Je kuna matunda ambazo zaweza tumika kama dawa?
Ndizi
Maua ya ndizi katika maeneo mengi yamekuwa yakitumika kama mapambo na wakati mweingine huliwa yakiwa mabichi au baada ya kupikwa. Shina la mgomba kwa jamii za watu hasa wa huko Asia, hupikwa na kuliwa. Maji maji yanayopatikana hutumika pia kutibu magonjwa ya figo na moyo.
Ndizi
Hata hivyo, ndizi zinabakia kuwa miongoni mwa matunda matamu sana.
Mazao
Mazao muhimu yasiyo ya chakula ni pamoja na maua ya kilimo, maua ya mimea na mazao ya viwanda. Mazao ya kilimo cha maua ni pamoja na mimea inayotumiwa kwa mazao mengine (k.m. miti ya matunda). Mazao ya viwanda yanazalishwa kwa ajili ya nguo, mafuta (mazao ya nishati, mafuta ya mwani), au dawa (mimea ya dawa).
Kaswende
Chaguo la kwanza kwa matibabu ya kaswende isiyo na tatizo bado tu ni dosi kimoja ya shindano kwa misulipenisilini G au dosi moja ya dawa ya kumezaazithromycin.[26]Doksiklini na tetrasaiklini ni chaguo mbadala; hata hivyo, hazitumiki kwa akina mama wajawazito. Pingamizi kwa antibiotikiimetokezea kwa baadhi ya maajenti, ikiwa ni pamoja na makrolidi, klindamisini, na rifampini.[5] seftriaksoni, sephalosporini-za tokeo la tatu antibiotiki, zinaweza kufanya kazi kama penisilini kulingana na matibabu.[4]
Alkoholi
Matumizi ya alkoholi inayojulikana hasa ni yale ya ethanoli katika vinywaji. Uchumi wa kisasa hutumia aina nyingi za alkoholi mbalimbali kama madawa katika utengezaji wa vitu mbalimbali. Alkohili zina matumizi kama fueli au madawa ya kuyeyusha na kusafisha. Madawa ya tiba hutengenezwa mara nyingi kwa kutumia alkoholi inayoyeyusha dutu katika mimea au mizizi inayotumika kwa kutibu watu. 
Alikoholi zinazotumiwa mara nyingi ni methanoli (au alkoholi methili) na ethanoli (au alkoholi ethili). Zina muundo ufuatao:
Udhibiti wa saratani
Matibabu kwa kingamaradhi yanayohusu seli ambapo seli Asili za Kuua za wagonjwa (NK) na T-Limfositi za sitotoksi (CTL) hutumiwa yamekuwa yakitumiwa katika Ujapani tangu mwaka wa 1990. Seli za NK na CTL kimsingi huua seli za kansa wakati zimekuwa. Matibabu haya hupeanwa pamoja na aina zingine za matibabu kama vile upasuaji, matibabu kwa njia ya eksirei au tibakemo na hujulikana kama (AIET)[7][8]
Amra (tunda)
Huko Thailand matunda haya huitwa makok (kwa Kithai: มะกอก) na hutumiwa kama "som tam", kama kiungo. Majani machache, ambayo huwa na uchungu mdogo na uchachu, wakati mwingine hutumiwa ghafi pamoja na aina fulani za "nam phrik" (pilipili ya Thai). Pia hutumiwa na unga wa chili huko Bangladesh ambapo matunda hujulikana kama আমড়া (Amṛa).
Dawa za mfadhaiko
Aina nyingi za dawamfadhaiko zinazofanana na asili huchelewa kuanza utekelezaji kwa (kati ya wiki 2-6) na kwa kawaida hutolewa kwa muda wa wakati wowote kati ya miezi hadi miaka. Licha ya jina hilo, dawamfadhaiko mara nyingi hutumika kwa njia ya ubishi, na katika muktadha wa upungufu wa ushahidi unaotegemea majaribio kusaidia dalili zao, matumizi ya dawa kutibu maradhi mengine bali na yale yaliyokusudiwa awali, kama vile hali ya wasiwasi, ugonjwa wa akili ambapo mtu huwa na kiwango cha juu cha tamaa au shauku, matatizo ya kula, maumivu sugu, na baadhi ya hali zinazotatiza urazini wa upatanisho wa homoni kama vile hedhi chungu. Zikiwa peke yao au pamoja na kinza msukosuko (kwa mfano Tegretoli au Depakote), dawa hizi zinaweza kutumika kutibu upungufu makini wa kupepesuka (ADHD) na matumizi mabaya ya dawa kwa kushughulikia mfadhaiko msingi. Pia, dawamfadhaiko zimetumika wakati mwingine kutibu kukoroma na vipandauso.
Maji ya matunda
Maji ya matunda (au sharubati kwa neno lenye asili ya Kiarabu; pia: juisi kwa neno la mkopo kutoka Kiingereza "juice" ambalo lilitokana na maneno ya Kifaransa cha Kale "jus, juis, jouis" yaliyomaanisha maji yanayopatikana kwa kuchemsha mimea ya dawa.) ni kinywaji kinachotokana na matunda ya mimea na mboga kinachotengenezwa kwa kusindika matunda ya aina moja au mchanganyiko wa matunda mengi au mboga. 
Mboga
Majani mengine huliwa bichi kama ni laini sana na ladha inapendeza yanaitwa saladi. Mchanganyiko wa nyanya, vitunguu na pilipili ni kachumbari. Saladi na kachumbari huongezwa mara nyingi mafuta, chumvi na asidi ya limau au siki kwa ladha.
Kokain
Tangu mwaka 1860 wanakemia wameweza kuondoa dawa tupu kutoka majani kama unga. Kutokana na matumizi ya tiba watu walianza kuonja dawa na kutambua uwezo wake wa kusababisha ndoto na hali ya kujisikia raha. Ilionekana baadaye ya kwamba kokain ina tabia kama madawa mengine ya kulevya ya kuwa watu huzoea haraka kiasi cha kutawaliwa na dawa: hawawezi kuiacha (uraibu).
Kuvu
Kuvu mbalimbali zimetumiwa kwa kutoa madawa ya kutibu magonjwa. Dawa la penicillin linapatikana kutoka kwa kuvu pamoja madawa mengine ya kiuavija (antibiotic). Zinatoa pia madawa ya kuzuia mbu.
Utegemezi wa dawa za kulevya
Utegemezi wa dawa za kulevya ni ugonjwa sugu lakini unaotibika. Hubainika kwa utashi wa kimazoea wa dawa za kulevya, utafutaji dawa, na matumizi ambayo huendelezwa hata licha ya madhara yake makubwa. Kwa watu wengi, matumizi ya dawa za kulevya hugeuka sugu, na kurejelea matumizi huwezekana hata baada ya muda mrefu wa kuacha. Kama ugonjwa sugu, unaorejearejea, kulevya kunaweza kuhitaji matibabu endelevu ili kuongeza vipindi baina ya urejeleaji na upunguzaji athari yake. Kupitia kwa matibabu yanayoambatana na mahitaji ya mtu binafsi, watu wanaotegemea dawa za kulevya wanaweza kupona na kuishi maisha bora. Lengo kuu la matibabu ya kulevya ni kumwezesha mtu binafsi kufikia kuacha ambako kutadumu, lakini malengo ya muda mfupi ni kupunguza matumizi mabaya ya kileo, kuboresha uwezo wa kutenda kazi wa mgonjwa na kupunguza matatizo ya kimatibabu na kijamii ya utumiaji mbaya na utegemeaji wa dawa za kulevya. Sawa na watu wenye ugonjwa wa kisukari au ugonjwa wa moyo, watu wanaotibiwa kwa utegemeaji wa dawa za kulevya huhitaji mabadiliko ya tabia ili kuzingatia maisha yanayolenga afya bora zaidi.[45]
Ugonjwa wa Alzheimer
Ingawa sababu za hatari za moyo na mishipa, kama vile haipakolesterolemia , shinikizo la damu ugonjwa wa kisukari, na uvutaji sigara, zinahusishwa na hatari kubwa zaidi na mwanzo na mkondo wa Alzeima,statini, ambayo ni madawa ya kupunguza kolestroli, hayajakuwa na ufanisi katika kuzuia au kuboresha mkondo wa ugonjwa huo. Vipengele vya vyakula vya Mediterenia, ambayo ni pamoja na matunda na mboga, mikate, unga wa ngano na nyinginezo, mafuta, samaki, na mvinyo mwekundu, vyote kwa kibinafsi au kwa pamoja vinaweza kupunguza hatari au mkondo wa ugonjwa huo wa Alzeima. Athari yake ya manufaa kwa moyo na mishipa imependekezwa kama utaratibu wa utekelezaji. Kuna ushahidi mdogo kwamba kutumia pombe kwa wastani , hasa mvinyo mwekundu, kunahusiana na hatari ya chini ya Alzeima.
Kitoweo
Pengine neno hilo linatumika kama kisawe cha mboga.
