જાહેરાત એજન્સી
જાહેરાત એજન્સી અથવા એડ એજન્સી એ સેવાને લગતો કારોબાર છે, જે તેના ગ્રાહકોને જાહેરાતના સર્જન, આયોજન અને સંચાલન અંગે (અને ક્યારેક પ્રોત્સાહન ના અન્ય સ્વરૂપોમાં)ની સેવા પૂરી પાડે છે. આ એડ એજન્સી ગ્રાહકોથી સ્વતંત્ર છે અને ગ્રાહકોના નિર્માણો અથવા સેવાઓના વેચાણના પ્રયત્નોને બહારથી દ્રષ્ટિકોણ પૂરો પાડે છે.  આ એજન્સી તેના ગ્રાહકો માટે એકંદરે માર્કેટીંગ અને બ્રાન્ડીંગની વ્યૂહરચનાઓ અને વેચાણ વૃધ્ધિનું સંચાલન પણ કરી શકે છે.વિશિષ્ટ એડ એજન્સીના ગ્રાહકોંમાં ઉદ્યોગો અને કોર્પોરેશનો, બિન નફાકારક સંસ્થાઓનો અને સરકારી એજન્સીઓનો સંમાવેશ થાય છે.એજન્સીઓને જાહેરાત ઝુંબેશના નિર્માણની કામગીરી માટે પણ નિમી શકાય છે.

ઇતિહાસ 
લંડન ગેઝેટ ના અધિકારી જ્યોર્જ રેયનેલે, 1812માં લંડન, યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં જાહેરાત એજન્સીની સ્થાપના કરી હતી, જે પ્રથમ જાહેરાત એજન્સી હોવાનું મનાય છે. આ કૌટુંબિક ધંધો 'રેયનેલ એન્ડ સન' તરીકે 1993 સુધી ચાલુ રહ્યો હતો અને હવે ટીએમટી વર્લ્ડવાઇડ એજન્સી (યુકે અને આર્યલેન્ડ) બ્રાન્ડ ટીએંમપી  રેયનેલનો એક ભાગ છે.અન્ય એક જાહેરાત એજન્ટ લંડનમાં ચાર્લસ બાર્કર હતા અને જ્યારે તેણે વહીવટનો પ્રારંભ કર્યો ત્યારે 2009 સુધી તેમણે સ્થાપિત કરેલી પેઢી 'બાર્કર્સ' તરીકે વેપાર કરતી હતી. વોલ્નેય બી. પલમેરે પહેલી એમેરીકન જાહેરાત એજન્સી ફીલાડેલ્ફીયામાં 1850માં શરૂ કરી હતી. આ એજન્સીએ તેના ગ્રાહકો દ્વારા બનાવેલી જાહેરાતોને વિવિધ છાપાઓમાં મૂકી હતી.

"ફ્રોટોગ્રાફ, એમ્બ્રોઝટાઇપ અને ડાગ્યુરેઓટાઇપ્સનું સર્જન કર્યું હતું. તેની જાહેરાતો પહેલી એવી હતી કે જેમાંટાઇપફેસ અને ફોન્ટ પ્રકાશનની માહિતી અન્ય જાહેરાતો કરતા અલગ હતાં.તે સમયે બધા અખબારોમાં અગેટ અને ફક્ત એગટમાં જ સેટ કરવામાં આવતી હતી. મોટા અલગ ફોન્ટસના ઉપયોગ ઉત્તેજનાનું કારણ બન્યો હતો. સમાન વર્ષ બાદ રોર્બટ બોનરે પ્રથમ આખા પાનાની જાહેરાત ચાલુ કરી હતી.1864માં વીલીયમ જેમ્સ કારલ્ટોને ધાર્મિક મેગેઝીનોમાં જાહેરાતોની સ્પેસનું વેચાણ શરૂ કર્યુ હતું.જેમ્સ વોલ્ટર થોમ્પસન 1868 માં આ પેઢીમાં જોડાયા હતા. થોમ્પસન ઝડપથી તેમનો શ્રેષ્ઠ સેલ્સમેન બન્યો હતો, તેણે 1877માં કંપની ખરીદી લીધી અને જે આજની પ્રાચીન અમેરીકન એડર્વટાઇઝીંગ એજન્સી તરીકે ઓળખાય છે તેવી તે કંપનીનું નામ બદલીને  જેમ્સ વોલ્ટર થોમ્પસન કંપની કર્યુ હતું. જાહેરાત આપનારાઓ માટે જો કંપની સૂચિનો વિકાસ કરવાની તક આપે તો તેઓ વધુ સ્પેસનું વેચાણ કરી શકે છે તેવી તેમને પ્રતિતી થતા થોમ્પસને અગાઉ ક્રિયેટિવ ડિપાર્ટમેન્ટ તરીકે જાણીતી એવી જાહેરાતની કંપનીમાં લેખકો અને કલાકારોને કામે રાખ્યા હતા.  તેમને યુએસમાં "ફાધર ઓફ મોર્ડન મેગેઝીન એડવર્ટાઇઝીંગ" તરીકે સન્માનવામાં આવ્યા હતા.

