కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ
కమలాదేవి మంగళూరుకు చెందిన సంపన్న సారస్వత్‌ బ్రాహ్మణ విద్వాంసుల కుటుంబంలో, అనంతయ్య ధారేశ్వర్‌, గిరిజాబాయి దంపతుల నాల్గవ కుమార్తెగా ఏప్రిల్ 3, 1903 న జన్మించింది. తండ్రి మంగళూరు జిల్లా కలెక్టరుగా వుండేవారు. తల్లి కర్నాటకలోని ఉన్నత కుటుంబానికి చెందినది. కమలాదేవికి ఏడేళ్ల వయలోనే 1910లో అకస్మాత్తుగా తండ్రి వీలూనామా కూడా వ్రాయకుండా మరణించడంతో, ఆస్తి మొత్తం సవతి సోదరుని పరమై, కుటుంబం కష్టాల పాలయ్యింది.[1] గిరిజాబాయికి ఆస్తి దక్కలేదు. తన బాధ్యతలను వీలైనంత త్వరగా తీర్చుకోవటానికి విధవరాలైన తల్లి కమలాదేవికి 14వ ఏట, 1917లో కృష్ణారావుతో వివాహం జరిపించింది.[2] రెండేళ్లలోనే 1919 లో భర్త మరణించడంతో తనూ విధవరాలైంది. ప్రతిభాశాలి అయిన కమలాదేవి, వితంతువుకు చదువు అనవసరమని అడ్డుకున్నా, నిర్భీకతతో వారిని ధిక్కరించి చెన్నైలోని సెంట్‌ మేరి పాఠశాలలో చేరి ఉన్నత పాఠశాల చదువు పూర్తిచేసింది. అక్కడున్నపుడే హరీంద్రనాథ్ ఛటోపాధ్యాయను పెళ్ళాడి, వితంతు వివాహం చెల్లదన్న వాదాన్ని తిప్పికొట్టింది. హరీన్‌, కమల దంపతులకు రామకృష్ణ ఛటోపాధ్యాయ అనే కొడుకు పుట్టాడు. వివాహం తర్వాత దంపతులు లండన్ చేరారు. కమలా దేవి బెడ్‌షోర్‌ కళాశాలలో చదివి, సోషియాలజీలో డిప్లొమా అందుకొన్నది. హరీన్‌తో ఎక్కువకాలం మనలేదు. కమలాదేవి దిక్కులేని ఒక మహిళను చేరదీసి కొడుకును చూసుకునే పనికి నియమించగా, హరీన్ ఆమెతో వైవాహికేతర సంబంధం ఏర్పరచుకున్నాడు. అది తెలుసుకొన్న కమలాదేవి వివాహబంధాన్ని తెంపేసింది.[3] వీరిద్దరి విడాకులు భారతదేశంలో చట్టపరంగా విడాకులు మంజూరు చేయబడిన తొలి సంఘటనల్లో ఒకటిగా నమోదయ్యింది.
మౌలానా షౌకత్ అలీ
మౌలానా షౌకత్ అలీ భారతీయ ముస్లిం జాతీయవాది. ఖిలాఫత్ ఉద్యమం నడిపించిన నాయకునిగా సుప్రసిద్ధులు. ఆయన భారత జాతీయోద్యమం, రాజకీయాల్లో ప్రఖ్యాతి వహించిన అలీ సోదరులు ఒకరు.
మౌలానా షౌకత్ అలీ పూర్వులు అప్పటి యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ (నేటి ఉత్తర ప్రదేశ్)కు చెందిన వారు. మొదట్లో నజీబాబద్ నివసించేవారు, ఐతే అలీ సోదరుల తాత అలీ బక్ష్ 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటులో బ్రిటీష్ వారికి అనుకూలంగా పోరాడడంతో సంతోషించిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం తిరుగుబాటు తర్వాత మొరాదాబాద్ సమీపంలోని ఓ జాగీరు బహుమానంగా ఇవ్వడంతో అక్కడికి వలసవెళ్ళారు. ఆయన తండ్రి అబ్దుల్ అలీఖాన్ ను రాంపూర్ నవాబు యూసఫ్ అలీఖాన్ నాజిమ్ తన దివానుగా నియమించారు. దానితో ఆయన రాంపూర్ లో స్థిరపడ్డారు. మార్చి 10, 1873న అబ్దుల్ అలీఖాన్, అబదీ బానో దంపతులకు షౌకత్ అలీ జన్మించారు. అబ్దుల్ అలీఖాన్, బానో దంపతుల కడగొట్టు సంతానంగా అలీ సోదరుల్లో రెండవ వారైన మౌలానా మహమ్మద్ అలీ 1878లో జన్మించారు.
షౌకత్ అలీ తండ్రి అబ్దుల్ అలీఖాన్ కలరా వ్యాధి కారణంగా 1880లో మరణించారు. అలీఖాన్ మరణంతో కుటుంబ బాధ్యతలన్నీ అబదీ బానో వహించారు. ఆనాటి సాంఘిక పరిస్థితుల కారణంగా ముస్లిం కుటుంబాల్లో సామాన్యంగా పిల్లలను మత పాఠశాలలైన మదరసాలకే పంపేవారు.ఐతే సాంఘిక స్థితిగతుల్లో మార్పులు, ఆంగ్ల విద్యాభ్యాసం అవసరం గమనించిన అబదీ బానో తన కుమారులను స్కూలుకు పంపించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. బంధువుల నుంచి వచ్చిన వ్యతిరేకతను తట్టుకుని మొదటి కుమారుణ్ణి పాఠశాలకు పంపారు. కుటుంబంలో ఒక్కరికి ఆమాత్రం చదువు చాలని, మిగిలినవారి చదువుకై తాను ఖర్చుపెట్టలేనని పిల్లల మేనమామ తెగేసి చెప్పారు. అలా ఆగిపోవాల్సిన షౌకత్ అలీ చదువు తల్లి సంకల్ప బలం వల్ల కొనసాగింది. ఆమె పొరుగునే ఉన్న హిందూ కుటుంబం సహాయంతో తన నగలు తాకట్టు పెట్టి మరీ కుమారుణ్ణి బరైలీలో స్కూలుకు పంపి చదివించారు. ముందు బరైలీలోనూ, ఆపైన అలీగఢ్ లోనూ ఆయన చదువు కొనసాగింది.షౌకత్ అలీ 1895లో పట్టభద్రులు అయ్యారు.
ఆపైన ఉద్యోగం స్వీకరించి ఉద్యోగ విధులు నిర్వర్తించారు. ఉద్యోగంలో ఉన్నప్పుడు కూడా అలీగఢ్ కళాశాల (అప్పటికి విశ్వవిద్యాలయం కాదు) కార్యకలాపాల్లో చురుకుగా పాల్గొనేవారు. విద్యార్థుల సంఘానికి నాయకునిగా వ్యవహరించేవారు. ఓల్డ్ బాయ్స్ పేరిట నిర్వహించిన సంఘ పత్రికకు సంపాదకత్వం చేపట్టారు.