అల్లూరి సీతారామరాజు
అల్లూరి సీతారామ రాజు 1897 జూలై 4 న పాండ్రంగి (పద్మనాభం) గ్రామంలో వెంకట రామరాజు, సూర్యనారాయణమ్మ లకు జన్మించాడు. ఈ దంపతులకు సీతమ్మ అనే కుమార్తె (ఆమె భర్త దంతులూరి వెంకటరాజు), సత్యనారాయణరాజు అనే మరొక కుమారుడు కూడా ఉన్నారు.
1922-24 మన్య విప్లవం
తిరుగుబాటును నాయకుడు, దళం ఏ లక్ష్యాలతో ప్రారంభించి నడిపించారన్నది అస్పష్టంగానే ఉంది. అల్లూరి సీతారామరాజుకు అప్పటికే కాంగ్రెస్ వారి సహాయ నిరాకరణోద్యమంతోనూ, రహస్య ఉద్యమాలతోనూ సంబంధాలున్నాయని కొందరు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. తద్వారా మన్యం విప్లవాన్ని కూడా దేశాన్ని విముక్తం చేసే అంతిమ లక్ష్యంతోనూ, వలస పాలనపై పూర్తి వ్యతిరేకతతోనూ సీతారామరాజు నిర్మించినట్టు చరిత్రకారులు అట్లూరి మురళి పేర్కొన్నారు. పైగా ఈ తిరుగుబాటు పూర్తిగా బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ వ్యతిరేకతతోనే సాగిందనీ, స్వభావపరంగా మైదాన ప్రాంత వ్యాపారులు, కాంట్రాక్టర్లకు వ్యతిరేకంగా లక్ష్యం చేసుకున్నది కాదని ఆయన వాదించారు. ఈ లక్షణాల వల్ల తిరుగుబాటు పూర్వపు గిరిజనుల తిరుగుబాట్లకు భిన్నమైనదిగా నిలిచిందని పేర్కొన్నారు. సామాజిక శాస్త్రవేత్త డేవిడ్ ఆర్నాల్డ్ దీనికి భిన్నంగా వాదిస్తూ ఈ తిరుగుబాటుకు నేపథ్యంగా పూర్వపు తిరుగుబాట్లు ఉన్నాయన్నారు. అల్లూరి సీతారామరాజు సాగించిన మన్యం తిరుగుబాటు తర్వాతి కాలంలోని ఆంధ్ర ప్రాంతంలో జాతీయోద్యమకారులను, ప్రజలను ఉత్సాహపరిచిందనీ, ఒక విధంగా జాతీయోద్యమానికి ఉత్ప్రేరకంగా నిలవడంతో వారు దీన్ని స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో భాగంగా స్వీకరించారని పేర్కొంటూ ఐతే తిరుగుబాటు జరుగుతున్న కాలంలో మాత్రం దీని స్వభావంలో జాతీయోద్యమం, వలస పాలన విముక్తి లేవన్నారు. పైగా ఈ పోరాటానికి మూలకారణాల్లో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఎంత కారణమో, మైదాన ప్రాంతం వారి దోపిడీ కూడా అంతే భాగమనీ, ఈ కారణాల వల్ల దీన్ని వలసపాలనకు వ్యతిరేకమైనదిగా లెక్కకట్టలేమని పేర్కొన్నారు. ఐతే మురళి తన పక్షాన సీతారామరాజు ఖమ్మం అడవుల మీదుగా, బస్తర్ పాకిపోయి పెద్ద ఎత్తున అటవీ ప్రాంతపు ఉద్యమాన్ని లేవదీస్తానని, తద్వారా దేశాన్ని విముక్తం చేస్తానని చేసిన వ్యాఖ్యలు, తొలి పోలీసు స్టేషన్ దాడులు చేసినాకా తిరుగుబాటుదారులు మహాత్మా గాంధీకి జై వంటి నినాదాలు చేయడం, మద్రాసు శాసనసభలో ప్రశ్నకు పోలీసులు దీన్ని సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో భాగంగా అభివర్ణించడం వంటివి తన వాదనకు ఆధారంగా ఇచ్చారు.