పుల్లేటికుర్రు
పుల్లేటికుర్రు తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని అంబాజీపేట మండలానికి చెందిన ఓ అందమైన గ్రామం.పుల్లేటికుర్రు గ్రామానికి ఆ పేరు రావడానికి ఒక చరిత్ర ఉంది.పూర్వం అభయారణ్య ప్రాతం అయిన ఈ ప్రాతంలో ఒక బ్రాహ్మణుడు నిత్యం పరమశివుని అత్యంత భక్తి శ్రధ్దలతో పూజిస్తుండేవాడు.ఒకరోజున ఆ బ్రాహ్మణున్ని అరణ్యంలో ఒక పులి (వ్యాఘ్రం) తరమసాగింది.దీంతో భీతి చెందిన ఆ బ్రాహ్మణుడు దిక్కు తోచని స్థితిలో తను రోజూ అర్చించే ఆ పరమశివున్ని నమ్ముకుని ప్రాణాలు కాపాడుకోవడానికి అక్కడే ఉన్న ఒక బిల్వ వృక్షం (మారేడు చెట్టు) ఎక్కెను.పులి మారేడు చెట్టు క్రింద ఆ బ్రాహ్మణుని కొరకు కాచుకుని కుర్చుంది. దీంతో ఏమి చెయ్యాలో తోచక ఆ మారేడు చెట్టు యొక్క ఆకులు ఒక్కటొక్కటీ తెంపి పరమశివుని స్మరిస్తూ ఆ పులిపై వేయసాగాడు. కొంతసేపటికి ఆ మారేడు ఆకులతో ఆ పులి కప్పబడి కదలకుండా అలానే ఉంది.దీంతో ఆ పులి నిద్రిస్తుందేమో అని ఆ బ్రాహ్మణుడు భావించి మెల్లిగా చెట్టు నుండి క్రిందికి దిగి అగ్రహారం లోకి వెళ్ళి తన తోటి వారికి ఈ విషయం చెప్పి పులిని చంపడానికి కర్రలు, బరిసెలతో అక్కడికి వచ్చాడు. .అయితే ఎంతకీ పులి ఆ మారేడు ఆకులనుండి బయటకు రాకపోవడంతో అనుమానం వచ్చిన అక్కడి వారు ఆ అకులను తొలగించి చూడగా ఆ అకుల క్రింద శివలింగం కనిపించెను. పులి శివలింగముగా మారిన ప్రాంతాన్ని వ్యాఘ్రేశ్వరము అని అక్కడ స్వయంభూగా వెలసిన ఆ శివుని వ్యాఘ్రేశ్వరుడు అనే పేరు వచ్చింది. పులి వేటాడిన ఊరు కనుక ఆ ఊరుకు పులి వేట వూరు అనే పేరు వచ్చింది. కాలక్రమేణా అదే పుల్లేటికుర్రుగా రూపాతరం చెందింది. పుల్లేటికుర్రు గ్రామానికి మండల కేంద్రం అయిన అంబాజీపేట 5.3కిమీ, అలాగే అమలాపురం 10 కిమీ దూరాన ఉన్నాయి.ఈ ఊరి మరో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే సంక్రాంతి సమయంలో ఇక్కడ ప్రభల తీర్థం నిర్వహిస్తారు. ఇది రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి.ఇక్కడ కొబ్బరి, వరి పంటలను ఎక్కువగా సాగుచేస్తారు.
20వ శతాబ్దం పూర్వభాగంలో పల్లెల్లో తెలుగు ప్రజల జీవనవిధానం
తోలుబొమ్మలాటల్లో హాస్యం ఎంతవర కెళ్ళిందో అల్లటప్పగాడిని గురించి తెలుసుకుంటే బోధపడుతుంది. జుట్టుపోలిగాడు, బంగారక్క కాక వీడు మూడవ వాడు. వీడి పాత్ర ఎటువంటిదంటే 'తాడెక్కే వాడుంటే వాడి తలదన్నే వాడుంటాడనే సామెత ప్రకారం పైరెండు పాత్రలనూ తలదన్నేవాడు. ఈ అల్లాటప్పగాడు. ప్రదర్శనంలో బంగారక్కను గడసరి పెండ్లాంగా సృష్టిస్తారు. ఈమెకు, పోలిగాడికి నిరంతరం కయ్యం నడుస్తూ వుంటుండి. కాసేపు రెండు పాత్రలూ అతి విచిత్రంగా అసభ్య శృంగారాన్ని అభినయిస్తాయి. కొంచెంసేపు పోట్లాట, మరల రాజీ, ఇంతలో పోలిగాడు అంతర్థానం. ఈ సమయంలో అల్లటప్పగాడు బంగారక్క దగ్గర ప్రత్యక్షమౌతాడు. బంగారక్కకు, అల్లాటప్పకు సంబంధాన్ని కుదురుస్థాడు. రెండు పాత్రలూ మంచి శృంగారపు పట్టులో వుండగా మరో పాత్ర ప్రవేశిస్తుంది. అది కేతిగాని పాత్ర.