Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2022
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2022 eða HM 2022 fór fram í Katar dagana 20. nóvember til 18. desember. Þetta var heimsmeistarakeppni númer 22 og sú fyrsta sem haldin var í Miðausturlöndum og aðeins önnur sem fram fór í Asíu. Flestar fyrri keppnir hafa farið fram að sumarlagi en vegna þrúgandi hita á Arabíuskaga á þeim árstíma var keppnin haldin að vetrarlagi. Valið á gestgjöfunum var harðlega gagnrýnt af ýmsum mannréttindasamtökum.

Val á gestgjöfum 
Ákvörðunin um val á gestgjöfum á HM 2018 og HM 2022 fór fram samtímis á árunum 2009 og 2010. Í aðdraganda valsins ákvað FIFA að hverfa frá fyrri stefnu um að láta gestgjafahlutverkið ganga frá einni heimsálfu til annarrar. Þess í stað var tekin sú ákvörðun að mótið skyldi ekki haldið í sömu álfu tvær keppnir í röð.

Alls stóðu þrettán þjóðir að samtals ellefu boðum. Tvær þeirra, Mexíkó og Indónesía drógu sig þó til baka áður en á hólminn var komið. Eftir stóðu England, Rússland, Ástralía, Bandaríkin, Katar, Suður-Kórea, Japan og sameiginleg boð Spánar og Portúgals annars vegar en Hollands og Belgíu hins vegar. Meðan á umsóknarferlinu stóð féllu öll löndin utan Evrópu frá því að falast eftir keppninni 2018. Því varð ljóst að umsóknirnar fjórar frá Evrópu myndu bítast sín á milli um það mót en hinar fimm um keppnina 2022.

Rússar unnu afgerandi sigur í kosningunni um keppnina 2018. Fengu níu atkvæði af 22 í fyrstu umferð og hreinan meirihluta, þrettán atkvæði í næstu umferð. Öllu óvæntara varð hins vegar að Katar hlaut ellefu atkvæði í fyrstu umferð í kosningunni um 2022. Suður-Kórea kom næst með fjögur atkvæði, þá Bandaríkin og Japan með þrjú hvort og Ástralir ráku lestina með aðeins eitt atkvæði. Í næstu umferð var Ástralía felld úr keppni. Katar fór úr ellefu atkvæðum í tíu. Bandaríkin og Japan með fimm atkvæði, en Japan féll úr leik með aðeins tvö atkvæði. Enn var gengið til atkvæða og í þriðju umferð fékk Katar ellefu atkvæði á ný á meðan Bandaríkin hlutu sex og Suður-Kórea fimm. Því þurfti að grípa til hreinnar úrslitakosningar þar sem Katar fékk fjórtán atkvæði gegn tíu atkvæðum Bandaríkjamanna.

Þessi niðurstaða kom mörgum í opna skjöldu þar sem umsókn Katar var af mörgum talin langsótt í ljósi þess að landið er fámennt og ekki hátt skrifað í heimsknattspyrnunni. Ljóst var að alla leikvanga þyrfti að reisa frá grunni og mikil óvissa var um hvort unnt yrði að halda mótið á hefðbundnum leiktíma vegna veðurfars, þótt skipuleggjendur segðust bjartsýnir á að leysa mætti það með tæknilegum útfærslum. Þá gagnrýndu ýmis verkalýðs- og mannréttindasamtök staðarvalið harðlega og bentu á illa meðferð á farandverkafólki í landinu. Reiðibylgjan í kjölfar valsins átti sinn þátt í falli Sepp Blatter sem forseta FIFA, þótt sjálfur hefði hann í raun ekki verið sérstakur stuðningsmaður þess að mótið færi fram í Katar. Ítrekuðum kröfum um að FIFA endurskoðaði ákvörðun sína var ekki sinnt og fátt bendir til að ákall um sniðgöngu mótsins muni miklum árangri skila.

Þátttökulið 
32 þjóðir mættu til leiks frá sex heimsálfum.

  Katar (gestgjafar)
  Argentína
  Ástralía
  Bandaríkin
  Belgía
  Brasilía
  Danmörk
  Ekvador
  England
  Frakkland
  Gana

  Kamerún
  Marokkó
  Mexíkó
  Holland
  Íran
  Japan
  Kanada
  Kosta Ríka
  Króatía
  Portúgal
  Pólland

  Úrúgvæ
  Sádi-Arabía
  Senegal
  Serbía
  Suður-Kórea
  Spánn
  Sviss
  Túnis
  Wales
  Þýskaland

Leikvangar 
Átta leikvangar í fimm borgum og bæjum voru notaðir á mótinu.

