John Wayne
Den John Wayne, gebuer de 26. Mee 1907 zu Winterset, am Iowa, a gestuerwen den 11. Juni 1979 zu Los Angeles, mam richtegen Numm Marion Robert Morrison, méi spéit Marion Mitchell Morrison, war ei US-amerikanesche Filmschauspiller, Filmproduzent a Filmregisseur. Hie war net nëmmen ee vun de markantsten Hollywoodschauspiller vu senger Zäit, ma och ee vun deene mat dem meeschte Succès beim Publikum an ee vun deenen déi am meeschte verdéngt hunn.

Seng Carrière huet sech iwwer méi wéi en halleft Joerhonnert gezunn, an ass virun allem duerch seng Rollen a Westernfilmer bekannt, wou en dacks e Sheriff, e Marshal oder en US-Kavalleriekommandant gespillt huet, an doduerch deem Filmgenre entscheedend säi Stempel opgedréckt huet.

Archetypesch fir dee Genre kënne seng Rollen a Stagecoach (1939), Red River (1948), The Searchers (1956) oder Rio Bravo (1959) ugesi ginn. Hien huet awer och dacks a Krichs- oder Abenteuerfilmer matgespillt.

1970 krut en den Oscar fir de beschte Schauspiller fir seng Roll an True Grit.

Hien huet och privat déi konservativ an traditionell Wäerter aus der Pionéierzäit vun den USA vertrueden, déi en a ville vu senge Filmer personifizéiert huet. Besonnesch an der Zäit vum Vietnamkrich huet e mat sengem Asaz dofir (hien huet extra de Propagandafilm The Green Berets gedréint) polariséiert.

Den John Wayne war dräimol bestuet: vun 1933 bis 1945 mat der Josephine Alcia Saenz (véier Kanner), vun 1946 bis 1954 mat der Esperanza Baur (keng Kanner) a vun 1954 bis zu sengem Doud mam Pilar (dräi Kanner).

Den Orange County Airport zu Santa Ana gouf zu sengen Éieren an John Wayne Airport (IATA-Code: SNA, ICAO-Code: KSNA) ëmgenannt.

Filmographie (Kino)

als Schauspiller

Stommfilmer 
 1926: Brown of Harvard - Regie: Jack Conway - Haaptacteuren: William Haines
 1926: Great K & A Train Robbery - Regie: Lewis Seiler - Haaptacteuren: Tom Mix
 1926: Bardelys the Magnificent - Regie: King Vidor - Haaptacteuren: John Gilbert
 1927: The Draw-Back - Regie: Norman Taurog - (Kuerzfilm)
 1927: Annie Laurie - Regie: John S. Robertson - Haaptacteuren: Lillian Gish
 1927: The Drop Kick - Regie: Millard Webb - Haaptacteuren: Richard Barthelmess, Barbara Kent
 1928: Seeing Stars - Regie: Stephen Roberts - (Kuerzfilm)

Tounfilmer

vun 1928 bis 1929 
 1928: Mother Machree - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Belle Bennett, Victor McLaglen
 1928: Four Sons - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Margaret Mann, James Hall
 1928: Hangman's House - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Victor McLaglen
 1928: Noah's Ark - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Dolores Costello, George O'Brien
 1929: The Black Watch - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Victor McLaglen, Myrna Loy
 1929: Speakeasy - Regie: Benjamin Stoloff - Haaptacteuren: Paul Page
 1929: The Forward Pass - Regie: Edward F. Cline - Haaptacteuren: Douglas Fairbanks Jr., Loretta Young
 1929: Words And Music - Regie: James Tinling - Haaptacteuren: Lois Moran, Helen Twelvetrees
 1929: Salute - Regie: David Butler - Haaptacteuren: George O'Brien