જાહેરાત એજન્સીઓના પ્રકાર 
એડ એજન્સીઓ દરેક કદની હોય છે અને તેમાં એક કે બે -વ્યક્તિની દુકાન (જે મોટાભાગની કામગીરી કરવા માટે મુક્ત પ્રતિભાઓ પર મોટે ભાગે નિર્ભર રહેતા હતા), નાની થી મધ્યમપ્રકારની એજન્સીઓ, વિશાળ સ્વાવલંબી જેવી કે એસએમએઆરટી (SMART) અને ટીએએક્સઆઇ (TAXI), અને મલ્ટી-નેશનલ, મલ્ટી એજન્સી સંગઠન જેવી કે ઓમનીકોમ ગ્રુપ, ડબલ્યુપીપી (WPP) ગ્રુપ, પબ્લીસીસ, ઈન્ટરપબ્લીક ગ્રુપ ઓફ કંપનીઝ અને હવાસ એમ દરેકનો સમાવેશ થાય છે.

મર્યાદિત- સેવા આપતી જાહેરાત એજન્સીઓ 
કેટલીક જાહેરાત એજન્સીઓ જે તેઓ સેવા આપે છે તેમાં તેઓ રકમ અને સેવાને મર્યાદિત કરે છે.કેટલીક એજન્સીઓ સામાન્ય રીતે ફક્ત પાયાની એક અથવા બે સેવાઓ આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક એજન્સીઓ જે "સર્જનાત્મકતા"માં શ્રેષ્ઠ હોવા છતાં પણ વ્યૂહાત્મક જાહેરાત આયોજન સેવા પૂરી પાડે છે, જે જાહેરાતના સર્જનમાં તેમનો મુખ્ય રસ છે. એવી જ રીતે, કેટલીક "મીડીયા-બાઇંગ સર્વિસીઝ"  મીડીયા પ્લાનિંગ સેવા આપે છે પરંતુ મીડીયા ખરીદી, નિયુક્તિ,અને બીલીંગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.    

જ્યારે વિજ્ઞાપક મર્યાદિત- સેવા આપતી જાહેરાત એજન્સીનો ઉપયોગ કરવાનું પસંદ કરે છે, ત્યારે એ ખાસ માનવું જોઇએ કે કેટલીક જાહેરાતોનું આયોજન અને સંકલન જેવી પ્રવૃત્તિઓ નિયમિતપણે સંપૂર્ણ-સેવા આપતી જાહેરાત એજન્સી દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે. આમ, વિજ્ઞાપક કે જે મર્યાદિત-સર્વિસ એજન્સીઓનો ઉપયોગ કરે છે  સામાન્ય રીતે તે વ્યૂહાત્મક આયોજન કાર્યની મોટી જવાબદારી લે છે, જે સર્જનાત્મક તજજ્ઞો કે મીડિયા એજન્સીઓને વધુ વ્યૂહાત્મક દિશા સૂચવે છે અને આ વિશિષ્ટ એજન્સીઓના નિર્માણ પર વધુ નિયંત્રણના પ્રયત્નો કરે છે, જે તેમની વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ સુવ્યવસ્થિત છે અને સંકલિત છે તેની ખાતરી કરાવે છે.

સ્પેશ્યાલીસ્ટ એડર્વટાઇઝીંગ એજન્સીઓ (વિશિષ્ટ પ્રકારની જાહેરાત એજન્સીઓ)
સંપૂર્ણ સેવા પૂરી પાડતી, સામાન્ય પ્રકારની જાહેરાત કંપનીઓ ઉપરાંત એવી પણ એજન્સીઓ છે જે ખાસ પ્રકારની જાહેરાતમાં વિશિષ્ટતા ધરાવે છેઃ જેમાં ભરતી, હેલ્પ-વોન્ટેડ, મેડીકલ, ક્લાસિફાઇડ, ઔદ્યોગિક, નાણાકીય, સીધો પ્રતિભાવ, છુટક સેવા, યલો પેજીસ (ડિરેક્ટરી પ્રકારની સેવા), થિએટ્રીકલ/મનોરંજન, રોકાણ, મુસાફરી અને તેનાથી વધુનો સમાવેશ થાય છે. વિવિધ પ્રકારના કારણોસર કેટલાક ક્ષેત્રોમાં વિશિષ્ટતા જોવા મળે છે. ભરતી અંગેની જાહેરાતોમાં ઘણીવાર, ઉદાહરણ તરીકે, વિશિષ્ટ માધ્યમો અથવા માધ્યમોનો ઉપયોગ સામેલ છે, જેમાં સામાન્ય પ્રકારની એજન્સીમાં સામાન્ય રીતે જોવા નહી મળતી જાણકારી અને કુશળતાની જરૂર પડે છે. અન્ય કિસ્સાઓમાં, જેમ કે મેડીકલ અથવા ઔદ્યોગિક જાહેરાતમાં વિષય ટેક્નીકલ છે અને તેમાં લેખકો અને કલાકારોને તેના વિશે અર્થપૂર્ણ જાહેરાત સંદેશો લખવાના ઉદ્દેશથી તાલિમ લેવાની જરૂર પડે છે. આ પ્રકારની વિશિષ્ટ જાહેરાત એજન્સીઓ પણ સામાન્ય રીતે "સંપૂર્ણ સેવા" વાળી હોય છે, જેમાં તેઓ તેમની વિશિષ્ટતા ક્ષેત્રે મૂળભૂત જાહેરાત એજન્સીની સેવા તો પૂરી પાડે જ છે પરંતુ, તે ઉપરાંત તેમની વિશિષ્ટતાના ક્ષેત્ર સાથે સંબંધિત ગૌણ જાહેરાત સેવા પણ પૂરી પાડે છે.

ઇન-હાઉસ એડર્વટાઇઝીંગ એજન્સીઓ 
કેટલાક વિજ્ઞાપકોનું માનવું છે કે તેઓ બહારની એજન્સી દ્વારા જે દર વસૂલવામાં આવશે તેના કરતા ઓછા દરે તેઓ તેમની જાતને આ પ્રકારની સેવા પૂરી પાડી શકશે.

ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓ 
ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓ    વેબડીઝાઇન / વિકાસ,  સર્ચ એન્જીન માર્કેટીંગ  , ઇન્ટરનેટ  જાહેરાત / માર્કેટીંગ, અથવા  ઇ-બિઝનેસ / ઇ-કોર્મસ સલાહના મિશ્રણ દ્વારા પોતાને અલગ કરી શકે છે. પરંપરાગત જાહેરાત એજન્સીઓને સંપૂર્ણ ઇન્ટરનેટને સ્વીકારી લીધું તે પહેલા ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓએ ઉચ્ચ સ્તર સુધી વિકસી હતી. વ્યાપક શ્રેણીની સેવાઓ પૂરી પાડતી કેટલીક ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓ ભારે ઝડપથી વિકસી હતી. જોકે, કેટલીક એજન્સીઓ બદલાતી જતી બજાર પરિસ્થિતિઓને કારણે ઝડપથી નીચે પણ આવી ગઇ હતી. આજે, અત્યંત સફળ ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓને કંપની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે ડિજીટલ સ્પેસ માટે વિશિષ્ટ જાહેરાત અને માર્કેટીંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. ડિજીટલ સ્પેસને જે તે મલ્ટીમીડિયા-ધરાવતી ઇલેક્ટ્રોનિક ચેનલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેથી વિજ્ઞાપકોનાં સંદેશા જોઇ શકાય અથવા સાંભળી શકાય. "ડીજિટલ સ્પેસ"નો અર્થ ઇન્ટરનેટ, કીઓસ્ક, સીડી-રોમ, ડીવીડી, અને જીવનશૈલીના સાધનો (આઇપોડ, પીએસપી, અને મોબાઇલ) તેવો થાય છે. ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓ સામાન્ય રીતે જાહેરાત એજન્સીઓની જેમ કાર્ય કરે છે, જોકે તેઓ ફક્ત ને ફક્ત ઇન્ટરએક્ટીવ જાહરાત સેવાઓ પર કેન્દ્રીત કરે છે. તેઓ વ્યૂહરચના, સર્જન, ડિઝાઇન, વીડીયો ,વિકાસ, પ્રોગ્રામિંગ (ક્ષણિક અને તે સિવાય), કામે લગાડવાની ક્રિયા, સંચાલન અને હેવાલની પરિપૂર્ણતા જેવી સેવાઓ પૂરી પાડે છે. ઘણી વખત, ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓ આવી સેવાઓ પણ પૂરી પાડે છે: જેમ કે ડિજીટલ લીડ જનરેશન, ઇન્ટએક્ટીવ માર્કેટીંગ અને સંદેશાવ્યવહાર વ્યૂહરચના, શ્રેષ્ઠ માધ્યમ ઝુંબેશો, ઇન્ટરએક્ટીવ વીડીયો બ્રાન્ડ અનુભવો, વેબ 2.0 વેબસાઇટ ડિઝાઇન અને વિકાસ, ઇ-લર્નિંગ ટુલ્સ, ઇમેઇલ માર્કેટીંગ, એસઇઓ/એસઇએમ સેવાઓ, પીપીસી સંગઠિત સંચાલન, સૂચિ સંચાલન સેવાઓ, વેબ એપ્લિકેશન વિકાસ, અને એકંદર ડેટા મઇનીંગ અને આરઓઆઇ મૂલ્યાંકન. 

ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓમાં તાજેતરમાં થયેલા વધારા માટે વેબ-બેજ સોશ્યલ નેટર્વકીંગ અને સામાજિક સાઇટોની વધતી જતી લોકપ્રિયતા જાહેર જનતાને કારણભૂત માની શકાય. માયસ્પેસ (MySpace), ફેસબુક (Facebook) અને યૂટ્યૂબ (YouTube) જેવી સાઇટોના સર્જન બજારના ઉત્સાહને વેગ આપ્યો છે, કેમ કે કેટલીક ક્રિયાત્મક એજન્સીઓએ તેઓ ઓફર કરી રહેલ અનેક સેવાઓમાંની એક તરીકે વ્યક્તિગત અને કોર્પોરેટ સમુદાયની સાઇટને પણ ઓફર કરવાનો પ્રારંભ કર્યો છે. અત્યારે એ કહેવું ઘણું જ વહેલું ગણાશે કે એજન્સીઓ ગ્રાકના આરઓઆઇ (ROI)ને ચલણમાં રૂપાંતરીત કરવા માટે આ માર્કેટીંગના પ્રકારનો કેવી રીતે ઉપયોગ કરશે, પરંતુ તમામ નિશાનીઓ ઓનલાઇન નેટવર્કીંગ સામે ઇશારો કરે છે કેમ કે બ્રાન્ડ માર્કેટીંગનું ભવિષ્ય અને ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા બ્રાન્ડ સંદેશાવ્યવહાર અને માર્કેટીંગ વ્યૂહરચનાની કરોડરજ્જુ છે. સામાજિક નેટવર્કીંગ વિસ્ફોટને કારણે, નવા પ્રકારની કંપનીઓ પ્રતિષ્ઠા સંચાલન કરી રહી છે. જો કંપનીને ઓનલાઇન નુક્શાન નિયંત્રણની જરૂર હોય તો આ પ્રકારની એજન્સી ખાસ કરીને અગત્યની છે. જો ગ્રાહક અસંતુષ્ટ થાય તો, સામાજિક નેટવર્કીંગ સાઇટો દ્વારા કેંપનીની પ્રતિષ્ઠાને નુક્શાન પહોંચાડવાનું સરળ છે.  માહિતી કેટલી ઝડપથી ફેલાતી હોવાથી કોઇ પ્રકારની અફવા, ગુસપુસ અથવા નકારાત્મક ઓનલાઇન અખબારી માહિતી પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવાનું સંપૂર્ણપણે જરૂરી છે.

