Раççей Федерацийĕн Сывлăш Çар Вăйĕсем
Раççей Федерацийĕн Сывлăш Çар Вăйĕсем (РФ СÇВ) — Раççей Федерацийĕн Хĕçпăшаллă вăйĕсен тĕсĕ. 
Сывлăш Çар Вăйĕсен Тĕп çарпуçĕ — генерал-полковник Зелин Александр Николаевич.

Раççейĕн СÇВ тĕп ĕçĕ 
Раççей Федерацийĕн Сывлăш Çар Вăйĕсем (Раççейĕн СÇВ) — тăшманăн çар ушкăнĕсене шыраса тупасси, сывлăшра мăнаçлăха çĕнтерсе илесси, çĕршывăн вăрçăна кирлĕ хуçалăх районĕсене, тĕпĕсене, çар ушкăнĕсене сыхласси, тăшман сывлăшран тапăнассине пĕлтересси, унăн вăрçă, вăрçă хуçалăх потенциалĕн тĕпĕсене аркатасси, Типçĕр çарĕсемпе флотăн вăйĕсене сывлăшран хӳтĕлесси, сывлăшран десант антарасси, çар вăйĕсене тата материаллă хатĕрсене сывлăш урлă куçарасси.

Истори

Раççей Патшалăхĕн сывлăш-çар флочĕ

Императăрăн сывлăш-çар флочĕ 
Императăрăн сывлăш-çар флочĕ — Раççей империйĕн Сывлăш Çар вăйĕсем 1910 çултан пуçласа 1917 çулчен хĕсметре империне хӳтĕленĕ. Кĕске истори пулин те, императăрăн Сывлăш-çар флочĕ тĕнчере чи лайăххи пулса тăрать, вырăс тата тĕнче авиацин аталанăвне ӳсĕм хунă.
1904 çулта Жуковский пĕрремĕш аэродинамикă институтне Кашино хулинче, Мускав çумĕнче никĕслет.
1910 çулта раççей çарĕ франци самолечĕсене сутăн илеççĕ, вĕçевçĕсене хатĕрлеме пикенеççĕ.
1913 çулта Сикорский пĕрремĕш тăватăмоторлă биплан Вырăс витĕçĕ тата хăйĕн чаплă бомбардировщикне — Илья Муромеца туса хурать.
1914 çулта вырăс авиатăрĕсемГеоргий Седовăн çухалнă экспедицине шырама Арктикăна пĕрремĕш вĕçевсене пуçланă. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи пуçламăш тĕлне Раççейĕн чи пысăк сывлăш флочĕ (263 самолёт) пулса тăрать. Малтан самолетсемпе тĕпчевпе шырав ĕçĕсемшĕн усă кураççĕ, артиллери перĕмне тӳрлетсе пулăшаççĕ. Тепĕртакран пĕрремĕш сывлăш çапăçăвĕсем пуçланаççĕ. 1917 чӳк Раççейĕн 700 самолёт çеç шутланнă, ку вара ытти вăрçакан çĕршывсенчен сахалрах пулнă.
Легендарлă вĕçевçĕ Петр Нестеров пĕрремĕш сывлăш таранĕ туса кăтартнă.
Императăрăн сывлăш-çар флочĕн кун-çулĕ 1917 çулта вĕçленет, революци хыççăн çар авиаци промыçлăхĕ арканса кайма тытăнать. Пĕрремĕш вырăс вĕçевçисен чылайăшĕ граждан вăрçин çапăçăвĕсенче вилет е Раçсейрен тухса каять.

СССР Сывлăш Çар вăйĕсем 
1939 çулта авиаци Совет-финн вăрçине хутшăннă, 100000 ытла самолет-вĕçĕв тунă.

Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи 
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пуçламăшне совет СÇВ вăрçа хатĕр пулайман: 1931 çулта Сталин палăртнă: «Совет промышленнăçĕ анăç çĕршывсенчен 50-100 çула юлса пырать». 1941 çĕртме, 22 тĕлне совет авиапромĕ талăкра 50 çар самолечĕ туса кăларнă пулнă.

СССР Сывлăш Çар вăйĕсем 
Совет сывлăш-çар вăйĕсене 1918 çулта Рабоче-крестьянский воздушный флот ятпа йĕркелесе хунă. Çамрăк Совет патшалăхĕ мăнаçлă индустриализаци ирттерсе Раççей империнчен юлнă çар авиацине çĕнĕлетет. 30-х çулсенче Поликарповăн И-15 и И-16 истребитĕлĕсене, Туполĕвăн ТБ-1, ТБ-2 тата ТБ-3 бомба пăрахакан самолечĕсене кăларма пуçлаççĕ.
Совет СÇВ ĕçре тĕрĕслесси Испанири граждан вăрçи тапхăрĕнче 1936—1939 лекет, унта пирĕн самолетсем нимĕçсен çĕнĕ моделĕсене, çав шутра Мессершмитт Bf.109 самолетпа, кĕрешме тивет.

Сивлĕк вăрçă 
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи хыççăн СÇВ çĕнĕлетнĕ, çĕнĕ техникăна ĕçе кĕртнĕ, сывлăшри çапăçу тактикине те хастарлатнă. 1980-мĕш çулсем вĕçнелле совет Çывлăш Çар вăйĕсенче 10 пин самолет, çак СССРа тĕнчери хăватлă СÇВ шутĕнче тăратнă.
СÇВ виçĕ пайран тăнă: Инçет авиаци (ИА)  стратеги бомбардировщики; Фронт авиацийĕ (ФА) — чикĕ çумĕнчи зонăсенче сывлăшра хӳхĕме çĕнтерсе илесси тата ÇАТУ авиацине чарак лартасси; Çар-транспорт авиацийĕ (ÇТА) — япала куçăрасси. Сывлăшран Хӳтĕлекен Çарсем хăй тĕллĕ çăр тĕсĕ пулса юлать, вĕсем СÇВ шутне кĕмеççĕ.
1980-мĕш çулсенче пиллĕкĕмĕш ăрăвĕнчи истребителе, тĕслĕхрен, МиГ 1.44 тата С-37 программисемпе ĕçлеме тытăннă . Анчах та экономикă ӳкнипе хыççăн Совет Союзĕ саланса кайнине пула çак пуçлавла ĕçсене вĕçлеймен. Патшалăхпа пĕрле Çывлăш Çар вăйĕсем те пĕтсе ларнă, самолечĕсене республикăсем харпăра валеçме тытăннă, çĕнĕ машинсене шутласа кăларас ĕçе укçа уйăрма пăрахнă.

Раççейĕн СÇВ 
СССР 1991, раштавра СССР Сывлăш Çар вăйĕсене Раççейпе ытти  14 ирĕклĕ республикăсем хушшинче пайланă. Раççее совет СÇВ 40 % яхăн техникăпа 65 % хĕсметри çынсем лекнĕ, унăнах çеç пост-совет территорийĕнче инçет стратеги авиацийĕ юлать.
Чылай самолечĕсене малтан пĕрлĕхлĕ (союзлă) республикăсенчен Раççее куçарнă. Хăшĕсене касса çĕмĕрнĕ. Сăмахран, çĕнĕ 6 Ту-160 самолета, Украинăра хĕсметре пилĕк çул çеç тăнăскерсене, АПШ дипломатийĕ пусарнипе вакласа тĕп тунă. Юлнă 8 самолетне Раççее газ парăмне сапласа тавăрнă. Çак асаплă пулăмсем 2000-мĕш çулсемчен тăсăлнă.
1994—1996 тата 1999—2002 çулсенче СÇВ Чечен кампанийĕсенче çапăçнă. Вĕсене хирĕç боевиксем «Стингерсемпе» вăрçнă.

