Луи Армстронг
Луис Дэниел «Сэтчмо» Армстронг (; 1901 çулхи утăн 6-мĕшĕ, Çĕнĕ Орлеан, Луизиана — 1971 çулхи утăн 6-мĕшĕ, Çĕнĕ Йорк) — американ джаз трубачĕ, вокалисчĕ тата ансамбль ертӳçи. XX ĕмĕрти паллă мусăкçă, Дюк Эллингтонпа, Чарли Паркерпа, Майлз Дэвиспа тата Джон Колтрейнпа пĕрле джаз аталанăвне чылай вăй хунă, пĕтĕм тĕнчере ăна халăх хушшинче сарассишĕн нумай тăрăшса ĕçленĕ.

Кун-çулĕ 
Луи, креол манерĕпе ăна çапла чĕннĕ, Çĕнĕ Орлеанăн негрсен чи чухăн районĕнче çуралнă. Ачалăхра нуша тӳснĕ (амăшĕ — кĕпе-йĕм çăвакан, ашшĕ — ĕç шыраса ĕçлекен). Ывăлĕ пĕчĕк чухнех ашшĕ çемьене пăрахать. Амăшĕ проституткăна ĕçе каять, Беатрис йăмăкĕпе пĕрле арçын ачана Джозефина кукамăшĕ патĕнче çитĕнет. Тепĕртакран амăшĕ ăна хăй патне илет, анчах та ăна ăс парса ӳстереймест. Ачаранах Армстронг çĕр кăмрăкне тиесе турттарать, хаçат сутать. Çиччĕ çул тултарсан анчах Америкăна Раççей империнчен пурăнма килнĕ еврей Карнофски кăмрăк сутăçĕсен килĕнче ĕçлесе пурнать. Армстронг сутăç çемьинче усрав ывăлĕ пулса тăрать. Карнофски çемьи Сторивиллре районĕнче пурăннă — кунта барсем, клубсем, ташă залĕсем ĕçленĕ. Карнофски пкаярах Армстронга корнет туянма укçа панă.

Армстронг ирех урамри вокал ансамблĕнче ĕçлет, параппансем çинче выляса темиçе çул хушшинче хăйĕн хăлхине çивĕчлетет, мусăк пĕлӳлĕхне 1913 çулта «Уэйф’с Хоум» тĕрмери (унта вăл амăшĕн клиенчĕ-полисмен пистолетне вăрласа Çĕнĕ çулта урамра персе çӳренĕшĕн лекнĕ) интернатра ӳстерет. Вăл тӳрех лагерьти оркестр пултарулăх ĕçне хутшăнса тамбурин, альтгорн выляма вĕренет, каярах корнета алла илет. Оркестр хăй вăхăтĕнчи кĕвĕсене — маршсене, полькăна — вылянă. Тĕрмере Луи мусăкçă пулма ĕмĕтленет. Ирĕке тухсанах вăл клубсенчи оркестрсенче вылять. Ăна Кинг Оливер, хулари чи лайăх корнетçĕ асăрхать, ăс парать. Луи Армстронг ăна хăйĕн чăн вĕрентӳçи тет. 1918 çулта Оливер Чикаго хулине кайсан, Армстронга хăйĕн ансамбльне ĕçлеме чаплă тромбонçă Кид Ори чĕнет. Луи хутран-ситрен Оскар «Папа» Селестинăн «Tuxedo Brass Band» оркестрĕнче вылять, унпа пĕрле ун чухне Пол Домингес, Затти Синглтон, Альберт Николз, Барни Бигард тата Луис Рассел мусăкçăсем ĕçленĕ. Тăван хулари джаз парачĕсене хутшăннă, Фэтс Мэрейблăн  «Jazz-E-Sazz Band» бэндĕнче Миссисипи тăрăх çӳрекен пăрахутсем çинче ташă каçĕсенче вылять. Мэрейбл, профессиллĕ бэнд-лидер, каччăна нота пĕлӳлехне ăнлантарсан, Армстронг мусăк ăста мусăкçă пулса тăрать. Каярах ăна мусăкçăсем Сачмо ( «рот-меха») витлев параççĕ.

