ડિસ્લેક્સીયા
ડિસ્લેક્સીયા  એ ભણતરને લગતો માનસિક વિકાર છે, જે વાંચવાની અને જોડણીની તકલીફને વ્યક્ત કરે છે. અન્ય કારણો, જેવી કે દ્રશ્ય અથવા સાંભળવા થી થતી બિન-મજ્જાતંત્રની ઉણપ, અથવા નબળું અથવા અપર્યાપ્ત વાંચન સૂચનાઓમાંથી પરિણમતી તકલીફોથી તે સ્વતંત્ર અને વિશિષ્ટ છે.  U.S. વસતિના અંદાજે 5% થી 17% લોકો તેનાથી પ્રભાવિત છે.

ડિસ્લેક્સીયા એ મજ્જાતંતુની ખામીનું પરિણામ માનવામાં આવે છે, અને તેને બૌદ્ધિક ખોટ માનવામાં આવતી નથી, તેને વિસ્તૃત રીતે ભણતરની , ભાષા ખામી, અને વાંચવાની ખામી તરીકે અન્યમાં ગણવામાં આવે છે. ડિસ્લેક્સીયાનું નિદાન તમામ બૌદ્ધિક સ્તરના લોકોમાં થાય છે.

વ્યાખ્યા
ડિસ્લેક્સીયા  નામની સમસ્યાની અસંખ્ય વ્યાખ્યાઓ છે પરંતુ કોઇ ને પણ સર્વસંમતિ નથી આપવામાં આવી. 
ધી વર્લ્ડ ફેડરેશન ઓફ ન્યુરોલોજીએ ડિસ્લેક્સીયાની વ્યાખ્યા આ મુજબ આપી છે: 

પ્રણાલીગત સૂચના હોવા છતાં વાંચવાની ભણતરને લગતી સમસ્યા, પર્યાપ્ત સમજશક્તિ, અને પર્યાપ્ત સામાજિકસંસ્કૃતિક તકો દ્વારા ડિસ્લેક્સીયા ચોક્કસ વિકાસલક્ષી વિકારને સ્પષ્ટ કરે છે  તે મૂળભૂત જ્ઞાનની અસમર્થતામાં પ્રસ્તુત સંખ્યાબંધ બંધારણીય મૂળ પર આધાર રાખે છે.  

અન્ય પ્રકાશિત થયેલ કેટલીક વ્યાખ્યાઓ માત્ર વર્ણનાત્મક છે, જ્યારે અન્યો આકસ્મિક સિદ્ધાંતોનો સમાવેશ કરે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં ડિસ્લેક્સીયા સંશોધકો અને સંસ્થાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી વિસ્તૃત વ્યાખ્યાઓમાંથી, એ જોવામાં આવે છે કે ડિસ્લેક્સીયા એ કોઇ એક બાબત નથી પરંતુ વિસ્તૃત છે, જેથી તે વાંચનની સંખ્યાબંધ ખામીઓ અને સમસ્યાઓ માટે, સંખ્યાબંધ કારણો સાથે એક વૈચારીક સ્પષ્ટતા-કેન્દ્ર તરીકે રજૂ થાય છે. 

કેસલ્સ એન્ડ કોલ્થહાર્ટે, 1993માં ધ્વનિશાસ્ત્ર ને લગતું અને અનુરૂપતા થી ઉપાર્જીત ડિસ્લેક્સીયા (એલેક્સીયા) દ્વારા વિકાસલક્ષી ડિસ્લેક્સીયા, ડિસ્લેક્સીયાના દેખીતા પ્રકારોનું વર્ણન કર્યું છે જેનું વર્ગિકરણ વાંચવામાં આવ્યાં ન હોય તે શબ્દોની ભૂલના ક્રમ દ્વારા થાય છે. આમ છતાં દેખીતા અને ધ્વનિશાસ્ત્ર આધારીત ડિસ્લેક્સીયા વચ્ચેની વિશિષ્ટતાએ ડિસ્લેક્સીયાના પૂર્વસ્મૃતિદોષ વિરુદ્ધ ઉચ્ચારદોષના જૂનાં પ્રયોગમૂલક શબ્દની બદલી કરી નથી. મગજના તંત્રની આંતરીક હોવાથી દેખીતી/ધ્વનિશાસ્ત્ર આધારિત વિશિષ્ટતા માત્ર વર્ણનાત્મક છે, અને કોઇપણ ઉત્પત્તિકારક અનુમાનોથી મુક્ત છે, તેનાથી વિપરીત ઉચ્ચારદોષ/ પૂર્વસ્મૃતિદોષ વિશિષ્ટતા બે વિવિધ તંત્રોનું સૂચન કરે છેઃ- એક ઉચ્ચારના તફાવતની ખામી સલંગ્ન છે, અને અન્ય દ્રશ્ય ગ્રહણશક્તિની ખામીને સંલગ્ન છે.

ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા ઘણાં લોકો જેઓ બોડર્સ ડાયસએડેટીક પ્રકાર ધરાવે છે, તેઓ ધ્યાનલક્ષી અને અવકાશી સમસ્યાઓ ધરાવે છે જે વાંચન અને ગ્રહણ પ્રક્રિયા સાથે વિક્ષેપ કરે છે.

રોગના ચિહ્નો અને લક્ષણો  
 

સમસ્યાની તીવ્રતાની સાથે સાથે વ્યક્તિની વય અનુસાર ડિસ્લેક્સીયા લક્ષણો વિવિધ હોય છે. 

શાળા-પૂર્વેની વયના બાળકો 
 

બાળક શાળા શરૂ કરે તે પહેલાં ડિસ્લેક્સીયાનું ચોક્કસ નિદાન કરવું મુશ્કેલ છે, પરંતુ ઘણાં ડિસ્લેક્સીક વ્યક્તિઓનો મુશ્કેલીઓનો ઇતિહાસ બાળવાડીના પહેલાથી સારી રીતે શરૂ થયેલ હોય છે. જે બાળકો આ લક્ષણોનું પ્રદર્શન કરે છે તેઓ અન્ય બાળકો કરતાં ડિસ્લેક્સીક તરીકેના નિદાનનું વધુ જોખમ ઘરાવે છે. આ લક્ષણોમાંથી થોડા આ મુજબ છેઃ 

 નવાં શબ્દો ધીમેથી શીખે છે
 બાળજોડકણામાં,કવિતાના શબ્દોની મુશ્કેલી ધરાવે છે
 હાથ પ્રભુત્વ બેસાડવામાં વિલંબ

