తంగేడు
బాగా పెరిగిన తంగేడు మొక్క రెండు మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది. బహువార్షికమయినందున, సంవత్సరం పొడవునా దొరుకుతుంది. కణుపునకు ఒకటి వంతున సంయుక్త పత్రాలు ఏర్పడతాయి. పత్రాలు చింతాకుల వలె ఉండి, కొంచెం పెద్దవిగా వుంటాయి. ఫలాలు తప్పిడిగా, పొడవుగా ఏర్పడతాయి. ఈ మొక్కను మెరక తంగేడు, తంగేడు, తుంగేర, గొబ్బిపూలు అని అనేక పేర్లతో పిలుస్తారు. సంస్కృతంలో చరమ రంగ లేక మాయహరి, ఆవర్తకి, పీఠకిలక, తిమిరిహరి అని అనేక నామాలున్నాయి. ఆంగ్లంలో టానర్స్ కాషియా లేక టానర్స్ సెన్నా అని, శాస్త్రీయంగా కేషియా ఆరిక్యులేటా లేక సెన్నా ఆరిక్యులేటా అని పిలుస్తారు. ఇది సీసాల్పినియేసి అనే కుటుంబానికి చెందినది. ఈ మొక్క బెరడులో టాన్లి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మొక్క సమూలంలో బీటా సైటోస్టీరాల్, గ్లైకోసైడ్లు ఉన్నాయి. ఆయుర్వేదంలో మధుర, రూక్ష, పిత్త, వాత కఫ హర గుణాలున్నట్టు పేర్కొన్నారు.
సేవమాను
18 నుండి 25 మీటర్ల ఎత్తుకు పెరిగే ఈ చెట్టు కాండం చాలా ఎత్తుగా ఉండి దీనిపైన గుబురుగా శాఖలు వ్యాపించి ఉంటాయి. దీని కాండం బెరడు లేత గోధుమ, లేక ముదురు గోధుమ రంగులో దళసరిగా బాగా గరుకుగా ఉంటుంది. ఈ కాండంపై ఆకులు ఉండవు. బెరడు గుండ్రంగా పెచ్చులు లేచినట్లు ఉంటుంది. దీని కాండం చెక్క ఎరుపుతో కూడిన గోధుమ రంగులో ఉంటుంది. దీని పెద్ద ఆకులు ఒక ఈనెకు ఇరువైపులా ఎదురెదురుగా ఉంటూ చివరికొసన ఒక ఆకు ఉంటుంది. ఈ ఆకులు సాధారణంగా 9 నుండి 17 వరకు ఉంటాయి. ఆకులు కొలగా బారుగా కొసతేలి ఉంటాయి. ఆకు రెండువైపులా నున్నగా ఉంటుంది. మగ పూవులు ప్రత్యేక ఈనెకు పూస్తాయి. ఆడ, లేక ద్విలింగ పుష్పాలు మగ పుష్పాలు కంటే పెద్దవిగా ఉంటాయి. ఇవి ప్రత్యేకంగా ఒంటరిగా ఉంటాయి. కాయలు నున్నగా, పండినపుడు పసుపు పచ్చగా ఉంటాయి. ఎండినపుడు మూడు భాగాలుగా పగులుతుంది.