భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
పరిపాలన విధానం 1858 జూన్ 28లో బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలన విక్టోరియా రాణి సింహాసనానికి మారినప్పుడు ఏర్పాటయింది. [7] (1876లో అదే విక్టోరియా రాణిని భారతదేశపు చక్రవర్తిగా ప్రకటించారు), బ్రిటీష్ ఇండియా సామ్రాజ్యం యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (తర్వాతి కాలంలో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా), డొమినియన్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ (తదనంతర కాలంలో ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్, దానిలోని తూర్పుభాగం మరింత తర్వాతి కాలంలో పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ బంగ్లాదేశ్‌ అయింది), డొమినియన్ ఆఫ్ సిలోన్ (ప్రస్తుతం శ్రీలంక), సిక్కిం (ప్రస్తుతం భారతదేశంలో భాగం)గా ఐదు సార్వభౌమ రాజ్యాలుగా 1947లో విభాజితమయ్యే వరకు కొనసాగింది. 1858లో బ్రిటీష్ రాజ్ ఆరంభమయ్యేనాటికే దిగువ బర్మా బ్రిటీష్ పాలనలో భాగంగా వుంది, 1886లో ఎగువ బర్మా చేర్చారు. దాంతో బర్మాను 1937 వరకూ స్వయంపాలిత విభాగంగా నిర్వహించారు, తర్వాత అదొక ప్రత్యేక బ్రిటీష్ కాలనీగా స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందడం ప్రారంభమై చివరకు 1948లో బ్రిటీష్ మయన్మార్ బర్మాగా రూపాంతరం చెందింది.
కారన్ వాలీసు
ఛార్ల్సు కారన్ వాలీసు(1738-1805) (Charles Cornwallis) బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ అనుసంస్థకు భారతదేశమందు 1786 లో గవర్నరు జనరల్ గా నియమించబడిన దొర. 1743- 1785 మధ్య రాబర్టు క్లైవు, వారన్ హేస్టింగ్సులు బ్రిటిష్ ఇండియా స్థాపనకు తొలిదశల్లో వేసిన పునాదులపై ముందుకు సాగిన కారన్ వాలీసు కుతంత్రములకు పాల్పడకుండానే బ్రిటిష్ ఇండియానిర్మాణములో ప్రముఖ పాత్రవహించాడు. భారతీయులను స్వపరిపాలనచేసుకునే స్తోమత లేనివారిగా పరిగణించి, కంపెనీ ఉద్యోగమునకు కేవలం దొరలే అర్హులను సూత్రముకల దొరలలో కారన్ వాలీసొకడని చెప్పవచ్చును. వారన్ హేస్టింగ్సు కలకత్తాలో సివిల్ క్రిమినల్ అప్పీలు కోర్టులు స్థాపించి న్యాయవ్యవస్థ, సంస్కరణలను మొదలు పెట్టగా కారన్ వాలీసు భూముల సిస్తులు, సివిల్ దావాల విచారణపధ్ధతులందుగూడా మార్పులచేసి జిల్లాలో క్రింది కోర్టులను స్థాపించాడు. కారన్ వాలిసు కార్యకాలములో జిల్లాకోర్టుల స్థాపన, దేశ పరిపాలనకు చేసిన నిబంధనలు, సంస్కరణములతో బ్రిటిష్ కంపెనీ వారు వంగరాష్ట్రములో నేరవిచారణ అధికారము తొలిసారిగా స్వీకరించారు. 1792 లో టిప్పుసుల్తానుతో మైసూరులో విజయవంతంగా మూడవ మైసూరు యుద్ధము చేసి మైసూరు రాజ్యములోని పెద్ద భూభాగములను బ్రిటిష ఇండియాలో కలుపుకున్నందుకు మార్క్విస్ అను ప్రభువు బిరుదివ్వబడింది. క్రీ.శ 1599 లో స్థాపింపబడి, భారతదేశానికి వ్యాపార నిమిత్తమువచ్చిన బ్రిటిష్ ఈస్టు ఇండియా సంస్థ భారతదేశములో వలస రాజ్యస్ధాపన రాజ్యతంత్రములద్వారా సాధించింది. 1707 లో ఔరంగజేబు చనిపోయిన తరువాతనుంచీ మొగల్ సామ్రాజ్య అస్తమయం, బ్రిటిష సామ్రాజ్యోదయం క్రమేణ కార్యరూపముదాల్చినవి. 1757 ప్లాసీ యుధ్ధమందు కుటిలోపాయములతో సాధించిన విజయముతో వంగరాష్ట్రము పూర్తిగా వారి వశమై 1765నుంచి రాజస్వహక్కు(దివానీ గిరి) కూడా లభించటంతో బ్రిటిష్ వారి రాజ్యస్థాపన అంకురార్పణమైనదని చెప్పవచ్చు. దేశీయ పరిపాలకులు అంతఃకలహములతో బ్రిటిష్ సంస్థ వారి రాజతంత్రములకులోనై బ్రిటిష్ రాజ్యస్థాపనకు తోడ్పడ్డారు. దేశసంపద, దేశాదాయము వారి వశమైనవి. స్వతంత్ర భారతదేశము 1858కల్లా బ్రిటిష్ ఇండియాగా మార్చబడి1947 దాకా బ్రిటిష్ రాజ్యాంగమునకు లోబడింది. అట్టి విసిష్ట బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్రలో 1786 -1793 మధ్య బ్రిటిష్ ఇండియా నిర్మాణమునకు కారన్ వాలీసు వహించిన పాత్ర ప్రముఖమైనది.[1],[2]