รามายณะ
รามายณะ (Sanskrit: रामायण) เป็นวรรณคดีประเภทมหากาพย์ของอินเดีย เชื่อว่าเป็นนิทานที่เล่าสืบต่อกันมายาวนานในหลากหลายพื้นที่ของชมพูทวีป แต่ผู้ได้รวบรวมแต่งให้เป็นระเบียบครั้งแรกคือฤๅษีวาลมีกิ เมื่อกว่า 2,400 ปีมาแล้ว โดยประพันธ์ไว้เป็นบทร้อยกรองประเภทฉันท์ภาษาสันสกฤต เรียกว่า โศลก จำนวน 24,000 โศลกด้วยกัน โดยแบ่งเป็น 7 ภาค (กาณฑ์ หรือ กัณฑ์) ดังนี้
เจ้าพระรามราชรามางกูรขุนโอกาส (ราม รามางกูร)
ก่อน พ.ศ. ๑๘๙๖ (จ.ศ. ๗๑๕) สมัยขอมเรืองอำนาจ เจ้านายผู้ปกครองเมืองธาตุพนมปรากฏในตำนานยุคแรกว่า เดิมมีสถานะเป็นนายด่านหรือนายกอง แบ่งการปกครองออกเป็น ๓ กองใหญ่ มีพระยาสหัสสรัฏฐา (เจ้าแสนเมือง) พระราชนัดดาในพระยานันทเสน (ก่อน พ.ศ. ๑๘๙๖) แห่งราชวงศ์ศรีโคตรบูรเป็นผู้ปกครองสูงสุด โดยมีพระยาทักขิณรัฏฐา (เจ้าเมืองขวา) และพระยานาคกุฏฐวิตถาระ (พระยาโต่งกว้าง) เป็นผู้ช่วย ต่อมา ในสมัยพระยาสุมิตตธัมมะวงศาเอกะราชามรุกขนครเจ้าเมืองมรุกขนคร ในอุรังคธาตุนิทานกล่าวว่า พระองค์ทรงเป็นพระยาสุริยวงศาแห่งเมืองสาเกตุนครและเป็นพระยาศรีโคตรบองแห่งเมืองศรีโคตรบูรกลับชาติมาเกิด ยุคนี้กล่าวถึงผู้ปกครองธาตุพนมว่าได้รับการแต่งตั้งและได้รับพระราชทานสิ่งของต่างๆ จากพระยาสุมิตตธัมมะวงศา ดังความว่า "...พระยาสุมิตตธรรมจึงตรัสสั่งให้อาณัติแก่คนทั้งหลายว่า บุคคลเหล่าใดพอใจในการพระราชศรัทธา เราจะให้รับราชการเป็นข้าอุปัฏฐากมหาธาตุ...แล้วพระยาเทวะอามาตย์กดเอาเส้นได้สามพันถ้วน แล้วจึงให้ล่ามหลวงเอาเส้น และให้เป็นเจ้าเวียกเจ้าการ พระยาสุมิตตธรรมเจ้า จึงให้เอาพระเนียนเงิน พระเนียนคำ และเครื่องเฮ็ดเวียกบ้านการเมืองทั้งมวล ให้พระยาและเทวะอามาตย์ไปปงให้แก่คนทั้งหลาย แล้วพระยาเทวะอามาตย์เอาไปให้ล่าม นำไปแจกยายแก่นายด่านนายกอง เงินพัน คำพัน เสื้อผ้า ส่วนคนทั้งหลายนอกนั้นได้รับพระราชทาน เงินฮ้อย คำฮ้อย เสื้อผ้า พร้อมทั้งเครื่องใช้ในการงาน เป็นต้นว่า จก เสียม พร้า มีด ขวานน้อย ขวานใหญ่ สิ่ว ซี งัว ควาย พร้อมกับเกวียนลำหนึ่ง เรือลำหนึ่ง ทุกๆ คนเสมอกัน..." 