Walter Rostow
Walt Whitman Rostow (7. október 1916 – 13. febrúar 2003) var bandarískur hagfræðingur, prófessor og stjórnmálafræðingur. Hann skrifaði 34 bækur á sínum ferli og óhætt að segja að sú þekktasta hafi verið The stages of Economic Growth: A Non-Communist Manifesto (1960), en hún var notuð á sviði félagsvísinda.

Í seinni heimsstyrjöldinni starfaði hann fyrir Office of Strategic Services (síðar nefnt CIA) í Washington og var síðar ráðgjafi fyrir utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna og ræðuritari forsetans John F. Kennedy frá 1961 til 1963 og síðar Lyndon B. Johnson, forseta Bandaríkjanna frá 1966 til 1969. Hann er af mörgum talinn hafa skrifað fræga "New Frontier" ræðu Kennedy‘s. Kenningar Rostow voru samþykktar af mörgum embættismönnum á tímum Johnson- og Kennedy stjórnanna sem mögulegt mótsvar við auknum vinsældum kommúnisma í Afríku, Suður-Ameríku og Asíu. Hann var áberandi fyrir hlutverk sitt í mótun utanríkisstefnu Bandaríkjanna í Suðaustur-Asíu á sjöunda áratugnum. Rostow er þekktur fyrir að hafa trúað á virkni kapítalisma og studdi hann við bandaríska hernaðarþátttöku í Víetnam stríðinu og taldi það mikilvægt að stöðva áframhaldandi uppgang kommúnismans og með valdi ef á því þyrfti að halda. Rostow hélt því fram að á meðan Bandaríkin væru auðugusta og þróaðasta land í heimi gætu öll önnur lönd orðið eins og Bandaríkin svo framarlega sem þau framfylgdu réttri stefnu. Á eldri árum kenndi hann við Lyndon B. Johnson School of Public Affairs í Austin. Rostow sá aldrei eftir afstöðu sinni og þáttöku í innrás Bandaríkjanna í Víetnam. Hann baðst aldrei afsökunar á gjörðum sínum sem reyndist vegartálmi milli hans og starfa í virtum bandarískum háskólum eftir að hann hafði lokið störfum hjá ríkinu.

Æviágrip 
Walt Rostow fæddist í New York inn í rússneska gyðinga innflytjendafjölskyldu en hann var skírður í höfuðið á Walt Whitman, sem er af mörgum talinn eitt áhrifamesta skáld sem bandaríkin hafa átt. Faðir Walt, Victor Rostowsky tók þátt í rússnesku sósíalistahreyfingunni sem ungur maður og gaf hann út vinstri sinnað dagblað úr kjallara heimilis síns þar sem krafist var að Nikulási II keisara yrði steypt úr stóli. Árið 1904 þá aðeins 18 ára gamall sigldi Victor um borð á skipi frá heimabæ sínum Odessa til Glasgow og þaðan til New York, þar sem hann settist að og "amerískaði" eftirnafn sitt í Rostow. Þann 22. október 1912 giftist hann Lillian Helman, hæfileikaríkri dóttur rússneskra gyðinga innflytjenda sem þráðu að fara í háskóla, en þar sem fjölskylda hennar var of fátæk til að hafa efni á háskólanámi, hvatti hún syni sína til að afla sér æðri menntunar sem hún vildi sjálf. Foreldrar Rostow fylgdust grannt með atburðum í Rússlandi og Rostow rifjaði síðar upp mikilvæga stund í lífi hans sem unglingur þegar foreldrar hans buðu hópi gyðinga sósíalista í kvöldverð ásamt manni sem starfaði sem innkaupafulltrúi rússnesku Sovétríkjanna. Sambandssósíalíska lýðveldið. Eftir matinn minntist Rostow að faðir hans sagði: "Þessir kommúnistar tóku yfir tsarlögregluna og gerðu hana verri. Tsarlögreglan ofsótti pólitíska stjórnarandstöðu en snerti aldrei fjölskyldur þeirra. Þetta fólk snertir fjölskyldur líka. Ekkert gott mun koma út úr því".

Námsferill 
Walt gekk í Yale háskóla og fékk B.A. gráðu árið 1936. Eftir útskrift hélt Rostow áfram námi sínu, fyrst sem Rhodes-fræðimaður við Baillol College, Oxford háskóla, árin 1936-1938, og síðar sem framhaldsnemi við Yale háskóla, árin 1938-1940. Eftir að hafa hlotið Ph.D. í hagfræði frá Yale háskóla árið 1940 kenndi Rostow í eitt ár sem kennari í hagfræði við virta Columbia háskólann.

Starfsferill 
Eftir að Bandaríkin lýstu yfir stríði á hendur Japan í kjölfar árásinnar á Perluhöfn í desember 1941, og blönduðu sér þar með í seinni heimsstyrjöldina, hóf Rostow störf fyrir OSS sem var þá undir forystu William Joseph Donovan Í verkahring Rostow var meðal annars að velja skotmörk fyrir bandarískar sprengjuárásir. 

Að seinni heimstyrjöldinni lokinni kenndi hann bandaríska sögu í eitt ár við Cambridge háskóla og Oxford háskóla í Englandi. Hann tók svo við stöðu prófessors í hagsögu (e. economic history) við Tækniháskólann í Bandaríkjunum, betur þekktur sem Mississippi Institute of Technology, og sinnti því starfi frá árunum 1950 til 1961. Það var einmitt þar sem hann skrifaði sína merkustu bók, The Stages of Economic Growth. Rostow var skipaður í stöðu aðstoðarmanns þjóðaröryggisráðgjafa (e. deputy national security advisor) af John F. Kennedy, forseta Bandaríkjanna, árið 1961 en hann gerðist síðan forseti State Department‘s Policy Planning Council innan árs og hélt þeirri stöðu til ársins 1966. Þá skipaði Lyndon B. Johnson, forseti Bandaríkjanna á þeim tíma, hann í stöðu þjóðaröryggisráðgjafa en þar var hann ábyrgur fyrir stefnumyndun Bandaríkjanna í Víetnam- stríðinu. Stefnumyndun og hlutverk Bandaríkjanna í Víetnam-stríðinu breyttust mikið frá upphafi stríðsins árið 1955 og fram til að því lauk árið 1973.

Aðkoma að Víetnam stríðinu 
Kenningar Walter um efnahagsþróun og forsetatíð Lyndon B. Johnson áttu sinn þátt í því að móta stefnu og hlutverk Bandaríkjanna, sem byggðist á þeirri trú að efling efnahagsþróunnar og pólitískur stöðuleiki í Suður-Víetnam myndi vinna gegn aðdráttarafli kommúnismans og koma í veg fyrir útbreiðslu uppreisnarmanna undir forystu Viet Kong og fylgjendahóps þar í Norður-Víetnam. Nokkrir lykilþættir stefnunnar sem Rostow þróaði og var síðan hrint í framkvæmd af Johnson voru meðal annars nútímavæðingarkenningin hans sem lagði til að samfélög gengu í gegnum stig hagvaxtar og færðust frá hefðbundnum samfélögum til nútímasamfélaga. Það sem hugmyndin á bakvið kenninguna var að með eflingu efnahagsþróunnar gætu samfélög orðið stöðugri og minna viðkvæm gagnvart áhrifum kommúnisma. 

Efnahags- og hernaðaraðstoð, þar sem að Bandaríkin veittu ríkisstjórn Suður-Víetnam umtalsverðan hernaðarlegan stuðning sem ásamt hernaðarlegum stuðningi sem faldi í sér fjármagn til uppbyggingar innviða. Bandaríkin studdu áætlun þar sem sveitaþorp voru flutt og víggirt til að vernda þau gegn áhrifum frá Víet Kong með það að huga að vinna tryggð landsbyggðarfólks með bættum lífskjörum og öryggi. Borgaralegur rekstur og byltingarkenndur þróunarstuðningur (CORDS) var alhliða áætlun miðuð að því að samræma og innleiða ýmsa þætti bandarísku stefnunnar svo sem borgaraleg málefni og dreifbýlisþróunaraðgerðir. Bandaríkjamenn fóru einnig í herferð með það að sjónarmiði að vinna hug og hjörtu víetnömsku þjóðarinnar með bætingu lífsgæða, veitun menntunar og heilbrigðisþjónustu, með það til hliðar að draga úr stuðningi við Víetkong.

