Kitabu cha Fioretti kiliandikwa mwaka upi?
Fioretti
Fioretti (kwa Kiitalia maana yake ni Maua Madogo, yaani Visimulizi Bora) ni kitabu maarufu kuhusu Fransisko wa Asizi na wenzake kilichotafsiriwa mwishoni mwa karne ya 14 kutoka kile cha Kilatini Actus beati Francisci et sociorum eius, kinachodhaniwa kuwa kiliandikwa na Ugolino Brunforte (1262 hivi – 1348 hivi).
Kitabu cha Malaki
Yaliyomo yanawezesha kukisia kiliandikwa lini, yaani baada ya Hekalu la Yerusalemu kuwekwa wakfu (515 K.K.), na kabla ya katazo la ndoa za mseto kati ya Wayahudi na mataifa mengine lililotolewa na Nehemia (445 K.K.); sanasana ni karibu na mwaka huo.
Alfonso Maria wa Liguori
Miaka iliyofuata Alfonso aliandika vitabu vingi vya maisha ya kiroho, teolojia ya dogma, maadili na utetezi wa imani. Lakini pia alitunga nyimbo nyingi kwa lugha rasmi ya Kiitalia na kwa Kinapoli, kama ule maarufu zaidi, "Tu scendi dalle stelle" kwa ajili ya Noeli.
Ndugu Wadogo
Pamoja na matatizo hayo yote, kuanzia mwaka 1334 baadhi ya wanashirika Italia, halafu Hispania na Ufaransa, walijiombea ruhusa ya Mtumishi mkuu au ya Papa waweze kuishi kijumuia kadiri ya kanuni, bila ya kutumia fadhili za kuilegeza. Wakati huo marekebisho ya namna hiyo yalitokea hata katika mashirika mengine, ingawa kwa kiasi kidogo zaidi. Ni kwamba kati ya Wafransisko kuna utata wa kudumu kuhusu namna ya kulinganisha kipeo asili na maisha halisi, au sehemu mbalimbali za karama ileile: katika karne XIV-XV utata huo ulisababisha mapambano ya kishujaa. Walioanzisha urekebisho walikuwa watawa (wengi wao mabradha wasio na elimu) wasioridhika na hali ya shirika. Wakililia hali ya mwanzoni, walilaumu maisha ya wenzao na uongozi wa Watumishi. Hao waliitikia kwa ukali wakijisingizia wanapaswa kudumisha nidhamu na kutetea haki ya walio wengi ya kutumia ruhusa za Kanisa. Kwa kawaida waanzilishi wa marekebisho hawakuwa watakatifu, bali nia yao ilichanganyikana na upungufu wa unyenyekevu na utiifu. Wakidai haki ya kufuata kanuni “Kiroho” kadiri ya sura ya 10, walikimbilia ngazi za juu kwa msaada wa wanasiasa ambao – sawa na watu wa kawaida – kila mara walipendelea urekebisho. Kisha kukubaliwa, marekebisho yakavuta miito bora: k.mf. kati ya mwaka 1402 na 1416 walijiunga na Waoservanti Bernardino wa Siena, Yohane wa Capestrano, Alberto wa Sarteano na Yakobo wa Marka ambao wanaitwa “nguzo nne za Oservansya (= kushikakanuni)”. Marekebisho yote, pamoja na kusisitiza ufukara, yalijali sana kimya na sala ya moyo upwekeni. Kama tunda la maisha ya namna hiyo yalifanya pia kazi kubwa tena bora ya kuhubiri, na hivyo kurudisha ule uwiano aliokuwa nao mwanzilishi. Mwishowe haki ya kushika kanuni kiaminifu ikatambulikana na Kanisa.
Bwana wa Mapete
Kwa asili, Tolkien alikiandika kama mfuatano wa kitabu chake cha "Mhobiti" kilichokuwa kimetolewa mwaka 1937. Ila "Bwana wa Mapete" ikaendelea kuwa riwaya kubwa katika juzuu tatu. Tolkien aliiandika kati ya miaka 1937 na 1949, hasa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Hatimaye juzuu hizo tatu zilitolewa kama vitabu vitatu kuanzia 1954 hadi 1955. 
Fransisko wa Asizi
Hiyo ilikuwa miaka ya mwisho ya uongozi wa ndugu Elia, ambayo ilizidi kuwa na mabishano kati ya Ndugu Wadogo. Hata baada ya kumuondoa madarakani, mabadiliko ya maisha yakaendelea kufanyika na kusababisha maswali juu ya nia halisi ya mwanzilishi. Ndipo (1240-1241) Yohane wa Perugia alipoandika kitabu juu ya asili ya shirika ili kuamsha ule moto uliowaka mwanzoni kati ya wenzi wa Fransisko. Habari zake ni mpya kwa asilimia 60 na kutegemea hasa ushahidi wa mwenye heri Egidi. Kwa kuwa Yohane hakujitaja kitabu hicho kinaitwa “Kitabu Kisicho na Jina cha Perugia”.
Miguel de Cervantes
Tangu mwaka 1584 alianza kuandika lakini mwanzoni bila mafanikio ya kipesa. Alipata kazi kama mkusanyaji kodi lakini alishindwa kuonyesha hesabu safi ya mikusanyo yake akatupwa jela. Hapo alianza kazi ya kuandika riwaya yake ya "El ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha" iliyotolewa mwaka 1605 na sehemu ya pili ikafuata mwaka 1615. Kitabu hiki kilipendwa na kutafsiriwa katika lugha mbalimbali za Ulaya.
Akina Dada Faioli
Tangu mwaka 1989 uwanda uliopo katikati ya mji wa Fiuggi umepambwa na sanamu za shaba zilizowekwa mahali pa wazi, pamoja na vigae vinne vilivyobandikwa upande wa mbele wa kanisa la Imakulata; kazi hizo za msanii Angelo Canevari zinakumbusha akina dada watatu wa wilaya ya Ciociaria ambao mwaka 1741, kufuatana na wiki za uamsho zilizohubiriwa na mapadri Tommaso Struzzieri na Gaetano Giannini, walikuwa wa kwanza kuwajibika na "(…) katika nyumba yao iliyokuwa chini ya kanisa la parokia ya Mt. Stefano (…) waliamua kutawa; jambo hilo lilipojulikana katika eneo lile, wasichana wengine walikusanyika huko mchana ili kutimiza ibada zao. Halafu, juhudi zao zikiongezeka, walifungua huko aina ya shule ili kuelimisha wasichana katika misingi ya dini yetu takatifu". Ndivyo vyanzo vya wakati ule vinavyosimulia kifupi asili ya “safari yao takatifu” iliyofaidisha wasichana wa mji huo kabla haijaenea katika ujirani na hata kuvuka bahari.
Hiroglifi
Baadaye maana ya alama hizi yalisahauliwa kabisa. Ni katika karne ya 19 ya kwamba mtaalamu Mfaransa Jean-François Champollion na wengine waliweza kugundua upya maana ya mwandio huo baada ya kupatikana kwa jiwe la Rosetta ambako tangazo la farao Ptolemaio V liliandikwa kwa Kigiriki, hiroglifi na Kimisri kwa mwandiko wa mkononi. Kupitia Kigiriki kilichosomeka wataalamu walifaulu kugundua kwanza majina ya wafalme halafu maana ya alma mbalimbali.
Alfonso Maria wa Liguori
Alfonso alitunga vitabu 111, vikiwemo vile kwa ajili ya umati na vile kwa ajili ya wataalamu wa teolojia (hasa ya maadilidini) na wa utetezi wa imani.
Mtaguso wa Firenze
Mtaguso ulianza Basel (Uswisi) chini ya Papa Eugenio IV (1431-1447), ukiwa na maaskofu wachache kulingana na mapadri na walei wenye haki ya kupiga kura.
Kitabu cha Ezra
Kufuatana na amri ya Koreshi ya mwaka wa 538 KK, Wayahudi walirudi Yerusalemu kwa maelfu. Walikuwa na viongozi wao wa Kiyahudi, yaani Zerubabeli aliyekuwa kiongozi tangu wakati wa kifungoni, na kuhani mkuu Yoshua, lakini wote waliendelea kuwa chini ya himaya ya Uajemi, hivyo walikuwa chini ya wafalme wake. Mji wa Yerusalemu ulikuwa katika mkoa uliojulikana kuwa "Ng'ambo ya Mto" (au "Magharibi ya Frati"), ulioanza katika Mto Frati na kuendelea mpaka Bahari ya Kati (Ezra 4:10, 16; 7:21, 25).
Paulo wa Tebe
Fuhrmann M., Die Mönchsgechichten des Hieronymus. Formexperimente der erzählenden Literatur, in Christianisme et forms littéraires de l’antiquité tardive en Occident [= Entretiens sur l’antiquité classique, 23], Genève 1977, pp. 41-99.
Jeromu
Vulgata, tafsiri ya kwanza ya Biblia ya Kikristo nzima katika Kilatini ndiyo kazi yake muhimu zaidi. Aliianza kwa agizo la papa Damaso I mwaka 382, akaiendeleza kwa miaka 23. Tafsiri hiyo ilipitishwa rasmi na mtaguso wa Trento kwa tamko la kuwa haipotoshi kamwe imani, nayo ilitumika kama msingi wa tafsiri nyingine nyingi hadi karne XX, ikiathiri sana ustaarabu wote wa Magharibi. Hata hivyo tangu mwanzo ilikosolewa sana kwa kufuata mno msimamo wa Uyahudi. Ndiyo sababu Jeromu alitaka kukataa vitabu vya Deuterokanoni.
Fidla
Fidla kwa umbo la kisasa zimepatikana tangu karne ya 16 na mwanzoni zilikuwa na nyaya 3 pekee, lakini tangu mnamo mwaka 1600 zilikuwa karibu sawa na ala za leo. Maendeleo hayo yalitokea katika Italia kaskazini. Baadaye mabadiliko madogo yaliendelea kufanywa.
Yohane wa Fiesole
Yohane wa Fiesole, O.P. au Beato Angelico (yaani, kwa Kiitalia: "Mwenye heri wa Kimalaika"; jina la awali: Guido di Pietro; Vicchio, Firenze, 1395 hivi – Roma, 18 Februari 1455) alikuwa mtawa padri maarufu kama mmojawapo wa wachoraji wa kwanza wa Renaissance nchini Italia. Mtaalamu Giorgio Vasari katika kitabu chake "Maisha ya Wasanii" aliandika kwamba alikuwa na "kipaji adimu na kamili".
