Mic'hail Bakounin
Un den politikel rusian eo Mic’hail Aleksandrovitch Bakounin, e ruseg: Михаил Александрович Бакунин (1814-1876). Unan eus ar brederourien bennañ an tuad politikel a reer an diveliouriezh dispac'hel (pe an anarkouriezh dispac'hel) eus anezhañ.

E yaouankiz 
Ganet eo Mic'hail Aleksandrovitch Bakounin d’an 8 a viz Mae 1814 e Priamouc'hino (Прямухино e rannvro Tver, e Rusia), en ur familh eus an noblañs vihan. Chom a ra er gêr betek e 14 vloaz. 
Kaset eo neuze gant e dad da skol an artilherezh da Sankt-Peterbourg. Laouen eo da gentañ Mic’hail o tañva ur vuhez nevez, met buan e kav pounner aergelc’h ar c’hazarn ha ne soñj nemet en un dra: tec’hout kuit. Un nebeud bloavezhioù war-lerc’h en gra evit gwir. Fuloret eo an tad pa oar ez eo tec’het e vab kuit.
 
Divizout a ra Mic’hail studiañ e Skol-Veur Moskva, eno e kej gant Herzen hag Ogarev (prederourien poblelour ha sokialour) Sankt-Peterbourg. Bakounin n’eo ket reoliek-tre en e labour, met dedennet eo kenañ gant ar brederouriezh alaman. E 1840 ez a Bakounin da v-Berlin, gant skoazell Herzen, evit studiañ prederouriezh Hegel. Mont a ra da gentelioù Werder, kelenner war preder Hegel. Evel Karl Marx hag Friedrich Engels e kaso ar brederouriezh-se war an dachenn sokial ha diwhezatoc’h war hini an dispac’h. Kregiñ a ra Bakounin da zaremprediñ ar bodadoù demokratel. Polis kuzh an Tsar a zo neuze war e seulioù. Divizout a ra Bakounin mont da Suis a-benn pellaat diouzh ar spierien. Da c’houde, e 1844, ez a da Bariz e lec’h ma kej gant Marx hag Engels. Daremprediñ a ra an Alamanted hag ar Boloniz harluet, ha dreist-holl e ra anaoudegezh gant Pierre-Joseph Proudhon. Levezonet-tre eo Bakounin gant preder Proudhon. Er bloavezhioù da heul e tremen Bakounin e amzer o kaozeal hag o tabutal er bodadoù ha kelc’hioù demokratel e Pariz. Goulennet e vez digantañ gant ar Boloniz Yaouank prezegenniñ e koun an dispac’h polonat. Koustañ a raio ker dezhañ ar brezegenn-se pa c'houlenn groñs kannati Rusia ma vo skarzhet eus Bro-C’hall ken ez a neuze da repuiñ e Belgia.

War ar stoc’h
E 1848 eo stenn an traoù dre Europa a-bezh. Dispac'hoù a grog un tamm e pep lec’h. E miz C’hwevrer e krog an dispac’h e Pariz, Bakounin a zistro eno. Dibuniñ er straedoù, sevel stoc’hoù, tennañ war ar soudarded, entanet eo Bakounin gant an aergelc’h-se. Skrivañ ra Bakounin er gazetenn "la Réforme", ennañ e tisklêr: « Faezhet e vo an dispac’h, ma n’a ket ar rouaned diwar wel dre Europa a-bezh ». Hervezañ eo ret d’an holl vroadoù en em zizober diouzh o mac’homerien. Da c’houde ez a Bakounin da Vro-Bolonia e-lec’h m’emañ ar bobl o'n em sevel. Flastret eo an emsavadeg eno. Mont a ra neuze da Braha evit kemer perzh er bodad panslav e miz Even. Freuz ha reuz a zo e kêr e-kerzh ar bodad-se. Mont a ra neuze Bakounin da Zresden e 1849, emsavet eo kêr, kas a ra an emsavadeg war-raok, met trec’het eo an emsavidi.

En toull-bac’h 
Stlapet eo Bakounin en toull e lec’h ma chom betek e prosez e 1850. Kondaonet eo d’ar marv met cheñchet eo ar c’hastiz : labourioù peurbad az aio gantañ a-benn ar fin. Aostria ha Rusia a c’houlenn kaout anezhañ, gouarnamant Saks a ro anezhañ d’an Aostrianed ha kaset eo da Rusia e miz Mae 1851. Distro eo Bakounin da Rusia, daoust ma n’en doa ket c’hoant mont eno ken. Toullbac’het eo e kreñvlec’h Pêr-ha-Paol. Enno e skriv ul lizher d’an Tsar evit bezañ dieubet. Kaset e vez da Siberia e 1857. E 1861 e tec’h kuit, tremen a ra dre Japan, Los Angeles ha New York hag en em gavout ra e Londrez e fin ar bloavezh.