Паянкунхи вырăнĕ, лару-тăрăвĕ

Тĕп пăхăнулăхĕн пайĕсем 
8-мĕш уйрăм тĕллĕ авиадивизи - Чкаловский:
353- мĕш уйрăм тĕллĕ авиаполк - Чкаловский
354-й мĕш уйрăм тĕллĕ авиаполк - Чкаловский
206- мĕш уйрăм тĕллĕ авиаполк - Чкаловский
223-мĕш вĕçев тĕкĕрчĕ - коммерци ĕçĕсем - Чкаловский - Ил-62М, Ил-76МД, Ту-134А-3, Ту-154Б-2

СÇВ-пе СХВ-н 6-мĕш çарĕ 
 21-мĕш корпусĕ ПВО — Североморск
 9-мĕш истребитель авиаполкĕ — Килп-Явр (Полярный) — Су-27
 458-й истребитель авиаполкĕ — Котлас (Савватия)  — МиГ-31
 ?-й гварди зенит ракетăллă полкĕ — Полярный
 ?-й зенит ракетăллă полкĕ — Северодвинск
 ?-мĕш зенит ракетăллă полкĕ — Оленегорск (хула)
 ?-мĕш радиотехникă бригади - Архангельск

 54-мĕш корпусĕ ПВО — Тайцы
 159-мĕш гварди истребитель авиаполкĕ — Петрозаводск (Бесовец)  — Су-27
 177-мĕш истребитель авиаполкĕ — Лодейное Поле — Су-27
 ?-мĕш гварди Речицко-Бранденбургский Краснознаменный орденов Суворова и Кутузова зенит ракетăллă полкĕ (Ленинградская область)
 ?-мĕш гварди Киевско-Лодзинский Хĕрлĕ Ялав, Кутузов, Богдан Хмельницкий орденĕсене тивĕçлĕ зенит ракетăллă полкĕ имени 50-летия СССР (Ленинградская область)
 170-мĕш радиотехникă бригади — Петрозаводск (Бесовец)

 67-й бомбă пăрахакан авиаполкĕ — Орловка (Сиверский-2) — Су-24
 722-й бомбă пăрахакан авиаполкĕ — Гдов (Смуравьево)  — Су-24
 98-й гварди уйрăм разведывательный авиаполкĕ — Мончегорск — Су-24МР, МиГ-25РБ

 138-мĕш уйрăм хутăш авиаполкĕ — Левашово — Ми-8, Ан-12, Ан-26, Ту-134
 147-мĕш уйрăм вертолёт эскадрильйи радиоэлектронлă кĕрешӳ — Пушкин — Ми-8ППА
 332-мĕш уйрăм çапăçу тытса пымалли вертолёт полкĕ — Прибылово — Ми-8, Ми-24
 85-мĕш уйрăм вертолёт эскадрильйи — Алакуртти — Ми-8, Ми-24
 714-я база хранения вертолётов — Касимово — хранение Ми-8 и Ми-24

СÇВ-пе СХВ-ен 14-мĕш çарĕ 
 СХВ-ен 26-мĕш дивизийĕ — Чита
 120-мĕш гварди истребитель авиаполкĕ — Домна — МиГ-29
 радиотехникă бригади — Чита
 гварди  тӳпе ракетă полкĕ — Ангарск

 СХВ-ен 41-мĕш дивизийĕ — Çĕнĕ Çĕпĕр
 712-мĕш истребитель авиаполкĕ — Канск (Кăнтăр) — МиГ-31
 радиотехникă полкĕ - Красноярск
 тӳпе ракетă полкĕ — Çĕнĕ Çĕпĕр

 21-мĕш хутăш авиаци дивизийĕ — Джида
 2-мĕш гварди бомбă пăрахакан авиаполк — Джида — Су-24М
 266-мĕш штурм авиаполкĕ — Оловянная (Степь) — Су-25
 313-мĕш разведывательный авиаполк — Бада — Су-24МР

 137-мĕш хутăш уйрăм авиаэскадрильă — Çĕнĕ Çĕпĕр (Толмачево) — Ан-26
 337-мĕш уйрăм вертолёт полкĕ — Бердск — Ми-8, Ми-24
 112-мĕш уйрăм вертолёт полкĕ — Чита — Ми-8

