Gwitalmeze
Gwitalmeze () zo ur gumun e Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Betek 2015 e oa penn Kanton Gwitalmeze.

Anv 
 Bernard Tanguy ː Plebs Telmedovia, 884 ; Ploedalmezeu, c. 1330, 1467 ; Ploedalmezeau, Guytalmezeau, 1544.
 Erwan Vallerie ː Plebs Telmedovia, 884 ; Ploedalmezeu, c. 1330 ; Ploedalmezen, 1516 ; Guytalmezeau, 1544 ; Ploutalmezauff, 1629 ; Ploudanmezeau, 1630 ; Guytalmeseau, 1636.
Gerdarzh diasur .

Ardamezioù 

Sturienn
 « Mar kar Doue, da vat ez ay »
 Savet eo diwar euredenn div familh eus ar c'horn-bro, ar familh Du Chatel hag ar familh Kerlec'h ; ger-stur ar familh Du Chatel e oa Mar car doue, tra ma oa Da vat ez ay hini ar re Gerlec'h.

Istor

Orin 
 Gwitalmeze zo ur barrez kozh a oa savet diwar Gwitalmeze, Sant-Pabu ha Lambaol-Gwitalmeze a-vremañ.
 Ar bourk kozh a oa lec'hiet e kêriadenn Gwitalmeze-Gozh hag a oa dindan Eskopti Leon.

Dispac'h Gall
 Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Jean Goret e anv, hag an tri c'hure, Joseph Pondaven, François Pelleteur ha Laurent Crenn.
 E-kerzh ar Dispac'h Gall eo bet dibennet maer Gwitalmeze (an Ao. Barbier) e Brest d'ar 17 a viz Ebrel 1793.



Brezel-bed kentañ  
 Mervel a reas 145 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,89% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

Eil brezel-bed  
 Mervel a reas 46 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
 D'an 30 a viz Kerzu 1942 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-10-BO (anvet "Short Snorter", marilhet 41-24449 ha kodet LL-B) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) e Porsal e Gwitalmeze gant dek den en e vourzh ; daou anezhe a voe lazhet, ne voe ket adkavet ar c'horfoù all.

Brezelioù didrevadennañ

Brezel Indez-Sina 
 Mervel a reas tri milour eus ar gumun.

Brezel Aljeria 
 Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 20 a viz Gwengolo 1956 e Guelma (departamant Annaba).

Amoco Cadiz 
 D'ar 16 a viz Meurzh 1978 ez eo aet al lestr Amoco Cadiz d'ar strad e-tal Porsal, gantañ 232 182 donenn a betrol.

Brezhoneg

Ar Brezoneg er Skol 
 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

Deskadurezh 
 Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1977. An hini gentañ e oa eus ar rouedad.
 E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 106 skoliad (14,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

Monumantoù ha traoù heverk 
 Dolmen Guilliguy, e Portsall
 Krugell-vein Enez Karn
 Peulven bolzek Sandrione
 Peulven plasenn ar Gezeg
 Iliz sant Pêr (XVIIIvet-XIXvet)
 Iliz Itron-Varia ar Skapular (1895-1921-1956)
 Chapel sant Elar, e Kerdanou (XIXvet)
 Maner Kereunou (XVvet)
 Maer Lestremeur (XVvet-XIXvet)
 War ar porzh e kaver eor ar vag gwallvrudet Amoco Cadiz, a oa aet d'ar strad d'ar 16 a viz Meurzh 1978 e-tal Porsal.
 E kumun Gwitalmeze emañ Enez Karn.
 Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Ar 7 karrnijour a varvas e-pad an Eil Brezel Bed, hini an tirlu a voe kavet er mor e miz Gwengolo 1918, e-pad ar Brezel-bed kentañ.

Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Melestradurezh

Tud 
Alphonse Arzel (1927-2014), politikour bet maer eus Gwitalmeze etre 1961 ha 2001, ha senedour.

Ardamezeg ar familhoù

Gevelliñ 
 : Cullompton (Devon), 1977.

Liammoù diavaez 

   lec’hienn ar gumun
 Gwitalmeze war lec'hienn Geobreizh

Levrlennadur 
 Embannadurioù Flohic : Le Patrimoine des communes du Finistère. 1998
 Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne
 Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
 Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

Notennoù ha daveoù 

 
Kumunioù Penn-ar-Bed
Kumunioù Bro-Leon
Ar Brezoneg er Skol
Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed
Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed