સોક્રેટિસ
મહાન ગ્રીક તત્ત્વજ્ઞાની તથા પ્લેટોના ગુરુ  સોક્રેટિસ (; અંગ્રેજી:ˈsɑkrətiːz; ગ્રીક: , Sōkrátēs; ૪૬૯ ઈ.પૂ.–૩૯૯ ઈ.પૂ.) પશ્ચિમી તત્વજ્ઞાન ના પ્રણેતા માનવામાં આવે છે. સોક્રેટિસનો જન્મ ડેમ, એલોપેસ, પ્રાચીન એથેન્સમાં ઈ.પૂ. ૪૬૯માં થયો હતો. ૩૯૯ ઈ.પૂ. આશરે ૭૧ વર્ષની આયુએ પ્રાચીન એથેન્સમાં તેમનું અવસાન થયું. તેઓ પાશ્ચાત્ય દર્શનશાસ્ત્ર કે તત્ત્વચિંતનનાં પ્રણેતાઓમાંના એક ગણાય છે.

જીવન
સોક્રેટિસ વિશેની આધારભૂત માહિતીઓનો અભાવ હોવાથી તેમના જીવન અને કાર્ય અંગે સુનિશ્ચિત માહિતી મળતી નથી. તેમ છતાં, તેમના બે શિષ્યો ઝેનોફોન અને પ્લેટો દ્વારા આપણને સોક્રેટિસ વિશે માહિતી મળે છે.

સોક્રેટિસનો જન્મ ગ્રીસના એથેન્સ નગરમાં ઈ.સ. પૂર્વે ૪૬૯ની સાલમાં થયો હતો. તેમના પિતા શિલ્પી હતા અને માતા દાયણ હતાં. ઉંમરલાયક થતાં તેઓ પિતાના શિલ્પકામના કામમાં જોડાયા, પરંતુ વિજ્ઞાન અને તત્ત્વજ્ઞાનમાં રસ જાગતાં તેમણે શિલ્પકામ છોડી દીધું અને ચિંતનમાં સમય ગાળવા લાગ્યા.

મૃત્યુ
સોક્રેટિસ સોફિસ્ટો (કે જે સંપ્રદાયના અનુયાયીઓ ધર્મમાં માનતા ન્હોતા) ની જેમ અધાર્મિક માણસ છે - એવી વાત ફેલાવીને તેમની ઉપર ત્રણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યા હતા: (૧) સોક્રેટિસ રાજ્યના દેવોને માનતા નથી, (૨) નવા દેવોની સ્થાપના કરે છે અને (૩) એથેન્સના યુવાનોને અવળા માર્ગે દોરે છે. આ તહોમતનામું ઘડવામાં રાજદારી પુરુષ એનિટસ અને કવિ મિલેટસ એમ બે વ્યક્તિઓએ અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો હતો. આ તહોમતો અંગે ન્યાયાલયમાં સોક્રેટિસ સામે મુકદ્દમો ચલાવ્યા બાદ અંતે સોક્રેટિસને ધતૂરાનું ઝેર પીવડાવીને મારી નાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.

છેલ્લા શબ્દો
સોક્રેટિસે મૃત્યુ પહેલા છેલ્લે ક્રીટોને સંબોધન કરેલું. તેમને ક્રીટૉને કહેલુ: (ગુજરાતી ભાષાંતર)

સંદર્ભો

પૂરક વાચન
 સૉક્રેટિસ અને તેનો છેલ્લો સંવાદ (૧૯૧૬); અનુવાદક: જીવનલાલ અમરશી મહેતા,જેઠાલાલ હરિલાલ શાહ

બાહ્ય કડીઓ 

 Original Fresque of Socrates in Archaeological Museum of Ephesus 
 Socrates Narrates Plato's The Republic 
 Apology of Socrates, by Plato. 
 Greek Philosophy: Socrates 
 Project Gutenberg e-texts on Socrates, amongst others:
 The Dialogues of Plato (see also Wikipedia articles on Dialogues by Plato)
 The writings of Xenophon, such as the Memorablia and Hellenica.
 The satirical plays by Aristophanes
 Aristotle's writings
 Voltaire's Socrates
 A free audiobook of the Socratic dialogue Euthyphro at LibriVox
 Socratic Method Research Portal
 Socrates, from Stanford Encyclopedia of Philosophy (2005)
 Video on Socratic method 

વ્યક્તિત્વ
તત્વજ્ઞાન