Alice Guy
Alice Guy (Saint-Mandé, 1añ a viz Gouere 1873 – Wayne, New Jersey, 24 a viz Meurzh 1968) a oa ur filmaozourez, ur broduerez, ur senarioourez hag un aktourez c'hall koulz en he bro hag e Stadoù-Unanet Amerika.

Unan eus ar c'hentañ tud a-vicher er sinema e voe. Moarvat e voe ar vaouez nemeti war ar vicher betek 1906.
War meur a dachenn e voe un diorroerez : danvez he oberennoù, aktourien du, kempredekaat son ha skeudenn, manaozadoù.

Tresadennoù-bev a oa bet graet e 1892 gant Charles-Émile Reynaud, met Alice Guy e voe ar filmaozourez kentañ a gontas un istor war ur film argantek 35 mm gant La fée aux choux (1896).
Ganti e voe graet ar c'hentañ filmoù en doare peplum er bed, ma kontas buhez Jezuz Nazaret dre 11 film. Ganti ivez e voe graet ar making-of kentañ.

E 1910 e voe Alice Guy ar vaouez kentañ o krouiñ he embregerezh evit kenderc'hañ filmoù, en SUA, a anvas Solax Film Company, ha kement-se a-raok ma voe eus Hollywood.

Buhez
E 1863 ez eas he zad Émile Guy hag he mamm Marie Clotilde Aubert da Suamerika ma tigorjont levrdioù e Santiago ha Valparaiso e Chile. Dek vloaz goude e tistroas an itron Guy da Bariz, ma c'hanas he pempvet bugel, Alice Ida Antoinette d'ar 1añ a viz Gouere 1873 e Saint-Mandé (Seine da neuze, Val-de-Marne hiziv). Goude gwilioudet e tistroas ar vamm da Chile en ur lezel he merc'h gant he zud-kozh e Suis, ma chomas betek he zrivet bloaz ; da neuze ez eas da Chile.
Da 6 vloaz e tistroas Alice da Vro-C'hall, ma voe lakaet en un ti-lojañ gant he c'hoarezed koshoc'h. E-keit-se, he zud a reas freuz-stal e Chile, he breur a varvas d'an oad a 17 vloaz hag he zad a varvas ivez ; distreiñ da Bariz a reas ar vamm.
Alice a stagas gant studioù berrskriverezh, a oa ur vicher nevez d'ar mare-se.

Resped e Bro-C'hall
E 1894, oadet 21 bloaz, e voe Alice Guy sekretourez merañ er gompagnunezh Comptoir général de la Photographie, renet gant Léon Gaumont (1864-1946) ; pa voe lakaet ar gompagnunezh e gwerzh e 1895 e voe prenet gant L. Gaumont, a viras an implijidi.
E-pad ma voe o labourat eno, Alice Guy a sellas a-dost ouzh araokadennoù al luc'hskeudennerezh hag a heulias kentelioù al luc'hskeudenner Frédéric Dellaye, en ur zeskiñ a-zivout taolioù-arnod Wilhelm Röntgen war al luc'hskeudenniñ dre skinoù X.

E miz Meurzh 1895, Alice Guy ha Léon Gaumont a sellas ouzh ur film sevenet gant Auguste ha Louis Lumière e Pariz. Dont a reas da soñj L. Gaumont gwerzhañ binvioù da vannañ filmoù-bev. E dibenn ar bloaz e prenas L. Gaumont breouioù ar Phonoscope bet ijinet gant Georges Demenÿ (1850-1917), met izel e voe ar gwerzhioù. Evit klask plaenaat ar reuz e kinnigas Alice Guy ma vije profet filmoùigoù fentus e doare L'arroseur arrosé Louis Lumière (1895), a sevenje-hi. A-du e savas L. Gaumont, hag e 1896, d'an oad a 23 bloaz, ez aozas Alice Guy he film kentañ, La fée aux choux, a bade 1 vunutenn. Un eil doare a voe sevenet ganti e 1900..
Berzh bras a reas ar film, neuze e voe lakaet A. Guy gant L. Gaumont e penn ur skourr karget da seveniñ filmoùigoù all, ar pezh a reas adalek 1896 betek 1907. En hec'h unan e reas ar filmoù kentañ a-raok tuta ur skipailh, ar filmaozer Ferdinand Zecca (1864-1947) en o zouez e 1904 ; gant F. Zecca evit Gaumont e oa bet sevenet ar film Les Méfaits d’une tête de veau dija e 1899. E 1905, ar senarioour Louis Feuillade (1873-1925) a ginnigas istorioù a voe prenet gant Alice Guy, a ginnigas dezhañ seveniñ e-unan e filmoù ; nac'h a reas Feuillade, met asantiñ a reas e 1906.

