Йӳçамăш


Палăрту ячĕ пулса тухни 
Oxygenium («йӳçамăш») грек чĕлхинчен килет, вăл «йӳçе çуратакан» тени пулать; ку вара çак «йӳçек» терминăн малтанхи палăртăвĕпе — оксидпа — çыхăннă.

Тĕпчесе уçнин кун-çулĕ 
Официаллă версипе, йӳçамăшне акăлчан химикĕ Джозеф Пристли 1774 çулхи çурлан 1-мĕшĕнче ртутĕн йӳçĕклине герметиклă хупнă савăтра (Пристли çак  хăватлă линзă витĕр хĕвел пайăркисене кĕртсе янă пулнă).
2HgO (t)→ 2Hg + O2↑

Çапах Пристли малтан хăй çĕнĕ ахаль япалалăха уçнине тавçăрса илеймен, хăй шутланă май сывлăш тытăмĕн пĕр пайне тупрăм тенĕ (ăна вăл «дефлогистиленĕ сывлăш» тенĕ). Хăй уçнă пулăма Пристли паллă франс химикне Антуан Лавуазьене пĕлтернĕ.

Çутçанталăкра тĕл пулни 
Йӳçамăш — Çĕр çинче пур çĕртре те сарăлнă элемент, çĕр хуппинчи унăн тĕрлĕ хими сыпăнăвĕнчи (тĕпрен илсен силикатсем) шайĕ 47,4 % таран. Тинĕсĕн тата тăварсăр шывĕнче çыхăннă йӳçамăш  шучĕ — 88,8 % (йывăрăшĕпе), атмосферăра ирĕклĕ йӳçамăш шучĕ 20,95 % (калăпăшĕпе) çитет. Йӳçамăш элемент çĕр витĕмĕн 1500 ытла сыпăнăвĕн шутне кĕрет.

Изотопӗсем

Асăрхавсем

Каçăсем 
 Йӳçамăш шывра ирĕлни Mathcad Application Server 
 Йӳçамăш, Webelements çинче
 Кислород в Популярной библиотеке химических элементов
 Кислород. Производство и получение кислорода
 Чистый воздух . Пирĕн ырлăх-хисеплĕх.

Металмаррисем
Газсем