Яковлев Валерий Николаевич
Валерий Николаевич Яковлев (1939 ç., авăн 25-мĕшĕ, Чăваш Ен, Шăмăршă районĕ, Виçпӳрт Шăмăршă ялĕ —) — совет, раççей, чăваш театрпа кино актёрĕ, театр режиссёрĕ, СССР халăх артисчĕ (1991), РСФСР халăх артисчĕ - 1981, ЧАССР халăх артисчĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ - 1975, ЧАССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ (1970), РФ театр ĕçченĕсен пĕрлешĕвĕн республикăсен канашĕн председателĕн çумĕ.

Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ 
1939 çулхи авăн 25-мĕшĕнче Шăмăршă районĕнчи Виçпӳрт Шăмăршă ялĕнче çуралнă. Мускаври патшалăх А.В. Луначарский ячĕллĕ театр искусстви институчĕн актёр (1961) тата режисер (1967) факультечĕсенче пĕлӳ пухнă.

Чăваш академи драма театрĕнче режиссер-постановщик (1967-1979), тĕп режиссёр (1979-1990), пултарулăх ертӳçи (1990-па).

Чысланисем 
 ЧАССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх парни - 1977 
 Чăваш Республикин К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх парни (1999)
 РФ патшалăх парни - 2003
 ЧАССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ - 1970
 РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ - 1975
 РСФСР халăх артисчĕ - 1981
 СССР халăх артисчĕ - 1991
 Халăхсен туслăхĕ орден - 1999
 РФ Правительствин Ф. Г. Волков ячĕллĕ парни (2002)
 Хисеп орденĕ (Раççей) - 2010
 Шупашкар хулин хисеплĕ гражданинĕ (2004)
 Шăмăршă районĕн хисеплĕ гражданинĕ (2004).
 ЧР «Чĕнтĕрлĕ чаршав» театр ӳнерĕ конкурсĕнче «Çулталăкри чи лайăх спектакль (режиссура)» номинацире çĕнтернĕ (1999, 2004, 2007)

