ધૂમ્રપાન
ધૂમ્રપાન  એક એવી ટેવ છે જેમાં મોટે ભાગે તમાકુ અને અન્ય કેફી દ્રવ્યોને બાળી શ્વાસ દ્વારા તેના ધુમાડાનો આસ્વાદમાં લેવામાં છે.  આ ટેવનો પ્રારંભ ઈ. સ. પૂ. ૫૦૦૦-૩૦૦૦ના પ્રારંભમાં થયો હતો.  તે સમયે ઘણા લોકો ધાર્મિક રૂઢીઓ દરમિયાન ધૂપદ્રવ્ય બાળતા. અમુક સમય બાદ આનંદ અથવા સામાજિક સાધન તરીકે ધુમ્રપાન અપનાવવામાં આવ્યું.  ૧૫૦૦ની સદીના અંતમાં તમ્બાકુને જૂના વિશ્વમાં સૌ પ્રથમ વાપરવામાં આવ્યું હતું, તે સામાન્ય વેપાર માર્ગો થકી તેનો ફેલાવો થયો.  આ પદાર્થની વારંવાર ટીકા કરવામાં આવતી તેમ છતાં તે લોકપ્રિય બનતું ગયું.  જર્મન વૈજ્ઞાનિકોએ ઈ.સ. ૧૯૨૦ના અંતમાં ધૂમ્રપાન અને ફેંફસાના કેન્સર વચ્ચે એક કડી ઔપચારીક રીતે શોધી કાઢી હતી. તેના પરિણામે આધુનિક ઇતિહાસની પ્રથમ ધૂમ્રપાન વિરોધી ઝુંબેશમાં શરૂ થઈ હતી.  આ ચળવળ જોકે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન નિષ્ફળ રહી હતી અને ત્યાર બાદ ઝડપથી બિનલોકપ્રિય બની હતી.  ૧૯૫૦માં, સરકારી આરોગ્ય વિભાગે ફરીથી ધૂમ્રપાન અને કેન્સર વચ્ચેના સંબંધનું સુચન કરવાનું શરૂ કર્યુ.  ૧૯૮૦માં આ અંગેના વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓમાં પણ વધારો થયો હતો, અને ફરીથી આ ટેવ સામે રાજકીય પગલા લેવાનું દબાણ વધ્યું હતું.  વિકસીત વિશ્વમાં 1965 બાદ વપરાશનો દર કદાચ વધ્યો હતો કે ઘટ્યો હતો.  જોકે, આ દરો વિકાશીલ વિશ્વમાં સતત વધતો રહ્યો હતો. 

તમાકુનો વપરાશ કરવા માટે ધૂમ્રપાન એ અત્યંત સામાન્ય રીત છે અને તમાકુ ધૂમ્રપાન કરવામાં આવનારો અત્યંત સામાન્ય પદાર્થ છે.  અન્ય ઉમેરા સાથે કૃષિ પેદાશમાં ઘણી વખત મિશ્રણ કરવામાં આવે છે અને ત્યાર બાદ પિરોલિઝ્ડનો ઉમેરો કરવામાં આવે છે.  પરિણામ સ્વરૂપે થતી વરાળને ત્યાર બાદ શ્વાસમાં લેવામાં આવે છે અને કશ દ્વારા ફેફસામાં સક્રિય પદાર્થ જાય છે.  આ સક્રિય પદાર્થ નસના અંત ભાગોમાં રસાયણ ઉથલો લાવે છે, જે હૃદયના ધબકારાના દર, યાદશક્તિ, સતર્કતા અને પ્રતિક્રિયા સમયમાં વધારો કરે છે.  ડોપામાઇન અને બાદમાં એન્ડોર્ફિન્સ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, જેને ઘણી વખત આનંદ સાથે સાંકળવામાં આવ્યા હતા.  2000માં આશરે 1.22 અબજ લોકો ધૂમ્રપાનનું સેવન કરતા હતા.  જેમાં મોટે ભાગે પુરુષો અને ત્યાર બાદ સ્ત્રીઓ હતી, જોકે તેમાં નાની વયનાઓનો ઉમેરો થતા જાતિ વચ્ચેનો ગાળો ઘટી ગયો હતો.  ગરીબો મોટે ભાગે અને ત્યારબાદ શ્રીમંતો સેવન કરતા હોય અને વિકસિત દેશો કરતા વિકસતા દેશોના લોકો વધુ સેવન કરતા હોય છે. ઘણા ધૂમ્રપાન કરનારા કિશોરાવસ્થા અથવા પુખ્ત વયના પ્રારંભે ધૂમ્રપાનનો પ્રારંભ કરે છે.  સામાન્ય રીતે પ્રારંભિક તબક્કાઓમાં, ધૂમ્રપાન આનંદની લાગણી આપે છે, જે સકારાત્મક મજબૂતીકરણના એક સ્ત્રોત તરીકે કામ કરે છે.  જે તે વ્યક્તિ જો વર્ષો સુધી ધૂમ્રપાન કરે તો તેને પાછું ખેંચવાનું ધ્યાનમાં નહી લેવાના લક્ષણો અને નકારાત્મક મજબૂતીકરણ મુખ્ય પ્રેરણા સતત રહે છે.

ઇતિહાસ

અગાઉનો વપરાશ 

ધૂમ્રપાનનો ઇતિહાસ ઘણો જૂનો એટલે કે 5000–3000 સદી જેટલો વહેલો છે જ્યારે દક્ષિણ અમેરિકામાં કૃષિ પેદાશોનું વાવેતર કરવામાં આવતું હતુ; ત્યાર બાદ આકસ્મિક રીતે છોડોને બાળવાના વપરાશ તરીકે અથવા વપરાશના અન્ય સ્વરૂપને ઓળખી કાઢવાના ઉદ્દેશ તરીકે સંશોધન કરવાના ઇરાદાથી તેનો વિકાસ થયો હતો.  આ ટેવ શરમજનક રૂઢી તરીકે ગણાતી હતી.  ઘણા જૂના જમાનાના નાગરિકો, જેમ કે બેબીલોનીયન્સ, ભારતીયો અને ચાઇનીઝોએ ઘાર્મિક રૂઢી પ્રમાણે ધૂપસળી સળગાવતા હતા, જેમ કે ઇઝરાયેલીઓ અને બાદમાં કેથોલિક અને જૂના ખ્રિસ્તી ચર્ચમાં કરવામાં આવતું હતું.  અમેરિકનોમાં ધૂમ્રપાનનું મૂળ સંભવતઃ શમનની વિધિમાં ધૂપસળી સળગાવવામાં રહેલું હતું, પરંતુ બાદમાં તેને આનંદ અથવા સામાજિક સાધન તરીકે અપનાવવામાં આવ્યું હતું.  તમાકુનુ ધૂમ્રપાન અને વિવિધ ભ્રમોત્પાદક ઔષધોનો ઉપયોગ નિંદ્રાવસ્થા હાસલ કરવામાં અને ઇશ્વરીય દુનિયા સાથે સંપર્ક કરવા માટે કરવામાં આવતો હતો. 

પૂર્વીય ઉત્તરીય અમેરિકન જાતિઓ વેપારની તૈયાર સ્વીકાર્ય ચીજ તરીકે પાઉચોમાં મોટા જથ્થામાં તમાકુ લઇ જતા હતા અને કેટલીક વાર તેને પાઇપમાં કદાચ તેને પવિત્ર તરીકેની ગણના કરીને સ્થાપિત વિધિ તરીકે પીતા હતા અથવા સોદો પાકો કરવા માટે પણ પીતા હતા, અને કદાચ બાળપણ સહિત જીવનના દરેક તબક્કે ધૂમ્રપાન કરતા હતા.  એવું માનવામાં આવતું હતું કે તમાકુ એ ઇશ્વરની ભેટ છે અને જે લોકો તમાકુનો ધુમાડો બહાર કાઢે છ તે જે તે વ્યક્તિના વિચારો અને પ્રાર્થના સ્વર્ગ સુધી પહોંચાડે છે. 

ધૂમ્રપાન સિવાય તમાકુના ઔષધ તરીકેના અસંખ્ય ઉપયોગ છે. દર્દ નાશક તરીકે તેનો ઉપયોગ કાન અને દાંતના દુઃખાવા માટે અને પ્રસંગોપાત પોટીસ મૂકવા તરીકે પણ તેનો ઉપયોગ થતો હતો.  રણમાં વસતા ભારતીયો માટે ધૂમ્રપાનને ઠંડીનો ઉકેલ હોવા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે, તેમાંયે ખાસ કરીને જો તમાકુને ડેઝર્ટ સાગે સાલ્વિયા ડોરિલ  પાંદડાઓ સાથે અથવા ભારતીય બામ વૃક્ષના મૂળીયા અથવા ખાંસીના મૂળીયા લેપ્ટોટેનીયા મલ્ટીફિડા  સાથે  મિશ્રણ કરવામાં આવતા હતા, જેના ઉમેરણથી તે ખાસ કરીન અસ્થમા અથવા ફેફસાના ક્ષયરોગ માટે સારુ ગણવામાં આવતું હતું.

લોકપ્રિયતા 

1612મા, જેમ્સટાઉનના સમાધાનના છ વર્ષો બાદ જોહ્ન રોલ્ફને તમાકુને રોકડીયા પાક તરીકે ગણાવનાર પ્રથમ સમાધાનકર્તા તરીકેની ખ્યાતિ આપવામાં આવી હતી.  તમાકુ તરીકે તેની માગમાં ઝડપથી વધારો થયો હતો, ભૂખરા સોના તરીકે ગણવામાં આવેલું તમાકુ વર્જીનીયા જોઇન સ્ટોક કંપનીને સોનાના પ્રારંભમાં મળેળી નિષ્ફળતા બાદ તમાકુમાં પુનઃજીવન પ્રાપ્ત થયું હતું.  જૂના જમાનાની માગને પહોંચી વળવા માટે તમાકુને બીજા પાક બાદ ઉગાડવામાં આવતું હતું, જે ઝડપથી જમીનનું ધોવાણ કરતું હતું.  આ પરિબળ પશ્ચિમને અજાણ્યા ખંડમાં પ્રસ્થાપિત કરનાર તરીકે ઉત્તેજક સાબિત થયું હતું અને તે રીતે તમાકુના ઉત્પાદનનું વિસ્તરણ થયું હતું.  બેકોનના રિબેલીયન અસ્તિત્વમાં આવ્યું તે પહેલા કરારી ગુલામીપ્રથા પ્રાથમિક શ્રમ દળ ઉભરી આવી હતી, જેમાંથી ગુલામી તરફ ધ્યાન રૂપાંતરીત થયું હતું.  ગુલામીપ્રથા બિનનફાકારક ગણવામાં આવી હોવાથી આ પ્રવાહ અમેરિકન ક્રાંતિને પગલે નાશ પામ્યો હતો.  જોકે, કપાસ જિનની શોધને કારણે આ આચરણ 1794માં પુનઃસજીવન થયું હતું. 

ફ્રેન્ચ વ્યક્તિ જિયાન નિકોટે (જેના પરથી નિકોટીન શબ્દ લેવામાં આવ્યો છે)1560માં તમાકુને ફ્રાંસમાં રજૂ કર્યું હતું અને ત્યાર બાદ તમાકુનો ઇંગ્લેન્ડ સુધી ફેલાવો થયો હતો.  ધૂમ્રપાન કરનારા અંગ્રેજ વ્યક્તિનો પ્રથમ અહેવાલ બ્રિસ્ટોલ સ્થિત એક ખલાસીનો 1556માં હતો, જેઓ "તેમના નાકમાંથી ધુમાડો બહાર કાઢતા હતા".  ચા, કોફી અને અફીણની જેમ, તમાકુ અસંખ્ય માદક પદાર્થોમાનું એક હતું, જેનો મૂળભૂત રીતે ઔષધના સ્વરૂપમાં ઉપયોગ થતો હતો.  ફ્રેન્ચ વેપારી દ્વારા તમાકુને 1600 સદીની આસપાસ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું જેને આપણે આજે ગામ્બીયા અને સેનેગલ તરીકે ઓળખીએ છીએ. તેની સાથે જ મોરોક્કો ના સહપ્રવાસી ટીંબક્ટુની આસપાસના વિસ્તારોમાં લઇ આવ્યા હતા અને પોર્ટુગીઝ આ કોમોડિટીને (અને છોડને) દક્ષિણ આફ્રિકામાં લઇ આવ્યા હતા, અને તમાકુની લોકપ્રિયતાને 1650ની સદી સુધીમાં સમગ્ર આફ્રિકામાં સ્થાપિત કરી હતી. 

