Je,gesi ni nini?
Gesi
Gesi ni moja kati ya hali maada. Katika hali ya gesi atomi hazishikani pamoja kama gimba mango bali zaelea kwa mwendo huria.
Beseni
Beseni katika jiografia ni eneo la dunia ambako maji hukusanyika yakielekea sehemu ya chini. Inaitwa pia beseni ya utiririshaji (ing. "drainage basin"). 
Upepo jua
Sayari ya Zuhura (Venus) iliyo karibu na Jua kuliko dunia ina angahewa nzito. Vyomboanga vimepima ya kwamba muda wote kuna wingu la gesi kutoka Zuhura kuingia katika anga-nje linalofuata kanuni za mkia wa nyotamkia yaani kuelekea upande wa mbali wa Jua. Maana yake, sawa na kometi, gesi za angahewa ya Zuhura zinasukumwa na upepo wa jua. Gesi ya angahewa ya Zuhura inaendelea kupungua polepole.
Cheche (samaki)
Moja ya tabia za pekee za cheche ni kibofuboya kinachofanya kazi kama aina ya ogani ya kupumua. Muundo huu wa gesi unaweza kutumika kwa ajili ya uelezi, kama ogani ya nyongeza ya kupumua, au yote mbili. Katika cheche muundo huo wenye hewa ndani yake unatokea juu ya sehemu ya nyuma ya koromeo. Cheche hutumia kibofuboya kama ogani ya kupumua na ukuta wa kupumua huvaliwa na kapilari za damu zenye epitheliamu nyembamba juu. Hii ni msingi wa tishu ya vijiribahewa iliyopatikana katika kibofuboya na inafikiriwa kuwa ni moja ya mbinu za kwanza ambayo cheche anatumia "kupumua". Samaki hawa wanalazimika kupumua hewa na ikiwa hawataruhusiwi kufikia uso, watakufa. Kubadilishana kwa gesi hutokea kwenye uso wa bahari kwa njia ya mwendo unaozunguka ambao huhusishwa na kuonekana kwa cheche. "Kupumua" huku kunafikiriwa kuwa kuingiliana na ishara zionazo, na mrudio wa kupumua ni kinyume na uhusiano na kiwango cha oksejeni iliyoyeyuka katika maji ambamo wanaishi.
Mwenge
Kwa kawaida ni fimbo lenye sehemu ya kuwaka upande mmoja; sehemu hii inapatikana kwa kupaka mafuta upande mmoja wa fimbo, au kuifunika kwa nta, au kuiviringisha kwa kitambaa chenye mafuta ndani yake. Mienge ya kisasa hutumia pia mafuta, gesi au kemikali mbalimbali.
Almasi
Kikemia almasi ni umbo moja la kaboni (C) tupu katika hali ya fuwele ni dutu ileile kama makaa. Ila tu kaboni huwa almasi katika mazingira ya joto kali na shindikizo kubwa. Badiliko hili latokea kwa kawaida katika ganda la dunia kwenye kina cha kilomita 150 karibu na volkeno. 
Damu
Kati ya viumbe wenye uti wa mgongo, damu imetengenezwa kwa seli za damu zinazoelea katika umajimaji unaoitwa plasma ya damu. Plasma, inayoundwa kwa 55% ya giligili ya damu, ambayo hasa ni maji (90% kwa kiasi), [1] na ina protini, glukosi, ioni za madini, homoni, dioksidi ya kaboni (Plasma ikiwa ndiyo chombo kikuu cha usafirishaji wa bidhaa taka), chembe za kugandisha damu na seli za damu zenyewe. Seli za damu zilizo kwenye damu hasa ni seli nyekundu za damu (zinazofahamika pia kama RBC yaani Red Blood Cells au erithrosaiti) na seli nyeupe za damu, zikiwa pamoja na lukosaiti na chembe za kugandisha damu.
Gesi asilia
Gesi asilia inapatikana katika ardhi kwenye mwamba mwenye vinyweleo vingi ulioko chini ya ganda la mwamba imara zaidi unaozuia gesi kupanda juu zaidi. 
Povu
Kuta nyembamba za kiowevu au dutu manga zinatenganisha nafasi zinazojaa gesi.
Gesi
Mjao wa gesi hutegemea halijoto na shindikizo. Kama halijoto inaongezeka na shindikizo haibadiliki mjao utaongezeka.
Motokaa
injini ya gesi injini ya umeme
Gesi asilia
Bahari inajaa viumbe vidogo hivi ambavyo vinashuka chini hadi tako la bahari baada ya kufa. Hapa haviweza kuoza kama kawaida kutokana na ukosefu wa oksijeni hivyo hubadilika kuwa ganda la tope ogania. Baada ya miaka milioni ganda la tope hufunikwa na mashapo kama mchanga utakaokuwa mwamba. Chini ya funiko hili tope ogania hupokea shinikizo kibwa pia joto na hivyo molekuli zinazojenga mwili wa algae hupasuliwa kuwa safu za hidrokaboni. Zile zilizo nzito zinakaa chini kama mafuta na sehemu nyepesi zinapanda juu ya mafuta kama gesi. Hapa gesi inashikwa na tabaka ya mwamba imara inayozuia kupanda kwake. Kama tabaka kama hili haipo hakuna gesi tena maana yote imeshapotea kwa kupanda juu na kuingia hewani muda mrefu uliopita.
Kikemia mafuta yale sawa na gesi asilia ni hasa mchanganyiko wa hidrokaboni mbalimbali lakini gesi huwa na molekuli nyepesinyepesi tofauti na mafuta yenye molekuli nzitonzito.