Mchikichi
Mchikichi ("Elaeis guineensis") ni kati ya miti iliyo muhimu zaidi kiuchumi. Matunda yake huleta mawese ambayo hutumika sana kama mafuta ya kupikia, kwa ajili ya madawa mbalimbali na siku hizi pia kama diseli.
Mng'ong'o
Mti huu haukuzwi kwa kawaida wala haukatwi ila huachwa porini kwa ajili ya matunda yake. Nyama ya matunda huliwa na kokwa mbichi zake pia. Matunda yanaweza kuchachuliwa ili kutengeneza pombe na hiyo inaweza kukenekwa ili kupata pombe kali (k.m. Amarula). 
Miraa
Miraa ni majani na vitawi ya mrungi, mti ulio na asili ya Pembe ya Afrika na Rasi ya Uarabuni inayojulikana pia kwa jina lake la Kiarabu Khat (قات, Catha edulis). Majani changa ya miraa hutafuniwa na kutumika kama kichochezi cha mwili na akili. Shirika la Afya Duniani (WHO) limeiweka miraa kwenye kundi la madawa ya kulevya.
Kupooza kwa ubongo
KU unaweza kuzuiliwa kiasi kupitia kuchanja mama na juhudi za kuzuia majereha ya kichwa kwa watoto kama vile kupitia usalama ulioboreshwa. hakuna tiba kwa KU; hata hivyo, matibabu ya kudhibiti, matumizi ya dawa, na upasuaji inaweza kusaidia watu. Hii inaweza kujumuisha tiba ya kunyoosha viungo na tiba ya matatizo ya kuzungumza. Matumizi ya dawa kama vile diazepam, baklofeni, and botulinamu inaweza kusaidia kupumzisha misuli. Upasuaji unaweza kujumuisha kurefusha misuli na kukata iliyozidi neva. Kwa kawaida vifaa vya nje na teknolojia zingine za usaidizi ni za maana. Baadhi ya watoto wana maisha inayokabiribiana na ya watu wakubwa na matibabu bora. While dawa mbadalahutumika kila wakati hakuna ushahidi wa kusaidia matumizi yao.[1]
Nyasi
Aina kadhaa za nyasi hutoa mbegu zinazoliwa na watu kama nafaka; nyasi hizo za nafaka kama vile mahindi, mpunga au ngano ni kati ya vyakula vya msingi vya binadamu duniani kote. Asilimia 70 ya mimea yote inayopandwa ni nyasi.. Aina nyingine za nyasi hutumika pia kama dawa za aina mbalimbali kwa binadamu na viungo vya chakula au vinywaji kama chai.
Mitishamba
Mitishamba hutumika katika dini nyingi - kama vile katika manemane ya Ukristo na ubani ambayo ilitumika kuheshima wafalme. (Commiphora myrrha), mzizi wa ague (Aletris farinosa) (Boswellia spp)) na katika Anglo-Saxon pagan Nine Herbs Charm. Watamil huabudu Mwarobaini unaoitwa Vempu (Kitamil: வேம்பு). Katika Uhindi aina ya Basil iitwayo Tulsi au Basil Takatifu huabudiwa kama mungu mke kwa thamani yake ya dawa tangu nyakati za Vedic. Wahindu wengi wana mmea wa Tulsi mbele ya nyumba zao. Waumini wa imani ya Rastafari na imani mbalimbali nchini India kuchukulia bangi kuwa mmea takatifu uliopewa mtu na mungu
Ukambi
Hakuna matibabu maalum ya ukambi. Hata hivyo, utunzaji wa kimsaada unaweza kuboresha matokeo.[4] Hii inaweza kujumuisha kuwapa wagonjwa mmumunyo wa chumvi-maji za kunywa (viowevu vyenye utamu na chumvi), vyakula vyenye afya na dawa ya kupunguza homa.[4][5] Antibiotiki zinaweza kutumika ikiwa maambukizi ya bakteria kama vile ya numonia yatatokea. Nyongeza ya Vitamini A hupendekezwa katika nchi zinazoendelea.[4]
Papai
Wanawake huko Uhindi, Pakistani na Sri Lanka walitumia sana papai kama njia ya kuzuia mimba na hata kutoa mimba wanawake waliokuwa utumwaniai pia walionekana sana wakitumia sana papai ili kuzuia wasishike mimba na kuwazaa watoto wao utumwani imegundulika hatambegu za papai nazo huweza kusababisha kuondoa uwezo wa kuzaa kwa wanaume.
Wanyama wa nyumbani
1. Mifugo kama vile ng'ombe na mbuzi hutupatia maziwa ambayo hutusaidia kupata protini ambayo husaidia mwili kukua na pia huulinda mwili dhidi ya magonjwa. 2. Mifugo pia hutupatia nyama, ambayo hutupata protini ambayo husaidia mwili kukua na pia kulinda mwili dhidi ya magonjwa. 3. Mifugo hutupatia pesa kwa kuuza nyama, maziwa, ngozi, kwato, mbolea na hata wanyama wenyewe. 4. Ngozi ya mifugo hutumika kutengenezea vitu kama vile ngoma, viatu, mikanda, nguo. Vitu vinavyotengenezwa kwa kutumia ngozi ni imara na pia hudumu kwa muda mrefu. 5. Kwato za wanyama hawa hutumika kutengenezea vyombo kama sahani,vibakuli, na kadhalika. 6. Mavi ya wanyama hutumika kama mbolea ambayo huwezesha mazao kukua haraka na kustawi vizuri. 7. Wanyama pia hutumika kwa matibabu (therapy). Wagonjwa wanahitaji wanyama katika matibabu yao hupewa ruhusa maalum kusafiri na kuishi na wanyama ata sehemu ambazo wanyama hawakubaliwi.[1]
Mahindi
mahindi pia yana wezsakutunmiwa yakiwa hayajaiva, wakati yamekomaa lakini bado ni laini. Katika hali hii huweza kuchemshwa ili kuwa na ladha nzuri, na kula punje zake kutoka kwenye gunzi. Wakati mwingine mbegu hizo kisha kuchemshwa hupukuchuliwa na kuchanganywa na mboga majani nyingine kama vile saladi wakati wa kuandaa chakula. Pia huweza kupikwa na vykula vingine kutoa mchanganyiko wa makande, purée, tamales, pamonhas, curau, keki, n.k. mahindi aina ya Sweet Corn huwa na ladha nzuri sababu ya kiasikikubwa cha sukari na wanga mpaka kuweza kuliwa yakiwa katika hali ya ubuchi.
Mlonge
Mti wa mlonge pia umegundulika kuwa ndio mti wenye maajabu zaidi duniani hasa baada ya kufanyiwa utafiti na wanasayansi wa Uingereza. Mti huu una uwezo wa kutibu magonjwa zaidi ya 100 kama vile vidonda vya tumbo, malaria, homa ya matumbo, maambukizo ya mfumo wa mkojo na magonjwa mengine. Mti huu pia umeonekana kuwa na protini nyingi kuliko inayopatikana katika nyama, maziwa, samaki pamoja na maharagwe. Pia mti huu una virutubisho vya Omega-3 ambavyo havipatikani katika maziwa na nyama hivyo kuwa ndio mti wa ajabu zaidi duniani.
Maziwa ya mama
maziwa ya matiti imetumika kama dawa nyumbani kwa maradhi madogo, kama vile kiwambo, kuumwa na wadudu na miiba, ugonjwa wa ngozi wa kuwasiliana, na majeraha ya kuambukizwa, majeraha ya kuchoma. maziwa ya matiti pia imetumiwa kwa matumizi mengine kuongeza mfumo wa kinga wa watu wajonjwa ambao wana gasitoroentriritisi homa, homa ya baridi, niumonia n.k. kwa sababu ya sifa zake za kukinga maradhi. Hata hivyo, maziwa yasiwahi kuonwa au kufasiriwa kama "tiba kamilifu." Baadhi ya wataalamu wa matibabu wanaamini kwamba maziwa yanaweza Sukutua apopotosisi katika aina fulani za seli za kansa, hata hivyo, utafiti na ushahidi zaidi unahitajika katika sehemu hii ya matibabu ya kansa.[31]
Kipandauso
[[Triptani]], kama vile [[sumatriptan]], ni dawa bora ya kutibu maumivu na kichefuchefu hadi asilimia 75 ya watu. Dawa hizi hupendekezwa kutumika mwanzoni kwa watu wenye maumivu ya wastani hadi makali au kwa watu wenye dalili hafifu zisizotibika kwa vitoa maumivu vya kawaida. Njia za kutumia dawa hizi ni pamoja na kumeza, kudungia, [[kunyunyisia puani]], na kumumunya. Kwa jumla, triptani zote zinaonekana kuwa bora huku zikiwa na madhara sawa. Hata hivyo, watu binafsi wanaweza kuafikiana na dawa maalum. Madhara mengi huwa si makal, kama vile wekundu usoni; ingawa, visa vichache vya [[iskemia ya miokadiumu]] vimeripotiwa. Hivyo basi dawa hizi hazipendekezwi kwa watu wenye magonjwa ya [[mfumo wa moyo na mishipa]]. Kwa historia, dawa hizi hazipendekezwi kwa watu wenye kipandauso cha basila, ingawa hakuna ushahidi maalum wa hatari unaothibitisha tahadhari hii. Dawa hizi hazipelekei uraibu wowote lakini zinaweza kusababisha maumivu ya kichwa yanayohusiana na matumizi ya dawa kupita kiasi hasa zikitumiwa kwa zaidi ya siku 10 kwa mwezi.
