บุคลิกวิปลาส
บุคลิกวิปลาส (English: depersonalisation (บริติช) หรือ depersonalization (อเมริกัน)) เป็นอาการทางประสาทประเภทหนึ่ง เป็นภาวะที่เกิดตัวตนและบุคลิกภาพขึ้นในจิตใจของบุคคล ทั้ง ๆ ที่บุคคลนั้นมีตัวตนและบุคลิกภาพของตัวเองอยู่แล้ว โดยสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่นั้นเป็นกระบวนการรู้จำซึ่งทำหน้าที่เป็นอิสระและแปลกแยกจากสิ่งที่มีอยู่แล้ว บุคคลผู้นั้นจึงประหนึ่งนั่งมองการกระทำของตน แต่ไม่สามารถควบคุมการกระทำนั้นได้ รู้สึกว่าไม่ใช่การกระทำของตนแน่นอน แต่เป็นของใครก็ไม่รู้ พูดไม่ออกบอกไม่ถูก เป็นต้น[1] ภาวะนี้สามารถรักษาหาย อาจเป็นชั่วคราว หรือเรื้อรังจนเป็นโรคที่เรียก “โรคบุคลิกวิปลาส” (English: depersonalisation disorder) ได้
บุคลิกวิปลาส
ในภาพยนตร์เรื่อง “นัมบ์” (English: Numb) ของนายมัททิว เพอร์รี (Matthew Perry) ตัวละครที่ชื่อ “ฮัดซัน มิลแบงก์” (Hudson Milbank) ประสบภาวะบุคลิกวิปลาส ลินคินพาร์ก (Linkin Park) วงดนตรีร็อกชื่อดัง ได้ร้องเพลงเกี่ยวกับภาวะบุคลิกวิปลาสไว้หลายเพลง เช่น เพลง “นัมบ์” และ เพลง “ครอวลิง” ในหนังสือเรื่อง “ออนคิลลิง” (English: On Killing) ของพันโทเดฟ กรอสมัน (Dave Grossman) ว่าการฝึกทหารนั้นมีเป้าประสงค์เพื่อทำให้ทหารประสบภาวะบุคลิกวิปลาส จะได้ไร้ตัวไร้ตน และส่งไปสังหารบุคคลอื่นง่ายขึ้น ปรัชญาสายอัตถิภาวนิยมใช้คำ “บุคลิกวิปลาส” (English: depersonalization) ในความหมายอื่น โดยใช้หมายถึงการปฏิบัติต่อผู้อื่นประหนึ่งว่าเขาเป็นวัตถุสิ่งของหรือโดยไม่สนความรู้สึกนึกคิดของเขา ส่วนนายโรนัลด์ เดวิด แล็ง (Ronald David Laing) ใช้คำนี้ไปในความหมายอื่นเช่นกัน โดยหมายถึงความกลัวว่าจะเสียภาวะอิสระในความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลไปเพราะความไม่มั่นคงทางภววิทยา นางซูซานนา เคย์ซัน (Susanna Kayson) เขียนไว้ในบันทึกความทรงจำของตนซึ่งต่อมาได้รับการพิมพ์เผยแพร่เป็นหนังสือชื่อ “เกิร์ลอินเทอร์รัปเทด (English: Girl, Interrupted) เกี่ยวกับประสบการณ์ว่าด้วยสถานะทางจิตของเธอว่า เธอใช้สว่านเจาะไชมือตัวเอง เพื่อดูว่าเธอมีกระดูกหรือไม่ ก่อนได้รับการตรวจวินิจฉัยว่าประสบภาวะบุคลิกวิปลาส ในหนังสือเรื่อง “อเมริกันไซโค” (English: American Psycho) ของนางเบรต อีสตัน เอลลิส (Bret Easton Ellis) ที่ได้รับการดัดแปลงเป็นภาพยนตร์ชื่อเรื่องเดียวกัน นายแพทริก เบตมัน (Patrick Bateman) มือสังหารต่อเนื่องซึ่งเป็นตัวเอกของเรื่อง พูดกับตัวเองซ้ำ ๆ ว่าเขากำลังประสบภาวะบุคลิกวิปลาส และตลอดเรื่องก็ปรากฏว่ามีอาการข้างเคียงของภาวะดังกล่าว นายแอดัม ดูริตซ์ (Adam Duritz) นักร้องและนักประพันธ์ดนตรีวงเคาน์ทิงคราวส์ (English: Counting Crows) เป็นคนดังอีกคนที่ประสบภาวะบุคลิกวิปลาส ละครไทยเรื่อง “สาปภูษา” ที่ฉายทางช่อง 3 เมื่อ พ.ศ. 2552 ไหมพิม (อิศริยา สายสนั่น) นางเอกของเรื่อง ถูกผีเจ้าสีเกด (ธัญญาเรศ รามณรงค์) สิงให้กระทำการต่าง ๆ นานาโดยไม่รู้ตัวเอง ซึ่งแพทย์ลงความเห็นว่าไหมพิมประสบภาวะบุคลิกวิปลาส[20] ในภาพยนตร์เรื่อง “บอดี้ ศพ19” ตัวละครที่ชื่อ “หมอสุธี” ประสบภาวะบุคลิกวิปลาส ละครไทยเรื่อง "ล่า" ที่ฉายทางช่องวัน เมื่อ พ.ศ. 2560 - พ.ศ. 2561 "มธุสร" (ลลิตา ปัญโญภาส) ตัวละครเอกของเรื่องประสบภาวะบุคลิกวิปลาส จากการถูกฉุดไปข่มขืนจนบอบช้ำทั้งร่างกายและจิตใจ จนนำไปสู่การคิดสั้นด้วยการฆ่าตัวตาย ซึ่งเหตุการณ์นั้นทำให้เธอสร้าง "รุ้ง" ซึ่งเป็นตัวตนอีกหนึ่งบุคลิกขึ้นในจิตใต้สำนึกโดยไม่ได้ตั้งใจ แพทย์ผู้รักษาลงความเห็นว่ามธุสรประสบภาวะบุคลิกวิปลาส