అష్టదిగ్గజములు
అష్ట దిగ్గజాలు అంటే "ఎనిమిది దిక్కుల ఉండే ఏనుగులు" అని అర్థం. హిందూ పురాణాలలో ఎనిమిది దిక్కులనూ కాపలా కాస్తూ ఎనిమిది ఏనుగులు ఉంటారయని ప్రతీతి. ఇవే అష్టదిగ్గజాలు. అదే విధంగా శ్రీ కృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని ఎనిమిది మంది కవులను అష్టదిగ్గజాలు అని అంటారు.
అభంగాలు
అభంగాలు అంటే మహారాష్ట్రలోని పండరీపురంలో వెలసిన విఠోబా దేవుని కీర్తిస్తూ రాసిన దివ్య కవిత్వం. అభంగం అంటే అంతం లేనిది అని అర్థం. భజనలు అంతరాత్మలోకి ప్రయాణానికి నిర్దేశించినవైతే అభంగాలు ముఖ్యంగా భయట సమాజంతో అనుభవాలను క్రోడీకరించి రాసినవి. పండరీపురానికి వెళ్ళే భక్తులు ఈ అభంగాలను గానం చేస్తూ వెళుతుంటారు. భజనలు చేసేవారే కాక వీటిని దక్షిణ, ఉత్తర భారత సంగీత సంప్రదాయాల ప్రకారం స్వరపరచి శాస్త్రీయ సంగీత కళాకారులు కూడా గానం చేస్తుంటారు. మహారాష్ట్రలో భక్తి సంప్రదాయాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకొచ్చిన జ్ఞానేశ్వరుడు, నామదేవుడు, తుకారాం మొదలైన వారు అభంగాలను రచించారు.
భక్తి సాంప్రదాయం, నామసంకీర్తనం మొదటిసారిగా జ్ఞానేశ్వరుడు సుమారు క్రీ.శ 1200 కాలంలో వెలుగులోనికి తీసుకువచ్చాడు. అప్పటి దాకా ప్రజల్లో భగవంతుని చేరాలంటే కచ్చితంగా సంస్కృతం తెలిసి ఉండాలనే అభిప్రాయం ఉండేది. జ్ఞానేశ్వరుడు మరియు నామదేవుడు తమ రచనలు, భక్తి ద్వారా కులం, జాతితో సంబంధం లేకుండా పాండురంగడిని చేరే మార్గాన్ని ఉపదేశించి కొత్త సంప్రదాయానికి బాటలు వేశారు. కేవలం భక్తి ద్వారా దేవుణ్ణి చేరుకోగలమనే "భక్తి సాంప్రదాయా" నికి ఇదే మూలమైంది. ఇది సామాన్యులు కూడా అనుసరించగల సులువైన పద్ధతి. ముఖ్యంగా పిల్లలు, మహిళలు ఈ సాంప్రదాయం వైపు సులభంగా ఆకర్షింపబడ్డారు.