Mtango
Mtango ("Cucumis sativus") ni mmea mtambaa wa familia Cucurbitaceae. Matunda yake, yaitwayo matango, hutumika sana katika saladi duniani kote.
Korosho
Korosho pia hupatikana mara nyingi kwenye mapishi ya thai na China, huliwa nzimanzima na kusagwa na kuliwa kama unga hasa kama kiungo. Huko Malaysia majani huliwa mabichi kama saladi na Brazili korosho hupatikana kwa wingi mno. Maeneo yote wageni hupata kununua korosho zikiuzwa barabarani kwenye paketi ndogo ambazo zimefungwa ndani yake na chumvi kiasi.
Limau
Limau ni tunda, mti mdogo ambao daima kijani, cirtrus limon, asili yake asia na pia ni jina la mmea wake. Tunda la limao hutumiwa kwa makusudi ya mapishi na mengine ysiyo ya mapishi hasa kwa majimaji yaje, japo nyama zake na pia maganda yake hutumika hasa wakati wa kupika na kuoka. Majimaji ya limao ni asilimia 5 asidi sitriki aside ya matunda jamii ya machungwa) ambayo hulipa limao radha ya uchachu, na ph ya 2 mpaka 3, hii hufanya kujipatia aside ya gharama nafuu kwa ajili ya mafunzo ya kielimu. Kutokana na radha yake ya uchachu, vinywaji vingi na peremende vilivyokolezwa na radha ya limao vinapatikana.
Utegemezi wa dawa za kulevya
Matibabu na mitazamo kuhusu utegemeaji kwa vileo hutofautiana sana kati ya nchi mbalimbali. Huko Marekani na nchi zinazoendelea, lengo la matibabu kwa utegemezi wa dawa za kulevya kwa ujumla ni kusidia kuacha dawa zote za kulevya. Licha ya kuwa halisi, mpango huu kwa hakika sio rahisi kutimiza. Nchi nyinginezo, hasa za Ulaya, zinaonelea kuwa malengo ya matibabu ya utegemezi wa dawa za kulevya ni mpana zaidi, kwani malengo ya matibabu hujumuisha upunguzaji matumizi kwa kiasi kwamba matumizi ya dawa za kulevya yasiweze tena kuhitilafiana na shughuli za kawaida kama vile kazi na majukumu ya familia, kumgeuza mtumiaji kutoka njia hatari zaidi za kutumia dawa za kulevya kama vile kudunga kwa sindano hadi kwa njia salama kama vile kumeza kwa mdomo, kupunguza uhalifu unaotekelezwa na watumiaji wa dawa za kulevya na matibabu ya hali nyinginezo za komobidi kama vile UKIMWI, hepatiti na matatizo ya afya ya akili Matokeo ya aina hii yanaweza kupatikana bila kuondoa kabisa matumizi ya dawa . Mipango ya matibabu ya dawa za kulevya kule Ulaya mara nyingi huripoti matokeo mazuri zaidi kuliko ile ya Marekani kwa sababu vigezo vya kupima mafanikio imejikita katika utendaji kuliko misingi ya kuacha.[46][47][48] Waungaji mkono mipango inayolenga kuacha kabisa matumizi ya dawa za kulevya kwa jumla hushikilia kwamba kuwezesha matumizi zaidi ya dawa humaanisha tu muda mrefu wa matumizi ya dawa na ongezeko la hatari na matatizo ya kulevya.[49]
Amra (tunda)
Juisi ya matunda hutumiwa kama dawa ya homa na dawa ya kuongeza ukojoaji. Mizizi inajulikana kwa kupunguza homa huko Ivory Coast, wakati mwingine hutumiwa na majani ya "Ximenia", "Premna hispida", "Ficus" sp., hupikwa, kuchemshwa kwa maji, na kunyweka, au kutumika kama losheni au kuogea . Gome hutumiwa kama dawa ya kuhara na matumizi ya ukoma. Mchemsho wa gome hutumiwa kutibu kikohozi , na kutuliza kupitia kutapika. Gome kavu iliyokatwa hutumika kama kuvaa kwa jeraha la kutahiriwa. Gome ina kiasi fulani cha tanini. Mchanganyiko wa majani ni dawa ya kawaida ya kikohozi au kutumika kama dawa ya kuhara ,homa na kuvimbiwa. Mchemsho wa jani hutumiwa kutibu kisonono. Majani yenye ya Vitex kwiinata na avisenoidi ya Teminalia, hutumiwa huko Ivory Coast kwa majeraha mapya kuzuia kuvimba. Majani haya yote hutumiwa kutibu ukoma. Ikichanganywa na limao huuwa minyoo kwa watoto. Huweza kusagwa kupata juisi. Kutolewa kwa majani twangwa hutumiwa kama dawa ya jicho , hutibu watoto wenye matatizo ya tumbo.
Wapare
Kabla ya kuingia kwa tiba za magharibi Wapare walikuwa wakiamini tiba za mitishamba kwa kutibu magonjwa mbalimbali kama kirumu, kirutu n.k. Ipo miti maarufu kama mwori ambayo ilitumika. Mchango wa dawa za mitishamba kwa watoto na watu wazima ulionesha mafanikio tangu zamani na hata sasa.
Mmenyuko wa mzio
Dawa za antihistamines huongezwa licha ya epinephrine. Dawa hizi zilidhaniwa kufanya kazi vyema kwa misingi fikira za kidhahania, lakini kuna ushahidi haba kuwa matumizi ya antihistamines kwa hakika ni madhubuti kwa kutibu anaphylaxis. Uchunguzi wa Cochrane wa mwaka 2007 haukupata manufaa yoyote ya kuzipendekeza. [29] Dawa za antihistimines haziaminiki kuwa na athari ya kuleta majimaji au mkazo wa ghafla kwenye mkondo-ewa.[10] Kuna uwezekano kidogo wa corticosteroids kuleta mabadiliko kwa mtu ambaye ana tatizo la anaphylaxis sasa. Zinaweza kutumiwa kwa matumaini ya kupunguza uwezekano wa kupata biphasic anaphylaxis, lakini uwezo wao wa kuzuia kupata maradhi ya anaphylaxis siku zijazo haujulikani.[23] Dawa ya Salbutamol inayopeanwa kwa kutumia kifaa cha kusaidia kupumua (nebulizer) yaweza kuwa madhubuti wakati epinephrine haileti nafuu ya dalili za mkazo wa mishipa ya mkondo-ewa.[10] Methylene blue imewahi kutumiwa kwa wale wasiopata nafuu kutokana na matibabu ya mwanzo kwa sababu hulainisha misuli-laini.[10]
Dawa za mfadhaiko
Vizuizi vya MAO vinaweza kuleta mjibizo wa shinikozo la damu wenye uweo wa kusababisha mauti vikichukuliwa pamoja na vyakula vyenye kiasi cha juu cha tairamini, kama vile jibini iliyokomaa, nyama zilizohifadhiwa au zinduo za hamira. Aidha, matukio ya mijibizo inayosababisha mauti yametokea kwa madawa yaliyoagizwa na daktari na yale yaliyouzwa na wafamasia. Wagonjwa wanaotibiwa na dawa zenye vizuizi vya MAO hufuatiliwa kwa karibu na madaktari waliowapa maagizo, ambao hutakiwa kutoa ushauri kabla ya kutumia madawa yanayoagizwa na wafamasia katika maduka ya dawa. Wagonjwa hao pia ni lazima wawajulishe wafanyakazi wa chumba cha matibabu ya dharura na waweke habari kuwahusu pamoja na vitambulisho vyao vinavyoonyesha kuwa wanatumia vizuizi vya MAO. Baadhi ya madaktari wanapendekeza matumizi ya vishikizo cha utambulishaji cha matibabu. Ingawa mijibizo hii inaweza kusababisha mauti, idadi ya vifo vinavyotokana na mwingiliano na maswala ya lishe yanaweza kulinganishwa na dawa zinazouzwa katika maduka ya dawa.
