Колмогоров Андрей Николаевич
Андрéй Николáевич Колмогóров (, Тамбов — юпа, 20 1987, Мускав) — чаплă совет математикĕ,  физика-математика ăслăхĕсен докторĕ, Мускав Патшалăх Университечĕн профессорĕ (1931), ССРП Ăслăх академийĕн академикĕ (1939).

Колмогоров — хальхи пулаяслăхсен теорине никĕслекеннисенчен пĕри, вăл топологи, математика логики, турбулентлăх теорин, алгоритмсен кăткăслăх теорийĕ тата математикăн урăх облаçĕсенче тата ăслăлăх хушма облаçĕсенчи тĕплĕ никĕс хыпарĕсене тĕпчесе тупнă.

Кунçул тата ĕçхĕл

Çамрăк çулсем 
Колмогоровăн амăшĕ — Мария Яковлевна Колмогорова (1871—1903) ача çуратнă чух вилет. Ашшĕ — Николай Матвеевич Катаев, агроном (Петр (Тимирязев) академинчен вĕренсе тухнă),  1919 çулта деникин тапăнăвĕнче пуçне хурать. Арçын ачана амăшĕн йăмăкĕ, Вера Яковлевна Колмогорова пăхса çитĕнтерет. Андрей аккăшĕсем хăйсен килĕнче тĕрлĕ çулти ача-пăча валли шкул туса хураççĕ, çĕнĕ педагогика меслечĕпе ăс параççĕ. Ачасем валли «Весенние ласточки» алçырав журналне кăлараççĕ. Журналра вĕренекенсен пултару ĕçĕсене — ӳкерчĕксене, сăвăсене, калавсене— пичетлеççĕ. Андрей «ăслăлăх ĕçĕсене» — хăй шутласа каларнă арифметика задачисене те пичетлет. 5 çулти пĕчĕк ача пĕрремĕш ăслăлăх математика ĕçне хайлать. Çак паллă алгебра пĕрпеклĕхĕ пулсан та, ăна ача хăй тĕллĕн тишкернĕ, çумри пулăшусăр!

Сакăр çул тултарсан Андрее харпăр гимназие кĕртеççĕ. Гимназие мускав интеллигенцийĕ йĕркеленĕ, влаç ăна пĕрмаях хупасшăн пулнă.

Çак çулсенче Андрей хăйĕн математика хевтелехне кăтартать. Çаплах вăл историне, социологине кăмăллать. Пĕр вăхăт вăл вăрманçи пулма ĕмĕтленнĕ. «1918—1920 çулсенче пурнăç  Мускавра çăмăл пулман, — асилет Андрей Николаевич. — Шкулсенче кăсăкланса чи тимлисем çеç вĕреннĕ. Çав вăхăтра манăн Хусан-Екатеринбург чукун çулне тунă çĕре ĕçлеме кайма тиврĕ. Ӗçленĕ чухнех вăтам шкулшăн экстерн мелĕпе экзамен тытма хам тĕллĕн хатĕрленнĕ. Мускава таврăнсан, кăмăл кăшт хуçăлчĕ: шкул пĕтернĕ хута экзамен тыттармасăрах пачĕç».

Университет 
1920 çулта Андрей Колмогоров институтра вĕренме кĕнĕ чух хăш ăслăлăхпа хăйĕн ăс-тăнне çыхăнтарас ыйту тухать. Ăна университетăн математика уйрăмĕ туртать, анчах та иккĕленӳ çуралать: кунта таса ăслăлăх, техника вара — мăн кăсăклă ĕç, ĕнтĕ. Тĕслĕхрен, Менделеев институчĕн металлурги факультечĕ! Арçын ĕçĕ, унсăр пуçне, малашлĕ. Андрей унта та, кунта та кĕме шутлать. Часах ăнкартса илет: таса ăслăлăх çаплах чĕрĕ-кăсăклă, вара вăл ун еннелле туртăнать.

1920 ç. вăл Мускав университечĕн математика уйрăмне пĕлӳ пухма кĕрет. «Кăсăк ăслăлăхпа аппаланма шутласа, эпĕ, паллах, чи вăйлă математиксем патĕнче вĕренме ĕмĕтленнĕ, — асилет каярах ăсчах. — 
Ăраскала пула манăн П. С. Урысон, П. С. Александрова, В. В. Степанов тата Н. Н. Лузин математиксенчен вĕренме тӳр килчĕ, Н. Н. Лузина матикăри манăн вĕрентӳçĕ тесе шутламалла. 