Dre ma oa re ger ha fall a-walc'h ar filmoù lenkr 58 mm e voe dibabet ober gant filmoù 35 mm trebarzhet, hag azasaet e voe koulz ar c'hamera hag ar banner.

Er bloavezhioù 1898-99 e troas Alice Guy un doare filmoù nevez : istor Pasion Jezuz, dre 11 film a veze gwerzhet a-zisrann ; hir-mat e oa an oberenn, pa dizhe 35 munutenn en holl. Lakaet e vez ar stirad-se da gentañ peplum istor ar sinema. ; levezonet gantañ e voe an tiez-filmoù all. E 1906, Alice Guy a reas un doare all eus ar stirad, en ur film 30 munutenn e 25 arvest, 300 a dud o c'hoari ennañ ; medalenn kêr Vilano a voe deroet dezhi evit ar film-se.

Etre 1902 ha 1906 e sevenas Alice Guy ur 100 bennak a filmoùigoù ma enrollas abadennoù opera, sketchoù pe ganaouennerien ; gant Chronomégaphone L. Gaumont e veze savet ha skignet ar filmoùigoù : gant Phonoscope G. Demenÿ e veze enrollet ar skeudennoù, gant Phonograph Thomas Edison ar son war rolloù koar, ha gant ur vangounell e veze amplaet ar son evit bout skignet en ur sal, betek 4 000 a dud enni ; ijinet ar play-back gant Alice Guy eta.
E-kerzh unan eus an abadennoù-se e savas ar c'hentañ making-of, a zo anvet Alice Guy tourne une phonoscène hiziv ; diskouez a ra penaos ez eo bet troet unan eus ar filmoùigoù : ar pezh a vez graet a-raok enrollañ (lec'hiañ an dud, reizhañ an ardivinkoù hag ar gouleier), hag ar filmañ.

Alice Guy hec'h-unan he deus savet kalz filmoù berr a bep doare, koulz istorioù faltazius ha sioù ar mare — ur wregelourez e oa ar filmaozerez ivez, evel a weler e Les Résultats du féminisme (1906) ma eilpennas perzhioù ar wazed hag ar maouezed er gevredigezh, hag e The Lure ("Al lorb", 1914) ma weler ur plac'h lakaet en ur fouzhlec'h gant he danvez-pried. Kalz e plije dezhi leurenniñ maouezed, evel en Une femme collante ha Madame a des envies (1906 ivez o-daou).

E bloaz 1907 e timezas Alice Guy gant Herbert Blaché-Bolton (1882-1953), ur c'hameraer e skourr Gaumont e Londrez. En ampoent e voe kaset H. Blaché d'ar Stadoù-Unanet evel rener Gaumont eno ; lezel he c'harg da L. Feuillade a reas Alice Guy, ha mont da-heul he fried d'en em staliañ e New York.

 Resped er Stadoù-Unanet 

Goude daou vloaz o klask gwerzhañ Chromophone Gaumont, Alice Guy ha Herbert Blaché a savas o c'hompagnunezh dezho, The Solax Film Company e New York (1910). Brasañ studio SUA e voe kent ganedigezh Hollywood.