Gesi adimu
Gesi adimu ni mfulizo wa kikemia katika mfumo radidia unaounganisha elementi za kundi la 18 yaani Heli (He), Neoni (Ne), Arigoni (Ar), Kriptoni (Kr), Xenoni (Xe) na Radoni (Rn).
Hewa
Hewa ni kitu kinachotuzingira ilhali haionekani lakini tunaweza kuisikia. Tukifungua mashine ya friji tunasikia baridi ya hewa ndani yake; tukisikia upepo hii nii mwendo wa hewa; tukipeperushu mkono haraka tunasikia hewa kama upepo kidogo. Kila tukipumua tunajaza mapafu kwa hewa na tukimwona ndege jinsi anavyoruka anapiga hewa kwa mabwawa yake.
Kiwango cha kuchemka
Kiwango hiki ni halijoto ya juu ambako dutu yaendelea kuwa kiowevu. Kuongezeka kwa kiasi kidogo sana cha nishati kutabadilisha kiowevu kuwa gesi. 
Ndegeputo
Ndegeputo za baadaye zilijazwa heli ambayo ni gesi nyepesi yenye uwezo mdogo wa nguvu elezi kuliko hidrojeni lakini haishiki moto.
Gesi asilia
Mnamo mwaka 2004 takriban mita za mjao bilioni 589 zilizalishwa. Zilitosheleza asilimia 24 za mahitaji ya nishati duniani. Nchi zinazozalisha gesi nyingi duniani kwa sasa ni Urusi na Marekani. Urusi ina pia akiba kubwa duniani maana hapa kuna bado kiasi kikubwa sana ya gesi chini ya ardhi. Lakini nyingine zenye akiba kubwa ni nchi zilizopo kando la Ghuba la Uajemi ambazo ni Uajemi, Qatar, Saudia na Falme za Kiarabu. 
Mkondo wa umeme
Gesi katika hali ya utegili huwa pia na tabia ya kipitishi.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Metheni klathreti, ambayo pia inajulikana kama metheni haidreti, ni aina ya maji ya barafu ambayo yana kiwangi kikubwa cha metheni ndani ya muundo wake. Kiasi kikubwa sana cha metheni klathreti kimepatikana chini ya madonge katika sakafu ya mabahari Duniani. Kutolewa ghafla kwa viwango vikubwa vya gesi asilia kutoka metheni klathreti katika matokeo ya nyumba ya kijani, imedadisiwa kama chanzo cha mabadiliko ya kale na ya siku za usoni ya hali ya anga. Kutolewa kwa metheni hii ambayo imeshikiliwa ndani ni matokeo makubwa ya ongezeko la vipimo vya joto; inadhaniwa kuwa jambo hili pekee linaweza kuongeza kipimo cha joto Dunaini kwa kiasi cha 5° zaidi, kwani metheni ni gesi yenye nguvu nyingi zaidi ya nyumba ya kijani kuliko kaboni monoksaidi. Nadharia pia inatabiri kuwa hili litaathiri oksijeni inayopatikana kwa sasa angani. Nadharia hii imependekezwa kuelezea kuangamia kukubwa zaidi Duniani unaojulikana kama tukio la kuangamia kwa wanyama kwa Permian–Triassic. Mnamo mwaka wa 2008, safari ya kiutafiti ya Umoja wa Marekani wa Jiofizikia ulipata kuwa viwango vya metheni zaidi ya mara 100 ya kawaida katika eneo la Aktiki la Siberia, linalotolewa na klathereti za metheni zinazotoka katika mashimo katika 'kifuniko' cha mawe cha mchanga ambao ni barafu, katika eneo linalozunguka Mto Lena na eneo kati ya Bahari ya Leptev na Bahari ya Mashariki ya Siberia.
Nitrojeni
Duniani haipatikani kama atomi za pekee lakini kama molekuli ya N inayounganisha atomi mbili za N. Katika hali hii ni gesi isiyo na ladha au harufu. Gesi hii ni sehemu kubwa ya hewa tunayopumua ambamo kuna asilimia 78 za nitrojeni na 21 % za oksijeni.
Uterasi
Uterasi (kutoka Kilatini "uterasi", uteri wingi) ni kiungo kikuu cha uzazi wa kike. Katika binadamu, mwisho wa uzazi, kizazi cha uzazi, hufungua ndani ya uke, wakati mwingine, fundus, unashirikiana na mizigo ya fallopian. Ni ndani ya uterasi kwamba fetus inakua wakati wa ujauzito. Katika kiinitete, uterasi inakua kutoka kwenye vidonge vya paramesonephric ambavyo vinatumia kwenye chombo kimoja kinachojulikana kama uterasi rahisi. Uterasi ina aina tofauti katika wanyama wengine wengi na kwa wengine kuna uteri mbili tofauti kama uterasi duplex.
Gesi adimu
Gesi hizi zote ziko hewani lakini kwa kiasi kidogo tu. Radoni pekee yake ni hatari ya binadamu lakini si kwa sababu ya tabia zake za kikemia bali na tabia yake ya kifizikia kwa sababu radi ni elementi mnururishi.
Glukosi
Glukosi (CHO; kutoka Kigiriki "γλυκύς", tamu) ni sukari ya monosakaridi kwa hiyo aina ya kabohidrati.
Maji
Jina la maji hutumika hasa kwa hali ya kiowevu ya H2O. Hali mango huitwa barafu na hali ya gesi huitwa mvuke. Yenyewe hayana rangi wala ladha au harufu.
Mwenge
Mwenge (pia: tochi) ni kifaa cha kubebea moto kwa kusudi la kuangaza mazingira. 
Mlipuko wa volkeno
Hatari nyingine ya milipuko ni kiasi kikubwa cha gesi na majivu. Gesi na majivu yenye halijoto hadi 800 °C zinaweza kusambaa haraka sana zikiteketeza kila kitu njiani. Pia gesi zinazotoka zinaweza kuwa za sumu. Wakati wa mlipuko wa Vesuvio watu wengi wa Pompei waliuawa na gesi pamoja na majivu.
Dajaja (kundinyota)
Katika mapokeo ya baadaye hasa wakati wa Kiroma ndege ilichukuliwa kumaanisha bata-maji au “kyknos” (lat. Cygnus) iliyounganishwa na ndege huyu wa angani kati ya Wagiriki na Waroma wa Kale. Katika mitholojia ya Kigiriki ""kyknos""inaweza kurejelea masimulizi ya mungu mkuu Zeus aliyechukua umbo la bata maji akitembea duniani na kutafuta mapenzi na mabinti wa kibinadamu. Kwa mapokeo tofauti jina la “kyknos” linarejelea masimulizi ya mungu Phaeton aliyekuwa mwana wa Helios mungu wa jua. Phaeton aliwahi kuendesha gari la jua la babaye angani kwa kasi kubwa mno akasababisha hatari ya kuchomwa kwa mbingu na Dunia. Hapo baba wa miungu Zeus alipaswa kurusha radi dhidi ya gari la jua na kumwua Phaeton. Phaeton akaanguka chini katika mto Nahari (Eridanus) na kwa muda mrefu rafiki yake Kyknos alitafuta mifupa yake katika vilindi vya mto ili aweze kumpatia mazishi halisi. Miugu kwa jumla waliguswa na upendo alionyesha wakamgeuza kuwa kyknos = bata-maji na kumweka angani kati ya nyota. Kwa hiyo Waarabu walitumia hapa jina la kale zaidi la Wagiriki kwa kundinyota hii. Katika mapokeo ya kimagharibi kuna pia mifano ambako “Gallina” (=Kuku) ilitumiwa badala ya Cygnus hadi karne ya 18..
Gesijoto
Gesijoto (ing.Greenhouse gases) ni aina za gesi katika angahewa ya dunia zenye uwezo wa kuathiri mnururisho wa infraredi yaani wa joto. Ni sababu muhimu ya kupanda kwa halijoto duniani.
Heli
Hapa duniani petu ni elementi haba. Katika angahewa ya dunia heli ina kiwango cha asilimia 0.00052 % au 5.2 ppm. Heli ni gesi nyepesi kuliko oksijeni na nitrojeni ya hewa na hivyo inapanda juu ndani ya angahewa na kupotea muda wote kuelekea angani.
Kemia
Kiungo ni kifaa kilicho na hakiba tosha ya viini vya kemikaliambazo za zaleta viungo, an mpango wa kujiunganisha ambao unaleta tabia fulani ya kemikali. Mfano, maji ni kiungo ambacho kina viini vya hidrojeni na oksijeni kwa uwiano wa mbili kwa moja, na oksijeni kati ya hidrojeni, na kwa pembe ya 104.5° kati. Viungo vi na tengenezwa na kubomolewa kwa Jawabu ya kemikali
Hidrokaboni
Hidrokaboni ni chanzo muhimu cha nishati kwa binadamu duniani; petroli na diseli ni mchanganyiko wa aina za hidrokaboni.
Mapinduzi ya Viwandani
Kiwanda kingine kikubwa cha kipindi cha baadaye cha Mapinduzi ya Viwandani kilikuwa cha taa ya gesi. Ingawa wengine waliweza kubuni vifaa sawa kwingeneko, kuanzishwa kwa kazi hii katika eneo kubwa kulifanywa na William Murdoch, mfanyikazi wa Boulton na Watt, waanzilishaji wa injini za mvuke za Birmingham. Mchakato ulihusu kupitisha gesi kwa tanuri kubwa zenye makaa ya mawe, kuisafisha gesi (kutoa kiberiti, amonia na haidrokaboni nzito), kisha uhifadhi na usambazaji wake. Vifaa vya kwanza vilivyowashwa na gesI vilianzishwa mjini London kati ya miaka ya 1812 na 1820. Baadaye vilikuwa mojawapo ya watumiaji wakubwa wa makaa ya mawe nchini Uingereza. Taa ya gesi ilisababisha mabadiliko makubwa katika mipango ya kijamii na ya viwanda kwa sababu iliviruhusu viwanda na maghala kubaki wazi kwa muda mrefu zaidi kuliko kupitia mishumaa na mafuta taa. Kutumika kwake kuliwezesha maisha ya usiku kunawiri mijini kwa sababu miji na maeneo ya ndani ya manyumba yaliweza kumulikwa kwa njia kubwa sana ambayo haikuwezekana miaka ya awali.
Hali maada
Mfano ambao hueleweka kwa urahisi ni maji. Maji ni dutu ileile inayofanywa na molekuli za HO zenye atomu moja ya oksijeni na atomu mbili za hidrojeni. Maji tunajua kwa umbo tatu za kawaida (hali kiowevu kati ya sentigredi 1-99), barafu (chini ya sentigredi 0 ambayo ni hali mango) na mvuke (hali ya gesi, juu ya 100°C).
Caesi
Caesi ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 55 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 132.9054519. Alama yake ni Cs. Jina latokana na Kilatini "caesius" inayomaanisha buluu kwa sababu ya mistari taswirangi yake iliyo upande wa buluu ya taswirangi.
