Lublinþríhyrningurinn
Lublinþríhyrningurinn (litáíska: Liublino trikampis; pólska: Trójkąt Lubelski; úkraínska: Люблінський трикутник, Ljúblínskyj trykútnyk) er þríhliða vettvangur fyrir pólitískt, efnahagslegt, menningarlegt og félagslegt samstarf milli Litáen, Póllands og Úkraínu, sem miðar að því að styðja aðlögun Úkraínu að ESB.

Löndin í Lublin-þríhyrningnum hafa lýst yfir stuðningi sínum við endurreisn landamærahelgi Úkraínu innan alþjóðlega viðurkenndra landamæra og hvetja til þess að yfirgangi Rússa gegn landinu verði hætt. Lublin-þríhyrningurinn styður að Úkraína fái stöðu samstarfsaðila Atlantshafsbandalagsins og segir að næsta nauðsynlega skref í þessa átt sé að Úkraína taki þátt í aðildaráætlun bandalagsins.

Þríhliða skipulag samtakanna er byggt á hefðum og sögulegum tengslum landanna þriggja. Sameiginleg yfirlýsing um stofnun Lublinþríhyrningsins var undirrituð af ráðherrum ríkjanna 28. júlí í Lublin í Póllandi. Lublin var valin sérstaklega sem skírskotun til undirritunar Lublin-sambandsins árið 1569, sem skapaði pólsk-litáíska samveldið, eitt stærsta ríki Evrópu á þeim tíma.

Hugmyndin um að stofna slíka stofnun tilheyrir Adam Czartoryski, sem fram kom af Vjatsjeslav Tsjornovíl.

Saga 
Utanríkisráðherrar Litáens, Póllands og Úkraínu, þeir Linas Linkevičius, Jacek Chaputowicz og Dmytro Kúleba, undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um stofnun Lublinþríhyrningsins þann 28. júlí 2020 í Lublin í Póllandi.

Hinn 1. ágúst 2020 bauð utanríkisráðherra Úkraínu, Dmytro Kúleba, utanríkisráðherra Hvíta-Rússlands á annan fund Lublinþríhyrningsins, sem fór fram Kænugarði. Á efnahagsráðstefnunni í Karpacz í Póllandi þann 10. september 2020 lýsti framkvæmdastjóri austurdeildar pólska utanríkisráðuneytisins, Jan Hofmokl, því yfir að Lublin-þríhyrningurinn ætti í raun að vera „ferhyrningur“ með Hvíta-Rússland innanborðs. Samkvæmt honum hafði stjórnin í Minsk áhuga á þessu pólitíska verkefni á upphafsstigi en skipti síðar um skoðun.

Þann 17. september 2020 fór fram fyrsti fundur innlendra umsónarmanna Lublin-þríhyrningsins (á myndbandsformi). Vasyl Bodnar (Úkraína), Marcin Pszydach (Pólland) og Dalus Cekuolis (Litáen) hafa verið skipaðir umsjónarmenn þessa þríhliða samstarfsfyrirkomulags. Fulltrúar ríkjanna ræddu undirbúning næsta fundar utanríkisráðherra Lúblin-þríhyrningsins, sem átti að fara fram í Kænugarði að frumkvæði Dmytro Kúleba ráðherra. Eitt meginverkefni Lublin-þríhyrningsins ætti að vera að samræma aðgerðir Úkraínu, Póllands og Litáens til að vinna gegn áskorunum og ógnum við sameiginlegt öryggi ríkjanna á skilvirkan hátt. Þar á meðal er eitt forgangsverkefnið að vinna gegn fjölþáttaógnum frá Rússlandi.

Hinn 29. janúar 2021, á fyrsta netfundi Lublin-þríhyrningsins, lýsti Dmytro Kúleba, utanríkisráðherra Úkraínu, því yfir á kynningarfundi að Úkraína, Litáen og Pólland væru hlynnt því að Hvíta-Rússland gangi í Lublin-þríhyrninginn en að tíminn væri ekki enn kominn.

Þann 4. mars 2021 tilkynnti Svetlana Tsíkhanovskaja, forseti samhæfingarráðs stjórnarandstöðunnar í Hvíta-Rússlandi, að hún hefði fengið boð frá Dmytro Kúleba á fund Lublin-þríhyrningsins og biði þess að henni yrði boðið á fund með Kúleba og úkraínska þinginu. Tsíkhanovskaja tók fram að hún styddi það að Lublin-þríhyrningurinn yrði „Lublin-ferhyrningur“ með aðild Hvíta-Rússlands.

Samvinnuhættir 
Samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu Litáens, Póllands og Úkraínu eiga utanríkisráðherrar landanna að halda reglulega fundi, einkum á sviði fjölþjóðlegrar starfsemi og með þátttöku valdra samstarfsaðila. Þeir eiga einnig skipuleggja samráð milli leiðtoga utanríkisráðuneyta landa sinna og skapa í þessum ráðuneytum embætti fulltrúa um samvinnu innan Lublin-þríhyrningsins.

Á fyrsta rafræna fundi Lublin-þríhyrningsins þann 17. september 2020 skilgreindu umsjónarmenn samtakanna aðalstarfsemi þeirra og samþykktu að tryggja sjálfbær samskipti innan vettvangsins. Á fundinum voru þeir sammála um grundvallarreglur Lublin-þríhyrningsins og gerðu grein fyrir áætlunum um samvinnu á næstunni. Eitt meginverkefnið ætti að vera að samræma aðgerðir ríkjanna þriggja til að takast á við núverandi áskoranir og ógnanir við sameiginlegt öryggi okkar. Meðal forgangsatriða í samstarfinu er sameiginlegt mótvægi við fjölþáttaógnir frá Rússlandi, einkum í baráttunni gegn rangupplýsingum. Lögð var áhersla á mikilvægi þess að viðhalda nánu samstarfi innan alþjóðastofnana.

Aðstoðarráðherrarnir samþykktu einnig að hefja þríhliða samráð milli forstöðumanna utanríkisráðuneyta landanna þriggja. Umsjónarmennirnir lögðu mikla áherslu á ástandið í Hvíta-Rússlandi og nokkrum öðrum löndum á svæðinu. Vasyl Bodnar þakkaði samstarfsaðilunum fyrir stöðugan stuðning ríkja þeirra við landamærahelgi og fullveldi Úkraínu og stuðning þeirra við að vinna gegn yfirgangi Rússa. Hann greindi samstarfsaðilum sínum jafnframt frá meginmarkmiðum Krímskagavettvangsins (úkraínska: Кримська платформа, umritað Krymska platforma) og bauð Póllandi og Litáen að taka virkan þátt í starfi hans, sem miðar að því að aflétta hernámi Rússa á Krímskaga.

Hinn 12. október 2020 benti Denys Sjmyhal, forsætisráðherra Úkraínu, á mikilvægi hins nýstofnaða „Lublin-þríhyrnings“ og bauð Andrzej Duda, forseta Póllands, að víkka út umfang hans með því að funda með erlendum ríkisstjórnarleiðtogum á vettvangi Lublin-þríhyrningsins í heimsókn sinni til Úkraínu.

Þann 27. febrúar 2021 sagði Gabrielius Landsbergis, utanríkisráðherra Litáens, við útvarpsstöðina Radio Liberty að samstarf Lublin-þríhyrningsins, sem sameinar Úkraínu, Litáen og Pólland, færði Úkraínu nær aðlögun að Evrópu:

Hann telur einnig að frumkvæði Krímskagavettvangsins sé „afar gagnlegt, ekki aðeins til að finna áþreifanlegar lausnir, heldur einnig til að minna á vandamálið við hernám Krímskaga.“

Samstarfshópar

Þingmannasamband
Þingmannasamband úkraínska þingsins (Verkhovna Rada), þings Póllands (Sejm) og litáíska þingsins (Seimas) var stofnað árið 2005 til að stuðla að samtali milli ríkjanna þriggja á þinglegum vettvangi. Fyrsti sameiginlegi þingfundur þeirra fór fram þann 16. júní árið 2008 í Kænugarði í Úkraínu. Innan þingmannasambandsins eru nefndir um aðlögun Úkraínu að Evrópu- og Atlantshafssamstarfi og um samstarf ríkjanna á vettvangi mannúðar- og menningarmála.

Sameiginlegt lið 
Litáen, Pólland og Úkraína halda uppi sameiginlegu litáísk-pólsk-úkraínsku stórfylki, LITPOLUKRBRIG, sem er fjölþjóðleg hersveit sem er hönnuð til þess að framkvæma eða taka þátt í sjálfstæðum hernaðaraðgerðum í samræmi við alþjóðalög. LITPOLUKRBRIG samanstendur úr sérsveitum úr 21. Podhale-riffilstórfylkinu frá Póllandi, 80. árásarstórfylkinu frá Úkraínu og úlanastórfylki Birutė stórhertogaynju frá Litáen.

LITPOLUKRBRIG var stofnuð samkvæmt þríhliða samstarfi Litáens, Póllands og Úkraínu á sviði varnarmála árið 2014. Frá árinu 2016 hefur stórfylkið verið mikilvægur þáttur í starfi Atlantshafsbandalagsins við að innleiða staðla NATO í úkraínska hernum. Helstu verkefni stórfylkisins felast í þjálfun úkraínskra herforingja og herdeilda samkvæmt þessum stöðlum, skipulagningu og framkvæmd aðgerða og viðhaldsaðgerðum.

Samanburður á löndum

Sjá líka 
 Austræn samvinna
 Visegrád-hópurinn

Tilvísanir 

Hernaðarbandalög
Alþjóðastofnanir