Narges Mohammadi
Narges Safia Mohammadi (farsi : نرگس صفیه محمدی), bet ganet d'an  e Zanjan, en Iran zo ur fizikourez, ur gazetennerez hag ur stourmerez evit gwirioù mab-den ; beskadoriadez an aozadur gwirioù mab-den iranat Defenders of Human Rights Center (DHRC) e Tehran eo, ar gadoriadez o vezañ Shirin Ebadi (*1947), Priz Nobel ar Peoc'h e 2003.

E miz Here 2023 e voe deroet ar priz-se da Narges Safia Mohammadi d'he zro « abalamour d'he stourm enep mac'homerezh ar maouezed en Iran ha d'he stourm evit kas war-raok gwirioù mab-den ha frankiz an holl dud ».

Stummadur
Narges S. Mohammadi a voe ganet e Zanjan, kêr-benn ar broviñs heñvelanvet e gwalarn Iran nepell diouzh Mor Kaspia, ha desavet e Qorveh (proviñs Kurdistan), Karaj (proviñs Alborz) hag Osnavieh (proviñs Azerbaidjan ar C'hornôg). Goude he studi e Skol-veur Etrebroadel Imam Khomeini e Qazvin (proviñs Qazvin), ma voe diplomet e fizik, ec'h eas da ijinourez.

P'edo gant he studi e skrivas meur a bennad e kazetenn ar studierien ma save a-du gant gwirioù ar maouezed ; div wech e voe harzet e-kerzh bodadegoù politikiel studierien eus ar strollad Tashakkol Daaneshjuyi Roshangaraan ("Strollad ar Studierien Sklêrijennet"). Kenderc'hel gant ar c'hazetennerezh a eure e meur a gazetenn gempennelour, en ur stourm evit gwirioù ar maouezed, ar gwir da vanifestiñ ha torridigezh kastiz ar marv. Un dastumad eus he skridoù a voe embannet en ul levr e farsi hepken, Ar adreizhadurioù, ar vellouriezh hag ar c'haderezh.

Er bloaz 1999 e timezas gant ar c'hazetenner Taghi Rahmani (*1959), a voe harzet nebeut goude

E 2003, oadet a 31 bloaz, ec'h emezelas e DHRC bet diazezet e 2001 ha renet gant Shirin Ebadi, a voe Priz Nobel ar Peoc'h er bloaz-se end-eeun ; e 2011 e voe beskadoriadez an aozadur.

He fried T. Rahmani a zilojas da Vro-C'hall e 2012 goude bet en toull-balc'h e-pad 14 vloaz ; en Iran e chomas Narges Mohammadi gant o daou vugel.

