Narges Mohammadi
Narges Safie Mohammadi (persneska: نرگس صفیه محمدی; f. 21. apríl 1972) er íranskur mannréttindasinni, vísindamaður og varaforseti Miðstöðvar verndara mannréttinda, sem er stýrt af mannréttindalögfræðingnum og Nóbelsverðlaunahafanum Shirin Ebadi. Í maí árið 2016 var hún dæmd í Teheran til sextán ára fangelsis fyrir að stofna og stýra „mannréttindahreyfingu sem berst fyrir afnámi dauðarefsinga“. Árið 2021, á meðan Mohammadi var enn í fangelsi, hlaut hún friðarverðlaun Nóbels fyrir „baráttu hennar gegn kúgun kvenna í Íran og fyrir mannréttindum og frelsi öllum til handa“.

Bakgrunnur
Mohammadi fæddist í Zanjan og ólst upp í Qorveh (í Kúrdistan), Karaj og Oshnaviyeh. Hún gekk í Alþjóðaháskóla Imams Khomeini, útskrifaðist með gráðu í eðlisfræði og varð verkfræðingur að atvinnu. Á háskólaárum sínum skrifaði hún tvær greinar í stúdentablöð þar sem hún talaði fyrir kvenréttindum og var handtekin á tveimur fundum pólitísku stúdentasamtakanna Tashakkol Daaneshjuyi Roshangaraan („Samtök upplýstra stúdenta“). Hún var jafnframt virk í fjallgönguklúbbi en vegna pólitískrar starfsemi sinnar var henni síðar bannað að taka þátt í fjallgöngum.

Mohammadi vann síðar sem blaðakona hjá ýmsum umbótasinnuðum fréttablöðum og birti safnbók stjórnmálaritgerða með titlinum Umbæturnar, stefnan og aðferðirnar. Árið 2003 gekk hún til liðs við Miðstöð verndara mannréttinda, samtök sem stýrt er af Nóbelsverðlaunahafanum Shirin Ebadi. Mohammadi varð síðar varaforseti samtakanna.

Árið 1999 giftist Mohammadi blaðamanninum Taghi Rahmani, sem var stuttu síðar handtekinn í fyrsta sinn. Rahmani flutti til Frakklands árið 2012 eftir að hafa afplánað alls fjórtán ára fangelsisvist en Mohammadi var áfram í Íran til að halda áfram mannréttindastarfi. Mohammadi og Rahmani eiga tvíbura saman.

Handtökur og málaferli
Mohammadi var handtekin í fyrsta sinn árið 1998 vegna gagnrýni hennar gegn írönsku ríkisstjórninni og varði einu ári í fangelsi. Í apríl 2010 var henni stefnt til Íslamska byltingardómstólsins vegna aðildar hennar að Miðstöð verndara mannréttinda. Henni var sleppt í stuttan tíma gegn tryggingargjaldi að andvirði 50.000 Bandaríkjadala en hún var síðan handtekin aftur nokkrum dögum síðar og sett í hald í Evin-fangelsi. Heilsu Mohammadi fór að hraka í fangavistinni og hún smitaðist af flogakenndum sjúkdómi sem olli því að hún missti reglulega stjórn á vöðvum sínum. Henni var sleppt eftir einn mánuð og henni leyft að fara á sjúkrahús.

Mohammadi var aftur sótt til saka í júlí 2011 og sakfelld fyrir að „beita sér gegn þjóðaröryggi, eiga aðild að Miðstöð verndara mannréttinda og fyrir áróður gegn stjórnvöldum“. Í september var hún dæmd til ellefu ára fangelsisvistar. Mohammadi sagðist aðeins hafa frétt af dómnum í gegnum lögfræðinga sína og að henni hefði borist „fordæmalaus 23 blaðsíðna dómur útgefinn af dómstólnum þar sem þeir líktu mannréttindastarfi mínu ítrekað við tilraunir til að kollvarpa stjórninni.“ Áfrýjunardómstóll staðfesti dóminn í mars 2012 en stytti fangavistina í sex ár. Mohammadi var handtekin til að hefja afplánun þann 26. apríl.

Utanríkisráðuneyti Bretlands mótmælti dómnum og kallaði hann „annað sorglegt dæmi um tilraunir íranskra stjórnvalda til að þagga niður í hugrökkum verndurum mannréttinda.“ Amnesty International skilgreindi Mohammadi sem samviskufanga og krafðist tafarlausrar lausnar hennar. Blaðamenn án landamæra gáfu út beiðni í þágu Mohammadi á níu ára dánarafmæli ljósmyndarans Zahra Kazemi, sem lést í Evin-fangelsi, og lýstu því yfir að líf Mohammadi í fangavist væri í „sérstakri hættu“. Í júlí 2012 kallaði alþjóðlegur hópur þingmanna eftir lausn hennar, þar á meðal bandaríski öldungadeildarþingmaðurinn Mark Kirk, kanadíski fyrrum ríkissaksóknarinn Irwin Cotler, breski þingmaðurinn Denis MacShane, ástralski þingmaðurinn Michael Danby, ítalski þingmaðurinn Fiamma Nirenstein og litáíski þingmaðurinn Emanuelis Zingeris.

