ఆక్సిజన్
ప్రాణ వాయువు (ఆంగ్లం:Oxygen) గాలిలో ఉన్న సంఘటిత వాయువులలో ఒకటి. ప్రకృతిలో అన్ని మూలకాల కంటే ఎక్కువగా లభిస్తుంది. గాలిలో మూలక రూపంలో లభిస్తుంది. ఘనపరిమాణాత్మకంగా గాలిలో ఐదవవంతు ఉంటుంది. దీనిని తెలుగులో సాంప్రదాయకంగా ఆమ్లజని అని వ్యవహరిస్తారు. దీనిని ప్రాణవాయువుగానూ వ్యవహరిస్తారు. భూమి మీద వృక్ష జంతు సంపదకి ప్రాణ వాయువు అత్యవసరం. ఇది నీటిలో కరుగుతుంది. నీటిలో గల జీవాలు ఈ ప్రాణ వాయువును గ్రహిస్తాయి. ఇది ఇసుకలో 65%, నీటిలో 89% ఉంటుంది.
ఆంటోనీ లెవోషియర్‌
అప్పటి సిద్ధాంతాల ప్రకారం మండే వస్తువుల్లో 'ఫోజిస్టాన్‌' అనే పదార్థం ఉంటుందని నమ్మేవారు. దహనచర్యలో భాగంగా వస్తువులు ఆ పదార్థాన్ని కోల్పోతాయనుకునేవారు. లెవోషియర్‌ తన ప్రయోగాల ద్వారా గాలిలోని ఆక్సిజన్‌ వల్లనే దహనం సాధ్యమవుతుందని నిరూపించాడు. అలాగే గాలిలో ఏఏ వాయువులు కలిసి ఉంటాయో చాటి చెప్పాడు. ఆయనకు ముందు 2000 సంవత్సరాల నాటి నుంచే నీరనేది ఒక మూలకమని భావించేవారు. ఆ దశలో హైడ్రోజన్‌, ఆక్సిజన్‌ వాయువుల ద్వారా ప్రయోగశాలలో నీటిని తయారు చేసి లెవోషియర్‌ సంచలనం సృష్టించాడు. ఇంకా వజ్రాలనేవి కార్బన్‌ యొక్క స్ఫటిక రూపాలేనని నిరూపించాడు. తూనికలు, కొలతల విషయంలో ఉపయోగపడే మెట్రిక్‌ పద్ధతి రూపకర్త కూడా ఆయనే. ప్రయోగశాలలో రసాయన పదార్థాల చర్యలను, వాటి ఫలిత పదార్థాలను కచ్చితంగా కొలవడం ద్వారా 'ద్రవ్య నిత్యత్వ సూత్రం' (Law of Conservation of Mass) ఆవిష్కరణకు దోహదపడ్డాడు. దీని ప్రకారం 'విశ్వంలో పదార్థాన్ని సృష్టించనూ లేము, నాశనం చేయనూ లేము'.