Wong Dongxiang
Wong Dongxiang (jeneng liyané: Sarta utawa Santa (撒尔塔); ; Xiao'erjing: دْوݣسِيْاݣذُ) salah siji saka 56 suku ing Cina kang resmi diakoni déning pamaréntah Cina. Wong Dongxiang akèh-akèhané manggon ing Préfèktur Swatantra Linxia Hui lan tlatah saubengé ing Provinsi Gansu, ing lor-kuloné Cina. Miturut cacah jiwa taun 2019, cacahé wong Dongxiang ana watara wong 621.500.

Asal lan tumangkaré
Wong Dongxiang isih seduluran karo wong-wong Mongol liyané kaya ta wong Monguor lan wong Bonan. Para sujana ngira-ngira yèn jatiné wong Dongxiang minangka golongan ètnik kang ndhèwèki thukul amarga sesrawungané karo wong-wong Asia Tengah, kang njalari wong Dongxiang padha nggilut agama Islam nalika abad angka 13.

Dipercayani yèn wong Dongxiang iki turunané prajurit Mongol kang dipapanaké ing laladan Hezhou déning Genghis Khan (taun 1162-1227 Masèhi) nalika nglembara mengulon, banjur awor karo wong Sartha kang teka merdagang saka Asia Tengah. Saliyané iku, ana pangira-ngira liyané yèn wong Dongxiang iku blèsterané manéka golongan wong, kaya ta wong Mongol, Han, lan Tibèt.

American Asiatic Association mbabar kaca bab asal mulané wong Dongxiang ing kaca "Asia, Volume 40".  Salah sawijiné wong Mongol Muslim, Ma Chuanyuan, kang mimpin limang kecamatan, diwawancara, lan nyritakaké bab asal usul bangsané. Lumebu Islamé salah siji klan turunan saka Genghis Khan marai nelangsa sadhuluré kang akiré mindahaké dulur klan kang dadi Muslim iku ing tlatah wétané Linxia. Kedadéan iki pramula ing jaman tumekané dinasti Yuan. Linxia wétan dicritakaké tlatah kang garing lan warnané kuning. Panulis ngira-ngira yèn ana 100.000 wong Mongol Islam. Wong-wong iku mitutur basa Mongol, nanging kabèh tuna aksara. Tulisan iku nyritakaké wong Dongxiang minangka kumpulan kang cacahé satus èwu wong, trah Mongol , agamané Islam lan budhayané Cina. Akèh-akèhané mung bisa sabasa.

Wong Dongxiang uga diarani wong Santa (San-t'a), dicritakaké yèn wong Dongxiang akèh kang dadi anggota pasukané Jenderal Ma Fuxiang kang saka Hui. Malah ana kira-kira yèn Ma Fuxiang dhéwé sajatiné turunan Santa, kang mbawur dadi wong Hui.

Jeneng liya wong Dongxiang ya iku, sarta, uga mbingungaké bab asal mulané : tembung kang padha Sart mbiyén digawé ing Asia Tengah kanggo ngarani para sambéwara Arab , lan sabanjuré menyang pendhudhuk kutha kang akèhané panyatur basa Turkik. Jeneng Dōngxiāng kang artiné "désa-désa wétan" mula saka kasunyatan yèn papan panggonan wong Mongol Islam iku ana ing wétané kampung-kampung wong Han.

Kaya Muslim liyané ing Cina, wong Dongxiang uga akèh lumebu militèr Cina. Wong Dongxiang lan Salar diwènèhi "jatah mangan", tetembungan ing dunya militèr.

Tentara Dongxiang, Baoan, lan Hui ana ing ngisoré Jènderal Ma Fulu lan Ma Fuxiang ing Pembrontakan Boxer, ngalahaké bala sekutu wolung bangsa ing Perang Langfang. Ma Fulu lan 100 prajurit Dongxiang lan Hui lelayu ing perang sengit ing Tratak Zhengyang ing Beijing nglawan wadyabala sekutu amarga padha tarung nganti mati kanggo nahan sekutu ing sagara.

Pasukan Dongxiang, Baoan, Hui, Salar, lan Tibet uga dadi prajurité  Ma Biao ing Perang Cina-Jepang kaloro nglawan Jepang.

Kawin campur
Wong Dongxiang duwé jeneng buri Mongol, Cina Han, Wong Hui, lan Tibèt. Wong Dongxiang kang duwé jeneng Han kaya ta Wang, Kang, Zhang, Gao, lan Huang nganggep dhèwèké turunan Cina Han. Déné wong Dongxiang kang jenengé  Ma lan Mu asalé saka wong Hui.

Akèh wong Muslim Keturunan Konfusius kang mula bukané saka Ma Jiaga (马甲尕), wong wadon Muslim, lan Kong Yanrong (孔彦嵘), turunan Konfusius kaping 59 ing taun 1480 lan turunané akèh tinemu antaraning wong Hui lan Dongxiang.

Ing bab pikrama, ing kaanan kang arang, wong Dongxiang bakal kawin campur karo wong Hui lan Han, nanging ora karo wong Tibèt.

Kutha Tangwangchuan (唐汪川) ing Gansu duwèni pendhudhuk rena-rena bangsa, kulawarga Tang () lan Wang () kang dadi kulawarga utama. Kulawarga-kulawarga iki mulané saka turunan wong Han dudu Muslim, nanging ing taun 1900an, sawatara sadulur ing kulawarga iku lumebu Islam amarga “pikrama campur utawa pindah agama”, déné liyané tetep dudu Muslim. Warga ing kutha iku wis malih jati déning pikrama karo bangsa liya utawa lumebu agama bangsa mau. Kulawarga  Tang lan Wang saiki kapérang saka rena-rena suku kaya ta Cina Han, Wong Hui, lan Dongxiang. Saka sisih Dongxiang lan Hui iku agamané Islam. Tangwangchuan and Hanjiaji were notable for being the lone towns with a multiethnic community, with both non-Muslims and Muslims.

Olah-olahan rena-rena bangsa uga lumebu tlatah Hehuang, lumantar bangsa kaya ta Mongol, Tibèt, Dongxiang lan Hui kang padha mangan olah-olahan siji karo liyané kaya ta domba lan tèh susu.

Panguripan
Panguripan dhasar wong Dongxiang mligi ing tetanèn. Asil mligi ya iku kenthang, jagung lan trigu. Wong Dongxiang uga bisa nukang, mligi ngroncé karpèt tradhisional.

Basa lan Pandhidhikan
Wong Dongxiang mitutur  Basa Dongxiang, salah sawijiné Mongolik family. Wong Dongxiang uga nduwé adat kasusastran lèsan kang apik lan nulis nganggo abjad Arab.

Amarga Genti Basa,  20.000 wong ing sawatara désa-désa ing lor wétaning people Kabupatèn Dongxiang saiki mitutur "Basa Tangwang":  ya iku salah sawijining rupa kréolisasi Basa Mandarin karo pangaruh Dongxiang, mligi ing paramasastrané.

Statistik pamarèntah uga mratélakaké yèn wong Dongxiang iku salah siji minoritas Cina kang paling mlarat lan paling sithik kang ngolèhi pendhidhikan, amarga rata-rata wong Dongxiang mung ngebaraké sekolah 1,1 taun , masalah kang disebabaké ora anané basa panulisan. 
Ing taun 2004,  Ford Foundation nyumbang  dhuwit US$30.000 kanggo proyèk pendhidhikan rong basa ing basa Dongxiang lan Mandarin, kang pituju kanggo ngalongi  angka pedhot sekolah ing antarané wong Dongxiang. Proyèk iki uga nerbitaké bausastra rong basa Dongxiang-Cina saliyané ngunggahaké asil ujian sekolah.

Wong Dongxiang kang Misuwur
Ma Wanfu, pembrontak anti dinasti Qing lan kèlem Yihewani 
Ma Dahan, pembrontak anti dinasti Qing

Rujukan

Pranala njaba 

The Dongxiang ethnic minority (situs pamaréntah Cina)
Oliver Corff: The Dongxiang Mongols and Their Language
Ford Foundation Grant Information: Narisi Primary School of Dongxiang Autonomous County
Poor, illiterate, and unaware they're in China
Dongxiang people history and photo gallery

Artikel Wiki Mrebawani II kalamangsa 1