Johann Pachelbel
Johann Pachelbel (distagadur LFE: ['joːhɑn 'paxɘlbɛl]), bet badezet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1653 e Nürnberg, marvet eno d'an 3 a viz Meurzh 1706, a oa ur sonaozour, un ograouer hag ur c'helenner alaman en amzervezh ar stil barok (~1600-1764).
Brudet eo evit bout kaset hengoun an ograoù en Alamagn ar Su d'e bep gwellañ. Savet en deus kalz oberennoù lik ha relijiel ; dre e labour war framm ar fugennoù hag ar c'horaloù-rakkerzh ez eo unan eus ar sonaozourion bennañ eus e amzer.

Berzh bras a reas sonerezh Johann Pachelbel a-hed e vuhez. Kalz skolidi en devoa, ha dont a reas e sonerezh da vout ur patrom evit sonaozourion Alamagn ar Su hag ar C'hreiz. Hiziv an deiz ez eo anavezet dre e "Ganon ha jig e Re muiañ" (Kanon und Gigue in D-Dur), e Chakonenn e Fa leiañ, hag dre argemmoù an Hexachordum Apollinis.

Levezonet e voe Johann Pachelbel gant sonaozourion alaman evel Johann Jakob Froberger (~1616-1667) ha Johann Kaspar Kerll (1627-1693) koulz ha gant an Italianed Girolamo Frescobaldi (1583-1643) pe c'hoazh Alessandro Poglietti (~1610-1683). Desket en devoe ivez digant sonaozourien c'hall ha re Nürnberg. Dre e zoare kendonel e levezonas d'e dro ar sonaozour Johann Sebastian Bach (1685-1750).

Buhez

1653-1674 : yaouankiz ha desavadur e Nürnberg, Altdorf ha Regensburg 

E Nürnberg e voe ganet Johann Pachelbel, mab d'ar marc'hadour gwin Johann Hans Pachelbel ha d'e wreg Anna Maria Mair. Ne ouzer ket deiziad resis ganedigezh ar sonaozour, a zeuas er bed e miz Eost hep mar peogwir e voe badezet d'ar 1añ a viz Gwengolo.

Kenteliet e voe war ar sonerezh gant Heinrich Schwemmer (1621-1696), a voe kiniad iliz Sant-Sebaldus e Nürnberg diwezhatoc'h hag en devoa desket sonerezh gant Johann Erasmus Kindermann (1616-1655), unan eus diazezerion hengoun ar sonerezh e Nürnberg.
Hervez Johann Mattheson, anezhañ un arbennigour diwar-benn Johann Palchelbel, e oa Pachelbel yaouank donezonet-dreist war ar sonerezh.
Da skol gentañ-derez St-Lorenz Hauptschule e Nürnberg ez eas, hag en Auditorio Ægediano kent bout studier e Skol-Veur Altdorf e 1669 ; en hevelep bloavezh e voe gopret evel ograour iliz St-Lorenz.
Ne oa ket echu e vloavezh kentañ er skol-veur ma rankas J. Pachelbel he kuitaat abalamour d'an diouer ag arc'hant. E 1670, mennet da beurechuiñ e studioù, ez eas da yalc'hadour e Gymnasium Poeticum Regensburg. Ker skoet e voe pennadurezhioù ar skol gant testenioù Johann Pachelbel ma voe degemeret dreist ar feurbarzh.

Aotre a voe roet dezhañ da studiañ ar sonerezh e-maez eus ar Gymnasium. Digant Kaspar Prentz en devoe kentelioù ; dre ma oa Prentz levezonet gant sonaozourion italian evel Giacomo Carissimi (1605-1674) ez eo hep mar dre e gelenner nevez e savas e Pachelbel deur ouzh ar sonerezh italian hag ar sonerezh relijiel katolik dre vras.

1673-1690 : remzad micherel e Wien, Eisenach hag Erfurt 
E 1672 ez eas Johann Pachelbel da Eichstätt, hag e 1673 en em stalias e Wien evel eilograouer en iliz-veur St-Stephan. Bras e oa pouez Wien evit a sell ouzh ar sevenadur en impalaeriezh Habsburg d'ar mare-se, ha war-du ar sonerezh italian e oa troet ar c'hiz eno. Pevar bloavezh a dremenas Johann Pachelbel e Wien, o teskiñ ar sonerezh katolik bet savet gant Alamaned hag Italianed.