જૂના જમાનામાં રજૂઆત બાદ તરત જ તમાકુની રાજ્ય અને ધાર્મિક નેતાઓ દ્વારા સતત ટીકા કરવામાં આવી હતી.  ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યના સુલ્તાન મુરાદ ચોથા, 1623-40, જનતાની હિંમત અને આરોગ્ય માટે જોખમ હોવાનો દાવો કરીને ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂકનારા પ્રથમ હતા.  ચાઇનીઝ શાસક ચોંગઝ્હેને તેમના મૃત્યુ પહેલાના બે વર્ષો પહેલા અને મિંગ રાજવંશને ઉથલાવ્યા પહેલા ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબધ મૂકતી આજ્ઞા ફરમાવી હતી. બાદમાં, કિંગ રાજવંશના માન્ચુ, કે જેઓ મૂળભૂત રીતે રખડુ અશ્વ યોદ્ધાની જાતિના હતા, તેમણે જાહેરમાં કહ્યું હતું કે ધૂમ્રપાન "એ બાણવિદ્યાને અવગણવા જેવો ભયાનક ગુ્હો છે".  ઇદો સમયના જાપાનમાં, કેટલાક અગાઉના તમાકુના વાવેતરનો શોગુનાતે દ્વારા તિરસ્કાર કરવામાં આવ્યો હતો, કેમ કે મૂલ્યવાન ખેતજમીનનો ખાદ્ય પાકના છોડ માટે ઉપયોગ કરવાને બદલે મનોંરંજન ઔષધ તરીકે ઉપયોગ કરતા તેને લશ્કરી અર્થવ્યવસ્થા સામે જોખમ હોવા તરીકે ગણવામાં આવ્યું હતું. 

ધૂમ્રપાન વ્યાભિચારી અથવા તદ્દન નિંદાત્મક પ્રવૃત્તિ છે તેવું માનનારા લોકોમાં ધાર્મિક નેતાઓ આગળ પડતા હતા.  1634માં મોસ્કોના વડા તમાકુના વેચાણ પર પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો અને જે પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ આ પ્રતિબંધ સામે પોતાના નાક ફુલાવીને ગુસ્સો દર્શાવ્યો હતો તેમને પાછળના ભાગમાં જ્યાં સુધી તેમની ચામડી દેખાતી બંધ ન થઇ ત્યાં સુધી તેમને સોટીઓથી ફટકાર્યા હતા.  પશ્ચિમી ચર્ચના નેતા ઉરબાન સાતમાએ પણ 1642માં દાંડી પીટીને ધૂમ્રપાનને વખોડ્યું હતું.  અનેક કેન્દ્રિત પ્રયત્નો, નિયંત્રણો અન પ્રતિબંધો હોવા છતાં તેને સર્વત્ર રીતે અવગણવામાં આવ્યા હતા.  જ્યારે ટેકીલા ધૂમ્રપાન વિરોધી અને એ કાઉન્ટરબ્લાસ્ટ ટુ ટોબેકો ના લેખક એવા ઇંગ્લેન્ડના જેમ્સ પહેલાએ, 1604માં તમાકુ પર 4000 ટકા કર લાદીને નવા પ્રવાહને નિયંત્રણમાં લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, જોકે તે નિષ્ફળ રહ્યો હતો કેમ કે લંડનમાં 1600 સદીના પ્રારંભમાં આશર 7,000 જેટલા તમાકુનું વેચાણ કરનારાઓ હતા.  બાદમાં, શુદ્ધ દાનતવાળા શાસકોને ધૂમ્રપાન પરના વ્યર્થ પ્રતિબંધની પ્રતીતી થઇ હશે અને તમાકુના વેપાર અન વાવેતરનું આકર્ષક સરકારી ઇજારામાં રૂપાંતર કર્યું હતું. 

1600 સદીની મધ્યમાં, દરેક મોટા નાગરિકો સમક્ષ તમાકુ ધૂમ્રપાન રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને ઘણા શાસકો દ્વારા આ પ્રવૃત્તિને ડામી દેવા માટે આકરી શિક્ષા અથવા દંડ લાદવામાં આવ્યો હોવા છતાંયે કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ પ્રવૃત્તિને મૂળ સંસ્કૃતિ તરીકે આત્મસાત કરવામાં આવી હતી.  પેદાશ અને છોડ એમ બન્ને રીતે તમાકુએ મોટા બંદરો અને બજારોમાં મોટા વેપાર માર્ગને અનુસર્યો હતો અન ત્યાર બાદ તે આંતરિયાળ વિસ્તારોમાં પ્રસર્યું હતું.  અંગ્રેજી ભાષાના શબ્દ સ્મોકીંગ ને 1700ના અંતમાં શોધી કાઢવામાં આવ્યો હતો; તે પહેલા આ પ્રવૃત્તિને ડ્રીંન્કીંગ સ્મોક  કહેવામાં આવતી હતી. 

જ્યારે 1860માં અમેરિકન સિવીલ યુદ્ધ થયું ત્યારે વૃદ્ધિ સ્થિર રહી હતી, જે સમયે પ્રાથમિક શ્રમ દળ ગુલામીપ્રથામાંથી હિસ્સા વાવેતર (ક્રોપીંગ)માં રૂપાંતર થયું હતું.  આ બાબત માગમાં ફેરફાર થતા સિગારેટની સાથે તમાકુ ઉત્પાદનના ઔદ્યોગિકીકરણમાં પરિણમી હતી.  જેમ્સ બોનસેક, નામના કારીગરે 1881માં સિગારેટના ઉત્પાદનમાં ઝડપ લાવવા માટે એક યંત્રની રચના કરી હતી.

સામાજિક કલંક 

જર્મનીમાં, ઘણી વખત એન્ટી લિક્વર જૂથોની સાથે મળીને એન્ટી સ્મોકીંગ જૂથોએ, 1912 અને 1932માં જર્નલ ડિર ટેબકજેગનર  (તમાકુ વિરોધી)માં તમાકુના વપરાશની વિરુદ્ધમાં પ્રથમ હિમાયત પ્રકાશિત કરી હતી.  1929માં ડ્રેસ્ડેન, જર્મનીના ફ્રિટઝ લિકીટે તમાકુ સાથે જોડાયેલા ફેફસાના કેન્સરના ઔપચારીક આંકડાકીય પૂરાવાઓ સમાવતું પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.  એડોલ્ફ હિટલરે ભારે તણાવ હેઠળ તેમની અગાઉની ધૂમ્રપાનની ટેવને નાણાના દુરુપયોગ તરીકે અવગણી હતી,  અને બાદમાં મજબૂત દાવો કર્યો હતો. નાઝી રિપ્રોક્ટીવ નીતિ સાથે આ ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી હતી, જેમાં ધૂમ્રપાન કરતી સ્ત્રીઓને જર્મન પરિવારમાં પત્ની અને માતા બનવા માટે અયોગ્ય ગણવામાં આવતી હતી. 

નાઝી જર્મનીમાં તમાકુ વિરોધી ચળવળ બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન દુશ્મનોની સરહદ સુધી પહોંચી શકી ન હતી કેમ કે તમાકુ વિરોધી જૂથોએ ઝડપથી તેમનો લોકપ્રિય ટેકો ગૂમાવી દીધો હતો.  બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંતમાં અમેરિકન સિગારેટ ઉત્પાદકો ઝડપથી જર્મનીના કાળા બજારમાં પ્રવેશ્યા હતા.  તમાકુની ગેરકાયદે હેરફેર સામાન્ય બની હતી, અને નાઝી ધુમ્રપાન વિરોધી ઝુંબેશના નેતાઓ મૂક બની ગયા હતા.  માર્શલ યોજનાના ભાગરૂપે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે જર્મનીમાં તમાકુનું વિનામૂલ્યે વહાણ મોકલ્યું હતું; જેમાં 1948માં 24,000 ટન અને 1949માં 69,000 ટન જથ્થો મોકલવામાં આવ્યો હતો.  જર્મનીમાં યુદ્દ બાદ માથાદીઠ સિગારેટનો વપરાશ 1950માં 460 હતો તે સતત વધીને 1963માં 1523 થયો હતો.  1900 સદીના અંતમાં જર્મનીમાં ધુમ્રપાન વિરોધી ઝુંબેશ 1939-41 વર્ષોમાં નાઝીના યુગની જલદતાની અસરકારકતામાં વધારો કરી શકે તેમ ન હતી અન જર્મન તામકુ આરોગ્ય સંશોધનને રોબર્ટ એન. પ્રોક્ટોર દ્વારા "શાંત પડી ગયેલ" તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું. 

રિચાર્ડ ડોલે 1950માં બ્રિટીશ મેડિકલ જર્નલમાં સંશોધન પ્રકાશિત કર્યું હતું, જે ધૂમ્રપાન અને ફેફસાના કેન્સર વચ્ચે કડી દર્શાવતું હતુ.  ચાર વર્ષ બાદ 1954માં 20 વર્ષોનો આશરે 40 ડોકટરોનો અભ્યાસ બ્રિટીશ ડોકટર્સ સ્ટડીએ સુચનોને સમર્થન આપ્યું હતું જેના આધારે, સરકારે સલાહ જારી કરેલી કે ધૂમ્રપાન અને ફેફસાના કેન્સર દર વચ્ચે સંબંધ છે.  1964માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સર્જન જનરલના ધૂમ્રપાન અને આરોગ્ય જેવા અહેવાલમાં ધુમ્રપાન અન કેન્સર વચ્ચેની કડીનુ સુચન કરવામાં આવ્યું હતું. 

જેમ વૈજ્ઞાનિકોના પૂરાવાઓ 1980માં વધ્યા હતા તેને લીધે તમાકુ કંપનીઓએ જેમ કે માઠી આરોગ્ય અસરો અગાઉ જાણીતી ન હતી અથવા તો તેમાં નોંધપાત્ર વિશ્વસનીયતાનો અભાવ હતો તે રીતે ફાળો આપનારી નિંદા હોવાનો દાવો કર્યો હતો.  આરોગ્ય સત્તાવાળાઓ આ દાવાઓથી 1998 સુધી અળગા રહ્યા હતા, જેનાથી તેમણે તેમની સ્થિતિ ઉલટી કરી હતી.  મૂળ ચાર મોટી યુએસ તમાકુ કંપનીઓ અને 46 રાજ્યોના એટર્ની જનરલ વચ્ચે થયેલા ટોબેકો માસ્ટર સેટલમેન્ટ એગ્રીમેન્ટે તમાકુની કેટલી પ્રકારી જાહેરાતો પર નિયંત્રમ મૂક્યુ હતું અને આરોગ્ય વળતર ચૂકવણીની માગ કરી હતી; જે બાદમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું નાગરિક સેટલમેન્ટ પૂરવાર થયું હતું. 

