Emil Masson
Emil ar Mason, bet ganet Émile Désiré Masson d'an 28 Gouhere 1869 e Brest ha marvet d'an 9 C'hwevrer 1923 e Pariz, a oa ur skrivagner hag ur prederour diveliour breizhat. Skrivet en deus ivez dindan an anvioù-pluenn Ewan Gweznou, Ionn Prigent, Rer Houarn ha Y. Brenn.

Ganet e oa bet e Bro-Leon, met ne oa ket bet desavet e brezhoneg. E Pariz e oa bet war e studi (tapet gantañ div aotreegezh, war ar brederouriezh ha war ar saozneg), hag eno e krogas da vezañ dedennet gant ar strolladoù a-du gant Dreyfus hag ivez gant ar strolladoù enep an arme, ha gant an diveliouriezh dre vras. Kelenner war ar saozneg e teuas da vezañ, e lise Pondivi.

Bet eo bet eil prezidant kevrenn lennegel an Union Régionaliste Bretonne ha war an-dro ezel eus poellgor-skrivañ Breiz Dishual, a oa kazetenn Strollad Broadel Breiz.

Krouet en doa e 1913 ar gazetenn diveliel divyezhek, Brug. 

Stourm a reas gant e bluenn a-enep mennozhioù enepbrezhoneg embannet e-barzh La Pensée Bretonne, kelaouenn an alvokad sokialour Yves Lefèvre.

A-hed ar Brezel-bed kentañ ez eo bet e-touez ar re ral en tu-kleiz o klask sevel o mouezh a-enep ar brezel.

Mignon e oa d'an diveliourien Pyotr Kropotkin hag Élisée Reclus, da Louise Michel, da Jean Grave, d'ar barzh Charles Péguy, bet sokialour ha troet a-du gant ar vroadelouriezh c'hall, ha d'ar skrivagner Romain Rolland.

E vuhez-pad en deus klasket Emil ar Mason liammañ e stourm evit Breizh hag ar brezhoneg ouzh an etrebroadelezh. E garantez ouzh pobl e vro c'henidik ne oa, a-benn ar fin, nemet stumm lec'hel e garantez ouzh an denelezh.

Oberennoù 
 Lettre d'un répétiteur en congé, Pariz, Union pour l'action morale, 1899.
 Yves Madec, professeur de collège, Pariz, Cahiers de La Quinzaine, 1905.
 Les rebelles, Pariz, Librairie les pages libres, 1908.
 Antée - Les Bretons et le Socialisme, Gwengamp, Toullec et Geffroy, 1912.
 Les hommes illustres et leurs paroles inouïes, e 1919
 L’Utopie des îles bienheureuses dans le Pacifique, Pariz, Rieder, 1921.

Troidigezhioù 
Troet en deus e galleg, asambles gant e wreg Elsie Masson, ur C'hallez a orin kembreat anezhi, ur bern levrioù bet skrivet gant Thomas Carlyle.
 Lectures littéraires. Pages choisies des grands écrivains : Carlyle, Pariz, Armand Colin, 1905.

Graet en deus war-dro ar gazetenn Brug eus 1913 da 1914. Ehanet e voe an embann abalamour d'ar brezel.

Levrlennadur 
Giraud, J. Didier & Giraud, Marielle : Émile Masson, professeur de liberté. Chamalières : Éditions Canope, 1991 
Émile Masson, prophète et rebelle (actes du colloque international de Pontivy, 26, 27 hag 28 a viz Gwengolo 2003, dindan renerezh J. Didier ha Marielle Giraud ; rakskrid gant Edmond Hervé). Roazhon : Presses universitaires de Rennes, 2005
Broudig, Fañch : Eun dra bennag a zo da jeñch er bed. Brud Nevez. Adembannadur al levr Al Liberterien hag ar Brezoneg, 1983, dastumet ennañ ar pennadoù brezhonek a oa bet embannet e-barzh Brug gant tud evel Jos "Dirlemm" ar Bras.
Broudic, Fañch : La polémique entre Y. Le Febvre et E. Masson à propos de la langue bretonne. In : Études sur la Bretagne et les pays celtiques. Mélanges offerts à Yves Le Gallo. Brest : CRBC, 1987, pp. 47-56.
Le Coadic, Ronan : La seconde mort d'Emile Masson
Raoul, Lukian : Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien, Al Liamm, 1992, pp. 300-301

Notennoù 

Ganedigezhioù 1869
Marvioù 1923
Meneger ar skrivagnerien
Skrivagnerien c'hallek
Troourien c'hallek
Skrivagnerien Breizh
Prederourien Breizh
Anarkourien Breizh
Emsav Breizh
Strollad Broadelour Breiz