Mtini
Kilimo matumizi, mtini hulimwa kwa ajili ya matunda yake yanayoliwa kwanzia sehemu za asili za Mediteranea, Irani na kaskazini mwa Uhindi. Pia hupatikana maeneo haya hasa huko Marekani, Mexiko, Chili, Australia na Afrika Kusini. Matini hupatikana pia kwenye maeneo ya joto, kama Hansari, na huchumwa mara mbili au tatu kwa mwaka. Tunda hili limekuwa chakula kwa watu wengi kwa miaka zaidi ya elfu na liliaminika kuwa vina virutubisho. Tini inayoliwa ni miongoni mwa mimea ya mwanzo kabisa na binadamu kwaajili yakula kwa mabaki tisa ya tini yanayoonyesha yalikuwepo 9400-9200 KK. Pengine hata mawazo ya kilimo ndio yalikuwa ndo yanaanza wakati huo na husemwa kwamba mimea mingi kama vile ngano, shairi nk.
Utegemezi wa dawa za kulevya
Nchi nyingi zina sheria ambazo huleta dawa mbalimbali na-vidonge vifananavyo na dawa za kulevya chini ya udhibiti wa mifumo ya leseni. Kwa kawaida sheria hii hushughulikia aina fulani au zote za opiati, amfetamini, canabinoidi, kokeni, vitulizi, halusinojeni na aina nyingi za dawa sintheti za kisasa zaidi. uzalishaji usio halali, usambazaji au umuliki ni kosa la jinai.
Afyuni
Utomvu wa mpopi ni majimaji meupe yanayoganda haraka hewani kuwa dutu yenye rangi ya kahawia-nyeusi inayofanana na mpira. Katika hali hii huitwa afyuni bichi na ilitumiwa tangu kale kama dawa ya kutuliza maumivu likawezesha waganga wa Wahindi, Wachina na Waroma wa Kale kutekeleza upasuaji wa watu. Pamoja na matumizi hayo ilijulikana pia kama dawa la kulevya lakini hii ilikuwa matumizi ya pembeni tu hadi karne ya 15 BK.
Kipandauso
[[Picha:Butterbur.jpg|thumb|160px|[[Dawa ya Petasites|Petasites hybridus]] inayotolewa kwenye mizizi ya mti wa (butterbur) imedhibitishwa kuwa bora kwa kuzuia kipandauso.]]
[[Akupancha]] ni matibabu bora ya kipandauso. Matumizi ya akupancha "halisi" siyo bora kuliko matumizi ya akupancha "bandia". Hata hivyo, aina zote zimegunduliwa kuwa bora kuliko utunzanji kidesturi, kwani zinaandamana na mathara machache zaidi kuliko matumizi ya dawa ya profilaktiki. Tibamwili, tibamaungo, kupapasa na kupumzika huwa bora sawa na matumizi ya dawa ya [[propranolol]] au [[topiramate]] kwa kuzuia maumivu ya kichwa yanayohusiana na kipandauso; hata hivyo mbinu iliyotumika kwa utafiti huu ina walakini. Kuna ushahidi ulio na tashwishi wa ubora wa: [[magnisiamu]], [[enzaimu pacha Q10]], [[riboflavin]], [[Vitamini B12|vitamini B(12)]], and [[feverfew|Fever-few]], ingawa majaribio mwafaka yanafaa kufanywa ili kuthibitisha matokeo haya ya mwanzo.Matumizi ya [[butterbur]] yamethibitiwa kuwa bora kati ya matibabu mbadala.
Mmoyomoyo
Mimoyomoyo, miharita au mimwaka ni miti ya jenasi "Sapindus" katika familia Sapindaceae ambayo matunda yake, inayoitwa moyomoyo, hutumika kwa kutengeneza aina ya sabuni. Uziduzi wa matunda hutumika kwa kulevya samaki au kuua konokono wa maji ambao wanaambukiza kichocho. Jenasi hii ni jenasi-mfano ya Sapindaceae.
Nanasi
Nanasi ni aina ya matunda yaliyo na mifano ya miiba pia hutoa maji matamu yanayotumika kutengenezea juisi. Linatokana na mnanasi ("Ananas comosus").
Libido
Kuna vyakula pia vinavyoongeza libido kama vile ndizi, tini na parachichi. Matunda hayo hujulikana kama mkuyati (kwa Kiingereza aphrodisiacs)[5]. Mimea mingine mikuyati ni kama vile Muyohimbi (Pausinystalia yohimbe) wa Afrika Magharibi, Mkombelo (Mondia whytei) kutoka sehemu tofauti za Afrika[6] na Muashwagandha kutoka Uhindi (Withania somnifera).[7]
Mawese
Kuna aina mbili za mawese; mawese hasa hutolewa na nyama ya tunda, ina rangi nyekundu na vitamini nyingi. Inatumika kama mafuta ya kupikia ama moja kwa moja ikitolewa na wakulima wenyewe na kuonyesha rangi nyekundu. Kama mawese inatengenezwa kibiashara kiwandani rangi inaondolewa kwa njia ya kusafisha mafuta kwenye vichujio. Baada ya kusafishwa huwekwa kwenye makopo au chupa na kuuzwa madukani au kupelekwa nje. Mafuta haya yanatumika pia viwandani kwa kutengeneza majarini, sabuni, mishumaa, mafuta ya kupakaa mwilini na aina mbalimbali ya madawa na urembaji. 
Mafua ya kawaida
Wakati kuna matibabu mengi mbadala inayotumika kwa homa, kuna upungufu wa ushahidi wa kisayansi wa kuunga mkono matumizi ya matibabu zaidi. Kufikia mwaka 2010, hakuna ushahidi wa kutosha wa kupendekeza kwa au dhidi ya aidha asali au umwagiliaji kwa pua. Virutubisho vya zinki vinaweza kupunguza ukali na muda wa dalili wakati itamezwa ndani ya masaa 24&nbsp ya mwanzo wao. Athari za vitamini C kwa homa, wakati inafanyiwa utafiti sana, inakatisha tamaa. Ushahidi kuhusu manufaa ya echinacea haiendani. Aina tofauti ya virutubisho vya echinacea inaweza kutofautiana katika utendaji wao.
Oti
Matumizi yake kwa binadamu ni katika uji, muesli, mkate na keki. Hutazamiwa kama chakula cha kujenga afya kutokana na wanga, vitamini na proteini ndaniy ake.
Pombe dhuluma
Tiba kwa Utumiaji Mbaya wa Pombe inatofautiana, lakini kuna mipango kadhaa zinazotumika kutoka kwa uzuiaji hadi vituo maalumu kulingana na umri na jinsia vya Marekebisho . Mara nyingi kuna unyanyasaji wa kimwili unao husiana na ulevi. Mipango ya matibabu kwa vikundi inayojumuisha wanawake pekee, kwa mfano, inaweza kusaidia kutatua masuala yanayozunguka wanaume waathirika. Vituo vya urekebishaji vinapendekezwa kwa kuondoa kemikali kwani kunaweza kuwa na madhara makubwa ya kimwili, pamoja na mauti, isipotibiwa vyema.
Msalvia (mmea)
Msalvia (ujulikanao pia kama Salvia divinorum, sage of the diviners, ska maría pastora, seer's sage, yerba de la pastora ama kwa kifupi salvia) ni mmea ambao utumizi wa majani yake kwa njia ya kutafuna, kuvuta kama sigara au kupika kama chai unasababisha namna ya ulevi.[1] Majani ya mmea huu yana vidonge aina ya opioindi zinazosababisha ukumbusho-wazimu (hallucination).[2] Kwa vile mmea huu haujifanyiwa utafiti kwa kina, madhara yake na usalama wa matumizi yake kwa muda mrefu bado haujathibitishwa.
Takwimu
Kwa mfano, inawezekana kukusanya habari juu ya tiba ya ugonjwa kwa kutumia dawa fulani. Inawezekana kuuliza ndugu na majirani watakaosema kama wamesikia nafuu baada ya kutumia dawa hii au nyingine. Mara nyingi maoni yatatofautiana. Kwa kukusanya habari za watu wengi wanaotumia dawa mbalimbali inawezekana kupata picha ni dawa gani yenye uwezo zaidi.
Utoaji mimba
Kihistoria, idadi ya mimea inayosadikika kuna na uwezo wa kutoa mimba zimetumika katika utabibu wa asili: tansia, penniroyali, kohoshi mweusi, na silifiamu iliyopo sasa. Matumizi ya mitishamba kwa namna fulani yanaweza kusababisha hata madhara yaletayo kifo, kama vile kushindwa kwa viungo mbalimbali vya mwili, na hazipendekezwi na daktari. 
Mitishamba
Orodha ya mimea itumikayo kama dawa Chama cha Mitishamba cha Kimataifa Orodha ya dawa na manukato
Gastroenteritis
Matibabu ya msingi ya gastroenteritis katika bote watoto na watu ni kuweka maji. Hii ni ikiwezekana mafanikio kwa tiba ya mdomo ya kuweka maji, ingawa utoaji katika mishipa kutakiwa kama kunangazi ilipungua fahamu kama maji mwilini ni kali. Mdomo badala tiba bidhaa kufanywa na wanga tata(i.e. yaani wale alifanya kutoka ngano au mchele)inaweza kuwa ni bora kuliko wale makao juu ya sukari. Vinywaji hasa yulu katika sukari, kama vile vinywaji baridi  na juisi matunda, si ilipendekeza kwa watoto chini ya miaka umri 5 kama wanaweza "kuongeza" kuharisha. Maji wazi inaweza kutumika kama maalum zaidi na ufanisi ORT maandalizi ni hapayo au si mazuri. A  tube nasogastric inaweza kutumika kwa watoto wadogo kusimamia maji maji kama ya kuhalalisha.