Keppnin

Riðlakeppnin 
Keppt var í átta riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fóru í 16-liða úrslit.

Riðill 1 
Nokkur óvissa var um styrkleika gestgjafaliðsins, sem varði mörgum mánuðum saman í æfingabúðum fyrir keppnina. Lið Katar olli vonbrigðum og varð fyrsta heimaliðið til að tapa öllum leikjum sínum. Hollendingar enduðu á toppnum með sjö stig, en máttu þó prísa sig sæli með jafntefli á móti Ekvador í miðjuleiknum. Senegal og Ekvador mættust svo í fjörugum úrslitaleik um annað sætið þar sem afrísku meistararnir reyndust sterkari.

Riðill 2 
England fór sannfærandi í gegnum riðilinn með níu mörk skoruð, þrátt fyrir markalaust jafntefli gegn Bandaríkjunum í miðjuleiknum. Lið Wales á sínu fyrsta heimsmeistaramóti frá árinu 1958 ollu stuðningsmönnum sínum miklum vonbrigðum og fengu m.a. á sig tvö mörk í uppbótartíma gegn Írönum. Íran hefði dugað jafntefli gegn Bandaríkjamönnum til að komast í næstu umferð en máttu sætta sig við 1:0 tap þrátt fyrir harða hríð að bandaríska markinu í lokin.

Riðill 3 
Sigur Sádi-Araba á Argentínu í fyrsta leik riðilsins var af mörgum talinn einhver sá óvæntasti í sögu HM. Þessi slæma byrjun sló Argentínumenn þó ekki út af laginu og unnu þeir báða leikina sem eftir voru og nældu í toppsætið. Pólverjar skriðu áfram þrátt fyrir 2:0 tap í lokaleiknum vegna hagstæðra úrslita í viðureign Maxíkó og Sádi-Arabíu. Mexíkó sótti stíft en hefði þurft að skora eitt mark til viðbótar til að komast áfram á markatölu.

Riðill 4 
Búist var við því að baráttan um toppsæti riðilsins stæði milli Frakka og Dana en annað kom á daginn. Danska liðið gerði markalaust jafntefli við Túnis í fyrsta leik og tapaði síðan naumlega fyrir Frökkum, sem voru komnir áfram eftir tvær fyrstu umferðirnar. Ástralir skelltu hins vegar Dönum í lokaumferðinni og komust áfram á kostnað Túnisbúa sem sátu eftir með sárt ennið þrátt fyrir að ná að leggja heimsmeistarana í lokaleiknum.

Riðill 5 
Þjóðverjar virtust ætla að vinna vandræðalítinn sigur á Japönum í fyrsta leik en misstu 1:0 forystu niður í 1:2 tap. Sama dag unni Spánverjar einn af stærri sigrum HM-sögunnar þegar þeir flengdu lið Kosta Ríka 7:0. Riðillinn opnaðist upp á gátt á nýjan leik þegar Kosta Ríka lagði Japan og Spánverjar og Þjóðverjar gerðu 1:1 jafntefli. Þjóðverjar unnu lokaleikinn gegn Kosta Ríka en þurftu að treysta á hagstæð úrslit í viðureign Japan og Spánar á sama tíma. Spænska liðið komst yfir en tapaði að lokum með tveimur mörkum gegn einu. Úrslitin tryggðu Japönum toppsætið en ýmsir veittu því athygli að tapið kom sér vel fyrir Spánverja sem eygðu fyrir vikið léttari mótherja í næstu umferðum.

Riðill 6 
Belgar mættu til leiks sem næsthæsta liðið á heimlista FIFA og hófu keppni með sigri á Kanadamönnum. Eftir það gekk allt á afturfótunum. Marokkó sigraði Belga 2:0 í annarri umferð og endaði óvænt á toppnum með sjö stig. Belgar þurftu á sigri að halda gegn Króötum í lokaumferðinni en tókst ekki að ná því markmiði og silfurliðið frá 2018 komst í næstu umferð.

Riðill 7 
Brasilía tryggði sér sætið í næstu umferð með því að vinna Evrópuþjóðirnar í tveimur fyrstu leikjum sínum. Liðinu tókst þó ekki að fara ósigrað í gegnum forkeppnina eftir að Kamerún stal sigrinum með marki í uppbótartíma í lokaleiknum, það var þó ekki nóg fyrir afríska liðið sem lauk keppni með fjögur stig, tveimur minna en Svisslendingar sem unnu æsilegan sigur á Serbum í lokaleik.

Riðill 8

Úrslitakeppnin 
Sextán lið komust í úrslitakeppnina sem leikin er með útsláttarfyrirkomulagi.

16-liða úrslit 
3. desember - Khalifa alþjóðaleikvangurinn, Al Rayyan, áh. 44.846
  Holland 3 : 1  Bandaríkin

3. desember -  Ahmed bin Ali leikvangurinn, Al Rayyan, áh. 45.032
  Argentína 2 : 1  Ástralía

4. desember -  Al Thumama leikvangurinn, Doha, áh. 40.989
  Frakkland 3 : 1  Pólland

4. desember -  Al Bayt leikvangurinn, Al Khor, áh. 65985
  England 3 : 0  Senegal

5. desember -  Al Janoub leikvangurinn, Al Wakrah, áh. 42.523
  Japan 1 : 1 (1:3 e. vítake.)  Króatía

5. desember - 974 leikvangurinn, Doha, áh. 43.847
  Brasilía 4 : 1  Suður-Kórea

6. desember -  Education City leikvangurinn, Al Rayyan, áh. 44.667
  Marokkó 0 : 0 (3:0 e. vítake.)  Spánn

6. desember - Lusail Iconic leikvangurinn, Lusail, áh. 83.720
  Portúgal 6 : 1  Sviss

Fjórðungsúrslit 

9. desember - Education City leikvangurinn, Al Rayyan, áh. 43.893
  Króatía 1 : 1 (4:2 e. vítake.)  Brasilía

9. desember - Lusail Iconic leikvangurinn, Lusail, áh. 88.235
  Holland 2 : 2 (3:4 e. vítake.)  Argentína

10. desember - Al Thumama leikvangurinn, Doha, áh. 44.198
  Marokkó 1 : 0  Portúgal

10. desember - Al Bayt leikvangurinn, Al Khor, 68.985
  England 1 : 2  Frakkland

Undanúrslit 

13. desember, Lusail leikvangurinn, Lusail, áh. 88.966
  Argentína 3 : 0  Króatía

14. desember, Al Bayt leikvangurinn, Al Khor,
  Marokkó 0:2  Frakkland

Bronsleikur 

17. desember, Khalifa alþjóðaleikvangurinn, Al Rayyan
  Króatía 2 : 1 Marokkó

Úrslitaleikur 

18. desember, Lusail leikvangurinn, Lusail
  Argentína 3 : 3 Frakkland
Argentína vann 4-2 í vítakeppni

Verðlaun

Markahæstir
8 mörk: Kylian Mbappé 
7 mörk: Lionel Messi
4 mörk: Olivier Giroud (bronsskórinn vegna færri spilunartíma), Julián Álvarez (Arg)

Bestu leikmenn
Gullboltinn: Lionel Messi
Silfurboltinn: Kylian Mbappé
Bronsboltinn: Luka Modric (Kró)

Gullhanskinn
Emiliano Martínez (Arg)

Besti ungi leikmaður
Enzo Fernández (Arg)

FIFA Fair Play-verðlaunin
England

Deilur og álitamál 
Sjaldan eða aldrei í sögu heimsmeistarakeppninnar hafa komið upp jafnmörg deiluefni og í tengslum við HM í Katar. Þær hófust nánast um leið og tilkynnt var um valið á gestgjöfunum og héldu áfram meðan á undirbúningstímabilinu stóð. Hluti álitaefnanna tengdist mannréttindamálum í landinu, en einnig mál sem tengdust mótshaldinu sjálfu eða þróun alþjóðamála.

Hitastig og leiktími 
Um leið og staðarval HM 2022 lá fyrir vöknuðu spurningar um hvort unnt yrði að halda mótið á sínum hefðbundna tíma á sumrin. Hitinn í Katar er oft um fimmtíu gráður að sumarlagi og bentu sérfræðingar á að slíkt hlyti að koma niður á gæðum knattspyrnunnar og gæti jafnvel stefnt heilsu leikmanna í hættu. Skipuleggjendur gerðu í fyrstu lítið úr þessum áhyggjum, þar sem fullkominni tækni yrði beitt til þess að loftkæla leikvanganna meðan á keppni stæði. Með tímanum jukust þó efasemdir um að slíkar lausnir yrðu framkvæmanlegar og á árinu 2013 ákvað FIFA að láta kanna kosti þess að halda mótið að vetrarlagi.

