Анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)
Анăç фро́нчĕ — РККА Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнчи операцилле пĕрлешĕнĕвĕ.

1941 çул 
Анăç фронтне Беларуç вăрçă тăрăхĕн çарĕсенчен туса хунă.
Çарпуçĕ — Д. Г. Павлов çар генералĕ — 1941 çулхи çĕртмен 30-мĕшчен,
штаб пуçлăхĕ — генерал-майор В. Е. Климовских — 1941 çулхи çĕртмен 30-мĕшчен, 
артиллери пуçлăхĕ — генерал-лейтенант Н. А. Клич, 
фронтăн СÇВ çарпуçĕ — генерал-майор И. И. Копец,
Вăрçă канашĕн канашĕн пайташĕ — корпус комиссарĕ А. Я. Фоминых — 1941 çулхи утăн 3-мĕшчен.

22 июня 1941 çулхи çĕртмен 22-мĕшчен Анăç фронт хăйĕн йышĕнче тăваттă çар тытнă:
 3-мĕш çар (çарпуçĕ — генерал-лейтенант В. И. Кузнецов)
 10-мĕш çар (генерал-майор К. Д. Голубев)
 4-мĕш çар (генерал-майор А. А. Коробков)
 13-мĕш çар (генерал-лейтенант П. М. Филатов)
 фрот пăхăнăвĕнче: 17-мĕш тата 20-мĕш мехкорпуссем, 4-мĕш сывлăш-десант корпусĕ, 2-мĕш, 44-мĕш тата 47-мĕш перевçĕ корпусĕсем.
Пурĕпе фронт шутĕнче 45 дивизи (24 перевçĕ, 12 танк, 6 моторланă, 2 кавалери; 4-мĕш сывлăш-десант корпусне тулли шутлă дивизи шайĕнче).

Анăç тăрăхне хирĕç тăшман хăйĕн чи хăватлă çар чăмăрне — Ф. фон Бок (генерал-фельдмаршалăн «Центр» çарĕсен группине тăратнă. Унăн йышĕнче 4-мĕш тата 9-мĕш хирти çарсем тата 2-мĕш тата 3-мĕш танк групписем; пурĕпе 50 дивизи, вĕсенчен 31 пехота, 9 танкх, 6 моторланă, 3 хурал тата 1 кавалери.

Белосток — Минск 
Белосток-Минск çăпăçăвĕнче (çĕртме, 22 — утă, 8) Анăç фрончĕн çарĕсем йывăр çухату тӳснĕ: фронтăн чылай пайне хупăрласа илнĕ те пĕтернĕ. 625 000 çын йышĕнчен 420 000 çынне çухатнă, тăшман аллине нумай вăрçă техники лекнĕ.

Тăшмана хирĕç тăрайманшăн СССР хӳтĕлев халкомĕ И. В. Сталин пĕтĕм айăпа фронт çарпуçлăхĕ çине хунă. Çĕртмен 30-мĕшĕнче фронт çарпуçне Совет Союзĕн Паттăрне, Д. Г. Павлов çар генералне çарпуçлăхран хăтарнă та утăн 4-мĕшĕнче ăна аресленĕ. Кăштах тĕпчесе пăхса тухнă хыççăн Павлова персе пăрахма йышăннă. Унпа пĕрле утăн 22-мĕшĕнче персе пăрахнă: фронт штабĕн пуçлăхĕ   В. Е. Климовских генерал-майор тата фронт çыхăнăвĕн пуçлăхĕ  А. Т. Григорьев генерал-майор. Фронт артиллерин пуçлăхне Н. А. Клич генерал-лейтенанта тата 14-мĕш мехкорпус командирне С. И. Оборин генерал-майора утăн 8-мĕшĕнче аресленĕ, каярахпа персе пăрахнă, 4-мĕш çарăн çарпуçне А. А. Коробков генерал-майора утăн 8-мĕшĕнче хăтарнă, тепĕр куннех ăна аресленĕ те утăн 22-мĕшĕнче персе пăрахнă.

