Montroulez
Montroulez a zo ur gumun etre Leon ha Treger, e departamant Penn-ar-Bed,

Douaroniezh 
Kumunioù amezek : Plouezoc'h; Garlann; Plouigno; Plougonven; Plourin; Sant-Martin-war-ar-Maez

Anv 
Ogée : "Cette ville, qui se nommait Julia du temps de César, est une des plus anciennes et des plus célèbres de la province".
 Cambry, Finistère, p 5 : "Ainsi Morlaix, si nous en croyons Conrad, archevêque de Salisbury, écrivain du douzième siècle, fut d'abord nommée Julia ..."

" ainsi Drennalus, disciple de Joseph d'Arimathie, à son retour de l'île de Bretagne, passa par Morlaix, l'an 73 de J.C, en convertit les habitants; ce lieu se nommait alors Saliocan ou Hanterallen."

 Albert. Le Grand : Julia;
 Ch. Frochen, Finistère, Léon, p 97 : "Son nom vient probablement du celte Motreleg (rue resserrée)".
 Bernard Tanguy, Communes du Finistère, p 134: " Castrum Mons Relax, 1128; ecclesia S. Martini de Monte Relaxo, 1128; ecclesia Beati Melanii de Monte Relaxo, 1170; Mont Relays, XIIè; (in) Montereleis, 1217; Montrelès, 1296; Montrelez, 1352; Morloys, 1371; Morlais, 1376; Morelaiz, 1385; Mourlaix, 1455; Montrelaes, Montrelaix, Mourlaix, 1464; Montrolaes, Morlaix,1499; breton Montroulez".

"Ce mot ... (Relaix) ... n'est autre que le vieux-français releis, relais " délaissé, abandonné".

 Éditions Flohic : "noté Mons-Relaxus en 1128, du français mont et de l'ancien français relais, délaissé, abandonné".
 Daniel Delattre : "Castrum Mons Relaxus au XIIè; Montereleis au XIIè".

Gerdarzh 
*relax = lec'h ehan war un hent roman (heñvelster insula = enez; stabula = staol)

Ardamezioù 
En gul, e lestr en aour greet en aour, e ouelioù dispaket en erminoù, war ur mor en glazur
Ger-stur: S'ils te mordent, mords-les (a-enep ar Saozon)

Istor

Dispac'h Gall
 Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Montroulez da benn ur bann.
 Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Noannès, person parrez Sant-Melani, ha Pitot, person, ha Le Moine, kure, eus parrez Sant-Vazhev; daou gure eus Sant-Melani, Le Ffevre ha Lucas, a reas al le.



Dezougen 
1865: tizhet eo Montroulez gant an hent-houarn.

Brezel 1870-1871 
 Mervel a reas 144 gwaz ag ar gumun, eleze 1,02% ag he foblañs e 1866, abalamour d'ar brezel.



Brezel-bed kentañ 
 Mervel a reas 604 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,96% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.

Eil brezel-bed  
1943: d'an 29 a viz Genver e voe bombezet Montroulez gant ar Royal Air Force pa glaske distrujañ ar pont-meur hent-houarn, lazhet e voe 39 bugel hag o skolaerez er skol Intron-Varia Lourd, ha 27 den nann-soudard all.
 Gwerz Lazadeg Skolidigou Itron Varia Lourd.
 Nijerezioù ar Re Gevredet aet d'ar strad e Montroulez: d'ar 4 a viz C'hwevrer 1941 e kouezhas ur Blenheim IV marilhet T2283 ha kodet PZ-F eus 55th Squadron ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet); lazhet e voe he zri nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù; d'an 28 a viz Eost 1941 e kouezhas un Hurricane II marilhet BD857 eus 247th Squadron ar Royal Air Force nepell eus Montroulez; tapet e voe he levier gant an Alamaned; d'ar 25 a viz Ebrel 1942 e kouezhas pemp Spitfire Vb eus ar 501st Squadron eus ar Royal Air Force er mor e tu Montroulez; pevar levier a varvas, met ne voe kavet korf ebet; unan all a voe gloazet hepken; d'ar 6 a viz Gwenholon 1944 e kouezhas un nijerez P-47 (486 Bombing Group, 362 FG, 378 FS) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces); he leviour a c'hellas adkavout e genvroidi;
 Dieubet e voe Montroulez d'an 8 a viz Eost 1944 gant lu ar Stadoù-Unanet.

