సాదత్ హసన్ మంటో
సాదత్ హసన్ మంటో (1912 మే 11 – 1955 జనవరి 18) బ్రిటీష్ ఇండియాలో జన్మించిన పాకిస్తానీ ఉర్డూ కథా రచయిత. రాష్ట్రంలోని జిల్లాలోని సామ్రా లా గ్రామంలో కుటుంబంలో పుట్టాడు. ఆధునిక కథా సాహిత్యానికి మూల స్తంభాలయిన నలుగురు రచయితలలో మంటో ఒకడు. దేశ విభజన నేపథ్యంలో మానవీయ కోణంలో మంటో రాసిన కథలు దిగ్భ్రమ కలిగిస్తాయి. అధికారం, మతం ఎంత క్రూరంగా ఉంటాయో మనిషి ఎన్ని భిన్న స్వభావాల సమాహారమో చెప్పాలంటే మంటోని చదవాలి. 'రాద్దామని కూర్చుంటే నా మెదడు సహకరించదు. అయోమయంగా ఉంటుం ది. నాకు నేను సర్దిచెప్పుకుని ఎంత ప్రయత్నించినా ఇండియాను పాకిస్తా న్‌తో, పాకిస్తాన్‌ను ఇండియాతో విడదీయలేను. అసలు భారత ఉపఖండం విభజింపబడడమన్నది జరిగి ఉండాల్సిందే కాదు' -అని రాసుకున్నాడు మంటో. దేశ విభజనను చాలా తీవ్రంగా నిరసించిన మంటో కలం గొంతు 1940లలో తొలి 1950లలో ప్రముఖంగా వినిపిస్తూ ఉండేది. మంటో చరిత్రకారుడు కాడు కానీ, చరిత్రకారుడి కన్నా లోతైన అవగాహనతో రచనలు చేశాడు. ముఖ్యంగా ఆయన కథలు చారిత్రక నేపథ్యంలోంచి వెలువడి చరితార్థమయ్యాయి. చరిత్రలో సంఘటనలు మాత్రమే ఉంటాయి. ఈయన రచనల్లో సంఘటనల్లో పాత్రధారులైన మానవుల హృదయ ఘోష కూడా ఉంటుంది.
కేశవరావు కొరాట్కర్
కేశవరావు కొరాట్కర్ 1904లో హైదరాబాదు ఆర్యసమాజం యొక్క అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికై, 1932లో మరణించేవరకు రెండు దశాబ్దాల పాటు ఆర్యసమాజంలో క్రియాశీలకంగా పనిచేశాడు. హైదరాబాదు సామాజిక్ సుధార్ సంఘ్ అనే సంఘసంస్కరణా సంస్థకు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. 1907లో స్థానిక మరాఠీ ప్రజలకొరకై రెసిడెన్సీ బజార్లో, ఒక మరాఠీ మాధ్యమపు పాఠశాలను స్థాపించాడు. తన స్నేహితుడు విఠల్‌రావు దవుల్‌గవ్కర్ తో కలిసి గుల్బర్గాలో ఒక పాఠశాలను ప్రారంభించడంలో ప్రధానపాత్ర పోషించాడు.1920లో హైదరాబాదులో మరాఠీ గ్రంథాలయాన్ని ప్రారంభించి, స్థానిక మరాఠీ యువతను ఉత్తేజపరచాడు. మరాఠీ మాసపత్రిక రాజ్‌హంసను ప్రారంభించటానికి విశేషకృషి చేశాడు.