Вуламалли 
 Вдовцева Л.П. Талант – всегда загадка. Ч., 1984; Данилова Г.Д. И воздаст сторицею // Театральная жизнь. 1987. № 11; Чебанов А.С. Асамçă. Ульяновск, 2009.
 Агивер, Х. Шырав терчĕ, шырав савăнăçĕ / Х. Агивер // Ялав. – 1980. – № 10. – С. 24-25.
 Вӑй-халӗн ҫӑл куҫӗ ӑҫтан-ши? / Н. Яковлева [тата ыт. те] // Хыпар. – 2009. – 19 чӳк. – С. 3.
 Жегин, Н. Унӑн пурнӑҫ уйӗ / Н. Жегин // Хыпар. – 2009. – 19 чӳк. – С. 3.
 Журавлев, С. В. Валерий Николаевич Яковлев // Журавлев, С. В. Чӑваш ен актерӗсем : пурнӑҫ ҫулӗ = Актеры Чувашии : биогр. / С. В. Журавлев. – Шупашкар, 2008. – С. 115-120.
 Краснова, Т. Театр тӳпинчи ялтӑр ҫӑлтӑр / Т. Краснова // Хыпар. – 2009. – 24 чӳк. – С. 2.
 Падиаров, П. Турӑ панӑ пултарулӑх / П. Падиаров // Шӑмӑршӑ хыпарӗ. – 2009. – 23 авӑн. – С. 2.
 Смирнова, Н. Чун илемĕн вăрлăхне акаканĕ / Н. Смирнова // Тăван Атăл. – 1999. – № 12. – С. 54-56.
 Яковлев, В. Н. Ахаль артист ҫеҫ мар... / В. Н. Яковлев ; Н. Смирнова калаҫнӑ // Хыпар. – 2013. – 27 нарӑс. – С. 1, 
 Яковлев, В. Н. Виҫпӳртрен пуҫланнӑ пурнӑҫ ҫулӗ / В. Н. Яковлев ; Вл. Михайлов [ҫырса илнӗ] // Шӑмӑршӑ хыпарӗ. – 2009. – 14 чӳк. – С. 2.
 Яковлев, В. Н. Курăнман асамçăсем / В. Н. Яковлев ; Н. Смирнова калаçнă // Хыпар. – 2008. – 11 кăрлач. – С. 3.
 Яковлев, В. Н. Санра сăваплă вăй, театр / В. Н. Яковлев // Тăван Атăл. – 2008. – № 1. – С. 113-119 ; № 2. – С. 144-150.
 Яковлев, В. Н. Чунра хавхалану пулсан... / В. Н. Яковлев ; Н. Смирнова // Хыпар. – 2008. – 9 нарăс. – С. 3.
 Яковлев, В. Н. Чунри хӗлхем ан сӳнтӗр : СССР халӑх артисчӗ В. Н. Яковлев 70 ҫул тултарнӑ май / В. Н. Яковлев ; Н. Смирнова калаҫнӑ // Хыпар. – 2009. – 19 чӳк. – С. 3.
 Вдовцева, Л. «Прекрасное есть жизнь» // Вдовцева, Л. Талант – всегда загадка / Л. Вдовцева. – Чебоксары, 1984. – С. 56-94.
 Говорова, Н. Каким видится свет далекого счастья... / Н. Говорова // Республика. – 2003. – 19 марта (№ 11). – С. 6.
 Жегин, Н. Поле его жизни : Валерию Яковлеву – 70 лет / Н. Жегин // Совет. Чувашия. – 2009. – 27 окт. – С. 1.
 Кириллов, Г. В. Яковлев Валерий Николаевич / Г. В. Кириллов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2011. – Т. 4 : Си-Я. – С. 717-718.
 Кириллова, Р. Счастливая дорога из деревни Трехизб-Шемурша / Р. Кириллова // Совет. Чувашия. – 2009. – 26 сент. – С. 3.
 Романов, П. В. Яковлев Валерий Николаевич / П. В. Романов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 515.
 Смирнова, Н. Г. Валерий Николаевич Яковлев: 1939. Фрагменты жизни в рамке рампы / Н. Г. Смирнова // Мастера театрального искусства. – Чебоксары, 2012. – С 368-376. – (Б-ка Президента Чуваш. Респ. ; т. 10).
 Яковлев Валерий Николаевич // Национальная академия наук и искусств Чувашской Республики.– Чебоксары, 2002.– С. 338-341.
 Яковлев Валерий Николаевич // Who is Who в России : [биогр. энцикл. успеш. людей России]. – 5-е изд. – Zug, 2011. – С. 2711.
 Яковлев, В. Н. Алхимия искусств / В. Н. Яковлев ; [беседовал] Е. Спасевич // Совет. Чувашия. – 2005. – 1 февр. – Прил.: с. 1. – (Сцена).
 Яковлев, В. Н. Валерий Яковлев : Я репетирую пьесу о времени Берии / В. Н. Яковлев ; [беседовала] Р. Кириллова // Совет. Чувашия. – 2007. – 26 мая.
 Яковлев, В. Н. Вечные истины театра / В. Н. Яковлев // Грани. – 2003. – 13 февр. – С. 8.
 Яковлев, В. Н. Драматический «дирижер» / В. Н. Яковлев ; беседовала Н. Титова // Чебоксар. новости. – 2009. – 24 сент. – С. 4.
 Яковлев, В. Не только театральные заботы / В. Яковлев ; [беседовала] Д. Двойнова // Сцена Чувашии. – 2007. – 18 дек. – С. 6-7.

Асăрхавсем

Каçăсем 
 Культурное наследие Чувашии: Яковлев Валерий Николаевич
 ЮБИЛЕЙ - Играющий с воображением

Пайăр çынсем, алфавитпа
Чăваш Енĕн паллă çыннисем     
1939 çулта çуралнисем
Авăнăн 25-мĕшĕнче çуралнисем
Чăваш Енре çуралнисем
Шупашкарăн хисеплĕ гражданĕсем
Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