Harzidigezhioù

1998 : harzet e voe N. Mohammadi, 26 vloaz, goude m'he devoa kavet abeg e gouarnamant Iran, ha bac'het e voe e-pad bloaz e toull-bac'h Evin e Tehran.
2010 : e miz Ebrel e voe kaset dirak al Lez-varn Islamek Dispac'hel abalamour ma oa ezel eus DHRC ; en eskemm ouzh 50 000 dollar e voe lezet en he frankiz, met harzet e voe a-nevez un nebeud devezhioù war-lerc'h ha toullbac'het. P'edo er vac'h e krogas da glañvaat, gounezet ma oa gant an droukfell ; goude ur mizvezh e voe aotreet da vont d'un ospital.
2011 : prosez a voe graet dezhi arre e miz Gouere, dre an abeg ma « rae a-enep surentez ar vro, ma oa ezel eus DHRC, ha ma skigne bruderezh a-enep ar renad » ; kondaonet e voe da dremen 11 bloavezh er vac'h. E miz Meurzh 2012 e voe krennet ar varn da 6 bloavezh gant ul lez engalv ; e miz Ebrel e voe harzet ha bac'het en-dro. Huchadeg a savas a-berzh gant Amnesty International, Reporters sans frontières, alvokaded er bed a-bezh hag ar British Foreign Office. D'an 31 a viz Gouere e voe divac'het Narges Mohammadi.
2014 : goude ur brezegenn dirak bez Sattar Beheshti (1977-2012), a oa marvet diwar jahinerezh e bac'h Tehran, e voe engalvet N. Mohammadi gant lez-varn toull-bac'h Evin hep ma vefe resisaet perak.
2015 : harzet e voe adarre ha kondaonet da 10 bloavezh toull-bac'h en abeg d'he oberiantez evit paouez gant kastiz ar marv, da 5 bloavezh en abeg m'he devije aozet bodadegoù enep surentez ar vro, da 1 bloavezh evit bezañ bet o skignañ bruderezh enep ar renad dre atersadennoù gant media etrebroadel hag un emgav gant Catherine Ashton eus Kengor Europa — 16 bloavezh en holl.
2019 : e miz Genver e voulc'has ur yun-enebiñ en Evin, a-gevret gant an Iranadez-Breiveuriadez Nazanin Zaghari-Ratcliffe, abalamour ma oa bet nac'het outo gwelet ur mezeg.
2020 : e miz Gouere, en toull-bac'h, e tiskouezas N. Mohammadi azonoù COVID-19, a yeas da get e miz Eost. D'an 8 a viz Here e voe divac'het, hep abeg sklaer ebet.
2021 : en ur video embannet e miz C'hwevrer e tiskulias penaos e oa bet engalvet div wech gant ul lez-varn e miz Kerzu 2020 en abeg d'un afer a oa bet digoret p'edo bac'het ; nac'h a reas mont, hag embann a eure e nac'hfe kement barn a vefe douget. Er video e tiskulias penaos hi ha maouezed all a oa bet gwallgaset ha harellet ent-revel er vac'h ; disklêriañ a reas ivez n'he devoa bet respont ebet digant ar pennadurezhioù goude savet klemm e miz Kerzu abalamour d'ar fedoù-se. En abeg d'ur sit-in a oa bet aozet gant prizoniadezed politikel en Evin goude muntroù ha harzidigezhioù manifesterien e miz Du 2019 e oa engalvet.
D'ar 16 a viz Du 2021 e voe harzet e Karaj p'edo oc'h enoriñ Ebrahim Ketabdar, a oa bet lazhet gant poliserien e-kerzh ar manifestadegoù a oa bet er vro a-bezh e miz Du 2019. Kondaonet e voe N. Mohammadi da 80 taol skourjez ha 30 mizvezh en toull-bac'h.
2022 : e miz Kerzu e voe manifestadegoù bras a-c'houde marv Masha Amini en Evin d'ar 16 a viz Gwengolo — ar vaouez, oadet a 22 vloaz, a oa bet harzet gant "polis ar vuhezegezh" ar gouarnamant en arbenn ma touge he hijab en un doare "dizereat". Narges Mohammedi, bac'het bepred, a ziskulias adarre ar gwallgaserezh hag an harellerezh en Evin en un danevell hag a voe skignet gant ar BBC. Miz goude, e 2023, e lakaas embann un danevell a-zivout stad ar maouezed en Evin, a-gevret gant ul listennad 58 prizoniadez a oa bet jahinet pa oant bet aterset ; 57 anezho o devoa tremenet 8 350 devezh en holl en digenvez, ha 56 anezho a oa bet kondaonet da 275 bloavezh bac'h en holl.

A-glev d'an holl he deus Narges Mohammadi savet he mouezh a-enep ar c'helloù digenveziñ en toulloù-bac'h ; jahinerezh gwenn a ra anezho el levr a skrivas p'edo-hi en digenvez en Evin.

Enorioù
2009 : Alexander Langer Award.
2011 : Per Anger Prize, deroet gant gouarnamant Sveden.
2016 : Weimar Human Rights Award.
2018 : Andrei Sakharov Prize, deroet gant an American Physical Society (APS).
2022 : Ar BBC a lakaas N. Mohammadi da unan eus ar 100 maouez awenusañ ha levezonusañ a zo er bed.
2023 : Olof Palme Prize, a-gevret gant an Ukrainadez Marta Chumalo hag an Durkez Eren Keskin • PEN/Barbey Freedom to Write Award • UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize, a-gevret gant an Iranadezed Elaheh Mohammadi ha Niloofar Hamedi • Priz Nobel ar Peoc'h.

Liammoù diavaez

 
 Wikiquote

Notennoù

Ganedigezhioù 1972
Priz Nobel ar Peoc'h
Merc'hed Iran