తంగేడు
బాగా పెరిగిన తంగేడు మొక్క రెండు మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది. బహువార్షికమయినందున, సంవత్సరం పొడవునా దొరుకుతుంది. కణుపునకు ఒకటి వంతున సంయుక్త పత్రాలు ఏర్పడతాయి. పత్రాలు చింతాకుల వలె ఉండి, కొంచెం పెద్దవిగా వుంటాయి. ఫలాలు తప్పిడిగా, పొడవుగా ఏర్పడతాయి. ఈ మొక్కను మెరక తంగేడు, తంగేడు, తుంగేర, గొబ్బిపూలు అని అనేక పేర్లతో పిలుస్తారు. సంస్కృతంలో చరమ రంగ లేక మాయహరి, ఆవర్తకి, పీఠకిలక, తిమిరిహరి అని అనేక నామాలున్నాయి. ఆంగ్లంలో టానర్స్ కాషియా లేక టానర్స్ సెన్నా అని, శాస్త్రీయంగా కేషియా ఆరిక్యులేటా లేక సెన్నా ఆరిక్యులేటా అని పిలుస్తారు. ఇది సీసాల్పినియేసి అనే కుటుంబానికి చెందినది. ఈ మొక్క బెరడులో టాన్లి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మొక్క సమూలంలో బీటా సైటోస్టీరాల్, గ్లైకోసైడ్లు ఉన్నాయి. ఆయుర్వేదంలో మధుర, రూక్ష, పిత్త, వాత కఫ హర గుణాలున్నట్టు పేర్కొన్నారు.
సంపంగి నూనె
సంపంగి నూనె ఒక ఆవశ్యక నూనె (సుగంధ తైలం). సంపంగి నూనెను ఎక్కువ సుపరిమళం కల్గివున్నందున, ఈ తైలాన్ని సుగంధనూనెగా/సుగంధ ద్రవ్యం/పెర్ఫ్యూమ్ గా ఉపయోగిస్తారు.అంతే కాకుండా సంపంగి తైలాన్ని దేశీయ,ఆయుర్వేద వైద్యంలో కూడా ఉపయోగిస్తారు. సాధారణంగా సంపంగి పూలనుండి సంపంగి తైలాన్ని ఆవిరి స్వేదనక్రియ/స్టీము డిస్టిలేసను ప్రక్రియ ద్వారా సంగ్రహిస్తారు.సంపెంగ ఆకుల నుండి కూడా తైలాన్ని తీస్తారు. సంపంగి చెట్టు ఉప ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో విరివిగా పెరుగును.సంపంగి మూలస్తావరం దక్షిణ,తూర్పు ఆసియా.భారత దేశంలో మరియు ఉష్ణ ఆసియా లో సంపంగిని పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు.భారతదేశంలో సంపంగి పూలను దైవారాధనకు మరియు మహిళలు సిగలో అలంకరణగా ధరించుటకు ఉపయోగిస్తారు.సంపంగిని సంస్కృతంలో చంపీక అంటారు సింహళ భాషలో సపు అంటారు.
సంపంగి మాగ్నో లియేసియే కుటుంబానికి చెందిన చెట్టు. సంపంగిలో పలురకాలు వున్నవి.ముఖ్యంగా బంగారపు పసుపు పూలుకల్గిన మరియు తెల్లని పూలను పూచే రకాలు.సంపంగి చెట్టు వృక్షశాస్త్ర పేరు మైకెలియా అల్బా,మైకెలియా చంపక. సంపంగిచెట్టు సతతహరితం.చెట్టు 65 అడుగుల ఎత్తు వరకు పెరుగును.విస్తారమైన పక్కకొమ్మలను కల్గివుండును. పొడవైన నునుపు ఉపరితలం కల్గిన పత్రాలు వుండును.పూలు సువాసన భరితంగా చిన్నవిగా వుండును.సంపంగి పూలు రాత్రి సమయంలో ఎక్కువ సువాసన వెదజల్లడం వలన పూలను రాత్రి సమయంలో స్ర్తీలు సిగలో ధరిస్తారు.