కొండారెడ్డి బురుజు
శ్రికృష్ణదేవరాయల కన్నా ముందు క్రీ.శ 1505-1509 మధ్య విజయనగరం సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన తుళువ వీర నరసింహరాయలు కందనవీడు కోటను అరవీడు రామరాజుకు బహూకరించినట్లు "ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా" అనే పుస్తకం ద్వారా తెలుస్తూ ఉంది. ఈ తుళువవీర నరసింహారాయలునే ఇమ్మడి నరసనాయకుడు అని కూడా పిలుస్తారు. "కందనవోలు" కోట గురుంచి మొట్టమొదట కనపడేది ఇక్కడే. బీజాపూర్ సుల్తాను అయిన యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ తుంగభద్రానదిని దాటుకొని కందనవోలు కోటపై దండెత్తాడు. ఆ సమయంలో తుళువవీరనరసింహునికి అండగా అరవీడు రామరాజు నిలబడి బీజాపూర్ సుల్తానును పారద్రోలి కందనవోలు కోటతో పాటు ఆదోనిని కూడా ఆక్రమించడానికి సహాయపడ్డాడు. దానితో విజయనగర ప్రభువైన వీరనరసింహుడు రామరాజును మెచ్చుకొని కందనవోలు కోటను అతనికి బహుమానంగా ఇచ్చాడు. అతడే కర్నూలు కోటను పటిష్టం చేసి, కొండారెడ్డి బురుజును నిర్మించి ఉండవచ్చునని కొందరి అభిప్రాయం[3]. కానీ అనేక మంది చరిత్రకారులు ఏమి చెబుతున్నారంటే కర్నూలులో 1929-49 మధ్య శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సోదరుదైన అచ్యుతదేవరాయలు విజయనగర రాజుగా ఉన్నప్పుడు ఈ కోటను కట్టించినట్లు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కొండారెడ్డి బురుజును నిర్మించినది కూడా అతనేనని దీనిఅసలు పేరు అత్యుత దేవరాయ బురుజు అని తెలియజేస్తున్నారు. ఏదేమైనా ఈ కొండారెడ్ది బురుజు విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో నిర్మిచబడినదనడంలొ సందేహం లేదు. మనం ఎస్.పి కార్యాలయానికి కొండారెడ్డి బురుజు ప్రక్కనుండి వెళ్ళే గేటు దగ్గర నిలబడి ఆ బురుజు కోటను గనక గమనిస్తే పైన చిన్న చిన్న రంధ్రాలున్న ప్రదేశాల దగ్గర విజయనగర రాజులకు సంబంధించిన సింహం, ఏనుగు, గుర్రం లాంటి చిన్న చిన్న బొమ్మలు కనబడతాయి. కందనవోలు కోట మొత్తం మూడు చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంతో, ఆరు అడుగుల ఎత్తుతో శత్రువుల నుండే కాక, తుంగభద్ర, హంద్రి నదుల వరదల నుండి కాపాడేటట్లు నిర్మిచారు. ఈ కోట చుట్టూ ఒక లోతైన కందకం కూడా ఉండేది. నగర విస్తరణలో భాగంగా బ్రిటిష్ కాలంలో ఈ కోట గోడలన్నీ తొలగించారు. తుంగభద్ర నదివైపు ఇప్పటికీ తీరం వెంట ఎత్తైన కోట గోడను గమనించవచ్చు.[4]
కోడుమూరు
కోడుమూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని కర్నూలు జిల్లా, కోడుమూరు మండలం లోని గ్రామం. పిన్ కోడ్ : 518 464. ఈ గ్రామంలోని పల్లెలాంబాదేవి ఆలయం ప్రసిద్ధిచెందినది. కోడుమూరు హంద్రీ నది ఒడ్డున బళ్ళారి-కర్నూలు రహదారిపై కర్నూలు నుండి 20 మైళ్ల దూరంలో ఉన్నది. కోడుమూరు చేనేత పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ గద్వాల శైలి చీరలను నేస్తారు.
కోడుమూరు ప్రజలు ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి మొదటి వారం లేదా రెండవ వారంలో చౌడమ్మ జాతర జరుపుకుంటారు. తేరు బజారులో ఉన్న చౌడమ్మ గుడి నుండి ఉత్సవ రథం (తేరు)ను పురవీధుల్లోకి తీసుకు వెళతారు. కొత్తగా పెళ్ళైన వరులు తేరును లాగితే, వారి వైవాహిక జీవితం సుఖమయంగా సాగుతుందని భక్తుల నమ్మకం. ఈ సందర్భంగా అనేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, కోడుమూరు యువజన సంఘం ఆధ్వర్యంలో ఆటల పోటీలను నిర్వహిస్తారు. ఏరువాక పౌర్ణమి రోజున కోడుమూరు ప్రజలు గాలిపటాల పండగ జరుపుకుంటారు. ఇక్కడ ఆరు అడుగులు పొడవైన గాలిపటాలను కూడా కనిపిస్తాయి. ఇవే కాకుండా వల్లెలమ్మ ఉత్సవాన్ని కూడా ప్రతి సంవత్సరం జరుపుకుంటారు.