Mazao
Mazao mengi ni vyakula kama nafaka, mboga, au matunda. Mazao mengine ni ya dawa, kama vile kwinini, au nyuzi kama vile pamba, au vifaa vingine kama vile mpira au mbao. 
Ukimwi
Matukio makuu huhusishwa na ajenti inayotumika.[136] Baadhi ya visa vinavyotokea mara nyingi hujumuisha: sindromu ya lipodistofi, dislipidemia na kisukari tamu hasa pamoja na vizuizi vya protisi.[3] Dalili zingine zinazotokea mara nyingi hujumuisha: kuhara,[136][137] na ongezeko la hatari ya ugonjwa wa moyo na mishipa.[138] Hata hivyo, athari kali huwa katika matibabu mapya yaliyopendekezwa.[8] Gharama huenda ikawa tatizo kwani baadhi ya dawa huwa ghali[139]. Hata hivyo, hadi mwaka wa 2010, 47% ya watu waliohitaji dawa hizo walikuwa wakizitumia katika nchi zinazostawi na za mapato ya wastani[125] Dawa fulani zinaweza kuhusishwa na ulemavu wa kuzaliwa hivyo hazifai kutumiwa na wanawake wanaopanga kupata watoto.[8]
Nondo (mdudu)
Takriban nondo wapevu wote hawali, lakina kadhaa hula mbochi. Viwavi vya spishi nyingi vinakula mimea ya mazao. Kwa kawaida wakulima hutumia dawa za kikemikali kuua viwavi hivi. Lakini siku hizi vimekuwa sugu dhidi ya dawa hizi. Kwa hivyo ni bora kutumia dawa za kibiolojia, kama "Bt" au virusi au kuvu viuawadudu.
Mboga
Mboga ni sehemu za mimea zinazopikwa na kuliwa kama chakula cha kibinadamu. Kwa kawaida tunda, jozi, mbegu au nafaka hazihesabiwi kati ya mboga. 
Dawa ya meno
Badala ya dawa ya meno vinaweza kutumika chumvi na magadi. 
Tunda
Matunda ni sehemu ya mimea kama miti au vichaka vyenye mbegu ndani yake. 
Mmenyuko wa mzio
Dawa zozote zinaweza kusababisha mmenyuko kali ya mzio. Madawa ya kawaida ni β-lactam viuasumu (kama penisilini) ikifuatiwa na aspirini na NSAID.[3][16] Kama mtu ana mzio kwa NSAID moja kwa kawaida anaweza kutumia moja tofauti bila kuchochea mmenyuko kali ya mzio.[16] Vyanzo vingine vya mmenyuko kali ya mzio vya kawaida ni pamoja na tibakemikali, chanjo, protamini (inapatikana katika manii), na matibabu ya dawa inayotengenezwa kutoka kwa mboga.[5][16] Baadhi ya matibabu ya dawa, ikiwa ni pamoja na vancomycin, morphine, na madawa inayotumika kuboresha picha za eksirei (mawakala ya kutofautisha miali), husababisha mmenyuko kali ya mzio kwa kuharibu chembe fulani katika tishu, kuzisababisha kwa kutolewa histamini (mast cell degranulation).[10]
Ndimu
Katika mapishi ndimu huthaminiwa kwa yote , ladha yake ya asidi na harufu yake ya kukoza ni viungo maalumu sana kwa vyakula vya Meksiko, Vietnamu, Thailandi na kusini mashariki mwa Marekani. Zaidi hata majani ya mmea wa ndimu hutumika kwenye mapishi hasa katika nchi za Asia. Majani ya mmea huu hutumika kama dawa pia katika maeneo mengi hasa kusini na mashariki mwa Asia .
Kidonda cha duodenamu
Lishe haichangii sana katika kusababisha au kuzuia vidonda. Matibabu hujumuisha kutovuta sigara, kutotumiaNSAIDs, kutokunywa pombe, na dawa za kupunguza asidi ya tumbo. Kwa kawaida dawa inayotumika kupunguza asidi kwa kawaida ni proton pump inhibitor (PPI) au H2 blocker huku matibabu ya wiki nne yakipendekezwa hapo mwanzo. Vidonda vinavyosababishwa na "filori H." hutibiwa kwa mchanganyiko wa dawa kama vile amoxicillin, clarithromycin, naPPI. Ukinzani wa antibiotikinti unazidi kuongezeka na hivyo matibabu yanaweza kutosaidia kila wakati. Vidonda vinavyovuja damu vinaweza kutibiwa kwa endoskopi, kwa upasuaji wa wazi unaotumika tu kwa kawaida pale ambapo haijafaulu.
Malaria
Shirika la Afya Duniani (WHO) kwa sasa linashauri matumizi ya aina 12 tofauti za viuadudu katika operesheni za kunyunyiza. Hizi ni pamoja na matumizi ya DDT na msururu wa vibadala (kama vile pyrethroids Permethrin na deltamethrin), ili kupambana na malaria katika maeneo ambapo mbu wamekuwa sugu kwa DDT ili kupunguza kasi ya mabadiliko kuelekea usugu. [54] Matumizi haya ya viwango vidogo vya DDT katika afya ya umma yanaruhusiwa chini ya Mkataba wa Stolckholm wa Usimamizi wa Taka za Kemikali Zinazodumu katika Mazingira kwa Muda Mrefu (POPs), ambao unapiga marufuku matumizi ya DDT katika kilimo. [55] Hata hivyo, kwa sababu ya historia yake, nchi nyingi zilizoendelea zimewekea vikwazo matumizi ya DDT hata kwa viwango vidogo. [56] [57]
Mitishamba
Mitishamba ni mimea inayothaminiwa kama dawa[1]. Katika matumizi ya dawa, inawezekana kutumia sehemu yoyote ya mmea, ikiwa ni pamoja na majani, mizizi, maua, mbegu, gundi, maganda ya mizizi, maganda ya ndani, nafaka na mara nyingine matumba au sehemu nyingine za mmea.
Madawa ya kulevya
Nchi nyingine zinaruhusu upanzi na utumizi wa madawa hayo kwa minajili ya matibabu. Kwa mfano bangi inatumika katika kupunguza maumivu ya wagonjwa wa saratani na kuwapa uchu wa chakula wanaokisusua. Heroini ambayo inatokana na dawa ya mofini hutumika katika kupunguza maumivu kwa wagonjwa wa saratani pia.
Utegemezi wa dawa za kulevya
Njia mojawapo kati ya nyinginezo za kutibiwa ni ile ya mpango wa tiba ya hatua 12, ambapo mifano yake maarufu ni kama vile Alcoholics Anonymous,Narcotics Anonymous, Drug Addicts Anonymous [51] na Pills Anonymous. Zinajulikana na kutumiwa kwa aina tofauti za utegemezi ulevi na mtu anayetegemea ulevi na familia ya mtu kama huyo. Urekebishwaji kutokana na matumizi mabaya ya vileo (au vituo vya "marekebisho") mara nyingi huwa ni wa mpango wa tiba ya makazi kwa walioathirika mno ili kumtenga mgonjwa na dawa za kulevya na mwingiliano na watumiaji wengine na walanguzi. Kliniki za kutolazwa kwa kawaida hutoa ushauri wa mtu binafsi na ushauri wa vikundi. Mara kwa mara na daktari au mtaalamu wa akili anaweza kusaidia katika kubainisha dawa na madhara ya dawa za kulevya. Dawa zinaweza kusaidia pakubwa dhidi ya wasiwasi, ukosefu wa usingizi na pia kutibu matatizo ya akili yasiyo wazi(taz. Nadharia tete ya tiba-ya-kibinafsi, Khantzian 1997) kama vile (kiwewe cha manic-), na inaweza kusaidia kupunguza au kuondosha dalili za kuacha matumizi wakati mtu anapojiondoa kutoka dawa zinazoweza kutegemeza kimwili. Baadhi ya mifano hutumia benzodiazepini kwa kusafisha athari za pombe, ambayo huzuia deliriamu tremensi na matatizo, kwa kutumia taper ya polepole ya benzodiazepini au taper ya {2fenobabitali,{/2} wakati mwingine ikijumuisha vidonge vinavyokabiliana na kifafa kama vile gabapentini, pregabalini, au valproati, kwa ajili ya kujiondoa kutoka vitulizi/babitureti au benzodiazepini, kwa kutumia dawa za kulevya kama vile baklofeni kupunguza utashi na msukumo wa kurejelea miongoni mwa watumiaji wa dawa ya kulevya yoyote ile, huwa hasa na ufanisi katika watumiaji vichochezi, na wanywaji pombe (ambapo ina ufanisi unaokaribiana na wa benzodiazepini katika kuzuia matatizo); kwa kutumia klonidini, a benzodiazepini, na loperamidi kwa kusafisha opioidi kwa watumiaji wa mara ya kwanza au wale ambao wanajaribu kupata afueni ya kutotumia kabisa dawa za kulevya (90% ya watumiaji wa opioid hurejelea matumizi sugu ya dawa za kulevya katika miezi 8 na / au ni "wagonjwa wanaorejelea matumizi mara nyingi"), au kubadilisha opioidi ambayo inahitilafiana na au kudhuru maisha ya mtumiaji kama vileheroini inayopatikana kwa haramu, Dilaudidi, au oksikodoni pamoja na opioidi ambayo inaweza kutumika kihalali, hupunguza au kumaliza utashi wa dawa za kulevya, na isiyozua mwinukio-hisia, kama vile methadoni au buprenofini - tiba ya kubadili opioidi - ambayo ni kiwango cha dhahabu cha matibabu ya utegemezi wa opioidi katika nchi zilizoendelea, inayopunguza hatari na gharama kwa mtumiaji na jamii kwa ufanisi zaidi kuliko njia za matibabu (kwa utegemezi wa opioidi), na huonyesha mafanikio bora ya muda mfupi na ya muda mrefu kwa mtumiaji, iliyo na urefu mkubwa, hatari ndogo wa kudhurika, ubora wa juu zaidi wa maisha na hatari ya chini zaidi ya kurejelea matumizi na / au masuala ya kisheria ikiwa ni pamoja na kukamatwa na kufungiwa.
