Quatrevingt-treize
Romant diwezhañ Victor Hugo eo Quatrevingt-treize, embannet d'an 19 a viz C'hwevrer 1874 gant an ti embann Michel Lévy e Pariz.
Istor ar romant a dremen er bloaz 1793 e-kerzh an Dispac'h Gall, da vare ar Spont Bras.

Skrivet eo bet e Gwernenez adal miz Kerzu 1872 betek miz Even 1873. Mennozh ar romant a oa savet e Victor Hugo er bloaz 1862 just goude embannadur Les Misérables.
Chomet eo ar romant e stad ur mennozh e-pad 10 vloaz, dre ma oa an aozour o skrivañ levrioù all, Les Travailleurs de la mer (1866) ha L'Homme qui rit (1869).

Istor  
Quatrevingt-treize a laka da advevañ mare an enep-reveulzi, dreist-holl Brezel ar Vendée, koulz hag an enep-reveulzierien Vrezhon. An aozour a glask gant sell e vare hag e soñjoù republikan gall da ziskouez gwirvoud an enebiezh d'an Dispac'h Gall, ar perag hag an torfedoù sevenet gant an holl duioù (rouelourien, reveulzierien, forbanned).

Skeudenn Breizh 
Spontus ha gouez eo skeudenn Breizh evel m'eo degaset gant V. Hugo.

Skeudenn ar Vretoned 

Hervez Victor Hugo ar Vretoned a oa enep-reveulzierien diamzeriet, keñveriet gant loened gouez.
 Le paysan breton « parlant une langue morte, ce qui est faire habiter une tombe à sa pensée
 L’insurgé breton avait presque la figure de l’insurgé grec, veste courte, fusil en bandoulière, jambières, larges braies pareilles à la fustanelle ; le gars ressemblait au klephte.
 Vendéens et Anglais, c’est Bretagne avec Bretagne. Les hurons du Finistère parlent la même langue que les topinambous du Cornouailles.

Skeudenn ar c'hoadoù 
Ar c'hoadoù zo taolennet e doare ar Romaned, evel lec'hioù dañjerus, spouronus, ha n'int ket evit an dud desket ha sklêrijennet.
 Ces halliers hypocrites, pleins de combattants tapis dans une sorte de labyrinthe sous-jacent, étaient comme d'énormes éponges obscures d'où, sous la pression de ce pied gigantesque, la révolution, jaillissait la guerre civile.

Victor Hugo bamet 

Bamet ez eo an aozour gant an Dispac'h gall, republikan eo.
Bamet ez eo ivez gant Breizh, ar Vretoned. A-dreñv ar gerioù drouk taolet warno e kaver un doare souezhadenn garantezus evit an nerzhioù kalon ha spered.
 [...] Montrant à quel point la volonté peut être l’impuissance ; chevaleresque et sauvage ; l’absurdité en rut, bâtissant contre la lumière un garde-fou de ténèbres ; l’ignorance faisant à la vérité, à la justice, au droit, à la raison, à la délivrance, une longue résistance bête et superbe.
 C’étaient des clans, comme en Écosse. Chaque paroisse avait son capitaine. Cette guerre, mon père l’a faite, et j’en puis parler.

Liammoù diavaez 
 Quatrevingt-treize e Wikisource
 Quatrevingt-treize lennet enlinenn

Notennoù ha daveennoù 

Victor Hugo
Romantoù gallek an XIXvet kantved
Romantoù istorel gallek
 Levrioù 1874