Endah Laras
Endah Sri Murwani utawa kang luwih kawèntar kanthi aran Endah Laras () ya iku salah sijiné penyanyi saka Indonésia. Jenengé kawèntar minangka penyanyi, mligi lagu-lagu keroncong, lagu Jawa, lan salah sijiné paraga ana ing filem Soegija (2012). Dhèwèké duwé sadulur kuwalon ya iku Sruti Respati kang uga nlatèni donya kesenian.

Riwayat 
Endah Laras lair ing Kabupatèn Sukoharjo, Jawa Tengah, Indonésia saka pasangan seniman-seniwati, Sri Joko Raharjo, salah sijiné dhalang kondhang ing tlatah Surakarta, lan Sri Maryati, ya iku guru jogèd. Awit taksih rumaja, Endah Laras wis cedhak karo donyané kesenian mligi tembang Jawa lan beksan. Nalika ing pawiyatan sekolah dhasar ing Sala, Jawa Tengah, dhèwèké asring dadi duta sekolahé, mèlu adon-adon nyanyi utawa nari.

Ndhèrèk ramané, dhèwèké lunga menyang ing Kutha Jakarta, lan sinau ing SMP 111 Kemanggisan. Wiwit sekolah ana ing kono, dhèwèké rada minder, nanging suwé-suwé dhèwèké nduwéni rasa kapracayan kang tuwuh alon-alon. Endah Laras miwiti lumebu kelompok nyanyi ing sekolah kang kawentar tinimbang sekolah liyané. Dhèwèké uga mèlu paduan swara nalika sekolah ing SMA Negeri 101 Joglo Kembangan, Jakarta Barat. Salawasé manggon ing Jakarta dhèwèké uga nyinaoni sapérangan kesenian saka daérah liya.

Endah Laras miwiti pagawéyané minangka penyanyi profésional lumantar kadadéan kang ora disengaja, nalika nembé mulih saka Jakarta menyang Surakarta. Nalika kuwi dhèwèké kebelet pipis lan lumebu ing toilet umum. Dumadakan sawijining sopir truk ngrungokké lelagone kang merdu saka sajeroné toilet kanthi nembang Yèn Ing Tawang Ana Lintang. Krungu swara Endah, sopir mau nawani nyanyi ing adicara pahargyan khitanan putrané. Awit saka kadadéan iku, pungkasané Endah laras asring kaundang ana ing panggung-panggung pagelaran lan pahargyan. Supaya tambah apik keprigelané, Endah banjur ngangsu kawruh babagan nyanyi keroncong karo Pak Gesang, Pak Anjar Any, lan Bu Waldjinah.

Ing taun 1996, dhèwèké miwiti pawiyatan luhur ing Jurusan Karawitan Sekolah Tinggi Seni Indonésia (STSI) Surakarta, nanging ora rampung jalaran saking akehé nampa undhangan pagelaran nyanyi.

Endah Laras naté nyengkuyung pagelarané dhalang suket Slamet Gundono lan Enthus Susmono. Taun 2009, ing pagelarané Enthus Susmono, dhèwèké dadi salah sijiné paraga ing pagelaran Wayang Superstar Déwa Ruci ing Museum Tropen, Amsterdam, Landa, Les Orientales Festival de Saint-Florent-Le-Vieil, Prancis, lan The 13th Suwon Hwaseons Fortress Theater Festival, Koréa Kidul. Ing Koréa Kidul, dhèwèké bareng karo Mugiono Kasido lan musikus Dedek Wahyudi gelar pagelaran ing Ronnarong Khampha, Thitipol Kanteewong (2010-2011). Dhèwèké uga diundhang ana ing pagelaran Semar Meteng kang dianakké déning Slamet Gundono ing Gladri Nasional Jakarta lan di Sala International Performing Arts (SIPA).
 
Ana ing ASEAN Arts Theater Residency (2011 dan 2012), dhèwèké duwé gelaran bareng karo para seniman sa-Asia, antarané Thitipol Kanteewong, komposer saka Thailand, Ronnarong Khampa, pranata beksan Thailand, lan komposer saka Koréa, Min Young Woo. Garapan bareng iku wau uga naté kagelar ana ing Gwang Ju, Koréa Kidul.

Lelagon 

 "Keroncong Gemes" , sutradara Anjar Any (1996)
 "Keroncong Jangkrik Genggong", sutradara Anjar Any (1997)
 "Lela Ledhung, Volume 1" (Nirwana Record, 1997)
 "Kembang Kecubung" (bersama Mus Mulyadi) (1998)
 "Lega" (dengan Manthou’s) (1998)
 Jenang Gula kendhang kempul2 (1998)
 "Jakarta-Surabaya" kaliyan Boy Suro (1998)
 "Andhe Andhe Lumut" (2000)
 "Mung Sliramu" (2000)
 "Aja Kandha Sapa-sapa" (bersama Cak Dikin) (2003-2007)
 Gajah Lampung, Bupati Lampung Timur (2008)
 "Keroncongkoe", karo musisi keroncong Kota Sala (2010-2011)

Pangaji 

 Mimpang adon-adon PORSENI babagan seni jogèd
 Juru lagu paling apik adon-adon Paduan Suara sa Jabotabek (1992)
 Sing mimpang ka 3 Penyanyi Pop, Bahana Suara Pelajar Jakarta Barat (1993) 
 Penyanyi paling apik Festival keroncong pelajar se-Jabotabek (1994)

Filem 

 Soegija (2012)

Rujukan 

Seniman Indonésia
Penyanyi Indonésia
Penyanyi keroncong
Tokoh dari Surakarta
Artikel Wiki Mrebawani II kalamangsa 1