સર્ચ એન્જિન એજન્સીઓ એચજે
પાછળથી પે પર ક્લિક (પીપીસી) અને (એસઇઓ) સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટીમાઇઝેશન કંપનીઓને કેટલાક દ્વારા 'એજન્સીઓ' તરીકે વર્ગીકૃત્ત કરવામાં આવી છે, કેમ કે તેઓ માધ્યમોનું સર્જન કરે છે અને માહિતી આધારિત (અથવા કેટલાક સર્ચ (શોધ)માર્કેટીંગમાં છાપ આધારિત) જાહેરાતોનો અમલ કરે છે.  સંબંધિત રીતે આ નવિન ઉદ્યોગ છે, જે 'એજન્સી' શબ્દને અપનાવવામાં ધીમો છે, જોકે જાહેરાતો (માહિતી અથવા છાપ)ના સર્જન અને માધ્યમ ખરીદી સાથે તેઓ ટેક્નીકલી રીતે જ 'જાહેરાત એજન્સીઓ' તરીકે માન્ય ઠર્યા છે.

સામાજિક માધ્યમ એજન્સીઓ 
સામાજિક માધ્યમ  એજન્સીઓ વિવિધ માધ્યમ પ્લેટફોર્મ જેમ કે બ્લોગ્સ, સામાજિક નેટવર્કીંગ સાઇટ્સ, ક્યુએન્ડએ સાઇટ્સ, ચર્ચામંચો, માઇક્રોબ્લોગ્સ વગેરે પર બ્રાન્ડના પ્રોત્સાહન માટેની વિશિષ્ટતા ધરાવે છે. સામાજિક માધ્યમ એજન્સીઓની અગત્યની સેવાઓ છે:
 સામાજિક માધ્યમ માર્કેટીંગ
 ઓનલાઇન પ્રતિષ્ઠા સંચાલન

આરોગ્યસંભાળ (હેલ્થકેર) કોમ્યુનિકેશન્સ એજન્સીઓ  
હેલ્થકેર કોમ્યુનિકેશન્સ એજન્સીઓ હેલ્થકેર અને લાઇફ સાયન્સ ઉદ્યોગો માટે વ્યૂહાત્મક સંદેશાવ્યવહાર અને માર્કેટિંગ સેવાઓમાં પારંગત હોય છે. આ એજન્સીઓ  યુ.એસ. ફુડ અને ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (એફડીએ) અને ઇન્ડસ્ટ્રી ગ્રુપ માર્ગદર્શિકા, જેમાં એડવામેડ (ADVAMED)અને ફાર્મા (PHARMA)નો સમાવેશ થાય છે. તેના દ્વારા ફરજિયાત બનાવેલ કડક લેબલીંગ અને માર્કેટીંગ માર્ગદર્શિકાની સમજણ મારફતે પોતાની જાતને અલગ પાડે છે.નોંધપાત્ર ઉદાહરણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: દૂદનીક

મેડીકલ એજ્યુકેશન એજન્સીઓ
મેડિકલ શિક્ષણ એજન્સીઓ હેલ્થ કેર અને લાઇફ સાયન્સ ઉદ્યોગો માટે શૈક્ષણિક સામગ્રીનું સર્જન કરવામાં પારંગત છે. ખાસ કરીને આ એજન્સીઓ એક કે બે ક્ષેત્રોમાં વિશિષ્ટતા ધરાવે છે:

પ્રોત્સાહક એજ્યુકેશન  - પેદાશ અથવા ઉપચાર આપવા માટે શિક્ષણ અને તાલિમ સામગ્રીઓ સાથે જોડાયેલ  છે. 
હાલમાં સેવા આપી રહેલા ડૉક્ટર અને મેડિકલ વ્યાવસાયિક શિક્ષણ માટે નિર્મિત શિક્ષણ અને તાલિમ સામગ્રીને  ચાલુ મેડીકલ એજ્યુકેશને પ્રમાણિત કરી છે.

અન્ય એજન્સીઓ
જ્યારે જાહેરાત એજન્સીઓનું અસ્તિત્વ ન હતું ત્યારે એન્ટપ્રાઇઝ ટેકનોલોજી એજન્સીઓ  ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓ દ્વારા અપાતી સાથે અન્ય વિશિષ્ટ સેવાઓ  પૂરી પાડતી હતી તેવી ખાસ સેવાઓનો પેટાભાગ જાહેરાત એજન્સીઓ સાથે કામ કરીને પૂરી પાડતી હતી:  વેબ 2.0 વેબસાઇટ ડિઝાઇન અને વિકાસ, સૂચિ સંચાલન વ્યવસ્થા, વેબ એપ્લીકેશન ડેવલોપમેન્ટ, અને વેબ માટે અન્ય આકર્ષક ટેકનોલોજી ઉકેલો, મોબાઇલ ડીવાઇસીસ અને વિકસતા પ્લેટફોર્મ્સ. વિદ્યાર્થી દ્વારા ચલાવાતી જાહેરાત એજન્સી મોડેલ, જે મુખ્યત્વે યુનિર્વસીટી વર્ગખંડોની બહાર અથવા વિદ્યાર્થી જુથ દ્વારા ચલાવાય છે. જે ગ્રાહકોને શૈક્ષણિક તકના વિનિમયમાં મફત જાહેરાત સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

એજન્સી વિભાગો

સર્જનાત્મક ડિપાર્ટમેન્ટ
જે લોકો ખરેખર જાહેરાતો બનાવે છે તેઓ જાહેરાત એજન્સીઓના હાર્દનું સર્જન કરે છે.આધુનિક જાહેરાત એજન્સીઓ સામાન્ય રીતે તેમના કોપીરાઇટર્સ અને આર્ટ ડાયરેક્ટર્સનું સર્જનાત્મક જૂથ રચે છે.સર્જનાત્મક જૂથ કાયમી ભાગીદારી અથવા પ્રોજેક્ટ દર પ્રોજેક્ટના ધોરણે રચાયેલ હોય છે.આર્ટ ડાયરેક્ટર અને કોપીરાઇટર ક્રીએટીવ ડાયરેક્ટરને અહેવાલ આપે છે, જે સામાન્ય રીતે વિવિધ વર્ષોનો અનુભવ ધરાવતો સર્જનાત્મક કર્મચારી હોય છે. જોકે કોપીરાઇટર્સ પાસે તેમના જોબ ટાઇટલમાં  "લખાણ" નામનો શબ્દ હોય છે, અને આર્ટ ડાયરેક્ટર પાસે "કળા" નામનો શબ્દ હોય છે, એક આવશ્યક રીતે શબ્દો લખી શકતા નથી અને બીજા ચિત્ર દોરે છે; બંને યોજના રજૂ કરવા માટે સર્જનાત્મક વિચારોનું નિર્માણ કરે છે. (જાહેરાત અથવા ઝુંબેશનો ચાવીરૂપ સંદેશ) સર્જનાત્મક વિભાગ તેમના વિચારો વિકસાવવા અને અમલી બનાવવા માટે ડિઝાઇન અથવા પ્રોડક્શન સ્ટુડિયોની બહાર કામ કરે છે. સર્જનાત્મક વિભાગ   પ્રોડક્શન આર્ટીસ્ટોને એન્ટ્રી-લેવલ પદ પર નોકરીએ રાખી શકે છે તેમજ કામગીરી અને જાળવણી માટે પણ ઓપરેશન અને મેઇનટેનન્સ કામે રાખી શકે છે. સર્જનાત્મક પ્રક્રિયા જાહેરાત પ્રક્રીયાના અત્યંત અગત્યના ભાગનું નિર્માણ કરે છે.

હિસાબી (એકાઉન્ટ) સેવાઓ  
ગ્રાહકો સાથે બન્ને પક્ષકારો વતી વાતચીત કરવા માટ એજન્સીઓ એકાઉન્ટ એક્ઝિક્યુટિવની નિમણૂંક કરે છે. એકાઉન્ટ એક્ઝિક્યુટિવ્સે ગ્રાહકની જરૂરિયાતોથી પૂરતી રીતે સતર્ક રહેવાની જરૂર પડે છે અને તે અનુસાર એજન્સીના કર્મચારીઓને સુચના આપે તેવી ઇચ્છા રાખવામાં આવે છે અને તેણે ગ્રાહકને અપાયેલી એજન્સીની ભલામણો પર ગ્રાહકની સંમતિ લેવી જોઇએ.  ગ્રાહકોને સેવા આપતા લોકોમાં સર્જનાત્મકતા અને માર્કેટીંગ અંગેનું ઊંડુ જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે.તેઓ દરેક ક્ષેત્રે તજજ્ઞો સાથે ગાઢ રીતે કામ કરે છે.

