వరంగల్ కోట
ఓరుగల్లు కోట నిర్మాణాన్ని తెలంగాణ చరిత్రలో సుస్థిర స్థానాన్ని కలిగి ఉన్న కాకతీయ వంశానికి చెందిన చక్రవర్తి గణపతి దేవుడు 1199వ సంవత్సరంలో ప్రారంభించగా, ఆయన కుమార్తె రాణి రుద్రమదేవి పూర్తి చేసారు. ఓరుగల్లు కోట అనేక చారిత్రక కట్టడాలు, అద్భుత శిల్పకళా సంపదకు నిలయం. కాకతీయ కీర్తితోరణాలు; స్వయంభూశివాలయం; ఏకశిల గుట్ట, గుండుచెరువు;, ఖుష్ మహల్ తదితర దర్శనీయ ప్రాంతాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. చరిత్ర ప్రకారం ఈ కోటకు మూడు ప్రాకారాలు ఉన్నాయి, ఆ ప్రాకారాల అవశేషాలు ఇప్పటికి కూడా చూడవచ్చు. మొదటి ప్రాకారం మట్టితో చేసినది దీనిని ధరణి కోట అని పిలుస్తారు. ఇది 20 అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది. రెండవ ప్రాకారములో ఉన్నది రాతి కోట గ్రానైటు రాళ్ళతో నిర్మితమైనది. రాతి కోటకు పెద్ద పెద్ద ఏకశిలా రాతి ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ ద్వారాల ఎత్తు 30 అడుగులు ఉండి ఏకశిల నిర్మితమైనవి. కోట ద్వారం మీద కీర్తి తోరణాలు ఉన్నాయి (పూర్ణ కుంభం వంటివి). ఈ కీర్తి తోరణాలు ఇప్పటి తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆధికారిక చిహ్నంగా ఉన్నాయి. కాకతీయుల కాలంలో ఈ కోట దాదాపు 19 చదరపు కి.మీ. విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి శోభిల్లుతూ ఉండేది
గుల్బర్గా కోట
గుల్బర్గా కోట ఉత్తరకర్ణాటకలోని ఒక జిల్లా కేంద్రమైన గుల్బర్గాలో ఉంది. ఈ గుల్బర్గా క్రీ.శ. 1347 నుండి 1424 మధ్యకాలంలో బాహమనీ రాజ్యానికి రాజధాని. ఈ కాలానికి ముందే ఇక్కడ ఈ కోటను తెలంగాణరాష్ట్రంలోని ఓరుగల్లు కాకతీయులకు చెందిన రాజా గుల్‌చంద్ నిర్మించాడు. ఆ తరువాత భాహమనీ సుల్తాన్‌ల పరమైన పిదప ఈ కోట విస్తరించబడి, పటిష్ఠపరుచబడినది. బాహమనీ సుల్తాన్ అల్లావుద్దీన్ బహమన్ షా 74 ఎకరాల్లో ఈ కోటను విస్తరింపచేసాడు. కోటలో మసీదులు, అంతఃపుర భవనాలు, గుమ్మటాలు లాంటి అనేక నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ఇండో-ఫర్షియన్ శైలిలో నిర్మించారని ప్రొఫెసర్ దేశాయ్ అభిప్రాయపడ్డారు. వాటిలో జామై మసీదు, బలా హిస్సార్ తప్ప మిగిలినవి చాలా మటుకు నేడు శిథిలమైపోయాయి. కోటలో కొందరు పుర ప్రజలు నేడు ఆవాసాలు ఏర్పాటుచేసుకొని జీవిస్తున్నారు.
ఈ కోట మూడు కిలోమీటర్ల చుట్టు కొలత కలిగి ఉంది. చుట్టూ రెండు గోడలు ఉన్నాయి. వెలుపలి గోడ ఎత్తు తక్కువగానూ, లోపలి గోడ ఎత్తు చాలా ఎక్కువగానూ ఉంది. కోట చుట్టూ 30 అడుగుల లోతైన కందకం ఏర్పాటుచేయబడింది. ఒకటి తూర్పువైపు, మరొకటి పశ్చిమం వైపుగా కోటకు రెండు ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ రెండు ద్వారాల ద్వారా కోటలోకి ప్రవేశించడానికి కందకంపై వంతెనలు ఉన్నాయి. రెండు ద్వారాలు కూడా ఇరుకైన మార్గాలే. కోటలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన నిర్మాణంతో కూడిన అతిపెద్ద జామై మసీద్ ఉంది. కోట ప్రవేశ ద్వారానికి దగ్గరలోని అతిపెద్ద బురుజును తలపించే బాలా హిస్సార్ అను నిర్మాణం ఉంది. కోటగోడలో 15 బురుజులు, వాటిపై 26 ఫిరంగులు ఉన్నాయి. ఈ కోటలో ప్రతి 8 మీటర్లకు ఒక ఫిరంగిని ఏర్పాటు చేశారు. మసీదుకు దగ్గరలో ఉన్న ఎత్తైన బురుజుపై 29 అడుగుల పొడువున్న ఫిరంగి ఒకటి ఉంది. వలయాకారంలో ఫిరంగిని అన్ని వైపులకు తిప్పగలిగే వీలుగా బురుజు పైభాగం ఉంది. అలాగే ఫిరంగిని అతి సులువుగా అన్ని వైపులకు తిప్పగలిగేలా ఫిరంగికి అడుగు భాగంలో ఉక్కు పీఠం ఏర్పాటు చేశారు. అది ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేదు. అనేక కోటల మీద ఫిరంగులు కనిపించడం మామూలే అయినా ఫిరంగి పీఠాలు కనిపించడం మాత్రం బహు అరుదు. అది ఇక్క్కడ చూడవచ్చు.