1965થી 2006 સુધીમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ધૂમ્રપાનનો દર 42 ટકાથી ઘટીને 20.8 ટકા સુધી આવી ગયો હતો.  જેમણે છોડી દીધું હતું તેવા મોટા ભાગના લોકોમાં વ્યાવસાયિકો, સંપન્ન પુરુષો હતા.  વપરાશના સામાન્યકરણમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં દૈનિક વ્યક્તિદીઠ સિગારેટનો વપરાશ કરનારાના સરેરાશ ક્રમાંક 1954માં 22 હતા તે 1978માં વધીને 30 થઇ હતી.  આ વિરોધાભાસ ઘટના સુચવે છે કે જેમણે ઓછી માત્રામાં ધૂમ્રપાન છોડ્યું હતું, જ્યારે જે લોકોએ ધુમ્રપાન કરવાનું સતત રાખ્યું હતું તેઓ વધુ હળવી સિગારેટનું ધૂમ્રપાન કરતા હતા.  આ વલણ ઘણા ઔદ્યોગિકૃત્ત રાષ્ટ્રોમાં સમાંતર રહ્યો હતો જેમ કે દરો સ્તરથી નીચે ગયા હતા અથવા ઘટ્યા હતા.  વિકસતા વિશ્વમાં, જોકે, તમાકુ વપરાશ સતત વધતો રહીને 2002માં 3.4 ટકાના સ્તરે રહ્યો હતો.  આફ્રિકામાં મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં ધૂમ્રપાનને આધુનિક માનવામાં આવે છે અને પશ્ચિમમાં પ્રવર્તી રહેલા અનેક મજબૂત મંતવ્યોમાંનું એક એ છે કે તેણે ઘણા ઓછા લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.  આજે, રશિયા તમાકુના વપરાશમાં મોખરે છે ત્યાર બાદ ઇન્ડોનેશિયા, લાઓસ, યુક્રેન, બેલારસ, ગ્રીસ, જોર્ડન, અને ચીનનો ક્રમ આવે છે.

વપરાશ

પદ્ધતિઓ 
તમાકુએ કૃષિ પેદાશ છે, જેને પ્રજાતિ નિકોટિયાના માં છોડના તાજા સ્તરોમાંથી પ્રોસેસ કરવામાં આવે છે. પ્રજાતિમાં અસંખ્ય જાતોનો સમાવેશ થાય છે, જોકે નિકોટિયાના ટોબેકમ  સર્વત્ર ઉગાડવામાં આવે છે.  નિકોટિયાના રુસ્ટિકા  બીજા ક્રમનું ઊંચી માત્રામાં નિકોટીન તત્વ ધરાવે છે.  આ પાંદડાઓની લણણી કરવામાં આવે છે અને ધીમા ઓક્સીડેશન થવા દેવા માટે અને તમાકુના પાંદડામાં કેરોટેનોઇડના ડિગ્રેડેશનના ઉપચાર કરવામા આવે છે. આ પ્રક્રિયા તમાકુના પાંદડાઓમાં ચોક્કસ પ્રકારના મિશ્રણો ઉત્પન્ન કરે છે, જેનો ઉપયોગ મીઠા ઘાસ, ચા, ગુલાબ તેલ અથવા ફળના મધુર સ્વાદવાળી બનાવવા માટે થાય છે.  પેક કરતા પહેલા, તમાકુને ઘણી વખત નીચેના હેતુ માટે અન્ય ઉમેરણો સાથે મિશ્રણ કરવામાં આવે છે: જેમ કે ઉમેરેલી ચીજના ગુણમાં વધારો કરવા, પ્રોડક્ટ પીએચમાં ફેરફાર કરવા અથવા વધુ સ્વાદિષ્ટ બનાવીને ધૂમ્રપાનની અસરોમાં સુધારો કરવો.  યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આ ઉમેરણો 599 પદાર્થોનું નિયમન કરે છે.  આ પેદાશને બાદમાં પ્રોસેસ અને પેક કરવામાં આવે છે અને ઉપભોક્તા બજારમાં વહાણ મારફતે મોકલવામાં આવે છે.  થોડી પેટા પેદાશો સાથે સક્રિય પદાર્થ પૂરો પાડવાની નવી પદ્ધતિ તરીકે એક તકના સ્વરૂપમાં વપરાશના ઉદ્દેશોમાં મોટો વધારો થયો છે તેને આવરી લેવાયા છે કે આવરી લેવાનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે:

બીડી 
 બીડીઓ પાતળી હોય છે, ઘણી વાર અલગ સ્વાદની હોય છે, દક્ષિણ એશિયાની સિગારેટ કે જેને ટેન્ડુ પાંદડામાં તમાકુને ભરીને વાળી દેવામાં આવે છે અને એક છેડે રંગીન દોરો વીંટાળી દેવામાં આવે છે.  જેમ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પીવાતી સિગારેટની તુલનામાં બીડીના ધૂમ્રપાનમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ, નિકોટીન અને ધુમાડો બહાર નીકળે છે.  સામાન્ય સિગારેટની તુલનામાં બીડીની કિંમત ઓછી હોવાથી તે બાંગ્લાદેશ, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા અને ભારતમાં ગરીબોમાં ભારે લોકપ્રિય છે.

સિગાર 
 સિગાર એ સૂકી અને આથાવાળી તમાકુના સખત રીતે વીંટાળેલું બંડલ છે, જેને સળગાવવાથી તેનો ધુમાડો ધૂમ્રપાન કરનારના મોઢાની અંદર જાય છે.  તે સામાન્ય રીતે શ્વાસની અંદર જતું નથી કેમ કે તેના ધુમાડામાં ઊંચા પ્રમાણમાં ખારાશ હોય છે, ઝડપથી શ્વાનળી અને ફેફસામાં બળતરા ઉપજાવે છે.  તેમજ તે સામાન્ય રીતે મોઢામાં જતી રહે છે.  સિગારનું ધૂમ્રપાન સ્થળ, ઐતિહાસિક સમય અને વસતીમાં મોટે ભાગે જોવા મળે છે અને તેના આધારે હાથ ધરાયેલા સર્વેક્ષણ અનુસાર અલગ પડે છે અને પ્રચલિત અંદાજ સર્વેક્ષણની પદ્ધતિના આધારે અલગ પડે છે.  અત્યાર સુધીમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સૌથી વધુ વપરાશ કરતો દેશ રહ્યો છે, ત્યાર બાદ જર્મની અને યુનાઇટેડ કિંગડમનો ક્રમ આવે છે; યુએસ અને પશ્ચિમ યુરોપ વિશ્વમાં વેચાતી કુલ સિગારમાં આશરે 75 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.  2005 અનુસાર એવો અંદાજ છે કે 4.3 ટકા પુરુષો અને 0.3 ટકા સ્ત્રીઓ સિગારનું ધૂમ્રપાન કરતી હતી.

સિગારેટ્સ 
 "નાની સિગાર" માટેનું ફ્રેન્ચ, સિગારેટ્સ ધૂમ્રપાન દ્વારા એવી વપરાતી અને વધુ માવજત વિના ઉત્પાદિત પેદાશ છે અને તેમાં સુંદર રીતે તમાકુના પાંદડા કાપેલા હોય છે, ઘણી વાર તેમાં અન્ય ઉમેરણો મિશ્રિત થયેલા હોય છે, અને ત્યાર બાદ તેને ગોળ વાળવામાં આવે છે અથવા પેપરથી વીંટાળેલા સિલીંડરમાં ભરી દેવામાં આવે છે.  સિગારેટને સળગાવવામાં આવે છે અને શ્વાસમાં લેવામા આવે છે, સામાન્ય રીતે સેલ્યુલોઝ એસિટેટ ફિલ્ટર મારફતે મોઢા અને ફેફસામાં લેવામાં આવે છે.  સિગારેટનું ધૂમ્રપાન કરવું એ વપરાશની અત્યંત સામાન્ય પદ્ધતિ છે.

ઇલેક્ટ્રોનીક સિગારેટ 
 ઇલેક્ટ્રોનીક સિગારેટમાં તમાકુનો કોઇ વપરાશ નહી હોવા છતાંયે તમાકુનું ધુ્મ્રપાન કરવા માટેનો વિકલ્પ છે.  તે બેટરી પાવર વાળું સાધન છે જે વરાળ સ્વરૂપના પ્રોપીલીન ગ્લાયકોલ/નિકોટીન ઉકેલ પૂરો પાડીને શ્વાસમાં ભરવા માટે નિકોટીનના ડોઝ પૂરા પાડે છે.  ઘણા કાયદાઓ અને જાહેર આરોગ્ય તપાસ તાજેતરમાં જ શરૂ કરવમાં આવી હોવાથી હાલમાં ઘણા દેશોમાં તે પડતર છે.

હૂકા 
 હૂકા એક જ અથવા અનેક છિદ્રો (ઘણી વખત કાચના) વાળી ધૂમ્રપાન માટેની વોટર પાઇપ છે.  મૂળભૂત રીતે ભારતમાંથી હૂકાએ મુખ્યત્વ મધ્ય પૂર્વમાં પુષ્કળ ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી છે. હૂકાનો ઉપયોગ પાણીના ફિલ્ટરેશન અને આડકતરી ગરમી દ્વારા થાય છે.  તેનો ઉપયોગ હર્બલ ફળો, તમાકુ અને ગાંજાના ધૂમ્રપાન માટે થઇ શકે છે.

ક્રેટેક્સ 
ક્રેટેક્સ એવી સિગારેટ છે જે તમાકુ, લવિંગ અને ફ્લેવરીંગ "સોસ"ના સંયુક્ત મિશ્રણથી બનેલી છે. તે સૌપ્રથમ ફેફસામાં તબીબી ઇયુજેનોલ પૂરું પાડવા માટે 1980માં કુડુસ જાવામાં અમલમાં આવી હતી. તમાકુની ગુણવત્તા અને જાત ક્રેટેકના ઉત્પાદનમાં અગત્યનો ભાગ ભજવે છે, જેનાથી ક્રેટેક તમાકુના 30 જેટલા પ્રકારનો સમાવેશ કરી શકે છે.  છુંદાયેલા સૂકા લવિંગના ફણગા કે જેનું વજન તમાકુ મિશ્રણના આશરે 1/3 જેટલું હોય છે તેને ફ્લેવરના ઉમેરા માટે મિશ્રણ કરવામાં આવે છે.  યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના વિવિધ રાજ્યોએ ક્રેટેક્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે,અને 2004માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે તમાકુ અને મેન્થોલ સિવાયના ચોક્કસ પદાર્થો ધરાવતી ચોક્કસ ફ્લેવર પરની સિગારેટો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો તે રીતે સિગારેટ તરીકે વર્ગીકૃત્ત કરવાથી ક્રેટેક્સને દૂર કરી હતી.

નિષ્ક્રીય ધૂમ્રપાન 
 નિષ્ક્રીય ધૂમ્રપાન એ ધુમ્રપાન કરેલા તમાકુનું બિનસ્વૈચ્છિક વપરાશ છે.  દ્વિતીય ક્રમનું ધૂમ્રપાન (એસએચએસ) એક એવો વપરાશ છે જ્યાં અંતનો ભાગ સળગતો રહે છે, પર્યાવરણીય તમાકુ ધૂમ્રપાન (ઇટીએસ) અથવા ત્રીજા ક્રમનું ધુમ્રપાન એવા ધુમ્રપાનનો વપરાશ છે જે સળગતો અંતનો ભાગ ઓલવાઇ ગયા બાદ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.  તેની નકારાત્મક અસરોને કારણે, આ પ્રકારના વપરાશના સ્વરૂપે તમાકુ પેદાશોના નિયમનમાં મધ્યસ્થ ભૂમિકા ભજવી છે.

પાઇપ ધૂમ્રપાન 
 પાઇપ ધૂમ્રપાન ખાસ કરીને ધુમ્રપાન કરવામાં આવનારા તમાકુના બળવા માટે નાની ચેમ્બર (બાઉલ) ધરાવે છે અને તેનો પાતળો ભાગ (દાંડી) મોઢામાં (થોડી) રહે છે.  તમાકુના ભાંગેલા ટુકડાને ચેમ્બર પર મૂકવામાં આવે છે અને સળગાવવામાં આવે છે.  પાઇપોમાં ધૂમ્રપાન કરવામાં આવનારા તમાકુની ઘણી વખત સંભાળ લેવામાં આવે છે અને જે સ્વાદ તમાકુની પેદાશમાંથી આવતો નથી તે મેળવવા માટે તેને મિશ્રણ કરવામાં આવે છે.

