Ацтексем
Ацтексем (астексем) (тăван ячĕ mēxihcah []) — вăта Мексикăри индей халăхĕ. Йышĕ 1,5 млн çынран ытла. Ацтексен тĕнчи (XIV—XVI ĕмĕрсем) халаплăхпа тата культурипе пуян шутланать. Ацтек империн тĕп хули Теночтитлан пулнă, вăл Тескоко (Тешкоко) () çинче вырнаçнă, халĕ унăн вырăнĕнче Мехико ларать.

Терминологи

Кун-çулĕ 
Ацтексен йăхĕ Мехико айлăмне çурçĕртен килнĕ — халĕ унта АПШ çĕрĕсем. Çав вăхăтрах айлăмри пĕтĕм территоринче вырăнти йăхсем пурăннă, вĕсем пĕри те килнисене кунта кĕртесшĕн пулман.

Пуçтарăнса канашланă хыççăн, вырăнти йăхсен çулпуçĕсем килнисене Тескоко кӳлĕ çинчи çы н пурăнман утрава пама сăмах татнă.

Утрав çинче çĕлен нумай пулнă – унта пурăнма йывăр килнĕ.

Утрава çитсе çĕленсене курсан, ацтексем савăнса кайнă, мĕншĕн тесен вĕсем çĕленпе апатланнă.
Ăмăрткайăк хăйĕн чĕрнисемпе çĕлене аркатнине курсан ацтексен кăмăлĕ çĕкленнĕ.

1325 çулта утрав çинче ацтексен тĕп хули — Теночтитлан — çĕкленет.

Халапсемпе йăласем

Импери

Вуламалли

Ацтек çăлкуçĕсем

Испан çăлкуçĕсем 

 
 «История мексиканцев по их рисункам» (документ 16 века по религии и истории колуа-мешика или ацтеков.)
 «Рассказ о некоторых вещах Новой Испании и великом городе Теместитане, Мехико» (написано соратником Эрнана Кортеса, Анонимным Конкистадором)
 Кортес, Эрнан «Второе послание императору Карлу V» (письмо писанное в Сегура-де-ла-Фронтера 30 октября 1520 года)

Литература 

 Мифологический словарь/Гл.ред. Е. М. Мелетинский — М.:Советская энциклопедия, 1991 г.
 Баглай В.Е., «Ацтеки. История, экономика, социально-политический строй»
 Галич, Мануэль. «История доколумбовых цивилизаций»
 Зубарев В.Г., «Источники и историография по древней истории Центральной и Южной Америки» 
 Кинжалов, Ростислав на Озоне
 Керам, К., «Боги, гробницы, ученые», «Сокровища Монтесумы», «Первый американец. Загадка индейцев доколумбовой эпохи» 
 Косидовский, Зенон, «Как Кортес завоевал страну ацтеков», «Конец пожирателей человеческих сердец»
 Кузьмищев, Владимир Александрович на Озоне
 Соди, Деметрио, «Великие культуры Месоамерики» — «Ацтеки»
 Стингл, Милослав. «Индейцы без томагавков», «Поклоняющиеся звездам», «Тайны индейских пирамид»
 Сустель, Жак «АЦТЕКИ. Воинственные подданные Монтесумы»
 Книги об ацтеках и доколумбовых цивилизациях 
 Книги, статьи и фильмы о доколумбовых цивилизациях
 Мигель Леон-Портилья, «Философия нагуа»
 Энциклопедия «Исчезнувшие цивилизации», «Ацтеки: империя крови и величия»
 Гуляев В. И. «По следам конкистадоров», «Наука», 1976, — 160 с.
Райдер Хаггард-Дочь Монтесумы

Çавăн пекех пăхăр 
 Индейсем.
 Мексика.
 Юта-астек чĕлхисем, Астек чĕлхисем, Ацтексен халаплăхĕ.
 Майя, Ольмексем, Тольтексем, Миштексем.
 Месоамерика, Вăта Америка, Вăтам Америка.

Асăрхавсем

Каçăсем 
 «Авалхи Мезоамерика» сайчĕ
 Сайт «Месоамерика глазами русских первопроходцев»
 «Ацтексем» статья, «Кругосвет» энциклопедире
 Кортес экспедицийĕ тата Монтесума империн пăчланăвĕ 
 Карты, схемы, описания городов ацтеков 
 Мексикăн хореографи культури 
 Ацтексен империйĕ 

Вăта Америкăри индейсем