 Вĕренӳ тата тĕпчев чаçĕсем, организацийĕсем
 2-мĕш ЦНИИ - Тверь
 13-мĕш ГНИИ ЭРАТ - Люберцы
 30-иĕш ЦНИИ АКТ - Щёлково, в его состав входит также НИИЦ СУ в Ногинске
 ВВА им. Гагарина - Монино
 ВВИА им. Жуковского - Мускав
 Жуков ячĕллĕ ВУ ПВО - Тверь (Санкт-Петербургри уйрăмĕ)
 Ярославри ЗРИ ПВО
 Челябинскри ВАИШ - Шагол
 Иркутскри ВАИИ
 Тамбовскри ВАИИ
 Воронежри ВАИИ
 Краснодарти ВАИ - Краснодар:
 704-мĕш вĕренӳ авиаци полкĕ - Котельниково - Л-39
 627-мĕш вĕренӳ авиаци полкĕ - Тихорецк - Л-39
 797-мĕш вĕренӳ авиаци полкĕ - Кущевская - Л-39, Су-25, Су-27, МиГ-29
 Сызраньри ВАИ - Сызрань:
 109-мĕш вĕренӳ вертолёт полкĕ - Безенчук - Ми-2, Ми-8
 131-мĕш вĕренӳ вертолёт полкĕ - Саратов-Сокол - Ми-2, Ми-8
 484-мĕш вĕренӳ вертолёт полкĕ - Сызрань - Ми-24
 626-мĕш вĕренӳ вертолёт полкĕ - Пугачев - Ми-2, Ми-8, Ми-24
 Кироври уйрăмĕ
 783-й вĕренӳ тĕпĕ - Армавир:
 713-мĕш вĕренӳ авиаполкĕ - Армавир - Л-39, МиГ-29
 761-мĕш вĕренӳ авиаполкĕ - Майкоп - Л-39, МиГ-23
 786-мĕш вĕренӳ тĕпĕ - Борисоглебск:
 160-мĕш вĕренӳ авиаполкĕ - Борисоглебск - Су-27
 644—мĕш вĕренӳ авиаполкĕ - Мичуринск - Л-39, Су-24, Су-25, МиГ-29
 1-мĕш СХВ корпусĕ — Балашиха
 9-мĕш СХВ дивизийĕ
 37- мĕш СХВ дивизийĕ
 70-мĕш радиотехникă бригади — Наро-Фоминск
Унта пĕтĕмпе 4 бригадă ТРК
 210-мĕш тӳпĕ ракетă полкĕ — Морозки
 584-мĕш гварди тӳпе ракетă полкĕ
 606-мĕш гварди тӳпе ракетă полкĕ — Электросталь — С-300 (пĕр дивизионĕ — С-400)

Ятарлă çарпуçлăхĕ 
 16-я воздушная армия — Кубинка:
 105-мĕш хутăш авиадивизийĕ — Воронеж:
 455-мĕш бомбă пăрахакан авиаполк — Воронеж — Су-24
 899-мĕш гварди штурм авиаполкĕ — Бутурлиновка — Су-25
 226-мĕш уйрам хутăш авиаполк — Кубинка — Ми-8, Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-30, Ту-134
 5-мĕш уйрăм инçет шырав-тĕпчев авиатĕкĕрчĕ — Воронеж — Ан-30
 14-мĕш гварди истребитель авиаполкĕ — Курск (Тухăç) — МиГ-29
 28-мĕш гварди истребитель авиаполкĕ — Андреаполь — МиГ-29
 47-мĕш шырав-тĕпчев авиаполкĕ — Шаталово — Су-24МР, МиГ-25РБ
 237-мĕш авиаци техникине кăтарту тĕпĕ — Кубинка — Л-39, МиГ-29, Су-27, Су-27М
 45-мĕш уйрăм вертолёт полкĕ — Калуга (Орешково) — Ми-24
 440-мĕш уйрăм вертолёт çар ертӳç  полкĕ — Вязьма — Ми-8, Ми-24
 490-мĕш уйрăм вертолёт çар ертӳç  полкĕ — Тула (Клоково) — Ми-8, Ми-24
 865-мĕш вертолётсен управ бази — Рязань (Протасово) — Ми-8, Ми-24 упранăвĕ

Структура 
РФ СÇВ шутне çак тĕслĕ çарсем кĕреççĕ:
 Авиаци
 Бомбă пăрахакан
 Истребитель
 Штурм
 Шырав-тĕпчев
 Транспорт
 Ятарлă
 Тӳпе ракетăллă çарĕсем
 Радиотехникă çарĕсем
 Ятарлă çарсем
 Кай (Тыл) пайĕсемпе вырăнти тытăмлăхĕсем

Шучĕ 

Раççейĕн СÇВ хăйĕн шучĕпе — пысăккăшĕпе тĕнчере виççĕмĕш вырăнта шутланать, ытларах АПШпа КХР çеç.

