Kukuban wiyata
Lingkungan pendhidhikan ya iku apa waé kang ana ing sakiwa tengene prosès pendhidhikan. Lingkungan pendhidhikan bisa wujud lingkungan fisik, sosial, budaya, aman lan katentreman. Prosès lan lingkungan pendhidhikan iku ora bisa didhewekake, dadi yèn dipisahake ora bakal bisa nglaksanakake pendhidhikan. Lingkungan pendhidhikan uga bisa dibédakaké miturut panggonan peserta dhidhik urip lan nampa pengalaman pendhidhikan. Ya iku, (1)lingkungan kulawarga, (2)lingkungan sekolah, lan(3)lingkungan masarakat. Telu-telune lingkungan iku mau béda-béda ing isiné kaya ta kaanan, sipat, isiné pendhidhikan, cara kang dienggo, lan subyeke. Sak liyané iku, uga ana kang padha ya iku kabèh mau padha-padha pusate pendhidhikan kang jerone ana peserta dhidhik kang sinau kanggo kepinteran, katrampilan, uga unggah-ungguh.Ki Hajar Dewantara nyebut telung prakara mau kanthi "Tri Pusat Pendhidhikan".
Dhasar tri pusat pendhidhikan saka Ki Hajar Dewantara iku asalé saka"tri sentra pendhidhikan" kang nedhahake lingkungan pasrawungan kang dadi panggonan pasinaon kanggo anak. Ki Hajar Dewantara nedhahake lingkungane iku ya iku alam kulawarga, alam keguruan (sekolah), lan alam pergerakan pemudha (masarakat).

LINGKUNGAN PENDHIDHIKAN MITURUT PANGGONE

1. Lingkungan Kulawarga 
Kulawarga dadi pusate pendhidhikan kang utama. Pendhidhikan ing kulawarga iku ana krana manungsa kepéngin duwé keturunan lan gawé keturunane dadi manungsa kang becik selawase uripé. Mula, pendhidhikan ing kulawarga iku wigati banget kanggo tuwuh lan kembange anak. Saka katrangan ing dhuwur, kulawarga iku ing lakuné duwé akehfungsi kanggo anak. Ya iku: fungsi proteksi, rekreasi, inisiasi, sosialisasi, lan edukasi. Fungsi proteksi iku gawé katentreman lan rasa aman kanggo anak ing papan kulawarga, sarta njaga saka apa waé kang bisa gawé cilakane déning anak. Fungsi proteksi ya iku anak ing kulawarga duwé rasa seneng, bungah, lan tentrem karo anggota kulawarga. Mula, kulawarga iku dadi sarana kanggo bebungahing anak. Fungsi inisiasi ing kulawarga ya iku anak dikenalake karo wong, kéwan, lan kaanan kang anan ing kiwa tengene anak iku, sarta masarakat akèh. Fungsi sosialisasi ya iku anak diwarisake norma, adat, uga unggah-ungguh ing kulawarga lan masarakat. Lan fungsi edukasi ya iku anak diwènèhi sinau déning kulawarga supaya bisa ngembangaké kepinteran uga potensi dhiri lan supaya bisa dadi duwé pribadi kang wutuh.

Cathetan sikil