కొండారెడ్డి బురుజు
శ్రికృష్ణదేవరాయల కన్నా ముందు క్రీ.శ 1505-1509 మధ్య విజయనగరం సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన తుళువ వీర నరసింహరాయలు కందనవీడు కోటను అరవీడు రామరాజుకు బహూకరించినట్లు "ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా" అనే పుస్తకం ద్వారా తెలుస్తూ ఉంది. ఈ తుళువవీర నరసింహారాయలునే ఇమ్మడి నరసనాయకుడు అని కూడా పిలుస్తారు. "కందనవోలు" కోట గురుంచి మొట్టమొదట కనపడేది ఇక్కడే. బీజాపూర్ సుల్తాను అయిన యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ తుంగభద్రానదిని దాటుకొని కందనవోలు కోటపై దండెత్తాడు. ఆ సమయంలో తుళువవీరనరసింహునికి అండగా అరవీడు రామరాజు నిలబడి బీజాపూర్ సుల్తానును పారద్రోలి కందనవోలు కోటతో పాటు ఆదోనిని కూడా ఆక్రమించడానికి సహాయపడ్డాడు. దానితో విజయనగర ప్రభువైన వీరనరసింహుడు రామరాజును మెచ్చుకొని కందనవోలు కోటను అతనికి బహుమానంగా ఇచ్చాడు. అతడే కర్నూలు కోటను పటిష్టం చేసి, కొండారెడ్డి బురుజును నిర్మించి ఉండవచ్చునని కొందరి అభిప్రాయం[3]. కానీ అనేక మంది చరిత్రకారులు ఏమి చెబుతున్నారంటే కర్నూలులో 1929-49 మధ్య శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సోదరుదైన అచ్యుతదేవరాయలు విజయనగర రాజుగా ఉన్నప్పుడు ఈ కోటను కట్టించినట్లు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కొండారెడ్డి బురుజును నిర్మించినది కూడా అతనేనని దీనిఅసలు పేరు అత్యుత దేవరాయ బురుజు అని తెలియజేస్తున్నారు. ఏదేమైనా ఈ కొండారెడ్ది బురుజు విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో నిర్మిచబడినదనడంలొ సందేహం లేదు. మనం ఎస్.పి కార్యాలయానికి కొండారెడ్డి బురుజు ప్రక్కనుండి వెళ్ళే గేటు దగ్గర నిలబడి ఆ బురుజు కోటను గనక గమనిస్తే పైన చిన్న చిన్న రంధ్రాలున్న ప్రదేశాల దగ్గర విజయనగర రాజులకు సంబంధించిన సింహం, ఏనుగు, గుర్రం లాంటి చిన్న చిన్న బొమ్మలు కనబడతాయి. కందనవోలు కోట మొత్తం మూడు చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంతో, ఆరు అడుగుల ఎత్తుతో శత్రువుల నుండే కాక, తుంగభద్ర, హంద్రి నదుల వరదల నుండి కాపాడేటట్లు నిర్మిచారు. ఈ కోట చుట్టూ ఒక లోతైన కందకం కూడా ఉండేది. నగర విస్తరణలో భాగంగా బ్రిటిష్ కాలంలో ఈ కోట గోడలన్నీ తొలగించారు. తుంగభద్ర నదివైపు ఇప్పటికీ తీరం వెంట ఎత్తైన కోట గోడను గమనించవచ్చు.[4]
మైసూరు సామ్రాజ్యం
వడయార్‌లు నిర్మించిన అనేక ఆలయాల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన చాముండేశ్వరీ ఆలయం చాముండి కొండపై ఉంది. ప్రారంభ నిర్మాణం 12వ శతాబ్దంలో జరిగింది, తరువాత ఈ ఆలయానికి మైసూర్ పాలకులు పోషకులుగా మారారు. మహారాజా కృష్ణరాజా III 1827లో ఈ ఆలయంలో ద్రావిడ-శైలి గోపురాన్ని నిర్మించారు. ఈ ఆలయానికి దేవతల చిత్రాలు ఉన్న వెండి-ఫలకాలతో తలుపులు ఉంటాయి. ఇతర చిత్రాల్లో హిందూ దేవుడు వినాయకుడు మరియు మహారాజా కృష్ణరాజా III తన ముగ్గురు రాణులతో ఉంటారు.[152] మైసూర్‌లో ప్రధాన ప్యాలస్ పరిసరాల్లో మరియు కోట లోపల ఐదు ఆలయాలు ఉన్నాయి, వీటిని వివిధ కాలాల్లో నిర్మించారు. అవి ప్రసన్న కృష్ణస్వామి ఆలయం (1829), లక్ష్మీరమణ స్వామి ఆలయం (ఈ ఆలయం యొక్క ప్రారంభ నిర్మాణం 1499లో జరిగినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి), త్రినేశ్వర స్వామి ఆలయం (16వ శతాబ్దం), హోయసాలా శైలి వాస్తుశిల్పంతో పూర్ణయ్య నిర్మించిన శ్వేత వరాహ స్వామి ఆలయం, ప్రసన్న వెంకటరమణ స్వామి ఆలయం (1836, ఈ ఆలయంలో పన్నెండు మంది వడయార్ పాలకుల కుడ్యచిత్రాలు ఉన్నాయి).[153] మైసూర్ నగరం వెలుపల ప్రసిద్ధి చెందిన ఆలయాల్లో యాలీ ("పురాణ మృగం") స్తంభాలుగల వెంకటరమణ ఆలయం ముఖ్యమైనది, దీనిని బెంగళూరు కోటలో 17వ శతాబ్దం చివరి కాలంలో నిర్మించారు, శ్రీరంగపట్నంలోని రంగనాథ ఆలయం కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.[154]