Ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ
Ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ  — уйрăм ĕскерĕн йывăрлăх вăйне кура пулакан хăвăртланăвĕ, енчен те урăх нимĕнле вăйсем те çук пулсан.
Инерциаллă мар пуçлав тытăмĕсенчи куçăмăн танлăхĕпе килĕшуллĕн,  ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ хисепĕпе масса пĕрчи объект çине витерекен йывăрлăх вăйĕпе тан.

Çĕр планетăн çийĕ çинчи ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ   (ытларах чухне «же» тесе калаççĕ) экваторти 9,780 м/с²  капран пуçласа географилле полюссенчи  9,82 м/с² таран улшăнать. Стандартлă («нормаллĕ») кап,  пĕрчĕсен тытăмне ăсталанă чухне йышăннăскер, ак çакăнпа тан: . Ку  капăн стандартлă пĕлтерĕшĕ, апла-капла пăхсан, пĕтĕм Çĕр çинчи  «вăтам» хисеп пек палăрăнать, вăл  45,5° географилле анри тата тинĕс шайĕнчи ирĕклĕн ÿкнин хăвăртланăвĕпе танлашать. Çывхартса шутланă чухне ăна 9,81 м/с², 9,8 м/с²  пек  е, — питех те тимсĕррĕн, — 10 м/с² пек те кăтартаççĕ.

Асăрхавсем 

Физика
Механика
Классикăлла механика
Вăй
Хăвăртлану