Джон Мильтон
Джон Мильтон (; раштавăн 9-мĕшĕ, 1608, Лондон - чӳкĕн 8-мĕшĕ, 1674, Лондон) анкăл сăвăçи, политика ĕçченĕ тата шухăшлавçи, политикаллă тата тĕн ыйтуллă памфлетсен авторĕ.

Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ 
Мильтон лайăх пĕлÿ илнĕ — малтан килĕнче, каярах сăваплă Павăл шкулăнче. Унтан — Кембридж университетĕнче.

Вĕренсе пĕтерсен вăл пилĕк çул ашшĕн килĕнче, Лондонпа юнашар Хортонта пурăннă, хăй тĕллĕн вĕренсе çутĕçне аталантарнă.

1637-1638-мĕш çулсенче Италипе Францире пулать, кунта вăл Галилео Галилейпа, Гуго Гроцийпа тата ытти хăй вăхăтĕнчи паллă çынсемпе паллашнă.

Ытти аслă çынсенчен уйрăм, Мильтон пурнăçĕн пĕрремĕш пайĕ  лăпкăн иртнĕ; чун хумханувĕпе асапĕ ăна ватăлас çулсенче тин пырса тивнĕ.

Çамрăк Мильтонăн çутă кăмăлĕ пăрремĕш юрăллă сăввисенчех курăнать: 
«L’Allegro» («Хаваслă») тата «Il Penseroso» («Шухăшлă»), кунта Мильтон çына икĕ тĕрлĕ чун-кăмăллă сăнарлать: хаваслă тата тунсăхлă-сăнавлă, кăмăлĕ улшăннă май уншăн çутçанталăк та улшăнса пырать. Икĕ юрăллă сăвви те Елизавета тапхăрĕн çепĕç кăмăллă сăввисеме палăртуллă, малашне Мильтон пултарулăхĕнче тĕл пулмасть.

«Lycidas» («Люсидас») ял пурнăçне çивĕч туйăмлăн сăнарлать, чунĕнче пытаннă тăван çĕршыва юратнă тарăн туйăмне уçса парать, темĕнле майпа Петраркăн тунсăхлă сăввисене аса илтерет.
«Comus» («Комус»). Ку хăй вăхăтĕнчи çивĕчлĕхне çухатман чаплисенчен чаплă драмаллă пастораль.

1639-мĕш çулта Италирен таврăнса Лондонра вырнаçать. «Çутĕç çинчен» («Tractate of Education, to Master Samuel Hartlib») трактат çырать. Ку унăн пурнăçĕпе çывăхрах паллашма пулăшать тата пĕр улшăнусăр, пĕр çĕннисĕр йăлăх пурнăçран йĕрĕннине кăтартать.

1641-мĕш çулхи авлану унăн пĕлĕтсĕр пурнăçне хĕнсĕхпе хурлăх çех илсе килет. Унăн арăмĕ Мэри Поуэл пĕрремĕш çултах килтен тухса кайса каялла таврăнмасăр хуйăхтарать.

Ăнăçусăр çемье пурнăçĕ «The Doctrine and Discipline of Divorce» («Уйăрăлу çинчен») трактат çырма хистенĕ.

1652-мĕш çулхи нарăс уйăхĕнче вăл суккăрланса курми пулнă.

Арăмĕ унччен темиçе çултан килне таврăнса çамрăклах вилет. Ватлăхра Мильтон иккĕмĕш арăмĕпе икĕ хĕрĕнчен тăракан тачă кил-йышĕнче пĕчченех юлнă. Ăна кил-йышĕ ăнланман, унăн шухăшлавĕсем вĕсеншăн пачах та ютă пулнă.

Ку йывăрлăхсене пăхмасăр ун пултарулăхĕ чи çÿллĕ шайне çитет. 1660-1674-мĕш çулсенче виçĕ чи чаплă та паллă ĕçĕсене хайлать: «Çухалнă çăтмах» («Paradise Lost»), «Таврăннă çăтмах» («Paradise Regained») тата «Самсон-кĕрешÿçĕ» («Samson Agonistes»).