રોલ યોર ઓન 
 રોલ યોર ઓન અથવા હાથથી વાળેલી સિગારેટોને ઘણી વખત  'રોલીસ' કહેવાય છે, જે ખાસ કરીને યુરોપીયન દેશોમાં ઘણી લોકપ્રિય છે.  તે છૂટી તમાકુ, સિગારેટના પેપરો અને ફિલ્ટરો કે જેની ખરીદી અલગ રીતે કરવામાં આવી હોય છે તેમાંથી બનાવવામાં આવે છે.  તે બનાવવામાં સામાન્ય રીતે બહુ સસ્તા હોય છે.

વેપોરાઇઝર (વરાળ કાઢતુ યંત્ર) 
 વેપોરાઇઝર એક એવું સાધન છે જેનો ઉપયોગ છોડ સામગ્રીના સક્રિય ઘટક દ્રવ્યને વરાળનું સ્વરૂપ આપવામાં થાય છે.  હર્બ કે જે શક્યતઃ બળતરા, ઝેર અથવા કર્કરોગ પેદા કરનારી પેટા પેદાશો ઉત્પન્ન કરે છે તેને બાળવા કરતા વેપોરાઇઝર થોડા વેક્યુમમાં સામગ્રીને ગરમ કરે છે જેથી સક્રિય કંપાઉન્ડો બાફ્યા વિનાના છોડમાં વરાળમાં રહે છે.  ધૂમ્રપાનના પદાર્થનો તબીબ વહીવટ ઘણી વખત સીધી રીતે જ છોડ સામગ્રીને પાયરોલાઇઝીંગ કરવા માટે આ પદ્ધતિની પસંદગી કરે છે.

શરીર ક્રિયા વિજ્ઞાન 

તમાકુ, ખાસ કરીને સિગારેટમાં રહેલા સક્રિય પદાર્થોનું નિયમન છોડના બળવાથી અને પરિણમતા વરાળયુક્ત ગેસને શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે.  આ ઝડપથી અને અસરકારક રીતે પદાર્થને રક્ત નસમાં ફેફસામાં રહેલા અલવિયોલી મારફતે ગ્રહણ કરીને મોકલે છે.  ફેફસામાં આશરે 300 મિલીયન અલવિયોલીનો સમાવેશ થાય છે, જેનો સપાટી વિસ્તાર 70 એમ2થી વધુ હોય છે. (આશરે ટેનિસ કોર્ટના કદ જેટલો). મોટા ભાગનો ધુમાડો શ્વાસમાં જતો નહી હોવાથી આ પદ્ધતિ અપૂરતી છે અને કેટલીક માત્રાના સક્રિય પદાર્થો સળગવાની પાયરોલીસીસની ક્રિયા દરમિયાન ખોવાઇ જાય છે.  પાઇપ અને સિગારના ઊંચા પ્રમાણમાં ક્ષારત્વ, કે જે શ્વાસનળી અને ફેફસામાં બળતરા કરાવે છે તેને કારણે તેનો ધુમાડો શ્વાસમાં જતો નથી.  જોકે, સિગારેટના ધુમાડા (પીએચ 5.3)ની તુલનામાં તેના ઊંચા પ્રમાણમાં ક્ષારત્વ (પીએચ 8.5)ને કારણે બિનલોહ નિકોટીન મોઢામાં ચીકણા પદાર્થ દ્વારા ગ્રહણ કરે છે.  સિગાર અને પાઇપ મારફતે નિકોટીનની ગ્રહણતા જોકે સિગારેટના ધુમાડા કરતા ઘણી જ ઓછી હોય છે. 

શ્વાસમાં ગયેલા પદાર્થો નસના અંત ભાગોમાં રસાયણ પ્રતિક્રિયા ઉત્તેજિત કરે છે.  કુદરતી રીતે થતા ન્યુરોટ્રાન્સમીટર એસીટીકોલાઇન દ્વારા ઘણી વખત કોલીનર્જીક રિસેપ્ટર ઉત્તેજિત થાય છે. એસીટીકોલાઇન અને નિકોટીન રસાયણીક સમાનતા પ્રદર્શિત કરે છે, જે નિકોટીનને રિસેપ્ટર (સંવેદનાઓ જીલતો શરીરનો ભાગ) ઉત્તેજિત થવા માટે સહાયરૂપ થાય છે.  આ નિકોટીનયુક્ત એસીટીકોલાઇન રિસેપ્ટર મધ્ય નસ સિસ્ટમ અને હાડપિંજરને લગતા સ્નાયુઓના મજ્જાતંતુ સ્નાયુ જંકશનમાં આવેલા હોય છે; જેમની કામગીરી હૃદયના ધબકારા, સતર્કતા, અને ઝડપી પ્રતિક્રિયા બનાવે છે.  નિકોટીન એસીટીકોલાઇન સ્ટિમ્યુલાઇઝેશન સીધી રીે ઉમેરણ હોતું નથી.  જોકે, નિકોટીન રિસેપ્ટોર પર ડોપામિન છૂટો કરતી કોશિકા વિપુલ પ્રમાણમાં હોવાથી ડોપામિન છૂટી કરવામાં આવે છે.  આમ ડોપામિનને છૂટો કરવાની પ્રક્રિયા આનંદ સાથે સંકળાયેલી હોવાથી,  દબાણયુક્ત હોય છે અને તેનાથી શક્યતઃ કામ કરવાની યાદશક્તિમાં પણ વધારો થાય છે. મિકોટીન અને કોકેન સમાન પ્રકારની કોશિકાને સક્રિય કરે છે, જે આ પ્રકારની દવાઓમાં સામાન્યતઃ સબસ્ટ્રેટ (પાચકરસ પરનો પદાર્થ) આવેલો હોય છે તેવા ખ્યાલને ટેકો આપે છે. 

જ્યારે તમાકુનુ ધૂમ્રપાન કરવામાં આવે છે ત્યારે મોટા ભાગનું નિકોટીન પાયરોલાઇઝ્ડ હોય છે.  જોકે, આવો ડોઝ નજીવી શારીરિક નિર્ભરતા લાવવામાં અને મજબૂત માનસિક નિર્ભરતા લાવવા માટે પૂરતો છે.  તદુપરાંત તમાકુ ધૂમ્રપાનમાં એસીટલડિહાઇડમાંથી હાર્મેન (એમએઓ ઇન્હીબીટર)ની પણ રચના થાય છે.  આનાથી નિકોટીનના વ્યસની બનવામાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવે તેવું લાગે છે-નિકોટીન સ્ટિમ્યુલી તરફના પ્રતિભાવ તરીકે શક્યતઃ ન્યુક્લિયસ એક્યુમબેન્સમાં ડોપેમિનના છૂટા થવાથી થાય છે.  ઉંદરો પરના અભ્યાસનો ઉપયોગ કરતા લાગુ પાડવા માટે ન્યુક્લિયસ એક્યુબેન્સ સેલ્સ જવાબદાર છે તેના પ્રત્યે નિકોટીનના ઉપયોગ બાદ વારંવાર દેખાવ માટે ઓછુ જવાબદાર છે, જે ગર્ભિત રીતે એવો ઇશારો કરે છે કે ઘણી ઘટનાઓ નિકોટીનને કારણે જ હોતી નથી, અલબત્ત ઓછા દબાણવાળી હોય છે.

વસ્તી-વિષયક માહિતી 
2000ના અનુસાર ધૂમ્રપાન 1.22 અબજ લોકો દ્વારા કરવામાં આવતું હતું.  સામાન્ય રીતે જોવામાં આવતી પરિસ્થિતિમાં કોઇ ફેરફાર નથી તેવું ધારતા એવુ માનવામાં આવ્યું હતું કે 1.45 અબજ લોકો 2010માં ધૂમ્રપાન કરતા હશે અને 2025માં 1.5થી 1.9 અબજ લોકો ધુમ્રપાન કરતા હશે.  સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં વાર્ષિક 1 ટકાના દરે ઘટાડો થશે અને આવકમાં 2 ટકાનો મર્યાદિત થશે તેવું ધારતા એવી આગાહી કરવામાં આવી છે કે ધૂમ્રપાન કરનારાઓની સંખ્યા 2010 અને 2025માં 1.4 અબજની હશે. 

ધૂમ્રપાનની માત્રા સ્ત્રીઓની તુલનામાં પુરુષોમાં પાંચ ગણી વધુ હોય છે, આમ છતા નાની વયનાઓ સાથે જાતિ ગાળામાં ઘટાડો થયો છે.  વિકસિત દેશોમાં પુરુષોમાં ધૂમ્રપાનનો દર વધ્યો છે અને હવે તેમા ઘટાડો થવાનું શરૂ થયું છે, જોકે સ્ત્રીઓમાં તે દર સતત વધી રહ્યો છે. 

2002ના અનુસાર, વિશ્વભરમાં આશરે યુવાનો (13-15)ના આશરે 20 ટકા લોકો ધૂમ્રપાન કરે છે.  જેમાંથી 80,000થી 100,000 બાળકો દરરોજ ધૂમ્રપાનનો પ્રારંભ કરે છે- જેમાંથી આશરે અડધા ભાગના એશિયાના છે.  આમાંના અર્ધા કે જેઓ કિશોર વસ્થાના વર્ષોમાં ધૂમ્રપાનનો પ્રારંભ કરે છે તેઓ 15થી 20 વર્ષની વયે ધુમ્રપાનને અપનાવી લે છે.  વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) દર્શાવે છે કે "મોટા ભાગના રોગનો બોજ અને કસમયે મૃત્યુદર તમાકુને આભારી છે જે ગરીબોને અપ્રમાણસર અસર કરે છે". 1.22 અબજ ધૂમ્રપાન કરનારાઓમાંથી 1 અબજ લોકો વિકસતા અથવા ઉગતા અર્થતંત્રમાં રહે છે.  ધૂમ્રપાનના દરો વિકસિત દુનિયામાં પ્રમાણસર બની ગયા છે અથવા તો ઘટ્યા છે.  વિકસતા વિશ્વમાં, જોકે તમાકુનો વપરાશ 2002ના અનુસાર વાર્ષિક 3.4 ટકાના દરે વધી રહ્યો હતો.  2004માં ડબ્લ્યુએચઓએ એવો અંદાજ મૂક્યો હતો કે વિશ્વમાં 58.8 મિલીયન લોકોના મોત થશે, જેમાંથી 5.4 મિલીયન તમાકુને કારણે છે, અને 2007માં 4.9 મિલીયન લોકોના મૃત્યુ થયા હતા.  2002ના અનુસાર 70 ટકા મોત વિકસતા દેશોમાં થયા હતા.

મનોવિજ્ઞાન

અમલ 
મોટા ભાગના કિશોરાવસ્થા અથવા પુખ્ત વયના પ્રારંભે ધૂમ્રપાન શરૂ કરે છે. ધૂમ્રપાનમાં જોખમ ઉઠાવવાનું અને બળવાનું તત્વ રહેલું છે, જે ઘણી વખત યુવાન વ્યક્તિઓને અરજ કરે છે.  ઉંચા દરજ્જાવાળી મોડેલોની હાજરી અને પ્રતિસ્પર્ધીઓ પણ ધૂમ્રપાનને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.  ટીનેજરો તેમના પુખ્તોને બદલે પ્રતિસ્પર્ધીઓથી વધુ પ્રભાવિત થયા હોવાથી માતાપિતા, શાળાઓ અને આરોગ્ય વ્યાવસાયિકો દ્વારા સિગારેટનો પ્રયત્ન કરતા લોકોને રોકવાના પ્રયત્નો ઘણી વખત અસફળ થયા છે. 

