Курил утравĕсем
Кури́л утравесем́ — Камчатка çурутравĕпе Хоккайдо утравĕ хушшинчи утрав, мăка пĕккипе Охотское тинĕсе Лăпкă океанран уйăрать. Тăсăлăвĕ — 1200 яхăн çм. Пĕтĕмĕшле лаптăкĕ — 10,5 пин çм². Утравсем икĕ параллельлĕ йĕртен тăраççĕ: Мăн Курил тата Кĕçĕн Курил. Вĕсен шутĕнче 30 пысăк тата темĕн чуль вĕтĕ утрав. Вăрçă енчен стратегиллĕ тата экономика паллăхлă шутланать.

Утравсен ят-йышĕ 
1 км² лаптăкран пысăк утравсен ят-йышĕ, çурçĕртен кăнтăралла.

Флор, фауна

Утравсен кун-çулĕ

XVII ĕмĕр

XVIII ĕмĕр

XIX ĕмĕр

XX ĕмĕр 
 1905 ç. вырăс-япун вăрçинче парăнсан Раççей Сахалинăн кăнтăр пайне Японие панă.
 1945 ç. нарăс уйăхĕнче Совет Союзĕ Сахалинпа Курил утравĕсене тавăрас шутпа, АПШ-па Аслă Британи шантарнипе, Японие хирĕç вăрçа кĕме кăмăл тунă.
 1946 ç. нарăс, 2. СССР Аслă Канашĕн Президиумăн хутайĕпе Кăнтăр Сахалинпа Курил утравĕсене РСФСР шутне кĕртнĕ.
 1947. Япунсемпе айнсене утравсенчен Японие кăларса янă. 17 000 япунпа паллă мар шутлă айн инкеке лекнĕ.
 1952 ç. чӳк, 5. Хăватлă цунами Курилăн мĕнпур çыранне çапнă, чи пысăк инкекĕ Парамушира çитнĕ. Питĕ пысăк хум Северо-Курильск (малт. Касивабара) хулана пĕтĕмпех шăлса кайнă. Пичетре çак катастрофа пирки асăнма чарнă.
 1956 ç., Совет Союзĕпе Япони официаллă икĕ патшалăха вăрçăран уйăракан тата Японие Хабомаипе Шикотана паракан Пĕрлĕхлĕ килĕшӳ тăваççĕ. Çапах та, килĕшӳ çине алă пусайман: эхер те Итуруппа Кунаширшăн кĕрешме пăрахсан АПШ Японие Окинава утравне тавăрса памастăп тесе хăратнă.

Пăхăнуллăх тавлашăвĕ

Халăх йышĕ 
Курил утравĕсенче халăх пур çĕрте те пурăнмасть. Пĕрмаях Парамушир, Итуруп, Кунашир тата Шикотан утравĕсенче йăва çавăрнă. 2010 çулăн пуçламăшĕнче 19 пурăнан вырăн: икĕ хула (Северо-Курильск, Курильск), хула евĕр паççулкă (Южно-Курильск) тата 16 ял пулнă.

Экономика

Çавăн пекех пăхăр 

 Раççей-япун хутшăнăвĕсем

Асăрхавсем

Вуламалли

Каçăсем 
 Курил утравĕсен тавралăхĕ
 Курил утравĕсен çĕн хыпарĕсем
 Управление по вопросам Северных территорий общего департамента губернаторства Хоккайдо
 А. К. Клитин. Субъективные заметки о буром медведе Сахалина и Курильских островов 
 Чишима: границы Сан-Франциско 
 Курил утравĕсем
 Кăнтăр Курил, Итуруп тата Кунашир
 Н. А. Гвоздецкий, Н. И. Михайлов. Курильские острова. Физическая география СССР. М., 1978.
 С. А. Липина Есть ли у России лишние острова. Интервью О. Гороховской

 
Тавлашуллă территорисем