vun 1930 bis 1939 
 1930: Born Reckless - Regie: Andrew Bennison, John Ford - Haaptacteuren: Edmund Lowe
 1930: Cheer Up And Smile - Regie: Sidney Lanfield - Haaptacteuren: Arthur Lake, Olga Baclanova
 1930: The Big Trail - Regie: Raoul Walsh - Haaptacteuren: Marguerite Churchill, Tully Marshall
 1930: Man Without Women - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Kenneth MacKenna, Frank Albertson
 1930: Rough Romance - Regie: A.F. Erickson - Haaptacteuren: George O'Brien, Helen Chandler
 1931: Girls Demand Excitement - Regie: Seymour Felix - Haaptacteuren: Virginia Cherrill, Marguerite Churchill
 1931: Three Girls Lost - Regie: Sidney Lanfield - Haaptacteuren: Loretta Young
 1931: Arizona - Regie: George B. Seitz - Haaptacteuren: Laura La Plante
 1931: The Range Feud - Regie: D. Ross Lederman - Haaptacteuren: Buck Jones, Susan Fleming
 1931: The Deceiver - Regie: Louis King - Haaptacteuren: Lloyd Hughes
 1931: Maker of Man - Regie: Edward Sedgwick - Haaptacteuren: Jack Holt, Richard Cromwell
 1932: The Voice of Hollywood No. 13 - Regie: Mack D'Agostino - (Kuerzfilm)
 1932: Running Hollywood - Regie: Charles Lamont - (Kuerzfilm)
 1932: Shadow of the Eagle - Regie: Ford Beebe - (Serial an 12 Episoden)
 1932: Texas Cyclone - Regie: D. Ross Lederman - Haaptacteuren: Tim McCoy
 1932: Two-Fisted Law - Regie: D. Ross Lederman - Haaptacteuren: Tim McCoy
 1932: Lady and Gent - Regie: Stephen Roberts - Haaptacteuren: George Bancroft
 1932: Ride Him, Cowboy - Regie: Fred Allen - Haaptacteuren: Ruth Hall, Henry B. Walthall 
 1932: The Hurricane Express - Regie: J.P. McGowan, Armand Schaefer - (Serial an 12 Episoden) 
 1932: The Hollywood Handicap) - Regie: Charles Lamont - (Kuerzfilm)
 1932: The Big Stampede) - Regie: Tenny Wright - Haaptacteuren: Noah Beery, Paul Hurst
 1932: That's My Boy - Regie: Roy William Neill - Haaptacteuren: Richard Cromwell
 1932: Haunted Gold - Regie: Mack V. Wright - Haaptacteuren: Sheila Terry 
 1933: The Telegraph Trail - Regie: Tenny Wright - Haaptacteuren: Frank McHugh
 1933: Central Airport - Regie: William A. Wellman - Haaptacteuren: Richard Barthelmess, Sally Eilers
 1933: The Three Musketeers - Regie: Colbert Clark, Armand Schaefer - (Serial an 12 Episoden)
 1933: Somewhere in Sonora - Regie: Mack V. Wright - Haaptacteuren: Henry B. Walthall
 1933: His Private Secretary - Regie: Philip H. Whitman - Haaptacteuren: Evalyn Knapp
 1933: The Life of Jimmy Dolan - Regie: Archie Mayo - Haaptacteuren: Douglas Fairbanks Jr., Loretta Young
 1933: Baby Face - Regie: Alfred E. Green - Haaptacteuren: Barbara Stanwyck, George Brent
 1933: The Man From Monterey - Regie: Mack V. Wright - Haaptacteuren: Ruth Hall 
 1933: Riders Of Destiny) - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Cecilia Parker
 1933: College Coach - Regie: William A. Wellman - Haaptacteuren: Dick Powell, Ann Dvorak
 1933: Sagebrush Trail - Regie: Armand Schaefer 
 1934: The Lucky Texan - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Barbara Sheldon
 1934: West Of The Divide - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: George Hayes
 1934: Blue Steel - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Eleanor Hunt, George Hayes
 1934: The Man From Utah - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Polly Ann Young, George Hayes
 1934: Randy Rides Alone - Regie: Harry Fraser - Haaptacteuren: Alberta Vaughn, George Hayes
 1934: The Star Packer - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Verna Hillie, George Hayes
 1934: The Trail Beyond - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Verna Hillie, Noah Beery
 1934: The Lawless Frontier - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Sheila Terry, George Hayes
 1934: Neath the Arizona Skies - Regie: Harry L. Fraser - Haaptacteuren: Sheila Terry
 1935: Texas Terror - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Lucile Browne, George Hayes
 1935: Rainbow Valley - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Robert N. Bradbury, George Hayes
 1935: The Desert Trail - Regie: Lewis D. Collins - Haaptacteuren: Mary Kornman, Paul Fix
 1935: (The Dawn Rider - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Marion Burns
 1935: Paradise Canyon oder och Paradise Ranch - Regie: Carl Pierson - Haaptacteuren: Marion Burns
 1935: Westward Ho - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Sheila Bromley
 1935: The New Frontier - Regie: Carl Pierson - Haaptacteuren: Muriel Evans
 1935: Lawless Range - Regie: Robert N. Bradbury - Haaptacteuren: Sheila Bromley
 1936: The Oregon Trail - Regie: Scott Pembroke - Haaptacteuren: Ann Rutherford, Yakima Canutt
 1936: The Lawless Nineties - Regie: Joseph Kane - Haaptacteuren: Ann Rutherford, Harry Woods
 1936: King of the Pecos - Regie: Joseph Kane - Haaptacteuren: Muriel Evans, Cy Kendall
 1936: The Lonely Trail - Regie: Joseph Kane - Haaptacteuren: Ann Rutherford, Cy Kendall
 1936: Winds of the Wasteland - Regie: Mack V. Wright - Haaptacteuren: Phyllis Fraser, Lew Kelly
 1936: The Sea Spoilers - Regie: Frank R. Strayer - Haaptacteuren: Nan Grey, William Bakewell
 1936: Conflict - Regie: David Howard - Haaptacteuren: Jean Rogers
 1937: California Straight Ahead - Regie: Arthur Lubin - Haaptacteuren: Louise Latimer, Robert McWade
 1937: I Cover the War! - Regie: Arthur Lubin - Haaptacteuren: Gwen Gaze, Don Barclay
 1937: Idol of the Crowds - Regie: Arthur Lubin - Haaptacteuren: Sheila Bromley
 1937: Adventure's End - Regie: Arthur Lubin - Haaptacteuren: Diana Gibson 
 1937: Born to the West - Regie: Charles Barton - Haaptacteuren: Marsha Hunt
 1938: Pals of the Saddle - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan
 1938: Overland Stage Raiders - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan, Louise Brooks
 1938: Santa Fe Stampede - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan, Max Terhune
 1938: Red River Range - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan, Max Terhune
 1939: The Night Riders - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan, Max Terhune
 1939: Three Texas Steers - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan, Max Terhune
 1939: Wyoming Outlaw - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan, Raymond Hatton
 1939: New Frontier - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Ray Corrigan, Raymond Hatton
 1939: Allegheny Uprising - Regie: William A. Seiter - Haaptacteuren: Claire Trevor, George Sanders
 1939: Stagecoach - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Claire Trevor, John Carradine