ધૂમ્રપાન કરનારાઓના બાળકો ધૂમ્રપાન નહી કરતા માતાપિતાના બાળકોની તુલનામાં તેઓ ધૂમ્રપાન કરે તેવી શક્યતાઓ વધુ હોય છે.  એક અભ્યાસમાંથી એવું બહાર આવ્યું છે કે માતાપિતાનો ધૂમ્રપાન વિરામ અન્ય માતાપિતા હાલમાં ધૂમ્રપાન કરતા પિતા હોય તેના સિવાય કિશોરાવસ્થામાં ધૂમ્રપાન સાથો ઓછું સંકળાયેલું હોય છે.  પ્રવર્તમાન અભ્યાસે નિયમન કરતા નિયમો સાથે કિશોરાવસ્થામાં ધૂમ્રપાનનું પરીક્ષણ કર્યું છે, જ્યાં પુખ્તો ઘરમાં જ ધુમ્રપાન કરે છે.  પરિણામો દર્શાવે છે કે નિયંત્રણાત્મક ઘર નીતિઓ મધ્યમ અને હાઇ સ્કુલ વિદ્યાર્થીઓ માટે ધૂમ્રપાનનો પ્રયત્ન કરવાના મળતાપણા સાથે ઓછી રીતે સંકળાયેલા છે. 

અસંખ્ય ધૂમ્રપાન વિરોધી સંસ્થાઓ એવો દાવો કરે છે કે ટીનેજરો તેમના પ્રતિસ્પર્ધીઓના દબાણને કારણે અને મિત્રો દ્વારા દર્શાવાયેલા સાંસ્કૃતિક પ્રભાવને કારણે ધૂમ્રપાનનો પ્રારંભ કરે છે. જોકે, એક અભ્યાસમાંથી એવું બહાર આવ્યું છે કે સિગારેટનું ધૂમ્રપાન કરવાનું સીધુ દબાણ કિશોરાવસ્થાના ધુમ્રપાનમાં અગત્યનો ભાગ ભજવતું નથી.  તે અભ્યાસમાં, કિશોરોમાં સિગારેટનું ધૂમ્રપાન કરવાની પ્રામાણિકતા અને સીધુ દબાણ એમ બન્નેના નીચા સ્તર જોવામાં આવ્યા હતા.  સમાન પ્રકારનો અભ્યાસ દર્શાવે છે કે અગાઉ સાબિતી આપી હોય તેની તુલનામાં જે તે વ્યક્તિ ધૂમ્રપાનના પ્રારંભમાં સક્રિય ભૂમિકા બજાવે છે અને પ્રતિસ્પર્ધીઓના દબાણને બદલે સામાજિક પ્રક્રિયાઓને ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.  અન્ય એક અભ્યાસના પરિણામો દર્શાવે છે કે હરીફ દબાણ નોંધપાત્ર રીતે લગભગ દરેક ઉંમરમાંની ધૂમ્રપાનની ટેવ અને જાતિ જૂથ સાથે સંકળાયેલી છે, પરંતુ તે આંતરિક વ્યક્તિગત પરિબળ 12-13 વર્ષના છોકરાઓની તુલનામાં તેજ વયની છોકરીઓની વર્તણૂંક સાથે વધુ અગત્યની છે.  14-15 વર્ષના વય જૂથમાં, એક હરીફ દબાણ વિવિધતા નોંધપાત્ર રીતે છોકરાઓના ધૂમ્રપાનની તુલનામાં છોકરીઓના આગાહીકર્તા તરીકે વધુ અગત્યની રીતે ઉભરી આવે છે.  કિશોરાવસ્થામાં ધુ્મ્રપાન માટેનું મોટું કારણ હરીફનું દબાણ છે કે સ્વ-પસંદગી તે અંગે ચર્ચા થઇ રહી છે.  જ્યારે મોટા ભાગના હરીફો ધૂમ્રપાન ન કરતા હોય ત્યારે અને તેઓ જે લોકો કરતા હોય તેમનો બહિષ્કાર કરે છે, ત્યારે એવી દલીલ થઇ શકે છે કે હરીફનું દબાણ ફરી ફરીને થતુ હોય તે સાચી બાબત છે. 

મનોવૈજ્ઞાનિકો જેમ કે હંસ આઇસેન્કે ખાસ પ્રકારના ધુ્મ્રપાન કરનારાઓ માટે વ્યક્તિગત પરિચય વિકસાવ્યો છે.  બહિર્મુખ એ એવું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે કે તે મોટા ભાગે ધૂમ્રપાનની સાથે સંકળાયેલું છે અને ધુમ્રપાન કરનારાઓ સમાજપ્રેમી, મનમોજી, જોખમ ઉઠાવનારા અને રોમાંચકતા ઇચ્છતા હોવાનું મનાય છે.  જોકે, વ્યક્તિત્વ અને સામાજિક પરિબળ લોકોને ધૂમ્રપાન કરવાની પ્રેરણા પૂરી પાડી શકે છે, ત્યારે ખરેખર ટેવ સ્ફુર્ત પરિસ્થિતિનું એક કાર્ય છે. પ્રારંભિક તબક્કે ધુ્મ્રપાન આનંદદાયક લાગણી (તેની ડોપેમિન પદ્ધતિ પરની ક્રિયાને કારણે) અને તે રીતે સકારાત્મક અમલના એક સ્ત્રોત તરીકેની કામગીરી બજાવે છે. જે તે વ્યક્તિએ વર્ષો સુધી ધૂમ્રપાન કર્યા બાદ તેને બંધ કરવાના લક્ષણો સામે આંખ આડા કાન કરવા અને નકારાત્મક અમલીકરણ પ્રોત્સાહનની ચાવી બને છે.

સાતત્યતા 
આરોગ્ય પર નકારાત્મક અસર ઉપજાવતી પ્રવૃત્તિ સાથેની તેમની સામેલગીરીને કારણે જે લોકો ધૂમ્રપાન કરે છે તેઓ તેમની વર્તણૂંક વ્યવહારુ બનાવે તેવી શક્યતા છે.  બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો તેમના માટે ધૂમ્રપાન શા માટે સ્વીકાર્ય છે તેના જરૂરી  તર્કયુક્ત કારણો ન હોય તો તેઓ ખાતરી આપવાની કલા વિકસાવે છે.  ઉદાહરણ તકરીકે, ધૂમ્રપાન કરનાર પુરુષ કે સ્ત્રી એવું કહીને તેમની વર્તણૂંકને યોગ્ય ઠરાવે છે કે દરેક લોકો મૃત્યુ પામે છે અને તેથી સિગારેટ કોઇ પણ ચીજમાં ફેરફાર કરતી નથી. અથવા તો જે વ્યક્તિ એવું માનતો હોય કે ધૂમ્રપાનથી તણાવમુક્ત થવાય છે અથવા તેના અન્ય ફાયદાઓ છે જે તેના જોખમનો છતા કરે છે.  આવી માન્યતાઓના પ્રકારો અસ્વસ્થતા ઉપજાવે છે અને લોકોને ધુ્મ્રપાન કરતા રાખે છે.

આ પ્રવૃત્તિ માટે ધૂમ્રપાન કરનારાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા કારણોને વ્યાપક રીતે વ્યસનયુક્ત ધુ્મ્રપાન , ધૂમ્રપાનથી આંનંદ , ચિંતામાં ઘટાડો/હળવાશ , સામાજિક ધુમ્રપાન , ઉત્તેજન , ટેવ/સ્વયંસ્ફુર્ત , અને હેન્ડલીંગ  એ રીતે વર્ગીકૃત્ત કરી શકાય. આ તમામ કારણો કેટલે અંશે જવાબદાર છે તેમાં જાતિ તફાવતો પણ રહેલા છે, જેમ કે પુરુષો કરતા સ્ત્રીઓ ચિંતા ઘટાડો/હળવાશ , ઉત્તેજના  સામાજિક ધૂમ્રપાન  જેવા ઉદાહરણો મોટે ભાગે ટાંકે છે. કેટલાક ધૂમ્રપાન કરનારાઓ એવી દલીલ કરે છે કે ધૂમ્રપાનની તણાવ અસર તેમને તેમના મજ્જાતંતુઓને શાંત પાડવામાં મદદ કરે છે, તેમજ ઘણી વખત વધુ પડતું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે પણ સહાય કરે છે.  જોકે, ઇમ્પીરીયલ કોલેજ લંડનના અનુસાર, "નિકોટીન ઉત્તેજના અને તણાવની અસર એમ બન્ને પૂરા પાડે છે અને એવી શક્યતા રહેલી હોય છે કે વપરાશકર્તાના મૂડી દ્વારા કોઇ પણ સમયે અસર નક્કી કરે છે, તેમાં પર્યાવરણ અને વપરાશના સંજોગો પણ સમાયેલા છે.  અભ્યાસોએ સુચવ્યું છે કે ઓછા ડોઝની તણાવની અસર હોય છે જ્યારે વધુ પ્રમાણમાં ડોઝ ઉત્તેજનાની અસર ઉપજાવે છે." જોકે, ડ્રગની અસર નિકોટીનના વપરાશને કારણે થઇ છે કે કેમ અને નિકોટીન બંધ કરવું તે અલગ પાડવું અશક્ય હોય છે. નુકસાનકારક આરોગ્ય અસરો દ્વારાના તફાવતનો અભાવ આશાવાદ પક્ષપાતનો અજમાયશી ઉદાહરણ છે. વધુમાં, આના માટેનું અન્ય કારણોમાં શક્યતાના અભાવ, આવી અસરો મોટે ભાગે વૃદ્ધાવસ્થામાં શરૂ થાય છે તેવી હકીકત, અને વ્યક્તિત્વ દંભ અથવા સ્વ વિનાશાત્મકની સામાન્ય રીતે વર્તણૂંક પેદા કરતા માનસિક વિકારનું મોટું જોખમ જેવાનો સમાવેશ થાય છે.

પદ્ધતિઓ 
અસંખ્ય અભ્યાસોએ એવું પ્રસ્થાપિત કર્યું છે કે સિગારેટ વેચાણ અને ધૂમ્રપાન સ્પષ્ટ સમય આધારિત પદ્ધતિઓને અનુસરે છે.  ઉદાહરણ તરીકે, સિગારેટનું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકામાં થયેલું વેચાણ મજબૂત મોસમી પદ્ધતિઓને અનુસરવાનું દર્શાવે છે, જેમ કે વધુ પડતા ઉનાળાના મહિનાઓ હોવાથી અને શિયાળાના ઓછા મહિનાઓ હોય છે. તેજ રીતે, દિવસના પ્રારંભ દરમિયાન સ્પષ્ટ રીતે દિવસ રાતની પદ્ધતિને અનુસરતા હોવાનું દર્શાવે છે-જેમાં સવારે ઉઠ્યા બાદ સામાન્ય રીતે વધુ સેવન થતુ હોય છે અને રાત્રે સૂવા જતા પહેલાના ગાળા દરમિયાન થતું હોય છે.

અસરો

અર્થશાસ્ત્ર 
એવા દેશોમાં કે જ્યાં જાહેર આરોગ્ય વ્યવસ્થા છે, ત્યાં જે ધૂમ્રપાન કરનારાઓ કે જેઓ વધી ગયેલા કરોના સ્વરૂપમાં માંદગી અનુભવતા હોય તેમના માટે સમાજ તબીબી સંભાળનું ખર્ચ આવરી લે છે.  આ મોરચે બે દલીલો અસ્તિત્વમાં છે, "ધૂમ્રપાન તરફી" દલીલ એવું સુચવે છે કે વધુ માત્રામાં ધુ્મ્રપાન કરનારાઓ સામાન્ય રીતે ખર્ચાળ અને લાંબી માંદગી વિકસાવવા માટે લાંબુ જીવતા નથી, જે મોટી વયે અસર કરે છે અને સમાજના આરોગ્ય સંભાળના બોજાને ઘટાડે છે.  "ધૂમ્રપાન વિરોધી" દલીલ એવું સુચવે છે કે આરોગ્ય સંભાળના બોજમાં એટલા માટે વધારો થાય છે કે ધૂમ્રપાન કરનારાઓને નાની વયે લાંબી માંદગી આવે છે અને સામાન્ય વસ્તીની તુલનામાં ઊંચા દરે આવે છે. 