Mohammadi var sleppt úr fangelsi þann 31. júlí 2012.

Þann 31. október 2014 flutti Mohammadi tilfinningaþrungna ræðu við gröf Sattar Beheshti og sagði:  Myndbandið af ræðu Mohammadi náði mikilli útbreiðslu á netinu og á samfélagsmiðlum, sem leiddi til þess að henni var stefnt til fangelsisdómstóls Evin. 

Mohammadi var handtekin á ný þann 5. maí 2015 á grundvelli nýrra ákæra. Byltingardómstóllinn dæmdi hana í fimmtán ára fangelsi fyrir að „stofna ólögleg samtök“ með Legam (herferðar hennar til að afnema dauðarefsingar), fimm ár fyrir „samkomur og samverknað gegn þjóðaröryggi“ og eitt ár fyrir „áróður gegn kerfinu“ vegna viðtala hennar með alþjóðafjölmiðlum og fundi hennar í mars 2014 með þáverandi utanríkismálafulltrúa Evrópusambandsins, Catherine Ashton. Í janúar 2019 var tilkynnt að Mohammadi hefði farið í hungurverkfall ásamt bresk-írönskum meðfanga sínum, Nazanin Zaghari-Ratcliffe, til að mótmæla því að þeim væri neitað um aðgang að heilsugæslu í Evin-fangelsi. Í júlí 2020 sýndi Mohammadi sjúkdómseinkenni vegna sýkingar af COVID-19 en henni virtist hafa batnað í ágúst. 
 
Mohammadi var sleppt úr fangelsi þann 8. október 2020.

Þann 27. febrúar 2021 birti Mohammadi myndband á samfélagsmiðlum þar sem hún greindi frá því að henni hefði verið stefnt til dómstóla tvisvar í desember vegna máls sem hefði verið höfðað gegn henni á meðan hún var enn í fangelsi. Mohammadi sagðist hafa neitað að gefa sig fram til dómstóla og að hún myndi óhlýðnast öllum ákvörðunum sem yrðu teknar. Í myndbandinu lýsti hún kynferðisofbeldi og annarri illri meðferð sem hún sjálf og aðrar konur hefðu sætt í fangelsunum og sagði stjórnvöld enn ekki hafa brugðist við kvörtun þess efnis sem hún hefði sent þann 24. desember. Nýja kæran gegn Mohammadi snerist um mótmælaaðgerðir hennar ásamt öðrum pólitískum föngum í Evin-fangelsi vegna drápa og handtaka öryggissveita á mótmælendum í nóvember 2019.

Mohammadi skrifaði formála að ársskýrslu samtakanna Iran Human Rights um dauðarefsingar í Íran í mars 2021. Hún skrifaði: 

Í maí dæmdi glæpadómstóll í Teheran Mohammadi til tveggja og hálfs árs fangelsisvistar, 80 svipuhögga og tveggja sekta fyrir ákæruliði eins og að „dreifa áróðri gegn kerfinu“. Fjórum mánuðum síðar fékk hún boð um að gefa sig fram til að hefja afplánun en hún svaraði þeim ekki þar sem hún taldi dóminn ranglátan.

Í nóvember 2021 var Mohammadi handtekin í Karaj í Alborz-héraði á meðan hún var viðstödd minningarathöfn fyrir Ebrahim Ketabdar, sem var drepinn af írönskum öryggissveitum í mótmælum í nóvember 2019.

Á tíma mótmælanna sem hófust vegna dauða Möhsu Amini í haldi írönsku siðgæðislögreglunnar árið 2022 gaf Narges Mohammadi út skýrslu þar sem farið var yfir kynferðislegt og líkamlegt ofbeldi gegn konum. Í janúar 2023 gaf hún út skýrslu þar sem farið var yfir aðstæður kvenna í Evin-fangelsi, meðal annars lista yfir 58 fanga og yfirheyrsluferlin og pyntingarnar sem þær hefðu verið beittar. 57 kvennanna höfðu varið samtals 8.350 dögum í einangrunarvist. 56 þeirra voru dæmdar til 3.300 mánuða samtals.

Tilvísanir

Íranskir aðgerðasinnar
Íranskir blaðamenn
Handhafar friðarverðlauna Nóbels