Çĕртмен 30-мĕшĕнче фронтăн çĕнĕ çарпуçĕ вырăнне А. И. Ерёменко генерал-лейтенанта, утăн 1-мĕшĕнче штаб пуçлăхĕ пулма — Г. К. Маландин генерал-лейтенанта, утăн 3-мĕшĕнче Вăрçă канашĕн пайташĕ пулма — 1-мĕш рангри çар комиссарне Л. З. Мехлиса çирĕплетнĕ.

Утăн 2-мĕшĕнче фронт çарпуçĕ пулма СССР хӳтĕлев халкомне С. К. Тимошенко маршала (Ерёменко унăн çумĕ пулса юлнă). Çав вăхăтрах фронт шутне Иккĕмĕш Стратеги эшелонĕн çарĕсене панă.

Утăн пуçламăшĕ тĕлнелле Анăç фронтне çак çарсем кĕнĕ:
 пĕрремĕш эшелонре:
 22-мĕш çар (çарпуçĕ — генерал-лейтенант Ф. А. Ершаков) Анăç Двинаран Витебска çитиех касăна хӳтĕленĕ
 20-мĕш çар (генерал-лейтенант П. А. Курочкин) Витебскран Могилева çити йĕре тытса тăнă
 13-мĕш çар (генерал-лейтенант П. М. Филатов, утăн 7-мĕшĕнченпе - генерал-лейтенант Ф. Н. Ремезов, утăн 13-мĕшĕнченпе - генерал-лейтенант В. Ф. Герасименко)  Могилев районĕнчи ярăма йышăннă 
 21-мĕш çар (генерал-лейтенант В. Ф. Герасименко, утăн 6-мĕшĕнченпе маршал С. М. Будённый, утăн 10-мĕшĕнченпе генерал-полковник Ф. И. Кузнецов) Гомель таврашĕнче пуçтарăннă
 иккĕмĕш эшелонре:
 19-мĕш çар (генерал-лейтенант И. С. Конев) Украинăран Витебск районне куçарнă
 16-мĕш çар (генерал-лейтенант М. Ф. Лукин) Украинăран Смулен районне куçарнă
 4-мĕш çар (çарпуçĕн тивĕçне пурнăçланă — полковник Л. М. Сандалов) Проня шывĕ хĕррипе  тылри касăна, Анăç фрончĕн кăнтăр флангĕнче йышăннă.

Смулен çапăçăвĕ 
Смулен çапăçавĕн пуçламăшĕнче Анăç фрончĕ питĕ йывăр инкек тӳснĕ, анчах та çарсен тылĕнче Виççĕмĕш Стратеги эшелонĕ пулнипе (Резерв çарĕсен фрончĕ) тăшман операци ирĕкне тухайман.

1941 çулхи утăн 19-мĕшĕнче Анăç фрончĕн çарпуçĕ пулма А. И. Ерёменко генерал-лейтенанта  (маршал С. К. Тимошенко Анăç тĕлĕн çарĕсен тĕп çарпуçĕ вырăнĕнче юлнă) лартнă, утăн 21-мĕшĕнче штаб пуçлăхне — В. Д. Соколовский генерал-лейтенанта, утăн 12-мĕшĕнче Вăрçă канашĕн пайташĕ пулма — Н. А. Булганина сĕннĕ. Фронт пăхăнăвне Резерв çарĕсен фрончĕ йышĕнчи операци групписене куçарнă.

Утăн 24-мĕшĕнче Анăç фрончĕн сулахай çунатĕнчи çарсенчен Центр фронтне (13-мĕш тата 21-мĕш çарсене) йĕркеленĕ, каярах (çурла, 14) Анăç фрончĕн сулахай флангĕнче Брянск фронтне туса хунă.

1941 çулхи утăн 30-мĕшĕнче Анăç фронтне ертсе пыма каллех С. К. Тимошенко маршала хушнă.

1941 çулхи çурла уйăхĕн пуçламăшĕ тĕлне Анăç фронтне улттă çар кĕнĕ:
 22- мĕш çар (командующий — генерал-лейтенант Ф. А. Ершаков, çурлан 28-мĕшĕнченпе — генерал-майор В. А. Юшкевич)
 29-мĕш çар (генерал-лейтенант И. И. Масленников)
 30- мĕш çар (генерал-майор В. А. Хоменко)
 19-мĕш çар (генерал-лейтенант И. С. Конев)
 16-мĕш çар (генерал-майор К. К. Рокоссовский)
 20-мĕш çар (генерал-лейтенант М. Ф. Лукин)

Авăнăн 10-мĕшĕччен Анăç фронтĕнче йывăр çапăçусем пулнă, çакăн хыççăн фронта хӳтĕленме тапăч çитнĕ.

