કેરી
કેરી ભારત દેશનું રાષ્ટ્રીય ફળ છે. આ ફળ ભારતના દરેક રાજ્યોમાં જોવા મળે છે. આ ફળ આંબાના ઝાડ પર થાય છે. આ ફળ કાચું હોય ત્યારે સ્વાદમાં ખાટું લાગે છે, જ્યારે બરાબર પાકી જાય ત્યારે મધુર લાગે છે. આ ફળ ચૂસીને, કાપીને અથવા તેનો રસ કાઢીને ખાઈ શકાય છે.

ભારતમાં થતી કેરીની જાતો 

 કેસર
 હાફુસ
 કાગડા
 લંગડો
 રાજાપૂરી
 તોતાપૂરી
 દશેરી
 પાયરી
 સરદાર
 નીલમ
 આમ્રપાલી
 બેગમપલ્લી
 વનરાજ
 નિલ્ફાન્સો
 જમાદાર
 મલ્લિકા
 રત્ના
 સિંધુ
 બદામ
 નિલેશ
 નિલેશાન
 નિલેશ્વરી
 વસી બદામી
 દાડમીયો

ભારતમાં હાલમાં આંબાનું સૌથી વધુ વાવેતર ઉત્તર પ્રદેશમાં (સવા લાખ એકર પ્રદેશમાં) થાય છે. તે પછી તમિલનાડુ, બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, ઓરિસ્સા, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને આસામનો નંબર આવે છે. મહારાષ્ટ્ર આલફાન્ઝો અને પાયરી જેવી વેપારી દ્રષ્ટીએ ઉત્તમ કેરીઓ થાય છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે વલસાડ, સુરત, ભરૂચ તેમજ ઓછાવત્તા પ્રમાણમાં દરેક જિલ્લામાં કેરીઓ થાય છે. સૌરાષ્ટ્રના જુનાગઢ, ભાવનગર, જામનગર અને મોરબી જિલ્લામાં પણ કેરીઓ થાય છે.

કાઠિયાવાડમાં 
બોમ્બે પ્રેસીડેંસી દ્વારા ૧૮૮૪ના એપ્રીલ મહિનામાં પ્રગટ કરવામાં આવેલ ગેઝેટીઅર ઓફ બોમ્બે પ્રેસીડેંસીના ગ્રંથ ક્રમાંક ૮માં પ્રકરણ ૨ માં પાના નંબર ૯૪ અને ૯૫ પર ગુજરાતમાં કેરીઓના વાવેતરની માહિતિ આપતા જણવ્યું છે કે "કેરીની ઉત્તમ જાત ભાવનગરના મહુવામાં બોમ્બે કલમ વડે ઉગાડવામાં આવે છે. જે જાણકારોના અભિપ્રાય મુજબ સ્વાદ અને મજબુતાઇમાં મુળ બોમ્બે નસલ કરતા પણ ચડીયાતી હોય છે." ઉપરાંત "કેટલીક ઉત્તમ સ્વાદ વાળી કેરી સોનગઢ, વરતેજ, કરદેજ અને કોળીયાકમાં પાકે છે. આ ઉપરાંત માળીયા, વંથળી અને જુનાગઢની કેરી સારી ગુણવત્તાની હોય છે. કાઠિયાવાડના ઉત્તર ભાગ માં કેરી બહુ ઓછી પાકે છે અને ઝાલાવાડતો તો આંબાથી લગભગ અજાણ છે." એવો પણ ઉલ્લેખ છે.

કેરીના ગુણધર્મો 
આયુર્વેદ અનુસાર કેરીના રસમાં જો મીઠું અને સૂંઠ પાઉડર ઉમેરીને ખાવામાં આવે તો તે પાચ્ય બની જાય છે. કેરીના રસના સૂકવેલા પાપડ તરસ- ઉલટી મટાડનાર, વાતહરનાર, પિત્તહર, રોચક અને હલકાં છે.વધુ પડતી કેરી ખવાય તો કેરીની ગરમી મોંઢા ઉપર ફૂટે છે. કેરી ચૂસીને ખાવાથી તે રૂચિકર લાગે જ છે અને સાથે સાથે તે બળવર્ધક છે અને વીર્ય વધારનાર છે.