Ndugu Wadogo
Tangu mashirika ya Wafransisko na Wadominiko yaanzishwe, Mapapa walitambua yanavyohitajika na kufaa kutegemezea Kanisa la Roma ambalo, baada ya kufikia kilele cha fahari na mamlaka wakati wa Papa Inosenti III (1198-1216), lilianza kukabiliana na upinzani mpya wa viongozi wa siasa. Ili waweze kuwatumia watawa hao bila ya pingamizi, Mapapa walijiwekea kuwasimamia wasikae chini ya Maaskofu, wakawapendelea katika tume nyingi. Hivyo toka mwanzo Ndugu Wadogo walifanya kazi katika ofisi za Papa na kupewa vyeo mbalimbali, kinyume cha matakwa ya Fransisko aliyetaka wabaki “wadogo”. Hasa baada ya Gregori IX, Mapapa waliona ustawi wa Kanisa unastahili uzingatiwe kuliko udogo wa Kifransisko. Ingawa shirika lilijitahidi kuzuia ongezeko la vyeo, katika karne XIII waliishi Maaskofu Wafransisko 250, katika karne XIV 746, katika karne XV 791, na miaka 17 ya kwanza ya karne XVI 70. Mabalozi wa Papa jumla walikuwa zaidi ya 300, Makardinali 29, na wawili wakawa Papa Nikolasi IV (1288-1292) na Papa Sixtus IV (1471-1484). Ndugu Wadogo walichangia sana Mitaguso mikuu yote ya karne hizo tatu: Lyons I (1245), Lyons II (1274), Vienne (1311-1312), Konstans (1414-1418), Firenze (1431-1445) na Laterano V (1512-1517). Vilevile ndugu wengine walitetea haki za Papa dhidi ya upinzani, na zaidi ya 200 walipokea hata kazi ya kuwahukumu wazushi, ingawa hiyo haikuwapendeza sana.
Historia ya Ufaransa
Agulhon, Maurice. The Republican Experiment, 1848–1852 (The Cambridge History of Modern France) (1983) Artz, Frederick. France Under the Bourbon Restoration, 1814–1830 (Harvard University Press, 1931) Campbell, Stuart L. The Second Empire Revisited: A Study in French Historiography (1978) Charle, Christophe. A Social History of France in the Nineteenth Century (1994) Echard, William E. Historical Dictionary of the French Second Empire, 1852–1870 (1985) Fortescue, William. Revolution and Counter-revolution in France, 1815–1852 (Blackwell, 1988). Gildea, Robert. Children of the Revolution: The French, 1799–1914 (2008) Jardin, André, and Andre-Jean Tudesq. Restoration and Reaction 1815–1848 (The Cambridge History of Modern France) (1988) Plessis, Alain. The Rise and Fall of the Second Empire, 1852–1871 (The Cambridge History of Modern France) (1988) Price, Roger. A Social History of Nineteenth-Century France (1987) 403pp. 403 pgs. Spitzer, Alan B. "The Good Napoleon III," French Historical Studies (1962) 2#3 pp.308–329 ; historiography; praises his domestic policies Wolf, John B. France: 1815 to the Present (1940) pp 1–348.
Fransisko wa Asizi
Katika miaka 1237-1239 sura yake nyingine ilichorwa na kuenezwa na kitabu kidogo, jina lake “Agano Takatifu la Mt. Fransisko na Bibi Ufukara”. Kichwa chenyewe kinaonyesha wazi kuwa kitabu kinasisitiza upendo wake kwa Ufukara kama mchumba wake. Humo yeye anaonekana kama fukara mdogo ambaye alimtafuta sana Ufukara, akamuona katika kilele cha mlima anapokaa, hapo wakasimuliana maisha yao na kufunga agano la upendo na uaminifu. Picha hiyo ikazingatiwa sana mpaka leo.
Utume wa Yesu
Arusi ya Kana Mazinguo katika Sinagogi la Kapernaumu Wito wa Mathayo kadiri ya Vittore Carpaccio, 1502 Wanafunzi wa kwanza wa Yesu na Uvuvi wa ajabu Hotuba ya mlimani Kutuliza dhoruba Mawaidha kwa Mitume Wanafunzi Sabini Wajumbe wa Yohane Mbatizaji Kuwatuma Thenashara kadiri ya Ghirlandaio, 1481. Yesu akimuokoa Petro majini, kadiri ya Lorenzo Veneziano, 1370. Flevit super illam (Alilia juu yake), kadiri ya Enrique Simonet, 1892. Yesu Kuingia Yerusalemu kwa shangwe kadiri ya Giotto, karne ya 14. Utakaso wa Hekalu kadiri ya Giotto. Ole wenu Mafarisayo Yuda akipanga bei ya Yesu Karamu ya mwisho na Ekaristi Maneno ya buriani
Basil wa Caesarea
Mwaka 358 alimualika Gregori wa Nazianzo ajiunge naye, halafu kwa pamoja walitunga "Filocalia", mkusanyo wa maandishi bora ya Origen. Baadaye Gregori akarudi kwao.
Mirèio
Mirèio ni kazi ya fasihi ya kishairi iliyoandikwa na Frédéric Mistral miaka ya 1851-1858 na kutolewa 1859. Ni kazi yake ya kwanza tena maarufu kabisa. Dhamira yake ni upendo baina binti mmoja na kijana. Mistral aliiandika kazi hiyo kwa lugha ya Kioksitani akitunga nyimbo kuminambili. Kila wimbo una beti zenye michororo saba, kama katika mashairi ya kimapokeo ya Ufaransa wa Kusini. Shairi la Mirèio limekuwa mfano hodari kwa maisha na utamaduni wa eneo hilo zima.
Odisei
Ni kati ya mifano ya kale zadi ya fasihi ya Ugiriki ya Kale ikiaminiwa iliyotungwa na mshairi mashuhuri Homeri takriban mnamo mwaka 1000 KK na kuandikwa mara ya kwamna mnamo 800 KK.
Fransisko wa Asizi
Kanuni ndiyo maandishi yaliyojenga zaidi utawa wa Ndugu Wadogo na Kanisa pia. Tunasema ni ya Fransisko ingawa alisaidiwa kuitunga: kwa kiasi fulani ni vilevile kuhusu maandishi yake mengine ya Kilatini na ya Kiitalia. Kati yake tunaanza kuona mawili yanayotusaidia sana kuelewa historia ya shirika iliyofuata. Ya kwanza ni kanuni fupi kwa makao ya upwekeni, ambayo ni muhimu ili kuelewa mwelekeo huo wa Fransisko na wenzake ambao ukawa mwelekeo wa wale wote waliotamani kurudia ufukara na unyofu wa mwanzoni. Ya pili ni barua kwa Mt. Antoni wa Padua, ambayo ni muhimu ili kuelewa msimamo wa mwisho wa Fransisko kuhusu masomo yaliyokuja kushika nafasi kubwa katika shirika na kuchangia tukio la ndugu wengi kuishi mijini katika konventi kubwa (ndiyo asili ya jina “Wakonventuali”).
Ugonjwa sugu wa njia za pumzi zilizofungana
Maelezo ya kitambo ya uwezekano wa emfisema ni: Katika mwaka wa 1679 na T. Bonet kuhusu ugonjwa wa "mapafu makubwa” na katika mwaka wa 1769 na Giovanni Morgagni kuhusu mapafu yaliyokuwa yamevimba hasa kutokana na hewa".[111][113] Katika mwaka wa 1721 michoro ya kwanza ya emfisema ilifanywa na Ruysh.[113] Michoro hii ilifuatwa na picha za Matthew Baillie katika mwaka wa 1789 na maelezo ya hali ya uharibifu wa ugonjwa huo. Katika mwaka wa 1814 Charles Badham alitumia "katara" kueleza kikohozi na kamasi Zaidi katika bronkitisi sugu. René Laennec, fizishiani aliyevumbua stethoskopu, alitumia neno "emfisema" katika kitabu chake A Treatise on the Diseases of the Chest and of Mediate Auscultation (1837) kueleza mapafu yasiyosinyaa alipofungua kifua wakati wa otopsi. Aligundua kuwa hayakusinyaa kikawaida kwa sababu yalikuwa yamejaa hewa na njia za hewa zilikuwa zimejaa kamasi.. Katika mwaka wa 1842, John Hutchinson aligundua kipima pumzi, kilichoruhusu kupimwa kwa ujazo pumzi wa mapafu. Hata hivyo kipima pumzi chake kingeweza kupima ujazo tu, si kupita kwa hewa. Tiffeneau and Pinelli katika mwaka wa 1947 walieleza kanuni za kupima kupita kwa hewa. [112]
Fransisko wa Asizi
Thoma wa Celano ndiye wa kwanza kuandika kitabu cha maisha ya Fransisko. Alifanya kazi hiyo kwa agizo la Papa Gregori IX akikusanya shuhuda zilizotolewa katika kesi ya kumtangaza Fransisko kuwa mtakatifu (16 Julai 1228) pamoja na kumbukumbu zake mwenyewe za miaka sita aliyoishi karibu naye. Mwaka 1229 akamkabidhi Papa kitabu hicho ambacho aliipa uzito hasa miaka miwili ya mwisho ya Fransisko, ambapo utakatifu wake uling’aa kwa namna ya pekee. Pamoja na kufuata mtindo wa wasifu wa watakatifu wa zamani, Thoma alisisitiza mambo mapya ya Fransisko: ufukara, unyofu, unyenyekevu, wema kwa maskini, upendo kwa viumbe, mahubiri yasiyo na mapambo, hata madonda ya Msulubiwa. Kitabu hicho rasmi kilikusudiwa hasa kueneza heshima kwa Fransisko, lakini pia kulitetea shirika lake dhidi ya upinzani wa nje.
Uchapaji
Mnamo karne ya 9 teknolojia ilikomaa na kitabu cha kwanza kilichochapishwa kwa njia hii kinachojulikana ni Sutra ya almasi ya mwaka 868, mkusanyo wa maneno na mafundisho ya Buddha. Uzuri wa alama na picha ni dokezo la kwamba watungaji walikuwa na maarifa ya muda mrefu, kwa hiyo si kitabu cha kale zaidi kuchapishwa bali kitabu cha kale kilichohifadhiwa kamili hadi leo.
Mwanzo (Biblia)
Waliohusika na uandishi ni watu wengi wa Israeli Kaskazini na Kusini. Hasa yameainishwa mapokeo manne tofauti: J (yaliyoandikwa katika karne X K.K. kwa kumuita Mungu YHWH), E (ya karne IX K.K. yanayomuita Elohim), D (yanayotawala Kumbukumbu ya Torati: ni ya karne VII K.K.) na P (yaani ya kikuhani kwa kuwa yanajali sana ibada: ni ya karne VI K.K.). Hayo ya mwisho yalitumika kama fremu ya mapokeo hayo yote ili kuunganisha Torati nzima katika karne V K.K. Hivyo Torati inatunza matukio ya msingi na imani ya taifa la Israeli jinsi ilivyozidi kukomaa baada ya Musa.