An distro 
Ur wech distro e skriv Bakounin d’e gamaladed dispac’hourien 1848. E 1863 ez eus un emsavadeg nevez e Polonia, mont a ra Bakounin enno ha klask a ra kas youlidi betek enno, goude beajoù arvarus da Sweden e diviz paouez gant dieubadeg ar bobloù slav. En em staliañ a ra e Suis adare ha kemer perzh e ra en un emsavadeg e Italia e 1864. E 1865 e grou ar Breuriezh etrevroadel, kevredigezh kuzh evit difenn al labourerien.
An diveliouriezh
Evit Bakounin n’eus ket tu e kaout a Doue, ne glot ket gant frankiz Mab-den. 
« Mard eus eus Doue, an den a zo ur sklav, hogen an den a c’hell hag a dle bezañ dieub, neuze n’eus ket eus Doue.»
Evitañ ar stad a zo “un aozadur istorel, tremeniad ur stumm diouzh ar gevredigezh”. 
Kejan a ra Bakounin gant Marx e Londrez ha gant Proudhon e Pariz. Desachet eo gant mennozhioù Proudhon. Dont a ra da vezan un diveliour. Skrivañ ur ra ur c’hatekiz dispac’hel hag a zo un doare programm evit ar Breuriezh etrevroadel en destenn-se e tiskler splann Bakounin e vennozhioù diveliour a-enep d’an holl sujidigezhioù, arme, Stad, Iliz, relijion, justis, polis...
E 1867 ez a Bakounin da emvod-meur al « Ligue de la paix et de la liberté » e Geneva. Eno e gej gant James Guillaume hag a teuio da vezañ e diskib. Krouet vez Kenemglev etrevroadel an demokratelezh sokialour gant Bakounin, an aozadur-se a vo lodenn foran ar Breuriezh etrevroadel. Palioù ar c’henemglev-se a zo : kevatalder ekonomikel ha sokial, diskar ar renkadoù... Ger-stur Bakounin a zo : Sokialouriezh, Kevredelezh, Eneprelijionelezh.
E 1868 en emezeliñ ra Bakounin en AEL (Aozadur Etrevroadel al Labourerien) ha da c’houde ar c’henemglev a gendeuz gant an AEL. 
E-barzh an AEL ez eus jeu buan etre Marx ha Bakounin. N’eo ket un emgannig personel etre daou den, met ur gudenn a deoriennoù an hini eo, Marx a zo beliour, c’hoant en eus unaniñ hag urzhiañ ar broletaerien ha rein ar galloud dezho dindan stumm un diktatouriezh. E emvod-meur Basel (1869) e teu war-wel gwelloc’h c’hoaz an diforc’hoù ideologel etre Marx ha Bakounin. Daou du a vez neuze en AEL hag en em chikanañ a reont en un doare mezhus : kunujennoù, lizhiri kuzh…
E 1870 e vez trec’het armeoù Napoleon III e Sedan gant prusianed Bismarck. Diskleriet eo ar Republik. Mont a ra Bakounin e Lyon, mont a ra da welet al labourerien ha goulenn a ra diganto en em sevel. D’an 28 a Gwengolo1870 e dap an Ti-Kêr gant sikour dispac’hourien gall. Hogen ne teu ket a-benn da aozañ ar c’hentañ stumm a gomun-se, prezegenniñ a ra e-pad eurvezhioù war perzhioù ar stad hag adtapet eo an Ti-Kêr gant ar vourc’hizien. Skarzhet eo Bakounin da Vro-Suis en-dro. Eno e vo pa c’hoarvezo Komun Pariz e 1871, n’hall ket Bakounin mont betek Pariz, met adkemeret eo lod euse teoriennoù gant ar broletaerien parizian : n’eus ket a arme ken, dilennet eo ar c’hargidi, savet eo kevredelezhioù, meret e vez traoù a-gevret...E-pad ar mare-se e skriv ul levr flemmus diwar-benn impalaeriezh prusian : l'Empire knoutogermanique.  
          
P'eo bet barnet fall ar gomunarded gant ar republikan italian Giuseppe Mazzini e respont Bakounin gant pennadoù er c'hazetennoù. Berzh a ra mennozhioù Bakounin ken e c'hounez an tabutha muioc’h- muiañ a labourerien italian a ya da emezeliñ en AEL. Levezon an diveliourien a gresk ivez en AEL, Marx a glask herzel outo a vont war raok, a-benn ar fin e vo echu baleadenn Bakounin a-gevret gant an AEL en emvod-meur Den Haag 1872 pa vezont skarzhet diouzh an AEL ha kaset eo sez an aozadur da New-York (daou vloaz goude ez aio diwar wel da vat). 
Bakounin a grou neuze un Etrevroadel diveliour, e gamaladed a zo bodet er gevredelezh jurasian, kalz a levezon o deus e mennozhioù e Europa ar c’hreisteiz : Katalonia, Italia, Spagn... 
E kontrol a sokialourien hag a glask en em vodañ en ur strollad urzhiet, an diveliourien a gav gwelloc’h ar stourmoù hiniennel pe ar c’hevredelezhioù. C’hoant o deus seveniñ un dispac’h a enep ar Stad Bourc’hiz, lod anezho a dro war-du ar gwalldaolioù pe laerezh ar re pinvidik... Reizh eo laerezh d’al laer... Ar pec’heniezh prevez a zo laeroñsi... Sed aze luganioù an diveliourien. 
E 1873 en em gav kozh Bakounin ha kuitaat a ra ar c’hevredelezh jurasian. E 1874 e glask seveniñ un emsavadeg e Bolonia, met diskoachet eo an taol gant ar polis ha ne vo ket tu da Vakounin mervel evel m’en doa c’hoant : en e sav war ur bardell. 
Bevañ a ra bloavezhioù diwezhañ e vuhez etre Suis hag Italia, troc’het diouzh ar vuhez politikel.
Mervel a ra Bakounin e Bern (kêr) d’ar c’hentañ a viz Gouere 1876. 
Gant e stourm politikel hag e labouriou teorikel ez eo Mikhaïl Bakounin unan eus tudennoù pennañ an diveliouriezh etrevroadel.

Oberennoù 
E levrioù, hag a zo daveoù evit an diveliourien, a zo niverus, en o zouez: 
 Dieu et l’État (1871), 
 la Commune de Paris et la notion de l’État (1871), 
 l’État et l’Anarchie (1873) ...

Prederourien Rusia
Prederourien an XIXvet kantved
Anarkourien Rusia
Ganedigezhioù 1814
Marvioù 1876