2006 çул тĕлне, РФ СÇВ хĕсметре тăракан çын шучĕ — 184 600.

Истребитĕллĕ авиаци 
Усă куракан самолетсем — 1277
 МиГ-29 — 445 (фронтовая авиация), запланирована модернизация до модификации МиГ-29СМТ.
 МиГ-31 — 256 
 Су-27 — 452 (150 — фронт авиацийĕ; 200 — СХВ), модернизация до модификации Су-27СМ.
 Су-30 — 20 (фронт авиацийĕ)
 Су-33 — 24 (Тинĕс Çар флочĕн авиацийĕ)

Штурм авиацийĕ 
Усă куракан самолетсем — 745
 Су-24М — 371 
 Су-25 — 235 
 Су-34 — 2 (фронт авиацийĕ)

Инçевĕçев авиацийĕ 
 Ту-22М3 — 116+8 учебных

Стратеги авиацийĕ 
Усă куракан самолетсем — 103
 Ту-95МС/Ту-142 — 63 (37-я воздушная армия) 
 Ту-160 — 15 (37-я воздушная армия)

Тĕпчев шырав авиацийĕ 
Усă куракан самолетсем — 180
 Су-24МР — 144  
 МиГ-25РБ — 70  
 A-50 — 20

Транспорт авиацийĕ 
Усă куракан самолетсем — 260
 Ил-76 — 210
 Ан-72 — 4
 Ан-72 — 20
 Ан-124 — 25

Сывлăш танкерсем 
 Ил-78 — 20

Çапăçу вертолечĕсем 
 Ка-50 — ~8 
 Ка-52 — 1
 Ми-24 — 240 — 840  
 Ми-28 — 9

Транспорт вертолечĕсем 
 Ми-6 — 5 (авиация военно-морского флота)
 Ми-8 — 195 (160 — фронтовая авиация, 35 — авиация военно-морского флота)
 Ми-14 — 9
 Ми-26 — 25
 Ка-27 — 88 (авиация военно-морского флота)

Тӳпе ракетă çарĕсем 
 C-300ПС — 70 
 C-300ПМ — 30

Вĕрентӳ керменĕсем 
Н.Е. Жуковский ячĕллĕ Çар-сывлăш инженерĕсен академийĕ
Ю. А. Гагарин ячĕллĕ Çар-сывлăш академийĕ
Балашоври военный авиаци институчĕ
Краснодарти çар авиаци институчĕ 
Сызраньри çар авиаци институчĕ
Тамбовский çар инженерĕсен институчĕ
Воронежри çăр авиаци инженерĕсен институчĕ
Иркутскри çар авиаци инженерĕсен институчĕ
Ейскри аслă çар авиаци институчĕ

Çавăн пекех пăхăр 
 Раççей СÇВ аэродромĕсен шучĕ
 Раççей Хӳтĕлев Министерствин аэродромĕсен шучĕ
 Тинĕс Çар флочĕн авиацийĕ
 Çар авиацийĕ
 Сывлăш çар вăйĕсем
 СССР тата Раççей СÇВ Тĕп çарпуçĕсем
 Раççей Федерацийĕн хĕçпăшаллă вăйĕсем

Каçăсем 

 РФ СÇВ сайчĕ
 Раççейĕн пур çарĕ - 2005 Çар округĕсен картти (çар базисем, аэродромсем)
 Журнал «Воздушно-Космическая оборона» 
 Раççейĕн аяка вĕçекен авиацин историйĕ, малашлăхĕ
 Патшалăх авиацийĕн Федераллă авиаци вĕçев йĕркисем
 Раççейĕн Сывлăш Çар вăйĕсем (структура) 
 Çар авиацин кунне уявлани

Авиаци
РФ Сывлăш Çар Вăйĕсем
РФ Хĕçпăшаллă Вăйĕсен тĕсĕсем