ఆకాశం
ఆరుబయటనుండి పైకి చూస్తే మనకు కనిపించే నీలిరంగు ఆవరణమే ఆకాశం. ఆకాశానికి తెలుగు భాషలో వికృతి పదము ఆకసము. భూమి ఉపరితలంపై ఉండే మేఘాలు, నీటియావిరితో కూడిన వాయు ఆవరణాలపై పడిన సూర్యకాంతి పరావర్తనం చెందడం వలన ఆకాశం మనకు నీలిరంగులో కనబడుతుంది. కాని నిజానికి ఆకాశం ఏ రంగునూ కలిగి ఉండదు. అందుకే మనకు రాత్రి సమయంలో ఆకాశం సూర్యకాంతి లేకపోవడం వలన చీకటిగా కనిపిస్తుంది. ఆ చీకటిలో అనంత దూరాలలో ఉన్న నక్షత్రాలు, గ్రహాలు చిన్న చిన్న చుక్కలుగా కనిపిస్తాయి.
రంగు
ఒక రంగుని నిర్దేశించి చెప్పడానికి శాస్త్రవేత్తలు తరంగదైర్ఘ్యం (wavelength) ని వాడినా ఫలానా రంగు తరంగదైర్ఘ్యం ఫలానా అని కచ్చితంగా చెప్పలేము. ఉదాహరణకి "నీలి రంగు ఏది?" అంటే శాస్త్రం 450 నేనోమీటర్ల విద్యుదయస్కాంత తరంగం అని చెబుతుంది కానీ, సగటు వ్యక్తి కంటికి 425 నేనోమీటర్ల నుండి 490 నేనోమీటర్ల వరకు ఉన్న తరంగాలు అన్నీ "నీలం" గానే కనిపిస్తాయి. రంగుకి చూసే కంటికి ఉన్న అవినాభావ సంబంధం లాంటిదే రంగుకి దానిని వర్ణించే మాటకీ కూడా విడదీయరాని సంబంధం ఉంది. ఉదాహరణకి కొన్ని ఆఫ్రికా భాషలలో "నీలం"కీ "ఆకుపచ్చ"కీ వాడే మాటలలో పెద్ద తేడా లేదు; వాటిని ఒకే రంగుకి ఉన్న రెండు వన్నెలు లా భావిస్తారు. రష్యా భాషలో "లేత నీలం", "ముదురు నీలం" వేర్వేరు రంగులు! వాటికి వేర్వేరు మాటలు ఉన్నాయి. భాషతో నిమిత్తం లేకుండా, మానవ జాతి కళ్లు మూడు రంగులని మాత్రమే గుర్తిస్తాయి: ఎరుపు, ఆకుపచ్చ; నీలం. మన మెదడు ఈ రంగులని కలిపి కొత్త రంగులని సృష్తిస్తుంది. మనం చూసే దృశ్యంలో ఎక్కువ ఎరుపు, ఆకుపచ్చ ఉండి, తక్కువ నీలం ఉంటే దానిని మన మెదడు "పసుపు పచ్చ" అని చెబుతుంది. (వర్ణాంధత్వం లేని వారి విషయంలో!) జన్యు దోషం ఉన్న కొందరి కళ్లు నాలుగు రంగులని గుర్తించకలవట!