Auk þessara kenninga og herferða sem Bandaríkin fóru í með Walt Rostow og Lyndon B. Johnson í forystu, fjölgaði Johnson bandarískum hermönnum sem sendir voru til Víetnam til stuðnings við hersveitir Suður-Víetnams ásamt þess að stunda umfangsmiklar sprengjuherferðir gegn Norður-Víetnam til að veikja getu norðursins til að styðja Víet Kong og þrýsta til samningaviðræðna.

Þrátt fyrir þessa viðleitni reyndist Víetnamstríðið vera langdregið og kostnaðarsamt og náðu áætlanir Walt og Johnson ekki upphaflegum markmiðum sínum. Árið 1973 drógu Bandaríkjamenn að lokum herlið sitt frá Víetnam og árið 1975 lauk stríðinu með sameiningu Víetnam undir stjórn kommúnista þrátt fyrir tilraunir Rostow og Johnson að koma í veg fyrir þau endalok.

Framlag til hagfræðinnar

Þrepakenningin 
Þrepakenningin (e. Rostow‘s stages of growth) er hagfræðilegt líkan sem reynir að útskýra hvernig efahagslegur vöxtur allra samfélaga á sér stað. Rostow þrepaskiptir efnahaslegum vexti þjóða og samfélaga í fimm þrem. Þau eru: 

1.     Hefðbundið samfélag (e. Traditional society)

2.     Forsendur flugtaks (e. Preconditions for take-off)

3.     Flugtak (e. Take-off)

4.     Leiðin til þroska (e. Drive to maturity)

5.     Öld neyslu í tonnavís (e. Age of High mass consumption)

Rostow hélt því fram að þjóðir fari þessi þrep á nokkuð línulegan máta og setti fram skilyrði sem væru líkleg til þess að eiga sér stað á hverju þrepi. Þau eru fjárfesing, neysla og félagslegur tíðarandi (e. social trend). Ekki er öruggt að allir þessir þættir komi við sögu á hverju þrepi og jafnramt er mismunandi eftir þjóðum, og jafnvel svæðum, hversu löngum tíma þær dvelja á hverju þrepi og tími breytingaskeiðsins er misjafn.

Í líkani Rostow talar hann um efnahagslegt flugtak sem mikilvægan þátt í vexti þjóða. En það þarf upphaflega að byggjast á nokkrum vel völdum atvinnugeirum. Þar finnur hann sameiginlegan grundvöll með David Ricardo og kenningum hans um hlutfallslega yfirburði en á sama tíma fer hann á skjön við kenningar Karl Marx um efnahagslega sjálfbærni þjóða.

Þáttaka í opinberu lífi 
Walt Rostow hóf störf hjá bandaríska utanríkisráðuneytinu árið 1945 og gegndi upphaflega stöðu aðstoðaryfirmanns deildarinnar í þýsk-austurrískum málum. Síðar lagði hann sitt af mörkum til að búa til Marshall-áætlunina (e. Marshall law). Rostow byrjaði að semja ræður fyrir Dwight Eisenhower forseta árið 1958.

Kennedy-stjórnin 
Í kosningabaráttunni 1960 var Rostow lykilráðgjafi í utanríkisstefnu frambjóðanda demókrata, John F. Kennedy en þeir höfðu þekkst síðan 1958. Í kosningabaráttu Kennedy var Rostow á bak við eftirminnilegt kosningaslagorð Kennedys: „Let's Get This Country Moving Again“ og „The New Frontier“. Frá því um miðjan fimmta áratuginn hafði Kennedy lagt mikla áherslu á utanríkisstefnu og ástríðu fyrir því að sigra kalda stríðið. Sem forseti, deildi Kennedy trú Rostow á getu Bandaríkjanna til að endurmóta þróunarlönd í líkingu við Bandaríkin. Þetta sjónarmið sýndi sig í verkefnum eins og að efla hagvöxt og koma í veg fyrir byltingar í Suður Ameríku. Þessi áhersla varð sérstaklega mikilvæg fyrir Kennedy-stjórnina í kjölfar misheppnaðrar tilraunar hennar til að stöðva byltingarstjórn Fidels Castro í Kúbu. 