Brezelioù didrevadennañ

Brezelioù didrevadennañ

Brezel Indez-Sina 
 Lazhet e voe ul letanant-koronal eus an Aerlu gall d’an 21 a viz Here 1952 e Chua-Chan er Viêtnam.

Brezel Aljeria 
 Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 2 a viz Meurzh 1957.

Stagidigezh 
 E 1959 e voe staget kumun Plouyann, en norzh da kêr, ouzh Montroulez.

Brezhoneg

Ar Brezoneg er Skol 

 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol .

Ya d'ar brezhoneg 

 D’ar 27 a viz Mezheven 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
 Al label live 1 a oa bet roet da gumun Montroulez d'ar 6 a viz C'hwevrer 2009.

Deskadurezh 

 Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1988.
 Ur skol Diwan a zo e Montroulez ivez.
 E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 142 skoliad (10,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

Buhez foran 

 E Montroulez emañ sez embannadurioù Skol Vreizh a embann levrioù brezhonek ha gallek.

Ti-embann 
Skol Vreizh.

Monumantoù ha traoù heverk 
 Pont-meur an hent-houarn

 Kouent kozh ar Jakobined
 Iliz katolik Sant Martin
 Iliz katolik Sant Melani
 Karterioù kozh gant tiez koad, pondalez
 Straedoù-diri
 Savadurioù kozh ar "Manu"

Tud

Tud bet ganet eno 
 1763 : Jean Victor Marie Moreau, jeneral e-pad Brezelioù Napoleone
 1777 : Aleksandr Ledan, mouler ha skrivagner
 1806 : Émile Souvestre, skrivagner gallek
 1834 : Feliks Brignou, skrivagner ha troour brezhonek
 1845 : Tristan Corbière, barzh gallek
 1878 ː Marie Le Gac-Salonne ː gwregelourez ha stourmerez 
 1889 : Francis Gourvil, skrivagner ha kelaouenner
 1904 : Per Roy, emsaver ha skrivagner brezhonek
 1908 : Henri Rol-Tanguy, rezistant komunour
 1914 : Michel Mohrt, skrivagner gallek
 1920 : Roparzh Broudig, skrivagner brezhonek
 1928 : Julien Guiomar, aktour
 1939 : Brigitte Fontaine, kanerez c'hallek
 1944 : Dominique Lavanant, aktourez
 1979 : Clarisse Lavanant, kanerez

Tud bet marvet eno 
 1855 : Aleksandr Ledan, mouler ha skrivagner
 1870 : Yann-Vari ar Skourr, barzh brezhonek
 1873 : Prosper Proux, saver kanaouennoù
 1875 : Tristan Corbière, barzh gallek
 1887 : Adolphe Le Flô, jeneral, ministr gall ar Brezel e 1870
 1927 : Paul Sérusier, livour gall
 1939 : Hollsent ar Garreg, skrivagner brezhonek
 1969 : Yann Gerlann, emsaver
 1970 : François-Tanguy Prigent, kouer ha politikour
 2007 : Alexis Gourvenneg, sindikader al labour-douar

Tud liammet gant kêr
Jean-Loup Chrétien, sterdead, savet e Montroulez

Ardamezeg ar familhoù

Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

Melestradurezh

Skeudennoù

Kêrioù gevellet

Sport

Darvoudoù-sport a bep seurt 
 30 a viz Mezheven 1974 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Montroulez ha Sant-Maloù; trec'h eo Patrick Sercu (Belgia).

Liammoù diavaez 

 lec'hienn an ti-kêr
  Montroulez war lec'hienn Geobreizh
 Site de la Chambre de Commerce et d'Industrie de Morlaix
 L'Ouest en mémoire (Ina) - 250 vloaz ar fabrik butun e Montroulez 1986

Levrlennadur 

 Embannadurioù Flohic : Le Patrimoine des communes du Finistère. 1998
 J.B. Ogée : Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne. 1780
 Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
 Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
 Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

Daveoù ha notennoù 

Montroulez
Kumunioù Penn-ar-Bed
Kumunioù Treger
Kumunioù Bro-Leon
Pennlec'hioù bannoù Breizh
Ar Brezoneg er Skol
Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed