ప్లేగు
1994 సంవత్సరంలో న్యుమోనిక్ ప్లేగు మహమ్మారి భారతదేశంలోని సూరత్ పట్టణంలో వ్యాపించింది. దీనిమూలంగా 52 మంది మరణించగా సుమారు 3 లక్షల మంది స్థానికులు రాష్ట్రం వదిలి పారిపోయారు.[1].
రౌలట్ చట్టం
రౌలట్ విచారణసంఘపు సిఫారసులను అనుసరించి రౌటు బిల్లులని ప్రసిద్ధిచెందిన రెండు చిత్తుచట్టములను 1919 ఫిబ్రవరి మాసములో వైస్రాయి కార్యనిర్వాహక సంఘమున ప్రవేశపెట్టారు. వాటిని శాసనములుగ చేయవలదని అనేక ప్రముఖ రాజకీయనాయకులు ప్రభుత్వమునకు సూచించిరి. వైస్రాయి కార్యనిర్వాహక సంఘము లోపల వెలుపల కూడా పెద్దపెట్టున విరోధమును ప్రకటించిరి. ఆ కాలమునందప్పటికే (1919) నాటికే ముస్లిమ్ లీగ్ అధినేతగాఎంపికకాబడిన మహ్మద్ అలి జిన్నా కూడా బహాటమ్ముగా ఆ చట్టమును విమర్శించెను. అటువంటి చట్టమును అమలుచేయు ప్రభుత్వము నాగరకతారహితమైన ప్రభుత్వమని విమర్సించెను. అయినపట్టికిని నిరంకుశమైన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము మార్చిలో ఒక బిల్లును చట్టముగ శాసించిరి. 1919 ఫిబ్రవరిమాసమున గాందీ తీవ్రఅస్వస్తుడైయుండెను. పూర్తిగా కోలుకొనకనే ఆ ఉపసంహరణ సంగ్రామమునకు నాయకత్వమువహించెను. అరాజక విప్లవాందోళన కేవలము కొన్ని ప్రాంతములకు మాత్రమే అయి యుండగ ఆ నిర్ధిష్ట చట్టమును యావద్భారతదేశానికి వర్తింపచేయుట చాల అన్యాయమని గాందీ వాపోయెను. అనేక రాజకీయ నాయకుల కోరిక పై గాంధీ రాజకీయ రంగమున ప్రవేశించి ఆ రౌలట్ చట్టమును ఉపసంహరింపు మని ప్రభుత్వముపై వత్తిడి తెచ్చుటకు ఆందోళనా కార్యక్రమములు చేపట్టెను.
ఫిబ్రవరి 1919 లోనే గాందీ తన సత్యాగ్రహ దీక్షచేపట్టనున్నటుల ప్రకటించెను. శాంతియుతమైన సత్యాగ్రహ కార్యక్రమములో ముందుగ హార్తాళ్ జరిగింది. ఏప్రిల్ 6 వ తారీకునాటి పెద్దపెట్టున జరిగిన ఆ హార్తాళ్ బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్రలో మొట్టమొదటి దేశవ్యాప్త రాజకీయ ఆందోళనగ చెప్పవచ్చును. అంతకుముందు 1905 చారిత్రాత్మకమైన బెంగాల్ విభజనప్పుడు జరిగిన ఆందోళన కంటే హెచ్చు స్థాయిలో జరిగినటుల కనబడుచున్నది. 1919వ సంవత్సరపు ఏప్రిల్ హార్తాళ్ పంజాబులోను ఢిల్లీలోను శాంతిభంగకరమైన హార్తాళ్ జరిగినవి. ఏప్రిల్ 9తారికున పంజాబులో lahore ప్రవేశించవద్దన్న పోలీసు వారి ఆజ్ఞలు ధిక్కరించి గాందీ పంజాబు వెళ్ళుచుండగ దారిలోనే గాందీని అదులోపుతీసుకుని బొంబాయిలో విడిచిపెట్టిరి. అటుతరువాత జరిగిన జలియన్ వాలా బాగ్ (అ‌‌‌‌మృత్సర్ మరణకాండ) ఘోరములు దేశమును కుదిపివేశినవి. రౌలట్ చట్టమును విరోధించుతూ ప్రారంభించిన సత్యాగ్రహ వాగ్దాన పత్రము (pledge) బహుకొద్దిమంది గాంధీ అనుచరుల సంతకములుతో మాత్రమే విడుదలగుటచూచి గాందీతలపెట్టిన సత్యాగ్రహమునకు అధిక సంఖ్యలో దేశప్రజలనుండి మదత్తురాదని, గాందీ తలపెట్టిన ఆందోళన సఫలమవజాలదని షెమ్సఫర్డు ప్రభుత్వమేకాక జాతీయనాయకులు సహితము తలపోసిరి (భూపెంద్రనాధ బసూ, అనీ బిసెంట్ మొదలగు ప్రముఖులు). అనేకప్రముఖులు రౌలట్ బిల్లును శాసనముగచేయుటను తీవ్రముగా ఖండించినప్పటికినీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వముపై సంగ్రామమునకు నడుముకట్టి దిగుటకెవ్వరును సాహసించలేదు ఒక్క గాందీ తప్ప. వైస్రాయి ఇంపీరియల్ కౌన్సిల్ లోని కొందరు ప్రముఖ సభ్యులు (శ్రీనివాస శాస్త్రి, సురెంద్రనాధ్ బెనర్జి, డి.ఇ. వాచా, మహ్మద్ షఫీ మొదలగు ప్రముఖులు) కూడా రౌలట్ బిల్లును శాసనముగాచేయుటను నిరసించుతూ తమ విముఖత తెలిపుచూచేసిన ఒక ప్రకటన మార్చి 2తేది విడుదల చేసిిరి. కాని అందు గాందీ చేపట్టిన సత్యాగ్రహ దీక్షను సమర్ధించలేదు. రౌలట్ బిల్లులఉపసంహరణకోసం ప్రారంబించిన సత్యాగ్రహ దీక్ష ఏప్రిల్ 18 వరకు జరిగిన మీదట కొంతకాలము నిలిపివేశెను. శాంతియుతమైన సంగ్రామము గాందీ సూత్రం. హింసాత్మక ఘటనలు సంభవించినప్పుడల్లా గాందీ తన సత్యాగ్రహదీక్ష విరమించుట పరిపాటి 