Reizhiad vogalennek a-serzh
Er yezhoniezh e vez implijet ar gerioù reizhiad vogalennek a-serzh (saoz.: vertical vowel system) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz diwar-benn ur reizhiad vogalennek implijet gantañ ur ment hepken evit diforc'hañ ez-fonemek etre vogalennoù disheñvel. 

Gallout a rafed implijout pevar ferzh pe ment disheñvel evit lakaat kemm etre vogalennoù, da lâret eo ar rontder, an araokder, an adreñvder hag an uhelder, met ez-resis e ra dave ar reizhiadoù vogalennek a-serzh d'ar fed ma talvez an diforc'h uhelder evit lakaat kemm etre vogalennoù fonemek, da lâret eo liveoù serrder ha digorder ar vogalennoù.

Ral a wezh eo seurt reizhiadoù bezañ a-serzh dre ret war al live fonetikel avat, da skouer gant ar witchiteg e vez implijet ur reizhiad vogalennek a-serzh ennañ div vogalenn a-raok (/e/ hag /i/) hag ur vogalenn a-dreñv (/a/) ha kavet e vez ivez un [o] dre enteuzadur ur vogalenn verr mui an hantervogalenn /w/ mui ur vogalenn verr all.

Luziet-tre e c'hell bezañ seurt reizhiadoù enne meur a vogalenn disheñvel daoust ha ma vez implijet gante ur ment nemeti evel en oubic'heg, ma talvez ar friadur da lakaat kemm etre meur a vogfalenn ouzhpenn.

Hervez dielfennadurioù 'zo e c'hellfe bout reizhiadoù vogalennoù a vent mann, da lâret eo enne ur vogalenn fonemek nemeti, evit rannyezhoù abc'hazek 'zo hag evit ar c'habardeg met ar goulakadur-se n'eo ket bet degemeret gant an darn vrasañ eus ar glaskourion.

Kavet e vez reizhiadoù vogalennek a-serzh er yezhoù-mañ:

 Yezhoù kaokazek ar gwalarn
 Abc'hazeg (daou zerez)
 Adigeg (tri derez)
 Kabardeg (daou pe dri derez)
 Oubic'heg (daou pe dri derez)
 Yezhoù kadoek
 Witchiteg (tri derez)
 Yezhoù Aostraolia
 Arrernteg (daou zerez)
 Yezhoù aostronezek
 Marchalleg (pevar derez)

Kavet e vez ivez ur seurt reizhiad vogalennek a-serzh evit a sell ouzh vogalennoù berr an iwerzhoneg dre ma vez diforc'het kenetreze hervez o live digoradur/serrder nemetken daosut ha ma vez enebiet vogalennoù a-raok ha vogalennoù a-dreñv evit a sell ouzh ar vogalennoù hir.

Gwelit ivez:
 Vogalenn

Fonetik ha fonologiezh
Vogalennoù