Барнаул
Барнаул — Раҫҫейри хула, Алтай Ен тӗп хули (1937 ҫултанпа) тата Алтай округӗ. Хула халӑхӗ — 623 057 ҫын (2023). Пиллӗкмӗш хула Ҫӗпӗрте, ҫирӗммӗш Раҫҫейре хули халӑхпа.  Хӗвеланӑҫ Ҫӗпӗрте кӑнтӑрта вырнаҫнӑ. 1730 ҫулта никӗсленнӗ, паҫҫулӑк пек. Пысӑк транспорт тӗвӗ, промышленноҫ, культура, медицина тата вӗренӳ хули. Статус "Ӗҫри хастарлӑх хули» пур.

Этимологи 
Хула ячӗ ҫинчен темиҫе гипотеза пур. Ҫыравҫӑ тата таврапӗлӳ вӗрентӳҫӗ Марк Юдалевич тӗрлӗ шухӑшӗсем пуҫтарчӗ. Вӗсемпе "Барнаул" ячӗ тӗрӗк, монгол е кет чӗлхисенчен кайнӑ, анчах хула ячӗ куҫарнишӗн тӗрлӗ вариантсем пур.

Кунҫул 
1730 ҫул Барнаул хули никӗсне хывни официаллӑ шутланать. Акинфий Демидов 200 хресченсем алтайри заводсен капаштарлӑхӗ илсе килнӗ. Усть-Барнаул ялӗнче нумай ҫынсем Вӑтаҫӗр Раҫҫейрен тата Уралтан кайнӑ.

7 (20) раштавӑн 1917 ҫулта кунта Совет влаҫӗ кайнӑ.

1937 ҫулта Алтай Енӗн тӗп хули статусне панӑ.

Географи 
Вӑрман касакан Хӗвеланӑҫ ҫӗпӗр тӳремлӗхӗ вырнаҫнӑ. Обьҫум тӳремсăртлăхӗн ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ енче, Обь ҫӳлти юханшывӗнче унӑн сулахай ҫыранӗнче, Барнаулкӑпа шыв юхса кӗнӗ вырӑнта вырнаҫнӑ. Ҫурҫӗрпе хӗвелтухӑҫ енчен Барнаул Обь юханшывӗпе чикӗленет, кӑнтӑр-хӗвеланӑҫ енче - вӑрманӗпе. Мускавран 3419 км.

Географи координачӗсем: . Барнаул широтсенче вырнаҫнӑ малалла хулисем пек: Гамбург, Дублин, Кокчетав, Ливерпуль, Минск, Петропавловск-Камчаткăри, Самар, Магнитогорск тата Эдмонтон.

Сехет 
МСК+4 сехет зонинче (Мускавран +4 сехетрен). Тӗнчери UTC+7 сехет зонинче (Гринвичран +7 сехетрен).

Халӑх 
2020 ҫулта пӗтӗм Раҫҫейри халӑх ҫыравӗпе, 2021 ҫулта юпӑн 1-мӗшӗнче хула халӑхпа 20-мӗш вырӑнта Раҫҫей Федерацийӗре пурте 1119 хулисенчен вырнаҫнӑ.

Наци йышӗ 

1989 ҫулта наци йышӗ: 89,5% ҫын вырӑссем, 4,8% раҫҫей нимĕçсем, 2,9% украинсем, ыттисем — 2,8%. 2010 ҫулта наци йышӗ:

Административлӑ пайлану 
Барнаулта 5 районсем пур. Чукунҫул, Индустриал, Ленин, Юпа тата Тӗп.

 Барнаул Пуҫлӑхӗ

 Вячеслав Франк (2020 ҫул нарӑсӑн 14-мӗшӗнчен).

Вӗренӳ 

 Алтай патшалӑх университечӗ,
 Алтай патшалӑх техник университечӗ,
 Алтай патшалӑх аграри университечӗ,
 Алтай патшалӑх медицина университечӗ,
 Алтай патшалӑх педагогика университечӗ,
 Алтай патшалӑх культура институчӗ,
 Раҫҫей МВД Барнаул юрист институчӗ.

Культура

Тӑван хуласем

Ҫавӑн пекех 
 Барнаул акӑнчан википедийӗнче
 Барнаул вырӑс википедийӗнче

Вуламалли 
 Барнаула энциклопедийӗ 
 Барнаула атласӗ

Асăрхавсем 

XVIII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем
Барнаул

Каҫăсем 

 Барнаул хулин официаллӑ сайчӗ
 Барнаул хули думи
 Электронная карта и справочник города  (уҫӑмсӑр.). Архивланӑ оригинал 2014 ҫулхи февралӗн 14-мӗшӗ. проект 2ГИС
 Барнаул хулин 3d панорамисем
 Барнаул Архитектури
 Первая женская гимназия Барнаула  (уҫӑмсӑр.). Архивланӑ оригинал Пуш уйӑхӗн 4-мӗшӗ 2012 ҫулта.
 История Алтая: Просвещение  (уҫӑмсӑр.). Архивланӑ оригинал Апрелӗн 30-мӗшӗ 2011 ҫул.
 Барнаул 10 хутлӑ ҫӳллӗшрен. Фоторепортаж

en:Barnaul
ru:Барнаул