Fyrir framlag sitt til Kennedy-stjórnar var Rostow skipaður aðstoðar ráðgjafi McGeorge Bundy, þjóðaröryggisráðgjafa Kennedys. Hann beindi augum sínum fljótt að Víetnam, sem seint á fimmta áratugnum var oft litið á sem tækifæri til að sýna áhrif Bandaríkjanna á þróunarlönd. Rostow var staðfastur í þeirri trú að beita hervaldi til að berjast gegn uppreisnarmönnum og koma í veg fyrir kommúnismabyltingu. Hann hélt því fram að það gæti skapað tímabundna erfiðleika sem gætu gagnast kommúnistahreyfingum, sem þyrfti að berjast gegn.

Árið 1961 í oktbóber mat Rostow, ásamt Maxwell D. Taylor hvernig ástandið væri í Víetnam. Þeir lögðu til að skipt yrði úr ráðgefandi hlutverki í "takmarkað samstarf" við Víetnam. Þeir einnig mæltu með aukinni efnahagsaðstoð og stungið var upp á því að senda 8.000 bandaríska hermenn á vettvang. Þó að flestar tillögur þeirra hafi verið samþykktar, var tillaga bardagahersins það ekki.

Johnson-stjórnin 
Rostow hélt áfram að vinna fyrir Lyndon B. Johnson forseta eftir að Kennedy var myrtur. Kenningar Walter um efnahagsþróun og forsetatíð Lyndon B. Johnson áttu sinn þátt í því að móta stefnu og hlutverk Bandaríkjanna, sem byggðist á þeirri trú að efling efnahagsþróunar og pólitískur stöðuleiki í Suður-Víetnam myndi vinna gegn aðdráttarafli kommúnismans og koma í veg fyrir útbreiðslu uppreisnarmanna undir forystu Viet Kong og fylgjendahóps þar í Norður-Víetnam. Nokkrir lykilþættir stefnunnar sem Rostow þróaði og hrint í framkvæmd af Johnson voru meðal annars nútímavæðingar kenningin hans sem lagði til að samfélög gengu í gegnum stig hagvaxtar og færðust frá hefðbundnum samfélögum til nútímasamfélaga. Það sem hugmyndin á bakvið kenninguna var að með eflingu efnahagsþróunnar gætu samfélög orðið stöðugri og minna viðkvæm gagnvarp áhrif kommúnisma.

Bandaríkin veittu ríkisstjórn Suður-Víetnam talsverðan hernaðarlegan stuðning sem faldi í sér fjármagn til uppbyggingar innviða. Bandaríkin studdu áætlun þar sem sveitaþorp voru flutt og víggirt til að vernda þau gegn áhrifum frá Víet Kong. Borgaraleg rekstur og byltingarkenndur þróunarstuðningur (CORDS) var alhliða áætlun miðuð að því að samræma og innleiða ýmsa þætti bandarísku stefnunnar svo sem borgaraleg málefni og dreifbýlisþróunaraðgerðir. Bandaríkjamenn fóru einnig í herferð með það að sjónarmiði að vinna hug og hjörtu víetnömsku þjóðarinnar með bætingu lífsgæða, veitun menntunar og heilbrigðisþjónustu, með það til hliðar að draga úr stuðningi við Víet Kong.

Auk þessara kenninga og herferða sem Bandaríkin fóru í með Walt Rostow og Lyndon B. Johnson í forystu, fjölgaði Johnson bandarískum hermönnum sem sendir voru til Víetnam til stuðnings við hersveitir Suður-Víetnams ásamt þess að stunda umfangsmiklar sprengjuhefðir gegn Norður-Víetnam til að veikja getu norðursins til að styðja Víet Kong og þrýsta til samningaviðræðna.

Þrátt fyrir þessa viðleitni reyndist Víetnamstríðið vera langdregið og kostnaðarsamt og náðu áætlanir Walt og Johnson ekki upphaflegum markmiðum sínum. Árið 1973 drógu Bandaríkjamenn að lokum herlið sitt frá Víetnam og árið 1975 lauk stríðinu með sameiningu Víetnam undir sjtórn kommúnista þrátt fyrir tilraunir Walt og Johnson að koma í veg fyrir þau endalok.

Tilvísanir

Bandarískir hagfræðingar
Þjóðaröryggisráðgjafar Bandaríkjanna