Тĕкĕлтура
{{taxobox
| name = Тĕкĕлтура
| image file =Bumblebee 2006.jpg
| regnum = Чĕрчунсем
| phylum = Членистоногие
| classis = Хурт-кăпшанкăсем
| ordo = Çурхах çунатлисем
| subordo = Йĕп вăрри хырăмлисем
| superfamilia = Пыл-хурт йышшисем
| familia = Apidae
| genus = Тĕкĕлтурасем
| latin = 
| section name = Тĕссем
| section text = <div style="width:275px">
 
 
 
 
 
Пурĕпе 37 кĕçĕн ăратри 300 яхăн тĕспе кĕçĕн тĕсе палăртнăТĕкĕлтурасен ят-йышĕ пăхăр</div>
| wikispecies = Bombus
| commons = Category:Bombus
}}Тĕкĕлтурасем, çĕр пыл хурчĕсем () —  çемьине кĕрекен çурхах çунатлă хур-кăпшанкăсен ăрачĕ, пыл хурчĕсемпе нумай енчен çывăх шутланать. 300 яхăн тĕкĕлтура тĕсĕ Çурçĕр Евразире, Çурçĕр Америкăра, çурçĕр Африкăра, çаплах урăх регионсен тула çĕрĕсенче тĕл пулать.

 Тытăмĕпе физиологи 
Тĕкĕлтуран кĕлетки, пыл хурчĕпе танлаштарсан, кӳпшек те лапсăркка. Пыл хурчĕсен пекех, тĕкĕлтура аçин сăнă çук.

Тĕкĕлтура сивĕ чухне те пурăнать: кăкăр мышцисене хăвăрт хускатса, хăйĕн кĕлеткине кирлĕ 30 °C çити ăшăтма пултарать. Çакна пула вăл ирех, сивĕ сывлăш чухнех, пĕрремĕш нектара пуçтарма ытти хуртсенчен маларах вĕçсе тухать.

 Аталану 
Личинкӑсен тӑватӑ стадийӗ. Личинкӑсем 10-14 кунран пуҫласа 14 кун аталанаҫҫӗ, унтан вара пурҫӑн кокон яваҫҫӗ, унта окукленеҫҫӗ. Пукане 14 кун аталанать. Ҫавна пула инфраимагональ стадийӗсене аталантарни 4-5 эрне пырать, тавралӑх температурине тата апат ҫителӗклӗ пулнине кура.

 Хӑйсене мӗнле тытни 
Шмел-обществӑлла хурт-кӑпшанкӑ. Вӗсен йӑвинчи тӗп ӗҫсене пурнӑҫлакан, ӗрчетекен пысӑк тата пӗчӗк усӑсӑр рабочисем ҫине самоксем пайланаҫҫӗ. Шмел йӑвисенче ялан тенӗ пекех 100-200 уйрӑм пулать.

Шмел-куккук (30-е яхӑн) паразитла пурнӑҫпа уйрӑлса тӑраҫҫӗ тата унччен Уйрӑм ӑрӑва Psithyrus  уйӑрнӑ (халӗ Bombus йӑхӗнчи ӑру.

 Фотопухăм Bombus hortorum

Bombus terrestris

Bombus lapidarius

Bombus hypnorum

Bombus pascuorum

Bombus pratorum

Тĕрлĕ йышĕ 

Çут çанталăкра 40 кĕçĕн ăратри 300 яхăн тĕс тĕкĕлтура пурăнать.

Тĕлĕнтермĕшсем 
«Аэродинамика енчен пăхсан тĕкĕлтура вĕçме пултараймасть. Анчах та тĕкĕлтура çакна пĕлмест, çавăнпа та вĕçет» текен шухăш пур.

Ку, паллах, халап ĕнтĕ. Самолёта çĕклекен хăвата шутламалли аэродинамика танлаштарăвĕсемпе килĕшӳллĕ, текĕлтура вĕçме пултараймасть. Хурт-кăпшанкă вĕçевĕн механики çав тери кăткăс, çавăнпа та çунатăн пиçĕлĕхне тата унăн çинчи чикĕ сийĕ тăнăç маррине шута илмелле.
 Тĕкĕлтура вĕçевĕ

Çавăн пекех пăхăр 
 Тĕкĕлтура ĕрчетесси

Каçăсем 
 Тĕкĕлтурасем пирки сайт. Тĕсĕсене çырса кăтартни, фотографисем, урăх хыпар
 Технология промышленного разведения шмелей. Использование шмелей в современных тепличных предприятиях
 Тĕкĕлтура (Bombus pascuorum)

Асăрхатарусем 
Пĕрлĕ хурт-кăпшакăсем