วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร
วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร ได้รับอนุญาตให้ตั้งเป็นสำนักสงฆ์เมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2484 และเป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดวรมหาวิหารเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2485[1] สร้างในสมัยจอมพล แปลก พิบูลสงคราม ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี โดยได้เสนอคณะรัฐมนตรีให้สร้างวัดขึ้นบริเวณใกล้เคียงกับอนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ เพื่อเป็นอนุสรณ์การปกครองระบอบประชาธิปไตย และกำหนดให้แล้วเสร็จทันวันชาติ คือวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2484 คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้สร้างวัดขึ้นโดยให้ชื่อว่า วัดประชาธิปไตย ระหว่างการก่อสร้างพลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ (ขณะมียศเป็นนาวาเอก หลวงธำรงค์นาวาสวัสดิ์) ได้เดินทางไปขอพระบรมสารีริกธาตุจากประเทศอินเดีย รวมทั้งกิ่งพระศรีมหาโพธิ 5 กิ่ง จากต้นที่สืบเนื่องมาจากต้นที่พระโคตมพุทธเจ้าเสด็จประทับ และตรัสรู้ พร้อมดินจากสังเวชนียสถานคือสถานที่ประสูติ ที่ตรัสรู้ ที่แสดงปฐมเทศนา และที่ปรินิพพาน รัฐบาลได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุ กิ่งต้นพระศรีมหาโพธิ์และดินดังกล่าวมาประดิษฐานที่วัดซึ่งกำลังสร้างนี้ ได้มีการตั้งนามวัดว่า วัดพระศรีมหาธาตุ และถวายเป็นเสนาสนะเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2485
พระเจ้าใหญ่วัดหงษ์
กาลเมื่อครั้งสร้างพระธาตุเจดีย์เสร็จแล้ว คณะก็เดินทางกลับเมืองลาว กล่าวถึงธิดากษัตริย์เขมรทั้ง 2 พระองค์ คือ เจ้าหญิงทองแก้วและเจ้าหญิงทองใบ ก็ได้อภิเษกสมรสกับเจ้าชายเจ้าเมืองลาว (เมื่ออภิเษกสมรสแล้วชาวเมืองลาวเรียกเจ้าหญิงทั้งสองว่า เจ้านางคำแก้วและเจ้านางคำใบ
คำว่า "คำ" ในภาษาลาวหมายถึง ทอง) ต่อมากษัตริย์เจ้าเมืองลาว มีความประสงค์ที่จะสร้างพระพุทธรูป เพื่อเป็นศูนย์กลางของพระพุทธศาสนา ระหว่างเมืองเขมรและเมืองลาว จึงได้ปรึกษาหลวงปู่ลุน หลวงปู่ลุนทราบว่าสถานที่ก่อสร้างพระธาตุเจดีย์นั้นเป็นสถานที่พระสารีบุตร อัครสาวกเบื้องขวาของพระพุทธองค์ เคยมานั่งปฏิบัติธรรมกรรมฐานโปรดสัตว์ (พระสารีบุตรจะไปนั่งปฏิบัติกรรมฐานตามรอยของพระพุทธองค์ที่เคยผ่านไป ทุกหนทุกแห่งในโลกนี้) จึงบอกให้กษัตริย์เจ้าเมืองลาวไปสร้างพระพุทธรูป ณ ที่แห่งนี้ (วัดหงษ์ในปัจจุบัน) กษัตริย์เจ้าเมืองลาวจึงได้มอบหมายให้เจ้านาง ธิดากษัตริย์เขมรทั้ง 2 คือเจ้านางคำแก้วและเจ้านางคำใบ พร้อมบริวาร พลช้าง พลม้า ลูกหาบ พระสงฆ์ นำโดยหลวงปู่ลุน โดยมีนายคำพูล (ช่างชาวเขมร เป็นหัวหน้าเหมือนเดิม) เดินทางมาถึงบริเวณ บัดนั้นวิญญาณของแม่นมนวลจันทร์ ก็ปรากฏกายขึ้นมาร่วมในการสร้างด้วย หลวงปู่ลุนเลือกสถานที่จะสร้างพระพุทธรูปตรงที่พระสารีบุตรเคยนั่งปฏิบัติกรรมฐาน โดยห่างจากพระธาตุเจดีย์ประมาณ 3 วา ทางทิศอุดร เริ่มวางฐานครั้งแรกตรงกับวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 3 ปี พ.ศ. 648 (พรรษาที่ 7 ของหลวงปู่ลุน หลังจากสร้างพระธาตุเจดีย์เสร็จ) แต่หยุดการก่อสร้างไว้ก่อน กลับไปช่วยทางเมืองลาวสร้างวัด กลับมาเริ่มการสร้างใหม่อีก เมื่อวันขึ้น 8 ค่ำ เดือน 5 สร้างไปเรื่อยจนเสร็จสมบูรณ์ เมื่อวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 ของปี พ.ศ. 649 (พรรษาที่ 8 ของหลวงปู่ลุน หลังจากสร้างพระธาตุเจดีย์เสร็จ) เมื่อสร้างพระพุทธรูปเสร็จแล้ว มีพระอริยสงฆ์ร่วมพุทธาภิเษก เพื่อเป็นสิริมงคลและความศักดิ์สิทธิ์ 5 องค์ ดังนี้