Laun og starfskjör embættismanna, ráðamanna og kjörinna fulltrúa á Íslandi
Á Íslandi eru laun og starfskjör embættismanna, ráðamanna og alþingismanna ákveðin í lögum, reglugerðum, kjarasamningum og starfsskilmálum. Laun eru háð mismunandi þáttum, sem innifela grunntímakaup, launaflokka, launastig og aðrar launaþætti. Starfskjör eru m.a. skilgreind með vinnutíma, fríi, veikindabótum og innstæðum í lífeyrissjóð. Laun og starfskjör hafa breyst yfir tímann í takt við efnahagsþróun, nýja kjarasamninga og stjórnmálalegar ákvarðanir.

Skilgreiningar á hugtökum

Laun og starfskjör embættismanna 
Embættismenn eru sérstaklega útnefndir starfsmenn ríkisins sem eru skipaðir í embætti af ráðherra eða forseta Íslands. Þeir gegna oftast mikilvægum og ábyrgum hlutverkum í stjórnsýslu ríkisins. Dæmi um embættismenn eru dómarar, sýslumenn, ríkissaksóknarar, ríkisendurskoðendur og forstöðumenn ríkisstofnana. Laun eru reiknuð út frá grunntímakaupi, launaflokki, launastigi og öðrum þáttum sem hafa áhrif á launin.

Starfskjörin felast m.a. í vinnutíma, orlofi, veikindabótum og lífeyrissjóði.
Laun embættismanna eru mismunandi eftir embætti, menntun, reynslu og ábyrgð. Sumir embættismenn fá laun samkvæmt sérákvæðum í lögum, svo sem forseti Íslands, ráðherrar og alþingismenn. Einnig eru til sérstakir samningar um launasetningu sumra embættismanna, svo sem dómarar og ríkisendurskoðendur.
Laun embættismanna eru birt á vef Stjórnarráðsins í sundurliðuðum töflum sem sýna heildarlaun sem gilda frá 1. júlí 2022. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert eftir hlutfallslegri breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins fyrir næstliðið almanaksár.

Tafla sem sýnir laun mismunandi embættismanna yfir árin

Laun og starfskjör sérstakir embættismenn 
Sérstakir embættismenn eru þeir sem starfa í ríkisþjónustu en eru ekki háðir beinum stjórnun frá ríkisstjórninni. Þeir eru skipaðir í starfið af Alþingi eða forseta landsins, en ekki af neinum ráðherra . Þeir hafa sjálfstæða stöðu og geta ekki verið fluttir eða sagt upp nema skv. lögum. Þeir hafa sérstakar skyldur og réttindi sem eru ákveðin í lögum. Til dæmis eru Seðlabankastjóri, Orkumálastjóri, forstjóri Samgöngustofu og forstjóri Umhverfisstofnunar sérstakir embættismenn.

Tafla sem sýnir mismunandi sérstakir embættismenn og launin sem þeir fá

Laun og starfskjör ráðamanna 
Ráðamenn eru þeir sem eru skipaðir í ráðherraembætti af forseta Íslands eftir tillögu forsætisráðherra. Ráðamenn eru ábyrgir fyrir stjórnsýslu ráðuneyta og annarra ríkisstofnana sem falla undir þeirra umsjón. Ráðamenn eru einnig meðlimir stjórnarráðsins og taka þátt í stjórnmálalegri ákvörðunartöku.

Laun ráðamanna voru ákveðin af kjararáði samkvæmt lögum nr. 47/2006, um kjararáð, sem voru brottfellt með lögum nr. 79/2019, um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð.

Kjararáð var óháð nefnd sem úrskurðar um laun og starfskjör þjóðkjörinna manna, dómara, ráðherra, ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands, forstöðumanna ríkisstofnana og annarra ríkisstarfsmanna sem ekki geta ráðist með samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu.

Laun ráðamanna eru nú reiknuð út frá grunnlaunum og einingum. Grunnlaun eru föst laun fyrir dagvinnu í samræmi við grunnmat starfs viðkomandi ráðherra. Einingar eru önnur laun sem starfinu fylgja, svo sem bónusar, staðaruppbætur og starfskostnaður. Laun ráðamanna eru birt á heimasíðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins fjarmalaraduneyti.is.

Laun og starfskjör ráðamanna hafa breyst yfir tímann eftir efnahagsþróun, kjarasamningum og stjórnmálalegum ákvarðanum.

  :  :  :

Ráðamenn sem eru skipaðir af Hæstarétti 

Lög nr. 79 27. júní 2019.

Ráðamenn sem eru skipaðir af ráðherra 

Lög nr. 79 27. júní 2019.

Kjörnir fulltrúar: Laun og starfskjör 
Tafla sýnir hvernig laun forseta Íslands hafa hækkað árin 2020-2023 
Tafla sýnir hvernig laun þingmanna hafa hækkað árin 2020-2023.

Aðrar greiðslur 
Tafla sýnir mismunandi greiðslur til þingmanns í ágúst 2022.

Hvernig eru launin reiknuð? 

Laun embættismanna, ráðamanna og kjörinna fulltrúa á Íslandi eru ákveðin með mismunandi hætti eftir stöðu þeirra. Hér er yfirlit yfir helstu aðferðir við launaákvarðanir:

 Laun forseta Íslands eru ákveðin í lögum um laun forseta Íslands, nr. 10/1990, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun forsætisráðherra og annarra ráðherra eru ákveðin í lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun alþingismanna og forseta Alþingis eru ákveðin í lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun dómara eru ákveðin í lögum um dómstóla, nr. 15/1998, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun æðstu embættismanna ríkisins eru ákveðin í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.

Tilvísanir 

Ríkisstofnanir