Остин Джейн
Джейн Остин (, Остен тесе çырни те пур, 1775—1817) — акăлчан çыравçи, британ литератури реализмĕн мал ĕçченĕ, çемье, «хĕрарăм роман» никĕснее хураканĕ. Унăн кĕнекисене шедевр вырăнне хураççĕ, вĕсен сюжечĕ ахаллĕхĕпе питĕ чунна тыткăна илет, унăн хайлавĕсенче чăн «акăлчан» кулăшĕ сисĕмлĕ туйăнать. Джейн Остин халиччен те акăлчан литературин «Пĕрремĕш хĕрарăмĕ» шутланать. Унăн пултаруллă ĕçĕсене Аслă Британин пур колледжĕсенче тата университетсенче тĕпчесе веренеççĕ.

Кун-çулĕ 

Джейн Остин 1775 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнче Хэмпшир графлăхăн Стивентон хулинче çуралнă. Унăн ашшĕ, Джордж Остин, прихут чиркӳ ĕçтĕшĕ пулса ĕçленĕ. Вăл авалхи  кент çемьинчен тухнă пулнă, аслă пĕлӳ илнĕ çын шутланнă. Унăн арăмĕ, Кассандра Ли, чухăна тухнă ватă ăратран тухнă. Джейнсăр пуçне çемьере улттă арçын ачапа пĕр хĕрача (Кассандра) ӳснĕ. Джейн Остин чи кĕçĕннинчен асли пулнă.

Ун чухне çын нумай вилнĕ пулнă, çапах та пур ачи те сывă çитĕннĕ. Аслă пиччĕшĕ, Джеймс, литература ĕç-пуçĕпе тăрмашнă: сăвă, проза çырнă, анчах та ашшĕн йĕрĕпех утнă. Иккĕмĕш пиччĕшĕ, Джордж, ăс-тăн енчен тайлăк пулнă, калаçма пултарайман. Унпа калаçмах Джейн чĕлхесĕр çын ал паллине вĕренет. Виççĕмĕш пиччĕшне, Эдварда, Остинсен ачасăр пуян Найт хурăнташĕсем усрава илнĕ, вăл вара джентри классран нобилити класа куçать.

Джейнăн тăваттăмĕш, юратнă пиччĕшĕн, Генри Томасăн, шăпи романтикăллă пулнă. Вăл  хăйĕн ĕмĕрĕнче темиçе профессипе те тăрмашнă: çарта хĕсметре тăнă, банкир пулса ĕçленĕ, малтан ăнăçлă, кайран юхăннă, сан йышăннă. Элиза де Фейда, гильотина çинче шăпине вĕçленĕ франци дворянинĕн тăлăх арăмне качча илнĕ. Элизăн сĕмĕпех Джейн францилле начар мар пĕлнĕ, франци авторĕсене: Ларошфуко, Мишель де Монтень, Лабрюйер кĕнекисене вуланă, çаплах театра кăмăлама пуçланă.

Ытти икĕ пиччĕшĕ, Фрэнсис тата Чарльз, тинĕсçĕсем пулнă, адмирал тинĕс çар хисепне тивĕçнĕ.

Çыравçă 1817 çулхи утăн 18-мĕшĕнче, Аддисон амакĕнчен сипленме пынă Винчестер хулинче куçне ĕмĕрлĕхе хупать. Вилес умĕн те вăл хăйĕн юлашки «Сендитон» романĕпе тăрмашнă.

Ӗçĕсен ят-йышĕ 

Остин пултарулăхĕнче иккĕ тапхăра палăртаççĕ: 1795—1798 çç. малтанхи романсене хайланă; 1811—1816 çç. — чапа тухнă  романсене — «Мăнаçлăхпа умсисĕмлĕх» тата «Ăс-тăнпа туйăмсем» — ăсталанă.