vun 1940 bis 1949 
 1940: The Long Voyage Home - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Thomas Mitchell, Ian Hunter
 1940: Dark Command - Regie: Raoul Walsh - Haaptacteuren: Claire Trevor, Walter Pidgeon
 1940: Three Faces West - Regie: Bernard Vorhaus - Haaptacteuren: Sigrid Gurie, Charles Coburn
 1940: Seven Sinners - Regie: Tay Garnett - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, Albert Dekker
 1941: A Man Betrayed - Regie: John H. Auer - Haaptacteuren: Frances Dee, Wallace Ford
 1941: Lady From Louisiana - Regie: Bernard Vorhaus - Haaptacteuren: Ona Munson, Ray Middleton
 1941: The Shepherd of the Hills - Regie: Henry Hathaway - Haaptacteuren: Betty Field, Harry Carey
 1942: Lady For A Night - Regie: Leigh Jason - Haaptacteuren: Joan Blondell, Philip Merivale
 1942: Reap The Wild Wind - Regie: Cecil B. DeMille - Haaptacteuren: Ray Milland, Paulette Goddard
 1942: The Spoilers - Regie: Ray Enright - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, Randolph Scott
 1942: In Old California - Regie: William C. McGann - Haaptacteuren: Albert Dekker, Edgar Kennedy
 1942: Flying Tigers - Regie: David Miller - Haaptacteuren: John Carroll, Anna Lee
 1942: Reunion in France - Regie: Jules Dassin - Haaptacteuren: Joan Crawford, Philip Dorn
 1942: Pittsburgh - Regie: Lewis Seiler - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, Randolph Scott
 1943: A Lady Takes a Chance - Regie: William A. Seiter - Haaptacteuren: Jean Arthur, Charles Winninger
 1943: In Old Oklahoma - Regie: Albert S. Rogell - Haaptacteuren: Martha Scott, Albert Dekker
 1944: The Fighting Seabees - Regie: Edward Ludwig - Haaptacteuren: Susan Hayward, Dennis O'Keefe
 1944: Tall in the Saddle - Regie: Edwin L. Marin - Haaptacteuren: Ella Raines, Ward Bond
 1945: Flame of Barbary Coast - Regie: Joseph Kane Haaptacteuren: Ann Dvorak, Joseph Schildkraut
 1945: Back To Bataan - Regie: Edward Dmytryk - Haaptacteuren: Anthony Quinn, Beulah Bondi
 1945: Dakota - Regie: Joseph Kane - Haaptacteuren: Walter Brennan, Ward Bond
 1945: They Were Expendable - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Robert Montgomery, Donna Reed
 1946: Without Reservations - Regie: Mervyn LeRoy - Haaptacteuren: Claudette Colbert
 1947: Angel and the Badman - Regie: James Edward Grant - Haaptacteuren: Gail Russell, Bruce Cabot
 1947: Tycoon - Regie: Richard Wallace - Haaptacteuren: Laraine Day, Cedric Hardwicke
 1948: Red River - Regie: Howard Hawks, Arthur Rosson - Haaptacteuren: Montgomery Clift, Joanne Dru
 1948: Fort Apache - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Henry Fonda, Shirley Temple
 1948: 3 Godfathers - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Pedro Armendáriz, Harry Carey Jr.
 1949: Wake of the Red Witch - Regie: Edward Ludwig - Haaptacteuren: Gail Russell, Gig Young
 1949: She Wore a Yellow Ribbon - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Joanne Dru, Ben Johnson
 1949: The Fighting Kentuckian - Regie: George Waggner - Haaptacteuren: Vera Ralston, Oliver Hardy
 1949: Sands of Iwo Jima - Regie: Allan Dwan - Haaptacteuren: John Agar, Forrest Tucker