Damietta
Leo hii, kuna mfereji unaounganisha mji huu na Mto [[Nile]] ambapo ndio inaufanya mji huu kwa wa muhimu kwa mara nyingine tena. Mji huu kwa sasa una idadi ya watu wapatao 1,093,580 (2006). Pia kuna mtambo wa gesi ya [[SEGAS LNG]] (Liquefied Natural Gas) ambao hapo baadaye utakuwa na uwezo wa kuwa na ujazo kiasi cha tani 9.6 kwa mwaka.
Duka rahisi
Urahisishaji kuhifadhi ni ndogo kibanda au duka ambalo linauza vitu kama pipi, ice-cream, vinywaji, nasibu tiketi, magazeti na majarida, pamoja na uteuzi wa processed chakula na labda baadhi groceries. Stores kwamba ni sehemu ya vituo vya gesi kunaweza pia motor kuuza mafuta, windshield washer giligili, radiator giligili, na ramani. Mara nyingi vyoo na usafi bidhaa nyingine ni kujaa, na baadhi ya maduka hayo pia kutoa maagizo na fedha wire liquor kuhamisha huduma au bidhaa. Wao ni mara nyingi ziko busy sambamba barabara, yenye watu katika vitongoji mijini, saa gesi / mafuta ya petroli vituo au karibu na vituo vya reli au nyingine hubs usafiri. Katika baadhi ya nchi kuwa na maduka ya urahisi zaidi tena masaa ununuzi, baadhi ya kuwa wazi masaa 24.
Mvuke
Mvuke hutaja maji yaliyoingia katika hali ya gesi lakini inaweza kutaja gesi yoyote iliyotokana na kiowevu kama kinaongezeka joto. Badiliko la kiowevu kuwa mvuke huitwa uvukizaji.
Gaza
Gaza (Kiarabu: غزة; Kiebrania: עזה‎ azzah) ni mji mkubwa wa Ukanda wa Gaza ambao ni sehemu ya maeneo chini ya mamlaka ya Palestina mwenye wakazi 400,000. Ni makao ya ofisi nyingi za serikali ya Palestina.
Basi
Basi (kutoka Kiingereza "bus") ni chombo cha usafiri kinachotumika kusafirisha watu kutoka eneo moja kwenda eneo jingine kwa ajili ya shughuli mbalimbali, kwa mfano kazi, masomo, utafiti na kadhalika.
Kasi (nyota)
Kasi iko kwa umbali wa miaka ya nuru takriban 160 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2.
Kasi ni nyota jitu jekundu inayoyeyunganisha heli kuwa kaboni na oksijeni katika kiini chake. Spektra yake inaonyesha mistari ya metali mbalimbali ambayo ni dokezo ya kwamba nyota hii ilianza maisha yake katika sehemu za ndani za Njia Nyeupe yaani galaksi yetu.
Kisima
Kisima ni jina la ujumla kwa shimo lolote ndefu nyembamba lililochimbwa katika ardhi, aidha kwenda chini au sambamba. Kisima kinaweza kujengwa kwa madhumuni mbalimbali, ikiwa ni pamoja na uchimbaji wa maji au kioevu kingine (kama vile mafuta ya petroli) au gesi (kama vile gesi asilia), kama sehemu ya uchunguzi wa kiufundi wa ardhi na utathmini wa eneo la mazingira, kwa ajili ya utafutaji wa madini, au kama shimo la majaribio la kusimamisha minara na vifaa vya matumizi chini ya ardhi. Visima kutumika kama visima vya maji inaelezwa kwa kina zaidi katika makala hayo.
Katika nyanja za mashauriano za uhandisi na mazingira, neno hili hutumiwa kuelezea kwa pamoja aina zote mbalimbali za mashimo yaliyochimbwa kama sehemu ya uchunguzi wa kiufundi wa ardhi na utathmini wa eneo la kimazingira,(ujulikanao kama Awamu ya Pili ya ESA). Hii ni pamoja na mashimo yanayochimbwa kukusanya sampuli za udongo, sampuli za maji au vipande vya miamba, ili kuendeleza vifaa vya kutengeneza sampuli vya in situ, au kufunga visima vya kufuatilia au piezometer. Sampuli zinazokusanywa kutoka kwa visima mara nyingi upimwa katika maabara kuamua hali zao, au kwa kutathmini viwango vya kemikali mbalimbali au vichafuzi. 
Kwa kawaida, kisima kinachotumika kama kisima cha maji kinakamilishwa kwa kufunga mfereji uliosimama na kitunza kisima kushikilia kisima kisiporomoke. Hii pia husaidia kuzuia vichafuzi kutoingia katika kisima na kuzuia pampu yoyote iliyowekwa kuchota mchanga na sedimenti. Ikikamilishwa katika namna hii kisima kwa kawaida kisima cha maji: iwe ni cha maji, mafuta au cha gesi .
Biolojia
Jeni ni vitengo vya msingi vya urithi katika viumbehai vyote. Jeni ni kitengo cha urithi na kinafanana na sehemu ya DNA inayoathiri umbo au kazi ya kiumbehai kwa njia maalum. Viumbehai vyote, kutoka kwa bakteria hadi kwa wanyama, hushiriki utaratibu sawa wa msingi unaonakili na kutafsiri DNA kuwa protini. Seli hunakili jeni ya DNA kuwa toleo la RNA la jeni, na kisha ribosomu hutafsiri RNA kuwa protini, mfuatano wa asidi amino. Msimbo wa tafsiri kutoka kodoni ya RNA hadi asidi amino ni sawa kwa viumbehai vingi, lakini tofauti kidogo kwa baadhi. Kwa mfano, mfuatano wa DNA unaosimba kwa insulini kwenye binadamu pia utasimba kwa insulini wakati unaingizwa katika viumbehai vingine, kama vile mimea.[25][26]
Oksijeni
Hutengenezwa kwa njia mbalimbali hasa kwa elektrolisisi ya maji kuwa gesi ya O na H.
