Síþreyta
Ekki skal rugla síþreytu við drómasýki eða svefnsýki.
Síþreyta (stundum kallað síþreytuheilkenni, síþreytufár, eða væg heilabólga; á ensku: chronic fatigue syndrome eða myalgic encephalomyelitis) er sjúkdómur sem einkennist af langvarandi þreytu og máttleysi, ásamt öðrum einkennum sem draga úr getu fólks til að inna af hendi hversdagsleg verk. Líkamleg og andleg áreynsla leiðir til versnunar einkenna. Sjúkdómurinn getur komið fram skyndilega eða smám saman. Ekki er vitað af hverju sjúkdómurinn orsakast.

Sjúklingar hafa skerta virkni. Sumir ná að lifa nærri því eðlilegu lífi, aðrir eru rúmliggjandi flesta daga. Fæstir geta sinnt vinnu, skóla, eða fjölskyldu í meira en nokkrar klukkustundir í senn. Sumir eru óvinnufærir vegna verkja. Flestir eiga erfitt með mikla líkamlega áreynslu og bæði líkamleg og andleg áreynsla á það til að valda mikilli versnun einkenna, sem getur varað í nokkra daga. Einkenni koma oft í bylgjum, og þegar sjúklingum líður vel eiga þeir það til að reyna of mikið á sig, sem leiðir til þess að þeim versnar aftur. Svefnvandamál eru algeng. Önnur einkenni geta verið: verkir í vöðvum, liðum, og höfði; hálsbólga og sárir hálseitlar; heilkenni ristilertingar (irritable bowel syndrome); nætursviti; og viðkvæmni fyrir mat, lykt, og hávaða. Hugsanir sjúklinga verða oft þokukenndar. Sjúklingar ná ekki að halda athygli lengi, þeir hafa skert minni, og hægari viðbrögð. Skynjun og rökhugsun er ekki skert.

Orsök síþreytu er ekki þekkt. Rannsakendur beina sjónum sínum að smitsjúkdómum, líffræði, erfðafræði, og sálrænum ástæðum, sem allt eru taldar vera mögulegar orsakir. Ekki er til neitt greiningarpróf fyrir síþreytu og fæst greining því með því að meta einkenni sjúklingsins. Þreytan er ekki vegna áreynslu og hún linast ekki mikið af hvíld. Þó að ýmsir sjúkdómar geti valdið þreytu, þá er óalgengt að sjá þessa miklu óútskýrðu þreytu og virkniskerðingu sem kemur fram í síþreytu. Veirusýking er stór áhættuþáttur fyrir síþreytu, 22% þeirra sem fá einkirningasótt eru með síþreytu 6 mánuðum síðar.

Ekki er til lækning við síþreytu og sjaldgæft er að fólk nái sér alveg. Einungis er hægt að meðhöndla einkennin. Hugræn atferlismeðferð og væg hreyfing getur verið gagnleg fyrir suma en gera einkennin verri hjá öðrum.

Á bilinu 0,007% til 3% fullorðinna eru með síþreytu. Síþreyta er algengust meðal fólks á bilinu 40 til 60 ára og er aðeins algengari í konum en körlum. 25% sjúklinga geta lítið farið út úr húsi eða eru rúmliggjandi í langan tíma, oft áratugum saman. Áætlað er að 75% sjúklinga séu óvinnufærir.

Mælt er með því að þeir sem sýna einkenni síþreytu leiti til læknis til að útiloka ýmsa sjúkdóma sem geta sýnt svipuð einkenni: Lyme-sjúkdóm, svefnvandamál, þunglyndi, áfengis- og lyfjamisnotkun, sykursýki, vanvirkan skjaldkirtil, rauða úlfa, langvinna lifrarbólgu, og krabbamein.

Sjá einnig 
 Akureyrarveikin – Faraldur sem geisaði á Akureyri 1948–49 og olli síþreytu.
 Vefjagigt – Annar langvinnur illútskýranlegur sjúkdómur.

Tilvísanir 

Sjúkdómar