తుత్తునాగము
శతాబ్దంలకుముందే తుత్తునాగమును ఒకమూలకంగా గుర్తించుటకు పూర్వమే దీనియొక్కఖనిజాని ఇత్తడిని తయారుచెయ్యడంలో ఉపయోగెంచెవారు. క్రీ.పూ.1400-1000 సంవత్సరాలకు చెందిన ఇత్తడిని పాలస్తీనాలో కనుగొన్నారు. ఐతిహాసికయుగమునకు చెందిన 87% జింకును కలిగిన ధాతువును ట్రాన్సిల్వానియ (Transylvania) గుర్తించారు.[2] క్రీ.పూ.శతాబ్ది నాటికే జూదియ (judea ) లో, క్రీ.పూ .7వ శతాబ్దినాటికి పురాతన గ్రీసులో రాగి మరియు జింకు మిశ్రణం వలన రూపొందించిన ఇత్తడి అనే మిశ్రమ ధాతువు వాడేవారు. అనగా అప్పటికే జింకు లోహంతో మానవునికి పరిచయం ఉంది. క్రీ.శ. 12 వ శతాబ్ది వరకు భారతదేశంలో తక్కువ పరిమాణంలో మాత్రమే ఉత్పత్తి అయ్యెడిది. ఇక యూరోపు ఖండంలో 16 వ శతాబ్ది చివరకు జింకు గురించి తెలియదు. భారతదేశంలో, రాజస్థాన్ రాష్టంలో గుర్తించిన జింకుగనులు క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దికి చెందినవి. అనగా ఇక్కడి జనులకు అప్పటికే జింకు లోహం గురించిన మంచి అవగాహన ఉంది. క్రీ.శ.1347నాటికి భారతదేశంలో జింకును ప్రత్యేక లోహంగా గుర్తించారు. అప్పటికి జింకు మానవుడు గుర్తించిన 8 వలోహం.12-16వశతాబ్దివరకు జింకులోహం, మ రియు జింకె ఆక్సైడులు భారతదేశంలో ఉత్పత్తి చెయ్యబడినవి. 17 వ శతాబ్దిలో భారత్ నుండి జింకు ఉత్పత్తి విధానం చైనాకు పరిచయం చేయబడి, అక్కడ ఇత్తడి తయారు చేయుటకు అవసరమైన జింకును ఉత్పత్తి చేయు స్థాయికి అక్కడ అభివృద్ధి చెందినది[3] ఈ నాటికి శుద్ధమైన జింకుఉత్పత్తికి చెందిన పురాతనమైన ఆనవాలు రాజస్థాన్ లోని జావార్ (jawar ).క్రీ.శ.9వ శతాబ్ది నాటి స్వేదన విధానం ద్వారా శుద్ధమైన లోహాన్ని తయారుచేసిన ఆధారాలు ఇక్కడే లభించెను. నాటి రసవాదులు జింకునుగాలిలో మండించడం వలన ‘’white snow ‘’లేదా philosopher’s wool" తయారు చేసేడి వారు. ఈ మూలకానికి జర్మనీ పదం ‘zinke’ ఆధారంగా జింకు పేరును అనే పారసెల్‌సిస్</i>అనే రసవాది ఖాయం చేసినట్లు తెలుస్తున్నది. 1746 లో శుద్ధమైన జింకును కనుగొన్న ఖ్యాతి Andreas Sigismund Marggraf నకు దక్కినది[1].
చక్రం
అసలు చక్రం అనే భావన ఎలా కలిగింది? తొలి నమూనా బండిని ఉపయోగించినప్పుడు దొర్లుడు దిమ్మ క్రమంగా అరిగిపోయి రెండు ప్రక్కలా ఏర్పడిన గుండ్రని పలకలను చూసినప్పుడో, కొయ్యదిమ్మలో ఏదైనా కర్ర అతుక్కుని ఇరుసులాగ ఏర్పడినప్పుడో, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం కల ఎవడో మేధావి చేసిన ప్రయోగాల ఫలితంగానో, ఎలాగైతేనేం చక్రం ఆవిర్భవించింది. ప్రపంచ నాగరికతలో కీలక పాత్ర వహిస్తోంది. చాలాకాలం వరకు ఇదొక మొరటు వ్యవహారంగానే ఉండేది. ఒక చెట్టు దూలం నుంచి ఒక గుండ్రని పలకను తయారుచేయటం, ఇరుసు కోసం పలక మధ్యలో రంధ్రాన్ని తొలచటం- బహుశా ఇదీ తొలి చక్రం నమూనా. కానీ రంపం, రంధ్రాలు తొలిచే పరికరం, చాకు మొదలైనవి లేనిదే దీన్ని చేయటం అసాధ్యం. ఈ పనిని రాతి పనిముట్లు చేయలేవు. కనుక గనుల్లో ఖనిజాలను తవ్వడం, వాటిని పరిశుద్ధం చేసి లోహాలను వేరు చేయటం కనుగొన్న తరువాతనే చక్రం నిర్మించబడి ఉండాలి. స్విట్జర్లాండు, జర్మనీ దేశాల్లో ఆల్ఫ్స్ పర్వత ప్రాంతాల్లో 20 వేల సంవత్సరాల క్రితమే చక్రాలు పూన్చిన వాహనాలు ఉండేవని కొందరు పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. కానీ క్రీ.పూ. 4000 - 3500 కాలంలో మొట్టమొదటి చక్రాల బండ్లు సిరియా, సుమేరియా దేశాల్లో ఉండే వనటానికి విశ్వసనీయమైన సాక్ష్యాధారాలున్నాయి. చక్రం పురాతన సుమర్ (ఈ నాటి ఇరాక్) లో దాదాపు క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దంలో కుమ్మరి పనికై, కుండలు తయారు చేయడానికి మొదటగా వాడబడినదని అనుకుంటారు. ఇవి క్రీ.పూ 3000 నాటికి మెసపుటేమియాలో బహుళ ప్రచారంలో ఉంటూ, క్రీ.పూ 2500 నాటికి సింధు ప్రాంతాన్ని చేరాయి. క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో వెల్లివిరిసిన సింధులోయ నాగరికతతో చక్రం వాడుక భారతదేశంలో ఆరంభమైనది . కాకేసస్‌కు ఉత్తరభాగంలో బయట పడిన సమాధుల ఆధారంగా క్రీ.పూ. 3700 సంవత్సరాలలో వాగన్లు (నాలుగు చక్రాలు) మరియు బండ్ల (రెండు చక్రాలు) తో సహా మనుషులను సమాధి చేసే వారని తెలుస్తుంది. ఇప్పటి పోలండు లో లభించిన సుమారుగా క్రీ.పూ. 3500 సంవత్సరాల క్రితంనాటి చిత్రాలను బట్టి వాగన్లను చిత్రించిన అతి పురాతనమైన చిత్రంగా బ్రోనోసైస్ పాట్‌ను పేర్కొంటారు. 