Hugmyndir um að halda mótið í janúar og febrúar 2022 voru slegnar út af borðinu vegna árekstra við vetrarólympíuleikana. Niðurstaðan varð því sú að seinka keppninni fram í nóvember og desember. Sú ákvörðun var þó fjarri því umdeild. Ýmsir innan FIFA höfðu efasemdir um að efna til stórmóts svo nærri jólum og stjórnendur stærstu knattspyrnudeilda Evrópu voru ósáttir við að keppt yrði á miðju keppnistímabili þeirra. Þrátt fyrir gagnrýnisraddir var tilkynnt í lok febrúar 2015 að mótið í Katar yrði haldið um vetur. Jafnframt var ákveðið að Afríkukeppnin 2023 yrði haldin í júní en ekki í janúarmánuði eins og vant er, til að lengra yrði á milli stórmóta.

Svimandi kostnaður 
Hæstu áætlanir um kostnað Katar af HM 2022 hljóðuðu upp á 220 milljarða Bandaríkjadala. En það er til samanburðar sextugföld sú fjárhæð sem Suður-Afríka varði til að halda HM 2010. Stærstur hluti fjárhæðarinnar var ætlaður í byggingu leikvanga og samgöngumannvirkja, sem og til að reisa frá grunni borgina Lusail, umhverfis aðalleikvang mótsins. Ýmsir hafa orðið til að gagnrýna þá gegndarlausu sóun sem mótshald af þessu tagi útheimtir og kallað eftir því að fjármununum væri varið til brýnni verkefna. Stjórnvöld í Katar hafa þó alla tíð haldið því fram að heimsmeistaramótið muni til lengri tíma litið reynast góð fjárfesting vegna landkynningar og til að byggja upp ferðamannaiðnað.

Þegar á árinu 2013 þurfti Katar að ganga til samninga við FIFA um að sætta sig við færri leikvanga en upphaflega var áætlað. Þannig urðu knattspyrnuvellirnir átta talsins en ekki tólf eins og áður var ætlað. Í tengslum við umræðu um fjölda leikvanga var rætt um möguleikann á því að hluti mótsins yrði haldinn í grannríkjum Katar, en að lokum var horfið frá öllum slíkum áformum.

Áfengisneysla 
Neysla áfengra drykkja hefur löngum verið stór hluti af upplifun knattspyrnuáhugamanna á stórmótum. Neysla áfengis er óheimil í Katar þar sem sjaríalög eru við lýði. Yfirvöld í landinu tilkynntu þó að undanþágur yrðu veittar fyrir erlenda ferðamenn meðan á mótinu stendur og sérstök stuðningsmannasvæði sett upp þar sem áfengi yrði í boði.

Þátttaka Ísraelsmanna 
Ekkert stjórnmálasamband er á milli Katar og Ísraels. Vöknuðu því spurningar um hvort ísraelskum knattspyrnumönnum yrði heimilað að koma til landsins. Stjórnendur undirbúningsnefndarinnar lýstu því þegar yfir að Ísraelsmenn fengju að taka þátt ef til þess kæmi. Ekki reyndi þó á slíkar undanþágur þar sem liðinu mistókst að komast í úrslitakeppnina.

Réttindi hinseginfólks 
Í Katar er samkynhneigð ólögleg og eru ströng viðurlög við slíkum brotum. Baráttusamtök hinseginfólks víða um lönd hafa harðlega gagnrýnt stjórnvöld í Katar fyrir afstöðu sína og lýsti ástralski knattspyrnumaðurinn Josh Cavallo því yfir að hann myndi ekki þora til Katar þótt tækifærið byðist vegna löggjafarinnar, en Cavallo er einn örfárra atvinnuknattspyrnukarla sem komið hafa út úr skápnum. Í kjölfarið lýstu mótstjórar því yfir að Cavallo væri velkominn til landsins. Árið 2020 var einnig staðfest að heimilt yrði að veifa hinseginfánanum, einkennistákni hinseginfólks á meðan á leikjum keppninnar stæði.

Rússlandi vikið úr keppni 
Innrás Rússa í Úkraínu í febrúar 2022 olli hörðum viðbrögðum alþjóðasamfélagsins. Rússar voru komnir í fjögurra liða umspil um eitt laust sæti á HM í Katar. Þegar í blábyrjun stríðsins lýstu mögulegir mótherjar þeirra í umspilinu því yfir að ekki kæmi til greina að leika við rússneska liðið. Fyrstu viðbrögð FIFA, þann 27. febrúar, voru að tilkynna að Rússum yrði gert að keppa undir merkjum knattspyrnusambands síns en ekki sem fulltrúar Rússlands eða undir þjóðfána sínum og á hlutlausum völlum. Þessi viðbrögð náðu ekki að slá á óánægjuraddir og daginn eftir var tilkynnt að Rússar hefðu verið settir í keppnisbann á öllum mótum FIFA.

Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla
2022