Inapatikana pia kwa kuvunja kabonati ya kalsi (CaCO) kuwa CaO na O.
Risasi (metali)
Ni metali nzito na laini yenye rangi ya buluu-kijivu. Huyeyuka mapema kwenye kiwango cha halijoto cha 327 °C. Ni babaikaji kirahisi na kwa sababu hii ilikuwa kati ya metali za kwanza zilizotumiwa na binadamu katika historia. Ikiingia katika mwili wa binadamu ni sumu. Haimenyuki kirahisi.
Dizeli
Dizeli ya kawaida hutengenezwa kwa njia ileile kama petroli kutokana na mafuta ya petroli kwa njia ya mvevusho; ila tu diseli ni sehemu ile inayotoka baada ya petroli kama halijoto ya mafuta yanayochemshwa inazidi sentigredi 200. Mafuta hupashwa moto hadi dutu mbalimbali ndani yake hufikia kiwango cha kuchemka na kuwa gesi. Petroli ni nyepesi na kutangulia, halafu zinafuata mafuta ya taa na dizeli. 
Zohali
Ndani zaidi hii shinikizo inaongezeka na kufanya gesi kuwa na tabia ya kiwevu.
Jeni
Jeni (kwa Kiingereza "gene", kutoka Kigiriki γόνος, "gonos", yaani uzao) ni mahali pa DNA. DNA ni mkusanyiko wa taarifa za kemikali ambazo hubeba maelekezo kwa ajili ya kutengeneza protini kwenye seli. 
Vali
Vali au valvu (kutoka Kiingereza "valve") ni kifaa kinachoruhusu kufungua, kufunga, kupunguza au kuongeza mwendo wa kimiminiko au gesi katika bomba au kifaa.
Gesi
Elmenti na dutu nyingi zapatikana kwa hali ya gesi.
Magnesi
Magnesi ni elementi na metali ya udongo alikalini yenye namba atomia 12 kwenye mfumo radidia ina uzani atomia 24.3050. Alama yake ni Mg. Jina lahusiana na neno la kigiriki μαγνησιη (magnesia - "sumaku") hata kama Mg haina tabia za kisumaku. 
Mango
Kama mango inabadilika kuwa kiowevu tunasema inayeyuka. Kama inabadilika kuwa gesi au mvuke moja kwa moja tunaliita badiliko hili mvukemango.
Hannes Alfven
Hannes Olof Gösta Alfvén (30 Mei 1908 – 2 Aprili 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswidi. Hasa alichunguza uionishaji wa gesi na umuhimu wake kwa chanzo cha ulimwengu. Mwaka wa 1970, pamoja na Louis Neel alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.
Mshtarii
Uso wa sayari hauonekani kwa sababu angahewa nzito inafunika kila sehemu. Maada ya angahewa ni hasa hidrojeni na heli. Kutokana na uzito wa angahewa shinikizo ndani yake inaongezeka sana katika vilindi vyake na kusababisha gesi za angahewa kuingia katika hali ya giligili (majimaji) inayobadilika kuwa mango (imara) ndani zaidi. Zamani iliaminika ya kwamba sayari yenyewe ni ya gesi iliyoganda lakini siku hizi wataalamu wa astronomia huamini ya kwamba kuna kiini cha mwamba au metali.
Chasi
Chasi (au Kialagwa au Algwaisa) ni mojawapo ya lugha za Kikushi zinazotumika nchini Tanzania. Inazungumzwa na Wasi: kabila hili sehemu zote wanazokaa wenyewe huongea lugha hii na ndiyo asili yao ya wazazi wao waliowakuta. Lugha hii si ya Kibantu, kwani huendana na Kifiomi, Kiiraqw na Kiburunge. 
Pesheni
Pesheni (kutoka Kiingereza passion fruit, yaani "Mateso (ya Yesu)"; kwa Kiswahili piaː karakara) ni tunda la mkarakara (au mpesheni), mmea unaotambaa ambalo ndani lina mbegu nyingi nyeusi na nyama ya nyuzinyuzi. Mara nyingi hutumiwa kutengenezea juisi. Pia pesheni ni chanzo cha carotene, vitamini C na chuma.
Gesi asilia
Chini ya ardhi gesi ambayo ni nyepesi hupatikana juu ya mafuta. Wakati akiba ya gesi na petroliamu chini ya ardhi hutobolewa kwa keekee gesi inatangulia kuondoka. Zamani makampuni yaliyotafuta petroliamu yalichoma gesi bila kuitumia lakini siku thamani kubwa ya gesi imetambuliwa.
Heli
Hivyo heli inatolewa pale inapopatikana ndani ya gesi ya asilia wakati wa kutoa gesi hii. Kiwango cha heli ndani ya gesi asilia ni kuanzia ppm chahce hadi kufikia asilimia 7-10.
Kiwango cha kuchemka
Kwenye kiwango cha kuchemka molekuli mahali popote ndani ya kiowevu huanza kugeukia kuwa gesi hivyo kutokea kwa viputo ndani yake ambavyo ni gesi inayopanda juu.
