దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స
శ్రీకృష్ణదేవరాయల కన్నా ముందుగా 15వ శతాబ్ది తొలి అర్థభాగంలో జీవించిన వినుకొండ వల్లభరాయుడు ఈ పద్యంలో ప్రముఖవాక్యమైన దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స వాక్యాన్ని ఉటంకించారు. వల్లభరాయలు క్రీడాభిరామమనే వీథి నాటకాన్ని రచిస్తూ ప్రస్తావనలోని 37వ పద్యంగా రచించిన జనని సంస్కృతంబులో ఈ వాక్యం ప్రస్తావనకు వస్తుంది. ఆ పద్యం ఇది: శ్రీనాథ యుగానికి చెందిన వినుకొండ వల్లభరాయుడు రచించిన వ్యంగ్య, శృంగారభరిత నాటకమైన క్రీడాభిరామం భాష, పదప్రయోగాల ప్రభావం శ్రీకృష్ణదేవరాయలపై ఉందని సింగరాచార్యులు వంటి సాహిత్య విమర్శకుల అభిప్రాయం.
ప్రాచీన తెలుగు కవుల కవితా తత్త్వము
తిక్కన రసవాది. "వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం" అన్న సిద్ధాంతాన్ని తిక్కన అంగీకరించినట్లు కనిపిస్తుంది. అందువల్లనే "నానా రసాభ్యుదయోల్లాసి" అన్నాడు. ఈ రసాభ్యుదయోల్లాసము సంస్కృత కవులకు. మరి తెలుగు జనానికి ఆనదం కలిగించే అలతి అలతి పదముల అనల్పార్థ రచన. అందువల్లనే తాను "ఉభయ కవిమిత్రుడు" అనిపించుకున్నాడు. ఇక్కడ ఉభయ కవులు అంటే మార్గ, దేశి కవులు అని అర్థం. తిక్కన రస వాది కబట్టే కథా కథనానికి కాకుండా సంభాషణాత్మకతకు ప్రాధాన్యమిచ్చాడు. నాటకీయ శైలిని పాటించాడు. తిక్కన దృష్టిలో కావ్యానికి పరమప్రయోజనం " ఆనందమే". అందువల్లనే " అంధ్రావళి మోదమున్ బొరయునట్లుగా" అన్నాడు. రసం ఆనంద కారకం. రసవాది కావున కావ్యం ఆనందాన్ని కలిగించాలన్నది తిక్కన మతం. ఇతనిని కవిబ్రహ్మ అని కూడా అంటారు. బ్రహ్మ అంటే సృష్టి కర్త అని అర్దం అయితే ఇతని కంటే ముందే తెలుగు కవులు ఉన్నప్పటికి తెలుగుకు ఒక రూపము ఇచ్చిన వాడు తిక్కన.