Урарту
Урарту (Арарат, Биайнили, Ван патшалăхĕ) — кăнтăр-анăç Азири авалхи патшалăх, Эрмен сăртлăхĕнче (хальхи Армени, тухăç Турци тата çурçĕр-анăç Иран территорийĕ) вырнаçнă. 

Йăхсен пĕрлешĕвĕ Урарту пирĕн эрăччен XIII — VI ĕмĕрсенче патшалăх шайĕнче пулнине истори хучĕсем çирĕплетеççĕ. В первой четверти Пирĕн эрăччен 1 пинçуллăхра Урарту Малти Азири патшалăхсем хушшинче чи мăнаçлă тăнă. . Урарту патшалăхĕ Армени çине пысăк сĕм янă, «кăнарне» туянтарнă, çаплах Кавказ лешьен çĕршывĕсем çине те.

Урарту тĕпчев историйĕ

Уçни 

Хальхи ăслăлăх Урарту йĕрне XIX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче уçнă. Тĕпчевçĕсем вăтам ĕмĕрсенчи эрмен историкĕ Моисей Хоренский çырăвĕсенче çакна асăрханă: вăл ассири арăм-патши Шамирам (Семирамида) Ван кӳллин çыранĕнче хула тунине палăртнă пулнă.. 1827 çулта Франци ази пĕрлĕхĕ Ван районне пĕрремĕш тĕпчевçĕне — çамрăк ăслăхçăна Шульца ĕçе яраççĕ. 1829 çулта ăна куртсем вĕлереççĕ, çапах та ĕç материалĕсем 1840 çул тĕлне Францие лекеççĕ те çутта тухаççĕ.

Çырулăхне тĕпчени 
Археологсем Саргон II патшан керменне тупсан, унта чылай савӑл ҫыруллӑ тӑм хӑмасем тупнӑ.

Археологи тĕпчевĕсем

Географипе топонимика

Урарту тавралăхĕ

Çутçанталăк никĕсĕсем

Урарту çĕрĕнчи урăх вырăнĕсен ячĕсем

Культура

Ӳнерлĕх

Чĕлхе

Тĕн 

Урарту паллă туррисем.

Ял хуçăлăхĕ

Çĕр ĕçĕпе сад ăçталăхĕ

Урарту çарĕ

Урарту кăнарлăхĕ

Асăрхавсем

Вуламалли 
 Пиотровский Б. Б. Ванское царство (Урарту), Издательство Восточной литературы, Москва, 1959
 Меликишвили Г. А. Урартские клинообразные надписи, Издательство АН СССР, Москва, 1960
 Дьяконов И. М. Урартские письма и документы, Издательство АН СССР, Москва-Ленинград 1963
 Липин Л. А. Урарту // Очерки истории Древнего Востока, Государственное учебно-педагогическое издательство министерства просвещения РСФСР, Ленинград 1956
 Арутюнян Н. В. Биайнили (Урарту), Издательство Академии наук Армянской ССР, Ереван, 1970
 Пиотровский Б. Б. Искусство Урарту VIII—VI вв. до н. э., Издательство Государственного Эрмитажа, Ленинград, 1962

Каçăсем 

 Электронлă вулавăш «В древнем царстве Урарту» 

Урарту
Авалхи тĕнче
Çухалнă патшалăхсем
Авалхи халăхсем
Истори