Hewa
Katika mazingira ya dunia yetu hewa hutokea kama gesi. Lakini inawezakana kupata hewa katika hali ya kiowevu kwa msaada wa mitambo ambako halijoto ya hewa inapozwa hadi sentigredi 170 chini ya 0 ambako inaanza kugeukia kuwa majimaji. Ikitunzwa katika chupa imara chini ya kanieneo kubwa inaendelea kupatikana kama kiowevu hata kama halijoto yake inapanda tena. Kama halijoto inashuka zaidi hadi kufikia -220 °C kuna pia uwezekano wa kupata hewa mango. Kwenye sayari katika mfumo wa jua letu zilizo mbali na jua na baridi vile hewa yaani elementi kama nitrojeni, oksijeni au methani hazipatikani kama gesi lakini kama barafu au theluji. Kama sehemu ya sayari hizi zinaingia katika kipindi cha "joto" kiasi barafu hizi zinaweza kuyeyuke kuigia atika hali ya kiowevu au gesi na kuunda aina ya angahewa inayoganda tena wakati kipindi cha joto inakwisha na halijoto inashuka tena katika mazingira yale.
Oksijeni
Ni kati ya elementi zilizopo kwa wingi ulimwenguni ikishika nafasi ya tatu baada ya hidrojeni na heli. Kwenye dunia yetu asilimia 28 za masi yake ni oksijeni; ni elementi iliyopo kwa wingi kabisa katika ganda la dunia.
Mafuta ya petroli
Molekuli hizi fupi zinatembea katika vinyweleo ndani ya mwamba ya mashapo hadi kufikia aina ya mwamba penye nafasi ndogondogo ambako molekuli nzito zakusanya kama petroliamu na molekuli nyepesi sana kama gesi asilia. Kama kuna ganda la mwamba imara lililopo juu ya mwamba vinyweleo akiba ya petroliamu na gesi inaanza kutokea na mara nyingi molekuli nyepesi za gesi huwa kama "kofia" ya gesi asilia juu ya "ziwa" la petroliamu. Hii ni sababu ya kwamba mara nyingi gesi asilia inapatikana pamoja na petroliamu.
Asidi
Asidi ni kampaundi ya kikemia yenye uwezo wa kutoa protoni ya hidrojeni (H+) kwa kampaundi nyingine inayoitwa besi na tokeo la mmenyuko huo kuwa chumvi pamoja na maji.
Petroli
Mafuta hayo hupashwa moto hadi dutu mbalimbali ndani yake hufikia kiwango cha kuchemka na kuwa gesi. Mafuta ni mchanganyiko wa dutu za kikemia mbalimbali zinazofikia kiwango cha kuchemka kwa halijoto tofautitofauti. 
Nishati
Kazi, kifizikia, ni kitendo kinachohusisha mabadilishano ya namna moja ya nishati hadi nyingine, ama pia kubadili hali ya kimaumbile na nafasi. Kwa mfano, kusogeza kiti ni kazi inayojidhihirisha kwa kuhamisha kiti toka sehemu moja hadi nyingine.
Gesi asilia
Gesi huchomwa kama chanzo cha nishati kwa matumzi ya kibinadamu. Inachoma kwa kuonyesha ulimi wa buluu ambao ni safi hauachishi gesi nyingi za machafuko hewani. 
Elementi za kikemia
Elementi zinatokea kwa hali maada tofauti. Duniani kuna hali za mango, kiowevu na gesi. Penye joto kali kama katika jua kuna pia hali ya utegili (plasma). Mara nyingi elementi zinapatikana katika hali ya kampaundi yaani zikiunganishwa na elementi nyingine.
Jezi
Jezi (kutoka neno la Kiingereza "jersey") ni vazi au nguo linalovaliwa na wachezaji pindi wakiwa wanacheza uwanjani, hasa katika mchezo wa mpira wa miguu, mpira wa kikapu, mpira wa wavu na voliboli. 
Kizima moto
Kizima moto ni chombo kinachotoa kiowevu, gesi au dawa la unga vinavyozuia mwako na kuzima moto. Giligili ndani yake huntunzwa kwa shindikizo inatoka kwa mbio kama vali yake inafunguliwa.
Oasisi
Katika jiografia, Oasisi au cienega (kusini magharibi mwa Marekani) ni eneo la mimea lililotengwa katika jangwa, kwa kawaida likizunguka chemchemi au kitovu kingine cha maji. Oasisi pia hutoa makazi kwa wanyama na hata binadamu kama eneo ni kubwa vya kutosha.
Gesi asilia
Gesi asilia ni gesi inayopatikana katika ardhi inayotumiwa na binadamu kama fueli. 
Biomasi
Biomasi inatunza nishati ndani yake inayoweza kutumiwa kama fueli. Mfano unaojulikana zaidi katika maisha ya kila siku ni nishati katika ubao unaotumiwa kama kuni. Nishati iliyomo katika biomasi kiasili ni nishati ya jua inayoungwa katika mimea n.k. kwa njia ya usanisinuru na kuhifadhiwa mle katika muungo atomia kati ya molekuli zake.
Makaa
Makaa ni dutu mango yenye kiwango kikubwa cha kaboni inayotumiwa kama fueli. Kwa kawaida inapatikana kwa kupashia moto kuni na kuzia hewa isiingie. Ilikuwa chanzo cha nishati ya kupikia na kupashia moto katika nchi nyingi za dunia kabla ya makaamawe kusambaa kwa urahisi zaidi tangu upatikanaji wa usafiri wa kisasa kama treni na meli. Bado ni fueli muhimu kwa watu wengi katika nchi za Afrika. 
Gesi adimu
Zinapatikana katika hali ya atomu pekee, si kama molekyuli. Hazimenyuki yaani haziungani na atomu yingine kuwa molekyuli. Sababu ya kutomenyuka ni tabia ya mzingo elektroni wa nje kujaa kabisa; hapa mzingo elektroni wa nje huwa na idadi ya elektroni inayowezekana tofauti na elementi nyingi ambako mzingo elektroni wa nje ina idadi ya elektroni ambayo ni chini ya idadi ya nafasi zake. Kwa hiyo hakuna haja kutafuta hali thabiti zaidi; gesi hizi zimeshafikia hali thabibiti kila atomi peke yake. Hivyo hakuna kampaundi za gesi hizi.
