Michelle de Saubonne
Michelle du Fresne, pe Michelle de Saubonne (XVvet-XVIvet kantved), a oa sekretourez Anna Vreizh. Lesanvet e oa bet femina cordatissima gant Guillaume Budé.

Merc'h e oa da Denis de Saubonne, aotrou Fresnes-Coudray. Kambrelanez e lez Bro-C'hall e oa, ha lennegez protestant. Hi an hini a reas d'ar rouanez anavezout Jean des Marets, tad ar barzh gallek Clément Marot. Unan eus harperien feal Bernard Palissy e oa ivez.

He buhez

Mignonez da Anna Vreizh 

E 1503 edo e lez ar roue Loeiz XII, hervez testeni un akta ma'z eus anv eus marc'hadourezh kaset da Mademoiselle Michelle de Saubonne da gas goude da Rouanez Hungaria...

E 1505 e voe dibabet da zimezell a enor gant ar Rouanez Anna Vreizh. Karget e oa d'ober war-dro dilhad, gwalinier, bravigoù ar rouanez ; buan e teuas da vout he sekretourez, war hanter gant Hélène de Laval. Aozañ a reas evit Anna kenstrivadegoù helavarded galanterezh.

War-dro 1506 e kinnigas kemer Jean Marot da servij ar rouanez, dre ma plije dezhi e varzhonegoù. E vab Clément Marot a zalc'has soñj e voe unan eus ar re gentañ o tegemer e dad, mon père vivant, quand à la Cour du Roy fut arrivant.

Michelle de Saubonne a gare ar varzhoniezh evel ar rouanez, mar kreder Marot :
Aimant littérature, 
Savoir exquis, vertus qui le ciel percent, 
Arts libéraux & ceux qui s'y exercent,
Hi ivez an hini he devoa kinniget d'ar Rouanez Anna an istorour ha barzh Jean Le Maire de Belges.

Trederannourez Renée de France 

E 1507 e timezas da Jean IV de Parthenay, aotrou Parc de Soubise ; e eil pried e oa Michelle de Saubonne. Mervel a reas an aotrou pemp bloaz goude, ha hi dougerez, ha teir merc'h dezhi. Ur mab dalif he doe, Jean V de Parthenay-L'Archevêque, aotrou de Soubise, ganet e 1512 ha tad da Catherine de Parthenay.

War-dro 1510 e teuas da vout gouarnerez Renée Bro-C'hall, merc'h da Loeiz XII ha da Anna Vreizh, hag he skoliata a reas. Anna a felle dezhi e vije evel ur vamm d'he merc'hig (Catherine de Parthenay)

En tabutoù a veze el lez e veze a-du Michelle de Saubonne gant Anna ha gant Breizh a-enep Louise de Savoie, mamm da Frañsez, a glaskas tennañ he hêrezh digant Renée goude marv he mamm.

E 1515 e voe pellaet diouzh Pariz gant Frañsez Iañ, mab Louise de Savoie, dre ma save a-enep stagañ Breizh ouzh Bro-C'hall... hag ouzhpenn e oa tomm ouzh ar brotestantiezh.

Intañvez gant bugale 
Neuze en em dennas gant he zeir merc'h hag he mab, Jean en he zi e Parc-Soubise, m'o desavas, hag e reas deskiñ dezho gregach ha latin. Skrivañ a reas Budé he devoa anaoudegezh eus ar gwir relijion a gelennas d'he holl vugale.

E lez Ferrara 

E 1528 e timezas Renée Bro-C'hall da Ercole II d'Este. Neuze e lakaas Michelle de Saubonne da zistreiñ d'al lez c'hall. Goude ez ejont o-div da Italia, da lez Ferrara. Michelle ac'h eas gant div eus he merc'hed, hag Anne a oa unan anezho, ha gant he mab. Dont a reas Clément Marot d'o c'haout goude.

Pa erruas Jean Calvin e lez Ferrara, e tivizas he merc'h hag he mab-kaer dilezel an Iliz katolik.

E 1536 edo an dug d'Este o klask tostaat da Garl V, ha pa varvas e dad, Alfonso d'Este, e fellas dezhañ kas kuit Michelle de Saubonne eus Ferrara rak ne c'houzañve ket klevout anezhi o tamall dezhañ pegen vil e rae d'e wreg

Renée Bro-C'hall, pe d'Este diwar neuze, a glemmas abalamour da se ouzh he breur-kaer Frañsez Iañ hag ouzh ar pab Paol III. Perzh a gemeras ar c'hardinal du Bellay en tabut. Un drovezh ma oa aet Ercole da Roma da-gaout ar pab e klaskas Madame de Saubonne aozañ ur vodadeg gant harperien ar gostezenn c'hall, evit kont Frañsez Iañ. Aon en doe Ercole pa glevas, distreiñ a reas kenkent da Ferrara, ha kas an itron kuit.

Gwerzennoù a skrivas Clément Marot ma kemenn kimiad Madame de Soubise, pa guitaas Ferrara :

Le clair soleil sur les champs puisse luyre
Dame prudente et te vueille conduire
Jusques au pied de ta noble maison
Il est certain que plus tost oraison
Pour ta demeure à Dieu je vouldrois faire
Mais puis que luy et le temps et l affaire
 Veulent tous trois que ta bonté desplace
Montz et torrens te puissent faire place
Dieu tout au long de ton allee entiere 
Ha pa zistroas da vro-C'hall : 
Viens le temps doux. Retire-toi la bise ! Ne fache point Madame de Soubise !

Distro da Saintonge 

Goude distro da Saintonge e stagas da sikour skignañ ar brotestantiezh er vro, gant he merc'h hag he deuñv, an aotrou Pons, hag he mab.

Un toullad deizioù goude marv he merc'h Anne e varvas Madame de Saubonne ivez. Erbediñ a reas d'he ziegezh an arzour yaouank Bernard Palissy(1549). Mervel a reas en protestantez, ar relijion a veze kelennet en he douaroù, ha gwarezet e oa ar "vinistred" protestant gant embannoù ar roue d'ar poent-se c'hoazh. Neuze e teuas da wir diougan Marot : 
Et nous en bief, saurons, de ton absence,
 de quoi servait par deça ta présence.
Anavezet eo he buhez dre skridoù ar matematikour François Viète, a voe sekretour he mab e-pad ur pennad, er park Mouchamps.

Notennoù

Anna Vreizh
Marvioù 1549