Túpac Amaru II
José Gabriel Túpac Amaru II ( Tinta, Besrouantelezh Perou,19 a viz Meurzh 1742 – Cuzco, 18 a viz Mae 1781), pe José Gabriel Condorcanqui Noguera, a gemeras penn un emsavadeg e 1780 gant Indianed k'ana ha qanchi a-enep an drevadennerien spagnol e Perou. Brasañ emsavadeg Amerika en XVIIIvet kantved e voe. 

Tapet e voe, war un dro gant e vugale hag e bried, ha jahinet ha lazhet e 1781: e Cuzco. 

Hiziv an deiz eo un arouez eus stourm an Indianed e Kreisteizamerika ha bepred ur skouer d'an emsaverien .

E vuhez
Ganet e oa José Gabriel Condorcanqui Noguera (19 a viz Meurzh 1742 e Tinta, e proviñs Cusco, ha skoliet e voe e skol San Francisco de Borja dalc'het gant ar jezuited, en ur zerc'hel d'e sevenadur indian. 

En 1760, e timezas da Micaela Bastidas Puyucahua. Perc'henn pinvidik e oa ha curaca (penn tiegezh indian), ha lavarout a rae diskenn dre e dadoù eus an Inka diwezhañ, Túpac Amaru, lakaet d'ar marv gant ar Spagnoled er XVIvet kantved. Túpac Amaru II a veze graet anezhañ. Túpac Amaru a zo « naer skedus » en ketchwaeg. Hogen ober a rae gant e zaou anv.

D'ar 4 a viz Du 1780 e kemeras penn un tabut bras a-enep corregidor Tinta, Antonio de Arriaga, ha lakaat a reas krougañ anezhañ.. Bodañ a reas c'hwec'h mil Indian hag aloubiñ ganto meur a broviñs: Quispicanchi, Cotabambas, Calca ha Chumbivilcas. Goude bloavezhiadoù a waskerezh setu an Indianed o preizhata e tier ar Spagnoled hag o lazhañ ar berc'henned. Kement-se a voe anvet ar «Gran rebelión» ( an Emsavadeg vras) a c'hoarvezas e Besrouantelezh Río de la Plata ha Besrouantelezh Perou. 
Kerzhout a reas war-du Cuzco, ha d'an 18 a viz Du e voe trec'h Amaru e Sangarara war ur bagad 1800 soudard (Spagnoled hag Indianed feal dezho) kaset en o arbenn.

Notennoù

Levrlennadur 
 Marie-Danielle Demélas, « Tupac Amaru II ou le mythe de la rébellion des Andes », in  L'Histoire , n°322, Gouhere 2007.

Liammoù diavaez 
 Túpac Amaru: el gran rebelde del programa de TV "Sucedió en el Perú"
 Orders for execution of Túpac Amaru II, 1781, by magistrate José Antonio de Areche
 «Un mundo aparte», escrito por Antonio Núñez Jiménez.
 «El álbum de Ayacucho», escrito por José Hipólito Herrera.
 «Los comuneros», escrito por Germán Arciniegas.
  E vuhez e  fortunecity.com
  E vuhez e adonde.com

Pobl ketchua
Istor Perou
Tud Perou
Tud lakaet d'ar marv
Ganedigezhioù 1742
Marvioù 1781