વહેલાં બાલમંદિર – વયના બાળકો

 વર્ણમાળા શીખવામાં સમસ્યા
 અવાજો સાથે અક્ષરો જે તેને રજુ કરે છે તેને જોડવામાં મુશ્કેલી (અવાજ-ચિહ્ન વ્યવહાર)
 ગીતના શબ્દો ઓળખવામાં અથવા તૈયાર કરવામાં, અથવા શબ્દોમાં અક્ષરો ગણવામાં મુશ્કેલી (ઉચ્ચારલક્ષી સભાનતા)
 વ્યક્તિગત અવાજમાં શબ્દોની જગ્યામાં, અથવા શબ્દો તૈયાર કરવા માટે અવાજ ઉમેરવામાં મુશ્કેલી (ઉચ્ચારની સભાનતા)
 શબ્દો શોધવામાં અથવા સમસ્યાઓનું નામ આપવામાં મુશ્કેલી
 શબ્દની ઓળખ શીખવામાં મુશ્કેલી
 પહેલાં/ પછી, જમણે/ ડાબે, ઉપર/ નીચે, ની અંગે અનિર્ણાત્મક મનોદશા
 શબ્દોમાં સમાન અવાજો વચ્ચે ભેદ પાડવામાં; બહુઅક્ષરના શબ્દોમાં અવાજનું મિશ્રણ કરવામાં (સાંભળવાની અસમાનતા) (ઉદાહરણ તરીકે, animal માટે “aminal”, spaghetti માટે “bisghetti”) મુશ્કેલી

મોટા બાલમંદિરના બાળકો
 

 ધીમું અને અવ્યવસ્થિત વાંચન
 ખૂબ નબળી શબ્દરચના
 વ્યક્તિગત શબ્દો સાથે તેમના યોગ્ય અર્થો જોડવામાં મુશ્કેલી
 સમય જાળવણી અને સમયના ખ્યાલ સાથે મુશ્કેલી
 ગોઠવવાના કૌશલ્યમાં મુશ્કેલી
 ખોટું બોલવાના ભયના કારણે, અમુક બાળકો દૂર થઇ જાય છે અને શરમાય છે અથવા તેમના વાતાવરણમાં સામાજિક બાબતો સમજવાની તેમની નબળાઇમાંથી જોરજોરથી અવાજ કરનાર બને છે
 ઝડપી સૂચનાઓ સમજવામાં, એક સમયે એકથી વધુ આદેશનું પાલન કરવામાં અથવા વસ્તુઓનો ક્રમ યાદ રાખવામાં મુશ્કેલી
 વિપરીત અક્ષરો (b માટે d) અને વિપરીત શબ્દો (saw માટે was) એ ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા બાળકોમાં સામાન્ય છે. 6 વર્ષ અને મોટા બાળકો જે ડિસ્લેક્સીયા નથી ધરાવતા તેમનામાં પણ વિપરીત સામાન્ય છે. પરંતુ ડિસ્લેક્સીયા સાથે, વિપરીતતા ચાલુ રહે છે. 
 ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા બાળકો અક્ષરો અને શબ્દોમાં સમાનતા અને તફાવતો જોવામાં (અને ક્યારેક સાંભળવામાં) નિષ્ફળ નિવડે છે, સ્વતંત્ર શબ્દોમાં અક્ષરો હોય છે તેનું અંતર ઓળખી શકતા નથી, અને કદાચ અપરીચીત શબ્દના ઉચ્ચારણના અવાજ બોલી શકતા નથી.

ડિસ્લેક્સીયા સાથે થતી વારંવારની સ્થિતિઓ
એક જ વ્યક્તિમાં નીચેની સ્થિતિઓ ડિસ્લેક્સીયા સાથે વારંવાર થાય છે. એ બાબત અસ્પષ્ટ છે કે આ સ્થિતિઓ ડિસ્લેક્સીયા સાથે અન્ડરલાઇંગ ન્યુઅરૉલજિકલ કારણો સંકળાયેલા છે કે કેમ.

 ડિસ્ગ્રાફીયાએ સમસ્યા છે જે પ્રાથમીક રીતે લખાણ અને ટાઇપીંગમાં જોવા મળે છે, જો કે અમુક કેસોમાં તે આંખ-હાથના સંયોજનમાં પણ અસર કરે છે જેમ કે સૂચના અથવા ક્રમ આધારીત પ્રક્રિયાઓ જેમ કે ગાંઠ બાંધવી અથવા પુનરાવર્તિત કાર્ય કરવું. ડિસ્ગ્રાફીયા એ ડિસ્પેરેક્સીયા કરતા આલગ છે જેમાં વ્યક્તિ શબ્દ લખી શકે છે અથવા સ્પષ્ટ રીતે મગજમાં પગથિયાંનો યોગ્ય ક્રમ ધરાવે છે, પરંતુ ખોટા ક્રમમાં તે કરે છે.
 ડિસ્કેલક્યુલીયા એ ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિ છે જે મૂળભુત બાબતો અને એક અથવા વધુ પ્રાથમિક સંખ્યાકીય કૌશલ્યો શીખવાની સમસ્યા દ્વારા ઓળખાય છે. આ સ્થિતિ ધરાવતા લોકો ઘણીવાર ખુબ જટિલ ગાણિતીક ખ્યાલો અને સિદ્ધાંતો સમજી શકે છે પરંતુ પ્રક્રિયા રીતો અને અતિ પ્રાથમિક સરવાળા અને બાદબાકી સમજવામાં મુશ્કેલી ધરાવે છે.
 વિકાસલક્ષી ડિસ્પેરેક્સીયા એ ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિ છે જે સંતુલન, સુંદર-મોટર નિયંત્રણ, ગતિસંવેદનસંયોજન સંલગ્ન દૈનિક કાર્યો કરવામાં ચોક્કસ મુશ્કેલી, અવાજ ઓળખવાના ઉપયોગમાં મુશ્કેલી, ટૂંકા ગાળાની યાદશક્તિ અને ગોઠવણી સાથે સમસ્યાઓ મૂળભૂત ડિસ્પેરીક્સની છે.
ચોક્કસ ભાષા ખામી એ વિકાસલક્ષી ભાષા સમસ્યા છે જે વર્તણૂકલક્ષી અને ગ્રહણાત્મક બંને ભાષાને અસર કરી શકે છે. SLI ની વ્યાખ્યા “શુદ્ધ” ભાષા ખામી તરીકે કરવામાં આવે છે, જેનો અર્થ છે કે તે અન્ય વિકાસલક્ષી સમસ્યાઓ, સાંભળવાની ખામી અથવા સંયુક્ત મગજની ઇજાના કારણે અથવા તેને સંલગ્ન નથી. યુનિવર્સિટી ઓફ માસ્ટ્રીચ એન્ડ ઉટ્રેચના અભ્યાસે વિકાસલક્ષી ડિસ્લેક્સીયાનું પારિવારીક જોખમના કારણે 3 – વર્ષના ડચ બાળકમાં બોલી લક્ષણો અને ભાષા ઉત્પાદનની તપાસ કરી. ભાષા અવાજ વર્ગિકરણમાં તેમની કાર્યક્ષમતા અને શબ્દોના તેમના ઉત્પાદનની સરખામણી જે તે સમાન વયના ચોક્કસ ભાષા ખામી (SLI) અને પાયાગત વિકાસશીલ નિયંત્રણો ધરાવતા બાળક સાથે કરવામાં આવી. જોખમ ધરાવતા અને SLI – સમૂહના પરિણામો ખૂબ સમાન હતા. વ્યક્તિગત માહિતીના મૂલ્યાંકને સાબિત કર્યું કે બંને સમૂહો સારી અને નબળી કાર્યક્ષમતા ધરાવતા બાળકો સાથે પેટાસમૂહો ધરાવતા હતા. તેમની ખામીયુક્ત વર્તણૂક ઉચ્ચારલક્ષી બોલી લક્ષણમાં ખામી સાથે સંલગ્ન જોવામાં આવી. તપાસો દર્શાવે છે કે ડિસ્લેક્સીયા અને SLI બંને બહુ-જોમખ મોડેલ જેમાં જ્ઞાનાત્મક પ્રક્રિયાઓની સાથે જનીની કારણોનો સમાવેશ થાય છે તેના દ્વારા વર્ણવી શકાય છે.
 અચકાવું એ બોલી ઝડપની સમસ્યા છે જે બોલીના દર અને ઝડપ બંને સાથે સંકળાયેલ છે, અને બોલી બુદ્ધિગ્રાહ્ય ખામીમાં પરિણમે છે. બોલી અનિયમિત અને લય વિનાની, ઝડપી અને આંચકાનો સમાવેશ કરે છે જે સામાન્ય રીતે ખોટા શબ્દ સમૂહથી જોડાય છે.  શીખવાની ખામી ધરાવતા વ્યક્તિઓની સાથે અસ્પષ્ટ ઉચ્ચારણ કરનારની છાપ સાથે દેખીતી સમાનતા ધરાવે છે.

વેદનાની સ્થિતિઓ
ડિસ્લેક્સીયા એ એક ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિ માનવામાં આવે છે જે વ્યક્તિની વાંચવાની અને લેખિત ભાષાના શબ્દને તૈયાર કરવાની ક્ષમતાને પ્રભાવિત કરે છે. 

‍નીચેની સ્થિતિઓ પણ કદાચ ભાગ ભજવતી હોય અથવા કારણોને ઢાંકતી હોય, ડિસ્લેક્સીયાની જે તે વાંચવાની સમસ્યા તરફ દોરી જઇ શકેઃ

 સાંભળવાની પ્રક્રિયાની સમસ્યા એ સ્થિતિ છે જે સાંભળવાની માહિતી પ્રક્રિયાની ક્ષમતાને અસર કરે છે. સાંભળવાની પ્રક્રિયાની સમસ્યા એ સાંભળવાની ખામી છે. તે સાંભળવાની યાદશક્તિ અને સાંભળવાના ક્રમની મુશ્કેલીઓ તરફ દોરી જઇ શકે છે. ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા ઘણા લોકો સાંભળવાની વિપરીતતાના ઇતિહાસ સહિતની શ્રવણશક્તિ પ્રક્રિયાની સમસ્યાઓ ધરાવતા હોય છે, અને આ પ્રકારની ખામીની ભરપાઇ કરવા માટે તેમની પોતાના ચિહ્નાત્મક સંકેતો વિકસાવે છે. સાંભળવાની પ્રક્રિયાની સમસ્યાને ડિસ્લેક્સીયાના ગંભીર કારણોમાંનું એક ગણવામાં આવે છે. અમુક બાળકોને કાનના સોજાના સાધનો સાથે પ્રવાહ (ગ્લુ ઇયર, સ્ટીકી ઇયર, ગ્રોમીટ્સ)ના અનુભવના પરિણામે અને અન્ય તીવ્ર કાનની સ્થિતિ તરીકે શ્રવણશક્તિ પ્રક્રિયાની સમસ્યા થઇ શકે છે.
 સ્કોટોપીક સેન્સીટીવીટી સિન્ડ્રોમ, જેને ઇરલેન સિન્ડ્રોમ, પ્રકાશની ચોક્કસ વેવલેન્થ પ્રત્યે સંવેદના જે દ્રશ્ય પ્રક્રિયા સાથે વિક્ષેપ કરે છે તેનું વર્ણન કરવા માટે શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે તેવી રીતે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
 ધ્યાન ખામી અતિપ્રક્રિયા સમસ્યા. ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા 12% થી 24% વચ્ચે થાય છે.
 અફેસીયા

બોલી સંપાદન વિલંબનો અનુભવ, અને બોલી અને ભાષા સમસ્યાઓ બોલીના તેમના પોતાન સંસ્કરણના પુનઃઉત્પાદન પહેલાં સાંભળવાની પ્રવેશ પ્રક્રિયા અને રૂપાંતર કરવાની સમસ્યાને કારણે થાય છે, અને કદાચ તોતડાતી, અસ્પષ્ટ ઉચ્ચારણ ધરાવતી અથવા અચકાતી બોલી તરીકે ધ્યાનમાં આવે છે.

ડિસ્લેક્સીયા પર સંશોધન

હાલમાં ઉપલબ્ધ મોટાભાગના ડિસ્લેક્સીયા સંશોધન આલ્ફાબેટીક લખાણ વ્યવસ્થા, અને ખાસ કરીને યુરોપિયન ઉદ્દભવની ભાષાઓ સાથે સંલગ્ન છે. આમ છતાં હિબ્રુ અને ચાઇનીઝ બોલનારાઓમાં ડિસ્લેક્સીયા સંલગ્ન વધુ અભ્યાસો ઉપલબ્ધ થતા જાય છે.

ડિસ્લેક્સીયા સંશોધનનો ઇતિહાસ

1881 માં ઓસ્વાલ્ડ બર્કહાન દ્વારા ઓળખ કરવામાં આવી,શબ્દ 'ડિસ્લેક્સીયા' બાદમાં 1887 માં, રૂડોલ્ડ બર્લિન દ્વારા સ્થાપવામાં આવ્યો, જે સ્ટુટગાર્ટ, જર્મનીમાં પ્રેક્ટીસ કરતા એક આંખ નિષ્ણાંત હતા. 
1896 માં, ડબલ્યુ. પ્રિંગલ મોર્ગને "કન્જેનીટલ વર્ડ બ્લાઇન્ડનેસ" બ્રિટીશ મેડિકલ જર્નલમાં વાંચન-આધારીત શીખવાની સમસ્યાનું વર્ણન પ્રકાશિત કર્યું.
1890 દરમિયાન અને 1900ની શરૂઆતમાં, જેમ્સ હિન્સલવુડે મેડિકલ જર્નલ્સમાં જ્ઞાનાત્મક શબ્દ અંધત્વના સમાન કેસોના વર્ણન કરતા લેખોની શ્રેણી પ્રકાશિત કરી. 1917 માં તેમના પુસ્તક કોન્જેનીટલ વર્ડ બ્લાઇન્ડનેસ માં હિન્સલવુડે દાવો કર્યો કે પ્રાથમિક ખામી શબ્દો અને અક્ષરો માટેની દ્રશ્ય યાદશક્તિમાં હતી, અને વિપરીત અક્ષર સહિતના લક્ષણો, અને શબ્દો અને વાંચન ગ્રહણશક્તિ સાથેની સમસ્યાઓનું વર્ણન કર્યું.
1925  સેમ્યુઅલ ટી. ઓર્ટને ચુકાદો આપ્યો કે મગજના નુકસાન સાથે અસંલગ્ન સિન્ડ્રોમ હતા જે વાંચવાના જ્ઞાનને મુશ્કેલ બનાવતા હતા. ઓર્ટનની થીયરી સ્ટ્રેફોસીમ્બોલીયાએ વર્ણન કર્યું કે ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકો શબ્દોના દ્રશ્ય સ્વરૂપોને તેના બોલવાના સ્વરૂપોમાં જોડવાની મુશ્કેલી ધરાવે છે. ઓર્ટને તપાસ કરી કે ડિસ્લેક્સીયામાં વાંચન ખામીઓ કડક દ્રશ્ય ખામીઓમાંથી પ્રવાહમાં જોવા મળી નહોતી. તે માને છે કે મગજમાં ભાગોના પ્રભુત્વ સ્થાપનાની નિષ્ફળતા દ્વારા સ્થિતિ થાય છે. બાદમાં ઓર્ટને મનોચિકિત્સક અને શિક્ષક આના ‍જીલીંગહામ સાથે કામ કર્યું જેથી એક શૈક્ષણીક આંતરપ્રક્રિયા જે સમાન સમયે બહુસંવેદનશીલ સૂચનાના ઉપયોગમાં મુખ્ય હોય તેનો વિકાસ કરી શકાય.
તેથી વિપરીત, ડિયરબોર્ન, ગેટ્સ, બેનેટ અને બ્લોએ કારણ વ્યવસ્થા તપાસવાના ખોટા માર્ગદર્શનની વિચારણા કરી. તેઓએ શોધી કાઢ્યું કે ડાબેથી જમણી આંખોની તપાસ પગલાંના નૈસર્ગિક કેન્દ્રીકરણ વચ્ચે જો સમસ્યા હોય અને ડિસ્લેક્સીક સમસ્યા અને ખાસ કરીને અરીસા-વાંચનની ક્ષમતા હકિકતોના એક વર્ગિકરણની વિપરીત દિશા સંપાદન પ્રત્યે તાલીમ હેતુ ધરાવતી હોય.
1949  સંશોધન સંચાલન વધુ આગળ વઘ્યાં (થીસીસ જી. મહેક પેરીસ 1951). વસ્તુ સ્પષ્ટ રીતે દ્રષ્ટિના ગતિશાસ્ત્ર સાથે જોડાયા જ્યારે અક્ષરો વચ્ચેનો અવકાશ વધ્યો ત્યારે તે અદ્રશ્ય થયાં, શબ્દરચના વાંચવામાં રૂપાંતર થયો. આ અનુભવે અરીસા-વાંચનની ક્ષમતાની પણ સ્પષ્ટતા કરી.
1970 માં, એક નવાં પૂર્વસિદ્ધાંતનો ઉદ્દભવ થયોઃ ઉચ્ચારલક્ષી પ્રક્રિયામાં ખામી અથવા બોલવામાં આવેલ શબ્દો જે સ્વતંત્ર ઉચ્ચારો દ્વારા તૈયાર થાય છે તેની ઓળખવાની મુશ્કેલીમાંથી ડિસ્લેક્સીયા ભાગો થાય છે. પ્રભાવિત વ્યક્તિઓ દેખાતા અક્ષરો જે લખેલ શબ્દોને તૈયાર કરે છે તેની સાથે આ અવાજોને જોડવાની સમસ્યા ધરાવે છે. મુખ્ય અભ્યાસોએ ઉચ્ચારલક્ષી સભાનતાનું મહત્વનું સૂચન કર્યું, 
1979 ગાલાબર્ડા અને કેમ્પર, અને ગાલાબર્ડા એટ અલ.1985, એ ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકોના શબપરીક્ષણ બાદની તપાસો નોંધી. ડિસ્લેક્સીક મગજમાં ભાષા કેન્દ્રમાં સુક્ષ્મ શરીરરચનાલક્ષી તફાવતો તેમના અભ્યાસોને નોંધ્યાં, જે કોહેન એટ એલના સમાન કાર્ય જેવું થયું.1989,જેમણે અસામાન્ય મગજના કવચનું સૂચન કર્યું, જે ગર્ભ મગજ વિકાસના છ મહિના પહેલાં અથવા દરમિયાન થાય છે તેવું માનવામાં આવે છે. 
1993  કેસલ્સ અને કોલ્થહાર્ટે એલેક્સીયા, સપાટી અને ઉચ્ચારલક્ષી ડિસ્લેક્સીયાના પેટા પ્રકારોનો ઉપયોગ કરી વિકાસશીલ ડિસ્લેક્સીયાનું બે પ્રચલિત અને વિશિષ્ટ વિવિધતાનું વર્ણન કર્યું. મેઇન્સ એટ અલ. 1996, નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે ડિસ્લેક્સીયાના સંભવિત રીતે બે થી વધુ પેટા પ્રકારો છે, જે બહુવિધ સહાયક ખામીઓ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
1994  શબપરીક્ષણ બાદના નમૂનાઓમાંથી ગાલાબર્ડા એટ અલે નોંધ્યું: ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકોમાં અસામાન્ય સાંભળવાની પ્રક્રિયા સૂચન કરે છે કે સાંભળવાની વ્યવસ્થામાં શરીરલક્ષી અસામાન્યતાની હાજરી કોઇ શકે છે. ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકોમાં મગજના ડાબા ભાગ-આધારીત ઉચ્ચારલક્ષી ખામીની વર્તણૂકલક્ષી સંશોધનો નોંધવામાં સહાયક છે. 
1980 અને 1990 દરમિયાન ન્યુરોઇમેજીંગ ટેકનોલોજીના વિકાસે ડિસ્લેક્સીયા સંશોધનને અર્થસભર રીતે આધુનિક કર્યું. પોઝીટ્રોન એમીસન ટોમોગ્રાફી PET અને ફંકશન્લ મેગ્નેટીક રેઝોનન્સ ઇમેજીંગ (fMRI) અભ્યાસોએ પુખ્ત સામાન્ય વાંચનમાં ચેતાતંત્રની નિશાની (જેમ કે, ફેઇઝ અને પીરસન,1998;અર્કેલટૌબ એટ અલ. 2002) અને ઉચ્ચારશાસ્ત્રની (જેમ કે, ગેલફેન્ડ અને બુકહેઇમર, 2003; પોલ્ડરેક એટ અલ., 1999) જાહેરાત કરી. વિવિધ પ્રયોગાત્મક અભિગમો અને કોષ્ટકો (જેમ કે ઓળખ અથવા કવિતાનો નિર્ણય, બિનશબ્દ વાંચન, અને ગર્ભિત વાંચન) પર કાર્ય કરતા, આ અભ્યાસોએ મગજના ડાબા-ભાગ પેરીસીલ્વીયન ભાગો, ખાસ કરીને આલ્ફાબેટીક લખાણ વ્યવસ્થા પ્રત્યે ડિસ્લેક્સીયામાં વિક્ષેપ કાર્ય ઉચ્ચારલક્ષી પ્રક્રિયા ‍વિકેન્દ્રીત કરી (પોલ્સ્યુ એટ અલ., 2001; સમીક્ષા માટે, એડન અને ઝેફીરો જુઓ, 1998). આમછતાં એ બાબત પ્રદર્શિત થઇ છે કે નોનઆલ્ફાબેટીક લખાણો, જ્યાં ઉચ્ચારલક્ષી પ્રક્રિયાની ઓછી માંગ હોય છે અને દ્રશ્ય-જોડણીમાહિતી નિર્ણયાત્મક હોય છે, ત્યાં ડાબું મધ્ય ફ્રન્ટલ જાયરસની છૂપી પ્રક્રિયા સાથે ડિસ્લેક્સીયા સંલગ્ન હોય છે(સાયક એટ અલ., 2004). 
1999  વાઇડેલ અને બટરવર્થે એકભાષા ડિસ્લેક્સીયા સાથે ઇંગ્લીશ-જાપાનીઝ દ્વીભાષાના કેસ અભ્યાસની નોંધ કરી છે. સૂચન સાથે કે કોઇપણ ભાષા જ્યાં સાચી જોડણી-થી-ઉચ્ચારશાસ્ત્ર માપ પારદર્શક હોય, અથવા અપારદર્શક પણ, અથવા કોઇ ભાષા જેનું શુદ્ધ જોડણી એકમ અવાજ અણઘડ હોય (જેમ કે સંપૂર્ણ અક્ષર અથવા શબ્દ સ્તર) તેણે વિકાસશીલ ઉચ્ચારલક્ષી ડિસ્લેક્સીયાની ગંભીર ઘટના કરવી જોઇએ નહીં, અને જે શુદ્ધ જોડણી ડિસ્લેક્સીક લક્ષણોને પ્રભાવિત કરી શકે 
2003  કોલીન્સ અને રૌર્કે નિષ્કર્ષ કાઢયો કે ડિસ્લેક્સીયા અને મગજ વચ્ચેના સંબંધની વર્તમાન રીતો સામાન્ય રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા વિલંબિત મગજ પરિપક્વતાના કોઇ સ્વરૂપ પર કેન્દ્રીત છે.
2007  લીટીનેન એટ અલ. સંશોધકો મજ્જાતંત્રલક્ષી અને જનીની સંશોધનો, અને વાંચન સમસ્યા વચ્ચે કડીની શોધ કરી રહ્યાં છે.
2008  એસ હેઇમ એટ અલ. નિયંત્રણ સમૂહ સાથે સરખામણીમાં ડિસ્લેક્સીક્સના વિવિધ પેટા-સમૂહોની કેવી રીતે સરખામણી કરે છે તેનું વર્ણન “કોગ્નીટીવ સબટાઇપ્સ ઓફ ડિસ્લેક્સીયા” પત્રમાં કરે છે. માત્ર આ જ એક પ્રથમ એવો અભ્યાસ છે જે ડિસ્લેક્સીક નિયંત્રણ સાથે ડિસ્લેક્સીકની માત્ર સરખામણી નથી કરતો, પરંતુ વધુ આગળ જાય છે અને નોન ડિસ્લેક્સીક નિયંત્રણ સમૂહ સાથે વિવિધ જ્ઞાનાત્મક પેટા સમૂહોની સરખામણી કરે છે.

વિકાસશીલ ડિસ્લેક્સીયાના સિદ્ધાંતો 

નીચેના સિદ્ધાંતોની સમીક્ષા સ્પર્ધાત્મક રીતે થવી જોઇએ નહીં, પરંતુ વિવિધ સંશોધન સંભાવનાઓ અને પૂર્વભૂમિકામાંથી સમાન લક્ષણોના જૂથના ખાનગી કારણોની સ્પષ્ટતા કરવાના પ્રયાસ તરીકે સમીક્ષા થવી જોઇએ. 

સેરેબેલ્લાર સિદ્ધાંત

એક સમીક્ષા ડિસ્લેક્સીયાના સ્વયંસ્ફૂરણા/ સેરેબેલ્લાર સિદ્ધાંત દ્વારા રજુ થાય છે. અહીં જીવવિજ્ઞાન વિષયક દાવો છે કે ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકોનું નાનું મગજ સહેજ અવ્યવસ્થિત હોય છે અને સંખ્યાબંધ જ્ઞાનાત્મક મુશ્કેલીઓ પાછળથી ઉદ્દભવે છે.

ઉત્ક્રાંતિ વિષયક પૂર્વધારણા

આ સિદ્ધાંત માને છે કે વાંચન એક બીનકુદરતી કાર્ય છે, અને આપણા ઉત્ક્રાંતિ ઇતિહાસમાં ખૂબ ટૂંકા સમયગાળા માટે માનવો દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે (ડેલ્બી, 1986). તે સો વર્ષ કરતાં પણ ઓછો સમયથી છે જેને મુખ્ય પાશ્ચાત્ય સમાજોએ વાંચનને, સમૂહ વસતિ દ્વારા ઉત્તેજન આપ્યું છે અને આથી આપણી વર્તણૂકને આકાર આપતા પ્રવાહો નબળાં થયા છે. વિશ્વના ઘણાં વિસ્તારોમાં વસતિનો મુખ્ય ભાગ વાંચન કરતો નથી. કોઇ એવો પુરાવો નથી કે “રોગવિજ્ઞાન” ડિસ્લેક્સીયાને છૂપાવે છે પરંતુ મગજની ભિન્નતાઓ અથવા તફાવતો માટે ઘણાં પુરાવા છે. આ તે આવશ્યક તફાવતો છે જે વાંચનના કૃત્રિમ કાર્ય સાથેના ભાર છે.

મેગ્નોસેલ્યુલર સિદ્ધાંત

એક એકત્ર કરનાર સિદ્ધાંત છે જે ઉપરોક્ત દર્શાવેલ તમામ શોધોને એકત્ર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ દ્રશ્યમાન સિદ્ધાંતનું સામાન્યીકરણ, મેગ્નોસેલ્યુલર સિદ્ધાંત સ્વીકારે છે કે મેગ્નોસેલ્યુલર અનિયમિત કાર્ય માત્ર દ્રશ્યમાન માર્ગો પૂરતું જ મર્યાદિત નથી પરંતુ તે તમામ પદ્ધતિઓનું (દ્રશ્યમાન અને સાંભળવા વિશે અને સાથે સ્પર્શેન્દ્રિય) સામાન્યીકરણ છે. 

નામ ઝડપ ખોટ અને દ્વીખોટ સિદ્વાંતો

પરિચીત વસ્તુઓ અથવા શબ્દોને ઝડપી સ્વયં નામ આપવામાં વ્યક્તિ રોકાયેલ હોય તે ઝડપ ડિસ્લેક્સીયાની મજબૂત આગાહી કરનાર છે. નામ આપવાની ધીમી ઝડપ બાળવાડી સમયે ઓળખાઇ શકે છે; ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા પુખ્તોમાં નામ આપવાની ધીમી ઝડપ ટકી રહે છે. 

નામ આપવાની ઝડપની ખામી ઉચ્ચારલક્ષી પ્રક્રિયા ખામીથી સ્વતંત્ર ખામી તરીકે ગણવામાં આવે છે. વોલ્ફે વાંચકોના ચાર પ્રકારની ઓળખ કરી છેઃ ખોટ વિનાના વાંચકો, ઉચ્ચારલક્ષી પ્રક્રિયા ખોટ સાથેના વાંચકો, નામ આપવાની ઝડપની ખોટ સાથેના વાંચકો, અને બેવડી ખોટ સાથેના વાંચકો, આથી ઉચ્ચારલક્ષી પ્રક્રિયા અને નામ આપવાની ઝડપ બંને સાથે સમસ્યાઓ છે. બેવડી ખોટ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ મોટાભાગે તીવ્ર વાંચન ખોટ ધરાવતા હોય છે. 

આ ખોટો વચ્ચે તફાવત કરતા સૂચનાત્મક વિક્ષેપ માટે મહત્વના ગર્ભિતો છે. બેવડી ખોટ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માત્ર જો ઉચ્ચારલક્ષી પ્રક્રિયામાં સૂચનાઓ મેળવતા હોય, તો તે માત્ર તેમની આવશ્યકતાઓનો એક ભાગ મેળવી રહ્યાં છે.  

પ્રત્યક્ષ દ્રશ્ય-અવાજ મુક્તિ પૂર્વધારણા

પ્રત્યક્ષ અવાજ મુક્તિ સિદ્ધાંત (ડિસ્લેક્સીયા અથવા દ્રશ્ય-અવાજમાં સંલગ્ન દ્રશ્ય માહિતીની વર્તણૂકલક્ષી ક્ષતિગ્રસ્ત ગળણી) ખોટ એ ઉદ્દભવતી પૂર્વધારણા છે, સહાયક સંશોધનો દર્શાવે છે કે ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા દર્દીઓને દ્રશ્ય કાર્યો કરવામાં મુશ્કેલીનો અનુભવ થાય છે જેમ કે પ્રત્યક્ષ વિક્ષેપોની હાજરની ગતિ શોધવી, પરંતુ પ્રયોગાત્મક વ્યવસ્થામાંથી વિક્ષેપિત કારણો દૂર કરવામાં આવે ત્યારે સમાન ખોટ દર્શાવતા નથી. અન્ય સાંભળવાના તફાવત કાર્યો સંલગ્ન સંશોનધની તપાસો સામે દ્રશ્ય તફાવત કાર્યો સંલગ્ન તેમની તપાસોનું સંશોધકો મૂલ્યાંકન કરે છે. તેઓ ભારપૂર્વક દર્શાવે છે કે દ્રશ્ય અને શ્રાવ્ય બંને વિક્ષેપોમાં ભેદ પાડવાની, અને માહિતીને વર્ગિકૃત કરવાની ક્ષતિગ્રસ્ત ક્ષમતાના અને અવ્યવસ્થિતામાંથી મહત્વની સંવેદનાત્મક માહિતી ભિન્ન કરવાની હોવાના કારણે ડિસ્લેક્સીક લક્ષણો ઉદ્દભવે છે.

ઉચ્ચારલક્ષી ખોટ સિદ્ધાંત

ઉચ્ચારલક્ષી ખોટ સિદ્ધાંત માને છે કે ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકો બોલી અવાજની પુનઃરજુઆત, સંગ્રહ અને/ અથવા પ્રાપ્તિમાં ખાસ ક્ષતિ ધરાવે છે. તે દર્શાવે છે કે ‍વર્ણમાળા વિષયક વ્યવસ્થા વાંચન શીખવા માટે અક્ષર/ ઉચ્ચાર સંબંધ જેમ કે શબ્દો અને સમાવિષ્ટ બોલીના અવાજનો સંબંધ શિખવાની આવશ્યકતા હોય છે તેના આધારે ‍ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકોની વાંચન ક્ષતિ હોય છે. 

ઝડપી શ્રાવ્ય પ્રક્રિયા સિદ્ધાંત 

ઝડપી શ્રાવ્ય પ્રક્રિયા સિદ્ધાંત એ વૈકલ્પિક ઉચ્ચારલક્ષી ખોટ સિદ્ધાંત છે, જે દર્શાવે છે કે ટૂંકા અથવા ઝડપથી બદલાતા અવાજોની ગ્રહણશક્તિમાં પ્રાથમિક ખોટ રહેલી છે. ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકો આવર્તન તફાવતો અને ક્ષણિક ક્રમ નિર્ણય સહિત, સંખ્યાબંધ શ્રાવ્ય કાર્યો પર દર્શાવેલ નબળી કાર્યક્ષમતામાંથી ઉપલબ્ધ પુરાવા આ સિદ્ધાંતને ટેકો આપે છે.

દ્રશ્ય સિદ્ધાંત 

ડિસ્લેક્સીયાના અભ્યાસમાં દ્રશ્ય સિદ્ધાંત અન્ય લાંબી પરંપરા દર્શાવે છે, જેમાં લખાણના પૃષ્ડ પરના અક્ષરો અને શબ્દોની પ્રક્રિયા સાથે મુશ્કેલીમાં દ્રશ્ય ખોટ વધારો કરે છે તેની વિચારણા કરવામાં આવે છે. તેમાં બે આંખના અસંતુલિત કેન્દ્રીકરણ, આંખના નબળાં હલનચલન, અથવા અધિક દ્રશ્ય ભરાવાનું સ્વરૂપ લઇ શકાય. દ્રશ્ય સિદ્ધાંતમાં ઉચ્ચારલક્ષી ખોટનો બહિષ્કાર થતો નથી.

ન્યુરોઇમેજીંગનો ઉપયોગ કરતું સંશોધન

પોઝીટ્રોન એમીસન ટોમોગ્રાફી (PET) અને ફંકશન્લ મેગ્નેટીક રેઝોનન્સ ઇમેજીંગ (fMRI)જેવી આધુનિક ન્યુરોઇમેજીંગ ટેકનીકોએ વાંચન તકલીફો ધરાવતા બાળકના મગજના માળખાગત તફાવતોના સ્પષ્ટ પુરાવા તૈયાર કર્યાં છે. એ જોવામાં આવ્યું છે કે ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકો વાંચન સાથે સંલગ્ન મગજના ડાબા ભાગમાં ખામી ધરાવે છે, જેમાં આંતરીક ફ્રન્ટલ જાયરસ, આંતરીક પેરીએટલ લોબ્યુલ, અને મધ્ય અને પેટના કવચનો સમાવેશ થાય છે.

મૂળમાં તે ડિસ્લેક્સીયા ન્યુરોબાયોલોજીકલ છે તે બાબતને લાયોન એટ અલે. ટેકો આપ્યો અને “કાર્યકારી મગજ છાપ સંશોધનોમાંથી દબાયેલ અને એક બિન્દુથી અન્ય તરફ જતા ડેટા” (2003, p. 3). તરીકે જાહેર કર્યું. આ અભ્યાસોના પરિણામોએ સૂચન કર્યું કે પાયાગત વાચકના મગજની સરખામણીએ જ્યારે ડિસ્લેક્સીક મગજ કાર્યોમાં જોઇ શકાય તેવા તફાવતો રહેલાં છે. fMRI નો ઉપયોગ કરી, શાયવિટ્ઝે શોધ્યું કે સારા વાંચકો વાંચન કાર્ય દરમિયાન મગજના આગળના ભાગમાં નબળી સક્રિયતા સાથે મગજના પાછળના ભાગે મજબૂત સક્રિયતાની સુસંગત રીતનું પ્રદર્શન કરે છે. તેથી વિપરીત ડિસ્લેક્સીક્સમાં મગજ સક્રિયાતા રીત વાંચન કાર્ય દરમિયાન વિપરીત હોય છે – મગજના પાછળના ભાગના નબળી સક્રિયતા સાથે મગજનો આગળનો ભાગ અતિ સક્રિય હોય છે. શાયવિટ્ઝે ધ્યાન દોર્યું કે “જો પ્રયાસ કરતા વાંચકો મગજના આગળના ભાગની વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ મગજના પાછળના ભાગમાં વિક્ષેપની ભરપાઇ કરવાનો પ્રયાસ કરે તેવું છે.”

અભ્યાસ ભાષા માટે પીઇટી (PET) નો ઉપયોગ કરતા મગજ સક્રિયતા અભ્યાસોએ છેલ્લાં દસકાથી ભાષાના મજ્જાતંતુકીય આધારની આપણી સમજમાં એક ભૂકંપ સર્જયો છે. દ્રશ્ય શબ્દકોષ માટે અને શ્રાવ્ય શબ્દ ટૂકાં ગાળાની યાદશક્તિ ભાગો માટેના મજ્જાતંતુકીય આધારોનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે. અમુક ગર્ભિતાર્થો જે વિકાસશીલ ડિસ્લેક્સીયાનુ મજ્જાતંતુકીય સ્વરૂપ કાર્ય-આધારીત (જેમ કે માળખાગતના બદલે કાર્યકારી) છે

યુનિવર્સિટી ઓફ હોંગકોંગનો અભ્યાસ દલીલ કરે છે કે બાળકો જે ભાષાનું વાંચન કરે છે તેના આધારે તેના મગજના વિવિધ માળખાગત ભાગોને ડિસ્લેક્સીયા પ્રભાવિત કરે છે. ઇંગ્લિશ વધુ વાંચતા બાળકો અને ચાઇનીઝ વધુ વાંચતા બાળકોની સરખામણી પર અભ્યાસ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે.

યુનિવર્સિટી ઓફ માસટ્રીક્ટ(નેધરલેન્ડ)ના અભ્યાસે જાહેર કર્યું કે પુખ્ય ડિસ્લેક્સીક વાંચકો અક્ષરો અને બોલી અવાજોના એકત્રી કરણ માટે શ્રેષ્ઠ લમણાના કવચનો ઓછો ઉપયોગ કરે છે.

જનીની સંશોધન

પરમાણુ સંબંધી અભ્યાસોએ ડિસ્લેક્સીયાના અમુક સ્વરૂપોને ડિસ્લેક્સીયા માટેના જનીની ચિહ્નો સાથે સંલગ્ન કર્યાં. 
ડિસ્લેક્સીયા સાથે સંલગ્ના બે ભાગો પર પ્રથમ સહિત, અમુક વ્યક્તિના જનીનો ઓળખવામાં આવ્યાં: DCDC2 
અને KIAA0319 
ક્રોમોઝોમ 6 પર , અને DYX1C1 ક્રોમોઝોમ 15 પર.

2007 ની એક સમીક્ષાએ નોંધ્યું કે સૂચિત સંવેદનશીલ જનીનો દ્વારા કોઇ ચોક્કસ જ્ઞાનાત્મક પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થતી હોય તેવું જાણમાં નથી.

ત્રણ કાર્યકારી યાદશક્તિ ભાગોના સંયુક્ત સેદ્ધાંતિક કાર્યે 12 વર્ષના સંશોધન કાર્યક્રમમાં ભૂતકાળ અને નવી તપાસોની ચર્ચા માટે સાપેક્ષ વ્યવસ્થાઓ પૂરી પાડી જે ડિસ્લેક્સીયાના જનીની અને મગજ આધાર અને વર્તણૂક અભિવ્યક્તિઓમાં વિવિધ લક્ષણોનું સૂચન કર્યું.

સહાયક બાબતો

ભાષામાં શુદ્ધ જોડણીની અસર

ભાષાની શુદ્ધ જોડણી, અથવા લેખન અને શબ્દરચના વ્યવસ્થાની જટિલતા, તે ભાષામાં વાંચત શીખવું કેટલું મુશ્કેલ છે તેના પર સીધો પ્રભાવ પાડે છે; ઔપચારીક રીતે, આ શુદ્ધ જોડણીલક્ષી ઊંડાણ છે. જો કે ઇંગ્લિશ વર્ણમાલા શુદ્ધ જોડણી ધરાવે છે, તે જટિલ અથવા ઊંડી શુદ્ધ જોડણી છે જે અમુક સ્તરોએ શબ્દરચના રીતોને ઉપયોગમાં લે છે. શબ્દરચના તૈયાર કરતી મુખ્ય માળખાગત શ્રેણીઓ અક્ષર-અવાજ સંબંધો, એકાસ્વરો, અને ઉચ્ચારો છે. અમુક અન્ય ભાષાઓ, જેમ કે સ્પેનીશ, એવી આલ્ફાબેટીક શુદ્ધ જોડણીઓ ધરાવે છે જે માત્ર અક્ષર-અવાજ સંબંધોનો ઉપયોગ કરે છે, જે નબળી જોડણીઓ કહેવાય છે. સ્પેનીશ જેવા ભાષાઓ વાંચવાનું શીખવું સાપેક્ષ રીતે સરળ છે; જે વધુ જટિલ શબ્દરચના ધરાવતી ભાષાઓનું વાંચન શીખવું મુશ્કેલ છે, જેમ કે ઇંગ્લિશ. ચિહ્નાત્મક લેખન વ્યવસ્થા, ખાસ કરીને ચાઇનીઝ અક્ષરો, વધુ મુશ્કેલીઓ ધરાવે છે.

મજ્જાતંતુકીય સાપેક્ષતાની દ્રષ્ટિએ, વિવિધ પ્રકારના લખાણ, ઉદાહરણ તરીકે, ચિત્રભાષાની સરખામણીએ આલ્ફાબેટીક, લેખન અને વાંચન, લેખન અને શબ્દરચના માટે વિવિધ મજ્જાતંતુકીય માર્ગોની આવશ્યકતા રહે છે. કારણકે બોલીની દ્રશ્ય રચનાની પ્રક્રિયા માટે વિવિધ લેખન વ્યવસ્થાઓ માટે મગજના વિવિધ ભાગોની આવશ્યકતા હોય છે, એક ભાષામાં વાંચનની મુશ્કેલી ધરાવતા બાળકો અન્ય જોડણી સાથેની ભાષામાં વાંચન મુશ્કેલી ન પણ અનુભવે. વિવિધ લેખન વ્યવસ્થાઓ વચ્ચે વાંચન, લેખન અને શબ્દરચનાના વિવિધ કાર્યો મજ્જતંતુકીય કૌશલ્યોને કરવાની આવશ્યકતા રહે છે પરિણામે વિવિધ મજ્જાતંતુકીય ખામીઓ વિવિધ શબ્દજોડણીના સંબંધે ડિસ્લેક્સીક સમસ્યાઓ સર્જી શકે છે.

વિવાદ

તાજેતરના વર્ષોમાં ડિસ્લેક્સીયાના વર્ગિકરણ પર અર્થસભર ચર્ચા થઇ છે, ખાસ કરીને એલિયટ અને ગિબ્સે (2008) પ્રકાશિત કરેલ પેપરમાં જેમાં તેઓએ દલીલ કરી છે,

 (...) કે ‍ ‘ડિસ્લેક્સીયા’ અને ‘નબળા વાચક’ અથવા ‘વાંચવાની ખામી ધરાવતા’ ની શ્રેણીઓ વચ્ચે ભેદ પાડવાના પ્રયાસો અર્થસભર રીતે નિઃસહાય, નિયમહીન છે અને આથી સંભવિત રીતે અસમાન છે. 

વાંચન ક્ષતિ એ માન્ય વૈજ્ઞાનિક જિજ્ઞાસા હતી તે સ્વીકારતા, અને તેને  ‍દ્રશ્ય ચિહ્નો અને બોલાતી ભાષા નિર્ણાયક હોય તેના વચ્ચે સંબંધની વિસ્તૃત સમજની આવશ્યકતા હોય છે. અને આથી જ્યારે   ભવિષ્યમાં અમુક તબક્કે મૂલ્યાંકનો અને શૈક્ષણીક કાર્ય માટે જ્યારે જનીનશાસ્ત્ર અને મજ્જાતંતુવિજ્ઞાનની સંભાવના હતી, (...) તે એક ભૂલભરેલી માન્યતા હતી કે આ ક્ષેત્રોમાં વર્તમાન જ્ઞાન ડિસ્લેક્સીયાને વાંચન મુશ્કેલીનો સામનો કરતા લોકોના એક પેટાવિભાગ તરીકે ડિસ્લેક્સીયાને પર્યાપ્ત રીતે નક્કી કરી શકાય.

ડિસ્લેક્સીયા લક્ષણોનું સંચાલન કરવું 

ડિસ્લેક્સીયાની કોઇ સારવાર નથી, પરંતુ યોગ્ય શૈક્ષણીક સહાય સાથે ડિસ્લેક્સીક વ્યક્તિઓ વાંચતા અને લખતા શીખી શકે છે. 

વર્ણમાલા લેખન વ્યવસ્થા માટે, અક્ષરો અને ઉચ્ચારણો વચ્ચેના સંબંધ પ્રત્યે બાળકની સભાનતામાં વૃદ્ધિ કરવાનું, અને તેને વાંચન અને શબ્દરચના સાથે જોડવાનું પ્રાથમિક લક્ષ્ય છે. એ જોવામાં આવ્યું છે કે દ્રશ્ય ભાષા અને શુદ્ધ જોડણી બાબતો પ્રત્યે કેન્દ્રીત તાલીમો માત્ર મૌખિક ઉચ્ચારણ તાલીમ કરતાં લાંબા સમય સુધી ટકે તેવા લાભો કરે છે. 

ડિસ્લેક્સીક લક્ષણોના છૂપા મજ્જાતંતુલક્ષી કારણ(ણો) દ્વારા નિર્ણય કરવો તે શ્રેષ્ઠ અભિગમ છે.

ઘટના
U.S. વસતિના 5% થી 17% લોકોને ડિસ્લેક્સીયા પ્રભાવિત કરે છે તેવું માનવામાં આવે છે.

ડિસ્લેક્સીયા અને શૈક્ષણીક કાયદો 

ઘણી વિવિધ રાષ્ટ્રિય કાનૂની આદર્શો અને ‍વિવિધ રાષ્ટ્રિય ખાસ શૈક્ષણીક સહાય માળખાંઓ ખાસ શૈક્ષણીક જોગવાઇના સંદર્ભે જેઓ ડિસ્લેક્સીયાના સંચાલનને જોડે છે.

ફિલ્મ, ટેલીવિઝન, અને સાહિત્યમાં ડિસ્લેક્સીયા

ડિસ્લેક્સીયાના વિષય પર કેન્દ્રીત સંખ્યાબંધ ફિલ્મો, ટેલીવિઝન કાર્યક્રમો અને કલ્પિત કાર્યો ઉપલબ્ધ છે.

આ પણ જુઓ

 શીખવાની રીત (શિક્ષણ)
 ઇર્લેન ફિલ્ટર્સ
 ડિસ્લેક્સીયાનું નિદાન થયેલ લોકોની સૂચિ
 નેટ એજ્યુકેશન્લ સિસ્ટમ્સ
 બાળ વિકાસ
 ડિસોર્થોગ્રાફિઆ

સંદર્ભો

બાહ્ય લિંક્સ

સંશોધન પેપર્સ, લેખો અને મિડિયા

અધ્યાપક ડોરોથી બીશપ: ઇવૅલ્યુએટીગ ઑલ્ટર્નટિવ સોલ્યુશનસ ફોર ડિસ્લેક્સીયા

સંસ્થાઓ

ઇન્ટરનેશનલ ડિસ્લેક્સીયા એસોસિએશન 
બ્રિટીશ ડિસ્લેક્સીયા એસોસિએશન
યુરોપીયન ડિસ્લેક્સીયા એસોસિએશન 

સ્ત્રોતો

 ચિત્ર જે શબ્દકોષ  ‍જે ડિસ્લેક્સીયા ધરાવતા લોકો, નબળાં વાચકો અને દ્વિતીય ભાષા તરીકે ઇંગ્લિશ ‍શીખતા લોકોની મદદ માટે વિના મૂલ્યે ઉપયોગ કરી શકાય તેવો શબ્દકોષ છે 

ડિસ્લેક્સીયા
ન્યુરોલોજી
માનવ કૌશલ્યો
શૈક્ષણીક મનોવિજ્ઞાન
સાક્ષરતા
વાંચન
લેખન
ખાસ શિક્ષણ
શીખવાની ખોટ
વિકલાંગતા
રોગ