Юн ушкăнĕ
Юн ушкăнĕ — углеводсемпе белоксен ятарлă ушкăнĕсене идентификацилес меслечĕпе палăртнă чĕрчун эритроцисен мембранисенчи эритроцитăн индивидуал антиген пахалăхĕсене çырса кăтартни.

Çыннăн темиçе антиген системине уçнă.

Тĕпчев кун-çулĕ

Юн ушкăнне палăртмалли ăслай биохими никĕсĕ 
 Çын эритроцитăн мембранинче 300 ытла тĕрлĕ антиген детерминанти, вĕсен молекула тытăмне хромосома локусĕсен ген аллелĕсемпе килĕшӳллĕ кодăланă. Çав аллелĕсен тата локуссен шучĕ халĕ те пĕтемпех паллă мар.

 «Юн ушкăнĕ» термин тĕрлĕ йышлă аллель генăсемпе (тĕслĕхрен, AB0 системăри A, B тата 0 пек) тĕрĕслесекен уçăмлă локуссемпе, эритроцит антигенĕсен системине пахалать. «Юн тĕсĕ» унăн антиген фенотипне (тулли антиген «портречĕ», е антиген профилĕ), юн ушкăн генĕсен пĕтĕм комплексĕн серологи çыравне, — юнăн пĕтĕм ушкăнлă антиген пахалăхĕсене кăтартать.

 Çын юн ушкăнĕн икĕ паллă классификацийĕ — AB0 системи тата резус-система.

Çаплах, урăх антигенсен 46 класĕ пулни паллă, çапах вĕсенчен чылайăшĕ, AB0 тата резус-фактор пек, пĕрмаях тĕл пулмаççĕ.

Юн ушкăнне тĕслени

AB0 системи 

...

Çыннăн юн плазминче α тата β агглютининсем, эритроцитсенче — A тата B агглютиногенсем пулма пултараççĕ, çав чухне A тата α белоксенчен пĕри кăна пур, çавăн пекех — B тата β белоксемшĕн те.

Çапла, усă курмалли тăватă комбинации пур; то, какая из них характерна для данного человека, определяет его группу крови:

 α тата β: пĕрремĕш (0)
 A тата β: иккĕмĕш (A)
 α тата B: виççĕмĕш (B)
 A тата B: тăваттăмĕш (AB)

Rh-системи (резус-системи) 
Резус-фактор — антиген (белок), вăл хĕрлĕ юн телецĕсем (эритроцитсем) çийĕнче пулать. Ăна 1919 çулта упăте юнĕнче, каярах — çыннăн юнĕнче те — тупнă. 85 % яхăн европейсен (99 % индейсемпе азиатсен) резус-фактор пур, çапла ĕнтĕ пурлă резус-фактор шутланать. 15 % (7 % африкансен) çуккисен вара — çуклă резус-фактор. Резус-фактор çуралакан пепкен гемолитика сарамакĕ иммунăланнă амăшĕпе хырăмри пепкин юн пĕчĕк кĕлеткисен резус-хирĕçĕвне хормăлас чухне паллă ĕç тăвать.
Резус-фактор — 40 антигенăллă сас паллисемпе, цифрăсемпе тата урăх символсемпе кăтартакан кăткăс система. Часах D (85 %), С (70 %), Е (30 %), е (80 %) тĕслĕ резус-антигенсем тĕл пулаççĕ — вĕсем чи хăват антигенлăхпа палăраççĕ. Резус-системин виçинче пĕр ятлă агглютининсем çук, анчах та вĕсем пулса тухма пултараççĕ, эхер те çуклă резуслă çынна пурлă резус юна ярса парсассăн.

Урăх системăсем 
Çак саманта юн антиген системисен вуншар ушкăнне, çав шутра Дафф, Келл, Кидд, Льюис тата ур. Системисем, тĕпченĕ. Тĕпчесе палăртнă тата пахаланă юн ушкăн системисен йышĕ пĕрмаях ӳссе пырать.

