Саккисем
Са́ккисем () — пирĕн эрăччен I пинçуллăх — п.э. пĕрремĕш ĕмĕрсенчи авалхи çăлкуçсенче асăннă иран чĕлхиллĕ ушкăнĕнчи юркăн тата çурма юркăн ăру-йăхĕсен пĕрлехи ячĕ.

Кун-çулĕ

Йăли-йĕрки, япалисем скифсен пекрех пулнă. Авалхи перси çырăвĕсенче тата Геродот çырăвĕнче виçĕ ушкăна палартма пулать: хаомаварга-сакасем (Геродот тата аваллăх тапхăрĕнчи çыравçăсен — амюрксем), тиграхаут-сакасем («шĕвĕр вĕçлĕ калпаклисем»), тата парадрай-сакасем («тинĕс (Каспи) леш енчисем»). Юлашкисем вырăнĕнче Хура тинĕс çумĕнчи скифсене шутлама пулать.

Пирĕн эрăччен VI тата V ĕмĕрсен чиккинче сакасен йĕхĕсем Ахеменид йĕхĕнчи Перси патшисен аллине лекнĕ. Сакасен йăхĕсем Перси патшисене куланай тӳленĕ, çар валли арçынсене парса тăнă. Перси çарĕнче сакасем грексемпе перси хушшинчи вăрçăсене хутшăннă. Сăмахран каласан, Марафон патĕнчи çапăçăва та вĕсем хутшăннă пулнă.

Перси империне Александр Македонски çĕнтерсе илнĕ хыççăн сакасен пĕр ушкăнĕ Селевки ăрăвĕн çĕрĕсем çине кĕрсе кайса Пархи патшалăхне йĕркеленĕ çĕрте самай ӳсĕм кӳнĕ.

Тепĕр ушкăнĕ Дрангиана çитсе ăна йышăннă, Сакастан (Иран тата Афганистан шутне кĕрекен Систан тăрăхĕнче вырнаçнă пулнă) патшалăхне туса хунă.

Археологи палăкĕсем
Чи паллă палăксем шутне Тегискен тата Уйгарак вилтăпри вырăнĕсем, Чиликтин Иссык улăп тăприсем.

Евразири сакки ячĕсем 
 Систан (< Сиджистан < Сакастан) – хальхи Иранăн тахçанхи облаçĕ тата провинцийĕ.
 Шугнан (< Шакнан < Сакнан - «саксен çĕршывĕ») - Таджикистанри, Афганистанри тахçанхи облаçĕ тата администрациллĕ районĕ.
 Ишкашим (< Шакaшим < Сакaшим - саккисен çĕрĕ) - Таджикистанри, Афганистанри тахçанхи облаçĕ тата администрациллĕ районĕ.
 Шакашен (саккисен облаçĕ) -  хальхи Азербайджан çĕрĕнчи Эрменин Утик Енри тахçанхи гавар (районĕ) наханги.
 Шексем - Азербайджан хули.

Вуламалли
 Юхма Мишши, «Авалхи чăвашсем, Шупашкар, 1996.
 www.cais-soas.com/CAIS/Anthropology/scythian/saka ethnic.htm I. P’iankov. The Ethnic of Sakas (Scythians) // The Circle of Ancient Iranian Studies.
 www.cais-soas.com/CAIS/Religions/iranian/Zarathushtrian/Oric.Basirov/origin of the iranians.htm Oric Basirov. The origin of the pre-Imperial Iranian peoples // The Circle of Ancient Iranian Studies.

Асăрхавсем

Каçăсем

Саккисем
Иран халăхĕсем
Çухалнă халăхсем