Мускав
Мускав () — Раççей Федерацийĕн тĕп хули, унӑн субъекчĕ, Мускав облаçĕн тĕп хули. Мускав юхан шывĕ çинче вырнаçнă. 1147 çулта Юрий Долгорукий никĕсленĕ, 1918 çултанпа Раççейĕн тĕп хули.

Мускав, Вырӑс патшалӑхӗн, Раҫҫей империйӗн историллӗ тӗп хули (1728-1730 ҫулсенче), ССРП историллӗ тӗп хули. Хула-паттӑр. Мускавра Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх влаҫӗн федераци органӗсем (Конституциллӗ судсемсӗр пуҫне), ют ҫӗршыв патшалӑхӗсен элчелĕхĕсем, раҫҫей коммерци организацийӗсемпе пĕрлĕхӗсен нумайӑшӗн штаб-хваттерӗ пур.

Раҫҫейӗн хӗвеланӑҫ енче, Мускав юханшывӗ хӗрринче, Тухӑҫпа Европӑри тӳремлӗхĕ варринче, Окапа Атӑл шывӗ хушшинче вырнаҫнӑ. Федераци субъекчӗ пекех, Мускав Мускавпа Калукӑ облаҫӗсемпе чикӗленет.

Мускав — Раҫҫейри халӑх юратакан туризм центрӗ шутланать. Кремль, Хӗрлӗ лапам, Новодевичье мӑнастăрӗпе Вознесени Чиркӗвӗ Коломенскинче ЮНЕСКО пӗтӗм тӗнчери еткерӗн объекчӗсен йышне кӗреҫҫӗ. Çаплах вăл транспорт ҫыххи шутланать: хулара 6 аэропорт, 9 чугун ҫул вокзалĕ, 3 юханшыв порчĕ (Атлантика тата Ҫурҫӗрти Пӑрлӑ океансен бассейнӗсем ҫинчен ҫырмалли ҫыру пур). 1935 ҫултанпа Мускавра метрополитен ӗҫлет. Мускав — ҫӗршывӑн спорт центрӗ. 1980 ҫулта Мускавра XXII ҫуллахи Олимп вӑййисем иртнӗ, 2018 ҫулта вара футбол чемпионачӗн хуҫисенчен пӗри пулса тӑнӑ.

Мускав пуçлăхĕ — Сергей Собянин.

Этимологи 
Анклăш чĕлхинчен Moscow вăл хăйне кура тутарпа-мăнхул карти вăхăтĕнче "Mosque" ятлă пулнă "мечете" палăртнă, тутарсен ставки пулнă унта ĕлĕк авал, унтан хула пулса каят.

Администрациллĕ пайлану 

Мускав 10 тăрăхран тытăнса тăрать:
 Хĕвелтухăç тăрăхĕ
 Хĕвеланăç тăрăхĕ
 Зеленоград
 Çурçĕр тăрăхĕ
 Çурçĕр-Анăç тăрăхĕ
 Çурçĕр-Тухăç тăрăхĕ
 Вар тăрăхĕ
 Кăнтăр-Анăç тăрăхĕ
 Кăнтăр-Тухăç тăрăхĕ
 Кăнтăр тăрăхĕ

1992 çулччен Мускав районсене пайланнă. Халь тăрăхсемпемпе управăсенчен тытăнса тăрать.

Мускаври вĕренӳ аслă шкулĕсем 
 М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университечĕ  
 Мускаври физикăпа техника институчĕ
 Н.Е. Бауман ячĕллĕ Мускав патшалăх техника университечĕ
 Мускаври энергетика институчĕ
 Мускаври авиаци институчĕ
 Г. В. Плеханов ячĕллĕ Раççейĕн экономика академийĕ
 Мускаври инженерли-физика институчĕ
 Раççейри патшалăхăн нефтьпе газ университечĕ
 Мускаври патшалăхăн техника университечĕ ("МАМИ")
 Мускаври патшалăхăн ту ĕçĕсен университечĕ
 Раççейри патшалăхăн технологи университечĕ "МАТИ"
 Мускаври патшалăхăн индустри университечĕ
 Мускаври патшалăхăн технологи университечĕ  «Станкин»
 Г. В. Плеханов ячĕллĕ Раççейĕн экономика академийĕ
 П. И. Чайковский ячĕллĕ Мускаври патшалăх консерваторийĕ
 РФ Ертӳçĕлĕх çумĕнчи Финанс Академийĕ
 Патрис Лумумба ячĕллĕ Раççейĕн халăх туслăхĕн университечĕ
 Çар университечĕ (РФ Хӳтĕлев министерствин)
 А. М. Горький ячĕллĕ Литература институчĕ
 Мускаври патшалăхăн лингвистика университечĕ
 Мускаври ял хуçалăх академийĕ
 Мускаври патшалăхăн вăрман университечĕ
 Мускаври патшалăхăн текстиль университечĕ
 Мускаври патшалăхăн геодезипе картографи университечĕ
 Мускаври патшалăхăн пичет университечĕ

Истори 
Мускав историйӗ

Пурăнан халăх

Мускаври коммуникаци

Мускаври чăваш наци-культура автономийĕ 
2000 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче йĕркеленĕ.

