పువ్వుల లక్ష్మీకాంతం
లక్ష్మీకాంతమ్మ, పశ్చిమగోదావరి జిల్లా, పెంటపాడులో నారాయణమ్మ, సింహాచలం దంపతులకు జన్మించారు. ఆ ఊరిలోగల వేణుగోపాలస్వామి ఆలయ ఉత్సవాల్లో వీరి కుటుంబ సభ్యులు నృత్య ప్రదర్శనలివ్వడం ఆనవాయితీగా వస్తుండేది. ప్రతి కార్యక్రమానికి ఈమె తండ్రి పువ్వుల సింహాచలం మృదంగం వాయించేవారు. నాయనమ్మ మాణిక్యం, మేనత్త సరస్వతి స్ఫూర్తితో నాట్యం నేర్చుకుని ప్రదర్శనలిస్తుండేది. కందికట్టు మాణిక్యం, జనాబ్‌యూసఫ్‌, చదలవాడ సామ్రాజ్యం వంటి గురువుల దగ్గర సంప్రదాయ నృత్య విధానాలే గాకుండా ఆధ్యాత్మిక రామాయణ కీర్తనల అభినయం వంటి ప్రక్రియలు నేర్చుకున్నారు. వాలుమొగ్గ భంగిమలో నోటితో రూపాయిబిళ్ళ, పంటితో సూదితీయగల ఆమె నాట్యకౌశల్యం గురించి పలు ప్రాంతాల్లో చెప్పుకునేవారు. విజయనగరం, బందరు, గుంటూరు, గుంతకల్లు, రాజమండ్రి వంటి నగరాల్లో ఈమె ప్రదర్శనకు గుర్తింపు, ప్రేక్షకుల ఆదరణ పుష్కలంగా ఉండేది.[1]
జయంతి గంగన్న
జయంతి గంగన్న శ్రీకాకుళంలో 1884లో సూర్యనారాయణ, సూరమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతడు మెట్రిక్యులేషన్ శ్రీకాకుళంలో ముగించి రాజమండ్రిలో ఉపాధ్యాయ శిక్షణ పొందాడు. ఇతడు తన 11వ యేట 5యేళ్ల వయసు వున్న సత్యనారాయణమ్మను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఇతనికి ఎం.ఎ. చేయాలని కోరిక ఉండేది. కానీ ఇతని జాతీయ భావాల కారణంగా కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ మార్క్ హంటర్ ఇతని దరఖాస్తును తిరస్కరించాడు. దానితో రాజమహేంద్రవరంలోని వీరేశలింగం ఆస్తికోన్నత పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయునిగా చేరి ఆ తరువాత ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. నవల రచయిత కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింహారావు ఇతని శిష్యుడు. బొబ్బిలిరాజా తన సంస్థానంలో ఒక పాఠశాలను నడపవలసిందిగా ఇతడిని కోరగా తిరస్కరించాడు. అలాగే ఆంగ్లేయ ప్రభుత్వం ఎన్నో అవకాశాలను ఎరచూపినా వాటిని తిరస్కరించాడు. ఇతడు ఎన్నో రచనలు, కావ్యాలు వ్రాశాడు. వాటిలో హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానము, సుమబాల అను చాళుక్య చోళ సమ్మేళనోదంతము, కంఠమాల, నీతి సూచనలు, ఎన్నో పాఠ్యపుస్తకాలు ఉన్నాయి. ఇతనికి జానపద సాహిత్యం అంటే ఎంతో మక్కువ. ఎన్నో జానపద గేయాలు వ్రాశాడు. వాటిలో ప్రాచుర్యం పొందిన "అయ్యో కొయ్యోడా", "విలాపము" మొదలైనవి ఉన్నాయి. ఇతడు భలే పెళ్లి అనే సినిమాలో నటించాడు. 1903లో ఒక లిఖిత పత్రికను నడిపాడు. ఇతడు 1962లో మరణించాడు.