จังหวัดสุโขทัย
จังหวัดสุโขทัยเป็นที่ตั้งอาณาจักรแรกของชนชาติไทยเมื่อ 700 ปีที่แล้ว คำว่า "สุโขทัย" มาจากสองคำ คือ "สุข+อุทัย" หมายความว่า "รุ่งอรุณแห่งความสุข" รอยอดีตแห่งความรุ่งเรืองเห็นได้จากอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยและศรีสัชนาลัยซึ่งเป็นที่รู้จักของชาวไทยและต่างประเทศ
สุโขทัยระทม
ผู้ประพันธ์คือครูจิ๋ว พิจิตร ไม่ได้อยู่ในเหตุการณ์ แต่ใช้ "ฉาก" ความเสียหายจากไฟใหม้ในครั้งนั้นมาเป็นต้นเรื่องในการแต่งเพลง หรือแรงบันดาลใจถึงการแต่งเพลง จึงเริ่มด้วยประโยคว่า "..บ้าน พี่อยู่สุโขทัย เพราะบ้านพี่ไฟไหม้" โดยเชื่อมกับเหตุการณ์ ไฟใหม้ตลาดสุโขทัย เมื่อ 11 มีนาคม พ.ศ. 2511 ซึ่งถือว่าเป็นอุบัติภัยครั้งใหญ่ของจังหวัดสุโขทัย ผู้แต่งเพลงก็อาจจะเชื่อมต่อไปในเนื้องเพลงที่ว่าเมื่อไฟใหม้ บ้านไม่มี ทรัพย์สินหมด "ถูกไฟผลาญต้องซมซานจากสุโขทัย-หมดทรัพย์สินเพราะไฟไหม้" โดยเปรียบเทียบตังเองว่าเป็นคนจร โดยใช้นกขมิ้นมาอธิบายพฤติกรรมนั้น "ขอลามาไกลทิ้งถิ่น ดั่งคนจรขาดที่นอนที่อยู่ที่กิน เปรียบเหมือนเป็นเช่นนกขมิ้น" นอกจากนี้ยังเนื้อเพลงยังบรรยายถึงความยากลำบากจากไฟใหม้ไปสู่การ "พลัดถิ่น" และการประกอบอาชีพ "พี่ เสี่ยงโชคด้วยน้ำตา เหมือนคนไม่มีค่าทุกวันเวลาร้องไห้ พี่คนจนสู้อดทนเที่ยวเร่ร่อนไป เดินหางานไกลใกล้ จงเห็นใจคนอกตรม" และสภาพความรุ้สึกที่สูญเสีย สิ้นหวังจากไฟใหม้ และการต้องหาอาชีพ หางานเพื่อการยังชีพ และการหาที่พักพิง เนื้อเพลงสะท้อนถึงความสิ้นเนื้อประดาตัว พร้อมสะท้อนสภาพความรู้สึกในเชิงหดหู่ แต่ก็ต้องต่อสู้ต่อไป อีกมุมหนึ่ง "ครูสลา คุณวุฒิ" ก็ได้สะท้อนมุมว่าเพลงนี้นอกเหนือจากการสะท้อน "เหตูการณ์ทางประวัติศาสตร์ของจังหวัดสุโขทัยแล้ว" อีกนัยหนึ่งเพลงสุโขทัยระทม เป็นเพลง "จีบสาว" ดังมีประโยคว่า "พี่ฝากให้น้องนางขอร่วมเรียงเคียงข้าง น้องจงนำพาชิดใกล้/ขอทรามวัย ใจอ่อน อุ้มชูให้อยู่สุขสม ปลอบใจ ยามเศร้า ยามหนาวให้มีผ้าห่ม อย่าทิ้งให้พี่ขื่นขม ระทมเหมือนสุโขทัย"