa gant an douaroniour henc'hresian Eratosthenes en trede kantved a-raok Jezuz-Krist.
 Darempredet e veze gant an drouized en amzer ar Gelted kozh.

Gweladennet e voe Eusa gant Paol Aorelian.

Gwastet e voe gant ar Saozon.

Adstaget e voe ouzh rouantelezh Frañs.

Dispac'h Gall 
 Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Yves Laot, ha gant Jean-Marie Trebaol, kure.



Brezel-bed kentañ 
 Mervel a reas 82 waz eus ar gumun, da lavarout eo 2,78% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

Eil Brezel-bed 
 Merval a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
 Nijerezioù ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) aet d'ar strad : d'ar 27 a viz Meurzh 1941 e kouezhas un nijerez Blenheim IV marilhet T2332 ha kodet PZ-O eus ar 53th Squadron er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he zri nijour, unan anezhe a voe douaret e bered kumun Gwidel hag unan all e Perroz-Gireg, ne voe ket kavet korf an trede hini ; d'ar 5 a viz Ebrel 1941 e kouezhas un nijerez Hampden marilhet AD738 ha kodet VN-? eus ar 50 Squadron er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he fevar nijour, ne voe kavet korf ebet ; d'an 10 a viz Ebrel 1941 e kouezhas un nijerez Spitfire I marilhet P9396 ha kodet LY-? eus ar 1st Photographic Reconnaissance Unit Squadron er mor en norzh da Eusa ; lazhet e voe he levier, ne voe ket kavet e gorf ; d'ar 4 a viz C'hwevrer 1942 e kouezhas un nijerez Whitley V marilhet P5050 ha kodet YG-M er mor nepell eus Keranchas ; he c'hwec'h nijour a voe tapet gant an Alamaned. 
 Nijerezioù aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) aet d'ar strad : d'ar 18 a viz Du 1942 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-10-BO (anvet Floozy, marilhet 41-24474 ha kodet GY-?) er mor etre Eusa ha Beg Lokmazhe gant dek den e bourzh ; nav anezhe a voe tapet gant an Alamaned, ne voe ket adkavet an dekvet hini ; d'ar 6 a viz Genver 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-24D-15-CO (anvet "Short Snorter" ha marilhet 41-23997, 1st Squadron, 480th Antisubmarine Group) e donvor Eusa gant eizh den en e vourzh ; ne voe ket adkavet ar c'horfoù ; d'ar 16 a viz Ebrel 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-24D-15-CO (anvet "Missouri Sue", marilhet 41-24122 ha kodet YM-?) e donvor Eusa gant dek milour en e vourzh ; ne voe adkavet korf ebet; d'ar 1añ a viz Mae 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-25-BO (anvet "Vertigo", marilhet 41-24547 ha kodet OR-T, 8 Air Force, 91 Bomb Group, 323 Squadron, diazezet e Bassingbourn) er mor e Baz ar Fourn nepell diouzh Eusa gant dek milour en e vourzh ; o tistreiñ eus ur vombezadeg e Sant-Nazer edo an nijerez pa voe taget gant nijerezioù alaman Focke-Wulf 190 ; tapet e voe pemp nijour gant an Alamaned, mervel a reas ar re all, met ne voe ket kavet o c'horfoù.

Brezel Indez-Sina 
 Mervel a reas pemp milour eus ar gumun.

Monumantoù ha traoù heverk 

 Aodoù roc'hellek gant porzhioù bihan (Porzh Arlann, Porzh an Ejen, Porzh Lambaol, Porzh ar Stif, Porzh Yuzin);
 Chapel Sant-Gwenole, kouezhet en he foull.
 Chapelioù Sant-Gweltaz ha Kêrber.
 Ekomirdi Niou-Uhelañ, mirdi teknikoù ha hengounioù Eusa.
 Iliz Sant Pol Lambaol 19 : delwennoù eus an 17/18 kentved.
 Kroazioù niverus.
 Mirdi an Tourioù-tan hag ar Balizennoù
 Milin adsavet.
 Mogerioù mein anvet "ar gwaskedoù".
 Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
 Tour-tan ar Stif (1699).
 Tour-tan ar C'hreac'h (1863).
 Tour-tan ar Gazeg (1911).
 Tour-tan Kereon (1916).
 Tour-tan an Ividig (1936).
 Bezioù ar C'hommonwealth

E-kerzh ar Brezel-bed kentañ e varvas an aluzenner.

Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Melestradurezh

Gevelliñ

Eusa el livouriezh

Tud

Tud ganet eno 
 Michel Jaouen (1920), beleg

Tud interet eno
Jean-Yves Cozan (1939-2015), politiker, kuzulier kanton etre 1978 ha 2015.

Tartan 
Abaoe 2010 he deus Enez Eusa deus un tartan: .

Levrlennadur 
 Patrig Gouedig, Enez-Eusa: Envoriou Tud Eusa, Embannadurioù Brud Nevez, 1984, 279 p.

Liammoù diavaez 
  Lec'hienn ti-kêr Eusa
  Eusa war lec'hienn Geobreizh

Notennoù ha daveoù 

Eusa
Inizi Bro-Leon
Kumunioù Penn-ar-Bed
Kumunioù Bro-Leon
Eusa
Ar Brezoneg er Skol
Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed
Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed