કૈ. શિવન
શિવન કૈલાસાવાડીવૂ (જન્મ ૧૪ એપ્રિલ ૧૯૫૭) ભારતીય અંતરિક્ષ વિજ્ઞની છે, જેમણે ભારત સરકારના અંતરિક્ષ વિભાગમાં સચિવ તરીકે, ભારતીય અંતરીક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સનની યાદી|ભારતીય અંતરીક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સન તરીકે અને સ્પેશ કમિશનના નિયામક તરીકે સેવાઓ આપી છે. આ અગાઉ તેમણે વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્ર|વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દેશક અને લિક્વિડ પ્રોપલ્સન સિસ્ટમ સેન્ટરના નિર્દેશક તરીકે કામ કર્યું છે.

બાળપણ
શિવનનો જન્મ ભારતના તમિલનાડુ રાજ્યના ક્ન્યાકુમારી જિલ્લાના નારકોઇલ પાસે સરાક્કલવિલઈ ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ કૈલાસાવાડીવૂ અને માતાનું મામ ચેલ્લમ છે.

અભ્યાસ 
શિવન એક ખેડુતના પુત્ર છે અને તેમનો અભ્યાસ મેલા સરાક્કલવિલઈની એક સરકારી નિશાળમાં તમિળ માધ્યમમાં થયો હતો. વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ વલ્લનકુમારનવિલાઈમાં આવ્યા. સ્નાતક બનનારિ તેમના કુટુંબના તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ છે. શિવને ૧૯૮૦માં મદ્રાસ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજીમાંથી એરોનોટિકલ ઇજનેરીના સ્નાતકની ડીગ્રી મેળવી. ૧૯૮૨માં એ જ વિષયમાં તેમણે ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થા, બેંગ્લુરુમાંથી અનુસ્નાતર ડીગ્રી મેળવી અને ઇસરોમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે આઈઆઈટી બોમ્બેથ ૨૦૦૬માં ડૉક્ટરેટની પદવી પણ મેળવી. તેઓ ઇન્ડિયન નેશનલ એકેડેમી ઓફ એન્જિનીયરીંગ, એરોનૌટિકલ સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયા અને સિસ્ટમ સોસાયટીના ફેલો છે.

કારકિર્દી 
શિવને ઇસરોનાં પ્રક્ષેપણ વાહનોની રૂપરેખા અને વિકાસ પર કામ કર્યું છે. શિવન ૧૯૮૨માં ધ્રુવીય ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણ વાહન (પીએસએલવી) પ્રકલ્પમાં ભાગીદાર થવા ઇસરો સાથે જોડાયા. ૨ જુલાઈ ૨૦૧૪ના રોજ તેઓની નિમણૂક ઇસરોના લિક્વિડ પ્રોપલ્સન સિસ્ટમ સેન્ટરના નિર્દેશક તરીકે કરવામાં આવી. તેમને સત્યબામા યુનિવર્સિટી, ચેન્નઇ, દ્વારા એપ્રિલ ૨૦૧૪માં ડોક્ટર ઓફ સાયન્સ (ઓનરિસ કૌસા)થી નવાજવામાં આવ્યા હતા. ૧ જુન ૨૦૧૫ના રોજ તેઓ વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દેશક બન્યા.

જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં શિવનની નિમણૂક ઇસરોના વડા તરીકે કરવામાં આવી. તેમના વડપણ હેઠળ ઇસરો દ્વારા ચંદ્રયાન-૨નું પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવ્યું. આ મિશનનું વિક્રમ ઉતરાણ એકમ, પ્રજ્ઞાન રોવર સહિત ચંદ્રમા પર ઉતરવાની થોડી ક્ષણો પહેલાં ચંદ્રતલથી લગભગ ૨ કિમી દૂર તુટી પડ્યું. જોકે તેનું ઓરબિટર હજુ પણ કામ (ઓગસ્ટ ૨૦૨૪માં આ લખાઈ રહ્યું છે ત્યાં સુધી) કરી રહ્યું છે. આ ઓરબિટરે લીધેલી લગભગ ૧૦૦૦૦ છબીઓના વિશ્લેષણ કરીને ચંદ્રયાન-૩ની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવી અને તેથી જ ચંદ્રયાન-૩નું સફળ ઉતરાણ શક્ય બન્યું. 

૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૨૦ના રોજ તેમનો ચેરમેન તરીકેનો કાર્યકાળ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧થી લંબાવીને જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ સુધી કરવામાં આવ્યો. 

શિવનના જીવનમાં એક કપરો કાળ પણ તેમની નિવૃત્તિ સમયે આવ્યો હતો. ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ On 25 January 2021, કેન્દ્રીય સતર્કતા આયોગે (CVC) શિવન વિરુદ્ધ એક ફરિયાદ નોંધી જેમાં આરોપ હતો કે શિવને, ઇસરોના લિક્વિડ પ્રોપલ્સન સિસ્ટમ સેન્ટર (LPSC)નાં માનાંકોને અવગણીને તેમના પુત્રની નિમણૂક કરી હતી.

Awards
 ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ એવોર્ડ, ૨૦૧૯.
 આઈઈઈઈ સિમોન રેમો ચંદ્રક, બી.એન. સુરેશ સાથે સંયુક્ત, ૨૦૨૦.

References

External links 
 ISRO biography 

જીવિત લોકો