E 1677 ez eas da Eisenach, ma kavas labour evel ograouer dindan ren Kapellmeister Daniel Eberlin (1647-1715) e lez Johann Georg I, dug Sachsen-Eisenach.
Eno e kejas ouzh ar familh Bach, pa 'z eo Eisenach kêr-c'henidik Johann Ambrosius Bach, anezhañ tad Johann Sebastian Bach ; dont a reas Pachelbel yaouank (24 bloavezh) da vout mignon d'ar familh, ha heñcher he bugale.
E 1678, pa varvas Bernhard II, dug Saks-Jena, anezhañ breur Johann Georg I, en em gavas Johann Pachelbel dilabour ; goulenn a reas ul lizher-testeni digant e gelenner Eberlin, a skrivas e oa ar soner yaouank einen perfekten und raren Virtuosen, "ur mailh disi ha dibaot". Al lizher-se gantañ e kuitaas Pachelbel kêr Eisenach d'an 18 a viz Mae 1678.

Miz war-lerc'h e oa ograour e Predigerkirche Erfurt. Chom a reas mignon d'ar familh Bach, pa oa-hi anavezet-mat e kêr, ha paeron e voe da Johanna Juditha, merc'h da Johann Ambrosius Bach. Kentelioù sonerezh a roas da Johann Christoph Bach (1671-1721), anezhañ breur henañ Johann Sebastian, ha bevañ en un ti a oa perc'hennet gant Johann Christian Bach (1640-1682).
Daouzek bloavezh-pad e chomas Johann Pachelbel en Erfurt, hag eno e c'hounezas brud unan eus ar sonaouzourien alaman bennañ evit an ograoù. Dont a reas da vout un arbennigour war ar c'horaloù-rakkerzh, rak ret e oa dezhañ o sevel evit an Iliz hervez e gevrad-labour.
E 1682 e varvas Johann Christian Bach. E 1684 e prenas Johann Pachelbel an ti digant an intañvez, hag e 1686 e voe kinniget dezhañ ar garg ag ograouer en iliz St-Trinitatis e Sonderhausen e Thüringen. Dre ma oa ret dezhañ, dre gevrad, goulenn ali e implijerion kent respont da ginnig pe ginnig e tivizas chom en Erfurt : kresket e voe e c'hopr, hag en Erfurt e chomas pevar bloavezh pelloc'h.

Div wezh e timezas Johann Pachelbel en Erfurt : e 1681 gant merc'h Stadt-Major kêr, Barbara Gabler, a varvas e 1683 e-kerzh ur barrad bosenn, hag e 1684 gant Judith Trummert, anezhi merc'h d'ur mintour. Pemp mab ha div verc'h a voe d'ar c'houblad ; Wilhelm Hieronymus (1685-1764) ha Karl Theodorus (1690-1750) a voe ograourion d'o zro. O breur Johan Michael a voe un oberour ograoù e Nürnberg, hag o c'hoar Amalia a c'hounezas brud evel livourez hag engraverez.

1690-1706 : an diwezh e Stuttgart, Gotha ha Nürnberg 

Pa oa o klask gwelloc'h gopr e roas Johann Pachelbel e zilez a soner ha kelenner en Erfurt d'ar 15 a vir Eost 1690, ha pemzektez goude, d'ar 1añ a viz Gwengolo, e voe gopret evel ograour e lez Magdalena Sibylla von Hessen-Darmstadt, dugez Württemberg e Stuttgart.
Mat e oa ar garg, met daou vloaz war-lerc'h e rankas ar soner tec'hel a-zirak tagadennoù ar C'hallaoued e-kerzh Brezel an Nav Bloaz. Labour a gavas evel ograour e Gotha, ma chomas tost da dri bloavezh-pad adal an 8 a viz Du 1692. Eno ez embannas, e 1693, e levr sonerezh katolik nemetañ, Acht Chorale zum Praeambulieren ("Eizh koral-rakkerzh"). Pa oa e Gotha e voe kinniget dezhañ ur garg e Stuttgart hag unan arall e skol-veur Oxford ; nac'hañ a reas bewezh.