Mambo ya Nyakati
Mwandishi (labda ni zaidi ya mmoja) hakutaja jina lake, ingawa alitaja majina ya baadhi ya vitabu na maandiko mengine alipopata habari zake (1 Nya 9:1; 27:24; 29:29; 2 Nya 9:29; 16:11; 24:27; 33:19; 35:25), akiandika kwenye karne ya 5 K.K.
Domitian
Alijitahidi kuimarisha pia dini ya Kiroma na wakati wa mwisho wa utawala wake ulikuwa na mateso ya Wayahudi na Wakristo waliokataa kuabudu miungu ya Roma. Vitabu vya Ufunuo wa Yohane pamoja na waraka wa kwanza wa Klementi viliandikwa wakati ule.
Fransisko wa Asizi
Mchoro huo ulikubaliwa kabisa na shirika lote, hivi kwamba mkutano mkuu wa mwaka 1266 ukaweza kuagiza yateketezwe maandishi yote yaliyotangulia kuhusu Fransisko. Lengo lilikuwa wote wamkumbuke tu alivyochorwa na Bonaventura katika kitabu chake rasmi na cha kudumu. Kweli hicho kikanakiliwa sana kwanza kwa mikono, halafu kwa mashine na kufuatwa na wengi katika sanaa, mahubiri na liturujia. Kumbe vitabu vya Celano vikapotea kwa zaidi ya karne tano. Hata ndugu waliopinga mabadiliko ya shirika na msimamo wa kati wa Bonaventura, walimlaumu kwa sababu ya kupunguza habari kadhaa, lakini walipendezwa na jinsi alivyomtukuza Fransisko kuliko watakatifu wote. Kwa kitabu hicho sura yake imeshakamilika.
Fransisko wa Asizi
Kanuni hiyo ilihitajika ili kujipendekeza kwa Papa na kupata kibali chake. Fransisko katika wasia akashuhudia kwamba aliandikisha “kwa maneno machache na kwa unyofu, naye bwana Papa akaniimarisha”. Leo hatuna tena kanuni hiyo kwa sababu iliendelea kurekebishwarekebishwa mpaka mwaka 1221 ilipotolewa kanuni ndefu ambayo tunayo, tena mpaka mwaka 1223 Papa alipothibitisha kwa maandishi toleo la kudumu linalofuatwa na Utawa wa Kwanza mpaka leo.
Historia ya Kanisa
Posidi, mtu wa kwanza kuandika habari za maisha ya Augustino (kwa Kilatini, “Vita Augustini”), alisema “waamini wanamkuta daima hai” katika vitabu vyake. Kweli havionyeshi imepita miaka 1600 tangu viandikwe: humo anaonekana kama rafiki yetu wa wakati huu anayesema nasi kwa imani isiyozeeka.
Kitabu cha Tobiti
Kitabu hicho kilikubaliwa kama sehemu ya Biblia na mtaguso wa Hippo (393), mtaguso wa Carthago wa mwaka 397 na wa mwaka 419, halafu tena na Mtaguso wa Florence (1442) na Mtaguso wa Trento (1546). 
Fransisko wa Asizi
Hata hivyo shirika kwa jumla halikuridhika sana; ndiyo sababu katika miaka 1250-1252 Thoma akaandika kitabu chake cha tatu ambacho kinakusanya miujiza tu ya Fransisko ili kuzidi kumtukuza yeye pamoja na shirika lake.
Utawa wa Tatu
Chini ya Inosenti III, na zaidi chini ya Papa Honori III (1216-1227), hasa kwa juhudi za Kardinali Ugolino, Kanisa lilikusudia kulipa tapo la toba umoja na muundo fulani, pamoja na kulikinga dhidi ya uzushi. Hivyo lilitunga kanuni maalumu (1221) kwa kuchota mengi katika Azimio la Wahumiliati lililokubaliwa mwaka 1201. Kanuni hiyo mpya iliitwa Kumbukumbu ya Azimio (Memoriale Propositi) ikarekebishwa 1228. Hiyo ni sheria hasa yenye namba 39. Ya kwanza inahusu uduni wa mavazi; halafu kuna katazo la kuhudhuria karamu, tamasha na michezo; agizo la kufunga chakula mara moja au mbili kwa wiki; la kusali Masifu kama makleri au Baba Yetu kadhaa; la kupokea ekaristi kwenye Noeli, Pasaka na Pentekoste; la kulipa zaka; la kutotumia silaha na kutokula kiapo kwa kawaida; la kufanya familia nzima iishi Kikristo; la kukutana mara moja kwa mwezi kwa Misa, mafundisho na mchango kwa ndugu na wengineo wenye shida; la mtumishi kutembelea ndugu wagonjwa kila wiki; la kushiriki mazishi ya ndugu na kuwaombea; la kuandika wasia mapema ili kuzuia ugomvi; la kupatana kidugu; la kuungama kila mwezi. Kati ya masharti ya kumpokea ndugu mpya, lipo la kutokuwa na madeni, uadui na uzushi; pia mwanamke awe na ruhusa ya mume. Baada ya mwaka wa jaribio, anayefaa aweke ahadi kwa maisha yote asiweze kuacha jamaa tena isipokuwa kwa kuingia shirikani. Pia kuna taratibu za kusamehe na za kufukuza ndugu. Hatimaye kuna maelezo ya kuwa kuvunja kanuni si dhambi, ingawa kunastahili adhabu. Kwa jumla hakuna mambo ya pekee ya Kifransisko.
Usimamizi
Kwa kuamini kwamba watu walipewa motisha kwa kujitafutia riba, Niccolo Machiavelli aliandika "The Prince" mwaka 1513 kama ushauri kwa uongozi wa Florence, huko Italia. Machiavelli alipendekeza kwamba viongozi watumie hofu-lakini si chuki-kudumisha udhibiti.
Waraka wa kwanza wa Klementi
Didakè yaani Mafundisho ya Mitume Kumi na Wawili na Waraka wa Mt. Klementi kwa Wakorinto, tafsiri ya B. Santopadre n.k. – ed. E.M.I. – Bologna 1990 – ISBN 88-307-0321-4
Antoni Abati
Maisha ya Antoni yanajulikana hasa kupitia kitabu hicho kilichotolewa mwaka 357 na kuenea haraka sana.
Waraka wa kwanza wa Klementi
Waraka inataja "misiba ambayo imetufikia ghafla na mara kwa mara" na hii inachukuliwa na wataalamu kama marejeo kwa mateso ya Wakristo chini ya Kaisari Domitiano wa Roma mnamo 96-98 BK. Pia kanisa la Roma laitwa "la kale" na barua inasema ya kwamba wazee waliosimikwa na mitume wa Yesu waliaga dunia tayari.
Alberto Mkuu
Mwaka 1256 alikwenda Roma ili kutetea mashirika ya ombaomba dhidi ya mashambulizi ya Wiliamu wa Saint-Amour, ambaye kitabu chake "De novissimis temporum periculis" hatimaye kililaaniwa na Papa Aleksanda IV tarehe 5 Oktoba 1256. 
Ndugu Wadogo
Jubilei ya miaka 700 tangu azaliwe Fransisko (1882) iliadhimishwa kwa unyonge, lakini Papa Leo XIII (1878-1903) alitoa hati iliyohimiza kufufua miundo ya Kifransisko, hasa Utawa III, dhidi ya ubinafsi unaotawala dunia. Miaka miwili baadaye Wakapuchini wakaadhimisha mkutano mkuu muhimu sana, uliochukua hatua mbalimbali na kumchagua Mtumishi mkuu bora aliyeongoza miaka 24 kwa mafanikio makubwa katika yote, k.mf. wanashirika wakiongezeka kutoka 7,896 hadi 10,083. Mwaka 1889 Wafransiskani pia, baada ya kuongozwa miaka 20 na Mriformati bora, wakafaulu kufanya mkutano mkuu uliotunga katiba kwa shirika lote, jambo lililokusudiwa bure tangu mwaka 1517; hata hivyo Wariformati walidai ruhusa ya kufuata pia sheria zao maalumu. Mwaka 1895 Leo XIII aliupendekezea mkutano mkuu muungano wa matawi OFM uwe agenda kuu, na Kardinali akaeleza namna ya kuyaunganisha. Waoservanti wote wakakubali, Warekoleti vilevile kwa sharti la kutunza ufukara kwa uangalifu, kumbe Wariformati na Pekupeku walio wengi wakakataa; jumla ya kura ikawa 77 ndiyo na 31 hapana. Basi kamati ikaandaa katiba mpya iliyothibitishwa mwaka 1897, halafu Leo XIII akatangaza rasmi muungano kamili wa matawi yote chini ya Mtumishi mkuu tu, ambao uonekane wazi hata kwa nje (kanzu ya mtindo mmoja badala ya ainaaina na rangi ya kahawia badala ya zile tofauti za awali: nyeusi, ya kijivu, ya zambarau na ya baharia). Akaagiza kanda zisizokubali wasiweze kupokea wanovisi tena, na watawa binafsi wasiokubali wapangiwe nyumba maalumu ambapo wakae wao tu, bila ya kuchanganyikana na walioungana. Hata hivyo muungano haukufanikiwa vizuri; Wahispania walikubali katiba lakini wakaendelea kujiongoza kitaifa hadi 1932; hasa majaribio ya kuunganisha katika kanda moja Wafransiskani wa matawi mbalimbali yalisababisha ushindani mwingi hadi juzijuzi. Hatimaye Wakonventuali pia walianza tena kufanya mikutano mikuu (1891); mwaka 1904 wakamchagua Mtumishi mkuu kutoka kanda ya Marekani, iliyoanzishwa 1872: hatua hiyo ilionyesha wazi mwelekeo mpya wa kimataifa.
Vulgata
Lakini makala zilizojulikana hazikuwa za zamani kuliko zile alizozitumia Hieronimo kutengenezea Vulgata; hivyo zilikuwa na makosa mengi ambayo yakaja kurekebishwa hasa katika karne ya 20 kutokana na maendeleo ya utaalamu.
Fransisko wa Asizi
Baadaye tena (1328-1343) Hugolino wa Montegiorgio na mwenzake fulani wakatunga “Actus” (= “Matendo” ya Fransisko na wenzake) ambacho kikatafsiriwa kwa Kiitalia mwishoni mwa karne XIV. Tafsiri hiyo, yenye jina la “Fioretti” (= “Maua Madogo”, yaani “Visimulizi Bora”), ikasifiwa sana kwa uzuri wake, ingawa visimulizi vyake si vyote vya kihistoria. Ni kama manukato yanayotuvutia kwenye roho na utakatifu wa Fransisko, aliyekwishakufa toka siku nyingi, hivi kwamba anakumbukwa kwa mbali lakini kwa namna ya kupendeza zaidi. Miaka iliyopita imechuja ujumbe wake, ambao hivyo unang’aa kwa namna ya pekee katika kitabu hicho kilichosisitiza jinsi Fransisko alivyofanana na Yesu, wazo lililokazwa na Wafransisko wote wa karne XIV, hasa na Bartolomayo wa Pisa, mwandishi wa “Conformitates” (= “Uwiano Mwingi”).