Çамрăк чухнехи ĕçсем 
 Висĕ тăван хĕр (калав) ()
 Юратупа туслăх ()
 Англи кун-çулĕ ()
 Чипер Кассандра ()

Романсем 
 Ăс-тăнпа туйăм (), вырăсла «Туйăмпа сисĕмлĕх» (1811)
 Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ () (1813)
 Мэнсфилд парк () (1814)
 Эмма () (1816)
 Доводы рассудка () (1817), вилнĕ хыççăн пичетленĕ
 Нортенгер аббатлăхĕ () (1818), вилнĕ хыççăн пичетленĕ

Вĕçлеймен ĕçсем 
 Леди Сьюзан (), эпистоляр романĕ, вĕçлеймен
 Уотсонсем (), вĕçлеймен
 Сэндитон (), вĕçлеймен

Экран çине кăларнисем 
 «Ăс-тăнпа туйăм»:
 «Sense and Sensibility», 1971, телефильм, Аслă Британи. Реж. — Дэвид Гайлз. Рольсенче: Майкл Элдридж, Шейла Баллантин, Эсме Черч тата ур.
 «Sense and Sensibility», 1981, мини-сериал, Аслă Британи. Реж. — Родни Беннетт. Рольсенче: Ирен Ричард, Трэйси Чайлдз, Боско Хоган тата ур.
 «Sense and Sensibility», 1995, Аслă Британи, АПШ. Реж. — Энг Ли. Рольсенче — Эмма Томпсон, Кейт Уинслет, Алан Рикман, Хью Грант. (Парне «Оскар» — чи паха  адаптăланă сценари).
 «Х ăвна шыраса туп» (инд. Kandukondain Kandukondain), 2000, фильм, Инди. Реж. — Раджив Меннон. Рольсенче: Мамути, Аджит, Табу тата ур.
 «Sense and Sensibility», 2008, мини-сериал, Аслă Британи. Реж. — Джон Александр. Рольсенче — Хэтти Морахэн, Чарити Уэйкфилд, Дэвид Морисси, Дэн Стивенс, Джанет МакТир тата ур. (Премьера (мир) — 2008 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ).
 «Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ»:
 «Pride and Prejudice», 1938, телефильм, Аслă Британи, х/ш. Рольсенче: Элизабет Беннет — Curigwen Lewis.
 «Pride and Prejudice», 1940, АПШ. Рольсенче: мистер Дарси — Лоуренс Оливье, Элизабет Беннет — Грир Гарсон. («Оскар» парни — Лартакан ӳнерçĕ паха ĕçĕ).
 «Pride and Prejudice», 1952, сериал, Аслă Британи, х/ш. Рольсенче: мистер Дарси — Питер Кашинг, Элизабет Беннет — Энн Баскетт.
 «Pride and Prejudice», 1958, сериал, Аслă Британи, х/ш. Элизабет Беннет ролĕнче — Jane Downs.
 «Pride and Prejudice», 1967, сериал, Аслă Британи. Элизабет Беннет ролĕнче — Celia Bannerman.
 «Pride and Prejudice», 1980, сериал, Аслă Британи. Элизабет Беннет ролĕнче — Elizabeth Garvie.
 «Pride and Prejudice», 1995, сериал, Аслă Британи. Рольсенче: Элизабет Беннет — Дженнифер Или, мистер Дарси — Колин Фёрт.
 «Pride and Prejudice», 2003, АПШ. (Адаптаци, ĕç вырăнĕ хальхи пурнăçа куçать). Элизабет Беннет ролĕнче — Кэм Хескин.
 «Bride & Prejudice», 2004, Аслă Британи, АПШ. (Адаптаци, ĕç вырăнĕ Индие куçать). Тĕп ролĕнче — Айшвария Рай.
 «Pride and Prejudice», 2005, Франци, Аслă Британи. Элизабет Беннет ролĕнче — Кира Найтли.
 «Lost in Austen», 2008, сериал, Асла Британи. (Адаптаци).
 «Мэнсфилд парк»:
 «Mansfield Park», 1983, сериал, Аслă Британи. Реж. - Дэвид Гайлз
 «Mansfield Park», 1985, Аслă Британи. Ролĕнче: Анна Масси, Бернард Хептон, Сильвестра Ле Тузель.
 «Mansfield Park», 1999, Аслă Британи. Фанни ролĕнче — Frances O’Connor.
 «Mansfield Park», 2007, телефильм, Аслă Британи, BBC. Фанни ролĕнче — Билли Пайпер, Эдмунд — Blake Ritson.
 «Эмма»:
 «Emma», 1948, телефильм, Аслă Британи, х/ш. Эмма ролĕнче — Judy Campbell.
 «Emma», 1960, телефильм, Аслă Британи, х/ш. Эмма ролĕнче — Diana Fairfax.
 «Emma», 1972, сериал, Аслă Британи. Эмма ролĕнче — Doran Godwin.
 «Emma», 1996, Аслă Британи, АПШ. Эмма ролĕнче — Гвинет Пэлтроу. («Оскар» парни, лайăх мусăкшăн).
 «Emma», 1996, телефильм, Аслă Британи. Эмма ролĕнче — Кейт Бекинсейл.
 «Emma», 2009, сериал, Аслă Британи. Реж. — Джим О’Хенлон, Джордж Ормонд. Рольсенче: Ромола Гараи, Джонни Ли Миллер, Кристина Коул.
 «Нортенгери аббатлăхĕ»:
 «Northanger Abbey», 1986, сериал, Аслă Британи.
 «Northanger Abbey», 2007, телефильм, Аслă Британи.
 «Доводы рассудка»:
 «Persuasion», 1960, сериал, Аслă Британи, х/ш. Рольсенче: Энн Эллиот — Daphne Slater.
 «Persuasion», 1971, сериал, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Anne Firbank.
 «Persuasion», 1995, телефильм, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Amanda Root, капитан Уэнтворт — Ciarán Hinds.
 «Persuasion», 2007, телефильм, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Sally Hawkins, капитан Уэнтворт — Rupert Penry-Jones.

