వేయి స్తంభాల గుడి
వేయి స్తంబాల గుడి తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని చారిత్రాత్మక దేవాలయం.ఇది 11వ శతాబ్దంలో కాకతీయ వంశానికి చెందిన రుద్రదేవునిచే చాళుక్యుల శైలిలో నిర్మించబడి కాకతీయ సామ్రాజ్య కళాపిపాసకు, విశ్వబ్రాహ్మణ శిల్పుల పనితనానికి మచ్చుతునకగా భావితరాలకు వారసత్వంగా మిగిలింది.[1]
భారతదేశంలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా
రాయ వేలూరు కోటలోని జలకంఠేశ్వరాలయం రాయ వేలూరు కోటలో వున్న జలకంటేశ్వరాలయం అతి పురాతనమైనది మరియు అందమైనది. అంతకన్న ముఖ్యంగా చెప్పుకోదగ్గది ఈ ఆలయ ఆవరణంలో వున్న కళ్యాణ మండపం. చూపరులను మంత్ర ముగ్దులను చేయగల విన్యాసము విజయనగర శిల్ప కళలో ఉంది. దక్షిణ భారత దేశంలో విజయ నగర శిల్ప కళ లేని ఆలయం లేదు. ఫలాన గుడిని ఎవరు కట్టించారన గానే వెంటనే వచ్చే సమాధానం శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు. అని. వారు కట్టిన అలయాలు అంత విస్త్రుతంగా ఉన్నాయి. వాటిలోని శిల్ప కళ కూడా అంత విశిస్టంగా వుంటుంది. ఆ ఆలయాలలోని కళ్యాణ మంట పాలలోని శిల్ప కళ మరీ అద్భుతంగా వుంటుంది. అలాంటి కళ్యాణ మండపాలలో ముఖ్యంగా,, ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. అవి, హంపి లోని విఠలాలయంలో కళ్యాణ మండపం, మధురై లోని వేయి స్థంబాల మండపం, తిరునల్వెలి లోని మండపం., కోయంబత్తూరు దగ్గర వున్న పేరూరు మండపం., రాయ వెల్లూరు లోని జలకంఠేశ్వరాలయంలోని కళ్యాణ మండపం. ఇవి దక్షిణ భారత దేశంలోనే అత్యంత అందమైన మండపాలు. వీటిలో జలకంటేశ్వరాలయంలోని కళ్యాణ మండపం చిన్నదైనా శిల్ప కళా కౌశలం రీత్యా చాల అద్భుతమైనది.ఇది విజయనగరాదీసుడు సదాశివ రాయల కాలంలో కట్ట బడినదిగా చారిత్రిక ఆధారాలున్నాయి. ప్రధాన ఆలయం రాయ వేలూరు కోటలోనే వున్నందున, కాల గమనంలో కోటతో బాటు ఈ ఆలయం కూడా బ్రిటిష్ వారి అధీనంలోకి వచ్చింది. ఈకళ్యాణ మండపంలోని శిల్ప కళా రీతులకు ముగ్దులైన బ్రిటిష్ వారు దానిని ఏకీలుకు ఆకీలు జాగ్రత్తగా విడదీసి సముద్రాలు దాటించి లండన్ లో తిరిగి పున:ప్రతిష్ఠించాలని బావించారు. దానికి తగిన ఏర్పాట్లన్ని చేసు కున్నారు. దీని కొరకు లండన్ నుండి ఒక స్టీమరు కూడా బయలు దేరింది. కాని వారి దురదృష్టమో, భారతీయుల అదృష్టమో గాని ఆ స్టీమరు మార్గ మధ్యలో మునిగి పోయింది. ఆ సందర్భంలోనే జరిగిని అనేక రాజకీయ కారణాల వల్ల కళ్యాణ మండపాన్ని తరలించే కార్యక్రమం మూలన పడింది. ఆ విధంగా ఆ శిల్ప కళా కౌశల్యాన్ని మనమీనాడు చూడ గలుగు తున్నాము. ఈ కళ్యాణ మండపం ఆలయ ప్రధాన గోపురానికి పక్కనే ఒక మూలన ఉంది. ఇది మూడు భాగాలుగా ఉంది. ఇందులో అన్ని కలిపి నలబై ఆరు శిల్ప కళా శోభితమైన స్తంభాలున్నాయి. ముందు భాగంలో చుట్టు ప్రహరి గోడ లేదు. ఇందులోనే మధ్యన పైకప్పుకు వున్న శిల్ప కళను బొమ్మలో చూడ వచ్చును. రెండొ భాగం మొదటి దానికన్నా మూడడుగుల ఎత్తున ఉంది. ఏ కారణం చేతనో దీని లోనికి వెళ్లడానికి మెట్లు నిర్మించ లేదు. దీని తర్వాత నున్న మోడో భాగం ఇంకొంచెం ఎత్తుగా ఉంది. ఈ రెండు భాగాలకు మాత్రం చుట్టు గోడ ఉంది. మధ్యలో కూర్మం (తాబేలు) శిల్పం చెక్కి ఉంది.