కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ
కమలాదేవి మంగళూరుకు చెందిన సంపన్న సారస్వత్‌ బ్రాహ్మణ విద్వాంసుల కుటుంబంలో, అనంతయ్య ధారేశ్వర్‌, గిరిజాబాయి దంపతుల నాల్గవ కుమార్తెగా ఏప్రిల్ 3, 1903 న జన్మించింది. తండ్రి మంగళూరు జిల్లా కలెక్టరుగా వుండేవారు. తల్లి కర్నాటకలోని ఉన్నత కుటుంబానికి చెందినది. కమలాదేవికి ఏడేళ్ల వయలోనే 1910లో అకస్మాత్తుగా తండ్రి వీలూనామా కూడా వ్రాయకుండా మరణించడంతో, ఆస్తి మొత్తం సవతి సోదరుని పరమై, కుటుంబం కష్టాల పాలయ్యింది.[1] గిరిజాబాయికి ఆస్తి దక్కలేదు. తన బాధ్యతలను వీలైనంత త్వరగా తీర్చుకోవటానికి విధవరాలైన తల్లి కమలాదేవికి 14వ ఏట, 1917లో కృష్ణారావుతో వివాహం జరిపించింది.[2] రెండేళ్లలోనే 1919 లో భర్త మరణించడంతో తనూ విధవరాలైంది. ప్రతిభాశాలి అయిన కమలాదేవి, వితంతువుకు చదువు అనవసరమని అడ్డుకున్నా, నిర్భీకతతో వారిని ధిక్కరించి చెన్నైలోని సెంట్‌ మేరి పాఠశాలలో చేరి ఉన్నత పాఠశాల చదువు పూర్తిచేసింది. అక్కడున్నపుడే హరీంద్రనాథ్ ఛటోపాధ్యాయను పెళ్ళాడి, వితంతు వివాహం చెల్లదన్న వాదాన్ని తిప్పికొట్టింది. హరీన్‌, కమల దంపతులకు రామకృష్ణ ఛటోపాధ్యాయ అనే కొడుకు పుట్టాడు. వివాహం తర్వాత దంపతులు లండన్ చేరారు. కమలా దేవి బెడ్‌షోర్‌ కళాశాలలో చదివి, సోషియాలజీలో డిప్లొమా అందుకొన్నది. హరీన్‌తో ఎక్కువకాలం మనలేదు. కమలాదేవి దిక్కులేని ఒక మహిళను చేరదీసి కొడుకును చూసుకునే పనికి నియమించగా, హరీన్ ఆమెతో వైవాహికేతర సంబంధం ఏర్పరచుకున్నాడు. అది తెలుసుకొన్న కమలాదేవి వివాహబంధాన్ని తెంపేసింది.[3] వీరిద్దరి విడాకులు భారతదేశంలో చట్టపరంగా విడాకులు మంజూరు చేయబడిన తొలి సంఘటనల్లో ఒకటిగా నమోదయ్యింది.
లక్ష్మీదేవి కనకాల
ఆమె సాంగ్ అండ్ డ్రామా డివిజన్ లో పనిచేసారు. అక్కడ జరిగిన ఇంటర్వ్యూలో హాజరైన దేవదాస్ కనకాల ఆమెకు పరిచయమయ్యారు. 1971 నవంబరు 21న దేవదాస్ కనకాలను వివాహం చేసుకున్నారు. మద్రాసులో ఫిలిం ఇండస్త్రీ వారు ఒక ఇనిస్టిట్యుట్ స్థాపించిన తరువాత దానికి రాజా రామదాస్ గారు ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేసారు. దానిలో కళాకారులకు శిక్షణ నివ్వడానికి ఉపాద్యాయులుగా దేవదాస్ కనకాల అందులో ఉద్యోగంలో చేరారు. తరువాత ఆ సంస్థ వారు లక్ష్మీదేవిని కూడా ఆహ్వానించారు. అప్పటికి సెంట్రల్ గవర్నమెంటు సంస్థలో పనిచేస్తున్నందున నాటకాలనూ వేసేవారు. ఆ సమయంలో ఆమెకు ఒక కుమారుడు (రాజీవ్ కనకాల) జన్మించారు. తరువాత ఆమె తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి ఆ సంస్థలో 1974లో లెక్చరర్ గా చేరారు. అప్పటికి సినీనటుడు రాజేంద్రప్రసాద్ మొదటి సంవత్సరం శిక్షణ పొందుతున్నాడు. అప్పటికి రజనీకాంత్ వారు రెండవ సంవత్సరం బ్యాచ్ లో శిక్షణ పొందుతున్నారు. 1975లో దేవదాస్ కనకాల ఫిలిం ఛాంబర్ కు రిజైన్ చేసారు. అప్పటికి ఆమెకు ఒక అమ్మాయి (శ్రీలక్ష్మి కనకాల) జన్మించింది. సినిమానటుడు చిరంజీవి ఆమెకు ఐదవ బ్యాచ్ (1977-78) విద్యార్థి. 1978 లో ఆ ఛాంబర్ మూసివేసారు. అప్పుడు ఎం.జి.రాంచంద్రన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు. అప్పుడు అడయార్ ఇనిస్టిట్యూట్ లో తమిళంలో మాత్రమే శిక్షణ నిచ్చేవారు. ఇతరభాషలకు శిక్షణనిచ్చేవారు కాదు. అక్కడ ఎవరూ చేరడం లేదు. అందువల్ల ఈ ఛాంబర్ నూ మూసివేసి ఇక్కడ ఉన్న సిబ్బందిని ఆ ఇనిస్టీట్యూట్ కు తరలించారు. ఆమె అడయార్ ఇనిస్టిట్యూట్ లో శిక్షకురాలిగా చేరారు. అక్కడ ఆమె వద్ద శిక్షణ పొందినవారే శుభలేఖ సుధాకర్, సుహానిసి మొదలైన వారు. 1981 మరియు 1982 బ్యాచ్ లు పూర్తిచేసిన తదుపరి ఆమె మరలా హైదబాదులో ప్రారంభమైన థియేటర్ ఆర్ట్స్ లో శిక్షకురాలిగా ఆమె భర్తతో పాటు చేరారు. అనేక మంది సినిమా నటీనటులకు ఆమె శిక్షణ నిచ్చారు.