માધ્યમ સેવાઓ 
માધ્યમ સેવા  વિભાગ કદાચ જાણીતો ન પણ હોય, પરંતુ તેના કર્મચારીઓ એવા લોકો છે જેઓ વિવિધ સર્જનાત્મક માધ્યમોના સપ્લાયરો સાથે સંપર્કો ધરાવતા હોય છે.  ઉદાહરણ તરીકે, જો એજન્સી ગ્રાહક માટે ફ્લાયર્સ (જાહેરાત) ઉત્પન્ન કરતી હોય તો તેવા કિસ્સામાં તેઓ પ્રિન્ટરોને પણ સલાહ આપવા માટે અને વાટાઘાટ કરવા માટે સક્ષમ હશે. આમ છતા, મોટા માધ્યમો (પ્રસારણ માધ્યમ, આઉટડોર અને અખબારી) સાથે કામ કરતા હોય ત્યારે આ કામ સામાન્ય રીતે મિડીયા એજન્સી  પાસેથી કરાવવામાં આવે છે, જે મિડીયા પ્લાનીંગ પર સલાહ આપી શકે છે અને સામાન્ય રીતે પૂરતી મોટી એજન્સી હોવાથી એક જ એજન્સી અથવા ગ્રાહક કરતા તેનો ભાવ ઓછો હોય છે.

નિર્માણ 
નિર્માણ  વિભાગ વિના, કોપીરાઇટર અને આર્ટ ડિરેક્ટર દ્વારા તૈયાર કરવામાં જાહેરાતો કાગળ પરના શબ્દો અને ચિત્રો કરતા વધુ કંઇ નથી. નિર્માણ વિભાગ, વધારામાં નિર્માણ કરવામાં આવતી ટીવી કોમર્શિયલ અથવા પ્રિન્ટ જાહેરાત વગેરેની બાંયધરી રાખે છે. તેઓ બહારના સેવા પૂરી પાડનારાઓ (વેન્ડરો) સાથે કરાર કરવા માટે જવાબદાર હોય છે (ટીવી કોમર્શિયલ્સ, ફોટોગ્રાફરના કિસ્સામાં ડિરેક્ટર્સ અને પ્રોડક્શન કંપનીઓ અને પ્રિન્ટ જાહેરાત અથવા સાધા મેઇલર્સના કિસ્સામાં ડિઝાઇન સ્ટુડીયો). નિર્માતાઓ પ્રોજેક્ટના દરેક તબક્કામાં, પ્રારંભિક સર્જનાત્મક સંક્ષિપ્ત થી લઇને અમલ અને ડિલીવરી સુધી સામેલ હોય છે. કેટલીક એજન્સીઓમાં, વરિષ્ઠ નિર્માતાઓ "એક્ઝિક્યુટિવ પ્રોડ્યૂસર્સ" અથવા "કોન્ટેન્ટ આર્કિટેક્ટસ" તરીકે જાણીતા છે.

આધુનિક એજન્સીઓ પાસે સંકલિત માધ્યમ આયોજન વિભાગ હોય છે, જે દરેક સ્થળનુ આયોજન અને પ્લેસમેન્ટ કરે છે.

અન્ય વિભાગો અને કર્મચારી 
કેટલીક નાની એજન્સીઓમાં, કર્મચારીઓ સર્જનાત્મક અને હિસાબી સેવા એમ બન્ને પ્રકારના કામ કરે છે. જે વ્યક્તિ એક અથવા અન્યમાં કુશળતા ધરાવતા હોય તેમને મોટી એજન્સીઓ આકર્ષે છે અને વિશેષતાની જરૂર હોય તેવા સ્થાનો પર ખરેખર સંખ્યાબંધ લોકોને સમાવે છેઃ ઉદાહરણ તરીકે નિર્માણ કાર્ય, ઇન્ટરનેટ એડવર્ટાઇઝીંગ, આયોજન અથવા સંશોધન. ટ્રાફિક એ જાહેરાત એજન્સીનો ખૂબ અગત્યનો આંતરિક વિભાગ છે, જેને ઘણીવાર ભૂલી જવામાં આવે છે. ટ્રાફિક વિભાગ એજન્સીમાં કાર્યના પ્રવાહનું નિયમન કરે છે.તેની આગેવાની ખાસ કરીને ટ્રાફિક મેનેજર (અથવા સિસ્ટમ એડમિનીસ્ટ્રેટર)ની હોય છે. ટ્રાફિક, ખોટા જોબ પ્રારંભમાં ઘટાડો કરીને, જોબનો અયોગ્ય પ્રારંભ, અપૂર્ણ માહિતી વહેંચણી, વધુ અને ઓછો ખર્ચ અંદાજ અને માધ્યમ વિસ્તરણો માટેની જરૂરિયાત મારફતે એજન્સીની કાર્યક્ષમતા અને નફાકારકતામાં વધારો કરે છે. નાની એજન્સીઓમાં સમર્પિત ટ્રાફિક મેનેજર વિના, કદાચ એક જ કર્મચારી ઉદાહરણ તરીકે, કામના પ્રવાહનું સંચાલન કરવા માટે, ખર્ચ અંદાજ એકત્ર કરવામાં અને ફોન પર ઉત્તર આપવા માટે જવાબદાર હોઇ શકે છે.  મોટી એજન્સીઓમાં પાંચ કે વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતો ટ્રાફિક વિભાગ હોઇ શકે છે.