vun 1950 bis 1959 
 1950: Rio Grande - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Maureen O'Hara, Ben Johnson
 1950: Flying Leathernecks - Regie: Nicholas Ray - Haaptacteuren: Robert Ryan, Don Taylor
 1951: Operation Pacific - Regie: George Waggner - Haaptacteuren: Patricia Neal, Ward Bond
 1952: Miracle in Motion - (Kuerzfilm)
 1952: The Quiet Man - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Maureen O'Hara, Victor McLaglen
 1952: Big Jim McLain - Regie: Edward Ludwig - Haaptacteuren: Nancy Olson, James Arness
 1953: Hondo - Regie: John Farrow - Haaptacteuren: Geraldine Page, Ward Bond
 1953: Island in the Sky - Regie: William A. Wellman - Haaptacteuren: Lloyd Nolan, James Arness
 1953: Trouble Along the Way - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Donna Reed, Charles Coburn
 1954: The High and the Mighty - Regie: William A. Wellman - Haaptacteuren: Claire Trevor, Laraine Day 	Laraine Day
 1955: The Sea Chase - Regie: John Farrow - Haaptacteuren: Lana Turner, David Farrar
 1955: Blood Alley - Regie: William A. Wellman - Haaptacteuren: Lauren Bacall, Paul Fix
 1956: The Conqueror - Regie: Dick Powell - Haaptacteuren: Susan Hayward, Pedro Armendáriz
 1956: The Searchers - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Jeffrey Hunter, Vera Miles
 1957: Jet Pilot - Regie: Josef von Sternberg - Haaptacteuren: Janet Leigh, Jay C. Flippen
 1957: The Wings of Eagles - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Dan Dailey, Maureen O'Hara
 1957: Legend of the Lost - Regie: Henry Hathaway - Haaptacteuren: Sophia Loren, Rossano Brazzi
 1958: I Married a Woman - Regie: Hal Kanter - Haaptacteuren: George Gobel, Diana Dors
 1958: The Barbarian and the Geisha - Regie: John Huston - Haaptacteuren: Sam Jaffe, Eiko Ando
 1959: Rio Bravo - Regie: Howard Hawks - Haaptacteuren: Dean Martin, Angie Dickinson
 1959: The Horse Soldiers - Regie: John Ford - Haaptacteuren: William Holden, Constance Towers