ఇది మధ్యలో చిన్న వేధికలాగ కనబడుతుంది. స్థంబాలపై అష్ట దిక్పాలకుల చిత్రాలు, వినాయకుడు, విష్ణు, బ్రహ్మ, భూదేవి, శ్రీ దేవి, సరస్వతి, పార్వతి మొదలగు దేవతా మూర్తుల చిత్రాలు అత్యంత అందంగా చిత్రించి ఉన్నాయి. ఇవి గాక నాట్య గత్తెల, సంగీత కారుల, శిల్పాలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రతి స్తంభం మీద శిల్ప కళను వివరంగా గమనిస్తే అనేక పురాణ గాథలను స్పురింప జేస్తాయి. ఇందులోని ఒక శిల్పం గురించి మాత్రం ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. అది ఒక ఎద్దు, ఒక ఏనుగు ఎదురెదురుగా నిలబడి వున్నట్టుంది. కాని ఆ రెండింటికి తల ఒక్కటే. ఎద్దు శరీరాన్ని మూసి చూస్తే ఏనుగు కనిపిస్తుంది. అలాగే ఏనుగు శరీరాన్ని మూసి చూస్తే ఎద్దు ఆకారం కనబడుతుంది. ఇలాం చిత్రం హంపి లోని అచ్యుత రామాలయంలోను, హజరా రామాలయంలోను, దశరా దిబ్బ ప్రక్కన మైదానంలోను ఉన్నాయి. ఇదొక శిల్ప కళా వైచిత్రి. జల కంటేశ్వరాలయం: రాయ వెల్లూరు: రాయ వెల్లూరు కోట లోనే వున్న జల కంటేశ్వరాలయము, కోటతో బాటు పదహారవ శతాబ్దంలో విజయనగర సామ్రాజ్యాధినేత సదా శివ రాయల కాలంలో కట్ట బడింది. విజయ నగర పతనానంతరము ఈ కోట, అందులో భాగమైన ఈ ఆలయము ముస్లింల పాలకులైన ఆర్కాడు నవాబుల పాలన లోనికి వెళ్లింది. అలా చాలకాల మున్నది. ఆ సమయంలో ఈ ఆలయం లోని దేవతా మూర్తులను, శివ లింగాలను ధ్వంసం చేయడమో, లేదా పెకలించి కోట అగడ్తలో పడవేయడమో జరిగింది. వాటిని అగడ్తలో పడవేసి వుంటారనడానికి నిదర్శనంగా అడప దడపా అగడ్తలో దొరికిన శిల్ప ఖండాలే ఆనవాలు. శతాబ్దాలు గడిచి నందున ఆ విగ్రహాలు అగడ్తలోని బురదలో కూరుక పోయి వుంటాయని భావించ బడుతున్నది. అగడ్తలో త్రవ్వకాలు జరిపితే అవి భయట పడవచ్చును. ముస్లిం పాలకుల తర్వాత ఈ కోట బ్రిటిష్ వారి వశమై అలా చాల కాలమున్నది. ఆ సందర్భంలో బ్రిటిష్ వారు కోటను వారి సైనిక కేంద్రంగా మార్చారు. ఇందులోని ఆలయ సముదాయాన్ని, వారి మందు గుండు సామాగ్రికి గోదాముగా వాడు కున్నారు. బ్రిటిష్ వారి కాలంలోనే అప్పటి కేంద్ర ప్రభుత్వం 1921 వ సంవత్సరంలో రాయ వెల్లూరు కోటను, అందులోనే వున్న మసీదును, జలకంటేశ్వరాలయాన్ని జాతీయ సంపదగా గుర్తించి దాని పరిరక్షణకు దాన్ని పురావస్తు శాఖకు అప్పగించింది. ఆ విధంగా ఈ జలకంటేశ్వరాలయం కొన్ని శాతాబ్దాల పాటు నిత్య దూప దీప నైవేద్యాలకు నోచుకోక మూసి వున్న కోట గోడల మధ్య వుండి పోయింది.