બન્ને સ્થિતિઓમાં માહિતી મર્યાદિત છે.  સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શને 2002માં એક સંશોધન એવા દાવા સાથે પ્રકાશિત કર્યું હતું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વેચાતા સિગારેટના પ્રત્યેક પેકની કિંમત તબીબી સંભાળ અને ગુમાવેલી ઉત્પાદકકતાના સંદર્ભમાં 7 ડોલરથી વધુ હતી.  આ ખર્ચ કદાચ વધુ હોઇ શકે છે, કેમ કે અન્ય એક અભ્યાસ એવું દર્શાવે છે કે પ્રત્યેક પેકની 41 ડોલર જેટલી ઊંચી કિંમત વ્યક્તિગતને અને તેના/તેણીના પરિવારે ઉઠાવવી પડે છે.  તે અભ્યાસના એક લેખક અન્યો માટે અત્યંત ઓછી કિંમતની સમજાવટ કરતા દર્શાવે છે: "ક્રમાંક ઓછો છે તેનું કારણ એ છે કે ખાનગી પેન્શન્સ, સમાજિક સલામતી અને તબીબીસંભાળ-એ સમાજને ચૂકવવા પડતા ખર્ચની ગણતરી માટે સૌથી મોટું પરિબળ છે - ધૂમ્રપાન ખરેખર નાણાં બચાવે છે.  ધૂમ્રપાન કરનારાઓ નાની વયે મૃત્યુ પામે છે અને આ પ્રકારની વ્યવસ્થાઓણાં તેમણે જે નાણા ચૂકવ્યા છે તે પાછુ મેળવતા નથી."

તેનાથી વિરુદ્ધમાં, ઝેચ રિપબ્લિકમાં ફિલીપ મોરિસ અને કાટો ઇન્સ્ટિટ્યુટ દ્વારા હાથ ધરાયેલા સહિતના કેટલાક બિન વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો વિરુદ્ધની સ્થિતિને ટેકો આપે છે.  આ અભ્યાસોનો હરીફોએ અભ્યાસ કર્યો ન હતો કે તે વૈજ્ઞાનિક જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો ન હતો અને કાટો ઇન્સ્ટિટ્યુટે ભૂતકાળમાં તમાકુની કંપનીઓ પાસેથી ભંડોળ પ્રાપ્ત કર્યું હતું.  ફિલીપ મોરિસે "અન્ય બાબતોની સાથે આ અભ્યાસનું ભંડોળ અને જાહેર યાદીઓમાં  વિગતવાર ઇરાદો ધૂમ્રપાન કરનારાઓના અકાળે અવસાનને કારણે ઝેચ રિપબ્લિકમાં ખર્ચ બચતનો હતો, તેણે માનવ મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લીધા વિના સંપૂર્ણ અને અસ્વીકાર્ય ભયાનક પરિણામો દર્શાવ્યા છે" તેવું કહીને અગાઉના અભ્યાસ માટે સ્પષ્ટ માફી માગી હતી.  આ અભ્યાસ અનેક તમાકુની કંપનીઓમાંની એકને સોંપવો ફક્ત ભયાનકભુલજ નહી પરંતુ ખોટું પણ હતું.  ફિલીપ મોરિસ સમક્ષ આપણે સૌ, ચાહે કામ ગમે તે કરતા હોય તેના માટે અત્યંત ક્ષમા માગીએ છીએ.  કોઇને પણ ધૂમ્રપાનને કારણે વાસ્તવિક, ગંભીર અને નોંધપાત્ર રોગથી ફાયદો થયો નથી." 

1970 અને 1995ની મધ્યમાં ગરીબ વિકસતા દેશોમાં માથાદીઠ સિગારેટ વપરાશમાં 67 ટકાનો વધારો થયો હતો, જ્યારે શ્રીમંત વિકસતા વિશ્વમાં 10 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો.  હાલમાં ઓછા વિકસિત દેશોમાં એંસી ટકા ધૂમ્રપાન કરનારાઓ જીવે છે. 2030 સુધીમાં, વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (ડબ્લ્યુએચઓ)એ આગાહી કરી હતી કે વર્ષમાં 10 મિલીયન લોકો ધૂમ્રપાન સંબંધિત માંદગીને કારણે મૃત્યુ પામશે, જે વિશ્વભરમાં એક માત્ર મોટું કારણ બનાવશે, જેમાં સ્ત્રીઓમાં સૌથી વધુ વધારો થયો હશે.  ડબ્લ્યુએચઓ આગાહી કરી હતી કે 21મી સદીનો ધૂમ્રપાનથી થતા મૃત્યુનો દર 20મી સદીના દરની તુલનામાં 10 ગણો હશે.  ("વોશિગ્ટોનિયન" મેગેઝીન, ડિસેમ્બર 2007).

આરોગ્ય 

તમાકુનુ સેવન હૃદય અને ફેફસાના સર્વસામાન્ય રોગોમાં પરિણમે છે, જેમાં ધૂમ્રપાન હૃદય હૂમલા, આંચકા, લાંબી અવરોધક ફેફસાના રોગ, (સીઓપીડી),એમ્ફીસિમ(શરીરના ઊતકોમાં કે પેશીઓમાં હવા ભરાવાથી આવતો સોજો), અને કેન્સર (ખાસ કરીને ફેફસાનું કેન્સર, સ્વરયંત્ર અને મોઢાનું કેન્સર, અને સ્વાદુપિંડનું કેન્સર) થવા માટેનું મોટું પરિબળ બને છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન એવો અંદાજ મૂકે છે કે તમાકુને 2004માં 5.4 મિલીયન લોકોનો મૃત્યુ થયા હતા  અને 20મી સદી દરમિયાનમાં 100 મિલીયન લોકોનો મૃત્યુ થયા હતા.  તેજ રીતે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન વર્ણવે છે કે તમાકુનો ઉપયોગ "વિકસિત દેશોમાં માનવ આરોગ્યને લગતા એક માત્ર અત્યંત અગત્યના અવરોધાત્મક જોખમ અને વિશ્વભરમાં અકાળે મૃત્યુના અગત્યના કારણ" માટે થાય છે. 

વિકસિત વિશ્વમાં ધૂમ્રપાનનો દર ક્યાં તો સ્તરથી નીચે ગયો હતો અથવા ઘટી ગયો હતો.  યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ધૂમ્રપાનનો દર 1965થી 2006માં અર્ધો ઘટ્યો હતો, અલબત્ત પુખ્તોમાં 42 ટકાથી ઘટીને 20.8 ટકા થયો હતો.  વિકસતા વિશ્વમાં તમાકુનો વપરાશ વર્ષે 3.4 ટકાના દરે વધી રહ્યો છે.

સમાજવાદ 
વિખ્યાત ધૂમ્રપાનકરનારાઓ તેમની પ્રતિષ્ઠાના ભાગરૂપે સિગારેટ અથવા પાઇપોનો ઉપયોગ કરતા હતા જેમાં જિયાન પાઉલ સારટ્રેની ગૌલોઇસ-બ્રાન્ડ સિગારેટ, આલ્બર્ટ આઇન્સસ્ટાઇનની, જોસેફ સ્ટોલીનની, ડૌગ્લાસ મેકઆર્થરની, બર્ટટ્રાન્ડ રશેલની, અને બિંગ ક્રોસબીની પાઇપ અથવા સમાચાર પ્રસારણકર્તા એડવર્ડ આર. મુરોની સિગારેટ. ખાસ લેખકો તેમના ધૂમ્રપાન માટે જાણીતા હતા; જુઓ વધુ ઉદાહરણ, કોર્નેલ અધ્યાપક રિચાર્ડ ક્લેઇનના પુસ્તક સિગારેટ આર સબલાઇમ  પૃથ્થકરણ માટે હતા, તેના દ્વારા ફ્રેન્ચ સાહિત્યના અધ્યાપકના 19 અને 20મી સદીના પત્રો ધૂમ્રપાનને લગતા નાટકોમાં ભૂમિકાને લગતા હતા. વિખ્યાત લેખક કૂર્ટ વોન્નેગુટે તેમની નવલકથાઓમાં સિગારેટ પરત્વેના તેમના વ્યસન પર ભાર મૂક્યો છે. બ્રિટીશ વડાપ્રધાન હેરોલ્ડ વિલ્સન જેમ જાહેરમાં પાઇપના ધુ્રપાન માટે જાણીતા હતા તેમ વિન્સ્ટોન ચર્ચિલ તેમની સિગાર માટે જાણીતા હતા.  શેરોલોક હોમ્સ, કાલ્પનિક ડિટેક્ટીવ, જેનું સર્જન સર આર્થર કોનાન ડોયલ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, તેઓ પાઇપ, સિગારેટ્સ અને સિગારનું ધૂમ્રપાન કરતા હતા, તદુપરાંત તેઓ કોકેન પણ લેતા હતા, જેનો ઉદ્દેશ, "લંડનમાં, જ્યારે કશુ જ બન્યુ ન હતું તેવા નિષ્ક્રિય દિવસો દરમિયાનમાં તેમના વધુ પડતા સતર્ક દિમાગને કામે રાખવા"નો હતો.  ડીસી વર્ટિગો કોમિક પુસ્તક પાત્ર, જોહ્ન કોન્સ્ટનટાઇન,જેનું સર્જન ધૂમ્રપાનના સમાનાર્થી તરીકે એલન મૂર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેથી પ્રથમ સ્ટોરીલાઇનના સર્જક પ્રયેચર, ગાર્થ એનિસ, જેઓ ફેફસાના કેન્સરની આસપાસના જોહ્ન કોન્સ્ટનટાઇનને મધ્યમાં રખાયા હતા.  વ્યાવસાયિક કુસ્તીબાજ જેમ્સ ફુલ્લીંગ્ટોન, જ્યારે "ધી સેન્ડમેન"ના પાત્રમાં હતા, ત્યારે કડક દેખાવા માટે લાંબો સમય સુધી ધુ્મ્રપાન કરનારા હતા. 

તમાકુનું ઔપચારીક સેવન અને પવિત્ર પાઇપ સાથે ભગવાનને ભજવું એ અસંખ્ય નેટિવ અમેરિકન નેશન્સની ધાર્મિક ઔપચારીકતાનો અગત્યનો ભાગ હતો. તમાકુ માટેનો શબ્દ સેમા , અનિશીનાબે ઔપચારીક ઉપયોગ માટે અસ્તિત્વમાં આવ્યો છે અને જ્યારથી ધુ્મ્રપાનને ભગવાનની પૂજા માનવામાં આવતી હોવાથી તેને આખરી પવિત્ર પ્લાન્ટ માનવામાં આવતો હતો.  મોટા ધર્મોમાં, જોકે, તમાકુનુ સેવન અનૈતિક ટેવને પ્રોત્સાહન આપતું હોવા છતાં તેની પર ખાસ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો નથી.  નિયંત્રિત અભ્યાસો દ્વારા ધુ્મ્રપાનના આરોગ્ય જોખમને ઓળખી કઢાયું તે પહેલા કેટલાક ચોક્કસ ખ્રિસ્તી સંતો અને સમાજ સુધારકો દ્વારા ધૂમ્રપાનને અનૈતિક ટેવ તરીકે ગણવામાં આવતું હતું.  લેટ્ટર ડે સેઇન્ટ મુવમેન્ટના સ્થાપક, જોસેફ સ્મિથ, જુનિયરે, 27 ફેબ્રુઆરી 1833ના રોજ એવું પ્રસ્થાપિત કર્યું હતું કે તેમને દૈવી સાક્ષાત્કાર પ્રાપ્ત થયો છે, જેણે તમાકુના સેવનને બિનપ્રોત્સાહિત કર્યું હતું.  "શાણપણનો શબ્દ" બાદમાં દૈવી આક્ષા તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો અને વિશ્વાસુ લેટર ડે સેઇન્ટ સંપૂર્ણપણે તમાકુથી દૂર રહ્યા હતા.  જેહોવાહના સાક્ષીઓએ બાઇબલના ઉપદેશ "તમામ ખરાબ ચીજોની ભ્રષ્ટતાથી આપણી જાતને ચોખ્ખી કરો"ને આધારે ધુ્મ્રપાન વિરોધી પોતાનું પોતાના વલણનો પાયો બનાવ્યો હતો.(2 કોરિનથિયન્સ 7:1). યહૂદી રબ્બી યીસ્રાયેલ મેઇર કાગન (1838–1933) ધૂમ્રપાન વિશે બોલનાર અનેક સૌપ્રથમ યહૂદી સત્તાધીશમાંનો એક હતો.  સિખ ધર્મમાં, તમાકુનું સેવન પર કડક પ્રતિબંધ છે. બહાઇ ફેઇથમાં, તમાકુના સેવનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું નથી, જોકે તેની પર પ્રતિબંધ નથી.

