Breska Austur-Indíafélagið
Breska Austur-Indíafélagið var verslunarfélag stofnað 31. desember árið 1600 vegna verslunar við Austur-Indíur en varð síðan einna fyrirferðarmest á Indlandsskaga. Félagið var elst þeirra Austur-Indíafélaga sem evrópsku konungsríkin stofnuðu á 17. og 18. öld. 

Félagið var hlutafélag og fékk konungsbréf við stofnun. Hluthafar voru auðugir breskir kaupmenn og aðalsmenn. Breska ríkið átti ekki hlutabréf og átti því aðeins óbeina aðild að stjórn félagsins. Helstu verslunarvörur félagsins voru baðmull, silki, indigó-litunarefni, salt, saltpétur, te og ópíum. Um miðja 18. öld varð félagið einkarekið nýlenduveldi á Indlandi þar sem það stjórnaði stórum svæðum með einkaher. Yfirráðum félagsins lauk eftir indversku uppreisnina 1857 þegar breska ríkisstjórnin gaf út lög um stjórnun Indlands 1858 og þjóðnýtti einkaher félagsins. Árið 1874 var félagið leyst upp.

Saga

Uppruni 
Sigur Englendinga á spænska herflotanum “Spanish Armada“ árið 1588 gaf þeim kjörið tækifæri að koma sér inn í Austur-Indversku kryddverslunina sem Spánn og Portúgal höfðu fram að því haft einokun yfir. Í kjölfarið var Breska Austur-Indíafélagið stofnað.

Breska Austur-Indíafélagið var stofnað þann 31. desember árið 1600 þegar Elísabet I. Bretadrottning gaf félaginu konungsbréf undir nafninu “Stjórnandi og félag verslunarmanna London sem stunda viðskipti við Austur-Indíur“ (Governor and Company of Merchants of London Trading into the East Indies). Markmið félagsins var að keppast við verslunarfélög annarra landa sem voru þegar að stunda viðskipti við Austur-Indíur. Til annarra landa sem stunduðu viðskipti við Austur-Indíur á sama tíma má telja Holland, Frakkland, Danmörku, Skotland, Spánn, Austurríki og Svíþjóð.

Útbreiðsla 
Við upphaf starfsemi félagsins mætti það andstöðu einna helst frá Hollenska Austur-Indía Félaginu og brutust út nokkur stríð milli þeirra vegna harðrar samkeppni. Breska Austur-Indía Félagið náði hins vegar miklum umráðum í gegnum hersigra og einhliða samninga við landsmenn Austur-Indíu. Félagið náði góðum sáttmálum við leiðtoga Mógúlaveldisins sem tryggði þeim góða stöðu í Indlandi þar sem félagið náði fótfestu og gat því reist verksmiðjur og vöruhús á Indlandi. Aðgerðir félagsins teygðu sig langt og má t.a.m nefna útbreiðslu þess til Persaflóa, Kína og Japan ásamt öðrum nýlendum og eyjum á svæðinu.

Endalok 
Þegar Breska Austur-Indíafélagið náði hápunkti sínu var það á tímanum stærsta félag af sínum toga og hafði einokun á verslun í Austur-Indíu ásamt því að hafa til umráða um 260.000 manna her, sem var á þeim tíma tvöfalt meira mannafl en var í breska hernum. Undir lok félagsins fóru skuldir að safnast upp ásamt því að félagið var hægt og rólega að missa heljartak sitt á verslun við Austur-Indíu, að hluta til vegna indversku uppreisnarinnar 1857. Þegar fór að renna á lífsskeið Breska Austur-Indía Félagsins færðist starfssemi þess frá verslun yfir í uppbyggingu velda. Að lokum rann einnig pólitískt vald félagsins þeim úr greipum bæði vegna hverfandi umráðs á Indlandi og andstöðu einokunarinnar heima fyrir, þar sem Adam Smith var talsmaður frjálsa markaða. Breska Austur-Indía Félagið var að lokum leyst upp árið 1. júní árið 1874.

Austur Indía skólinn 
Háskóli Austur-Indíafélagsins var stofnaður í febrúar árið 1806 og fór starfsemi skólans fyrst um sinn fram í Hertford kastala áður en hún var færð í nýrri byggingar en stendur nú í Haileybury skóla. Charles Grant var formaður háskóla Austur-Indíafélagsins og mikilvægur hluti af uppbyggingu skólans.

Árið 1784 voru reglur félagsins að nemendur þurftu að vera á bilinu 15-18 ára gamlir áður en að það var lengt til 22 ára aldur árið 1793. Einungis þeir sem höfðu verið í hernum í að minnsta kosti eitt ár máttu sækja félagið fram að 25 ára aldri. Kennsla skólans var ætluð til undirbúa félaga Austur-Indíafélagsins fyrir vinnu þeirra á Indlandi. Áður en haldið var til Indlands þurftu nemendur skólans að ljúka námi við skólann.

Kennarar 
10.júlí 1805 svaraði Thomas Robert Malthus bréfi frá Charles Grant þar sem hann samþykkti stöðu sem prófessor í skólanum til að kenna almenna sögu, stjórnmál, verslun og fjármál. Hann bjó og kenndi við skólan þar til hann lést árið 1834. Richard Jones tók við stöðu hans í skólanum og kenndi einnig þar til hann lést árið 1855.

Námskrá skólans er ekki til en út frá glósum Malthus og Jones er hægt að sjá að hagfræði, stærðfræði og tungumál voru til að mynda hluti af því sem kennt var við skólann.

Heimildir 
‌East India Company | Definition, History, & Facts | Britannica Money. (2023). In Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/money/topic/East-India-Company

‌East India Company - Encyclopedia. (2021). Theodora.com. https://theodora.com/encyclopedia/e/east_india_company.html

Roos, D. (2020, October 23). How the East India Company Became the World’s Most Powerful Monopoly. HISTORY. https://www.history.com/news/east-india-company-england-trade

Sci-Hub | Professors Malthus and Jones: Political economy at the East India College 1806–1858. The European Journal of the History of Economic Thought, 2(2), 327–354 | 10.1080/09672569508538573. (2023). Sci-Hub.se. https://sci-hub.se/https://doi.org/10.1080/09672569508538573

‌

‌

Breska Austur-Indíafélagið
Verslunarfélög