Хусанти ютйăхсен вĕрентевçисен семинарийĕ
Хусанти ютйăхсен вĕрентевçисен семинарийĕ — Ильминский Николай Иванович тăрăшнипе 1872-мĕш çулта  Хусан хулинче уçнă вĕрентевçĕсем хатĕрлекен шкул. 1884-мĕш çултан "ютйăхсен" теме пăрахнă, анчах та вăл пурпĕрех вырăс мар  шкулсем валли вырăс мар ачасенченех вĕрентевçĕсем хатĕрлес енĕпе специализациленнĕ.

Кунçул

Умистори 
Умистори тесе Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕн ĕçĕ-хĕлне шутлама пулать. Вăл 1863-мĕш çултанпа ĕçленĕ. Калас пулать, малтанхи вăхăтра, хăйĕн çурчĕ пуличчен, Крешшĕн-тутар тĕп шкулĕ тата Ютйăхсен семинарийĕ пĕр тĕлтех ĕçленĕ.

Малалли истори 
Хысна шучĕпе вĕрентме палăртнă вĕренекенсен шучĕ — 240, вĕсенчен çурринчен кая мар вырăссем, ыттисем — тĕне кĕне ютйăхсем (тутарсем, чăвашсем, çармăссем т.ыт.те). Хысна шучĕпе вĕренкенсемсĕр пуçне тата тĕрлĕрен йĕркелĕмсен  стипендиачĕсем тата уйрăм çынсем те пулнă. Вĕрентÿ тăршшĕ — виçĕ çул. 1977-мĕш çултанпа хатĕрлев класĕсем (кашни çул 30 çын) уçнă. Семинарие хысна шучĕпе пĕтерекенсем кайран уписаттĕлнĕ 6 çул янă вырăнта ĕçленĕ. 

Çавăн пекех семинари çумĕнче, пĕр вăхăтран пуçласа, чăвашсем, мордавасем (те ирçе, те мăкшă — паллă мар), çармăссем, удмуртсем  валли пуçламăш шкулсем йĕркелесе янă — штат тăрăх, кашни халăх енчен 15 вĕренекен.  

1894-мĕш çулхи октябрĕн 26-мĕшĕнчен, Тÿре-Шара хушавĕпе, вырăс тата вырăс мар вĕренекенсен пропорцине çĕнĕлле йĕркеленĕ: вырăссем пĕррре виççемĕш (1/3), вырăс маррисем — иккĕ виççĕмĕш (2/3) чухлĕ.

Мĕнпурĕ, 1875-1918-мĕш çулсенче, семинарин куçум уйрăмĕнчен 186 (çĕр сакăрвун улттă) арçын чăваш вĕренсе тухнă. Çав вăхăтрах  эстерн шучĕпе вĕренсе тухнă чăвашсен йышĕ — 1000 (пин) çын — арçынсем те, хĕрарăмсем те.

Шкулпа çыхăннă уйрăм харкамлăхсем

Вĕрентекенсем
Ильминский Николай Иванович, семинарин никĕслевçи тата вĕрентекенĕ
Бобровников Николай Алексеевич, вĕрентевçĕ, семинари çумĕнчи мастерскойсене ертсе пынă, каярахпа семинари директорĕ
 Ашмарин Николай Иванович, 1899-1919-мĕш çулсенче вĕрентнĕ
НИКАНОР (чиркÿ тулашĕнче Каменский Никифор Тимофеевич)
Никольский Николай Васильевич
Смоленский Степан Васильевич, семинарире малтанхи 17 çулта мусăк вĕрентнĕ
Александров Николай Александрович, семинари çумĕнчи пуçламăш шкулта мусăк вĕрентнĕ

Вĕренекенсем 
 Филимонов Даниил Филимонович,  Хусанти ютйăхсен вĕрентевçисен семинарине чи малтан (1875) пĕтернĕ чăвашсенчен пĕри
 Александров Николай Александрович (1880-мĕш çулта пĕтернĕ)
 Илле Тăхти, 1903-1908-мĕш çулсенче Хусанти вĕрентевçĕсен семинарийĕнче ăс пухнă
 Ирçесемпе мăкшăсенчен тухнă çутĕç тата культура çыннисем: М. Е. Евсевьев, И. Я. Бондяков, З. Ф. Дорофеев, Л. П. Кирюков, М. И. Наумкин, И. Ф. Прокаев, Е. В. Скобелев 
 Ирçесемпе мăкшăсенчен тухнă сăваплăхçăсем: Ф. К. Садков, Ф. К. Стрелков
Ытти çынсем:

Семинарин тĕллевĕпе чаплăхĕ 
В.П.Киржаева калани:

Гильманов Д.Ш., Корнилова И.В., Магсумов Т.А. калани:

Р.Р. Исхаков калани:

Çав. пекех 
 Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ
 Похвиçнĕри чăваш шкулĕ
 Самарти чăваш шкулĕ
 Дорофеев Захар Фёдорович

Вуламалли 
Соловьёв И. Самарти чăваш шкулĕ. —Листовка.Гублит № 3925, 11 декабря 1825 г. Тираж 1000 экз». Самара, тип. № 1 им. т. Маги «Полиграфа, ома» ул. Венцека и Галактион, 
 Демидов В. Вăл чăн-чăн коммунист пулнă. // Тăван Атăл журнал, 1987, 6№ (июнь) — С.57-59. (И.В.Соловьёв тата унăн ĕç-хĕлĕпе кунçулĕ çинчен çырнă хайлав).
 Паймен, Влас. Самар чăвашĕсем. (ку хайлав темиçе хут та тĕрлĕ çĕрте тата тĕрлĕ вăхăтра пичетленсе тухнă).
СОРОЧАЙКИН, АНДРЕЙ НИКОНОВИЧ. ДИАСПОРА АВЕРКИНСКО-ИБРЯЙКИНСКИХ ЧУВАШ: ВОПРОСЫ И ОТВЕТЫ. Тип: брошюра Язык: русский ISBN: 978-5-906741-12-7 Год издания: 2015 Место издания: Самара Число страниц: 42 Издательство: Институт анализа экономики города и региона (Самара) УДК: 94 (47): 392.91

Асăрхавсем

Каçăсем 
"Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ". Музей.
 Похвистневский чувашский сельскохозяйственный техникум. — ВК, 26, январь, 2019, 21:23
 Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева 
 Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»
 Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»
 Музей "Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева"
 Симбирской чувашской учительской школе - 140 лет

Тутарстан
Хусан кĕпĕрни
1972 çулта уçăлнисем
Раççейре педагогика пĕлĕвне илни
Чăваш Енре пĕлӳ илни
Шкулсем
Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи