Чăваш çырулăхĕ тĕлĕшпе пыракан тавлашусем
Чăваш çырулăхĕ тĕлĕшпе пыракан тавлашусем, — XVIII, XIX, XX, XXI ĕмĕрсенче пулса иртнĕ, вĕсем паянхи кун та тăсăлаççĕ. Сăлтавĕсем те, тавлаштаракан ыйтавĕсем те тĕрлĕрен.

И.Я.Яковлев тата Н.И.Золотницкий тавлашăвĕ 
1860-мĕш çулсен иккĕмĕш çурринче Çĕнĕ чăваш çырулăхĕ çине куçас процесс пуçланса каять. 1866-мĕш çулта Н.И.Золотницкий Хусанта чăваш календарьне («Сöлдалык кнеге») кăларать. Ку кăларăма, паллах, И.Я.Яковлев та асăрхать, "Симбирские губернские новости" хаçатра (1867, апрель, 13) рецензи пичетлесе кăларать. Рецензент Золотницкий ĕçне ырлать, çав вăхăтрах чăваш çырулăхĕ валли урăх алфавит кирлине палăртать. Тепĕр çултан Н.И.Золтницкий "Чуваш кнеге" ятпа чăваш букварĕ те кăларнă пулнă. Вăл сĕнекен алфавитпа тата йĕркесемпе ытти çынсем те пайтах усă курнă пулин те, асăннă вариант çапах та çирĕпленеймест, И.Я.Яковлев тата унăн ушкăнĕ сĕннĕ çырулăх мала тухса тăрать.

Калас пулать, ку тавлашăва, паллах, урăх çынсем те хутшăннă.

Вăл е ку саспаллие алфавита  кĕртес е кĕртес мар? 
Паллă ĕнтĕ И.Я.Яковлев алфавичĕн малтанхи тата кайранхи вариантсем пулнă. Вĕсен уйрăмлăхĕсенчен чи пĕлтерĕшлисем —  Ъъ тата Ьь графемăсем вырăнне "çĕлĕклĕ" Ăă тата Ĕĕ паллăсемпе усă курма йышăнни.

Ку улшăнусене И.Я. никампа канашламасăр-тавлашмасăр хăй тĕллĕн тунă пулмалла. Е, тавлашусем пулнă пулсан та, вĕсем çиеле тухман. Анчах та кунта пĕр кăсăклă самант пур. Чылай чăваш, Ъъ тата Ьь паллăсене пăрахăçлама йышăннă пулин те, асăннă саспаллисемпе кулленхи пурнăçра усă курма пăрахман. Калăпăр, Т.М.Матвеев чĕлхеçĕ, 1920-мĕш çулсенче те çакăн пек йĕркесемшĕн кĕрешме пăрахман.

Ăнлавсене пĕрле, уйрăм е дефиспа çырас тĕлĕшпе пыракан тавлашусем 
Ку тĕлĕшпе уйрăмах Н. Адёр çырнă çыру кăсăклă. Акă вăл:

Пунктуацире мĕн тавлаштарнă тата тавлаштарать?

Хальхи чăваш пунктуацийĕн аллăмĕш парграфĕ 
Çак кăсăклă параграф ак çапла вулланать:

50§. Вулаканшăн вăрăм предложенин шухăшне ăнланма тата ăна вулама çăмăллатас тĕллевпе предложенин пĕлтерĕшле сыпăкĕсем (у.к. пуплев такчĕсем) хушшине запятой лартма юрать <...>

Малалла тĕслĕхсем илсе кăтартнă. "Предложени" тени пуплерĕше, "запятой" тени xÿреллĕ пăнча пĕлтереççĕ.
Параграфăн "асăрхаттранийĕ" пур:

Асăрхаттарни. Анчах та çак тĕллевпе подлежащипе сказуемăй ушкăнĕсене уйăрмаççĕ.

"Подлежащи" — субъект, "сказуемăй" — каланăлăх.

Вуламалли 
 Горский С. Орфографири улшăнусене епле ăнланмалла. // Тăван Атăл, 1970, 3 (144)№, С.66-67.
 Элли Илле. Татакаласа петерес марччĕ. // Ялав журнал , 1988, раштав, 12№. — С.1
 Элли Илле. Есть веские аргументы для моратория. // Советская Чувашия, 1993, июль, 28.
 Элли Илле. <Редакцие янă çыру>. // "Ялав" журнал, 1993, октябрь, 10(770)№.
 Андреев И.А.  Çыру чĕлхи тата орфографи. // Халăх шкулĕ — Народная школа, 2011, №1, С. 25-26.

Асăрхавсем

Каçăсем  

Çырулăх
Чăваш чĕлхи