పెనుగొండ కోట
పెనుకొండ విజయనగర రాజుల రెండవ రాజధానిగా వెలుగొందింది. పెనుకొండ శతృదుర్భేద్యమైన దుర్గం. ఈ దుర్గ ప్రశస్తి గురించిన రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ వ్రాసిన ఒక గేయం:
పెమ్మసాని నందస్వామిదురై కొండలరాయస్వామి నాయుడు
నాయుని పూర్వీకులు విజయనగర రాజ్యములో గండికోటను పాలించిన పెమ్మసాని నాయకులు. తళ్ళికోట యుద్ధము తరువాత పెమ్మసాని వారి ప్రాభవము తగ్గినది. అయిననూ రాజ్యావశేషములను కాపాడుతూ పెనుకొండ అరవీటి రాజులకు యుద్ధములలో తోడ్పడుతూ తెలుగు వారి మానాభిమానాలు కాపాడారు. వీరిలో పెద వీరప్ప నాయుడు మధురనేలుతున్న విశ్వనాథ నాయకుడు వద్ద చేరతాడు. విశ్వనాథుడు పెద వీరప్పను చాలా గౌరవముతో ఆదరించాడు. కురువి కులము జాగీరు వ్రాసి ఇచ్చాడు. అచట అప్పటికే పాతుకుపోయివున్న కురువి తలైవన్ అనునతడు పెదవీరప్పను దరికి రానీయలేదు. జరిగిన ఘర్షణలో తలైవన్ మరణిస్తాడు. విశ్వనాథుడు నెలకొల్పిన 72 మన్నారీయ పలయపట్టులలో కురువి కులము మొదటిది. రెండవది ఇలయరసనందాల్. 