Адрес:  109017, Мускав, Большая Ордынка ур., 46 çурт , 1 пӳрт.

Ертӳçи: Григорьев Анатолий Иванович.

Автономи Акатуй уявне ирттерет.

Мускаври чăваш культура пĕрлĕхĕ 
 Мускаври чăваш хорĕ «Туслăх» (халĕ «Атăл»)
 ачасен ташă ушкăнĕ «Шăнкăрав»
 вырсарникун чăваш шкулĕ

Ертӳçи: Смирнова Лира Петровна
 Мускаври чăваш этеплĕх пĕрлĕхĕ

Тетĕшĕсем

Паллă çынсем 
 Дмитрий Донской 1350—1389
 Пётр I 1672—1725
 Александр Cуворов 1729—1800
 Иван Крылов 1769—1844
 Александр Грибоедов 1795—1829
 Александр Пушкин 1799—1837
 Николай Гоголь 1809—1852
 Михаил Лермонтов 1814—1841
 Фёдор Достоевский 1821—1881
 Софья Ковалевская 1850—1891
 Владимир Шухов 1853—1939
 Антон Чехов 1860—1904
 Михаил Челноков 1862—1905
 Савва Морозов 1863—1935
 Василий Кандинский 1866—1944
 Андрей Туполев 1888—1972
 Борис Пастернак 1890—1960
 Михаил Булгаков 1891—1940
 Марина Цветаева 1892—1941
 Владимир Маяковский 1893—1930
 Сергей Королёв 1907—1966
 Сергей Михалков 1913—2009
 Андрей Сахаров 1921—1989
 Булат Окуджава 1924—1997
 Евгений Леонов 1926—1994
 Евгений Светланов 1928—2002
 Юрий Яковлев 1928
 Андрей Тарковский 1932—1986
 Андрей Вознесенский 1933
 Юрий Визбор 1934—1984
 Игорь Можейко (Кир Булычёв) 1934—2003
 Юрий Лужков 1936
 Сергей Аверинцев 1937—2004
 Андрей Михалков-Кончаловский 1937
 Владимир Высоцкий 1938—1980
 Никита Михалков 1945
 Андрей Макаревич 1953
 Алексей Пажитнов 1956
 Сергей Брин 1973

Çав. пекех 
 Кремль (Мускав)
 Мускав музейĕсем
 Мускав урамĕсем
 Мускавăн пурăнакан вырăнĕсем
 Мускав фонтанĕсем
 Мускав облаçĕ
 Мускав телекуравĕ
 Мускав-Сити
 Олимпийский (спорт комплексĕ)
 Хрущёвка
 Арх Москва
 ГУМ
 Останкино çӳлĕ çурт

Вуламалли 
 Владимир Гиляровский. Москва и москвичи (Wikisourceре)
 Москва в журнале Наука и жизнь
 Окликни улицы Москвы…  — история Москвы и русской речи, места в Москве.
 Старая Москва и Москва, которой нет  — ватă мускав кварталĕсемпе урамĕсен фотографисем, кунçулĕсем, халапĕсем.
 
 Москва : Энциклопедия / гл. ред. А. Л. Нарочницкий. —  : Советская Энциклопедия, 1980. — 688 с., ил.
 Колодный Л. Е. Москва у нас одна. —  : Политиздат, 1991.
 Москва : Энциклопедия / Гл. ред. С. О. Шмидт ; Сост. : М. И. Андреев, В. М. Карев. — М. : Большая Российская энциклопедия, 1997. — 976 с. : ил.
 Москва — Петербург : Pro et contra. Диалог культур в истории национального самосознания. Антология. — Северо-Западное отделение Российской академии образования, Русский христианский гуманитарный институт; (Составитель К. Г. Исупов. Отв. ред. Д. К. Бурлака). — СПб. : Изд-во РХГИ, 2000. — 711 с. ISBN 5-88812-067-7
 
 Гиляровский В. А. Москва и москвичи. — М. : АСТ Астрель, 2005. — 511 с.
 Гиляровский В. А. Мои скитания / Москва газетная — М. : АСТ, 2007. — 508 с.
 Пыляев М. И. Старая Москва: Рассказы из былой жизни первопрестольной столицы; (сост., предисл. и коммент. Ю. Н. Александрова). — Москва: АСТ Хранитель, 2007. — 762 c.
 Вахитов, Р. Р. Москвичи как сословие. // Отечественные записки. — 2012. — № 3.

Асăрхавсем

Каçăсем 

 Мускав ертӳлĕхĕн сайчĕ 
 Мускав фотографисем
 Форум Москвы 

 
Раççей хулисем
Раççейĕн миллионлă хулисем
XII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем
Паттăр хуласем
Патшалăхсен тĕп хулисем
Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Хула