Мускав çапăçăвĕ 
1941 çулхи авăнăн 12-мĕшĕнче Анăç фпрнчĕн çĕнĕ çарпуçĕ пулма И. С. Конев генерал-полковника лартнă.

1941 çулхи авăнăн 12-мĕшĕнче Анăç фрончĕн çĕнĕ çарпуçĕ пулма И. С. Конев генерал-полковника лартнă.

1941 çулхи юпа пуçламăшĕ тĕлнелле, Осташковран Ельнăна çити 340 км ярăмне тытса тăнă, унăн шутĕнче улттă çар тăнă:
 22-мĕш çар (генерал-майор В. А. Юшкевич)
 29-мĕш çар (генерал-лейтенант И. И. Масленников)
 30-мĕш çар (генерал-майор В. А. Хоменко)
 19-мĕш çар (генерал-лейтенант М. Ф. Лукин)
 16-мĕш çар (генерал-майор К. К. Рокоссовский)
 20-мĕш çар (генерал-лейтенант Ф. А. Ершаков).
Юпан 2-мĕшĕнче «Центр» çарĕсен группин Анăç фрончĕн тăрăхĕнче тапăну пуçланă, фронтăн тĕп вăйĕсене Вязьма патĕнче хупăрланă. Вязьма «хуранне» Анăç фронтĕнчи виççĕ çар -  16-мĕш, 20-мĕш тата 19-мĕш (16-мĕш çарăн штабĕ хăйĕн  дивизисене 19-мĕш çара панă та хупăрлана çĕртен тухнă); унсăр пуçне, Резерв фрончĕн 24-мĕш тата 32-мĕш çарĕ инкеке лекнĕ.

Юпан 5-мĕшĕнче Резерв фрончĕн 31-мĕш тата 32-мĕш çарĕсене Анăç фрончĕн штаб пăхăнăвне куçарнă.

1941 çулхи юпан 10-мĕшĕнче Анăç тата Резерв  фрончĕсен çарĕсене Анăç фронтне пĕрлештернĕ (юпан 13-мĕшĕнче) çар генералĕ Г. К. Жуков; И. С. Конев генерал-полковника сылтăм флангĕнчи çумĕ пулма хăварнă (1941 çулхи юпан 19-мĕшĕнче вăл хăй тĕллĕ Калинин фрончĕн (22-мĕш, 29-мĕш, 30-мĕш тата 31-мĕш çарсем) çарпуçĕ пулса тăнă).

Анăç фронтĕнчи Вăрçă канашĕн пайташĕ  Н. А. Булганин юлнă, штаб пуçлăхĕ — генерал-лейтенант В. Д. Соколовский.

Юпан 12-мĕшĕнче Анăç фронтне Мускав Резерв  фрончĕн çарĕсене панă (фронт çарпуçĕ генерал-лейтенант П. А. Артемьев Анăç фрончĕн çарпуçĕн çумĕ пулса тăнă, генерал-майор Л. А. Говоров — Анăç фрончĕн артиллери пуçлăхĕ пулса тăнă).

Можай хӳтĕлев касĕнче Анăç фрончĕн çарĕсем позицисене йышăннă:
 16-мĕш çар (генерал-лейтенант К. К. Рокоссовский)
 5-мĕш çар (генерал-майор Д. Д. Лелюшенко, юпан 18-мĕшĕнче генерал-майор Л. А. Говоров)
 юпан 19-мĕшĕнченпе октября — 33-мĕш çар (комбриг Д. П. Онуприенко, юпан 25-мĕшĕнченпе генерал-лейтенант М. Г. Ефремов)
 43-мĕш çар (генерал-лейтенант С. Д. Акимов, с 30 октября генерал-майор К. Д. Голубев)
 49-мĕш çар (генерал-лейтенант И. Г. Захаркин).

