జీలకర్ర
జీలకర్ర: జీలకర్రను మనం రోజువారీగా వాడుతూనే ఉంటాం. జీలకర్ర రెండు రూపాల్లో లభిస్తుంది. నల్లజీలకర్ర, మామూలు తెల్ల జీలకర్ర. నల్లజీలకర్రను షాజీర అంటారు. రెంటికీ ఔషధ గుణాలున్నాయి. వీటిని అనేక గృహ చికిత్సలకు వాడుతూ ఉంటారు . ఇది మనము వంట ఇంట్లో వాడుకునే పోపు (మసాలా) దినుసులలో ఒకటి . దీని శాస్త్రీయ నామము cuminuma cyminum . ఇది సుమారు 30-50 సెంటిమీటర్లు పెరిగే మొక్క. దీని గింజలు గోధుమ రంగులో ఉన్న చిన్న గింజలు . గింజలనే వంటకాల లోనూ, ఔషధము గాను వాడుతారు . ప్రాచీన కాలము నుండి ఇది వాడుకలో ఉంది . మొదటిలో ఇది ఇరాన్‌ ప్రాంతములో విరివిగా ఉండేదని బైబిల్ లో ఉందని చెప్పుకుంటారు . గ్రీకులు, రోమన్లు వాడుకులో ఉందిని అంటారు . హిందూ వివాహములో జీలకర్ర బెల్లము తలపై పెట్టుకోవడం ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టము .
జాజఱ పాటలు
జాజఱలను పేరు తెలుగులో తొలిసారి పాల్కూరికి సోమనాధుడు వాది అతని కాలమునాటికి జాజఱ పాటలు వాదుకలో నుండినట్లు తెల్పినాడు. అయితే ప్రభాకరశాస్త్రిగారు అన్నమాచార్య చరిత్ర పీఠికలో చెప్పినట్లు, షోడశ పాత్రలు కలిగి రెండు రెండు ప్రాసలుగల 'చర్చరి అన్న ప్రాకృతుల పదమే జాజర గా వ్యాప్తి చెందియుండవచ్చును. జాజర అంటే (ద్రవ్యరూపమైన) సుగంధ ద్రవ్యమని అన్నమయ్య పదాల ద్వారా కూడా తెలుసుకోవచ్చును. నాచన సోమన చెప్పిన " వీణా గానము వెన్నెల తేట| రాణమీరగా రమణుల పాట ప్రాణమైన పిన బ్రాహ్మణువీట| జాణలు మెత్తురు జాజఱపాట " కూడా పదహారు మాత్రలుగల పాదాలూ, రెండు ప్రాసలూ కలిగి ఈ లక్షణానికి సరిపోతుంది. అయితే ఈపాటలలోని ప్రత్యేకత, సంగీత లక్షణ గ్రంధాలు సావసంతోత్సవే అని చెప్పిన జాజఱ పాటలు పాడే సన్నివేశాన్ని "వీణాగానమూ, వెన్నెల తేటా, రమణుల పాటా, జాణల మెప్పూ" చెప్పి చక్కగా వివరించడము అని తగుర్తించుకోవాలి.