తంగేడు
బాగా పెరిగిన తంగేడు మొక్క రెండు మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది. బహువార్షికమయినందున, సంవత్సరం పొడవునా దొరుకుతుంది. కణుపునకు ఒకటి వంతున సంయుక్త పత్రాలు ఏర్పడతాయి. పత్రాలు చింతాకుల వలె ఉండి, కొంచెం పెద్దవిగా వుంటాయి. ఫలాలు తప్పిడిగా, పొడవుగా ఏర్పడతాయి. ఈ మొక్కను మెరక తంగేడు, తంగేడు, తుంగేర, గొబ్బిపూలు అని అనేక పేర్లతో పిలుస్తారు. సంస్కృతంలో చరమ రంగ లేక మాయహరి, ఆవర్తకి, పీఠకిలక, తిమిరిహరి అని అనేక నామాలున్నాయి. ఆంగ్లంలో టానర్స్ కాషియా లేక టానర్స్ సెన్నా అని, శాస్త్రీయంగా కేషియా ఆరిక్యులేటా లేక సెన్నా ఆరిక్యులేటా అని పిలుస్తారు. ఇది సీసాల్పినియేసి అనే కుటుంబానికి చెందినది. ఈ మొక్క బెరడులో టాన్లి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మొక్క సమూలంలో బీటా సైటోస్టీరాల్, గ్లైకోసైడ్లు ఉన్నాయి. ఆయుర్వేదంలో మధుర, రూక్ష, పిత్త, వాత కఫ హర గుణాలున్నట్టు పేర్కొన్నారు.
కలే చెట్టు
సాగు :రాజస్థాన్,బీహారు,గుజరాత్,ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో కొందరు రైతులు వ్యవసాయపంటగా సాగు చేస్తున్నారు.
కరండ పొదవంటి మొక్క.నేలనుంచి సుమారు 5-7 అడుగులెత్తు పెరుగుతుంది.ఎక్కువ నీటి అవసరంలేనందున ఉష్ణప్రాంతాలు ఈమొక్క పెరుగుటకు అనుకూలం.మొక్క నిడుపాటి కొమ్మలను కలిగివుంటుంది.ఎక్కువ రెండుకొమ్మలను ప్రారంభంలో కలిగివుండును.అతరువాత మిగతా కొమ్మలు పెరుగును.కొమ్మలమీద అక్కడక్కడ సుమారు ఒక అంగుళం పొడవున్న కంటకాలు/ముళ్ళు వుంటాయి.పత్రాలు/ఆకులు రెండునుండి మూడు అంగుళాల పొడవుండును.పత్రాల రంగు లేత పచ్చరంగునుండి-ముదురుపచ్చరంగుకలిగివుండును.కొమ్మలమీదనున్న ముళ్ళ తొడిమలవద్ద పుట్టు ఆకులు ఒకదాకొకటి ఎదురుగా వుండును.ఎటువంటి సంరక్షణ,పోషణ అవసరంలేకుందగానే గుట్తలమీద,గట్టులమీద పెరుగు ఈమొక్కను రైతులు పొలాలకు,కళ్ళాలకు,దొడ్లకు కంచెలా పెంచెదరు.పండ్లనుంచివఛ్చివిత్తానాలను విత్తిన కొత్తమొక్కలను మొలచును.
వేసవికాలంలో మార్చి నెలనుండి మే-జూన్ వరకు ఈ కరండపండు లభిస్తుంది .కరండపండు చూచుటకు నల్లద్రాక్ష పండును పోలివుండును.పరిమాణంలో ద్రాక్షపండుకన్నకొంచెం చిన్నదిగావుండి,గుండ్రంగా కనిపిస్తుంది. సుమారు 5-6 కాయలున్నగుత్తులు అక్కడక్కడ పెరుగుతాయి.కొన్నిగుత్తులు/గుచ్ఛంలలో ఒకటి-రెండుకాయలుమాత్రమే వుంటాయి.చిన్నకాయలుగా వున్నప్పుడు మొక్కఆకులవలే కాయలు పచ్చగా వుండి,పెరిగెకొలది రంగుమారి పచ్చదనంకలసిన గులాబి-ఎరుపు రంగుగా పరివర్తనం చెందుతుంది.పూర్తిగా పండు అవ్వుటకు ముందుదశలో ముదురుఎరుపురంగుగా మారి,పూర్తిగా మాగి పండైనతరువాత నల్లగా కన్పిస్తుంది. కాయగా వున్నప్పుడు కోసినచో కాయతొడిమ నుండి తెల్లటిపాలవంటి ద్రవం స్రవిస్తుంది.పండుగా అయ్యిన తరువాతకూడా పండునుకోసినప్పుడు కూడా స్వల్ప పరిమాణంలో తొడిమనుండి తెల్లటిద్రవం కారుతుంది.పండులోపల అర్ధచంద్రాకారంలో వుండి,ఒకపక్కనొక్కబడిన విత్తనాలు అనేకం వుండును.
కరండకాయ ఒగరు రుచి కలిగివుండి,తినుటకు అనుకూలంకాదు.కాయ మాగడం మొదలై దోరగా అయ్యినప్పుడు పులుపురుచిని కలిగి తినుటకు యోగ్యంగా వుండును.పూర్తిగా పండినతరువాత మధురమైన తీపి రుచిని కల్గి, కొంచెం పులుపుకలిగి తినుటకు అనుకూలంగా వుండును.పాయను-పండును కోసినప్పుడు తొడిమనుండి కారి పండుకు అంటుకున్న తెల్లనిపాలను నీటితోకడిగివేసి,తినవలెను.