Peñse
Ar peñse eo an anv a roer d'ar gwalldarvoud a lak ul lestr pe un nijerez da vezañ kollet pa vez o verdeiñ war pe a-us an dour. Un degouezh ken boutin eo ma vez strewet listri a bep seurt e strad ar morioù hag ar stêrioù bras. "Peñse" a reer ivez eus ar pezh a chom diwar an traoù kollet er mor, bag, lestr, tammoù koad ha traoù a bep seurt. Da skouer, ar c'hoad peñse eo an tammoù koad dastumet er mor pe war an aod.

Ar peñseoù en istor 
Al listri peñseet koshañ a zo bet jedet o c'hozhni keit ma oa maread an Neolitik. Kavet eo bet gant an arkeologourien-vor pirogennoù, da lavaret eo bagoù pilprennek graet en ur doullañ kefioù ar gwez. An darn-vuiañ a zo bet kavet pe er gwernioù pe el lec'hid e kreiz ar porzhioù kozh.
Dre studiañ al listri-kenwerzh peñseet hag o c'hargoù e c'heller tennañ anaoudegezhioù diwar-benn an eskemmoù a veze e mare pe vare.
Meur a lestr-samm gresian pe roman a zo bet kavet dismantret e strad ar Mor Kreizdouarel ha diouto e weler pegen pouezus e oa ar c'henwerzh dre vor en Henamzer.
Dizoloadennoù listri ar Vikinged a zo bet graet er Skandinavia miret mat en douaroù gleb ha tretet a-zoare evit bezañ diskouezet er mirdioù. E Breizh eo bet kavet ar vag viking nemeti war ar c'hevandir, hini bez norman Enez Groe.
An enklaskoù war listri an amzerioù modern o deus sachet evezh war listri bras ar Spagnoled aet d'ar strad gant kargoù aour hag arc'hant pounner-tre koulz ha listri uhel-bourzh e koad savet gant morluioù ar galloudoù europat.

Abegoù ar peñseoù 
E-touez an abegoù diniver a zo d'ar peñseoù e c'heller menegiñ :
 treserezh fall ar vag
 mont en-dro pe started fall : torret elfennoù an aveiñ zo pe arsav war ostilhoù zo
 distabilded diwar treserezh fall ar vag pe diwar ur c'harg lakaet fall pe ne oa ket dalc'het mat en e blas
 fazioù war ober ar merdeadurezh pe fazioù hiniennel all
 amzer fall : korventennoù, gwagennoù divent
 tan-gwall
 brezel 
 oberioù brezeliñ : taolioù-kanol, tanioù-gwall, tarzherezhioù, minoù-mor ha bombezadegoù.
 morpreizherezh
 ar beñseerien a vez graet euz ar re a glask kas al listri d'ar strad goude m'o deus touellet al levier dre elum gouloù war un aod dañjerus)
 emsavadeg izili ar skipailh pe an dreizhidi pe tarverezh
 peñseoù graet a-ratozh
 sevel ur c'harreg artifikel
 evit lakaat ar ganolieren-vor d'en em bleustriñ war an tennadegoù pe evit arnodiñ ar arm nevez
 evit krouiñ un diarbenn da listri all (evit serriñ ur porzh pe ur c'hanol-dour)
 evit mirout ma kouezh ul lestr e krabanoù an enebourien
 evit dismantrañ ul lestr diberc'henn a c'hell bezañ dañjerus evit ar verdeadurezh
 evit flodiñ dre sevel un diskleriadur faos d'an diogelerezh

Ar peñseoù e-keñver ar Gwir 
Reolennoù pennañ gwir ar peñseoù a denn da berc'henniezh al listri war-nes mont da goll pe lezet da verdeiñ hep tud evit o leviañ.

Gerioù gant peñse enno 
 peñsead (an dud a zo bet e bourzh p'eo aet ar vag da goll)
 peñseañ (verb)
 peñseer (ur seurt laer a sach al listri war an aod dre touellerezh)

Gwelet ivez

Arkeologiezh ar mor
Gwir al Lagan
Roll ar peñseoù
Drasterezhioù c'hoarvezet d'al listri
Saveteerezh war vor

Levrlennadur

Peñseoù ha peñseidi, Herve Peaudecerf, Frifurch-Le P'tit Fureteur, 2006.
Peñse e Bro-Leon, kinniget gant Mikael Madeg, Dastum Bro-Leon hag Edipaj, 2007

Bigi
Gwir ar mor