જાહેર નીતિ 
27 ફેબ્રુઆરી 2005ના રોજ ડબ્લ્યુએચઓ ફેર્મવર્ક ઓન ટોબેકો કંટ્રોલ, અસરમાં આવ્યુ હતું.  એફસીટીસી વિશ્વની સૌપ્રથમ જાહેર આરોગ્ય સંધિ છે.  પક્ષકારો તરીકે જે દેશોએ તેની પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા તેઓ સમાન લક્ષ્યાંકો, તમાકુ નિયંત્રણ નીતિ માટેના લઘુત્તમ ધોરણો અને સિગારેટની દાણચોરી જેવા સરહદ પારના પડકારો સાથે કામ પાર પાડવા માટે સહકાર આપવા સંમત થયા હતા.  હાલમાં, ડબ્લ્યુએચઓ જાહેર કરે છે કે 4 અબજ લોકોને સંધિથી આવરી લેવામાં આવશે , જેમાં 168 હસ્તાક્ષર કરનારાઓનો સમાવેશ થાય છે.  અન્ય પગલાંઓમાં, હસ્તાક્ષર કરનારા દેશો સાથે મળીને એવો કાયદો ઘડશે જે કામના સ્થળોની અંદર, જાહેર વાહનવ્યવહારમાં, જાહેર સ્થળોની અંદર અને યોગ્ય છે તેમ અન્ય જાહેર સ્થળોએ ધૂમ્રપાનનો નાશ કરશે.

કરવેરા 
ઘણી સરકારોએ સિગારેટ્સનો વપરાશ ઘટાડવા માટે આબકારી જકાત લાદી છે. સિગારેટ પરના કરવેરા પેટે એકત્ર કરવામાં આવેલા નાણાનો ઉપયોગ સતત તમાકુ વપરાશ અવરોધાત્મક કાર્યક્રમની ચૂકવણી કરવા માટે થાય છે, તેથી તેને બાહ્ય ખર્ચાઓ માટેની વ્યક્તિગત પદ્ધતિ બનાવાય છે. 2002માં, સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શને જણાવ્યું હતું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વેચાતા સિગારેટના દરેક પેક આરોગ્ય સંભાળ એ ગૂમાવેલી ઉત્પાદકતા કરતા 7 ડોલર વધુ હતા, ધૂમ્રપાન કરનારા દીઠ વાર્ષિક 2000 ડોલરથી વધુ.  આરોગ્ય અર્થશાસ્ત્રીઓના જૂથ દ્વારા હાથ ધરાયેલા અન્ય એક અભ્યાસમાં એવું મળી આવ્યું છે કે તેમના પરિવારો અને સમાજ દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલી સંયુક્ત કિંમત સિગારેટના પેક દીઠ આશરે 41 ડોલરની છે. 

નોંધપાત્ર વૈજ્ઞાનિક પૂરાવો દર્શાવે છે કે સિગારેટની ઊંચી કિંમત સિગારેટના એકંદર નીચા વપરાશમાં પરિણમે છે.  મોટા ભાગના અભ્યાસો સુચવે છે કે કિંમતમાં થતો 10 ટકા વધારો સિગારેટના એકંદર વપરાશમાં 3થી 5 ટકાનો ઘટાડો કરશે.  યુવાનો, લઘુમતીઓ અને ઓછી આવક વાળા ધૂમ્રપાન કરનારાઓ છોડી દે તેવી શક્યતા બેથી ત્રણ ગણી હોય છે અથવા કિંમત વધારાના સંદર્ભમાં અન્ય ધૂમ્રપાન કરરનારાઓની તુલનામાં ઓછુ ધુમ્રપાન કરે છે.  ધૂમ્રપાનને ઘણી વાર સ્થિર માગવાળો માલ તરીકે ટાંકવામાં આવે છે, જોકે, એટલે કે કિંમતમાં મોટો વધારો વપરાશમાં નાના ઘટાડામાં જ પરિણમશે. ઘણા રાષ્ટ્રોએ તમાકુ કરવેરાના કેટલાક સ્વરૂપોનો પ્રારંભ કર્યો છે.  1997 અનુસાર, ડેમનાર્કમાં સિગારેટ પર સૌથી ઊંચો કર એટલે કે પેક દીઠ 4.02 ડોલરનો હતો.  તાઇવાનમાં પેકદીઠ 0.62 ડોલરનું જ કરવેરા ભારણ હતું.  હાલમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સિગારેટ પર સરેરાશ કિંમત અને આબકારી જકાત અન્ય ઔદ્યોગિકૃત્ત દેશોની તુલનામાં ઘણી નીચી છે. 

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સિગારેટ પરના કરવેરા વિવિધ રાજ્યમાં અલગ અલગ છે. ઉદાહરણ તરીકે, દક્ષિણ કરોલીનામાં સિગારેટ કર પેકદીઠ ફક્ત 7 સેન્ટ છે, જે રાષ્ટ્રનો સૌથી નીચો કર છે, જ્યારે અમેરિકામાં રહોડ આઇલેન્ડમાં સિગારેટ પરનો કર સૌથી વધુ એટલે કે પેકદીઠ 3.46 ડોલર છે.  અલ્બામા, ઇલીનોઇસ, મિસૌરી, ન્યૂ યોર્ક સિટી, ટેનીસી અને વર્જિનીયા દેશો અને શહેરો સિગારેટની કિંમત પર વધારાનો મર્યાદિત કર લાદી શકે છે.  ઊંચા કરવેરા દરને કારણે, ન્યુજર્સીમાં સિગારેટના પેકનો સરેરાશ ભાવ 6.45 ડોલર છે, જે હજુ પણ સિગારેટના પેકની આશરે બાહ્ય કિંમત કરતા ઓછો છે. કેનેડામાં, વધુ ખર્ચાળ સિગારેટની બ્રાન્ડોના ભાવની કિંમત પર કરવેરા વધારીને 10 કેનેડીયનન ડોલર કરવામાં આવ્યા છે. યુનાઇટેડ કિંગડ્મમાં, 20 સિગારેટના પેકેટની ખાસ કિંમત ખરીદવામાં આવેલી બ્રાન્ડ અને ખરીદી ક્યાંથી કરવામાં આવી છે તે આધારિત 4.25 અને 5.50 ડોલરની વચ્ચે હોય છે.  યુકેમાં સિગારેટ માટે મજબૂત કાળા બજાર છે, જે ઊંચા કરવેરાના પરિણામ સ્વરૂપે અસ્તિત્વમાં આવ્યું છે અને એવું મનાય છે કે 27 ટકા સિગારેટો અને 68 ટકા હાથથી વાળેલા તમાકુનો વપરાશ યુકેની જકાત ચૂકવ્યા વિનાના (NUKDP) હતા.

નિયંત્રણો 

જૂન 1967માં, ફેડરલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન એવું ઠરાવ્યું હતું કે દરરોજ પાંચથી દશ મિનીટ સુધી પ્રસારીત થતી ખર્ચ સાથે જાહેરાતોને સરભર કરવા માટે ટેલિવીઝન સ્ટેશનો પર ધૂમ્રપાન અને આરોગ્ય અંગેની જે ચર્ચા હાથ ધરાય છે તે પર્યાપ્ત નથી. એપ્રિલ 1970માં, કોંગ્રેસે ટેલીવીઝન અને રેડીયો પર પ્રસારીત થતી જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ મૂકતો પબ્લિક હેલ્થ સિગારેટ સ્મોકીંગ એક્ટ પસાર કર્યો હતો, જે 2 જાન્યુઆરી 1971થી શરૂ થયો હતો. ધી ટોબેકો એડવર્ટાઇઝીંગ પ્રોહીબીશન એક્ટ 1992 સ્પષ્ટ રીતે જ ઓસ્ટ્રેલિયામાં તમાકુની તમામ પ્રકારની જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ મૂકતો હતો, જેમાં સ્પોર્ટીંગની સ્પોન્સરશીપ અથવા સિગારેટ બ્રાન્ડ દ્વારા અન્ય સાંસ્કૃતિક ઘટનાઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો. 

ટેલીવિઝન પરની તમામ તમાકુની જાહેરાત અને સ્પોન્સરશીપ પર ટેલિવીઝન વિધાઉટ ફ્રંટિયર્સ ડાયરેક્ટીવ્સ (1989) હેઠળ 1991થી યુરોપીયન સંઘમાં પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, આ પ્રતિબંધને ટોબેકો એડવર્ટાઇઝીંગ ડાયેરેક્ટીવ્સ મારફતે વધારવામાં આવ્યો હતો, જે તમામ પ્રકારના માધ્યમો જેમ કે ઇન્ટરનેટ, પ્રિન્ટ માધ્યમો અને રેડીયોને આવરી લેવા માટે જુલાઇ 2005થી અમલમાં આવ્યો  હતો.  આ માર્ગદર્શિકામાં સિનેમામાં અને બીલબોર્ડઝ પર અથવા મર્ચેઇન્ડાઇઝીંગના ઉપયોગ મારફતેની જાહેરાતનો અથવા સાંસ્કૃતિક અને સ્પોર્ટીંગ (રમતો) કે જે શુદ્ધ રીતે સ્થાનિક હોય તેની સ્પોન્સરશીપ, જેમાં ખેલાડી એક જ સભ્ય રાજ્યમાંથી આવ્યો હોય, કેમ કે તે યુરોપીયન કમિશનના ન્યાયક્ષેત્રની બહાર પડતું હોવાથી તેનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો. જોકે, મોટા ભાગના સભ્ય રાજ્યોએ આ માર્ગદર્શિકાને રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ સાથે વણી લીધી હતી કેમ કે તેમાં માર્દર્શિકા કરતા વધુ વ્યાપ હતો અને તે તમામ સ્થાનિક જાહેરાતોને આવરી લેતી હતી.  2008 યુરોપીયન કમિશનનો અહેવાલે દર્શાવ્યું હતું કે માર્દર્શિકાઓ સફળતાપૂર્વક તમામ ઇયુ સભ્ય રાજ્યોમાં રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ સાથે વણાઇ ગઇ હતી અને આ કાયદાઓ સુંદર રીતે લાગુ પડાયા હતા. 