Waoratori
Shirika hilo lilianzishwa na Filipo Neri (1515–1595) mjini Roma. Leo lina nyumba zaidi ya 70 ulimwenguni kote, zikiwa na mapadri 500 hivi.
Faustina Kowalska
Hafidhi inashirikisha pia hotuba ya Huruma ya Mungu ambayo Yesu Kristo alimletea mhusika wetu mtakatifu pamoja na pendekezo la aina jipya za ibada. Hafidhi ya Faustina Mtakatifu inaelezea upendo wake wa Utatu Mtakatifu, ambao ulimwunganisha na Mungu. 
Kutokana na kumbukumbu inaelekea kwamba tendo la kutangaza Huruma ya Mungu limekuwa kiini kikuu cha maisha yake Maria Faustina.
Katika Hafidhi tunapata pia maelezo ya neema za ajabu, baraka ya Mungu lakini pia matatizo na mateso ambayo yeye alilazimika kuyakabili, wajibu wake, maana yake maalumu, ushahidi wa utakatifu wake na thawabu kwa maisha yake mazuri Utaiandaa dunia kwa ajili ya kuja kwangu mara ya mwisho (Hafidhi 429) . Kisha nikasikia maneno, Wewe ni shahidi wa Huruma yangu. Wewe utasimama mbele ya kiti changu cha enzi milele kama ushahidi hai kwa Huruma Yangu (Hafidhi 417) .
Mnamo Machi 1959 kutokana na tafsiri kosefu ya Hafidhi, Ikulu Takatifu ilitoa amri iliyokataza watu wasieneze ibada ya Huruma ya Mungu kwa namna yake Sista Faustina (AAS 6 Machi 1959, u. 271). 
Licha ya tukio hilo kutokana na juhudi zake Askofu Karol Wojtyła (baadaye Papa Yohane Paulo II) taratibu ya kumpatia Faustina hali ya mtu mwenye heri ilianza mjini Kraków. Marufuku haijafutwa mpaka mwaka 1978. Toleo la kwanza la kumbukumbu zake za kiroho lilitolewa mnamo 1981.
Kitabu kimekuwa kinatafsiriwa kwa lugha nyingi. Akiongozwa na hafidhi zake Faustina, Papa Yohane Paulo II aliandika Ensiklika yake “Dives in misericordia” (1980) juu ya Mungu “aliye na huruma mno”
Kiini cha maabudu haya ni kujenga ule uaminifu kwa Mungu ambao unatimizwa kwa namna ya kutekeleza dhamira zake zilizoko kwenye amri zake, wajibu wa jukumu yake, ualimu wa Injili na ilhamu za Roho Mtakatifu zinazojulikana. Nguzo ya pili ya Maabudu haya ni mwenendo wa kuwahurumia binadamu kwa njia ya matendo, maneno na sala.
Samueli mfiadini
Kifodini cha Berardo wa Carbio na wenzake kilichotokea Moroko mwaka 1219 kilifanya Wafransisko wengi watamani kufuata nyayo zao kwa kuhubiri Injili kwa wasio Wakristo.
Ndugu Wadogo
Haja ya kutafuta miito haikuwepo; kazi ilikuwa kuichuja tu kwa majaribu mengi. Hata desturi ya Wakonventuali ya kupokea watoto ikaja kwisha karne XVI. Ili mtu apokewe kama frateri alipaswa kuwa na elimu ya msingi na kujua Kilatini. Hayakufikiriwa makao ya malezi kwa watakaji. Kwa wanovisi Papa Klementi VIII (1592-1605) aliagiza (1596) zichaguliwe tu nyumba ambapo maisha ya kitawa yanashikwa kikamilifu; tena watengewe sehemu maalumu na kuwasiliana na mlezi wao na msaidizi wake tu, pamoja na kushiriki ratiba ya jumuia (sala, milo n.k.). Katika karne XVIII zikaanza kutokea nyumba za unovisi kwa mabradha tu, zilizozidisha utengano wa kitabaka ndani ya shirika. Kazi ya mwaka wa jaribio ilikuwa hasa kueleza kanuni na amri zake kadiri ya matamko ya Mapapa; mapokeo ya shirika; nidhamu; juhudi za kiroho; taratibu za ibada (pamoja na kuimba, kwa Wakonventuali na Waoservanti); Sala ya Kanisa; hasa utekelezaji wa sala na maadili. Walezi bora waliandika vizuri juu ya mang’amuzi yao. Baada ya nadhiri (ambazo zilikuwa za daima tu) watawa chipukizi walitakiwa kuendelea na malezi miaka mitatu katika nyumba ya kuaminika. Kulikuwa na maagizo kuhusu malezi ya kudumu pia (vipindi vya mara kwa mara kwa wote).
Fransisko wa Sales
Miaka baadaye, “Kitabu cha Upendo wa Mungu” kilimpa [[Mkristo]] aliyekomaa Kiroho [[fundisho]] kamili zaidi, kikianzia [[mtazamo]] sahihi kuhusu binadamu: [[akili]] yake, yaani [[roho]] kadiri inavyoweza kufikiri, inaonekana humo kama [[jengo]] zuri kabisa, kama [[hekalu]] lenye ny[[ua]] mbalimbali kandokando ya [[kiini]] ambacho ni “[[kilele]] cha roho yetu” na ambamo akili, kisha kupanda [[ngazi]] zote, “inafumba macho yake” na [[ujuzi]] unakuwa mamoja na [[upendo]].
Fransisko wa Asizi
Bonaventure; Cardinal Manning (1867). The Life of St. Francis of Assisi (from the Legenda Sancti Francisci) (1988 ed.). Rockford, Illinois: TAN Books & Publishers. ISBN 978-0-89555-343-0 Chesterton, Gilbert Keith (1924). St. Francis of Assisi (14 ed.). Garden City, New York: Image Books. Englebert, Omer (1951). The Lives of the Saints. New York: Barnes & Noble. Karrer, Otto, ed., St. Francis, The Little Flowers, Legends, and Lauds, trans. N. Wydenbruck, (London: Sheed and Ward, 1979) Robinson, Paschal (1913). "St. Francis of Assisi". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Friar Elias, Epistola Encyclica de Transitu Sancti Francisci, 1226. Pope Gregory IX, Bulla "Mira circa nos" for the canonization of St. Francis, 19 Julai 1228. Friar Tommaso da Celano: Vita Prima Sancti Francisci, 1228; Vita Secunda Sancti Francisci, 1246–1247; Tractatus de Miraculis Sancti Francisci, 1252–1253. Friar Julian of Speyer, Vita Sancti Francisci, 1232–1239. St. Bonaventure of Bagnoregio, Legenda Maior Sancti Francisci, 1260–1263. Ugolino da Montegiorgio, Actus Beati Francisci et sociorum eius, 1327–1342. Fioretti di San Francesco, the "Little Flowers of St.Francis", end of the 14thcentury: an anonymous Italian version of the Actus; the most popular of the sources, but very late and therefore not the best authority by any means. The Little Flowers of Saint Francis (Translated by Raphael Brown), Doubleday, 1998. ISBN 978-0-385-07544-2
Kitabu cha Danieli
Vilevile hawakubali matabiri yake kuwa za kinabii, kwa maana kitabu kinaonekana kimeandikwa na watu mbalimbali na nyakati mbalimbali hadi kikakamilika katika karne ya 2 K.K. kilipokusudiwa kutegemeza Wayahudi washike kama yeye msimamo katika dhuluma za mfalme Antioko Epifane zilizowakabili kama vinavyoeleza vitabu vya Wamakabayo.
Fransisko wa Asizi
1205 Fransisko aliondoka tena aende vitani kuikomboa nchi takatifu ya Yesu na kujipatia sifa na cheo, lakini kabla hajatoka mkoa wake akarudi Asizi kutokana na njozi na sauti aliyoisikia. Akaenda kuhiji Roma kwenye makaburi ya Mitume, ambapo anabadilishana nguo na fukara na kuanza kuombaomba. Katikati ya mwaka uongofu wake ulikuwa umekomaa: katika karamu ya mwisho aliyowaandalia wenzake alikuwa akifikiria kuoa bibi ufukara. Alipokutana ghafla na mtu mwenye ukoma akashuka kwenye farasi na baada ya kumsaidia pesa akambusu: ndio ushindi mkuu uliofanya kuanzia hapo kusiwe na kitu cha kumzuia. Karibu na mwisho wa mwaka akamsikia Yesu msalabani akimuambia, “Fransisko, nenda ukarekebishe Kanisa langu, kwa kuwa linataka kubomoka”: ndiyo kazi ya utawa atakaoanzisha, ingawa mwanzoni alielewa tofauti, kwamba arekebishe magofu ya kanisa aliposikia sauti hiyo.
Katerina wa Siena
Viongozi wa juu wa Kanisa, wakichukizwa na ushujaa wa mwanamke huyo asiye na elimu, walimuita mwaka 1374 huko Firenze mbele ya mkutano mkuu wa Wadominiko. Shirika lao lilitambua usahihi wa imani yake na kumkabidhi kwa uongozi wa kiroho wa Raimondo wa Capua (1330-1399) padri msomi na mnyenyekevu ambaye baadaye alikuwa wa kwanza kuandika maisha yake.
Bonaventura wa Bagnoregio
Katika msimamo huo na katika teolojia yake yote aliathiriwa sana na Fransisko aliyechanganyikiwa na Yesu na kuwaka moto kama Serafi, aina bora ya malaika kadiri ya Pseudo-Denis. Katika maandishi ya Msiria huyo wa karne VI Bonaventura alichota hasa wazo la kwamba, katika kumuelekea Mungu, mtu anaweza akafikia hatua ambapo akili haioni tena, ila upendo unakwenda mbele na kupenya fumbo la Mungu. Hilo linalingana kabisa na karama ya Kifransisko inayopita michakato ya akili kwa kumpenda Kristo msulubiwa.
Fransisko wa Asizi
Lakini kazi ya kuandika upya maisha rasmi ya Fransisko ilikabidhiwa tena kwa Thoma wa Celano, naye akaimaliza mwaka 1247. Kitabu hicho hakikukusudiwa kushika nafasi ya kile alichotangulia kukiandika, bali kukitimiliza kutokana na ushahidi wa wengi, hasa wenzi watatu, waliotuma kumbukumbu zao na za wenzao wa kwanza pamoja na barua kutoka Greccio (11 Agosti 1246). Kitabu cha pili cha Thoma kilisisitiza utakatifu wa Fransisko kama mkuu kuliko ule wa waanzilishi wengine wote, kwa hiyo ujana wake haukulaumiwa kama mara ya kwanza, Mt. Dominiko anaonyeshwa akimuinamia Fransisko n.k. Vimeongezwa: maneno ya Msulubiwa kwa Fransisko, njozi ya Papa Inosenti III kuhusu kazi yake ya kulitegemeza Kanisa n.k. Fransisko alizidi kulinganishwa na Kristo kama ilivyotarajiwa na wanashirika. Pamoja na hayo kitabu hicho kinatuletea kwa wingi habari za maadili yake, misemo yake na nia zake.
Vitabu vya Wafalme
Vitabu hivyo viwili vinapitia historia ya Israeli kuanzia mwaka 972 hadi 560 hivi K.K. vikionyesha mwenendo wa kila mfalme upande wa dini, hasa katika kutekeleza maneno ya Kumbukumbu la Torati, ya kwamba Mungu ni mmoja, hivyo hekalu lake liwe moja tu. Kwa kuwa wafalme wote wa kaskazini na karibu wale wote wa kusini walikwenda kinyume, vitabu hivyo vinaanza na ufalme imara na wa fahari ulioweza kumjengea Mungu hekalu la ajabu, kumbe vinaishia na hali mbaya na ya aibu kuliko ilivyokuwa kabla ya Musa, wafalme wakiwa wafungwa Babeli, Waisraeli wote uhamishoni na hekalu lenyewe magofu tu.
Almagesti
Almagesti ni jina la kitabu cha Klaudio Ptolemaio (100 - 170 BK) kinachoshika hitimisho ya elimu ya Wagiriki wa Kale kuhusu astronomia. Kilitungwa kwa Kigiriki na kuhifadhiwa kwa njia ya tafsiri kwa Kiarabu na baadaye kwa Kilatini ikawa msingi wa elimu yote kuhusu nyota kwa miaka 1,500 hadi karne ya 17 na wataalamu wote kati ya Wakristo wa Ulaya na Waislamu wa Mashariki ya Kati walifuata maelezo yake.
Danieli mfiadini
Kifodini cha Berardo wa Carbio na wenzake kilichotokea Moroko mwaka 1219 kilifanya Wafransisko wengi watamani kufuata nyayo zao kwa kuhubiri Injili kwa wasio Wakristo.
Dola la Roma
Katika karne ya 3 KK Waroma waliendelea kutwaa sehemu kubwa ya rasi ya Italia. Katika vita dhidi ya Pyrrho wa Epirus (eneo kati ya Albania na Ugiriki wa leo) miaka ya 280 KK - 275 KK Roma ilishinda mara ya kwanza dhidi ya jeshi lililotoka nje ya Italia. Vita hii ilisababisha ubwana wa Roma juu ya miji ya Kigiriki kusini mwa Italia ilipaswa kukubali ubwana wa Roma tangu 275 KK pia makabila ya milimani.
Ushindi huo ulisababisha ugomvi na Karthago iliyotawala pwani za Mediteranea pamoja na kisiwa kikubwa cha Sisilia. Hali ya vita ilianza tangu mwaka 264 KK kati ya Roma na watu wa Karthago ("Wafinisia" au "Wapuni" jinsi walivyoitwa na Waroma). Vita hii ya kwanza ilikwisha mwaka 241 KK na Karthago ilipaswa kuwaachia Waroma Sisilia yote. Katika vita hii Waroma waliendelea kushinda baharini pia, si kwenye nchi kavu tu.
Kitabu cha Mormoni
Jina la Mormoni linamtaja nabii na kiongozi wa kidini anayetambulishwa mle kama mhariri wa kitabu. Kitabu cha Mormoni kikatolewa mwaka 1830 na Mmarekani Joseph Smith, Mdogo aliyedai kuwa alitafsiri kitabu kutoka kwa mabamba ya dhahabu aliyopewa na malaika wa Mungu.
Historia ya Wokovu
Ufunuo ni kitabu pekee cha kinabii katika Agano Jipya; kilikamilika mwaka 95 hivi; lengo lake ni kuwaimarisha katika tumaini Wakristo waliozidi kudhulumiwa na serikali ya Roma. Kimejaa mafumbo kama kawaida ya mtindo wa kiapokaliptiko. Mtindo huo ni mgumu kueleweka kwa sababu mwandishi hakuweza kutamka wazi watesi watakaoangamizwa ni akina nani. Tena alipenda kusisitiza anatoboa siri za Mungu alizojaliwa kuzijua kwa njia za ajabu (njozi, malaika n.k.). Tunahitaji kutafsiri mifano mingi (vitu, viungo, rangi n.k.) na tarakimu (saba, kumi na mbili n.k.). Kwa ajili hiyo ni muhimu kujua maana zake katika Biblia (Ufunuo umejaa madondoo ya Agano la Kale: mistari 274 kwa 404!).
Historia ya Wokovu
Zamani Musa alidhaniwa kuwa mwandishi wa vitabu hivyo vyote. Siku hizi wataalamu wamethibitisha kuwa ndiye asili ya kiini cha sheria za Israeli, lakini vitabu hivyo viliandikwa katika kipindi kirefu hadi mwaka 400 hivi K.K. Ndiyo sababu katika sheria za vitabu hivyo yanaonekana mabadiliko mbalimbali yaliyofanyika karne hadi karne, k.mf. kuhusu Pasaka na umoja wa hekalu. Waliohusika na uandishi ni watu wengi wa Israeli Kaskazini na Kusini. Hasa yameainishwa mapokeo manne tofauti: J (yaliyoandikwa katika karne X K.K. kwa kumuita Mungu YHWH), E (ya karne IX K.K. yanayomuita Elohim), D (yanayotawala Kumbukumbu ya Torati: ni ya karne VII K.K.) na P (yaani ya kikuhani kwa kuwa yanajali sana ibada: ni ya karne VI K.K.). Hayo ya mwisho yalitumika kama fremu ya mapokeo hayo yote ili kuunganisha Torati nzima katika karne V K.K. Hivyo Torati inatunza matukio ya msingi na imani ya taifa la Israeli jinsi ilivyozidi kukomaa baada ya Musa.
Kingamwili
Maelezo ya kwanza ya kiafya ya kinga ambayo yalitokana na kiumbehai maalumu mwenye kusababisha ugonjwa huenda ni Kitab fi al-jadari wa-al-hasbah (Tasnifu juu ya Ndui na Surua, ilitafsiriwa 1848 [4] ) yaliyoandikwa na daktari wa Kiislamu Al-Razi katika karne ya 9. Katika tasnifu, Al Razi anaeleza wasilisho la kiafya la ndui na surua na anaendelea kuonyesha kwamba ufichuo kwa vikolezo hivi maalum kufikia kinga ya kudumu (ingawa si kutumia muda). [3] Hata hivyo, ni nadharia ya viini-maradhi ya ugonjwa ya Louis Pasteur iliyoiruhusu sayansi mpya ya elimu ya kingamaradhi kueleza jinsi ugonjwa unavyosababishwa na bakteria, na jinsi, kufuatia maambukizo, mwili wa binadamu unapata uwezo wa kupinga maambukizo zaidi. [1]
Historia ya Kanisa
Katika kipindi kilekile mawazo mapya yalienea duniani. Anguko la Bizanti mwaka 1453 lilisababisha wasomi wengi wa mashariki kukimbilia Ulaya Magharibi wakileta vitabu vyao. Wataalamu walianza kusoma tena vitabu vya Wagiriki na Waroma wa kale. Elimu ilisonga mbele. Hasa mijini shule ziliundwa.
Fransisko wa Asizi
Kama kumbukumbu ya kazi hiyo inabaki sanasana kanuni isiyothibitishwa, ambayo inashuhudia hatua iliyofikiwa mwaka 1221, na ambayo iliongoza utungaji wa kanuni ya kudumu. Kwa jumla katika ile isiyothibitishwa, sura 17 za kwanza ni za zamani kuliko zile zinazofuata. Sura ya mwisho (24) ni sala tu ambayo ilitungwa na Fransisko na kubandikwa kama nyongeza.
Bonaventura wa Bagnoregio
Dhidi ya upotoshaji huo, Bonaventura alisoma kwa makini maandishi yote ya abati huyo, na hatimaye akawafafanulia wanashirika wa Paris teolojia ya historia kwa usahihi. Mafundisho yake hayakutimia ila yalikusanywa na wasikilizaji katika kitabu “Hexaëmeron”, yaani ufafanuzi wa uumbaji kwa siku sita ambazo toka zamani zilitazamwa kumaanisha vipindi sita vya historia. 
Gentile wa Fabriano
Michoro yake maarufu zaidi inawahusu Yesu na Bikira Maria, nayo ni "Ibada ya Mamajusi" (1423) na "Kukimbilia Misri".
Ndugu Wadogo
Fransisko aliwazoesha wafuasi wake kuwa wazi kati yao, kuelezana habari za safari, kujishtaki kwa unyenyekevu na kuomba msamaha. Ndiyo asili ya “mkutano wa makosa” ambao uliagizwa na katiba (1260) mara moja kwa wiki, ukifuatwa na mkutano wa jumuia uliojadili masuala ya pamoja. Mpango wa mwanzilishi wa kuwatuma wafuasi wake ulimwenguni wawiliwawili uliendelea, ila kwa shabaha ya kulindana bila ya kuaminiana, badala ya kushuhudia umoja wa kidugu na kusaidiana. Malezi kwa jumla yalilenga zaidi maisha ya ndani kuliko kwenda ulimwenguni, jambo lililotarajiwa kuwa la nadra tu. Mipango ya kwanza kwa malezi iliratibiwa na katiba (1260). Walezi walisaidiwa na vitabu kadhaa, hasa “Kielelezo cha Nidhamu” cha Bernardo wa Besse (+1300 hivi) ambacho kinalenga nidhamu, adabu njema, usafi na taratibu za kimonaki kuliko mitindo ya Kifransisko. Baada ya kumaliza unovisi, watawa wapya waliendelea kulelewa walau miaka mitatu, ingawa kazi hiyo ilionekana mapema kuwa ngumu sana. Sehemu mbalimbali (hasa Wakonventuali) walianza kupokea watoto wadogo kama walivyofanya wamonaki.
Historia ya Kanisa
Bowden, John. Encyclopedia of Christianity (2005), 1406pp Carrington, Philip. The Early Christian Church (2 vol. 1957) ; ; Holt, Bradley P. Thirsty for God: A Brief History of Christian Spirituality (2nd ed. 2005) Johnson, Paul. History of Christianity (1979) ; Livingstone, E. A., ed. The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church (2nd ed. 2006) online at MacCulloch, Diarmaid. Christianity: The First Three Thousand Years (2010) McLeod, Hugh, and Werner Ustorf, eds. The Decline of Christendom in Western Europe, 1750-2000 (2003) 13 essays by scholars; McGuckin, John Anthony. The Orthodox Church: An Introduction to its History, Doctrine, and Spiritual Culture (2010), 480pp McGuckin, John Anthony. The Encyclopedia of Eastern Orthodox Christianity (2011), 872pp Stark, Rodney. The Rise of Christianity (1996) Tomkins, Stephen. A Short History of Christianity (2006)
Mtaguso wa Firenze
Vilevile tarehe 22 Novemba 1439 yalifikiwa makubaliano na Waorthodoksi wa Mashariki wa Armenia na tarehe 4 Februari 1440 yale na Wamisri.