કેરીનાં ગોટલાનાં ગર્ભ કાઢીને એટલે કે ગોટલી કાઢીને તેની ચીરીઓ કરી તેમાં મીઠું અને લીંબુનો રસ લગાડી સૂકવી તેને મુખવાસ તરીકે ઊપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ગોટલી તુરી હોય છે. ઊલટી અને અતિસાર મટાડે છે. હૃદયમાં થતી બળતરા દૂર કરે છે. આ ગોટલીનાં પાઉડરમાં આમળાનો ભૂક્કો, કાંટાળા માયુનો ભૂક્કો તથા વાટેલા લવિંગ નાખવાથી ઉત્તમ પ્રકારનું દંતમંજન થશે. કાચી કેરીને સૂકવીને આંબોળિયા અને સૂકવેલાં આંબોળિયામાંથી આમચૂર પાઉડર બનાવવામાં આવે છે જેનો ઊપયોગ ખટાશ માટે થાય છે.

કેરીમાં કેલેરી અને કાર્બોહાઈડ્રેટનું પ્રમાણ ખૂબ હોવાથી વજન વધવાનો ભય ખરો પણ જેને વજન વધારવું હોય તે પાકી કેરીનું સેવન કરે. કેરીમાં આયર્નનું પ્રમાણ વધારે હોવાથી એનેમિક વ્યક્તિ કેરીનું સેવન જરૂરથી કરે. કહેવાય છે કે તેને વિટામિન ઈનું પ્રમાણ હોવાથી હૉર્મન સીસ્ટમને અસરકારક બનાવે છે. બેક્ટેરિયલ ઈંફેક્શન, કબજિયાત, ડાયરિયા, આંખોની સમસ્યા, વાળ ખરવા, હૃદય રોગનો હુમલો, લીવરની સમસ્યા, મેંસ્ચુઅલ ડિસઑર્ડર, મૉર્નિંગ સિકનેસ, પાઈલ્સ, અળાઈ વગેરેમાં પાકી કેરી રાહત આપે છે.

વાવેતર 

૨૦૦૭ મુજબ:
 ભારત: ૨૧,૪૩,૦૦૦ હેક્ટર
 ચીન: ૪,૪૫,૦૦૦ હેક્ટર
 થાઇલેન્ડ: ૨,૮૫,૦૦૦ હેક્ટર
 ઇન્ડોનેશીયા: ૨,૬૬,૦૦૦ હેક્ટર
 પાકિસ્તાન: ૨,૧૫,૦૦૦ હેક્ટર
 મેક્સિકો: ૨,૦૦,૦૦૦ હેક્ટર
 ફિલીપાઇન્સ: ૧,૮૧,૦૦૦ હેક્ટર 
 નાઇજીરીયા: ૧,૨૬,૫૦૦ હેક્ટર 
 બ્રાઝીલ: ૮૯,૮૦૦ હેક્ટર
 ગુએના: ૮૨,૦૦૦ હેક્ટર
 વિયેતનામ: ૫૨,૦૦૦ હેક્ટર
 બાંગ્લાદેશ: ૫૧,૦૦૦ હેક્ટર

ભારત દુનિયાનાં કુલ ઉત્પાદનનાં ૪૦% થી વધુ ઉત્પાદન કરે છે. ત્યાર બાદ ચીન અંદાજે ૧૧% અને પાકિસ્તાન અંદાજે ૭% ઉત્પાદન કરે છે.

કેરીનું ઉત્પાદન

સંદર્ભ 

 આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેનમાં રહેલા પ્રકાશન માંથી માહિતી ધરાવે છે.

ફળ
વનસ્પતિ
ભારતનાં રાષ્ટ્રચિહ્નો