Шывамăш
Шывамăш (вырăсла водород) — хими элеменчĕсен периодикăллă системинчи пĕрремĕш тата чи çăмăл элемент. Çутçанталăкра анлă сарăлнă. Молекули икĕ атомран тăрать:  Н2.  Атомĕнче пĕр протон. 1H изотопăн палăрăмĕсемпе усă курса, ЯМР-спектроскопи меслечĕпе, органикăллă япалалăхсен анализĕсене ирттереççĕ.

Шывамашĕн хăшпĕр изотопĕсен пайăр ячĕсем пур: 1H — протий (Н), 2H — дейтери (D) тата 3H — трити (T).

Истори

Палăртăвĕ пулса тăни

Хими пахалăхĕсем

Металмаррисемпе хутшăнни 
Чĕртсе ярсан е платинă катализаторĕ çӳмĕнче йӳçамăшпе пĕрлешĕнет. 

 O2 + 2H2 → 2H2O, реакцийĕ сирпĕнӳпе иртет.

Шывамăшĕн иккĕ капĕпе йӳçлĕамăшĕн пĕр капĕ пĕрлешнине кĕмсĕртӳ газĕ теççĕ.

Ăшăтнă чухне шывамăш каялла таврăнмалла кӳкĕртпе хутшăнни:

 S + H2 ⇄ H2S

Азотпа — ăшăтнă чух, çӳллĕ пусăмлă катализатор (тимĕр) пулăшнипе:

 N2 + 3H2 → 2NH3

Галогенсемпе галогеншывамăшсене туса хурать:

 F2 + H2 → 2HF, реакцийĕ сирпĕнӳпе тĕттĕмре пур температурăра та пулса иртет,

 Cl2 + H2 → 2HCl, реакцийĕ сирпĕнӳпе, çутă çĕртре кăна, пулса иртет.

Хăрăмпа вĕри ăшăтнă чухне хутшăнать:

 C + 2H2 → CH4

Сĕлтĕ тата сĕлтĕ çĕр металлĕсемпе хутшăнни 
Шывамăш хастар металлсемпе хутшăнса гидридсем туса хурать:

 Na + H2 → 2NaH
 Ca + H2 → CaH2

Гидридсем — тăвар евĕр, хытă япала, çăмăллăн шывра уйрăлса ирĕлеççĕ:

 CaH2 + 2H2O → Ca(OH)2 + 2H2 ↑

Металсен оксичĕсемпе (яланах тенĕ пекех, d-элеменчĕсемпе) хутшăнни 
Оксидсем металлсене таран чĕрĕлеççĕ:

 CuO + H2 → Cu + H2O

 Fe2O3 + 3H2 → 2Fe + 3H2O

 WO3 + 3H2 → W + 3H2O

Усă курмалли 
 Шывамăш энергетики
Атомлă шывамăшĕпе Атом-шывамăшне пĕçерсе çыпăçтарни чухне усă кураççĕ. Водорда вакуумра пысăк ток парсан нейтронсем çуралаççĕ.

Изотопĕсем

Асăрхавсем

Вуламалли 
 Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы: Учебное пособие для вузов /Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. — М.: Издательство «Экзамен»,2005.

Каçăсем 
 Шывамăш, Webelements çинче
 Шывамăш, хими элеменчĕсен халăх вулавăшĕнче

Шывамăш
Хими элеменчĕсем
Металмаррисем