Filomena wa Roma
Filomena wa Roma (10 Januari 291 - 10 Agosti 304) alikuwa bikira wa ukoo tawala wa Corfu (Ugiriki) ambaye alianza kuheshimika kama mtakatifu mfiadini baada ya masalia kupatikana mnamo Mei 1802 katika Mahandaki ya Priscilla, Roma, Italia. Paliandikwa "Pax Tecum Filumena" (yaani "Amani kwako, Filomena"). Kabla ya hapo hakujulikana, lakini baadaye heshima ya Wakatoliki na Waorthodoksi wengi kwake imestawi sana hadi leo sehemu nyingi za dunia ikisaidiwa na njozi na miujiza iliyotokea kwa kuomba sala zake.
Filioque
Baada ya ekumeni kustawi katika karne ya 20, idara husika ya Kanisa Katoliki huko Vatikano iliweka wazi mwaka 1995 kwamba, kama maneno ya Kigiriki "καὶ τοῦ Υἱοῦ" ("na kwa Mwana") yangeongezwa kwa "ἐκπορεύομαι" yangekuwa ya kizushi kweli lakini neno "Filioque" si la kizushi likiongezwa kwa neno la Kilatini "procedit" kwa kuwa hilo si sawa na "ἐκπόρευμαι" 
Mapinduzi ya Viwandani
Kulikuwa na vitabu walivyovichapisha vilivyoelezea kuhusu teknolojia. Kamusi elezo kama vile "Lexicon Technicum" (1704) ya Harris na "Cyclopaedia" ya Daktari Abraham Rees (1802-1819) zina vitu vingi vya maana. "Cyclopaedia" inayo idadi kubwa ya taarifa kuhusu sayansi na teknolojia ya nusu ya kwanza ya Mapinduzi ya Viwandani, zinazoambatana na picha nzuri za kuchongwa. Vyanzo toka nchi geni kama vile "Descriptions des Arts et Métiers" na "Encyclopédie" ya Diderot zilielezea mbinu za kigeni zikitumia picha kwenye vijisahani vya kuchongwa.
Fransisko wa Asizi
Barua kwa Mt. Antoni iliandikwa baada ya kanuni kuthibitishwa, yaani mwaka 1224 au 1225. Hiyo mistari michache yenye sura ya kisheria ilikuwa jibu rasmi kwa ombi la kuruhusiwa awafundishe teolojia Ndugu Wadogo. Labda Antoni mwenyewe aliombwa afanye kazi hiyo akiwa msomi wa kwanza katika shirika. Kwa vyovyote hakupenda kuleta jambo jipya utawani pasipo ruhusa ya mzee wake. Huyo akimjibu aliheshimu elimu yake kwa kumuita “Askofu wangu”, halafu akamkubalia akitambua ni hatua isiyoepukika, lakini akaweka sharti lilelile linalohusu kazi yoyote, yaani kwamba roho ya sala na ibada isizimishwe nayo.
Historia ya Wokovu
Barua hiyo iliandikwa na Paulo akiwa Efeso. Tofauti na zile kwa Wathesalonike, hii ni kali sana kwa kuwa Paulo aliiandika (mwaka 54 hivi) mara baada ya kusikia kwa mshangao na huzuni kwamba wanafunzi wake wa mkoa wa Galatia wanataka kupotoshwa na Wakristo wengine wanaosisitiza haja ya kushika Torati ili kupata wokovu. Ili kumpinga Paulo na mafundisho yake kuhusu neema, wazushi hao walikanusha pia mamlaka yake kama mtume, eti, hajawahi kumuona Yesu, na anarahisisha masharti ya dini ili ajipatie wafuasi na heshima.
Historia ya teolojia
Baadaye Tertuliani (155 hivi - 230 hivi), Hipoliti wa Roma (hadi 235), Origen (182 hivi - 251 hivi), Sipriani mfiadini (hadi 258). Mzushi aliyefuatwa na wengi zaidi wakati huo ni Arios (256-336).
Baada ya Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325) kufikia uamuzi muhimu kuhusu mabishano yaliyotangulia, walizidi kujitokeza wanateolojia bora: Atanasi wa Aleksandria (298-373), Mababu wa Kapadokia (hasa Basili Mkuu, Gregori wa Nazianzo na Gregori wa Nisa mwishoni mwa karne ya 4), Ambrosi (340 hivi -397), Yohane Krisostomo (347-407), Jeromu (347 hivi - 420), Agostino wa Hippo (354-430), Sirili wa Aleksandria (376-444), Leo Mkuu (400 hivi - 461) na Gregori Mkuu (540 hivi - 604).
Kipimajoto
Ugunduzi wa kipimajoto umechangiwa na Galileo, ingawa aina ya kipimajoto kilichozibwa hakikuwepo mpaka mwaka 1650. Vipimajoto vya kisasa vinavyotumia spiriti na zebaki viliundwa na mjerumani Gabriel Fahrenheit ambaye pia alipendekeza kipimio cha jotoridi, kilichoitwa kwa jina lake - Fahrenheit, ambapo 32o F ni jotoridi la kuganda kwa maji na 212o F ni jotoridi la kuchemka kwa maji katika mkandamizo wa hewa wa kawaida. Vipimio vingi vilipendekezwa tangu muda wake. Katika kipimio cha centigrade au celsius, kilichobuniwa na mnajimu wa kiswideni Anders Celsius, ndicho kinachotumika sana dunia. Katika kipimio hiki maji huganda katika 0o C na huchemka katika 100o C.
Raphael
Baldassare Castiglione, (1514-1515) Guidobaldo wa Montefeltro, Palazzo degli Uffizi huko Firenze Papa Julius II, (1511-1512) Kardinali Tommaso Inghirami (1515-1516) Mt. Sebastiano Maria na mtoto Yesu Maria na mtoto Yesu (mnamo 1507) Kristo (1507) Agnolo Doni, (1506), Firenze Maddalena Doni, (1506) Mwanamke aliyeitwa "La Muta", Galleria Nazionale delle Marche mjini Urbino La Fornarina (1518-1520) Msalaba (1507) Warembo watatu (1504-1505) Mt. George akipigana na joka (1505) Plato, (1509) Francesco Maria della Rovere (1514), (Czartoryski Museum), Kraków (Polandi)
Hati ya Damasi
Baadaye Mtaguso wa Firenze (1442) na Mtaguso wa Trento (1546) ilivitambua rasmi kuwa sehemu za Biblia kamili kwa Kanisa Katoliki.
Damietta
Wakati mji wa Damietta ulipozungukwa na kukaliwa na Frisia katika vita vya kidini vya mwaka 1219, Francis wa Asisi alifika katika mji huo, na kufanya mazungumzo ya amani na kiongozi wa kiislamu wa eneo hilo. Mwezi Oktoba mwaka 1218. Viongozi mbalimbali walifika katika eneo hilo, ikiwa ni pamoja na wanaharakati wa kiingereza kama vile Ranulf of Chester, Saer of Winchester na William Aubigny Odonel Aubigny, Robert Fitz Walter, John Lacy wa Chester, William Harcourt na Oliver aliyekuwa mtoto wa nje ya ndoa wa King John. Mwaka 1221, wapiganaji hawa wa vita vya kidini walijaribu kuingia katika mjiwa Cairo lakini walishindwa kutoka na kupata upinzani mkali kutoka kwa waislamu.
Ceres (sayari kibete)
Ilivumbuliwa 1 Januari 1801 na Giuseppe Piazzi aliyeiona kama sayari kamili. Piazzi aliteua jina lake kutokana na mungu wa Kiroma wa kike Ceres aliyehusika na mambo ya ustawi wa mimea hasa ya kilimo, mavuno na upendo wa kimama. 
Katika mwendo wa karne ya 19 magimba mengi mengine yalivumbuliwa hasa katika ukanda kati ya Mrihi na Mshtarii kwa hiyo wanaastronomia walipatana kutumia majina kama asteroidi au pia planetoidi kwa ajili ya magimba yale madogo. Kwa ajili asteroidi hizi ilikuwa kawaida kuweka namba mbele ya jina lenyewe na Ceres iliyokuwa asteroidi ya kwanza iliyovumbuliwa ilipata namba "1" hivyo jina lake likawa "1 Ceres".
Fransisko wa Asizi
Ngano za Wenzi Watatu – Kumbukumbu ya maisha ya Mtakatifu Fransisko wa Asizi ilivyoandikwa na Ndugu Leo, Rufino na Angelo – tafsiri ya Ndugu Wafransisko Wakapuchini – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1987 Fioretti – Visimulizi Kuhusu Mtakatifu Fransisko wa Asizi – tafsiri ya Rikardo Maria, U.N.W.A. n.k. – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1996 – ISBN 9976-63-468-4 V. TURETTA, Mt. Fransisko wa Asizi – tafsiri ya Ndugu Wafransisko Wakapuchini – ed. Santuario Porziuncola – Assisi 1990 G. NIKOLAI, Ndugu Fransisko wa Asizi – Katuni zilizotolewa na Ndugu Wafransisko wa Tanzania – Dar es Salaam 1982
Fransisko wa Asizi
Sala nyingine ya pekee aliitunga si kwa Kilatini, bali kwa lugha yake mwenyewe akiweza hivyo kutokeza kwa urahisi mkubwa zaidi yale aliyokuwanayo moyoni. Ni Utenzi wa Viumbe Vyote, shairi la kwanza la Kiitalia, ambalo alilitunga baada ya usiku wa mateso na majaribu ya kukatisha tamaa mnamo Aprili au Mei 1225, ambapo mwishoni aliahidiwa na Mungu uzima wa milele. Katika furaha isiyoelezeka ya kuwa na hakika hiyo akiwa bado duniani, Fransisko alianza kumsifu Mungu kwa viumbe vyake ambavyo yeye kuliko watakatifu wote alijaliwa kuona vinavyohusiana na Muumba. Tusisahau hali ya afya yake wakati huo, ambapo hakuweza kuona kitu wala kuvumilia mwanga, ila alikumbuka kwa shukrani mazuri yote aliyoyaona hasa katika bonde la Spoleto, ambalo alisema hajaona mahali pazuri zaidi.
Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Chini ya Inosenti III, na zaidi chini ya Papa Honori III (1216-1227), hasa kwa juhudi za Kardinali Ugolino, Kanisa lilikusudia kulipa tapo la toba umoja na muundo fulani, pamoja na kulikinga dhidi ya uzushi. Hivyo lilitunga kanuni maalumu (1221) kwa kuchota mengi katika Azimio la Wahumiliati lililokubaliwa mwaka 1201. Kanuni hiyo mpya iliitwa Kumbukumbu ya Azimio (Memoriale Propositi) ikarekebishwa 1228. Hiyo ni sheria hasa yenye namba 39. Ya kwanza inahusu uduni wa mavazi; halafu kuna katazo la kuhudhuria karamu, tamasha na michezo; agizo la kufunga chakula mara moja au mbili kwa wiki; la kusali Masifu kama makleri au Baba Yetu kadhaa; la kupokea ekaristi kwenye Noeli, Pasaka na Pentekoste; la kulipa zaka; la kutotumia silaha na kutokula kiapo kwa kawaida; la kufanya familia nzima iishi Kikristo; la kukutana mara moja kwa mwezi kwa Misa, mafundisho na mchango kwa ndugu na wengineo wenye shida; la mtumishi kutembelea ndugu wagonjwa kila wiki; la kushiriki mazishi ya ndugu na kuwaombea; la kuandika wasia mapema ili kuzuia ugomvi; la kupatana kidugu; la kuungama kila mwezi. Kati ya masharti ya kumpokea ndugu mpya, lipo la kutokuwa na madeni, uadui na uzushi; pia mwanamke awe na ruhusa ya mume. Baada ya mwaka wa jaribio, anayefaa aweke ahadi kwa maisha yote asiweze kuacha jamaa tena isipokuwa kwa kuingia shirikani. Pia kuna taratibu za kusamehe na za kufukuza ndugu. Hatimaye kuna maelezo ya kuwa kuvunja kanuni si dhambi, ingawa kunastahili adhabu. Kwa jumla hakuna mambo ya pekee ya Kifransisko.
Ukristo
Albright, William F. From the Stone Age to Christianity. Alexander, T. Desmond. New Dictionary of Biblical Theology. Bahnsen, Greg. . Ball, Bryan; Johnsson, William (ed.). The Essential Jesus. Pacific Press (2002). ISBN 0-8163-1929-4. Barrett, David; Kurian, Tom and others. (ed.). World Christian Encyclopedia. Oxford University Press (2001). Barry, John F. One Faith, One Lord: A Study of Basic Catholic Belief. William H. Sadlier (2001). ISBN 0-8215-2207-8 Benton, John. Is Christianity True? Darlington, Eng.: Evangelical Press (1988). ISBN 0-85234-260-8 Bettenson, Henry (ed.). Documents of the Christian Church. Oxford University Press (1943). Bokenkotter, Thomas. A Concise History of the Catholic Church . Doubleday (2004). ISBN 0-385-50584-1 Bruce, F.F. The Canon of Scripture. Chambers, Mortimer; Crew, Herlihy, Rabb, Woloch. The Western Experience. Volume II: The Early Modern Period. Alfred A. Knopf (1974). ISBN 0-394-31734-3. Coffey, John. Persecution and Toleration in Protestant England 1558–1689. Pearson Education (2000). Cross, F. L.; Livingstone, E. A. (ed.). The Oxford Dictionary of the Christian Church. Oxford University Press (1997). ISBN 0-19-211655-X. Deppermann, Klaus. Melchior Hoffman: Social Unrest and Apocalyptic Vision in the Age of Reformation. ISBN 0-567-08654-2. Dilasser, Maurice. The Symbols of the Church. Collegeville, MN: Liturgical Press (1999). ISBN 0-8146-2538-X Duffy, Eamon. Saints and Sinners, a History of the Popes. Yale University Press (1997). ISBN 0-300-07332-1 Elwell, Walter A.; Comfort, Philip Wesley. Tyndale Bible Dictionary, Tyndale House Publishers (2001). ISBN 0-8423-7089-7. Esler, Philip F. The Early Christian World. Routledge (2004). Farrar, F.W. . Macmillan, London/New York (1904). Ferguson, Sinclair; Wright, David, eds. New Dictionary of Theology. consulting ed. Packer, James. Leicester: Inter-Varsity Press (1988). ISBN 0-85110-636-6 Foutz, Scott. Martin Luther and Scripture. Fowler, Jeaneane D. World Religions: An Introduction for Students, Sussex Academic Press (1997). ISBN 1-898723-48-6. Fuller, Reginald H. The Foundations of New Testament Christology Scribners (1965). ISBN 0-684-15532-X. Froehle, Bryan; Gautier, Mary, Global Catholicism, Portrait of a World Church, Orbis books; Center for Applied Research in the Apostolate, Georgetown University (2003) ISBN=1-57075-375-X Funk, Robert. The Acts of Jesus: What Did Jesus Really Do?. Polebridge Press (1998). ISBN 0-06-062978-9. Glenny, W. Edward. Typology: A Summary Of The Present Evangelical Discussion. Gonzalez, Justo L. The Story of Christianity: The Early Church to the Dawn of the Reformation, Harper Collins Publishers, New York (1984). Hanegraaff, Hank. Resurrection: The Capstone in the Arch of Christianity. Thomas Nelson (2000). ISBN 0-8499-1643-7. Harnack, Adolf von. (1894). Hickman, Hoyt L. and others. Handbook of the Christian Year. Abingdon Press (1986). ISBN 0-687-16575-X Hinnells, John R. The Routledge Companion to the Study of Religion (2005). Hitchcock, Susan Tyler. Geography of Religion. National Geographic Society (2004) ISBN 0-7922-7313-3 Kelly, J.N.D. Early Christian Doctrines. Kelly, J.N.D. The Athanasian Creed. Harper & Row, New York (1964). Kirsch, Jonathan. God Against the Gods. Kreeft, Peter. Catholic Christianity. Ignatius Press (2001) ISBN 0-89870-798-6 Letham, Robert. The Holy Trinity in Scripture, History, Theology, and Worship. P & R Publishing (2005). ISBN 0-87552-000-6. Lorenzen, Thorwald. Resurrection, Discipleship, Justice: Affirming the Resurrection Jesus Christ Today. Smyth & Helwys (2003). ISBN 1-57312-399-4. McLaughlin, R. Emmet, Caspar Schwenckfeld, reluctant radical: his life to 1540, New Haven: Yale University Press (1986). ISBN 0-300-03367-2. MacCulloch, Diarmaid, The Reformation: A History. Viking Adult (2004). MacCulloch, Diarmaid, A History of Christianity: The First Three Thousand Years. London, Allen Lane. 2009. ISBN 978-0-7139-9869-6 Marber, Peter. Money Changes Everything: How Global Prosperity Is Reshaping Our Needs, Values and Lifestyles. FT Press (2003). ISBN 0-13-065480-9 Marthaler, Berard. Introducing the Catechism of the Catholic Church, Traditional Themes and Contemporary Issues. Paulist Press (1994). ISBN 0-8091-3495-0 Mathison, Keith. The Shape of Sola Scriptura (2001). McClintock, John, Cyclopaedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature. Harper &Brothers, original from Harvard University (1889) McGrath, Alister E. Christianity: An Introduction. Blackwell Publishing (2006). ISBN 1-4051-0899-1. McGrath, Alister E. Historical Theology. McManners, John. Oxford Illustrated History of Christianity. Oxford University Press (1990). ISBN 0-19-822928-3. Meconi, David Vincent. "Pagan Monotheism in Late Antiquity", in: Journal of Early Christian Studies. Metzger, Bruce M., Michael Coogan (ed.). Oxford Companion to the Bible. Oxford University Press (1993). ISBN 0-19-504645-5. Mullin, Robert Bruce. A short world history of Christianity. Westminster John Knox Press (2008). Norman, Edward. The Roman Catholic Church, An Illustrated History. University of California (2007) ISBN 978-0-520-25251-6 Olson, Roger E., The Mosaic of Christian Belief. InterVarsity Press (2002). ISBN 978-0-8308-2695-7. Orlandis, Jose, A Short History of the Catholic Church. Scepter Publishers (1993) ISBN 1-85182-125-2 Ott, Ludwig. Grundriß der Dogmatik. Herder, Freiburg (1965). Otten, Herman J. Baal or God? Liberalism or Christianity, Fantasy vs. Truth: Beliefs and Practices of the Churches of the World Today.... Second ed. New Haven, Mo.: Lutheran News, 1988. Pelikan, Jaroslav; Hotchkiss, Valerie (ed.) Creeds and Confessions of Faith in the Christian Tradition. Yale University Press (2003). ISBN 0-300-09389-6. Putnam, Robert D. Democracies in Flux: The Evolution of Social Capital in Contemporary Society. Oxford University Press (2002). Riley-Smith, Jonathan. The Oxford History of the Crusades. New York: Oxford University Press, (1999). Robinson, George. Essential Judaism: A Complete Guide to Beliefs, Customs and Rituals. New York: Pocket Books (2000). Schama, Simon . A History of Britain. Hyperion (2000). ISBN 0-7868-6675-6. Servetus, Michael. Restoration of Christianity. Lewiston, New York: Edwin Mellen Press (2007). Simon, Edith. Great Ages of Man: The Reformation. Time-Life Books (1966). ISBN 0-662-27820-8. Smith, J.Z. (1998). Spitz, Lewis. The Protestant Reformation. Concordia Publishing House (2003). ISBN 0-570-03320-9. Sproul, R.C. Knowing Scripture. Spurgeon, Charles. . Sykes, Stephen; Booty, John; Knight, Jonathan. The Study of Anglicanism. Augsburg Fortress Publishers (1998). ISBN 0-8006-3151-X. Ustorf, Werner. "A missiological postscript", in: McLeod, Hugh; Ustorf, Werner (ed.). The Decline of Christendom in Western Europe, 1750–2000. Cambridge University Press (2003). Walsh, Chad. Campus Gods on Trial. Rev. and enl. ed. New York: Macmillan Co., 1962, t.p.1964. xiv, [4], 154 p. Woodhead, Linda. An Introduction to Christianity.
Historia ya Ufaransa
Duby, Georges. France in the Middle Ages 987–1460: From Hugh Capet to Joan of Arc (1993), survey by a leader of the Annales School Bloch, Marc. Feudal Society: Vol 1: The Growth and Ties of Dependence (1989); Feudal Society: Vol 2: Social Classes and Political Organisation(1989) Bloch, Marc. French Rural History an Essay on Its Basic Characteristics (1972) Le Roy Ladurie, Emmanuel. Montaillou: Cathars and Catholics in a French Village, 1294–1324 (1978) Le Roy Ladurie, Emmanuel. The Peasants of Languedoc (1966; English translation 1974) Potter, David. France in the Later Middle Ages 1200–1500, (2003)
Odoriko wa Pordenone
Huko Padua, mnamo Mei 1330 alisimulia safari zake kwa mwandishi Wiliamu wa Solagna. Kitabu cha Kilatini na tafsiri zake mbalimbali vilienea haraka Ulaya. Hadi leo kuna nakala 73 zilizoandikwa kwa mikono.