Ueleaji
Ueleaji ni nguvu ya usukumaji juu wa giligili (yaani kiowevu au gesi) kwa gimba ndani yake. Hutokana na tofauti ya kanieneo (shindikizo) ya giligili kwenye sehemu za chini na juu za gimba.
Ndegeputo
Ndegeputo (au purutangi) ni chomboanga kinachoelea kwa nguvu elezi ya gesi iliyoko ndani ya ganda lake. Chini ya chumba cha gesi inabeba behewa ya abiria na mizigo. Inasukumwa na injini za parapela.
Mafuta
Karibu mafuta yote huwaka katika namna ya erosoli na kuzaa joto, ambalo linaweza kutumika moja kwa moja, au kama kiongofu katika aina nyingine ya nishati kwa njia mbalimbali. Mafuta ambayo husukumwa kutoka ardhini husafirishwa kwa matangi ya mafuta hadi kwenye kiwanda cha kusafishia mafuta. Huko, inageuzwa kutoka mafuta ghafi iwe dizeli (petrodiesel), ethane (na alkanes zingine zenye mnyororo mfupi), mafuta ya kutolea nishati, petroli, mafuta ya ndege, mafuta ya taana petroli ya gesi kimiminika.
Upumuaji
Upumuaji (kwa Kiingereza "breathing") ni kitendo cha kusukuma hewa ndani na nje ya mapafu ili kuweza kubadilishana gesi na mazingira ya ndani, hasa kwa kuleta oksijeni na kusafirisha kaboni dioksidi.
Kemgesi
Kemgesi ni kijiji kilichopo Mkoa wa Mara, wilaya ya Serengeti, tarafa ya Ikorongo, kata ya Nyamatare, Tanzania.
Jenasi
Jenasi "(kutoka Kigiriki Γένος "genos" / Kilatini genus "nasaba, ukoo, familia, aina")" ni ngazi katika uainishaji wa kisayansi unaopanga viumbehai (mimea, wanyama) katika vikundi kulingana na nasaba zao. 
Mango
Mango ni moja kati ya hali maada. Maana yake ni imara, tofauti na kiowevu (majimaji) au gesi (kama hewa). 
Glukosi
Ni kabohidarti muhimu katika biolojia. Seli huitumia kama chanzo cha nishati na nguvu. 
Injini
Gesi inaweza kubanwa ndani ya roketi kwa shindikizo kubwa ikitoka kwenye nozeli inayofunguliwa. Kimsingi kuruka kwa puto ya mpira iliyopulizwa hewa ndani yake lakini haikufungwa ni saswa na mfumo wa roketi.
Injini ya mwako ndani
Injini ya mwako ndani ni aina ya injini ambako fueli huchomwa ndani yake. Kuchomwa wa fueli kama vile petroli, diseli au gesi katika mchanganyiko na hewa huachisha nishati yake kwa umbo la joto na shinikizo. Gesi ya mwako pamoja na hewa hupanuka kwa njia hii na kusukuma sehemu za injini hasa pistoni zinazopeleka nguvu ya mwako hadi mtaimbo endeshi ya injini. Kutoka hapa nguvu ya mwendo unapelekwa mahali panapohitajika. 
Manganisi
Manganisi ni elementi na metali yenye namba atomia 25 na alama Mn katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali kechu yenye rangi kifedha-nyeupe inayopatikana katika madini hasa pamoja na chuma na kampaundi mbalimbali. 
Roketi
Roketi (Kiingereza "rocket") ni chombo chenye umbo la bomba kinachopazwa angani kwa nguvu ya gesi inayotoka nje. Tofauti na injini ya jeti roketi hubeba fueli yote ndani yake kwa hiyo inafanya kazi pia katika ombwe pasipo na oksijeni au dutu nyingine inayohitajika kwa kuchoma fueli ndani ya injini yake.
Kanuni ya Archimedes
Kanuni ya Archimedes ni kanuni ya kisayansi iliyotambuliwa miaka 2000 iliyopita na mtaalamu Mgiriki Archimedes. Inaeleza nguvu ya ueleaji wa gimba ndani ya midia kama kiowevu au gesi.
Mafuta ya ini
Mabadiliko ya kiasi cha mafuta huwakilisha ukusanyikaji wa trigliseridi (mafuta huru) ndani ya sitoplazimu. Mwanzoni, hepatositi huwasilisha vakuli ndogo za mafuta (liposomu) zinazozunguka kiini (mabadiliko ya vilengelenge vidogo vya mafuta). Katika awamu hii chembechembe za ini huwa zimejawa na matone mengi ya mafuta ambayo huwa hayachukui nafasi ya kiini kilicho katikati ya chembechembe. Katika awamu za baadaye, na ukubwa wa vakuli hizi huongezeka na kusukuma kiini kwenye ukingo wa chembe na kuonyesha sifa kama za pete ya muhuri (mabadiliko ya vilengelenge vikubwa vya mafuta). Vilengelenge hivi huwa vimesawiri vizuri na huonekana vikiwa "tupu" kwa sababu mafuta huyeyuka wakati wa usindikaji tishu. Vakuli kubwa zinaweza kuungana na kuzalisha cyst s ambayo ni Malena vidonda. Steatosisi ya vilengelenge vikubwa ni ya kawaida aina nyingi na ni kawaida yanayohusiana na pombe, ugonjwa wa kisukari, fetma na kotikosteroidi. Ukusanyikaji mkali wa mafuta kwenye ini wakati wa mimba na ugonjwa wa Reye ni mifano ya magonjwa makali ya ini yanayosababishwa na mabadiliko ya vilengelenge vidogo vya mafuta. Utambuzi wa steatosisi hufanywa wakati mafuta yaliyo kwenye ini yanazidi asilimia 5-10 kwa uzito. 
