Тутар чĕлхи
Тутар чĕлхи, — тĕрĕк чĕлхисен кăпчак чĕлхисем патне кĕрекен чĕлхе. Ытларах енĕпе пушкăрт чĕлхине çывăх, унăн хыççăн каракалпак, казах, нугай, балкар, узбек тата кумăк чĕлхисемпе тăван. Тутарстанра вырăс чĕлхипе пĕрле патшалăх чĕлхи шутланать.

Тутарстансăр пуçне тата Пушкăрт Республикинче, Мари Элре, Удмуртире, Мордовире калаçаççĕ. Раççейре ку чĕлхепе калаçакан йышĕ 2002 çулхи халăх çыравĕпе 5,3 млн патнелле пулнă (1989 çулхи çыравпа — 5,1 млн).

Чĕлхин диалекчĕсем 
Виçĕ тĕп диалект уйăраççĕ: 
 хĕвеланăç енчи (кăпчак чĕлхипе нумай пĕрлĕх пур).
 вăтам (ку диалект çине пăлхар чĕлхи ыттисенчен ытларах витĕм кӳнĕ. Унпа Тутарстанăн ытларахăшĕ калаçать)
 хĕвелтухăç енчи (çĕпĕр-тутар). Ку диалект уйрăм чĕлхене куçнă, анчах та Хусан тутарĕсен çĕпĕре куçнă пирки вăл ытларах енĕпе вăтам диалект патнелле улшăннă.

XIX ĕмĕр варринче тутарсен авалхи литература чĕлхи пулнă.

Тутар çырулӑхӗ 
Пин çул патнелле каялла тутар чĕлхинче арап графиккипе усă курнă. 1927 çулта СССРа кĕрекен тĕрĕк халăхсем пурĕ те тенĕ пекех латин алфавичĕ (Яналиф графики) çине куçнă. 1939 çулта тутар алфавитне ултă çĕнĕ саспалли хушнă кириллица çине куçарнă. Анчах та çак алфавит та тутар фонетикине анлă сарма пулăшман. 80-мĕш çулсем варринелле лингвистсем тата виçĕ-тăватă саспалли хушмалли пирки шутланă.

1999 çулхи авăн уйăхĕн 15 Тутарстан парламенчĕ «О восстановлении татарского алфавита на основе латинской графики» саккуна йышăнать. 2001 çулхи авăнăн 1 ку саккун вăя кĕнĕ. Анчах та кăна Раççей Патшалăхĕн Конституци сучĕ саккуна хирĕçле тесе пăрахăçланă, латин алфавичĕ çине куçарма ирĕк паман.

Халӗ Тутар алфавичӗ

Падежĕ (Килешләр) 

Нумаййи (Күплек сан)

м, н, ң хыççăн -нан/-нән, -нар/-нәр

Глаголĕ (Фигыль)

Хикәя фигыль

Хальхи вăхăчĕ 

Хәзерге заман

Иртнĕ вăхăчĕ 

Билгеле үткән заман

Пулас вăхăчĕ 

Билгесез киләчәк заман 

Хушнă глаголĕ (Боерык фигыль)

Причасти (Сыйфат фигыль)

Деепричасти (Хәл фигыль)

Инфинитивĕ: 

-ырга/-ергә, -арга/-әргә, -рга/-ргә (нишләргә?)

-маска/-мәскә (нишләмәскә?)

яз + арга - çырма

яз + маска - çырма мар

Герундийĕ (Исем фигыль):

-у/-ү (нишләү?)

-мау/-мәү (нишләмәү?)

яз + у - çырни (çыру)

яз + у + ны - çырнине (çыруна)

яз + у + лар - çырнисем (çырусем)

яз + у + лар + ым - çырнисем (çырусем)

яз + у + лар + ны - çырнисене (çырусене)

яз + у + лар + ым + ны - çырнисене (çырусене)

Камăнни ()

Күз + ләр + ем - куçсем

Күз + ләр + ем + нең - куçсен

Прототипĕ

Ыйтни (-и?,-ши?) 
-мы?/-ме?

Ясалма сыйфатлар 
-лы/-ле

-сыз/-сез

Çавăн пекех 
 Тутарсем
 Тутар алфавичĕ

Вуламалли

Асăрхамалли

Каçăсем 
 Тутар чĕлхине мĕнле шайра пĕлнине кăтартакан сертификаци тытăмне кĕртнĕ

 Тутар виртуаллă гимнази
 Тутар электронлă библиотеки 
 Тутар-вырăс, вырăс-тутар on-line-сăмахсарĕ 
 Тутар чĕлхин çыру корпусĕ 
 Первоначальный учебник русского языка для татар. Казань 1893.
 Р. Г. АХМЕТЬЯНОВ ЭТИМОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ ТАТАРСКОГО ЯЗЫКА В ДВУХ ТОМАХ. том I
 Р. Г. АХМЕТЬЯНОВ ЭТИМОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ ТАТАРСКОГО ЯЗЫКА В ДВУХ ТОМАХ. том II
 Центр татарской литературы

Раççей чĕлхисем
Узбекистан чĕлхисем
Казахстан чĕлхисем
Тĕрĕк чĕлхисем