లక్క
లక్క (Shellac or Lac) ఒక రకమైన జుగురు పదార్థం. భారతదేశపు లక్క కీటకాన్ని లాక్సిఫెర్ లక్కా లేదా టకార్డియా లక్కా అంటారు. ఉష్ణ మండల దేశాల్లోని అడవుల్లో లక్క కీటకం ఎక్కువగా జీవుస్తుంది. ఈ కీటకానికి ముఖ భాగం పెద్దదిగా వుండి దాంతో చెట్టు కొమ్మలను గుచ్చి రసం పీల్చు కునెందుకు వీలుగా ముఖ భాగాలుంటాయి. ఈ కీటకాలు మర్రి, తుమ్మ, రేగు చెట్లమీద ఉంటాయి. ఇవి లైంగిక ద్విరూపకతను ప్రదర్శిస్తాయి.
దేవతిలకుల
ఇక వీరు చేసే వృత్తి ఆధారంగానే వీరిని తెలికుల కులస్తులుగా పిలిచేవారు. గానుగ ఆడించి నూనె తీసి, నూనె వ్యాపారం చేస్తారు కనుక తెలీకులోరు అని పిలిచేవారు. రాష్ర్టంలో వీరి కులాన్ని రాయలసీమ, తెలంగాణ జిల్లాల్లో గాండ్ల అని, కోస్తా జిల్లాల్లో తెలికుల, దేవతిలకులు అని పిలుస్తారు. తూర్పు, తెలగ తెలికుల, దేవతిలకుల, దేవగాండ్ల, సజ్జనపు తెలికుల అని కూడా వీరూ పిలుబడుతున్నారు. అయితే దేవతిలకుల, దేవ గాండ్ల మాత్రం శాకాహారులు కావడం గమనార్హం. కాగా ఒక్కొక్క ప్రాంతంలో ఒక్కొక్క విధంగా పిలవడంతో వీరు వేరే కులస్తులనే భావన సమాజంలో కలగకుండా ఉండేందుకు ఈ కులస్తులు ‘గాండ్ల తెలికుల’ అని చెప్పుకోవడంతో ప్రస్తుతం రాష్ర్ట వ్యాప్తంగా వీరు అఖిల గాండ్ల తెలికులుగా గుర్తింపు పొందారు. వీరి జనాభా రాయలసీమ ప్రాంతంలోనే అధికంగా కనిపిస్తుంది. ఒక్క చిత్తూరు జిల్లాలలోనే పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారు. కనుకనే గాండ్ల కులానికి చెందిన ఎపిసి చెట్టి 1962లో, డి వెంకటేశం 1967, 1972లో ఎమ్మెల్యేలుగా గెలుపొందారు. అప్పట్లో విత్తనాల నుండి నూనె తీసే ప్రక్రియ విచిత్రంగా ఉండేది. చింతమొద్దుతో తయారు చేసిన గానుగలో నూనె గింజలను వేసి వాటిని మెత్తగా రుబ్బటానికి ఎడ్లను వినియోగించేవారు. గానుగ ఆడించేవారు కూడా చిన్న గోచీ పెట్టుకుని పని చేసేవారు. నూనె గింజలనుండి వచ్చే నూనెను డబ్బాలలోకి పట్టేవారు. ఇక గింజల నుండి నూనె తీశాక మిగిలిన పిప్పిని పశువుల దాణాగా వాడుకుంటారు. 