1941 çулхи чӳкĕн 11-мĕшĕнче Брянск фронтне салатнă хыççăн Анăç фронтне 50-мĕш çара (генерал-майор А. Н. Ермакова) куçарнă.

1941 çулхи чӳкĕн 15-мĕшĕнче  нимĕçсен «Центр» сарĕсен группи  Мускав çинелле тапăнăва пуçланă. Мускав çапăçăвĕн хӳтĕленӳ этапĕнче Анăç фронтне 1-мĕш Тапăну тата 20-мĕш çарĕсене панă, вĕсем 30-мĕш (чӳкĕн 17-мĕшĕнче Анăç фронтне куçарнă) тата 16-мĕш çарĕсем хушшинчи татăлăва хупласа тăнă.

Нимĕçсен тапăнăвĕ Мускавăн хапхи умĕнче чыхланса ларнă, 1941 çулхи раштавăн 6-мĕшĕнче Анăç фрончĕ Калинин тата Кăнтăр-Анăç фрончĕсем хирĕçле тапăнăва пуçланă:
 30-мĕш çар (генерал-майор Д. Д. Лелюшенко; раштавăн 16-мĕшĕнче Калинин фронтне тавăрнă)
 1-мĕш Тапăну çарĕ (генерал-лейтенант В. И. Кузнецов)
 20-мĕш çар (генерал-майор А. А. Власов)
 16-мĕш çар (генерал-лейтенант К. К. Рокоссовский)
 5-мĕш çар (генерал-майор Л. А. Говоров)
 33-мĕш çар (генерал-лейтенант М. Г. Ефремов)
 43-мĕш çар (генерал-майор К. Д. Голубев)
 49-мĕш çар (генерал-лейтенант И. Г. Захаркин)
 10-мĕш çар (генерал-лейтенант Ф. И. Голиков)
 50-мĕш çар (генерал-лейтенант И. В. Болдин).
Совет контртапăнăвĕ хыççăн нимĕçсен «Центр» çарĕсен группи йывăр инкеке лекнĕ, вĕсене Мускав патĕнчен хăваласа янă.

1942 
1942 çулхи кăрлач уйăхĕнче Анăç фрончĕ тапăнăва малалла тăснă, унăн тĕллевĕ - Калинин тата Брянск фрончĕсемпе пĕрле ĕçлесе нимĕçсен «Центр» çарĕсен группин тĕп вăйĕсене хупăрласа илсе аркатмалла.

Анăç фрончĕн çарпуçĕ çар генералĕ Г. К. Жуков пулнă. Кăрлачăн 25-мешĕнче штаб пуçлăхĕ пулма В. С. Голушкевич генерал-майора лартнă.

Фронтсен ĕçлевне координацисе пыма 1942 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче тепĕр хутчен Анăç тĕлĕн тĕп çарпуçлăхне (ăна ертсе пыма Г. К. Жуков çар генералне хушнă, вăлах Анăç фрончĕн çарпуçĕ вырăнĕнче юлнă) туса хунă.

Çапах та 1942 çулхи кăрлачăн 8-мĕшĕнче—акан 20-мĕшĕнче иртернĕ Ржев-Вязьма операцине ăнăçу пулман.

1942 çулăн тăршшипе тата 1943 çулăн хĕллинче Анăç фрончĕ центр стратеги тĕлĕнче ((Пĕрремĕш Ржев-Сычёв операцийĕ; Иккĕмĕш Ржев-Сычёв операцийĕ)) йывăр çапăçусене иртернĕ, анчах та курăнмалла ăнăçусене тăвайман.

1942 çулхи çурлан 26-мĕшĕнче Анăç фронтне И. С. Конев генерал-полковника лартнă, штаб пуçлăхĕ - генерал-лейтенант В. Д. Соколовский (1942 çулхи çăвăн 5-мĕшĕнченпе).

