Ио (çулташ)
Ио ()  — Хĕвел системинчи спутник Галигей уçнă 4 Юпитер спутникĕнчен Юпитера чи çывăххи.  Галилео Галилей   уçнă. Курăнакан çăлтăр виçи - 5,02 (хирĕç тăни). Ятне мифологири Герăн Ио ятлă апăсне тата Зевсăн савнине асăнса панă.

Ку спутник Хĕвел системинче геологи енчен чи хастарри, ун çинче 400 ытла ĕçлекен вулкан . Хăшпĕр вулканĕсем кӳкĕртпе кӳкĕрт оксидне 500 км ытла çӳлелле ывăтаççĕ. Ио çинче 100 ытла ту, вĕсем спутникăн силикатлă хуппи хĕсĕннипе пулнă. Хăшпĕр ту вĕçлексем çĕр çинчи Джомолунгмăран çӳллĕрех  — например, гора Южная Боосавла выше Джомолунгмы в два раза.

Космос аппарачĕсемпе сăнани

«Пионер» 
Ио патне чи малтан йĕкĕреш аппратсем «Пионер-10» тата «Пионер-11» пулнă, вĕсем спутник патĕнче 1973-мĕш çулхи раштавăн 3-мĕшĕнче тата 1974-мĕш çулхи раштавăн 4-мĕшĕнче вĕçсе иртнĕ. Аппаратсем вĕçнине радиопа сăнаса Ион массине тата тачăлăхне  тĕрĕслетме сай пулнă. Ио пăртан мар, силикат породисенчен тăнине палăртнă. Ку аппаратсем Ио çинче атмосферăн çӳхе сийне тата орбити патĕнче интенсивлă радиаци пиçихине курма май пулнă. «Пионер-11» çинчи камера çурçĕр поляр облаçне лайăх пахалахпа ӳкерме пултарнă. «Пионер-10» та  ӳкермелле пулнă, анчах радиаци шайĕ пысăк пулнипе сăнавсем ăнăçла пулманн.

«Вояджер» 

«Вояджер-1» тата «Вояджер-2» космос аппарачĕсем Ио патĕнче 1979 -мĕш çулта ĕçсе кайнă, вĕсен фотоаппаратури спутника лайăхрах пахалăхпа ӳкерме май панă. «Вояджер-1» Ио патенчен  1979-мĕш çулхи пушăн 5-мешĕнче иртсе кайнă . Спутник çинчен тунă ӳкерчĕсем спутник çинче темĕскерле тĕрлĕ тĕслĕ кратерсем çук пейзаж кăтартнă. Пысăх пахалăхпа тунă фото çинче нумай тĕлĕнселле формăлла шăтăклă, Джомолунгмăран çӳлĕрех тулă çăмрăк си курăннă.

«Галилео» 
«Галилео» космос аппарачĕ Ио патне 1995-мĕш çулта вĕçсе çитнĕ

Атмосфера 

Ио питĕ çӳхе тĕпрен илсен кӳкĕрт диоксчĕнчен (SO2) тăракан Атмосфера пур, унта тата кăштах кӳкĕрт моноиоксчĕ (SO), натри хлоричĕ (NaCl) тата кӳкĕрт кислород атомĕсем.

Çавăн пекех пăхăр

Литература

Асăрхавсем

Каçăсем 
 Профиль спутника  на сайте НАСА об исследовании Солнечной системы 
 Профиль спутника на веб-сайте Билла Арнетта «Девять планет»
 Описание Ио  в проекте Мичиганского университета «́Окна во Вселенную »
 Страница Ио на сайте Кальвина Хамильтона «Виды Солнечной системы» 
 Видео о вращении Ио от Национального управления океанических и атмосферных исследований 
 3D-изображения и видео со спутников Солнечной системы, включая и Ио

Ӳкерчĕксем 
 Каталог НАСА изображений Ио 
 Изображения со спутника «Галилео»

Карттăсем 
 Глобальная карта Ио на сайте планетной геологии USGS, основанная на снимках с «Вояджеров» и «Галилео» 
 Список наименованных деталей поверхности Ио и карта с их названиями на сайте планетной номенклатуры USGS 

 The Conundrum Posed by Io’s Minimum Surface Temperatures 
 Список гор Ио 
 Снимки полярных сияний на Ио, сделанные «Кассини» 
 Сайт об Ио  
 Популярная статья о вулканизме планет  

Планетăсемпе астероидсен ячĕсем
1610-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем
[[Категори:Ио (спутник)]