Келл 
Келл (Kell) ушкăн системи шутне 3 юн ушкăнне —К—К, К—k, k—k — тăвакан 2 антиген кĕрет. Келл системин антигенĕсем хастарĕпе резус системи хыççăн иккĕмĕш вырăнта тăраççĕ. Вĕсем çире пурри, юн ярса панă чухне сенсибилизаци тума пултараççĕ; çуралакан пепкен гемолити чирĕ чухне тата гемотрансфузи йывăрлăхĕсем.

Кидд 
Кидд (Kidd) ушкăн системине 3 юн ушкăннне — lk (a+b-), lk (A+b+) и lk (a-b+)— тăвакан 2 антиген кĕрет. Кидд системин антигенĕсен çаплах изоиммуни хаклăхĕсем пур тата çуралнă пепкен гемолитипе чирлеме пултарать тата гемотрансфузи йывăрлăхĕсем пулса тухма пултараççĕ.

Даффи 
Даффи (Duffy) ушкăн системине 3 юн ушкăнне — Fy (a+b-), Fy (a+b+) тата Fy (a-b+) — тăвакан 2 антиген кĕрет. Даффи системин антигенĕсем сайра чухне сенсибилизаци тата гемотрансфузи йывăрланăхĕсем тухма пултараççĕ.

MNSs 
MNSs ушкăн системи кăткăсси пулать; вăл 9 юн ушкăнĕнчен тытăнса тăрать. Çак системăн антигенĕсем хастар, изоиммунлă антикĕлетке тума пултараççĕ, вăл вара юн ярса панă чухне пĕрлешенӳсĕрлĕхе илсе çитерет;

Пĕрлешĕнӳлĕх 
AB0 юн ушкăнĕсен пĕрлешенӳлĕх теорийĕ юн куçарса пама пуçланă чухне, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче, донор юнĕ çав тери çителĕксĕр самантра, çуралать.

Донорсемпе реципиентсен юнĕ «пĕрлешенӳллĕ» юн ушкăнĕллĕ пулмалла. Раççейре пĕр ушкăнлă юна çеç куçарма пама юрать. 

....

Плазма пĕрлешенӳлĕхĕ

Юн ушкăнне палăртни

AB0 системипе юн ушкăнне палăртни

Проба на индивидуальную совместимость по системе AB0

Юн ушкăнĕн хыпарĕпе уса курасси

Юна ярса пани

Юн ушкăнĕсен çыхăнăвĕ тата сывлăх

АB0 юн ушкăнĕпе резус-фактор çершывсем тăрăх сарални

AB0 юн ушкăнĕсен еткерлĕвĕ 

В наследовании групп крови есть несколько очевидных закономерностей:

 Эхер те çуратакансен пĕрин те пулин I(0) юн ушкăнĕ, вĕсен ачисен IV(AB) юн ушкăнĕ çуралма пултараймасть, теприн кирек епле юн ушкăнĕ пулсан та.
 Эхер те çуратакансен (ашшĕпе амăшĕн) пĕрин I ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен I ушкăн юнĕ кăна пулма пултарать.
 Эхер те çуратакансен пĕрин II ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен II е I ушкăн юнĕ кăна пулма пултарать.
 Эхер те çуратансен пĕрин III ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен III е I ушкăн юнĕ пулма пултарать.
 Эхер те çуратансен пĕрин IV(AB) ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен I(0) ушкăн юнлĕ ача çуралма пултараймасть, теприн çуратанĕн кирек епле ушкăн юнĕ пулсан та.
 Эхер те ашшĕпе амăшĕн пĕрин II е III, теприн ылмашуллă III е II ушкăн юнĕ пулсан, вĕсен ачисен кирек епле ушкан юнĕ пулма пултарать.

Урах варианчĕсене таблицăра кăтартнă:

Асăрхавсем

Каçăсем 
 Юн ушкăнне улăштарма пулать 
 Австрали хĕрачин пĕвере улăштавнă хыççăн юн ушкăнĕ улшăннă 
 Тĕрлĕ халăхсен юн ушкăнĕн таблици
 Тĕнчере юн ушкăнĕ саралнин картти 

Юн
Трансфузиологи
Гематологи