Malaria
Kiuadudu cha kwanza kilichotumika katika unyunyizaji majumbani (IRS) kilikuwa DDT. [44] Ingawa awali kilitumika kupambana na malaria pekee, matumizi yake yalienea kwa haraka na kuingia katika kilimo. Baada ya muda, dawa ya DDT ilianza kutumika hasa kwa lengo la kudhibiti wadudu kuliko kama dawa ya kuzuia ugonjwa kuenea na kutokana na matumizi haya makubwa katika kilimo kulizuka mbu sugu katika maeneo mengi. Usugu wa mbu wa aina ya Anopheles dhidi ya DDT unaweza kufananishwa na usugu wa bakteria kwa viuavijasumu. Matumizi ya kupindukia ya sabuni za kuua bakteria na viuavijasumu dhidi ya bakteria yalisabisha usugu kwa bakteria kwa viuavijasumu, sawa na jinsi unyunyizaj wa DDT wa kupundukia kwa mimea ulipelekea usugu wa mbu wa Anopheles kwa DDT. Katika miaka ya 1960, uenezaji wa habari kuhusu madhara ya matumizi ya kiholela ya DDT uliongezeka, jambo ambalo lilipelekea matumizi ya DDT katika kilimo kupigwa marufuku katika nchi nyingi katika miaka ya 1970. Kwa kuwa matumizi ya DDT katika kilimo yamepungua au kupigwa marufuku kwa muda, DDT sasa inaweza kuwa njia ya kufaa kama hatua ya kudhibiti ugonjwa.
Nafaka
Manyasi za nafaka ni kati ya mimea muhimu zaidi inayotumiwa kama chakula cha watu duniani.
Mvungunya
Mvungunya, mvungavunga, mbungati, mranaa au mwegea ("Kigelia africana") ni mti mwenye matunda kwa umbo wa soseji kubwa (mavungunya). Kwa asili mti huu unatokea Afrika ya tropiki lakini umepandwa kama mti wa kupamba katika mabara mengine. Mavungunya hutumika katika uganga wa mapokeo na ili kutengeneza pombe ya kienyeji (Kikikuyu: ).
Fundumaji
Mizizi na matunda hupikwa na maji yake hutumika kama dawa ya asili na kutengenezea kinywaji. Matumizi ni kama tiba ya kisukari na kujisikia kizunguzungu.
Substance Abuse
Matumizi mabaya ya dawa, inayojulikana pia kama matumizi ya dawa kwa lengo lisilofaa, ni mfumo wa matumizi ya dawa ambapo mtumiaji hutumia dawa kwa viwango au kwa mbinu ambazo zinaweza kuwadhuru au kudhuru wengine, na ni aina ya tatizo la kiakili linalohusiana na dawa. Maelezo yanayotofautiana sana kuhusu matumizi ya dawa kwa lengo lisilofaa yanatumika katika miktadha ya afya ya umma, matibabu na haki ya jinai. Katika hali nyingine tabia ya kijinai au tabia ya kibinafsi hutokea mtu akiwa chini ya athari ya dawa, na mabadiliko ya tabia za kipekee za mtu binafsi kwa muda mrefu yanaweza pia kutokea. Kwa kuongezea madhara ya kimwili, kijamii na kisaikolojia, matumizi ya dawa nyingine pia yanaweza kusababisha adhabu za kijinai, ijapokuwa hutosautiana sana kwa kutegemea sheria za nchi husika.
Dawa ambazo mara nyingi huhusiana na istilahi hii ni pamoja na pombe, bangi, dawa za kuleta utulivu na usingizi (barbiturates), dawa za kutibu wasiwasi na hofu (benzodiazepini), kokeini, dawa za kuleta utulivu na usingizi (methaqualone), opioid na baadhi ya substituted amphetamines. Chanzo kamili cha matumizi mabaya ya dawa haijulikani vizuri, huku nadharia mbili zinazotawala zikiwa: ama mpangilio wa jenetiki unaosomwa kutoka kwa wengine, au tabia ambapo mazoea yakikua, hujionyesha kama ugonjwa hatari sana wa kudhoofisha.
Mwaka wa 2010, karibu 5% ya watu (milioni 230) walitumia dawa haramu. Kwa hao watu milioni 27 wana hatari ya juu ya matumizi ya dawa vinginevyo inayojulikana kama matumizi ya dawa kwa kurudia yanayosababisha madhara kwa afya yao, shida za kisaikolojia, au shida za kijamii ambazo huwaweka kwa hatari ya majanga hayo. Mwaka wa 2015 matatizo ya kiakili yanayosababisha matumizi mabaya ya dawa ili kuathiri hisia za mtu yalisababisha vifo 307,4000, kutoka vifo 165,000 mwaka wa 1990. Kwa haya, idadi kubwa ni za matatizo ya utumiaji wa pombe kwa 137,500, matatizo ya utumiaji wa opioid kwa vifo 122, 100, matatizo ya utumiaji wa amphetamine kwa vifo 12,200, na matatizo ya utumiaji wa kokeini kwa 11,000.
Zabibu
Mzabibu ni mmea wa jenasi Vitis; uliokuwa muhimu katika mabadiliko ya maisha ya mwanadamu, kitaalamu tunda dogo, linalolimwa kwa miaka zaidi na kupukutisha majani. Zabibu huweza kuliwa mbichi au zikatumika kutengenezea jemu, sharubati, jeli, siki, madawa, mvinyo, zabibu kavu na mafuta ya mbegu zake. Zabibu pia hutumika kutengenezea vitu vitamu vitamu. Zabibu wakati mwingine hutumika kama alama ya dhamiri.
Mpumalanga
Sehemu kubwa ya eneo hutumiwa kwa kilimo. Mazao ni pamoja na mahindi, ngano, ntama, alizeti, soya, karanga, miwa, mboga, kahawa, chai, pamba, tumbako, machungwa na matgunda mengine. 
Fundumaji
Hayalimwi lakini mara nyingi miti yake inatunzwa wakati wa kusafisha shamba. Pia matunda yake yanauzwa sokoni, kwa mfano Tabora mjini.