Tra ma kendalc'he H. Blaché da verañ ar studioioù Gaumont e New York, Alice Guy a rene Solax en ur seveniñ filmoù he c'hompagnunezh : skrivañ an istorioù, tuta aktourien hag aktourezed, hag o ren war al leurenn m'he devoa lakaet staliañ ur mell panell a embanne Be Natural!, "Bezit diardoù !" ; arnodennoù a reas evit gwellaat ar son, ha klask a reas mont pelloc'h eget ar gwenn-ha-du dre lakaat livañ filmoù skeudenn-ha-skeudenn. Finborte a reas Solax, ha buan e voe ret brasaat an ti : studioioù nevez a voe savet e Fort Lee, nepell eus New York, e 1912, ma voe kenderc'het daou film berr (10 mn) bep sizhun well-wazh. Meur a gompagnunezh all a feurmas studioioù digant Solax, Metro Pictures (1915), Goldwyn Pictures (1916-17), Pathé (1918) en o zouez.
Kenderc'hel a reas Alice Guy da seveniñ filmoù a bep doare : westernioù (Greater Love Hath no Man, 1911), melodramaoù (Falling Leaves, 1912), a-zivout Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (For the Love of the Flag, 1912), ha diwar-benn ar bihanniveroù kenelel (Across the Mexican Line, 1911 ; A Man is a Man, 1912 ; Making of an American Citizen, 1913).
E 1912 e nac'has aktourien wenn c'hoari gant re zu ; respont a reas-hi gant A Fool and His Money (1912), ar film kentañ ma n'eus nemet tud du o c'hoari.

E-kerzh ar mare-se e tilezas A. Guy ar filmoù 15 mn (ur veni) evit reoù teir beni (45 mn), evel Fra Diavolo (1912) ha Dick Whittington and his Cat (1913)

E 1913, H. Blaché a guitaas Gaumont hag anvet e voe da gadoriad Solax gant e wreg ; tri miz goude e savas e gompagnunezh, Blaché Features, evel ur skourr eus Solax evit sevel filmoù hir. Solax a baouezas gant ar filmoù berr kent treiñ d'ur skourr eus  Blaché Features. E 1913 ivez e voe brasaet ar studioioù evit daougementiñ an niver a filmoù troet eno ; 10 film a voe sevenet gant Alice Blaché er bloaz-se.
Evit kompagnunezhioù all ivez e voe sevenet filmoù gant A. Guy-Blaché goude ar Brezel-bed kentañ. Aet d'ur greanterezh bras ez eas ar c'henderc'hañ filmoù da Hollywood e Kalifornia.

 Diwezh 
E 1919, H. Blaché a guitaas e wreg da vont gant un aktourez da Hollywood. E-pad ur mare ez eas Alice Guy d'e skoazellañ evit seveniñ daou film betek ma voe torret an dimez da vat. Distreiñ da Fort Lee a reas, ha ret e voe dezhi gwerzhañ he studioioù evit paeañ an dleoù a oa bet lezet gant he fried.
Bloaz goude, e 1922, e tistroas da Vro-C'hall gant he daou vugel ; ganto e ez eas da Nisa da chom gant he c'hoar. Klask a reas aozañ filmoù eno hag e Pariz, hep ober dont a-benn avat. Biken mui ne sevenas film ebet.

E 1927 e tistroas d'ar Stadoù-Unanet evit klask kaout he filmoù endro ; tri anezho hepken a gavas. Skrivañ kontadennoù evit ar vugale a reas, hag ober prezegennoù e skolioù-meur ha bodadegoù gouestlet d'ar sinema.

Er bloaz 1963 e voe aterset gant Victor Bachy, a vennas embann he buhezskrid, ar pezh a voe graet e 1976 ; un oberenn dalif e voe, pa varvas Alice Guy e 1968 er Stadoù-Unanet, en he 95 bloavezh, hep bezañ bet gouest da zastum he oberennoù ha lakaat he buhezskrid er moull.
E bered Maryrest e Mahwah, New Jersey, emañ he bez.