Мильтон тата политика 
«Ареопагитика» — «Areopagitica: A Speech for the Liberty of unlicensed Printing to the Parliament of England»
«Реформации çинчен» — «Of Reformation touching Church Discipline in England and the Causes that hitherto have hindered it» (1641-мĕш çул)
«Иконапа кĕрешекен»   («Eikonoklastes») 
памфлетсем çырнă.

Пĕлтерĕшĕ 
Мильтона чысласа Меркурий çинчи кратера унăн ятне панă.

Вырăсла тухнă ĕçĕсем 
 М. А. П. А. (то есть московской академии префект Амвросий (Серебренников)), «Потерянный рай» поэма героическая (Москва, 1780; 3-е изд. с приобщением «Возвращенного рая», М., 1803; 6-е изд., М., 1827, с биографией Мильтона, 1828; 7-е изд., М., 1860; перевод с французского);
 E. П. Люценко, «Потерянный рай» (СПб., 1824); Ф. Загорский, «Потерянный рай» и «Возвращенный рай» (М., 1827; 4-е изд., 1842—1843);
 E. Жадовская, «Потерянный рай», с приобщением поэмы «Возвращенный рай» (М., 1859; очень неудачный перевод в стихах);
 А. Зиновьев, «Потерянный рай» (М., 1861);
 С. Писарев, «Потерянный рай» (СПб., 1871; стихами); «Потерянный рай», с присовокуплением «Возвращенного рая» (М., 1871);
 А. Шульговская, «Потерянный и возвращенный рай» (СПб., 1878);
 H. М. Бородин, «Потерянный и Возвращенный рай» (М., 1882; 2-е изд., 1884, перевод с французского);
 В. Б—ъ, «Потерянный и Возвращенный рай» (М., 1884, перевод с французского); «Потерянный рай», изд. А. Ф. Маркса, с рис. (СПб., 1895); Андреев, «Рождение Христа», гимн (СПб., 1881); «Ареопагитика», речь Мильтона, обращённая к английскому парламенту, 1644 г. («Современное Обозрение», 1868, № 5).
 Арк. Штейнберг, «Потерянный Рай» / Мильтон Дж. Потерянный рай. Стихотворения. Самсон-борец. — М.: Худ. лит., 1976. (Библиотека всемирной литературы. Т. 45.)
 Арк. Штейнберг, «Потерянный Рай» / Джон Милтон. «Потерянный рай. Возвращённый рай. Другие поэтические произведения». Илл. Г. Доре. — М.: «Наука», «Литературные памятники», 2006.
 Сергей Александровский, «Возвращённый Рай» / Джон Мильтон. Возвращённый Рай. Перевод с английского. — М.: Время, 2001. — 191 с.: с илл. — (Серия «Триумфы»). ISBN 5-94117-015-7
 Сергей Александровский, «Возвращённый Рай» / Джон Милтон. «Потерянный рай. Возвращённый рай. Другие поэтические произведения». Илл. Г. Доре. — М.: «Наука», «Литературные памятники», 2006.

Вуламалли 
 Johnson, «Lives of poets».
 Macaulay, «Essays».
 «Great Writers: Milton» (с библиографическими указаниями).
 Маколей, «Мильтон» («Светоч», 1860, № 11 и «Сочинения», т. I).
 Ф. Ч., «Публичные чтения в Киеве профессора Седина» («Молва», 1857, № 9).

Асăрхавсем

Каçăсем 
 
 «Потерянный Рай» в переводе Аркадия Штейнберга
 «Потерянный Рай» в переводе Аркадия Штейнберга. Библиотека Максима Мошкова
 «Потерянный Рай» (на английском)
  «Возвращённый Рай» в переводе Сергея Александровского. Библиотека Максима Мошкова
 «Возвращённый Рай»  в переводе Сергея Александровского. Библиотека «Альдебаран»
 Сатана и «Потерянный Рай»
 Э. Рикворд «Мильтон как революционный мыслитель»
 Е. В. Халтрин-Халтурина. Диптих Кольриджа «Кристабель» и милтоновские традиции // Известия РАН. Серия Литературы и языка. Том 67, № 6 (2008). С. 24-37. (на русском, в оформлении автора и с её согласия).

Аслă Британи çыравçисем