Анăç фрончĕ йышĕ 1942 çулхи çулла/кĕркунне:
 31-мĕш çар (генерал-майор В. С. Поленов)
 20-мĕш çар (генерал-лейтенант М. А. Рейтер, юпан 12-мĕшĕнченпе генерал-майор Н. И. Кирюхин, 1942 çулхи чӳк уйăхĕн вĕçĕнченпе генерал-лейтенант М. С. Хозин)
 5-мĕш çар (генерал-лейтенант И. И. Федюнинский, 1942 çулхи юпа уйăхĕнчен — генерал-полковник Я. Т. Черевиченко)
 33-мĕш çар (генерал-лейтенант М. С. Хозин, 1942 çулхи юпа уйăхĕнченпе генерал-лейтенант В. Н. Гордов)
 43-мĕш çар (генерал-лейтенант К. Д. Голубев)
 49-мĕш çар (генерал-лейтенант И. Г. Захаркин)
 50-мĕш çар  (генерал-лейтенант И. В. Болдин)
 10-мĕш çар (генерал-лейтенант В. С. Попов)
 16-мĕш çар (генерал-лейтенант К. К. Рокоссовский, с июля 1942 генерал-лейтенант И. Х. Баграмян)
 61-мĕш çар (генерал-лейтенант П. А. Белов)
 3-мĕш танк çарĕ (генерал-лейтенант П. Л. Романенко)
 1-мĕш сывлăш çарĕ (авиаци генерал-лейтенанчĕ Т. Ф. Куцевалов, 1942 çулхи утăн 17-мĕшĕнченпе - авиаци генерал-майорĕ С. А. Худяков).

1943—1944 çулсем 
1943 çулхи нарăсăн 22-мĕшĕнче Анăç фрончĕ çĕнĕ тапăну пуçланă — çапла унăн совет çарĕсене нимĕçсен «Центр» çарĕсен группине аркатма пулăшмалла пулнă, анчах та пурнăçа кĕртеймен, нарăсăн 28-мĕшĕнче Конева В. Д. Соколовский генерал-полковник улăштарнă. Штаб пуçлăхĕ пулма А. П. Покровскийгенерал-лейтенанта çирĕплетнĕ.

Анăç фрончĕн йышĕ, 1942/43 çулхи хĕллехи компанийĕ:
 30-мĕш çар (генерал-майор В. Я. Колпакчи)
 31-мĕш çар (генерал-майор В. С. Поленов, 1943 çулхи нарăсăн 27-мĕшĕнченпе - генерал-майор В. А. Глуздовский)
 20-мĕш çар (генерал-лейтенант М. С. Хозин)
 29-мĕш çар (генерал-майор Е. П. Журавлев)
 5-мĕш çар (генерал-полковник Я. Т. Черевиченко, 1943 çулхи нарăсăн 27-мĕшĕнченпе - генерал-майор В. С. Поленов)
 33-мĕш çар (генерал-лейтенант В. Н. Гордов)
 49-мĕш çар (генерал-лейтенант И. Г. Захаркин)
 50-мĕш çар (генерал-лейтенант И. В. Болдин)
 10-мĕш çар (генерал-лейтенант В. С. Попов)
 16-мĕш çар (генерал-лейтенант И. Х. Баграмян)
 61-мĕш çар (генерал-лейтенант П. А. Белов)
 1-мĕш сывлăш çарĕ (авиаци генерал-майорĕ С. А. Худяков).
Совет çарĕсем пĕрмай хастар ĕçленине пула «Центр» çарĕсен группи 1943 çулхи пушăн 2-мĕшĕнче   ржев-вязьма плацдармĕнчи çарĕсене чакарма тытăннă. Совет çарĕсем таракан тăшмана хăвалама тытăнаççĕ (Иккĕмĕш Ржев-Вязьма операцийĕ), 1943 çулхи пушăн 31-мĕшĕ тĕлне ржев мăкăрăлчăкне пĕтернĕ.

Курск çапăçăвĕ вăхăтĕнче Анăç тата Брянск фрончĕсем 1943 çулхи утăн 12-мĕшĕнче Курск пĕкин çурçĕр фасĕнче («Кутузов» Орёл стратеги тапăну операцийĕ) хирĕçтапăнăва пуçлаççĕ. Тĕп тапăнăвне 11-мĕш гварди çарĕ (унчен 16-мĕш çар; генерал-лейтенант И. Х. Баграмян)  Козельск районĕнчен пуçлать, пулăшу тапăнăвне — 50-мĕш çар (И. В. Болдин) тăвать. Утăн 12-мĕшĕнче Анăç фронтне 11-мĕш çарне (И. И. Федюнинский) панă, утăн 18-мĕшĕнче — 4-мĕш танк çарĕпе (В. М. Баданов) 2-мĕш гварди кавалери корпусне (В. В. Крюков) панă.

