లక్క
లక్క (Shellac or Lac) ఒక రకమైన జుగురు పదార్థం. భారతదేశపు లక్క కీటకాన్ని లాక్సిఫెర్ లక్కా లేదా టకార్డియా లక్కా అంటారు. ఉష్ణ మండల దేశాల్లోని అడవుల్లో లక్క కీటకం ఎక్కువగా జీవుస్తుంది. ఈ కీటకానికి ముఖ భాగం పెద్దదిగా వుండి దాంతో చెట్టు కొమ్మలను గుచ్చి రసం పీల్చు కునెందుకు వీలుగా ముఖ భాగాలుంటాయి. ఈ కీటకాలు మర్రి, తుమ్మ, రేగు చెట్లమీద ఉంటాయి. ఇవి లైంగిక ద్విరూపకతను ప్రదర్శిస్తాయి.
తవుడు నూనె
తవుడు, వడ్లలను (Paddy), బియ్యం మిల్లులో (Rice Mill) బియ్యం ఉత్పత్తికై ఆడించినప్పుఫు, 'తవుడు' లేదా 'తౌడు' ఉప ఉత్పత్తిగా ఏర్పడును. తౌడును 'చిట్టు', 'పారూ' అని కూడా ఆంటారు. తౌడును సాధారణంగా పశువులకు దాణాగా (మేత), కుడితిలో కలిపి యివ్వడం జరుగుతుంది. అటువంటి తవుడు నుండి నూనె అనగానే కొద్దిగా ఆశ్ఛర్యం అన్పిస్తుంది. గత 30-35 ఏళ్ళగా భారతదేశంలో తవుడు నుంచి నూనెను "సాల్వెంట్‌ ఎక్స్‌ట్రాక్షన్‌ (Solvent extraction) పద్ధతి ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు. కాని మొదట 15 సంవత్సరాలు ఉత్పత్తి అయ్యిన తవుడు నూనె, ఎక్కువ శాతంలో F.F.A. (Free fatty Acids) ను కలిగి వుండటం వలన, ఆ నూనెను ఎక్కువగా, కేవలం సబ్బులు, ఫ్యాటిఆమ్లాల తయారీలో మాత్రమే వినియోగించేవారు. ఎక్కువ శాతం F.F.A. (40-80 %) వుండటం వలన ఈ నూనెను 'రిపైన్‌' చెయ్యుటకు అనుకూలం కానందున కేవలం సబ్బులు, ఫ్యాటి ఆసిడ్‌లు, గ్రీజ్‌ వంట్ వాటి ఉత్పత్తికి మాత్రమే తవుడు నూనెను వాడెవారు. కాలక్రమేన ఆయిల్‌ ఇండ్రస్టిలో, ఆయిల్‌ ప్రాసెంగ్‌ విధానంలో వచ్చిన మార్పుల వలన తక్కువ శాతం ఫ్రీ ఫ్యాటి ఆసిడ్‌ వున్న (5-20%) తవుడు నూనెను ఉత్పత్తి చేయ్యడం సాధ్యం అయ్యినది. అలాగే 'ఫిజికల్ రిఫైనింగ్‌' పద్ధతిలో, స్టీమ్‌ డిస్టిలెసన్‌ ద్వారా తవుడు నూనెలోని ఫ్రీఫ్యాటి ఆసిడులను తొలగించడం వలన, రిఫైనింగ్‌ లాస్‌ తగ్గడం వలన తవుడు నూనె నుండి వంటనూనెను (Cooking oil) ఉత్పతి చెయ్యడం మొదలైంది. ప్రస్తుతం తౌడు నూనె మార్కెట్‌లో వివిధ బ్రాండ్‌ల పేరుమీద లభిస్తున్నది. ఉదాహరణకు: రైస్ రిచ్‌, రసోల, తండుల్, చెఫ్ వంటి పేర్లతో లభిస్తున్నది. కీ.శ.2008-2009 లో 8.5 లక్షల టన్నుల తవుడు నూనె ఉత్పత్తి కాగా అందులో, ఆందులో 8.2 లక్షల టన్నుల తవుడు నూనెను 'ఏడిబుల్‌ గ్రెడ్‌ (Edible grade) నూనెగా ఉత్పత్తి అయ్యింది[2]. తవుడు నూనెను సాల్వెంట్‌ విధానంలో ఉత్పత్తి చెయ్యడం వలన, 10-20% వరకు ఫ్రీ ఫ్యాటి ఆసిడ్స్ (F.F.A.), గమ్స్ (Gums)2-2.5%, వ్యాక్స్ (Waxes)2-3% కలిగి వుండటం వలన తవుడు నూనెను నేరుగా వంట నూనెగా ఉపయో గించడం వీలుకాదు. ఈ విధంగా ఎఫ్.ఎఫ్.ఏ., గమ్స్, వ్యాక్స్, కలిగి వున్న తౌడు నూనెను క్రూడ్‌ లేదా రా రైస్‌బ్రాన్‌ ఆయిల్‌ అంటారు. అందుచే ఈ నూనెను రిఫైనరిలో 'రిఫైన్‌' (Refine) చేసి, రిఫైండ్ తవుడు నూనెగా మార్చి మార్కెటింగ్ చెయుదురు.