Lumen Gentium
Ni kwamba mtaguso wa kwanza wa Vatikano (1869-1870) ulifundisha sana kuhusu papa lakini haukupata nafasi ya kutoa hati juu ya maaskofu iliyopangwa itafuata: hiyo ni kwa sababu mtaguso ulisambaratika jeshi la Italia lilipoteka Roma tarehe 20 Septemba 1870. 
Homer
Demetrius Chalcondyles editio princeps, Florence, 1488 the Aldine editions (1504 and 1517) Th. Ridel, Strasbourg, c. 1572, 1588 and 1592. Wolf (Halle, 1794–1795; Leipzig, 1804 1807) Spitzner (Gotha, 1832–1836) Bekker (Berlin, 1843; Bonn, 1858) La Roche (Odyssey, 1867–1868; Iliad, 1873–1876, both at Leipzig) Ludwich (Odyssey, Leipzig, 1889–1891; Iliad, 2 vols., 1901 and 1907) W. Leaf (Iliad, London, 1886–1888; 2nd ed. 1900-1902) William Walter Merry and James Riddell (Odyssey i–xii., 2nd ed., Oxford, 1886) Monro (Odyssey xiii.–xxiv. with appendices, Oxford, 1901) Monro and Allen (Iliad), and Allen (Odyssey, 1908, Oxford). D.B. Monro and T.W. Allen 1917-1920, Homeri Opera (5 volumes: Iliad = 3rd edition, Odyssey = 2nd edition), Oxford. ISBN 0-19-814528-4, ISBN 0-19-814529-2, ISBN 0-19-814531-4, ISBN 0-19-814532-2, ISBN 0-19-814534-9 H. van Thiel 1991, Homeri Odyssea, Hildesheim. ISBN 3-487-09458-4, 1996, Homeri Ilias, Hildesheim. ISBN 3-487-09459-2 M.L. West 1998–2000, Homeri Ilias (2 volumes), Munich/Leipzig. ISBN 3-598-71431-9, ISBN 3-598-71435-1 P. von der Mühll 1993, Homeri Odyssea, Munich/Leipzig. ISBN 3-598-71432-7
Kreshensi wa Iesi
Alipokufa Aimoni wa Faversham (1244), mvutano ndani ya shirika la Ndugu Wadogo ulijitokeza kwa nguvu. Mtumishi mkuu aliyechaguliwa, Kreshensi wa Iesi akiona kwamba Fransisko wa Asizi alitazamwa bado na wote kuwa kielelezo cha wadogo, aliagiza mapema zikusanywe habari zote juu yake, halafu akamuagiza Thoma wa Celano aandike upya maisha ya mwanzilishi. Mkusanyo huo unaitwa "Assisi Compilation" au kwa majina mengine.. 
Alberto Mkuu
Mwaka 1270 alimuandikia Thoma, aliyekuwa Paris, ili kumsaidia dhidi ya hoja za Sigieri wa Brabante na wafuasi wa Averroe. Ilikuwa kitabu cha pili dhidi ya huyo mwanafalsafa Mwarabu (cha kwanza kiliandikwa mwaka 1256 kwa jina "De Unitate Intellectus Contra Averroem"). 
Ndugu Wadogo
Matukio mengine ya nje yaliyochangia ni: vita vya miaka mia (1339-1453) katika sehemu kubwa ya Ulaya; tauni (1348-1350) iliyoua thuluthi mbili za wanashirika (matokeo yake waliobaki walikusanyika katika konventi kubwa zenye hali nzuri zaidi kiuchumi, walipunguza utume na kupokea miito bila ya kuichuja); farakano la Kanisa la Magharibi (1378-1418) lililoleta fujo na utovu wa nidhamu; hatimaye kufifia kwa tunu bora za karne za kati. Upande wa ufukara uamuzi wa Yohane XXII wa kulinganisha Ndugu Wadogo na mashirika mengine ulisababisha hao wasimamie mali na kutumia pesa (hata za binafsi) kinyume cha kanuni. Kilele cha fujo kikawa miaka ya farakano la Magharibi, ambapo kwa wakati mmoja kulikuwa na Watumishi wakuu wawili au watatu, kila mmojawao akimfuata Papa wa Roma, au yule wa Avinyoni au hatimaye yule wa Pisa. Hata hivyo baadhi yao waliongoza vizuri na kuchangia amani ya Kanisa hadi ulipopatikana umoja wake na wa shirika mwaka 1418.
Ukristo barani Afrika
Teolojia yake kuhusu Utatu inaendeleza ile ya mapokeo na kuathiri Kanisa lote la Magharibi. Augustino anaweka wazi kuwa Nafsi tatu ni sawa lakini hazichanganyikani; tena anajaribu kuufafanua Utatu kwa kutumia saikolojia (mfano wa kumbukumbu, akili na utashi). Kitabu muhimu zaidi kuhusu Utatu (kwa Kilatini kinaitwa “De Trinitate”) alikiandika miaka 399-420. Kilichukua muda mrefu kwa kuwa alisimamisha uandishi wake miaka minane “kwa sababu ni kigumu mno na nadhani wachache tu wanaweza kukielewa; basi kuna haraka zaidi ya kuwa na vitabu vingine tunavyotumaini vitafaidisha wengi”.
Ufugaji
Saltini Antonio, Storia delle scienze agrarie, 4 vols, Bologna 1984-89, ISBN 88-206-2412-5, ISBN 88-206-2413-3, ISBN 88-206-2414-1, ISBN 88-206-2414 -- X Juliet Clutton Brock, The Walking Larder. Patterns ya domestication, pastoralism and predation, Unwin Hyman, London 1988 Juliet Clutton Brock, ' Horse power: a history of the horse and donkey in human societies, National history Museum publications, London 1992 Fleming G., Guzzoni M., Storia cronologica delle epizoozie dal 1409 Av. Cristo Sino al 1800, in Gazzetta Medico-veterinaria, I-II, Milano 1871-72 Hall S, Clutton Brock Juliet, Two Hundred Years of British farm livestock, Natural History Museum Publications, London 1988 Janick Jules, Noller Carl H., Rhykerd Charles Yale, The Cycles of Plant and Animal Nutrition, in Food and Agriculture, Scientific American Books, San Francisco 1976 Manger Louis N., A History of the Life Sciences, M. Dekker, New York, Basel 2002
Fibonacci
Fibonacci (mnamo 1175 - 1250) alikuwa mtaalamu wa hisabati kutoka nchini Italia. Anakumbukwa kama mwanahisabati muhimu zaidi wa Ulaya wakati ya zama za kati.
Historia ya Kanisa
Teolojia yake kuhusu Utatu inaendeleza ile ya mapokeo na kuathiri Kanisa lote la Magharibi. Augustino anaweka wazi kuwa Nafsi tatu ni sawa lakini hazichanganyikani; tena anajaribu kuufafanua Utatu kwa kutumia saikolojia (mfano wa kumbukumbu, akili na utashi). Kitabu muhimu zaidi kuhusu Utatu (kwa Kilatini kinaitwa “De Trinitate”) alikiandika miaka 399-420. Kilichukua muda mrefu kwa kuwa alisimamisha uandishi wake miaka minane “kwa sababu ni kigumu mno na nadhani wachache tu wanaweza kukielewa; basi kuna haraka zaidi ya kuwa na vitabu vingine tunavyotumaini vitafaidisha wengi”.
Bikira Maria
Dogma ilitangazwa mwaka [[431]] kwenye [[Mtaguso wa Efeso]] uliomuita “Mzazi wa Mungu”, ukisema Maria anastahili kuitwa hivyo kwa sababu Mwana wa milele wa Mungu, ambaye ni Mungu sawa na Baba, alifanyika mtu toka kwake. Akiwa mja mzito alishangiliwa: “Umebarikiwa wewe katika wanawake, naye mzao wa tumbo lako amebarikiwa. Limenitokeaje neno hili, hata mama wa Bwana wangu anijilie mimi?” (Lk 1:42-43). Ungamo hilo la Elizabeti likakamilishwa na [[Mtume Thoma]] aliyemuambia Yesu mfufuka: “Bwana wangu na Mungu wangu!” (Yoh 20:28).
Ndugu Wadogo
Baada ya kujipatia hivyo msimamo wa kudumu, Wakonventuali wakazaa mwenye heri 1 na watakatifu 2 waliong’aa mmoja hasa upande wa sala, mwingine upande wa utume: Yosefu wa Copertino (+1663) na Fransisko Antonio Fasani (+1742), wote mapadri. Pia shirika liliendelea kusifiwa upande wa elimudini likaona mtawa wake mwingine kuwa Papa Klementi XIV (1769-1774) ambaye naye alilipendelea sana, k.mf. kwa kuwahamisha Waoservanti wote wa Ufaransa chini ya Wakonventuali. Kwa mara nyingine upendeleo huo ukazaa chuki ya wengine ilivyojitokeza kisha kufa kwake.
Vitabu vya hekima
Kitabu cha Hekima kinakisiwa kuwa cha mwisho kuandikwa kabla ya Yesu kwa kuwa kilitungwa miaka 50 tu K.K. huko Misri katika lugha na utamaduni wa Kiyunani. Kina mpango mzuri sana na kutoa jibu wazi kuhusu suala la haki ya Mungu kwa waadilifu na waovu, kikifundisha uzima wa milele (2:23-3:10) hata kuliko kilivyowahi kufanya kitabu cha Danieli (12:1-4).
Ndugu Wadogo
Nusu ya pili ya karne XIX na nusu ya kwanza ya karne XX juhudi za Ndugu Wadogo zilizaa vyama vingi vya kitume. Kati ya vile vilivyoenea zaidi tukumbuke kile cha Mashujaa wa Imakulata (1917) cha Maximiliani Maria Kolbe, na kile cha Makundi ya Sala cha Pio wa Pietrelcina. Baadaye Ndugu Wadogo wengi wakaja kupendelea matapo mapya ya kiroho, yaliyoanzishwa na walei, wakajihusisha nayo kuliko walivyojihusisha na shirika lao, hata kusababisha swali: je, kwao ni muhimu zaidi kuwa wanashirika au kufuata tapo fulani?
Thoma wa Celano
Kitabu cha kwanza aliagizwa na Papa Gregori IX mwaka 1228 wakati wa kumtangaza Fransisko kuwa mtakatifu. Cha pili aliagizwa na Kreshensi wa Iesi, mkuu wa shirika kati ya miaka 1244 na 1247. Cha tatu kinahusu miujiza ya Fransisko na kiliagizwa na mkuu mpya wa shirika Yohane wa Parma kati ya 1254 na 1257. 