Utegemezi wa dawa za kulevya
Aina nyingine za matibabu ni pamoja na dawa badalia kama vile methadoni, suboksoni / subuteksi ambazo kwa pamoja za kuigwa zinajulikana kama buprenofini, zote hutumika kama dawa mbadala kwa zile haramu za opiati .[53][54] Ingawa dawa zenyewe pia zinaweza kuwa tegemezi, lengo la kudumisha opiati ni kutoa vipimo vilivyosimamiwa kimatibabu, kiwango thabiti cha matumizi ya opioidi fulani ili kutoa kiasi cha udhibiti dhiti ya maumivu na utashi. Hii hutoa nafasi kwa mtegemezi dawa za kulevya kufanya kazi kikawaida na kupunguza madhara hasi yanayohusiana na kupata vipimo toshelezi vya vileo vilivyodhibitiwa kiharamu kwa kupunguza utashi wa opioidi na dalili za kujionda. Mradi kipimo kinachokubalika kimeshatimizwa, matibabu huingia katika awamu ya kutunzwa au kupunguka. Nchini Marekani, tiba badalia ya opiati husimamiwa kikamilifu katika kliniki za methadoni na chini ya sheria ya DATA 2000 . Katika baadhi ya nchi, dawa nyingine zinazotokana na opioidi kama vile asetati levomethadili,[55] dihaidrokodeini,[56] dihaidroetofini[57] na hata heroini[58][59] hutumika kama dawa mbadala badala ya dawa zinazolanguliwa za opiati , huku dawa tofauti zikitumika kulingana na mahitaji ya mgonjwa binafsi. Baklofeni imeonekana kufanikiwa katika kupunguza utashi wa dawa nyingi za kulevya - vichochezi, ethanoli, na opioidi - na pia hupunguza dalili halisi za kujiondoa katika matumizi ya ethanoli. wagonjwa wengi wamesema kwamba wao "huhisi badiliko dhidi ya pombe" au "huhisi badiliko dhidi ya kokeni" mara moja baada ya kuanza tiba ya baklofeni.[60] Inawezekana kwamba mojawapo ya tiba bora zaidi, ambayo ingali kueleweka kikamilifu, mbinu ya matibabu ya utegemeaji wa opioidi - ambao ndio utegemeaji mgumu zaidi kutibu (na kupata nafuu kutoka nayo), ikiwa na uwezekano wa kurejelea wa kiwango kinachokaribia 60% kwa wiki nne na 97% katika kipindi cha miezi kumi na miwili ikiwa hawapo katika tiba ya utunzaji na mu-opioidi agonisti[61] - itakuwa kuchanganya kidonge kinachodumisha opioidi, kama vile methadoni au buprenorphini, ya kuzuia dalili za kujiondoa katika matumizi, na baklofeni ya kupunguza utashi na hamu ya kutumia, kwa watu ambao hujipata wangali wanatumia au wangali na utashi huku wakiwa katika tiba ya methadoni au tunzo ya buprenofini.
Mbangi
Kimatibabu sehemu tofauti za Mbangi hutumika kwa shughuli tofauti za tiba. Mbegu za Hemp hutumika kupunguza ugonjwa wa moyo kwa vile hutoa nitriki oksidi inayopumzisha mishipa ya damu na kushusha shinikizo la damu. Mafuta yatokayo kwa mbegu hizi za mbangi hutumika kutibu magonjwa ya ngozi. Mbegu za Mbangi Hemp pia zina asidi aina ya GLA (Gamma-Linolenic Acid) inayotumika kupunguza athari za prolactini inayosababisha dalili za kabla ya hedhi (Premenstrual Syndrome) wakati wa kukatika uzazi (menopause).[7][6] Magonjwa mengine ambayo Mbangi una uwezo wa kutibu ni kama vile pumu, ugonjwa wa Parkinson, umbugiaji wa pombe kupindukia, woga wa kula (anoreksia nevosa), unyogovu, ugonjwa wa maungio ya mifupa (athritisi), gliomas, kifafa, shida ya kupumua usingizini (apnea) na glaukoma.[8] Mafuta ya CBD inayotolewa kutoka kwa mbangi yanauwezo wa kutibu wasi wasi (anxiety) na huzuni (depression).[9] Mbegu za mbangi pia zaweza kutolewa mafuta au dizeli oganiki inayoweza kutumika kwa jenereta au kuendesha injini nyingine za dizeli.[10][11][12][13] Utafiti unaendelea kuhusu uwezekano wa kutumia mbangi katika utengenezaji wa karatasi za kuandikia na kuhusu madhara yake kwa afya[14].
Homa ya matumbo
Mara nyingi, homa ya matumbo haiui binadamu. Dawa kama ampicillin, chloramphenicol, trimethoprim-sulfamethoxazole, amoxicillin and ciprofloxacin hutumika kutibu wagonjwa katika nchi zilizoendelea.
Mgwaru
Mmea huu hukuzwa huko Uhindi na Pakistani hasa lakini siku hizi unaanza kupandwa mahali pengine pia kwa sababu ya gundi ya mbegu zake. Hutumika kwa mbolea kijani na kwa chakula pia. Majani na makaka mabichi huliwa na hata magwaru, lakini lazima yabanikwe kwanza ili kuharibu dumazaji ya tripsini (trypsin inhibitor: tripsini ni kimeng'enya kinachomeng'enya proteini). Mgwaru unaweza kutumika pia kwa malisho lakini lazima makaka yawe yakikomaa kwa sababu makaka mabichi yana asidi hidrosianiki.
Vitamini
Vitamini ni kirutubishi kinachohitajika na mwili kwa kujenga afya yake. Kwa lugha nyingine kampaundi ogania zilizo lazima kwa shughuli za mwili lakini haziwezi kutengenezwa na mwili mwenyewe hivyo ni lazima kuzipata kupitia chakula. Vitamini inaitwa mara nyingi kwa herufi kama vitamini A, vitamini B, vitamini C na kadhalika. Vitamini C hupatikana hasa kwenye matunda kama limau au chungwa.
Mbangi
Majani ya mmea wa kike wa Mbangi hutumika kutengeneza bangi. Bangi hutumika katika dawa ya kulevya kwa sababu inasababisha namna ya ulevi. Mbangi ni mmea wa nyuzinyuzi ambazo hufumwa nyuzi zinazotumika katika ushonaji wa vitu tofautitofauti. Mbangi, hasa spishi ya Cannabis sativa, hupasuliwa mbao, fito na vikingi za ujenzi. Mbegu za Mbangi, hasa Hemp iliyo katika spishi ya Mbangi-mwitu, hutumika kama chakula [5]
Mwarobaini
Wanasayansi wa nchi za Magharibi hutumia pia mti huu kwenye tiba na utafiti. Mwanzoni mwa mwaka 2005, serikali ya India ilipeleka kesi mahakamani kupinga hatua ya mamlaka ya leseni ya Ulaya (European Patent Office) kutoa leseni kwa Wizara ya Kilimo ya Marekani na kampuni ya kimataifa ya WR Grace kumiliki haki ya kutengeneza na kuuza dawa ya ukungu inayotokana na mwarobaini.
Kratom
Kwenye jamii ambako mti huu unapatikana, Kratom imekuwa ikitumika kama dawa ya asili au mitishamba. Majani yake hutafunwa kupunguza maumivu ya mifupa na kuongeza nguvu, hamu ya chakula na matamanio ya kujamiiana kama vile miraa na kokaini. Majani yake hutumika kutibu majeraha. Hutumika pia kutibu kikohozi, kuharisha na matatizo ya tumbo. Majani yake hutumiwa pia na wafanyakazi wa kazi ngumu ili kuondoa uchovu. Tofauti za matumizi yake hutegemea pia aina za mti wenyewe maana kuna aina mbalimbali zinazotofautiana kati ya nchi na nchi.[2] Huko Thailand Kratom ilitumika kama kitafunio cha kukaribisha wageni na pia ilitumika kwenye ibada za miungu ya jadi.[3]
Maziwa ya mama
Mbali na kutoa chakula muhimu kwa watoto maziwa ya mama, yaani, maziwa inayotolewa kwa matiti, ina idadi mahsusi ya matumizi ya kithamani, hasa matumizi kama dawa, kwa watoto na watu wazima. Imekuwa ikitumika kidawa kwa maelfu ya miaka.[28] Tabia ya aniti bakteria na uponyaji wa maziwa ya mama mara nyingi hupuuzwa, hata kwa akina mama wanaonyonyesha wenyewe.[29] Maziwa ya mama , kama yatakamuliwa na kuhifadhiwa vizuri, ni suluhisho tasa na yanaweza kutumika kwa njia za aina mbalimbali ili kukuza uponyaji na kusafisha majeraha. Maziwa ya matiti ina kingamwili{za nguvu na antitokisini ambazo watu wengi wanaamini hukuza uponyaji na afya bora kwa ujumla. Hata hivyo, maziwa haya hukosa uwezo wa kinga dhidi ya magonjwa kama mama anayenyonyesha ameambukizwa na aina ya maradhi ya kuambukiza kama vile HIV na magonjwa mbalimbali ya bakteria kama kunndi Bsterepokokasi, kwani maziwa ya matitit yanaweza kusambaza magonjwa haya kwa watoto na watu wengine.[30]
Udhibiti wa saratani
Matibabu ya kukamilishana na mbadala (CAM) matibabu ni makundi tofauti ya mifumo ya huduma, weledi na bidhaa za kimatibabu na afya, ambazo si sehemu ya dawa za kisasa.[11] "Dawa za ziada" zinarejelea njia na vitu vinavyotumika pamoja na dawa za kisasa, wakati "dawa mbadala" zinarejelea michanganyiko inayotumika badala ya dawa za kisasa.[12] Matumizi ya CAM ni jambo la kawaida miongoni mwa watu walio na kansa; utafiti wa mwaka wa 2000 ulipata kwamba asilimia 69 ya wagonjwa wa kansa walikuwa wametumia matibabu ya CAM, angalau mara moja, kama sehemu ya matibabu yao ya kansa.[13] Madawa mengi ya kansa ya kukamilishana na mbadala hayajafanyiwa utafiti au majaribio ya kina. Baadhi ya madawa mbadala ambayo yamechunguzwa na kudhahirishwa kuwa hayafanyi kazi huendelea kuuzwa na kukuzwa.[14]
Kipindupindu
2. Dawa zinazojulikana kufanya kazi ni kama cotrimoxazole, erythromycin, doxycycline, chloramphenicol, na furazolidone.[3] 3. Chanjo za kuzuia Kipindipindu hutolewa katika baadhi za nchi.[4]
Mikolojia
Kwa karne nyingi, uyoga fulani umeandikwa kama dawa ya watu nchini China, Japan na Urusi. Watu katika maeneo mengine ya dunia kama Mashariki ya Kati, Poland, na Belarus pia wamekuwa wakitumia uyoga kwa madhumuni ya dawa.
