સ્વાતંત્ર્યવાદ
સ્વાતંત્ર્યવાદ કે મુક્તિવાદ એ એવા રાજકીય ચિંતકો, રાજનૈતિક દર્શનો અને આંદોલનોનો સંગ્રહ છે જે તેમના મૂળ સિદ્ધાંત તરીકે સ્વતંત્રતાને સમર્થન આપે છે.  સ્વાતંત્ર્યવાદીઓ સામાન્ય રીતે રાજકીય સ્વતંત્રતા અને સ્વાયત્તતા વધારવા માંગે છે, અને તેથી તેમનો મુખ્ય ભાર પસંદગીના સ્વતંત્રતા, સ્વૈચ્છિક સંગઠનો અને વ્યક્તિગત ચુકાદા પર રહેલો છે.    સ્વાતંત્ર્યવાદીઓ સત્તા અને રાજ્ય શક્તિ અંગે સરખી શંકા ધરાવે છે, પરંતુ તેઓ અસ્તિત્વમાં રહેલી આર્થિક અને રાજકીય પ્રણાલીઓ સામેના તેમના વિરોધને કારણે રાજકીય પટલ પર જુદા પડે છે. સ્વાતંત્ર્યવાદી વિચારસરણીના વિવિધ દર્શનો રાજ્ય અને ખાનગી સત્તાના કાયદેસર કાર્યોને લઈને વિવિધ મંતવ્યો પ્રદાન કરે છે, અને તેઓ ઘણીવાર મજબૂર સામાજિક સંસ્થાઓના પ્રતિબંધ અથવા વિસર્જન માટેની હિમાયત કરે છે.  

ડાબેરી રાજકારણના સ્વરૂપમાં સ્વાતંત્ર્યવાદી શબ્દ આવી શકે છે. આવી જ રીતે ડાબેરી સ્વાતંત્ર્યવાદી વિચારધારા, મૂડીવાદ અને ઉત્પાદનના માધ્યમોની ખાનગી માલિકી નાબૂદ કરવા માગે છે, અથવા તો સામાન્ય અથવા સહકારી માલિકી અને મેનેજમેન્ટની તરફેણમાં કરવા માંગે છે. ખાનગી મિલકતને સ્વતંત્રતા અને સ્વતંત્રતાના અવરોધ તરીકે જોવાની તરફેણમાં તેમની મર્યાદા અથવા પ્રભાવોને પ્રતિબંધિત કરે છે.     ડાબેરી-ઉમદાવાદી વિચારધારામાં અરાજક-સામ્યવાદ, અરાજક-સિન્ડિકલિઝમ, અહમવાદી અરાજકતા અને પરસ્પરવાદનો પણ સમાવેશ થાય છે.  

આધુનિક જમણેરી સ્વાતંત્ર્યવાદી વિચારધારામાં વિચારધારાઓ જેવી કે અરાજક-મૂડીવાદ અને મિનાર્કીઝમ નો સમાવેશ થાય છે.    સ્વાતંત્ર્યવાદ શબ્દ ૨૦મી સદીના મધ્યમાં મૂડીવાદી નીતિઓ અને સંપત્તિના અંગત અધિકારોની વકીલાત કરતો હતો.

વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર 
સ્વાતંત્ર્યવાદ શબ્દનો પ્રથમ નોંધેલ ઉપયોગ ૧૭૮૯ માં થયો હતો, જ્યારે વિલિયમ બેલ્શેમે અધ્યાત્મના સંદર્ભમાં સ્વાતંત્ર્યવાદ વિશે લખ્યું હતું.

તત્વજ્ઞાન 
બધા સ્વાતંત્ર્યવાદીઓની વિચારધારા વ્યક્તિગત સ્વાયત્તતાની કલ્પનાથી શરૂ થાય છે જ્યાંથી તેઓ નાગરિક સ્વાતંત્ર્યની તરફેણ કરે છે અને રાજ્યના મહત્વ ને ઘટાડે છે અથવા દૂર કરે છે. 

ડાબેરી સ્વાતંત્ર્યવાદ  માં એવી માન્યતાઓનો સમાવેશ થાય છે કે પૃથ્વી પરની તમામ સંપત્તિ લોકોમાં સમાન ભાગે વહેંચાવી જોઈએ અને તેની પર સૌનો સમાન હક્ક છે. તેઓ રાજ્યને અંગત સંપત્તિના અને મૂડીવાદને ગુલામીપ્રથા રક્ષક તરીકે માને છે. 

જમણેરી સ્વાતંત્ર્યવાદ માં એવી માન્યતાઓનો સમાવેશ થાય છે કે જે રાજ્ય દ્વારા ધંધા અને ઉદ્યોગોમાં લઘુત્તમ દખલની વાત કરે છે. અરાજકવાદી મૂડીવાદીઓ રાજ્યને સંપૂર્ણ પણે હટાવવાની હિમાયત કરે છે.

સંદર્ભ 

રાજનૈતિક વિચારધારા