จารึกพ่อขุนรามคำแหง
จารึกพ่อขุนรามคำแหง[1] หรือ จารึกหลักที่ 1[1] เป็นศิลาจารึกที่บันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์สมัยกรุงสุโขทัย ศิลาจารึกนี้ เจ้าฟ้ามงกุฎฯ (ต่อมาคือ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ขณะผนวชอยู่เป็นผู้ทรงค้นพบเมื่อวันกาบสี ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 3 จ.ศ. 1214 ตรงกับ วันศุกร์ที่ 17 มกราคม ค.ศ.1834 หรือ พ.ศ. 2376[2] ณ เนินปราสาทเมืองเก่าสุโขทัย อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย มีลักษณะเป็นหลักสี่เหลี่ยมด้านเท่า ทรงกระโจม สูง 111 ซม. หนา 35 ซม. เป็นหินทรายแป้งเนื้อละเอียด[1]มีจารึกทั้งสี่ด้าน ปัจจุบันเก็บอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร กรุงเทพมหานคร
วัดถ้ำเขาสาย
วัดถ้ำเขาสาย มีมาตั้งแต่โบราณ เป็นที่ตั้งเมืองตรังครั้งแรก มีชื่อว่า "กรุงธานี" ปัจจุบัน เป็นสวนยางพารา มีบันทึกในประวัติศาสตร์เป็นหนังสือที่เขียนโดย ปโตเลมี นักปราชญ์ชาว กรีก ได้กล่าวถึง แม่น้ำไครโลนาส หมายถึง แม่น้ำตรัง แม่น้ำอัตตาบาส์ หมายถึง แม่น้ำตาปี แม่น้ำปะลันดา หมายถึง คลองโอ๊ก และคลองมีน ในจังหวัดตรัง วัดถ้ำภูเขาสายหรือภูเขาสายเป็นวัดเก่าแก่มีการค้นพบซากวัตถุโบราณมากมายเครื่องปั้นดินเผา รูปปั้นพระพุทธรูป แต่พระที่อยู่บริเวณนั้นได้ค้นพบซากวัตถุดังกล่าวแต่ไม่ทราบว่าเป้นของเก่าแก่จึงนำไปเผาทำลายทิ้งเสีย และเวลาต่อมาไม่นานทางการได้มาตรวจสอบถ้ำดังกล่าวได้พบเรือขนส่งเก่าแก่ สัญนิถานกันว่าเมื่อก่อนบริเวณนั้นอาจเป็นทะเลมาก่อนหรือไม่ก้อเป็นเกาะเพราะถ้าไม่ใช่ทะเลหรือเกาะแล้วใครละที่นำเรือมาทิ้งไว้บนภูเขาสาย
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงบันทึกไว้ว่า ได้พบ เทวรูป 6 ชนิด ได้แก่ รูปพระโพธิสัตว์สี่กรนั่งขัดสมาธิขนาดใหญ่ และขนาดเล็ก(พระนารายณ์) รูปพระโพธิสัตว์สองกรนั่งห้อย พระนารายณ์) รูปพระโพธิสัตว์สองกรยืน รูปพระพุทธเจ้านั่งขัดสมาธิ ขนาดใหญ่ และขนาดเล็ก และเป็นที่อะไรไม่รู้มีเม็ดยอด มีลายและชิ้นอะไรแตกๆ มีตราหนังสือ อ่านไม่ออก (ปัจจุบัน เรียกว่า แผ่นดวงของเมืองสมัยโบราณ)