Afyuni
Siku hizi afyuni hutumiwa hasa kwa kutoa kemikali ndani yake na kutengeneza dawa kama morfini na heroini yanayotumiwa kama tiba lakini zaidi kama madawa ya kulevya ambayo ni hatari na haramu kote duniani yakitumiwa nje ya tiba.
Utegemezi wa dawa za kulevya
Swala la ukuaji wa neva ambalo pia linaweza kuwa na jukumu muhimu katika mabadiliko ya umbo la neva kutokana na dawa za kulevya-ni kuwepo kwa molekuli-elekezi za aksoni kama vile semaforini na efrin. Baada ya matibabu ya kokeni ya mara nyingi ,mabadiliko yaliyodhihirika(ongezeko au upungufu hutegemea aina ya molekuli) ya msimbo wa mRNA kwa molekuli-elekezi ya aksoni yalitokea katika panya. Haya yanaweza kuchangia mabadiliko katika tabia za sakiti za mridhiko wa utegemevu kwa dawa za kulevya.[20]
Ndimu
Ndimu ni matunda ya mndimu (Citrus aurantiifolia), mti wa familia ya michungwa (Rutaceae). Umbo lake ni mduara wenye rangi ya majani mpaka manjano, na kipenyo cha sm 3-6. Zina ladha ya uchachu kwa sababu ya asidi ndani yao. Ndimu mara nyingi hutumika kuongeza ladha kwenye chakula na vinywaji. Kwa kawaida ni ndogo kuliko limau, na chanzo kizuri pia cha vitamini C. Katika kanda za tropiki na nusutropiki mindimu inaweza kumea mwaka wote kama maji yakiwapo. Ndimu ni chungu kidogo kuliko malimau.
Amra (tunda)
Nyama ya matunda inaweza kuliwa au kufanywa juisi, makini, mafuta na stafeli.
Mahindi
Mahindi pia hutumika kutengenezea fueli kutoka kwenye mabaki yake ya mimea. Magunzi yake pia hutumika kama chanzo cha nishati. Mahindi hupatikana kwa urahisi, na kufanya upatikanaji wa nishati hiyo nyumbani kuwa rahisi zaidi.
Manukato
Viungo ni mbegu, matunda, mizizi, gome, au vitu vingine vya mmea hasa kutumika kwa ladha, rangi au kuhifadhi chakula. Mafuta yanajulikana kwa mimea, ambayo ni majani, maua, au mimea ya mimea inayotumiwa kwa ladha au kama ya kupamba. Mafuta mengi yana mali ya antimicrobial. Hii inaweza kuelezea kwa nini viungo vinatumiwa mara nyingi katika hali ya joto, ambazo zina magonjwa mengi ya kuambukiza, na kwa nini matumizi ya viungo ni maarufu katika nyama, ambayo hasa huathirika kuharibika.Wakati mwingine dawa hutumiwa katika dawa, mila ya kidini, vipodozi au uzalishaji wa manukato, au kama mboga.
Mahindi
Huko Marekani na Kanada mahindi hutumiwa sana kwaajili ya chakula cha mifugo, au mbegu. Mlo wa mahindi pia ni viungo vya chakula maalumu cha mazao ya wanyama kama vile, hot dog.
Mahindi pia hutumika huko ulaya kama chambo cha kuvulia samaki.
Kemikali na madawa. 
Tutuko
Unapoambukizwa hakuna tiba.[1] Paracetamol (acetaminophen) na topical lidocaine zinaweza kutumika ili kupunguza dalili.[2] Matibabu kwa dawa za kudhibiti virusi kama vile asiklovia au valasiklovia yanaweza kupunguza ukali wa vipindi vinavyodhihirisha dalili.[1][2]
Nimonia esinofili
Madawa, dawa za Kulevya na vichochezi vya kimazingira vinaweza kuchochea kutofanya kazi vizuri kwa eosinofili. Madawa kama vile NSAIDs (yaani ibuprofen), nitrofurantoin, phenytoin, L-tryptophan, daptomycin[4] na ampicillin na madawa ya kulevya kama vile heroini na kokeini yanayovutwa yanaweza kuchochea mzio unaosababisha EP. Kemikali kama vile salfiti, alumini silikati, na moshi wa sigara zinaweza kusababisha EP wakati zinapovutwa. Mzimamoto kutoka New York alipatwa na EP baada ya kuvuta hewa ya vumbi kutoka Kituo cha Biashara Duniani (World Trade Center) tarehe 11 Septemba 2001.[2]
Kisukari aina ya 2
File:Tembe za Metformin 500mg.jpg Kuna aina kadhaa za dawa za kukabiliana na kisukari. Metformin inapendekezwa kijumla kama matibabu ya kwanza, kwani kuna ithibati kuwa inapunguza idadi ya vifo.[6] Kikolezi cha pili cha mdomoni cha aina nyingine kinaweza kutumika ikiwa metformin haitoshi. [45]Aina nyingine ya dawa ni pamoja na: salfonilurea, vichochezi visivyo vya salfonilurea, vizuizi vya alfa glukosidesi, thiasolidinedionesi, analogi ya peptidi-1 inayofanana na glucagon na vizuizi vya peptidase-4 ya dipeptidili.[6][46] Metformin haifai kutumiwa na watu walio na matatizo sugu ya figo au ini.[4] Sindano za insulini zinaweza kutumiwa pekee au pamoja na dawa za kumeza.[6]
Bamia
Zao hili hutumika kama mboga inayoliwa matunda, na kama kiungo katika mapishi mbalimbali.
Mizizi
Mizizi mingi inaweza ikawa dawa.
Dawa ya Kibiolojia
Dawa za kibiokemikali zinaweza kuwa na misindiko ya mimea iliyo na alkaloidi, terpenoidi na fenoli ndani yao. Mfano unaojulikana sana ni mafuta ya mwarobaini (Kiing.: neem oil). Dawa nyingine zina vifundiro vya kuchachuka kama Spinosad. Hata wadudu wanatengeneza molekuli ambayo zinaweza kutumika kama dawa, mahususi feromoni. Molekuli hizi haziui lakini zinatafiri kupandana kwa wadudu.
Mahindi
Mahindi hutumika kama chakula kikuu kwa maeneo mengi duniani. Mlo wa mahindi huliwa kama uji mzito (mfano Tanzania na Nchi nyingi wa Afrika Mahsariki huita “ugali”), katika tamaduni nyingi: kuanzia huko Italia kama poleta, Brazili kama angu, Romania kama mamaliga mpaka mush huko Marekani au sadza, nshima, ugali na mealie pap katika Afrika. Mlo wa mahindi pia hutumika badala ya unga wa ngano, kutengeneza baadhi ya aina ya mikate na vyakula vingine vya kuoka.
Bisi ni mahindi ya pekee ambayo hupasuka na kufanyiza chakula kitamu ambacho huliwa kama chakula cha kutafuna. Pia mahindi yakiwa bado lauini kidogo yaweza kuchomwa na kuliwa tena kwa kutafuna, na huweza kuongezwa ladha kwa kutia chumvi, pilipili au viungo vingine. Hicho ni baadhi ya chakula maarufu huko Vietnamu.
Chicha na “chicha morada” ni baadhi ya vinywaji maarufu vinavyotengenezwa kwa aina fulani ya mahindi. Hicho cha kwanza huchachushwa na huwa na kilevi, huku cha pili ni kinywaji baridi na hunywewa sana huko Peru.
Hamira
Hamira ni dawa ya ungaunga au chengachenga inayowekwa kwenye unga uliokandwa ili uvimbe au uwe mchachu na hatimaye chakula kama mkate, pizza, andazi, kitumbua n.k. kipendeze zaidi. Pia hutumiwa katika mchakato wa kuchachusha wanga kuwa vinywaji vya pombe kama bia. Kumbe divai haihitaji kuongeza hamira katika majimaji yaliyokamuliwa katika zabibu. 
Boga
Maboga yana matumizi mengi sana katika mapishi kuanzia ganda lake la nje mpaka mbegu, hata maua sehemu nyingi za maboga huliwa. Kwa kawaida na desturi maboga ni chakula zao maarufu sana kwennye sherehe ya watakatifu wote na siku ya shukurani ya mazao, ingawa wengi hununua kutoka madukani bado hata yale kutoka shambani huweza kufanya jukumu vilevile.