Радиохастар кил-йыш
Радиохастар кил-йыш (рет) - пĕр-пĕри хыççăн иртекен радиохастар улшăнусен сăнчăрĕ.

3 çутçанталăкри тата 1 искуствăлла радиохастар кил-йыш уйăраççĕ.
Çутçанталăк кил-йышĕсем:

 тори кил-йышĕ (4n Th-232)
 уран кил-йышĕ (4n+2 U-238)
 актини кил-йышĕ (4n+3 U-235)
Искуствăлла кил-йыш:

 нептуни кил-йышĕ. (4n + 1 Np-237)

Пĕр-пĕрин хыççăн иртекен альфа- тата бета-арканусем хыççăн кил-йышсем хура тăхланăн тĕрлĕ изотопĕсемпе вĕçленеççĕ.

Тори кил-йышĕ 

Th-232 кĕрекен 4n рете Тори кил-йышĕ" теççĕ. Ку рет çак элементсенчен тăрать:  Актини, Висмут, Хура тăхлан, Полони, Ради тата радон.   Çак элементсем питĕ сахал виçĕпе торилĕ пĕтĕм япалара тĕл пулаççĕ: металл, руда, сплав.

Радиохастар аркану

Нептуни кил-йышĕ

Np-237 кĕрекен 4n + 1 рете "Нептуни кил-йышĕ" теççĕ.  Ку кил-йышра висмутпа Талли çутçанталăкра тĕл пулаççĕ.  Америци-241-ллĕ тĕтĕм детекторĕн ионизаци камери ăшĕнче виçме çителĕклĕ шайра Нептуни-237 пухăнать (америци-241 арканнă май пухăнса пырать); Нептуни арканнă май питĕ сахал çак элементсем пухăнаççĕ:  Актини, Астат, висмут, Франци (элемент), Хура тăхлан, Протактини, Ради, Талли, Тори тата Уран (элемент). Çутçанталăкра пулманнипе ку ретри изотопсен историллĕ ячĕсем çук. 

Радиохастар аркану

Уран (е Ради) кил-йышĕ 

U-238 кĕрекен 4n+2 кил-йыша  "Уран (е Ради) кил-йышĕ" теççĕ. Çутçанталăкри Уран-238-тан пуçласа çак рет çакăн пек элементсем кĕреççĕ: Астат, Висмут, Хура тăхлан, Полони, Протактини, Ради, Радон, Талли тата Тори.  Çак элементсем питĕ сахал виçĕпе уранлă пĕтĕм япалара тĕл пулаççĕ: металл, руда, сплав.

Радиохастар аркану

Актини кил-йышĕ 

U-235  кĕрекен 4n+3 рете "актини кил-йышĕ" теççĕ.  Ку рете çак элементсем кĕреççĕ: Актини, Астат, Висмут, Франци, Хура тăхлан, Полони, Протоактини, Ради, Радон, Талли тата   тори.  Çак элементсем питĕ сахал виçĕпе уранлă пĕтĕм япалара тĕл пулаççĕ: металл, руда, сплав.

Радиохастар аркану

Уранпа плутони пайлансан пулнă изотпĕсен бета радиохастар кил-йышĕсем

Уранпа плутони нейтронпа пенĕ хыççăн пайлансан пулнă изотпсем радиохастар кил-йышĕсем йĕркелеççĕ. Актинидсен атом тĕшĕнче нейтронсен пайĕ пысăкрах, арканман изотоп пуличчен чарăниччен темиçĕ хут бета-аркану пулать. Малтанхи аркану вăхăтĕнче хăвачĕ пысăкрах, çурма аркану тапхăрĕ пĕчĕкрех. Юлашки арканусенче хăвачĕ пĕчĕкрех, çурма аркану тапхăрĕ пысăкрах пулать. 
Семахран, уран-235 изотопăн 92 протонпа 143 нейтрон. Атома пайлама пĕр нейтрон кирлĕ, ун хыççăн 2-36 ирĕклĕ нейтрон пулса юлать. Çак 92 протонпа 142 нейтронран икĕ атом пулать. Пĕр атом 99 массăлă пулать тесен (39 протонпа 60 нейтрон) - (иттри-99), тепри 135 массăлă, 53 протонпа 82 нейтрон - йод-135.  
Вара çакăн пек бета радиохастар кил-йышсем пулаçççĕ:

Вуламалли
Гусев Н.Г., Дмитриев П.П. Радиоактивные цепочки: Справочник. М.:Энергоатомиздат, 1988, 111 с. (вырăсла)
C.M. Lederer, J.M. Hollander, I. Perlman, Table of Isotopes, 6th ed., Wiley & Sons, New York 1968 (акăлчанла)

Каçăсем

 Радиохастар кил-йышсем (акăлчанла) 
 Уран-238 кил-йышĕ (акăлчанла) 
 Government website listing isotopes and decay energies 

Хими элеменчĕсемФизика