Nicolas Cito
Den Nicolas Cito, gebuer de 25. Januar 1866 zu Nidderkäerjeng a gestuerwen den 18. Juni 1949 zu Knokke, war e lëtzebuergeschen Ingenieur. Als Chef-Ingenieur vum Bau vun enger Zuchstreck (1889 – 1892) am Kongo, dréit hien d'Verantwortung fir den Doud vun dausende kolonialen Zwangsaarbechter. Hie war de Monni vum Lëtzebuerger Sculpteur Claus Cito.

Biographie 
No sengem Studium op der Kathoulescher Universitéit vu Léiwen, goung hien am Juni 1892, als Ingenieur am Optrag vun der Compagnie du Chemin de Fer du Congo, op Matadi an de Belsche Kongo, fir beim Opbau vun der Eisebunnsstreck tëscht Matadi a Léopoldville, der haiteger kongoleesescher Haaptstad Kinshasa, matzehëllefen. D'Streck vun der Eisebunnslinn war 398 Kilometer laang a goung vu Matadi um Atlantik, dat 28 Meter iwwer dem Mieresspigel läit, op Thysville, haut Mbanza-Ngungu, 700 Meter méi héich, bis erof op Léopoldville, 246 Meter héich. Bei de schwieregen Aarbechten, besonnesch duerch déi verschidden Terrainskonditiounen, an de Klima (der ëffentlecher Meenung vun deemools no), bei deenen iwwer 5.000 Aarbechter ëmkomm waren, huet den Nicolas Cito sech duerch säi sougenannt Duerchsetzungsverméigen ausgezeechent. Hie konnt dofir bei der Inauguratioun vun der Streck, de 16. Mäerz 1898, als Lokfürer an d'Gare vu Léopoldville erafueren. De selwechten Dag gouf hie, vum Kinnek Léopold II. vun der Belsch, zum Direkter vun der Compagnie des Chemins de Fer du Congo ernannt.

1903 gouf hien dunn zum Generaldirekter vun der chineesescher Eisebunnslinn Hankow-Kanton ernannt. Duerno huet hien nach Eisebunnen am Chile, an Indien, Guatemala, Panama, am Peru an am Mosambik geleet.

1920 koum hien op Bréissel zeréck a war a Verwaltungsréit vun diverse Kolonialgesellschaften.

Vum Januar 1927 bis 1947 war hie lëtzebuergesche Generalkonsul zu Bréissel. 1947 gouf hien Éiere-Konsul.

Hie gouf den 22. Juni 1949 zu Bréissel um Kierfecht vun Ixelles begruewen.

Etappen a sengem Liewen 
 1892-1903: Belsche Kongo. Bau vun der Eisebunnslinn Matadi-Léopoldville
 1903-1906: China. Eisebunnslinn Hankow-Kanton
 1906-1907: Chile. Chemin de Fer longitudinal du Chili
 1908-1909: Kolonie Brittesch Indien. Verwaltungsrot vun der Sandur Minig Co Ltd.
 1910-1912: Guatemala-Peru: Bewässerungskanal vu Chira am Peru
 1913: Brittesch Indien. Sandur Mining Co. Ttd.	
 1913-1914: Mosambik. Eisebunnslinn vu Beira bis a Zambia
 1914-1919: London. Direkter vun der Banque d'Outremer.
 1919-1923: Verwaltungsrot vun der Banque Belgo-Luxembourgeoise S.A.
 1920: Bréissel. Verwaltungsrot vun der Compagnie du Chemin de Fer Bac-Congo au Katanga et Leokadie
 1920-1928: Bréissel-Kongo. Inspektiounsreesen		
 1928-1929: Brittesch Indien. Sanur Mining Co.Ltd
 Vun 1929 un:
Vizepresident vun Accumulateurs Tudor
Verwaltungsrot vun der Arbed
Verwaltungsrot vun der Prënz Hari Eisebunn

Zu Lëtzebuerg huet hie sech a verschiddenen Associatiounen engagéiert. Hie war ënner anerem Éierepresident vun der Fraternelle Esch. 1938 huet hie säin Heemechtsduerf Niddderkäerjeng bei der Restauratioun vun der Schoul finanziell ënnerstëtzt.

Gielercher 
 Grand Officier vum Ordre de la couronne de chêne (1947)
 Grand Officier vum Ordre d'Adolphe de Nassau
 Grand Officier vum Ordre Royal du Lion
 Grand Officier vum Ordre de Léopold II
 Commandeur vum Ordre de la Couronne (1933)
 Chevalier vum Ordre de la couronne de chêne (Promotioun 1912)
 Chevalier vun der Légion d'honneur
 Officier vum Ordre de l'Etoile Noire
 Chevalier vum Ordre de la Couronne d'Italie
 Médaille Commémorative du Congo
 Docteur honoris causa en sciences appliquées vun der Universitéit Léiwen

Monument 

Zu Nidderkäerjeng beim LTPS steet e Monument vum Nicolas Cito, dat de Claus Cito fir säi Monni sculptéiert huet. Dëse Buer gouf vum Cercle Colonial Luxembourgeois der Gemeng Nidderkäerjeng geschenkt an den 12. Juni 1938 a Presenz vum Prënz Felix vu Bourbon-Parma ageweit. Um Monument steet dës Opschrëft:

Eisem gro’ssen Kompatriot dem Nicolas Cito Ingene’er Kolonial-Pionne’er Generalkonsul vu Letzeburg gebueren zu Niederkescheng den 25. 1.1866 gestuerwen den 18. 6. 1949Opgericht den 12. 6. 1938

Am Juni 2020 hat de Kënschtlerkollektiv Richtung 22 eng Gitterkonstruktioun virun d'Monument installéiert, sou datt een d'Gesicht vum Nicolas Cito hanner Prisongsgittere gesinn huet. Op enger Plack stoung: "A Gedenken un 5.500 kolonial Zwangsaarbechter, déi beim Bau vun enger Zuchstreck am Kongo ëm d'Liewe komm sinn. Fir eng lëtzebuergesch Erënnerungskultur an där schwaarz Liewen zielen."

Am August 2022 huet déi feministesch an antirassistesch Associatioun Lëtz Rise Up d'Gemeng Käerjeng opgefuerdert d'Monument ofzerappen. Amplaz datt un e wäisse Mann aus Lëtzebuerg erënnert gëtt, soll un d'Affer geduecht ginn, déi beim Bau vun der Eisebunn am Kongo ëmkomm sinn.

Kuckt och 
 Lëtzebuerger am Kongo

Um Spaweck 
 Lëtzebuerger Pionéier am Kongo
 Nicolas Cito, Luxemburger Illustrierte, Nr. 18, 25. Sept, 1928, S. 257-258, Portrait.

 Am Nationalmusée fir Archeologie, Geschicht a Konscht war vum 08. Abrëll bis de 6.November 2022 eng Ausstellung iwwer d'kolonial Vergaangenheet vu Lëtzebuerg ze gesinn.

Gebuer 1866
Gestuerwen 1949
Lëtzebuergesch Ingenieuren
Eisebunn
Grand officier de l'ordre de la couronne de chêne
Grand officier de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau
Chevalier de la Légion d'honneur
Commandeur vum Ordre de la Couronne
Grand officier de l'ordre de Léopold II
Lëtzebuerger am Kolonialissem