Bir deli oğlanla, bir akıllı oğlan varmış. Bunların anaları, babaları ölmüş. Bir sürü sığır kalmış bunlara. Bunların bir de eski ve yeni birer evleri varmış.

— Bu sığırları, malları üleşelim, demişler.

— Üleşelim de nasıl üleşeceğiz, demiş deli oğlan. Akıllı oğlan da:

— Yeni evin yanına gelenler birimizin; eski evin yanına gelenler birimizin olsun, demiş. Yeni ev deli oğlanın, eski ev de akıllı oğlanınmış. Yeni evin yanına bir tane öküz gelmiş. Geri kalanların hepsi, eski evin yanına gitmiş. Sabah olmuş. Deli oğlan, kardeşine:

— Ben bu öküzü satacağım, demiş. Kardeşi de:

— Ne yapacaksın bunu satıp da, demiş. Deli oğlan bir torba takınmış, öküzü satmaya gitmiş. Gide gide bir pınara varmış. Bu pınarın önünde de kocaman bir kavak varmış. Kavağa öküzü bağlamış:

— Kavak, sana bu öküzü satıyorum; sabahleyin gelir parasını alırım, demiş. Kavağa öküzü bağlamış. Dönmüş geri. Sabah olmuş, gelmiş öküzün yanına. Öküzü, kurtlar yemiş, kargalar üzerinde ötüşürmüş. Kargalara:

— Çıkarın öküzün parasını, demiş. Eline bir nacak almış, başlamış kavağı kesmeye. Aklı sıra, kavağın tepesinden kargaları düşürecekmiş. Keserken, kavağın içinden; şıngır şıngır paralar dökülmüş.

Dönmüş köye, akıllı oğlana haber vermeye:

— Arabayı koş, diye bağırmış. “

— Ne yapacaksın arabayı, demiş akıllı oğlan.

— Koca öküzün parasını almaya gideceğiz, demiş. Götürmüşler arabayı. Gerçekten bir araba para varmış. Paraları arabaya doldurup, eve getirmişler.

— Git hocamın şiniğini al gel; yalnız para üleşeceğiz deme, demiş akıllı oğlan. Deli oğlan gitmiş hocanın evine.

— Hoca bana şinik ver, demiş. Hoca da:

— Şinik ne olacak, demiş.

— Para üleşeceğiz, demiş deli oğlan. Hoca:

— Hadi ben üleştirivereyim, sen gidekoy ben gelirim, demiş. Hoca şiniğin her tarafını mumlamış, paralar yapışsın diye. Hoca başlamış paylaştırmaya. Bir şinik birine koyarmış, bir şinik birine. Bir avuç da cebine sokarmış.

Deli oğlan bunu hıyallamış*. Hocayı tuttuğu gibi bahçelerindeki kuyuya atmış.

— Sen ne yaptın? Niye attın hocayı; şimdi köylü bize ne yapar? Hadi kaçalım, demiş akıllı oğlan.

Çıkmışlar yola. Gide gide bir göçük değirmene varmışlar. Burada bir gün kalmışlar. Sabahleyin giderken:

— Birader, ben bu değirmen taşını alacağım, demiş deli oğlan. Almış taşı omzuna giderken akşam olmuş. Koca bir ağacın tepesine çıkmışlar:

— Bugün burada kalalım, demişler. Ağacın tepesine çıkmışlar; deli oğlan çıkarken taşı da çıkarmış. O ağacın altına da her türlü mahlûk toplanırmış. Kurtlar, kuşlar... Hepsi ağacın dibine gelirmiş. Deli oğlan durmuş durmuş:

— Benim kollarım yoruldu, bu taşı atacağım, demiş. Taşı atmış elinden.

— Dünya göçüyor! Dünya göçüyor, diye, ağacın dibinde ne varsa hepsi dağılmış.

*üleş-: Paylaşmak

*nacak: Kısa saplı, küçük odun baltası

*şinik: Tahıl ölçeği

*hıyalla-Anlamak.

AKILLI OĞLAN İLE DELİ OĞLAN