 Enorioù 
 1900 (oadet 27 vloaz) : testeni digant an embregerezh Gaumont en Diskouezadeg Hollvedel e Pariz hag e Diskouezadeg Lille, 
 1903 (30 vloaz) : medalenn aour e Diskouezadeg Hollvedel St. Louis (Missouri), 
 1905 (32 vloaz) : medalenn aour e Diskouezadeg Hollvedel Liège, 
 1906 (33 bloaz) : medalenn aour e Diskouezadeg Hollvedel Milano, 
 1907 :  Palmes académiques (evel « renerez c'hoariva »), .
 1957 (84 bloaz) : enoret gant ar Cinémathèque française (diwar intrudu Louis Gaumont, mab Léon Gaumont), 
 1958 :  Légion d'Honneur, .
 2011 (dalif) : Directors Guild of America Award evit he resped.
 2018 : krouidigezh ar Priz Alice Guy, a vez deroet d'ur film aozet gant ur vaouez.

 Hêrezh 

 1996 : teulfilm Le jardin oublié – La vie et l'œuvre d'alice Guy-Blaché sevenet gant Marquise Lepage.
 2008 : teulfilm Looking for Alice sevenet gant Claudia Collao.
 2019 : teulfilm Be Natural : The Untold Story of Alice Guy- Blaché sevenet gant Pamela B. Green.

 Filmlennadur 
Alice Guy he deus sinet 290 oberenn, produet 17 film, ha skrivet senario evit 12 film all.
 Filmaozourez 
1896
 La Fée aux choux1897

1898

1899

1900

1901

1902

1903

1904

1905

1906

1907

1910
 A Child's Sacrifice1911

1912

1913

1914

1915
 My Madonna The Song of the Wage Slave The Vampire The Heart of a Painted Woman1916
 The Ocean Waif What Will People Say?1917

1918
 The Great Adventure1920
 Tarnished Reputations Vampire Produerez 
1912
 Making an American Citizen A Fool and His Money The Sewer Hubby Does the Washing Tarnished Reputations1913
 Shadows of the Moulin Rouge Matrimony's Speed Limit A House Divided Beasts of the Jungle1914
 The Woman of Mystery1915

1916
 What Will People Say? Senarioourez 
1913
 Shadows of the Moulin Rouge Kelly from the Emerald Isle Beasts of the Jungle Dick Whittington and his Cat1914
 The Lure The Woman of Mystery The Dream Woman Beneath the Czar1915
 My Madonna1917
 House of Cards A Man and the Woman The Empress Levrlennadur 
  Guy, Alice. Autobiographie d'une pionnière du cinéma. Paris : Denoël, 1976 
  Bachy, Guy (1963). Alice Guy-Blaché 1873-1968– La première femme cinéaste du monde. Perpinyà : Institut Jean Vigo, 1993 
  Briselance, Marie-France & Morin, Jean-Claude. Grammaire du cinéma. Paris : Nouveau Monde, 2010 
  Chocron, Daniel. Alice Guy – Pionnière du cinéma. Paris : Le Jardin d'essai, 2013 
  Dietrick, Janelle. Illuminating Moments – The Films of Alice Guy Blaché. Pennsauken, New Jersey : BookBaby, 2017 
  Fort Lee Film Commission. Fort Lee – Birthplace of the Motion Picture Industry. Charleston, South Carolina : Arcadia Publishing, 2006  • 
  Gaume, Emmanuelle. Alice Guy – La première femme cinéaste de l'Histoire. Paris : Plon, 2015 
  Le Bris, Véronique. 100 grands films de réalisatrices. Paris : Gründ, 2021 
  McMahan, Alison. Alice Guy Blaché – Lost Visionary of the Cinema. London : Continuum, 2003 

 Liammoù diavaez 

  Filmlennadur Alice Guy
  A Solax Celebration (1912)
  Be Natural: The Untold Story of Alice Guy-Blaché (2018)
  Kinnig Be Natural en SUA (2018)
  Alice Guy tourne une photoscène (1907)
  Madame a des envies (1906)
  Une femme collante'' (1906)

Notennoù 

Ganedigezhioù 1873
Marvioù 1968
Sinema
Istor ar sinema
Urzh ar Palmes académiques