พระยาประจันตประเทศธานี ( โง่นคำ พรหมสาขา ณ สกลนคร)
อำมาตย์โท พระยาประจันตประเทศธานี มีนามเดิมว่า ท้าวโหง่นคำ หรือท้าวคำ ถือกำเนิดในตระกูลเจ้านายจากคณะอาญาสี่แห่งเมืองสกลนคร ซึ่งเป็นตระกูลที่สืบเชื้อสายจากเจ้านายผู้สร้างเมืองมหาไชยกองแก้ว และเจ้านายในราชวงศ์ศรีโคตรบูรของเมืองนครพนมในอดีต พระยาประจันตประเทศธานี (โง่นคำ) กำเนิดหลังรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์แห่งนครเวียงจันทน์ราว ๑๑ ปี ซึ่งตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อวันอาทิตย์ เดือนยี่ ขึ้น ๑๕ ค่ำ ปีกุน เอกศก จ.ศ. ๑๒๐๑ ตรงกับวันที่ ๑๙ มกราคม พ.ศ. ๒๓๘๒ พระยาประจันตประเทศธานี (โง่นคำ) เป็นบุตรของเจ้าราชวงศ์อิน (อินทร์ หรือ จันทร์) เจ้านายในคณะอาญาสี่เมืองสกลนคร กับอัญญานางเทพ[2] ฝ่ายพระอัยกา (ปู่) พระนามว่า อุปฮาดพระนาคี (กิ่ง หรือ กิ่งหงษา) เจ้านายในคณะอาญาสี่เมืองมหาไชยกองแก้วของลาว พระปัยกา (ทวด) ทรงพระนามว่า พระบุรมราชากิตติศัพท์เทพฤๅยศ ทศบุรีศรีโคตรบูรหลวง คนทั่วไปรู้จักกันในพระนาม พระบรมราชา (พรหมา) ต้นตระกูล พรหมประกาย ณ นครพนม แห่งจังหวัดนครพนม เจ้าผู้ปกครองเมืองนครพนมเมื่อครั้งเป็นประเทศราชของเวียงจันทน์และสยาม โฮงหรือวังเดิมของพระยาประจันตประเทศธานีตั้งอยู่ ณ ตำบลธาตุเชิงชุม ใกล้วัดพระธาตุเชิงชุม ในตัวเมืองสกลนคร พระยาประจันตประเทศธานี (โง่นคำ) ได้ศึกษาอักขระสมัยตามประเพณีบุตรหลานเจ้านายบ้านเมืองลาว รู้หนังสือลาวทั้งอักษรลาวอักษรธัมม์และหนังสือไทยโดยสมควร มีสติปัญญาฉลาดหลักแหลมมาแต่กำเนิด[3]
สี่แผ่นดิน
ร้อยตรี ประพนธ์ (อ้น) ลูกชายของพระยาบทมาลย์บำรุง (คุณเปรม) ที่เกิดกับบ่าวในบ้าน แม่พลอยขอรับเป็นบุตรของตน ต่อมาอ้นได้เข้าเป็นทหารยศร้อยตรี ประจำการอยู่หัวเมืองนอกกรุงเทพ เป็นคนที่ต่อต้านการเปลี่ยนแปลงการปกครองปี พ.ศ. 2475 จึงทำการต่อสู้กับคณะราษฎร์และถูกจับกุม ต่อมาเมื่อพ้นโทษก็บวชให้กับอ๊อดที่เสียชีวิตจากไข้มาลาเรีย ประพันธ์ (อั้น) ลูกชายคนแรกของพระยาบทมาลย์บำรุง (คุณเปรม) กับแม่พลอย อั้นจบกฎหมายจากต่างประเทศ เข้าร่วมกับฝ่ายเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. 2475 ประพจน์ (อ๊อด) ลูกชายคนรองของพระยาบทมาลย์บำรุง (คุณเปรม) กับแม่พลอย จบวรรณคดีจากต่างประเทศ เสียชีวิตจากไข้มาลาเรีย ประไพ ลูกสาวคนเล็กของพระยาบทมาลย์บำรุง (คุณเปรม) กับแม่พลอย รักสวยรักงาม หัวสมัยใหม่และเอาแต่ใจตัวเอง มักทำตามกระแสนิยม เสวี เป็นเพื่อนของอั้น คู่หมั้นประไพ และได้แต่งงานกัน ลูซิลล์ ภรรยาแหม่มของอั้น (หย่ากับอั้นหลังกลับฝรั่งเศส) สมใจ ภรรยาชาวไทยของตาอั้น มีลูกกับตาอั้น 2 คน