కేతిగాడి పాత్ర అతి విచిత్రమైంది. అన్నీ బొమ్మలకన్నా కేతిగాడి బొమ్మ చిన్నది. ఎక్కడ బడితే అక్కడ, ఎప్పుడు బడితే అప్పుడు పానకంలో పుల్లలాగ ఒక అడుగు చోటు తెరమీద వుంటే చాలు హఠాత్తుగా ప్రవేశిస్తాడు. శృంగార ఘట్టంలో వున్న అల్లాటప్పగాణ్ణి టకీమని ఒక్క దెబ్బ కొడతాడు కేతిగాడు. వెంటనే అంతర్ధానమౌతాడు అల్లాటప్పా. ఇంకేముంది కేతిగాడు బంగారక్కను ఏడిపిస్తాడు. ఇలాంటి ఘట్టాలు ప్రదర్శనంలో వచ్చే వ్వవధిని కమ్మివేస్తూ వుంటాయి. చాలమంది ప్రేక్షకులు కథకంటే హాస్య పాత్రల ప్రవేశం కొరకే ఎదురు చూస్తూ వుంటారు. అందువల్లనే ప్రదర్శనం తెల్లావార్లూ ప్రదర్శించినా విసుగుజెందరు.గ్రామాల్లో ముఖ్యంగా వ్యవసాయ తరుణం అయిపోయిన తరువాత ఈ బొమ్మలాటల ప్రదర్శనాలు జరుగుతూ వుంటాయి. బొమ్మలాటల్ని ప్రదర్శించడంలో జానపదులకు కొన్ని నమ్మకాలు కూడా ఉన్నాయి. వర్షాలు కురవక పోతే భారతంలోని విరాటపర్వం ఘట్టాన్ని హరికథగా గానీ, లేదా శ్రవణం ద్వారా గాని చేస్తే వర్షాలుపడతాయని పల్లె ప్రజల నమ్మకంఇ. ఉత్తర గోగ్రహణం కథ ఆడిస్తే వర్షాలు కురుస్తాయని, వర్షాలు లేని ప్రాంతంలో ఆ ఆటలను ఆడిస్తూ వుంటారు. ఆవిధంగానే పై కథలను తోలుబొమ్మలాట రూపంలో ప్రదర్శిస్తే వర్షాలు కురుస్తాయని పల్లె పరజల నమ్మికి.అరవై దశకంలోనే ఈతోలుబొమ్మలాట అవసాన దశకుచేరుకున్నట్టు అర్థం మౌతూంది. ఎలాగంటే... అంతవరకూ... తోలుబొమ్మలాటలను మాపల్లెలో ఆడించండంటూ పల్లె పెద్దలు తోలు బొమ్మలాట కళాకారులను అభ్యర్థించి స్థాయి నుంచి... తోలుబొమ్మలాట కళాకారులు తమ ప్రయాణ ప్రస్థానంలో తారసపడిన పల్లె పెద్దలను నాశ్రయించి తాము తోలు బొమ్మలాట ఆడించడానికి అనుమతి కోరిన సందర్భాలలో వారి అనుమతి కొరకు వేసి వుండే సందర్భాలకు దిగజారి చాల కాలమే గడిచిపోయింది. ఆ పరిస్థితి కూడా గతించగా... తోలుబొమ్మలాటలాడించనిదే తమ జీవన భృతి లేదనే స్థయికి దిగ జారి పోయారు ఆ కళాకారులు. కారణమేదైనా కావచ్చు. అప్పటికే వీధినాటకాలు, డ్రామాలు, సినిమాలు, ఇతర వినోదాన్నందిచే అనేక ప్రక్రియలు మారుమూల నున్న పల్లె ప్రజలకు అతి సమీపంలోకి వచ్చాయి. ఆదరణ పొందాయి. పల్లెప్రజలు కూడా సాంఘికంగా... నాగరికంగా... విద్యావిషయంలో చాల అభివృద్ధి పొందారు. ఆవిధంగా ఆనాటి తోలుబొమ్మలాటలను... అందులోని హాస్యం, శృంగారం., ఇతర సంభాషణ చాతుర్యం చాల మొరటుగాను, జుగుస్సాకరంగాను అపహాస్యంగాను అనిపించ సాగాయి, అభివృద్ధి చెందిన పల్లెవాసులకు. అభివృద్ధి చెందిన ఇతర వినోద ప్రక్రియలు వైపు పల్లె ప్రజలు మొగ్గు చూపారు. పైగా తోలు బొమ్మలాట కళాకారులు అభివృద్ధి చెందుతున్న సమాజాని కనుగుణంగా తమ ఆటలను మార్పు చేయక తమ పాత పద్ధతిలోనే ఆటను కొనసాగించారు. అది పల్లె ప్రజలకు నచ్చక ఆ కళాకారులు నిరాధరణకు గురైనారు.