Göbekli Tepe
Fornleifar í Tyrklandi
Fornleifafræði
Göbekli Tepe eru forsögulegar fornminjar frá nýsteinöld í Anatólíu í suðaustanverðu Tyrklandi. Göbekli Tepe er ársett til 9500-8000 f.Kr og samanstendur af stórum hringlanga byggingum og gríðarstórum T-laga steinsúlum sem eru elstu þekktu risasteinarnir. Margar þessara súlna eru myndskreyttar. Göbekli Tepe er 15 metra hátt, nær yfir 8 hektara og er svo kallað tell sem er manngerð hæð eða hóll sem verður til af rusli og ýmsum jarðleifum, en slíkt finnst víða annars staðar í Suðvestur-Asíu. 

Árið 2018 var Göbekli Tepe bætt á Heimsminjaskrá Unesco .

Bakgrunnur 
Göbekli Tepe var byggt á því tímabili sem á ensku kallast Pre-Pottery Neolithic (PPN), sem er það tímabil nýsteinaldar áður enn menn hófu gerð leirkerja, um 9600-7000 fyrir okkar tímatal. PPN skiptist í tvo hluta - A og B og má tímasetja elstu hluta Göbekli Tepe til A-tímabilsins, 9600-8800 fyrir okkar tímatal, og yngri hluta til B-tímabilsins, 8800-7000 fyrir okkar tímatal .

Saga uppgraftar 
Göbekli Tepe vakti fyrst athygli fornleifafræðinga í könnunarleiðangri Háskólans í Istanbúl og Chicago-háskóla árið 1963. Þá hélt bandaríski fornleifafræðingurinn Peter Benedict því fram að efri hlutar hinna T-laga steinsúlna væru steinar til merkis um grafreiti.                                                           Árið 1994 ákvað þýski fornleifafræðingurinn Klaus Schmidt að endurkanna svæðið og uppgötvaði að ,,steinarnir'' væru í raun gríðarstórar steinsúlur. Landsvæðið var eign tyrkneskra bænda sem höfðu fundið forngripi á svæðinu og gefið til safns á svæðinu. Á einhverjum tímapunkti hafði verið reynt að brjóta efri hluta steinsúlnanna þar sem bændurnir héldu að um væri að ræða stóra steina.

Klaus Schmidt vann við Göbekli Tepe fyrir hönd Fornleifastofnunnar Þýskalands þar til hann lést árið 2014, og enn í dag vinna Háskólinn í Istanbúl, Şanlıurfa-safnið og Fornleifastofnun Þýskalands við uppgröft svæðisins.

Tilvísanir