Alexandre Pétion
Aleksann Petyon (nan fransè ː Alexandre Sabès Pétion), ki fèt 2 avril 1770 nan Pòtoprens (Ayiti) epi ki mouri 29 mas 1818, te yon prezidan ayisyen.

Li kontribiye ak Anri Kristòf (ki vini wa Kristòf) nan endepandans peyi Ayiti nan lane 1804.

Biyografi 
Pétion fèt nan Pòtoprens. Li te timoun de yon negrès nwa ak de yon blan fransè. Yo te voye li nan peyi  Lafrans nan lane 1788 pou li etidye nan "Akademi militè" nan Pari. Lè li tounnen an Ayiti, li te patisipe nan ekspilsyon britanik yo (1798-1799). Li te pran pa  André Rigaud, chèf moun koulè lib, kont Toussaint Louverture pandan Lagè a kouto, ki kòmanse jen 1799. Nan mwa novanm, faksyon milat te bloke nan pò enpòtan nan Jakmèl, sou kote meridyonal. Se Pétion ki pran tèt batay la ; Jean-Jacques Dessalines dirie aso a. Chit  Jacmel la, mas 1800, revòlt la te fini epi Pétion ak kèk lòt dirijan te egzile an Frans.

An fevriye 1802, li rentounen  Sen domeng avèk Jean-Pierre Boyer, Rigaud, ak yon lame ki gen 12 000 Fransè sou kòmand Charles Leclerc, bòfrè de Napoléon Bonaparte. Apre trayizon ki fè l livre Toussaint nan men fransè yo, Pétion pase fòs nasyonalis yo nan rizib nan Oktòb 1802 (daprè konferans sekrè ki te fèt nan Akayè) epi li kore Dessalines. Jeneral Clairveaux se premye adjwen Pétion nan epòk sa. Fòs lame fransè a te pèdi 18 novanm pandan batay ki te fèt Vertières, epi Ayiti vin yon Repiblik endepandan 1e janvye 1804. Dessalines tou vin Prezidan a vi , apre li vin kouwòne kòm Anperè 6 oktòb 1804.

Pétion te pami moun ki te pou asasina Anperè a an oktòb 1806, apre sa li tap revandike demokrasi liberal kont Henri Christophe. Christophe, eli prezidan, li kite Sena ke Pétion t ap kontwole a,  sa vin fè peyi a te vin divize an 2 Leta. Sena a te vin pat rekonèt Christophe ankò kòm prezidan, mete Pétion nan plas li a. Gè sila a kontinye jiska 1810 – Christophe t'ap kontwole Nò  ( kote moun yo pat twò pou ti nèg nwè) tandiske Pétion rete nan Sid (kote ki te plen moun nwa).

Rekonesan anvè peyizan yo (ansyen esklav yo) pou vin posede bout tè pa yo, Pétion sezi plantasyon yo pandan l separe yo ant patizan l yo ak pèp la. Zak sila fè jiskounya yap fè lwanj pou li kòm Papa Bon-Kè. Poutan ekonomi peyi a, ki te fonde sou eksplwatasyon sik ak kafe, sa ki te fòs ekonomi an ak Agrikilti sibzistans.

Li mete yon lise ki rele lise Pétion nan Pòtoprens. An 1815, Pétion bay Simón Bolívar azil  (ke yo te kouri dèyè l Venezyela) epi li ba li materyèl pou l kontinye batay liberatè li tap mennen an. Kanpay  Bolívar la se te pou pèmèt tout esklav yo jwenn libète epi viv byen tout kote.

An prensip patizan demokrasi konstitisyonèl, Pétion pat toujou respekte kontrent ke Sena a te enpoze li yo. Nan sans sa, an 1816 li pwoklame tèt li kòm Prezidan pou toutan gen tan. An 1818 li retire palman an nèt.

Pétion te gen yon fyèv jòn li mouri an 1818. Pwoteje li Jean-Pierre Boyer ranplase li.

Referans

Lyen deyò 
 Alexandre Sabès Pétion sou haiticulture.ch
 Alexandre Sabès Pétion sou haiti-reference.com
 Alexandre Sabès Pétion sou kreyolicious.com
 Alexandre Sabès Pétion sou universalis.fr

Militè ayisyen
Prezidan Ayiti
TLP
Nesans nan lane 1770
lanmò 1818
Istwa Ayiti
Ewo endepandans Ayiti