vun 1960 bis 1969 
 1960: The Alamo - Regie: John Wayne - Haaptacteuren: Richard Widmark, Laurence Harvey
 1960: North to Alaska - Regie: Henry Hathaway - Haaptacteuren: Stewart Granger, Capucine
 1961: The Comancheros - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Stuart Whitman, Lee Marvin
 1962: The Man Who Shot Liberty Valance - Regie: John Ford - Haaptacteuren: James Stewart, Vera Miles
 1962: Hatari! - Regie: Howard Hawks - Haaptacteuren: Hardy Krüger, Elsa Martinelli
 1962: The Longest Day - Regie: Ken Annakin, Andrew Marton, Bernhard Wicki - Haaptacteuren: Robert Mitchum, Robert Ryan, Bourvil, Sean Connery, Curd Jürgens
 1963: How the West Was Won - Regie: Henry Hathaway, John Ford, George Marshall - Haaptacteuren: Henry Fonda, Gregory Peck, James Stewart, Debbie Reynolds
 1963: Donovan's Reef - Regie: John Ford - Haaptacteuren: Lee Marvin, Jack Warden
 1963: MacLintock - Regie: Andrew V. McLaglen - Haaptacteuren: Maureen O'Hara, Patrick Wayne
 1964: Circus-World - Regie: Henry Hathaway - Haaptacteuren: Claudia Cardinale, Rita Hayworth
 1965: The Greatest Story Ever Told - Regie: George Stevens - Haaptacteuren: Max von Sydow, Carroll Baker
 1965: In Harm's Way - Regie: Otto Preminger - Haaptacteuren: Kirk Douglas, Patricia Neal
 1965: The Sons of Katie Elder - Regie: Henry Hathaway - Haaptacteuren: Dean Martin, Martha Hyer
 1966: Cast a Giant Shadow - Regie: Melville Shavelson - Haaptacteuren: Kirk Douglas, Senta Berger
 1966: El Dorado - Regie: Howard Hawks - Haaptacteuren: Robert Mitchum, James Caan 
 1967: The War Wagon - Regie: Burt Kennedy - Haaptacteuren: Kirk Douglas, Howard Keel
 1968: The Green Berets - Regie: Ray Kellogg, John Wayne - Haaptacteuren: David Janssen, Aldo Ray 
 1968: Hellfighters - Regie: Andrew V. McLaglen - Haaptacteuren: Katharine Ross, Jim Hutton
 1969: True Grit - Regie: Henry Hathaway - Haaptacteuren: Kim Darby, Robert Duvall
 1969: The Undefeated - Regie: Andrew V. McLaglen - Haaptacteuren: Rock Hudson, Antonio Aguilar
 1970: Chisum - Regie: Andrew V. McLaglen - Haaptacteuren: Forrest Tucker, Christopher George

vun 1970 bis 1976 
 1970: Rio Lobo - Regie: Howard Hawks - Haaptacteuren: Jorge Rivero, Jennifer O'Neill
 1971: Big Jake - Regie: George Sherman - Haaptacteuren: Richard Boone, ureen O'Hara
 1971: The Cowboys - Regie: Mark Rydell - Haaptacteuren: Roscoe Lee Browne, Bruce Dern
 1972: The Train Robbers - Regie: Burt Kennedy - Haaptacteuren: Ann-Margret, Rod Taylor
 1973: Cahill U.S. Marshal - Regie: Andrew V. McLaglen - Haaptacteuren: George Kennedy, Gary Grimes
 1973: McQ - Regie: John Sturges - Haaptacteuren: Eddie Albert, Clu Gulager
 1975: Brannigan - Regie: Douglas Hickox - Haaptacteuren: Richard Attenborough, Judy Geeson
 1975: Rooster Cogburn - Regie: Stuart Millar - Haaptacteuren: Katharine Hepburn, Anthony Zerbe
 1976: The Shootist - Regie: Don Siegel - Haaptacteuren: Lauren Bacall, James Stewart

als Regisseur 
 1960: The Alamo - Haaptacteuren: Richard Widmark, Laurence Harvey
 1968: The Green Berets - Regie zesumme mam Ray Kellogg, - Haaptacteuren: David Janssen, Aldo Ray

Auszechnungen 
1970: Oscar als beschte Schauspiller fir seng Roll am Film True Grit.

Literatur 
 Andreas Baur, Konrad Bitterli (Hrsg.): Brave Lonesome Cowboy. Der Mythos des Westerns in der Gegenwartskunst oder: John Wayne zum 100. Geburtstag. Verlag für Moderne Kunst Nürnberg, Nürnberg 2007.
 George Carpozi: The John Wayne Story. (de: John Wayne. Seine Filme - sein Leben. Heyne, München 1988, ISBN 3-453-86071-3).
 Jörn Glasenapp: Vom Kalten Krieg im Western zum Vietnamkrieg: John Wayne und der Alamo-Mythos. In: Heinz-B. Heller, Burkhard Röwekamp, Matthias Steinle (Hrsg.): All Quiet on the Genre Front? Zur Praxis und Theorie des Kriegsfilms. Schüren Verlag, Marburg 2007, S. 75-92.
 Mark Ricci, Boris Zmijewsky, Steve Zmijewsky: ""The Films of John Wayne"". (de: John Wayne und seine Filme. Citadel Filmbücher bei Goldmann, München 1979, ISBN 3-442-10202-2.
 Peter Osteried: Das große John Wayne Buch. MPW, Hille 2010, ISBN 978-3-931608-99-6.

Um Spaweck

US-amerikanesch Filmschauspiller
US-amerikanesch Filmregisseuren
Oscar fir de beschte Schauspiller
Gebuer 1907
Gestuerwen 1979
Golden Globe fir de beschte Schauspiller an engem dramatesche Film
Hollywood Walk of Fame
Cecil B. DeMille Award
Persounen déi d'Presidential Medal of Freedom kruten
Henrietta Awards