సాదత్ హసన్ మంటో
సాదత్ హసన్ మంటో (1912 మే 11 – 1955 జనవరి 18) బ్రిటీష్ ఇండియాలో జన్మించిన పాకిస్తానీ ఉర్డూ కథా రచయిత. రాష్ట్రంలోని జిల్లాలోని సామ్రా లా గ్రామంలో కుటుంబంలో పుట్టాడు. ఆధునిక కథా సాహిత్యానికి మూల స్తంభాలయిన నలుగురు రచయితలలో మంటో ఒకడు. దేశ విభజన నేపథ్యంలో మానవీయ కోణంలో మంటో రాసిన కథలు దిగ్భ్రమ కలిగిస్తాయి. అధికారం, మతం ఎంత క్రూరంగా ఉంటాయో మనిషి ఎన్ని భిన్న స్వభావాల సమాహారమో చెప్పాలంటే మంటోని చదవాలి. 'రాద్దామని కూర్చుంటే నా మెదడు సహకరించదు. అయోమయంగా ఉంటుం ది. నాకు నేను సర్దిచెప్పుకుని ఎంత ప్రయత్నించినా ఇండియాను పాకిస్తా న్‌తో, పాకిస్తాన్‌ను ఇండియాతో విడదీయలేను. అసలు భారత ఉపఖండం విభజింపబడడమన్నది జరిగి ఉండాల్సిందే కాదు' -అని రాసుకున్నాడు మంటో. దేశ విభజనను చాలా తీవ్రంగా నిరసించిన మంటో కలం గొంతు 1940లలో తొలి 1950లలో ప్రముఖంగా వినిపిస్తూ ఉండేది. మంటో చరిత్రకారుడు కాడు కానీ, చరిత్రకారుడి కన్నా లోతైన అవగాహనతో రచనలు చేశాడు. ముఖ్యంగా ఆయన కథలు చారిత్రక నేపథ్యంలోంచి వెలువడి చరితార్థమయ్యాయి. చరిత్రలో సంఘటనలు మాత్రమే ఉంటాయి. ఈయన రచనల్లో సంఘటనల్లో పాత్రధారులైన మానవుల హృదయ ఘోష కూడా ఉంటుంది.
సత్తిరాజు సీతారామయ్య
సత్తిరాజు సీతారామయ్య ప్రముఖ పాత్రికేయుడు, రచయిత.
ఇతడు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఇరగవరం మండలం (నాటి తణుకు తాలూకా) కంతేరు గ్రామంలో సత్తిరాజు రామన్న, సీతమ్మ దంపతులకు 1864, డిసెంబరు 11వ తేదీన జన్మించాడు. ఇతడు ఆరువేల నియోగి. హరితస గోత్రీకుడు. పత్రికల ప్రచురణ ద్వారా దేశానికి ఎంతో సేవ చేయవచ్చని ఇతడు భావించాడు. 1891లో మద్రాసు నుండి ఎ.సి.పార్థసారథి నాయుడు నడిపిన ఆంధ్ర ప్రకాశికలో జర్నలిస్టుగా అడుగుపెట్టాడు. 1893లో దేశోపకారి వారపత్రికను, 1902లో హిందూ సుందరి మాసపత్రికను ప్రారంభించాడు. ఇతడు న్యాయవాద వృత్తిని చేపట్టి బాగా సంపాదిస్తున్న సమయంలో పత్రికలను నడపాలన్న ధ్యేయంతో తన వృత్తిని సైతం వదిలివేశాడు. దేశోపకారి, హిందూసుందరి, లా వర్తమాని పత్రికల సంపాదకునిగా రోజుకు 18 గంటలు పనిచేసేవాడు. ఆ రోజులలో హిందూసుందరి పత్రికకు 800 మంది చందాదారులు ఉండేవారు. ఒక దశాబ్దానికి పైగా తన జీవితాన్ని ఈ పత్రికలు నడపడానికి ధారపోశాడు. ఇతడు ఏలూరు మునిసిపల్ కౌన్సిలర్‌గా, కంతేరు గ్రామ పంచాయితీ ప్రెసిడెంటుగా, తాలూకా బోర్డు మెంబరుగా వివిధ హోదాలలో తన సేవలను అందించాడు. ఇతడు కంతేరు గ్రామపంచాయితీ ప్రెసిడెంటుగా చేసిన సేవలను అప్పటి కలెక్టర్ రూథర్‌ఫర్డు, లోకల్ బోర్డుల రిజిస్ట్రారు గోపాలస్వామి అయ్యంగార్లు గుర్తించి ఆ గ్రామం సందర్శించి దానిని మోడల్ గ్రామపంచాయితీగా తీసుకుని బులెటిన్‌లో ప్రకటించారు. ఇతడు అనేక తాళపత్ర గ్రంథాలను, శాసనాలను, వ్రాతప్రతులను సేకరించి మద్రాసు మ్యూజియంకు ఇచ్చాడు.