એડવર્ટાઇઝીંગ ઇન્ટર્ન્સ સામાન્ય રીતે યુનિવર્સિટીના જુનિયરો અને સિનીયરો હોય છે જેઓ ખરેખર તેમાં રસ અને જાહેરાત માટેની વર્તણૂંક ધરાવતા હોય છે. જાહેરાત એજન્સીઓ ખાતે ઇન્ટર્નશિપ્સ મોટે ભાગે કુશળતા પાંચ માંથી એક ક્ષેત્રમાં આવે છેઃ હિસાબી સેવાઓ, ઇન્ટરેક્ટિવ, માધ્યમ, પબ્લિક રિલેશન્સ (જાહેર સંપર્ક) અને ટ્રાફિક. હિસાબી સેવાઓમાં ઇન્ટર્નશિપ કાર્યક્રમમાં સામાન્ય રીતે હિસાબ સંચાલનમાં મૂળભૂત કાર્યનો સમાવેશ કરે છે.તદુપરાંત સંચાલન તેમજ એજન્સીની અન્ય બાબતોને છતી કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પદની પ્રાથમિક જવાબદારી હિસાબી મેનેજરને મદદ કરવાની છે. હિસાબી સંચાલન ઇન્ટર્નના કાર્યોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ

• સંશોધન અને વિશ્લેષણ: ઉદ્યોગ, સ્પર્ધા, ગ્રાહક પેદાશ અથવા સેવા અંગેની માહિતી એકત્ર કરવી તેમજ ભલામણો સાથે મૌખિક/લેખિતમાં તારણો રજૂ કરવા.
• આંતરિક બેઠકોમાં સામેલગીરી અને યોગ્ય સમયે ગ્રાહક સાથેની બેઠકો
• સર્જનાત્મક પ્રોજેક્ટોના સંચાલનમાં હિસાબી સેવાઓમાં મદદ કરવી

ઇન્ટર્ન્સ ઘણી વખત આંતરિક સર્જનાત્મક પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે, જ્યાં તેમને વેબસાઇટનું સર્જન અને સંચાલન કરવાનો તેમજ જાહેરાત ઝુંબેશનો વિકસાવવાનો હવાલો સોંપાઇ શકે છે. પ્રોજેક્ટોમાં મદદકર્તા હાથ જેમ કે આ સહાય ઇન્ટર્ન્સ વ્યૂહરચના કેવી છે તે શીખે છે અને અત્યંત સુવિકસિત માર્કેટીંગ સલામત જાહેરાત અને સંદેશાવ્યવહાર આયોજન માટે આવશ્યક છે. તેમની ઇન્ટર્નશિપ દરમિયાન ઇન્ટર્ન જાહેરાતનો વિકાસ, બ્રોશર (માહિતી પત્રિકા) અથવા સંદેશાવ્યવહાર પ્રોજેક્ટોનો પ્રારંભથી લઇને અંત સુધીનો વિકાસનો અનુભવ કરશે. ઇન્ટર્નશિપ દરમિયાન, ઇન્ટર્નને એજન્સી અને જાહેરાતની પ્રક્રિયાની શક્ય તેટલી વધુ માહિતી મળવી જોઇએ.

આ પણ જુઓ 
 જાહેરાત એજન્સીઓની યાદી

સંદર્ભો

બાહ્ય લિન્ક્સ 
 એડ્સ ઓફ ધી વર્લ્ડ - એડવર્ટાઇઝીંગ આર્કાઇવ્ઝ એન્ડ કમ્યુનિટી
 એડફાર્મ ફાર્માસ્યુટિકલ જાહેરાતના ઉદાહરણો 
 વર્કીંગ ઇન એડવર્ટાઇઝીંગ  - 

જાહેરાત એજન્સીઓ
જાહેરાત