1943 çули утăн вĕçĕнче Анăç фрончĕ йышĕнчен Брянск фронтне ярăмсемпе пĕрле 11-мĕш гварди çарне, 11-мĕш çара, 4-мĕш танк çарне тата 2-мĕш гварди корпусне куçарнă. Анăç фрончĕ çине Смулен операцине (1943 çулхи çурлан 7-мĕшĕ —юпан 2-мĕшĕ; «Суворов» операцийĕ) иртерме тивлет хунă, çаплах ăна 21-мĕш тата 68-мĕш çарĕсемпе, 5-мĕш мехкорпусĕпе тата 3-мĕш гварди кавалери корпусĕпе вăйлатнă.

Анăç фрончĕн йышĕ 1943 çулхи кĕркунне:
 31-мĕш çар (генерал-лейтенант В. А. Глуздовский)
 5-мĕш çар армия (генерал-лейтенант В. С. Поленов, 1943 çулхи юпа уйăхĕнченпе генерал-лейтенант Н. И. Крылов)
 68-мĕш çар (генерал-лейтенант Е. П. Журавлев; 1943 çулхи чӳк уйăхĕн пуçламăшĕнченпе салатнă)
 10-мĕш гварди çарĕ (генерал-лейтенант К. П. Трубников, авăн уйăхĕнченпе - генерал-лейтенант А. В. Сухомлин)
 21-мĕш çар (генерал-лейтенант Н. И. Крылов, юпа уйăхĕнченпе - генерал-лейтенант Е. П. Журавлёв)
 33-мĕш çар (генерал-лейтенант В. Н. Гордов)
 49-мĕш çар (генерал-лейтенант И. Т. Гришин)
 10-мĕш çар (генерал-лейтенант В. С. Попов)
 1-мĕш сывлăш çарĕ (авиаци генерал-лейтенанчĕ М. М. Громов).

Смулене тăшманран ирĕке каларсан 1943 çулхи кĕркуннеренпе 1944 çулхи çурннеччен Анăç фрончĕ Витебскпа Орша илес тесе ăнăçсăр темиçе тапăну операципе (Орша тата Витебск операцисем) хăтланнă. Г. М. Маленков председатель ертсе пынă комисси, АТÇ Ставки тапăчĕпе, 11 операцине ăнăçсăр тунине кăтартнă:
 1943 çулхи юпан 12-19-мĕшĕсенчи Орша операцийĕ
 1943 çулхи юпан 21-26-мĕшĕсенчи Орша операцийĕ.
 1943 çулхи чӳкĕн 14-19-мĕшĕсенчи 1943 Орша операцийĕ
 1943 çулхи чӳкĕн 30-мĕшĕ—раштавăн 2-мĕшĕсенчи Орша операцийĕ
 1943 çулхи раштавăн — 1944 çулхи кăрлачăн 6-мĕшĕсенчи Витебск операцийĕ
 1944 çулхи кăрлачăн 8-16-мĕшĕсенчи Богушевск операцийĕ
 1944 çулхи нарăсăн 3-16-мĕшĕсенчи Витебск операцийĕ
 1944 çулхи нарăсăн 22-25-мĕшĕсенчи Орша тĕлĕнчи пайăр операци
 1944 çулхи нарăсăн 29-мĕшĕ—пушăн 5-мĕшĕсенчи Витебск операцийĕ.
 1944 çулхи пушăн 5-9-мĕшĕсенчи Орша операцийĕ
 1944 çулхи пушăн 21-29-мĕшĕсенчи Богушевск операцийĕ

1944 çулхи акан 15-мĕшĕнче фронт çарпуçĕ вырăнĕнче В. Д. Соколовские И. Д. Черняховский генерал-полковник улăштарнă.

1944 çулхи акан 24-мĕшĕнче фронта  Виççĕмĕш Беларуç фрончĕ ята куçарнă.

Беларуç стратеги тапăну операцине хатĕрленме тытăннă.

Асăрхавсем

Каçăсем 
 Фронт
 Все фронты Великой Отечественной войны

Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче
Украина Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче