Toloza
Ur pennad Tolosa zo ivez.

Toloza (Tolosa [tuˈluzo]) en okitaneg,Toulouse e galleg), zo ur gêr vras eus Okitania, hiziv e Bro-C'hall, p'az eo pennlec'h departamant gall an Haute-Garonne hag ar rannvro Okitania. Kêr-benn istorel Lengadok eo ivez. Treuzet eo gant ar Garona.

Gant ar 498 003 a dud a oa o chom enni e d'an  a viz Genver 2020 e oa pevare kumun tudetañ Bro-C'hall. Met 1 019 460 a dud a ranker kontañ gant ar c'humunioù stok (e 2018), ha 1 360 829 gant an trowardroioù (e 2017).

Brudet eo Toloza abalamour d'an ijinerezh aerlestrel hag egorel a gaver enni dre Airbus. 100 000 studier a zo, hag eo ar rugbi ar sport arouezelañ gant he c'hlub hollvrudet Stad Toloza.

Anv 
 Tolosa (Cicero; Ptolemaios)
 Tolossa (Strabon)
 Tolosates (anv roet d'an dud a gêr se gant Julius Kezar)
 Tholosa (Itin. Burdig.)
 Tolosa, pe Tholosa (Gregor a Dours)

Lesanvioù 
« La ville rose » (ar gêr roz) a vez graet anezhi, abalamour da liv an tier e kreiz-kêr, diwar ar brikez pri-poazh. 

« Cité des violettes » (kêr ar melion) a vez graet anezhi ivez, ha gwechall e veze gounezet melion enni, ha roet e veze ur velionenn da briz da-geñver ar C'hoarioù.

Ar « Cité Mondine » (Ciutat Mondina en okitaneg) a zo bet graet anezhi ivez abalamour d'ar gonted a veze anvet Remont.

Istor

Krennamzer 
Toloza zo bet kêr-benn Rouantelezh ar Vizigoted er  ha hini kontelezh Toloza dindan konted Toloza, diazezet e 852 gant Remont 1.

Ar vosenn  

Ar vosenn a reas he reuz e Toloza meur a wezh:
 e miz Ebrel 1348 e erruas ar c'hleñved e Toloza, etre 1348 ha 1350 e lazhas etre 15% ha 30% eus an annezidi;
 e 1506 e varvas 3 000 a dud;
 e miz Here 1557; 
 adalek miz Eost 1628 betek 1633 (10 000 den marvet diwar an 30 000 annezad) hag adalek miz Gouere 1652 betek 1653;
 e 2014 e raer furchadegoù edan ar skolaj kozh Montalembert, kavet ez eus bezioù hollek eno a c'hellfe bout bezioù lod ag an dud bet marvet er prantad 1348-1350.

kantved

Brezel Spagn 

 Repuidi spagnol a zeuas da Toloza; eno e voe graet sez ar PSOE hag an UGT en harlu e Carrièra del Taur (Straed an Tarv).

Eil brezel-bed 

 Miliadoù a Doloziz a vanifestas a-enep da Renad Vichy d'ar 14 a viz Gouhere 1942.

 Oberiant e voe ar Rezistañs e Toloza. E 1940 e teuas Pierre Dac da repuiñ en 42 Baloard d'Estrasborg a-raok gellet achap e miz Du 1941 evit mont betek Breizh-Veur. Harzet e voe ar c'horonal Pierre Cahuzac eno, kaset e voe da gamp-bac'h Buchenwald lec'h ma varvas.

 Emgannoù a voe etre ar Rezistañs hag an Alamaned pa voe ar re-mañ o kuitaat Toloza d'an 18 ha d'an 19 a viz Eost 1944.

Istor nevesañ 
Betek 2016 e oa Toloza penn-lec'h rannvro Midi-Pyrénées.

Monumantoù ha traoù heverk 

 Penniliz romanek Sant Sarnin, tro 1070-1118.

 Liorzh japanat Toloza.

Armerzh 
 E 1916 e krogas Latécoère gant kenderc'hout obuzioù ha korfoù nijerezioù en div labouradeg bet postet argant enne gantañ.
 Kavell ar gompagnunezh Airbus eo.

Douaroniezh 
Treuzet eo Toloza gant ar Garona.

Sturienn 
Sturienn kêr eo « Per Tolosa totjorn mai » (« Evit Toloza, muioc'h atav »).

Touristerezh 
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 
437 100 a dud a oa o chom e Toloza e 2005.

Melestradurezh

Tud 
 Jean Calas (1698–1762), kenwerzhour protestant, bet lakaet d'ar marv abalamour d'e relijion; skoazellet e voe e diegezh gant Voltaire hag adsavet e vrud.
 Pèire Godolin, bet ganet eno e 1580, skrivagner okitanek.
 Pierre de Fermat, matematikour eus an  kantved.

Gevelliñ 
Gevellet eo Toloza gant ar c'hêrioù-mañ (urzhiet dre vloaz) :
 ,
 ,
 ,
 ,
  (),
 .

Skoulmet he deus emglevioù kenober gant :
 ,
 ,
 ,
 ,
 ,
 .

Levrlennadur 
 Fevrier Paul-Albert & Barral I Altet Xavier ː Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. VII. Province ecclésiastique de Narbonne (Narbonnensis Prima). De Boccard. 1989

Liammoù diavaez 
 Lec'hienn Toloza Meurgêr

Dave ha notennoù

Toloza
Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall
Kumunioù Garona-Uhel
Kêrioù Okitania