કેટલાક દેશોએ તમાકુ પેદાશોના પેકેજિંગ પર કાનૂની જરૂરિયાતો લાદી છે.  ઉદાહરણ તરીકે, યુરોપીયન યુનિયન, તૂર્કી અને ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકાના દેશોમાં સિગારેટના પેક્સ પર આગવી રીતે ધૂમ્રપાનની સાથે આરોગ્ય જોખમ સંકળાયેલું છે તેવું લેબલ લગાવેલા હોવા જોઇએ.  કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, થાઇલેન્ડ, આઇસલેન્ડ અને બ્રાઝિલે પણ ધૂમ્રપાન કરનારાઓને અસરની ચેતવણીના લેબલો લગાડ્યા છે અને તેમાં ધુ્મ્રપાનની શક્ય આરોગ્ય અસરોના કાલ્પનિક ચિત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે.  કેનેડામાં સિગારેટના પેકમાં કાર્ડ પણ નાખવામાં આવે છે.  તે 16માં ક્મે આવે છે અને તે પેકમાં એક જ આવે છે.  તે ધૂમ્રપાન છોડી દેવા માટેની વિવિધ પદ્ધતિઓ સમજાવે છે.  વધુમાં, યુનાઇટેડ કિંગડમમાં, અસંખ્ય ગ્રાફિક એનએચએસ જાહેરાતો હોય છે, જે દર્શાવે છે કે સિગારેટ ધૂમ્રપાન કરનારની રક્તવાહિનીનો સંકેત આપતી હોય તો સિગારેટમાં તેનો મોટો ભંડાર છે. 

ઘણા દેશો ધૂમ્રપાન વય ધરાવે છે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, મોટા ભાગના યુરોપીયન યુનિયન સભ્ય રાજ્યો, ન્યૂઝીલેન્ડ, કેનેડા, દક્ષિણ આફ્રિકા, ઇઝરાયેલ, ભારત, બ્રાઝિલ, ચિલી, કોસ્ટારિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયા સહિતના ઘણા દેશો સહિતમાં બાળકો તમાકુની પેદાશનું વેચાણ કરવું ગેરકાયદે છે અને નેધરલેન્ડઝ, ઓસ્ટ્રીયા, બેલ્જીયમ, ડેનમાર્ક એ દક્ષિણ આફ્રિકા 16 વર્ષની વયથી નીચેના લોકોને તમાકુની પેદાશનું વેચાણ કરવું ગેરકાયદે છે.  1 સપ્ટેમ્બર, 2007ના રોજ જર્મનીમાં તમાકુ પેદાશો ખરીદવાની ઓછામાં ઓછી વય 16થી વધીને 18ની થઇ હતી તેમજ ગ્રેટ બ્રિટનમાં 1 ઓક્ટોબર 2007ના રોજ વય 16થી વધારીને 18ની કરવામાં આવી હતી.  યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના 50માંથી 46 દેશોમાં, અલબત્ત અલ્બાના, અલાસ્કા, ન્યુ જર્સી અને ઉત્તાહ કે જ્યાં કાયદેસરની વય 18 હતી તેના સિવાય ઓછામાં ઓછી વય 18 વર્ષની હતી. (તદુપરાંત ન્યુ જર્સીના ઉભરી રહેલા ઓનોનડાગા તેમજ સુફોલ્દેક અને લોંગ આઇલેન્ડ, ન્યૂ યોર્કના નાસાઉ કાઉન્શટી). કેટલાક દેશોએ નાના બાળકોને તમાકુ વેચવા (એટલે કે બીજાના માટે લેવા આવતા) અને ધૂમ્રપાનની પ્રવૃત્તિમાં નાના બાળકોને સામેલ કરવા વિરુદ્ધ કાયદાઓ બનાવ્યા છે. આ પ્રકારના કાયદાઓ બનાવવા પાછળની માન્યતા એ છે કે લોકોએ તમાકુના સેવનના જોખમ અંગે સુમાહિતગાર નિર્ણયો લેવા જોઇએ.  આ કાયદાનું કેટલાક રાષ્ટ્રો અને રાજ્યોમાં નિષ્ક્રિય અમલ કરવામાં આવે છે.  અન્ય પ્રદેશોમાં, સિગારેટનું વેચાણ હજુ પણ નાના બાળકોને કરવામાં આવે છે કારણ કે તેનું ઉલ્લંઘન કરવાનો દંડ નજીવો હોય છે અથવા બાળકોને વેચાણ કરવા બદલ કરવામાં આવેલા નફાની તુલનામાં ઓછો દંડ હોય છે. જોકે, ચીન, તૂર્કી, અને ઘણા અન્ય દેશોમાં સામાન્ય રીતે બાળકને તમાકુની પેદાશ ખરીદવા માટે ઓછી સમસ્યા હોય છે, કારણ કે તેમને ઘણી વખત તેમના માતિપિતા દ્વારા સ્ટોર પરથી તમાકુ ખરીદવા માટે કહેવામાં આવે છે. 

વિવિધ દેશો જેમ કે આયર્લેન્ડ, લેટવીયા, એસ્ટોનિયા, ધ નેધરલેન્ડઝ, ફ્રાંસ, ફિનલેન્ડ, નોર્વે, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, સ્વીડન, પોર્ટુગલ, સિંગાપોર, ઇટાલી, ઇન્ડોનેશિયા, ભારત, લિથુનિયા, ચિલી, સ્પેઇન, આઇસલેન્ડ, યુનાઇટેડ કિંગડમ, સ્લોવેનિયા અને માલતાએ બાર્સ અને રેસ્ટોરન્ટો સહિત જાહેર સ્થળોએ ધૂમ્રપાન કરવા વિરુદ્ધના કાયદા ઘડ્યા છે.  કેટલાક ન્યાયક્ષેત્રમાં રેસ્ટોરન્ટોને માન્ય ધુ્મ્રપાન વિસ્તારો (અથવા તો ધૂમ્રપાન પ્રતિબંધ માટે) ઊભા કરવા માટેની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.  યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, ઘણા રાજ્યોએ રેસ્ટોરન્ટોમાં અને કેટલાક બાર્સમાં પણ ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.  કેનેડા વિસ્તારમાં, કાર્યના સ્થળે અંદરના ભાગમાં અને જાહેર સ્થળોએ, બાર્સ અને રેસ્ટોરન્ટો સહિત ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.  31 માર્ચના રોજ કેનેડાએ તમામ જાહેર સ્થળો તેમજ જેહાર સ્થળોના પ્રવેશદ્વારની 10 મીટરની જગ્યામાં ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.  ઓસ્ટ્રેલિયામાં ધૂમ્રપાન પ્રતિબંધ વિવિધ રાજ્યોમાં અલગ અલગ છે.  હાલમાં, ક્વીનલેન્ડમાં તમામ પ્રકારના જાહેર ઇન્ટેરિયર્સ (કાર્યસ્થળો, બાર્સ, પબ્સ અને ખાણીપીણીના સ્થળો) તેમજ સલામત દરિયાકાંઠાઓ અને કેટલાક જાહેર સ્થળોએ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.  જોકે તેમાં માન્ય ધૂમ્રપાન વલિસ્તારો માટે અપવાદો છે.  વિક્ટોરીયામાં, ટ્રેઇનોના સ્ટેશન, બસ સ્ટોપ્સ અને ટ્રામ સ્ટોપ્સ પર ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે કેમ કે આ જાહેર સ્થળો છે જ્યાં બીજુ વખતનું ધુ્મ્રપાન જાહેર વાહનવ્યવહારની રાહ જોઇને ઉભેલા ધુમ્રપાન નહી કરતા લોકોને વિપરીત અસર પહોંચાડી શકે છે એ 1 જુલાઇ 2007થી આ પ્રતિબંધ તમામ આંતરિક જાહેર સ્થળો સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે. ન્યૂઝીલેન્ડ અને બ્રાઝિલમાં, જાહેર સ્થળોને અડીને આવેલા ખાસ કરીને બાર્સ, રેસ્ટોરન્ટો અને પબ્સમાં ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.  હોંગકોંગે 1 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ કાર્યસ્થળો, જાહેર જગ્યાઓ જેમ કે રેસ્ટોરન્ટો, કરાઓકે રુમ્સ, ઇમારતો અને જાહેર બગીચાઓમાં ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.  જે બાર્સ આલ્કોહોલ પીરસતા હોય અને 18 વર્ષથી નીચેનાને પ્રવેશવા દેતા ન હોય તેમને 2009 સુધી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી.  રોમાનિયામાં ટ્રેઇન્સ, મેટ્રો સ્ટેશનો, જાહેર સંસ્થાઓ (સિવાય કે જ્યાં માન્યતા આપવામાં આવી હોય, સામાન્ય રીતે બહાર) અને જાહેર વાહનવ્યવહારમાં ધૂમ્રપાન કરવું ગેરકાયદે છે.

પેદાશ સલામતી 
સિગારેટ દ્વારા છતી થતી પરોક્ષ આરોગ્ય સમસ્યા આકસ્મિક આગ, સામાન્ય રીતે આલ્કોહોલના વપરાશ સાથે સંકળાયેલી છે.  સિગારેટની અસંખ્ય ડિઝાઇનો સુચવવામાં આવી છે, જેમાંની કેટલીક તો તમાકુની કપનીઓની જ છે, જે અંતર્ગત એક કે બે મિનીટ કરતા વધુ સમયથી એમને એમ જ રહેલી સિગારેટ ઓલવાઇ જશે, જેથી આગ લાગવાનું જોખમ ટાળી શકાશે.  અમેરિકન ટોબેકો કંપનીઓમાં કેટલીક કંપનીઓએ આ ખ્યાલનો પ્રતિકાર કર્યો છે, તો અન્ય લોકોએ તેને અપનાવ્યો છે.  1983માં આ સિગારેટની નકલ બનાવવામાં આરજે રેયનોલ્ડઝ અગ્રેસર હતા  અને તેઓ તેમના યુ.એસ બજારની સિગારેટોને 2010 સુધીમાં આગ સામે રક્ષિત બનાવશે.  ફિલીપ મોરિસે તેને સક્રિય ટેકો આપ્યો ન હતો.  લોરિલાર્ડ, રાષ્ટ્રની ત્રીજી સૌથી મોટી તમાકુની કંપની દ્વિધામાં હોય તેવું લાગતું હતું.

ગેટવે ડ્રગ થિયરી 
તમાકુ અને અન્ય ઔષધો વચ્ચેનો સંબંધ સુસ્થાપિત છે, જોકે આ સંગઠનનો પ્રકાર અસ્પષ્ટ છે.  બે મુખ્ય થિયરીઓ ફેનોટિપીક કૌસેશન (ગેટવે) મોડેલ અને સહસંબંધિક જવાબદારી મોડેલ છે.  કૌસેશન મોડેલ એવી દલીલ કરે છે કે ધૂમ્રપાન પ્રાથમિક રીતે ભવિષ્યમાં ઔષધના વપરાશ પર પ્રભાવ પાડે છે,  જ્યારે સહસંબધિક જવાબદારી મોડેલ એવી દલીલ કરે છે કે ધૂમ્રપાન અને અન્ય ઔષધ વપરાશ જિનેટિક અથવા પર્યાવરણીય પરિબળો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

વિરામ 
ધૂમ્રપાન વિરામને "છોડી-ત્યજી દેવું" તરીકે ગણવામાં આવે છે, જે તમાકુના સેવનથી દૂર રહેવાની પ્રવૃત્તિમાં પરિણમે છે.  અસંખ્ય પ્રકારની પદ્ધતિઓ છે જેમ કે કોલ્ડ તૂર્કી, નિકોટીન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી, એન્ટીડિપ્રેઝન્ટ, હીપ્નોસીસ, સ્વ-સહાય, અને સહાયક જૂથો.

સંદર્ભો

ગ્રંથસૂચી

બાહ્ય લિન્ક્સ 

 તમાકુ ઇતિહાસ કડીઓ  — ટોબેકો.ઓઆરજીનો ભંડાર 
 સર્જન જનરલ : તમાકુ અંત 
 સીડીસી : ધૂમ્રપાન અને તમાકુ વપરાશ
 ડબ્લ્યુએચઓ : તમાકુ મુક્ત પહેલ 
 વાઇકીહાઉ - સિગારેટનું ધૂમ્રપાન કેવી રીતે કરવું 

ધૂમ્રપાન
તમાકુ
ટેવો