మనోజ్ కుమార్ పాండే
కెప్టెన్ మనోజ్ పాండే, ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని కమలూర్ జిల్లాకూ చెందిన సీతాపూర్ గ్రామానికి చెందినవాడు. ఆయన లక్నో నివాసి అయిన చిన్న వ్యాపారవేత్త శ్రీ గోపీచంద్ పాండే కుమారుడు. ఆయనకున్న సహోదరులలో ఆయన పెద్దవాడు. ఆయన ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని లక్నో నందలి ఉత్తరప్రదేశ్ సైనిక పాఠశాలలొ విద్యాభ్యాసం చేసాడు. మాధ్యమిక విద్యను లక్ష్మీబాయి మెమోరియల్ సీనియర్ సెకండరీ స్కూలులో చదివాడు. ఆయనకు క్రీడలలో బాక్సింగ్ మరియు బాడీ బిల్డింగ్ పై ఆసక్తి ఎక్కువగా ఉండేది. 1990లో ఉత్తరప్రదేశ్ డైరక్టరేట్ యొక్క ఎన్.సి.సి. జూనియర్ డివిజన్ లో ఉత్తమ కాడెట్ గా గుర్తింపబడ్డాడు.[1]ఆయన నేషనల్ డిఫెన్స్ అకాడమీ లో ఉత్తీర్ణత సాధించాడు. ఆయన గోర్ఖా రైఫిల్స్ లో చేరాలని అనుకున్నాడు. ఆయన భారత సైన్యంలోని 1/11 గోర్ఖా రైఫిల్స్ లో నియమింపబడ్డాడు. ఆయన ఎంపిక కాక ముందు బి.ఎస్.ఆర్.బి ఇంటర్వ్యూకు హారైనాడు. ఇంటర్వ్యూలో ఆయనకు "ఎందుకు నీవు ఆర్మీలో చేరాలనుకుంటున్నావు?" అని అడిగారు. అందుకు ఆయన వెంటనె "నేను పరమ వీర చక్ర గెలవాలనుకుంటున్నాను" అని సమాధానమిచ్చాడు. ఆయాన చెప్పిన విధంగానే ఆయనకు పరమ వీర చక్ర పురస్కారం మరణానంతరం వచ్చింది.
ఆజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌లో ముస్లిం పోరాట యోధులు
 బ్రిటీష్‌ సామ్రాజ్యవాద కాంక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరుకు సిద్దపడిన యోధుడు రాస్‌ బిహారి బోస్‌ మార్గదర్శకత్వంలో 1942 మార్చిలో సింగపూర్‌ సమావేశంలో మేజర్‌ మహమ్మద్‌ జమాన్‌ ఖైని పాల్గొన్నారు. ఆ తరువాత ఆయన భారత జాతీయ సైన్యం 'కమాండర్‌'గా గణనీయ సేవలు అందించారు.ఆ తరువాత 'భారత జాతీయ సైన్యం' కమాండర్‌గా నేతాజీ తరువాతి స్థాయి అధికారిగా గణనీయ సేవలు అందించారు. రాస్‌బిహారి, ప్రీతం సింగ్‌, కెప్టెన్‌ మాన్‌సింగ్‌ లాంటి నేతల నేతృత్వంలోని 'కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ యాక్షన్‌', 1942 సెప్టెంబరు ఒకటిన సింగపూర్‌లో ఏర్పడిన 'భారత జాతీయ సైన్యం'లో కెప్టెన్‌ మహమ్మద్‌ అక్రం, కల్నల్‌ యం.జడ్‌. ఖైని, కల్నల్‌ జి.క్యూ.జిలాని, లెఫ్టినెన్ట్‌ కల్నల్‌ యస్‌.యన్‌.హుసైన్‌, లెఫ్టినెన్ట్‌ కల్నల్‌ షానవాజ్‌ ఖాన్‌, మేజర్‌ ఇక్బాల్‌లు బృహత్తర బాధ్యతలు నిర్వహించారు. జాతీయ భావాలు పుణికి పుచ్చుకున్న కెప్టెన్‌ మహమ్మద్‌ అక్రం తొలుత నుండి తన సహచరుడు కెప్టెన్‌ మాన్‌ సింగ్‌కు తోడుగా నిలిచారు. జనరల్‌ మాన్‌సింగ్‌ నేతృత్వంలో భారత జాతీయ సైన్యం ఏర్పడ్డాక ప్రముఖ ఉర్దూ కవి మహమ్మద్‌ ఇక్బాల్ రాసిన 'సారె జహ సేఁ అచ్ఛా హిందూస్తాన్‌ హమార్‌' గీతం, జాతీయ గీతంగా 'మార్చింగ్‌ సాంగ్‌' గా గౌరవప్రతిష్ఠలను అందుకుంది.
1941 మార్చి 27న జర్మనీ రాజధాని బెర్లిన్‌ చేరుకున్న నేతాజి జర్మనీలో తొలుత 'స్వేచ్ఛా భారత కేంద్రం' (ఫ్రీ ఇండియా సెంటర్‌) ప్రారంభించారు. ఆ క్రమంలో నేతాజీకి పరిచయం అయిన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ చెందిన అబిద్‌ హసన్‌ సప్రాని 1941 నవంబరులో నేతాజీ ఏర్పాటు చేసిన 'భారతీయ కమాండో దళం' శిక్షకులుగా వ్యవహరించారు. 'ఆజాద్‌ హింద్‌ రేడియో' ద్వారా నేతాజి చేసిన ప్రసంగాల ప్రసారం విషయంలో బహు భాషాలలో ప్రవేశం ఉన్న అబిద్‌ సహకరించారు. భారత స్వాతంత్య్రోద్యమ సాహిత్య చరిత్రలో చిరస్మణీయంగా నిలచిపోయిన 'నేతాజి', 'జైహింద్‌'లను అబిద్‌ సృజనాత్మక సామర్ధ్యం నుండి పుట్టుకొచ్చాయి. అనాడు భారత జాతీయ సైన్యం మాత్రమే కాకుండా అరవైఐదేండ్ల తరువాత కూడా భారత సైనికులు మన జాతీయ పతాకానికి వందనాలు అర్పిస్తూ 'జైహింద్‌' అని ఉత్సాహపూర్వకంగా నినదించడం అబిద్‌ హసన్‌ సృజనాత్మకతకు సజీవ తార్కాణం. సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ జర్మనీ నుండి తూర్పు ఆసియాకు వచ్చేంత వరకు జర్మనీలో సాగిన కార్యక్రమాలలో నేతాజీకి అబిద్‌ హసన్‌ సప్రాని, ఎం.జడ్‌ కియాని తోడ్పాటు నివ్వగా 'భారతీయ కమాండో దళం' బాధ్యతలను సైన్యాధికారిగా ఎం.జడ్‌ కియాని సమర్థవంతంగా నిర్వహించారు.