Пултарулăх

Маэстро-джаз

Суйласа илнĕ дискографи 

 1923 — The Young Louis Armstrong
 1924 — Louis Armstrong And The Blues Singers
 1925 — Hot Fives & Sevens, vol.1
 1926 — Hot Fives & Sevens, vol.2
 1927 — Hot Fives & Sevens, vol.3
 1928 — Louis Armstrong And His Orchestra
 1929 — Hot Fives & Sevens, vol.4
 1930 — Louis Armstrong & His Orchestra
 1931 — Stardust
 1932 — The Fabulous Louis Armstrong
 1933 — More Greatest Hits
 1934 — Paris Session
 1935 — Rhythm saved The World
 1936 — Jazz Heritage: Satchmo’s Discoveries
 1937 — New Discoveries
 1938 — On The Sunny Side Of The Street
 1939 — Louis Armstrong In The Thirties, vol.1
 1940 — New Orleans Jazz
 1947 — Satchmo Sings
 1947 — Satchmo At Symphony Hall (live)
 1947 — Satchmo At Symphony Hall, vol.2 (live)
 1950 — New Orleans Days
 1950 — Jazz Concert (live)
 1950 — New Orleans Nights
 1950 — Satchmo On Stage (live)
 1950 — Satchmo Serenades
 1950 — New Orleans To New York
 1951 — Satchmo At Pasadena (live)
 1954 — Latter Day Louis
 1954 — Louis Armstrong Sings The Blues
 1955 — Satch Plays Fats: The Music Of Fats Waller
 1955 — Satchmo The Great (live)
 1955 — Ambassador Satch
 1956 — Louis Armstrong Plays W.C.Handy
 1956 — Great Chicago Concert 1956 (live)
 1956 — American Jazz Festival At Newport (live)
 1956 — Ella and louis
 1956 — At Pasadena Civic Auditorium, vol.1 (live)
 1957 — Louis Under The Stars
 1957 — Porgy and Bess
 1957 — Louis Armstrong Meets Oscar Peterson
 1957 — Louis and the Angels
 1959 — Satchmo In Style
 1960 — Louis & the Dukes Of Dixieland
 1960 — Happy Birthday, Louis! (live)
 1960 — Paris Blues
 1961 — Louis Armstrong and Duke Ellington
 1961 — Armstrong/Ellington: Together For The First
 1961 — Together For The First Time
 1963 — Hello, Dolly
 1964 — Satchmo
 1964 — Louis
 1967 — I Will Wait For You
 1968 — Disney Songs The Satchmo Way
 1968 — What A Wonderful World
 1999 — The Very Best Of Louis Armstrong (2CD)
 2000 — Louis And The Good Book
 2000 — Grand Collection
 2000 — Louis Live
 2000 — The Katanga Concert (live)
 2001 — In Concert (live)
 2001 — Best Live Concert, vol.1
 2001 — La Vie En Rose

Суйласа кăларнă DVD 
 Louis Armstrong «Hello Dolly»
 Louis Armstrong «Jazz Festival»
 Louis Armstrong «A Rhapsody in Black and Blue»
 Louis Armstrong «Newport Jazz Festival part 1»
 Louis Armstrong «Newport Jazz Festival part 2»
 Louis Armstrong «In Stuttgart»
 Louis Armstrong «Clips Hystory Volume 1»
 Louis Armstrong «Clips Hystory Volume 2»

Вуламалли 
 Коллиер Дж. Л. Луи Армстронг. Американский гений. — М.: Издательство Прессверк, 2001. ISBN 5-94584-027-0
 Фейертаг В. Б. Джаз. XX век. Энциклопедический справочник. — Спб.: «СКИФИЯ», 2001, с.22-24. ISBN 5-94063-018-9
 Шапиро Н. Послушай, что я тебе расскажу…История джаза, рассказанная людьми, которые ее создавали.— Новосибирск: Сиб.унив.изд-во, 2006. ISBN 5-94087-307-3
 Bohlander K., Holler K.-H. Jazzfuhrer.— Leipzig, 1980, с.18-23.

Çавăн пекех

Каçăсем 
 Луи Армстронгăн мусăкĕ
 Луи Армстронгăн юррисемпе фотографисем

 Армстронг пилленĕ официаллă сайт
 «Louis Armstrong Душа джаза». Леонид Аускерн
 www.satchmo.ru Луис Армстронг пирки
 Луис Армстронг джаз энциклопединче

АПШ джазменĕсем
Пайăр çынсем, алфавитпа
Çурлан 4-мĕшĕнче çуралнисем
1901 çулта çуралнисем
Утăн 6-мĕшĕнче вилнисем
1971 çулта вилнисем
АПШ трубачĕсем
Джаз юрăçисем