Çапах та  мана вĕсем манăн ĕçсене пула „хакланă“. „Пурнăç тĕллевне“ яш-кĕрĕм хăйех тупма тивĕç пулмалла, ман шутпа. Аслисем çавăнпа та çак ĕç-пуçра пулăшма çеç пултараççĕ».

Пĕрмĕш уйăхсенчех Андрей курсăн экзаменĕсене ăнăçлă тытса иккĕмĕшне куçать. Иккĕмĕш кур студенчĕсене «стипенди» панă: «…эп уйăхне 16 килограмм çăкăр тата 1 килограмм çу илме тивĕç пултăм, ку, çав вăхăтри пĕлтерĕшсемпе, тулли пурнăç никĕсĕ пулнă.» Халĕ пуш хушă та пур. Çав вăхăта хам ума лартнă математика задачисене уçса пама тăкакланă.

Мускав университечĕн профессорĕ  Николай Николаевич Лузин вуланă лекцисем, итленисем каланă тăрăх,çав тери  чаплă пулăм вырăнĕнче шутланнă.

Профессор 

1930 ç. Колмогоров МПУ профессорĕ пулать, 1933 — 1939 çулсенче МПУ-н математикăпа механика институчĕн директорĕ пулса ĕçлет.

Вăрçă хыççăнхи ĕçхĕл

Вĕренекенĕсем 
Колмогоров патĕнче вĕреннĕ чылай çын ăслăлăхăн тĕрлĕ облаçĕсенче палăрнă, вĕсен шутĕнче — В. И. Арнольд, И. М. Гельфанд, М. Д. Миллионщиков, Ю. В. Прохоров, А. М. Обухов, А. С. Монин, А. Н. Ширяев, С.М. Никольский.

Колмогоров хăй каланипе: «Талантлă вĕренекенсемпе эпĕ пуян пултăм. Вĕсенчен чылайăшĕ, манпа пĕрле мĕнле те пулин облаçре ĕçлеме пуçласа, каярах тепĕр тематика çине кĕрсе кайса мансăрах сумлă хыпарлă ĕçсене турĕç. 

Шӳтлесе каласан, халĕ манăн пĕр вĕренекенĕ çĕр атмосферине тытса тăрать (А. М. Обухов), тепĕрри — океансене тытса тăрать (А. С. Монин)».

Колмогоров тата вăтам шкулри çĕнетӳсем

Çавăн пекех пăхăр 
 Колмогоров аксиоматики
 Колмогоров иккĕлĕхĕ
 Колмогоров танмарлăхĕ
 Колмогоров кăткăслăхĕ
 Колмогоров вăталăхĕ

Вуламалли

Колмогоровăн кĕнекисем, статьясем, ĕçĕсем 

 А. Н. Колмогоров, Об операциях над множествами, Матем. сб., 1928, 35:3–4
 А.Н. Колмогоров, Общая теория меры и исчисление вероятностей // Труды Коммунистической академии. Математика. – М.: 1929, т. 1. С. 8 – 21.
 А. Н. Колмогоров, Об аналитических методах в теории вероятностей, УМН, 1938:5, 5–41
 А. Н. Колмогоров, Основные понятия теории вероятностей. Изд. 2-е, М. Наука, 1974, 120 с.
 А. Н. Колмогоров, Теория информации и теория алгоритмов. – М.: Наука, 1987. – 304 с. 
 А. Н. Колмогоров, С. В. Фомин, Элементы теории функций и функционального анализа. 4-е изд. М. Наука. 1976г. 544 с. 
 А. Н. Колмогоров, Теория вероятностей и математическая статистика. М. Наука 1986г. 534с. 
 А. Н. Колмогоров, «О профессии математика». М., Изд-во Московского Университета, 1988, 32с. 
 А. Н. Колмогоров, «Математика — наука и профессия». М.: Наука, 1988 г., 288 с. 
 А. Н. Колмогоров, И. Г. Журбенко, А. В. Прохоров, «Введение в теорию вероятностей». М.: Наука, 1982 г., 160 с. 
 А. Н. Колмогоров, Grundbegriffe der Wahrscheinlichkeitrechnung, in Ergebnisse der Mathematik, Berlin. 1933. 
 А. Н. Колмогоров, Foundations of the theory of probability. Chelsea Pub. Co; 2nd edition (1956) 84 p. 
 А. Н. Колмогоров, С. В. Фомин, Elements of the Theory of Functions and Functional Analysis. Dover Publications (February 16, 1999), с. 288. ISBN 0486406830, ISBN 978-0486406831 
 А. Н. Колмогоров, С. В. Фомин, Introductory Real Analysis (hardcover) R.A. Silverman (translator). Prentice Hall (January 1, 2009), 403 с. ISBN 0135022789, ISBN 978-0135022788

