Ettore Tolomei
Ettore Tolomei (Rovereto, 16 a viz Eost 1865 - Roma, 25 a viz Mae 1952) a oa ur c’hazetenner hag ur politikour italian, broadelour ha faskour. Anvet e voe da senedour e 1923 ha noplaet e voe gant ar roue Vittorio Emanuele III, evel Conte della Vetta e 1937. Brudet eo e labour evit italianekaat lec’hanvioù Tirol ar Su hag abalamour da se e vez gwelet fall gant alamanegerien ar vroig-se, tra ma vez graet ur "brogarour" anezhañ gant Italianed zo.

E vuhez 
Ganet e voe Ettore Tolomei e 1865 e Rovereta, e Trentino a oa da neuze en Aostria. E-pad e yaouankiz e tommas ouzh mennozhioù ar vrogarourien italian ha mont a reas d’ober e studioù da Firenze ha Roma, ha n’eo ket da Aostria. Goude e studioù e rankas mont d’ober e goñje en arme Aostria ha daremprediñ a reas neuze kentelioù douaroniezh e skol-veur Vienna.

Ur wech distroet da Roma, e 1890, e savas ur gelaouenn anvet La Nazione Italiana, ma c‘houlenne e vefe brasaet Italia ha staget outi an holl zouaroù ma oa italianegerien hag a oa o chom e stadoù estren. E rannvro orin, Trentino, a oa da stagañ ouzh Italia evitañ eta, ha mont a rae zoken betek goulenn en em astennfe Italia betek linenn disrann an doureier ha betek menezioù uhelañ an Alpoù. E 1906 ez eas da chom da Montan e proviñs Bozen ha sevel ur gelaouenn all anvet Archivio per l'Alto Adige. An anv "Alto Adige" choazet gantañ evit ar vro a oa bet anv un departamant e Rouantelezh Italia krouet gant Napoleon. Er gelaouenn e oa pennadoù a glaske diskouez e oa Tirol ar Su ur vro "italian" ha savet e voe kantadoù a anvioù italianek evit lec’hioù ar rannvro-se, ha n’o doa betek neuze nemet anvioù alamanek pe anvioù ladinek. Hervez Tolomei avat e oa bet alamanekaet an anvioù-lec’h er vro-se gwechall ha ne rae-eñ nemet aditalianekaat anezho.

E-pad ar Brezel-bed Kentañ e stourmas Tolomei en arme Italia. E 1918 ez eas da chom da v-Bozen (anvet "Bolzano" gantañ) hag e 1919 e voe kaset da Vro-C’hall, asambles gant dileuridi all eus Italia, evit kemer perzh el labour da sevel feurioù-emglev Versailhez ha Trianon. Neuze e voe lakaet an harzoù etre Aostria hag Italia war linenn disrann an douerier ha lakaet Tirol ar Su en Italia. 

Anvet e voe Tolomei da "Commissario alla Lingua ed alla Cultura in Alto Adige" e Bozen. D’an 2 a viz Here 1922 ez eas, e penn ur strolladig "Rochedoù Du" faskour, da aloubiñ ti-kêr Bozen ha da skarzhañ ar maer dilennet, un alamaneger. E 1923 e voe anvet Tolomei da senedour evit e drugarekaat. Diwezhatoc’h e voe anvet da "gont" gant ar roue Vittorio Emanuele III : "Comte de la Vetta", diwar an anv-lec’h savet gantañ evit unan eus menezioù uhelañ Tirol ar Su, ar Glockenkarkopf ("Vetta d’Italia" en italianeg).

E-pad an Eil Brezel-bed e paouezas Tolomei gant ar politikerezh. Harzet e voe gant an Alamaned, e miz Gwengolo 1943, pa voe aloubet hanternoz Italia ganto. Bac’het e voe e kamp-bac'h Dachau da gentañ hag en ul lec’h all da c’houde, e Thüringen. E 1945 e voe dieubet ha distreiñ a reas da Italia. Goude ar brezel e skrivas e eñvorennoù, embannet e 1948. Mervel a reas e Roma d’ar 25 a viz Mae 1952 ha beziet e voe er geriadenn ma oa bet o vevañ, e Montan.

E oberenn
Evit Ettore Tolomei e oa Tirol ar Su un douar italian da gentañ hag aostrian e oa bet e-pad un nebeud kantvedoù hepken. Abalamour da se e ranke ar vro-se dont da Italia en-dro hag e ranke an anvioù-lec’h enni bezañ italianek.

E 1916, a-raok ma vefe Italia o kemer perzh er Brezel-bed Kentañ, e oa bet krouet ur bodad, renet gant Tolomei evit treiñ lec’hanvioù an "tiriad a vo aloubet dizale". Gant ar bodad-se e voe troet tost da  anv. Adalek miz Mezheven 1916 e voe embannet an Archivio per l'Alto Adige, ur gelaouenn vloaziek, savet gant Tolomei ivez, enni pennadoù a glaske prouiñ e oa Tirol ar Su un douar italian.

Gant Tolomei e-unan e voe krouet  lec'hanv italianek. Adalek deroù ar bloavezhioù 1920 e voe lakaet an anvioù italianek-se en implij gant ar renad faskour, evit italianekaat Tirol ar Su.

Hiziv c'hoazh e talvez ar braz eus an anvioù savet gant Tolomei da anvioù italianek ofisiel eno, e-kichen an anvioù alamanek ha ladinek implijet war an dachenn.

Gwelet ivez
Teofil Jeused

Liammoù diavaez  
 Prontuario dei nomi locali dell'Alto Adige 
Why an Italian row over place names is dredging up memories of fascism, BBC News, 1 May 2017 

Lec'hanvadurezh
Broadelourien Italia 
Ganedigezhioù 1865
Marvioù 1952