Ayiti panyòl
Ayiti panyòl se non an nan koloni ansyen Espay imedyatman swiv deklarasyon endepandans li a, 30 novanm 1821.

Prezidan ayisyen Jean-Pierre Boyer te deja inifye nò ak sid Ayiti anvan inifikasyon zile a tout antye. Aprè reyinifikasyon, li te divize an sis (6) depatman, ki te sibdivize nan distri administratif ak komin. Depatman yo te etabli nan Lwès, Nò, Lès, Sid, ak Artibonit, pandan y ap Ozama ak Cibao. [3] Peryòd sa a vin chonje pa kèk [ki?] Kòm yon peryòd de règ militè estrik, menm si reyalite a te byen lwen pi konplike. Teritwa a fonksyone tankou yon antite gouvène Sitwayen dominiken yo te gen plis dwa tou pase Ayisyen ki te anba kòd seksyon riral Jean-Pierre Boyer yo. [4] Sepandan, peryòd sa a nan ekspwopriyasyon ak echwe efò yo fòse pwodiksyon nan rekòt ekspòtasyon, mande pou sèvis militè yo, ak itilize nan tradisyonèl lang. Te gen tou resijans nan rivalite yo deseni-fin vye granmoun ant gouvènen elit ayisyen an (mulat) ak mas yo nan popilasyon an nwa, pi miyò nan tout lwès la fen.

Nan mwa fevriye 1844 yon gwoup konspiratè te deplase pou detwi twoup panyòl ki pale de zile a. Yo rele Trinitarya a ("Trinite"), sa a kabal konpoze antye de blan, pi fò nan yo soti nan penensil iberyèn, Zile Kanari, ak Zile Baleya yo. [5] Endepandans te pwoklame nan vil Santo Domingo sou 27 fevriye 1844, men nan jou ki anba la a yon gwoup ansyen esklav ki te dirije pa yon nwa Afriken ki te fèt, Santiago Basora, te anonse opozisyon li a rebèl yo. Sa yo nwa yo sispèk ke rebèl yo blan yo gen entansyon reentile esklavaj; si sa a te vrè, nwa yo te pare pou goumen ansanm ak Ayisyen an. Lidè Trinitaria te fè nati eksplozif nan sitiyasyon sa a epi li te deplase byen vit nan difize li. Sou 28 fevriye prezidansyèl Tomas Bobadilla ak Vis-prezidan Manuel Jimenes te konfere avèk Basora ak sipòtè li yo, e nan jou esklavaj jou aprè yo te deklare ankò aboli. [5] Apre sa, batay la kont Ayiti ap deplase nan direksyon pou yon konklizyon siksè, gratis nan aksidan rasyal.

Referans

Lyen deyò 

Istwa Dayiti