Фильмографи 
Джейн Остин пирки фильмсем:

 «Мисс Остин ӳкĕнет», (), 2007, Аслă Британи. Режиссёр Джереми Лавринг, Джейн ролĕнче — Оливия Вилльямс.
 «Джейн Остин» (), 2007, Аслă Британи. Режиссёр Джулиан Джаррольд, Джейн ролĕнче — Энн Хэтэуэй.

Урăххисем:
 1980 — «Джейн Остин Манхэттенре» (). Аслă Британи-АПШ, фильм. Реж. — Джеймс Айвори. Рольсенче: Энн Бэкстер, Роберт Пауэлл, Майкл Вагер тата ур.
 2002 — The Real Jane Austen. Аслă Британи, телефильм. Реж. — Nicky Pattison. Рольсенче: Anna Chancellor, Gillian Kearney тата ур.
 2007 — Джейн Остенăн кĕнеке клубĕ (). Реж. — Робин Суикорд. Рольсенче: Мария Белло, Эмили Блант, Кэти Бейкер тата ур.
 2008 — «Остинра юласси» (). Аслă Британи, мини-сериал. Реж. — Дэн Зефф. Рольсенче: Джемима Рупер, Эллиот Кауэн, Хью Бонневилль, Кристина Коул тата ур.

Вуламалли 
 Кеттл А., Введение в историю английского романа, М., 1966;
 Бельский А. А., Английский роман 1800—1810-х годов, Пермь, 1968, с. 47-107;
 Jane Austen. The critical heritage. Ed. by B. C. Southam, L.-N. Y., [1969];
 Mansell D., The novels of Jane Austen, L., 1973;
 Chapman R. W., Jane Austen. A critical bibliography, 2 ed., L., 1969;
 Hardwick M., The Osprey guide to Jane Austen, Reading, [1973].

Каçăсем 

 Works by Jane Austen in Classici Stranieri
 Jane Austen — e-books in easy to read HTML format.
 The Jane Austen Museum
 Guardian Books «Author Page», with profile and links to further articles.
 The Republic of Pemberley, the largest Jane Austen site on the web.
 Jane Austen Information Page
 Filmography of Jane Austen Adaptations 
 Hampshire, inspirational home of Jane Austen 
 The Jane Austen Society of North America
 The Jane Austen Society of Australia
 Jane Austen font
 2005 film adaptation
 Literary Encyclopedia entry
 Jane Austen’s home at Chawton, Quicktime VR image
 Джейн Остин ĕçĕсем  
 Джейн Остин канашлăвĕ 
 http://www.lib.ru/INOOLD/OSTEN/

 
Аслă Британи çыравçисем
Раштавăн 16-мĕшĕнче çуралнисем
1775 çулта çуралнисем
Утăн 18-мĕшĕнче вилнисем
1817 çулта вилнисем
Туберкулёзпа вилнисем
Пайăр çынсем, алфавитпа
Юрату романĕсен авторĕсем