Колмогоров çинчен 
 100 великих учёных. Самин Д. К. М.: Вече, 2000. — 592 с. — 100 великих. ISBN 5-7838-0649-8

Каçăсем

А.Н. Колмогоровăн хăш ĕçĕсем 

 А. Н. Колмогоров,  «О профессии математика» . М., Изд-во Московского Университета, 1988, 32 с.
 А. Н. Колмогоров,  «Математика — наука и профессия» . М.: Наука, 1988 г., 288 с.
 А. Н. Колмогоров, И. Г. Журбенко, А. В. Прохоров, «Введение в теорию вероятностей» . М.: Наука, 1982 г., 160 с.
 Статьи Колмогорова в журнале Квант (1970—1993).
 A.N.Kolmogorov, Foundations of the theory of probability. Chelsea Pub. Co; 2nd edition (1956) 84 p.

А.Н. Колмогоров пирки статьясем 
 Портал посвящённый А. Н. Колмогорову (включая его научные и популярные публикации, статьи о нём).
 Curriculum Vitae А. Н. Колмогорова
 Л.С. Понтрягин о А.Н. Колмогорове
 В.И. Арнольд Об А.Н. Колмогорове
 
 В.М. Тихомиров. «Андрей Николаевич Колмогоров». Статья  в журнале «Квант».
 С.С. Демидов, В. Д. Есаков. «Дело академика Н. Н. Лузина» в коллективной памяти научного сообщества .
 С.С. Кутателадзе. Трагедия отечественной математики .
 G.G. Lorentz. Mathematics and Politics in the Soviet Union from 1928 to 1953 .
 Вероятностно-статистические методы исследования в работах А. Н. Колмогорова
 Статья о А. Н. Колмогорове на iNauka.ru
 Сообщество на LiveJournal
 Академик Колмогоров - HOMO UNIVERSALES 

Акан 25-мĕшĕнче çуралнисем
Юпан 20-мĕшĕнче вилнисем
1903 çулта çуралнисем
1987 çулта вилнисем
Раççейри хими-технологи университечĕн студенчĕсем
Математиксем, алфавитпа
Раççей математикĕсем
ССРП математикĕсем
XX ĕмĕрти математиксем
Раççей логикĕсем
Пулаяслăхçăсем
Топологсем
Математика историкĕсем
Раççей статистикĕсем
Çывхарусем теоринчи математиксем
Сăвă пĕлевçисем
Маяк пĕлевçисем
Репман гимназинче вĕренсе тухнисем
МПУ физика-математика факультетĕнче (1917 хыççăн) вĕренсе тухнисем
МПУ механика-математика факультечĕн деканĕсем
МПУ ФМШ вĕрентӳçисем
Лузитания (Мускаври математика шкулĕ)
Системăсем пирки ăслăхсен облаçĕнчи ăсчахсем
ССРП педагогĕсем
XX ĕмĕрти педагогсем
Н. И. Лобачевский ячĕллĕ премин лауреачĕсем
Бальцан ячĕллĕ премин лауреачĕсем
П. Л. Чебышёв ячĕллĕ премин лауреачĕсем
Париж университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем
Лондонри король пĕрлĕхĕн ютçĕр пайташĕсем
АПШ ăслăхсен наци академин ютçĕр пайташĕсем
Франци ăслăхĕсен академин ютçĕр пайташĕсем
Польша ăслăхсен академин ютçĕр пайташĕсем
Хункăри ăслăхсен академин хисеплĕ пайташĕсем
ГДР ăслăхсен академин пайташĕсем
Румыни академин корреспондент-пайташĕсем
Леопольдина пайташĕсем
Стокгольм университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем
Варшава университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем
Американ философи пĕрлĕхĕн пайташĕсем
Американ ӳнесен тата ăслăхсен академин пайташĕсем
Нидерландсен королĕн ăслăхсен академин пайташĕсем
Авторы школьных учебников
Авторы учебников по геометрии
Алгебра вĕрентӳ кĕнекисен авторĕсем
Новодевичье çăвинче пытарнисем
«Успехи математических наук» журналăн тĕп редакторĕсем
Юпан 20-мĕшĕнче вилнисем
1987 çулта вилнисем 

Социализм Ӗçĕн Паттăрĕсем
Сталин парни лауреачĕсем
Ленин парни лауреачĕсем
МПУ
МПУ вĕрентӳçисем
МПУ-ра вĕренсе тухнисем
Вольф парни (математика) лауреачĕсем
Пайăр çынсем, алфавитпа
Математиксем, алфавитпа

ССРП ĂА академикĕсем