Vilfredo Pareto
Vilfredo Pareto fæddur Federico Vilfredo Damaso Pareto (15. júlí 1848 – 19. ágúst 1923) var ítalskur verkfræðingur, félagsfræðingur og hagfræðingur. Framlög Pareto til hagfræðinnar voru margvísleg, þar á meðal rannsóknir á tekjudreifingu og efnahagslegri hagkvæmni. Pareto var lærisveinn Léon Walras og tók við stöðu hans sem prófessor í hagfræði við Lausanne háskóla í  Sviss, og er því oft kenndur við Lausanne-skólann í hagfræði.

Ævi og störf 
Pareto fæddist í París en ólst upp á Ítalíu frá 1852. Faðir hans var ítalskur markgreifi sem hafði flúið Ítalíu vegna stjórnmálaskoðana sinna fyrir tíð Pareto. Móðir hans var frönsk. Pareto nam bókmenntir, verkfræði og stærðfræði á Ítalíu. Innsýn hans og þekking á verkfræði og verkfræðilegu jafnvægi í aflfræði höfðu áhrif á hagfræðikenningar hans.

Á áratugunum 1870 og 1880 starfaði Pareto í viðskiptum og iðnaði. Hann tók virkan þátt í þjóðfélagsumræðunni og skrifaði í anda frjálslyndisstefnunnar. Hann nam hagfræði hjá Walras, einum af upphafsmönnum jaðargreiningar og  nýklassískrar hagfræði. Auk rita um hagfræðileg málefni skrifaði Pareto töluvert um félagsfræði og eru framlög hans til félagsfræði síst minni en til hagfræði. Kenningar Pareto í félagsfræði teljast til fyrstu vísindalegu kenninganna í greininni, en þær gengu út á að þjóðfélagsþróun einkenndist ekki af línulegri þróun, heldur endurtæki hún sjálfa sig í ferli hringrásar (e. Social Cycle Theory.)

Meðal helstu rita Pareto voru Cours d’economie politique sem kom út á árunum 1896-1897 og fjallaði um tengingu náttúruvísinda og hagfræðinnar. Bókina Manual of Political economy gaf hann út árið 1906 sem varð síðar grunnur að velferðarhagfræði í jafvægiskenningunni (e. general equilibrium theory).

Pareto hagkvæmni 
Pareto-hagkvæmni, (e. Pareto optimality eða Pareto efficiency) á sér stað þegar enginn einn aðili getur hagnast án þess að nokkur annar tapi á móti. Með öðrum orðum, telst Pareto-hagkvæmni hafa verið náð þegar öll viðskipti markaðarinns eru hagstæð og ekki er hægt að stunda viðskipti sem gagnast einum án þess að skaða aðra.

Almenna jafnvægislíkanið (e. General equilibrium model) 
Við gerð Pareto-hagkvæmninnar studdist Pareto við stærðfræðilega aðferðarfræði Walras í hagfræðilegum rökleiðslum sínum þegar hann nýttist við stærðfræðilega greiningu hans á framboði og eftirspurn, auk þess þróaði hann eigin kenningar um eftirspurn neytanda á markaði. Pareto byggði á módeli Walras og sýndi fram á að frjáls samkeppni skilaði hámarks-velferð og hámarksskilvirkni.

Kenning um eftirspurn (e. Theory of demand) 
Kenning Pareto um eftirspurn neytenda gengdi lykilhlutverki í líkani hans um almennt jafnvægi.

Tilvist, sérstaða og stöðugleiki jafnvægis (e. Existence, Uniqueness, and Stability of Equilibrium) 
Pareto, líkt og Walras, notaði samlagningaraðferð til að lýsa líkaninu sínu um almennt jafnvægi og jafnvægi í samkeppnismarkað. Hann hélt því fram að jafnvægi væri til staðar þegar fjöldi jafna jafngildir fjölda óþekktra. Hann fjallaði einnig um hvernig hagkerfið færist í átt að jafnvægi undir áhrifum hugmyndum Walras um tatonnment ferlið.

Frumkvöðullinn (e. The Entrepreneur) 
Pareto skoðaði hlutverk spákaupmanna og frumkvöðla í að miðla verði og auðvelda umbreytingu á sparnaði og fjárfestingavörum. Hann lýsti því hvernig frumkvöðlar gera mistök í framleiðsluákvörðunum og breyta ítrekað hagnaðarmarkmiðum sínum, sem leiðir til vegartryggða leiðréttinga.

Velferðarhagfræði (e. Welfare Economics) 
Pareto studdi þá hugmynd að frjáls samkeppni skapi hámarksvelferð fyrir samfélög og lagði áherslu á að lítil breyting ætti að vera sumum viðunandi og öðrum óviðunandi til að hámarka notagildi sitt.

Tekjudreifing (e. Income Distribution) 
Pareto þróaði jöfnu sem lýsir tekjudreifingu og hélt því fram að hún fylgdi undirliggjandi lögmálum tengdum framleiðslu og auðlindarnotkun. Hann lagði til að stefna stjórnvalda gæti haft takmörkuð áhrif á tekjudreifingu, þá einna helst hagnýta tekjudreifingu.

Þekkt pareto jafnvægi er til dæmis vandamál fangans en þar er pareto jafnvægi þegar báðir aðilar játa/svíkja í stað þess að játa ekki.

Heimildir 

Ítalskir hagfræðingar