E 1695 avat, pa varvas Georg Kaspar Wecker, anezhañ ograour en iliz St-Sebaldus e Nürnbeg, ez asantas azezañ war ar gador lezet dieub.
E Nürnberg e tremenas an nemorant eus e vuhez, hag eno ez embannas an dastumad Musicalische Ergötzung ("Plijadur sonerezhel") koulz hag e Hexachordum Apollinis (1699) a zedias d'ar sonaozour dan-german Dieterich Buxtehude (~1638-1707). D'ar mare-se ivez e savas Concertato Vesper evit ar gousperoù diwar levezon ar sonerezh italian, ha tost da 100 fugenn evit ar Magnificat.

D'ar 5 pe d'ar 6 a viz Meurzh 1706 e varvas d'an oad a 52 vloaz, ha d'an 9 e voe beziet e bered St-Rochus (Rochuskirchhof) e Nürnberg.

A-dra-sur e voe Johann Pachelbel ar mestr-sonaozour diwezhañ en hengoun Nürnberg, hag en Alamagn ar Su dre vras.

Hêrezh 
Unan eus ar sonaozourion varok diwezhañ e voe Johann Pachelbel, setu n'en devoe ket gwall vras levezon war e warlerc'hidi Giuseppe Domenico Scarlatti (1685-1757), Georg Friedrich Händel (1685-1759) pe c'hoazh Georg Philipp Telemann (1681-1767), a reas al liamm etre dibenn ar stil barok ha deroù ar sonerezh klasel.
Ameeun e voe levezon Pachelbel war Johann Sebastian Bach, a voe kenteliet gant e vreur Johann Christoph, unan eus skolidi ar mestr ; war-du sonerezh Germania an Norzh e troas J. S. Bach avat, dre studiañ labour Dieterich Buxtehude, Johann Adam Reincken (1643-1722) ha Georg Böhm (1661-1733).
Levezonet-bras gant Pachelbel e voe ar sonaozour Johann Gottfried Walther (1684-1748), a zo bet lesanvet an eil Pachelbel gant Johann Mattheson.

En XVIIIvet kantved ez eas ar stil barok er-maez a c'hiz, hag ankouaet e voe e sonaozourion. E Nürnberg hag Erfurt e kendalc'has an ograourion da seniñ oberennoù Pachelbel gwezh ga gwezh arall, met dre vras e veze kavet c'hwezh ar c'hozh gant ar sonerezh-se.
En hanterenn gentañ an XIXvet kantved e voe embannet un tamm eus sonerezh Johann Pachelbel evit an ograoù, ha lod kerzonourion a grogas da soñjal e oa bet mestr Nürnberg un sonaozour meur. E deroù an XXvet kantved e voe embannet an darn vrasañ eus e labour, hogen ret e voe gortoz ar bloavezhioù 1950 evit ma teuje ar stil barok diouzh ar c'hiz adarre ; a-drugarez da enklaskoù ar gerzoniourion lesanvet barokourion e voe adkroget da seniñ oberennoù Johann Pachelbel.

Er bloavezhioù 1970, a-drugarez d'al labour-se ha d'ar penn-klaviaz gall Jean-François Paillard (1928-2013), e teuas brud vras d'e "Ganon ha jig e Re muiañ", bet skrivet evit teir biolin hag ur solvoudenn (basso continuo).

Levrlennadur 
  Ewan, Jil & Herbert, Pêrig (1990), Geriadur bihan ar sonerezh, Hor Yezh
  Edler, Arnfried (1999), Pachelbel, Johann, en Neue Deutsche Biographie, Duncker & Humblot 
  Mattheson, Johann (1740), Grundlage einer Ehren-pforte, woran der tüchtigsten Capellmeister, Componisten, Musikgelehrten, Tonkünstler &c. Leben, Wercke, Verdienste &c. erscheinen sollen, Nabu Press, 2011 
  La musique, les hommes, les instruments, les œuvres, Larousse, 1965 
  Apel, Willi (1972), The History of Keyboard Music to 1700, Indiana University Press, 1997 
  Perreault, Jean M. (2004), Thematic Catalogue of the Musical Works of Johann Pachelbel, The Scarecrow Press

Notennoù 

Ganedigezhioù 1653
Marvioù 1706
Sonaozourien Barok
Sonaozourien Alamagn
Sonaozourien ar XVIIvet kantved