Eftirmarkaður
Eftirmarkaður er fjármálamarkaður þar sem verslað er með verðbréf sem þegar hafa verið gefin út og seld til upphaflegra kaupenda. Eftirmarkaður er aðgreindur frá frummarkaði (sem einnig er kallaður „frumsölumarkaður“) þar sem fyrsta útboð verðbréfa á sér stað (enska: inital public offering eða IPO). Á eftirmarkaði ganga ýmsar tegundir verðbréfa, sem þegar hafa verið gefin út, kaupum og sölu á milli fjárfesta, svo sem skuldabréf, hlutabréf og afleiður. Þá eru fjárfestar að kaupa verðbréf hver af öðrum, í stað þess að kaupa þau beint af útgefendum þeirra, eins og gert er á frummarkaði. Viðskipti á eftirmörkuðum fara gjarnan fram í kauphöllum.

Þar sem frjáls markaður er við lýði, er eftirmarkaður mikilvægur fyrir hagkvæma ráðstöfun fjármagns í hagkerfinu.

Saga eftirmarkaða 
Fyrsti skipulagði eftirmarkaðurinn fyrir skuldabréf, og þá sérstaklega ríkisskuldabréf, varð til í fjármálabyltingu Bretlands á fyrri hluta 18. aldar. Fyrr á öldum höfðu verðbréf ávallt verið frumstæð og óstöðluð. Í fjármálabyltingu Bretlands á 18. öld átti sér stað fyrsta kerfisbundna þróun verðbréfa í átt að meira greiðsluhæfi og skiptanleika, þar sem ríkið beitti sér fyrst fyrir því að öll verðbréf skyldu vera stöðluð og samræmd, en það var mikilvæg forsenda þess að skipulagður eftirmarkaður fyrir skuldabréf gat orðið til. Á þessum tíma varð einnig fyrst til skipulagður frummarkaður fyrir hlutabréf.

Fyrsti skipulagði eftirmarkaðurinn fyrir hlutabréf myndaðist hins vegar ekki fyrr en á síðari hluta 19. aldar, þegar síðari iðnbyltingin átti sér stað, og stór hlutafélög og fjölþjóðafyrirtæki urðu veigamikil í hagkerfunum á Vesturlöndum.

Skipulagður eftirmarkaður fyrir afleiður varð síðan ekki til fyrr en á síðari hluta 20. aldar, þegar tölvur og samskiptatækni fóru að umbylta fjármálum á heimsvísu. Tölvutækni var nauðsynleg til þess að sjá um þá flóknu útreikninga sem fylgja afleiðuviðskiptum, og á fullnægjandi hraða, sérstaklega þegar umfangsmikil viðskipti með afleiður fara fram á eftirmörkuðum.

Eftirmarkaður á Íslandi 
Ísland var lengi vel langt á eftir öðrum löndum hvað fjármálaviðskipti varðar. Það var ekki fyrr en með stofnun Kauphallar Íslands árið 1985, og síðan með EES-samningnum árið 1994, sem skipulagður eftirmarkaður fyrir verðbréf varð til á Íslandi. Í fyrstu fóru flest öll verðbréfaviðskipti fram á svokölluðum „búðarborðsmarkaði“ (enska: over-the-counter market, eða OTC), og það átti einnig við um viðskipti á frummarkaði. Við slíkar aðstæður þurfa einkaaðilar, sem standa í verðbréfaviðskiptum, að koma sér í beint samband sín á milli að eigin frumkvæði, í staðinn fyrir að viðskiptin fari fram á skipulögðum markaði, eins og í kauphöll. Líflegur eftirmarkaður varð því ekki til á Íslandi fyrr en á 10. áratugnum, en hann hafði orðið til áratugum áður, eða jafnvel öldum fyrr, í flestum öðrum iðnríkjum.

Tilvísanir

Heimildir 
 ACFE. (e.d.). Securities Fraud: Financial Markets and Investment Securities . Association of Certified Fraud Examiners. Skoðað þann 8. maí 2015.
 
 
 Hagfræðiorðasafn. (2010). 
 
 
 
  Cambridge University Press.

Tengt efni 
 Fjármálabyltingin
 Kauphöll
 Verðbréf

Fjármál
Viðskiptafræði