Vokal
E Vokal (oder eng Voyelle) bezeechent an der Phonetik e Laut vun der mënschlecher Sprooch, deen duerch en ongehënnerte Stroum vu Loft duerch d'Hielen, déi iwwer der Schléck leien, d. h. d'Mond- an Nuesenhiel, entsteet. Déi Hielen déngen als Resonanzkierper, an hir Form an d'Quantitéit vun der Loft, déi derduerch ginn, bestëmmen d'Qualitéit vum Vokal.

E Vokal ass am geneeë Sënn vum Wuert e vokalesche Laut, also e Phon: eng Eenheet vun der geschwater Sprooch. Buschtawen vun der geschriwwener Sprooch wéi A, E, I, O, U si Vokalbuschtawen, ginn awer am allgemenge Sproochgebrauch och als „Vokal“ bezeechent.

De Vokale géintiwwer stinn d'Konsonanten, bei deenen de Loftstroum gehënnert gëtt.

Eegenschafte vun engem Vokal 

De Klang vun de Vokalen hänkt vun der Zuel, der Form an dem Volume vun de Resonanzkierperen of, duerch déi déi ausgeotemt Loft fléisst:
 Zuel vun de Resonatoren:
 Wann déi ganz Loft duerch de Mond ausgestouss gëtt, schwätzt ee vun orale Vokalen
 a, ee, i ;
 wann en Deel vun der Loft duerch d'Nues ausgestouss gëtt, schwätzt ee vun nasale Vokalen:
 franséisch: en, an, un, hein?, on
 portugisesch: Graphemer ã, õ
 wann d'Lëpsen no vir gestreckt ginn, entsteet en Huelraum tëscht hinnen an den Zänn; dës Labialhiel ass deen drëtte Resonator. D'Vokaler, déi sou entstinn, nennt een gerënnt. 
 Graphemer: u, ü, ö, o.
 Déift vum Artikulatiounspunkt:
 wann dee viischten Deel vun der Zong dem viischten Deel vum Gumm entgéintgewëlleft gëtt, nennt een dat "déi viischt Vokaler"
 ee, ü, a
 wann den hënneschten Deel vun der Zong dem hënneschten Deel vum Gumm entgéintgewëlleft gëtt, schwätzt ee vun "hënneschte Vokaler" 
 o, u
 wann de mëttelsten Deel vun der Zong sech dem mëttelsten Deel vum Gumm entgéintwëlleft, schwätzt ee vun zentralen" oder "mëttelste Vokaler":
 ë
 Gréisst vun der Mondhiel, déi virun allem dovun ofhänkt, wéi wäit de Mond op ass. Et gëtt véier Ëffnungsgraden:
 1. Grad: Vokalen, déi "zou" sinn, oder mat minimaler Oppenheet: (Beispill: i)
 2. Grad: "Hallef-zoue" Vokaler: (Beispill: ee);
 3. Grad: "Hallef-oppe" Vokaler: (Beispill: ä);
 4. Grad: "oppe" Vokaler: (Beispill: a).

Heidrënner sinn déi gängegst Vokaler gewisen (transkribéiert an d'Internationaalt Phonetescht Alphabet no den dräi Charakteristiken, wéi se hei uewendriwwer beschriwwe sinn.

Vokalen am Lëtzebuergeschen 
An der Lëtzebuerger Sprooch gëtt et follgend Vokalen (Vokalbuschtawen):

Monophthongen 

 Ö / ö an Ü / ü gëtt et just a Wierder déi aus dem Däitsche geléint sinn.
 Fir geléint Wierder aus dem Franséische sinn zousätzlech nach déi dräi Nasalvokalen [ɛ̃] (Timber), [ɑ̃] (Arrangement) an [ɔ̃] (Bonbon) unzehuelen. Donieft kënnen heiansdo och weider phoneetesch Eegenschafte vum Franséischen an d'Lëtzebuergescht iwwerholl ginn, z. B. den [wɑ] an Toilette. D'Aussprooch an d'Schreifweis riichte sech an deene Fäll nom Franséischen.

Diphthongen 
Am Lëtzebuergesche gëtt et dës aacht Duebellauter: ‹ai›, ‹äi›, ‹au›, ‹ei›, ‹éi›, ‹ie›, ‹ou›, ‹eu›.

Digraphen 
Wierder mat follgenden Digraphen déi aus dem Franséischen oder Englesche kommen, behalen hir ursprénglech Aussprooch:

Nasal Vokalen 
D'Nasalvokale gi wéi am Franséischen ausgeschwat: Chamber, Member, Annonce, Invité, Verdun, Enveloppe.

Literatur

Um Spaweck 

 

Grammaire vum Lëtzebuergeschen
Phonetik