Kasoro katika umetaboli wa mafuta husababisha mwanzo wa kugonjeka kwa FDL jambo ambalo linawezatokana na kukosekana kwa usawa katika matumizi ya nishati na utengenezaji wake hivyo basi kusababisha uhifadhi wa mafuta au linaweza kuwa matokeo ya upinzani wa pembeni wa insulini, ambapo usafiri wa asidi za mafuta kutoka tishu shahamu hadi kwenye ini ni kuongezeka. 
Kuharibika au kuzuiwa kwa kipokezi molekuli (PPAR-α, PPAR-γ na SREBP1) ambacho hudhibiti vimeng'enya vilivyo na wajibu wa kuweka oksijeni na kusanisi
Asidi za mafuta huonekana kuchangia katika ukusanyikaji wa mafuta. Aidha, ulevi unajulikana kuharibu mitokondria na miundo ingine ya seli hivyo basi kuendelea kuharibu utaratibu wa nishati wa seli. Kwa upande mwingine FLD zisizotokana na ulevi zinaweza kuanza kama nishati ya ziada iliyokosa kuvunjavunjwa kwenye seli za ini. Steatosisi ya ini inaweza kugeuzwa na kwa kiasi fulani haiendelei kama kuna kukomeshwa au kuondolewa kwa sababu msingi.
Ukusanyikaji wa mafuta mengi kwenye ini wakati mwingine hufuatana na kuvimba, hali ambayo inajulikana kama "steatohepatitisi." Kuendelea kwa steatohepatitisi inayosababishwa na pombe (ASH) au ile isiyosababishwa na pombe (Nash) hutegemea kuendelea au ukali wa sababu inayosababisha. Vidonda vya kipatholojia hufanana katika hali zote mbili. Hata hivyo, kiasi ya majibu ya uvimbe hutofautiana sana na si lazima yahusiane na kiasi cha ukusanyikaji wa mafuta. Steatosisi (ubakishaji wa mafuta) na mwanzo wa steatohepatitisi zinaweza kuwakilisha hatua za mfululizo katika kuendelea kwa FLD. 
Methani
Kwa kusudi la kuisafirisha na kuitunza mara nyingi inapashwa baridi na kutunzwa kama kiowevu katika vyupa imara vya feleji au tenki kubwa. Katika hali ya kiowevu inachukua nafasi ndogo tu kuliko gesi.
Caesi
Caesi ni metali yenye kiwango cha kuyeyuka duni sana ya 28 °C hivyo hutokea kama kiowevu kwa halijoto ya chumbani tayari. 
Ni dutu inayomenyuka sana kwa hiyo haitokei kwa umbo safi kiasili bali kwa kampaundi mbalimbali. Kati ya elementi zote mmenyuko wake ni mkali baada ya Florini. Kwa sabu hiyi Caesi hupaswa kutolewa katika maabara na hutunzwa ndani ya gesi adimu kama arigoni. 
Farasi
Farasi ni mnyama mkubwa katika ngeli ya mamalia. Wamefugwa na binadamu tangu maelfu ya miaka. Matumizi yao ni kubeba watu au mizigo au kufanya kazi ya kuvuta magari na plau. Wamefugwa pia kwa ajili ya nyama na maziwa yao.
Sifuri halisi
Katika hali ya kawaida molekuli za hewa au za kiowevu huwa na mwendo; pia molekuli za gimba mango huwa na mwendo fulani kama kitikisiko. Kama mwendo = halijoto inaongezeka tunaona badiliko la gimba mango kuwa kiowevu au gesi. Kinyume chake tunaona jinsi gani maji "baridi" huwa barafu imara maana yake mwendo wa molekuli za H0 imepungua. Pasipo mwendo tena hakuna joto wala halijoto na hali hii huitwa "sifuri halisi".
Mvua
Asili ya mvua ni mvuke wa maji katika angahewa. Kiasi cha mvuke hewani kutajwa kama gramu za maji kwa kilogramu ya hewa. Kiasi cha unyevu (yaani maji) katika angahewa huitwa unyevuanga. Uwezo wa hewa kushika unyevuanga hutegemea halijoto ya hewa. Hewa baridi ina uwezo mdogo kutunza unyevu ndani yake, kiasi kinaongezeka kadiri halijoto iko juu zaidi. Pale ambapo hewa inafikia hali ya kushiba unyewu unaanza kutonesha yaani matone kutokea. Wakati matone yanafikia kiwango fulani cha uzito yanaanza kuanguka chini yaani mvua inaanza kunyesha.
Puto
Kimsingi puto ni fuko kubwa lenye ganda la kitambaa au plastiki lisilopenya gesi. Hujazwa ama gesi nyepesi kama heli au hidrojeni au hewa joto iliyo nyepesi kuliko hewa ya kawaida na kuelea juu.
Densiti
Uzito wa vifaa hutofautiana na joto na shinikizo. Tofauti hii ni ndogo kwa ajili ya vilivyo na vilivyo na vidonge lakini kubwa zaidi kwa gesi. Kuongezeka kwa shinikizo kwenye kitu hupunguza kiasi cha kitu na hivyo huongeza wiani wake. Kuongezeka kwa joto la dutu (pamoja na chache chache) hupunguza wiani wake kwa kuongeza kiasi chake. Katika vifaa vingi, inapokanzwa chini ya matokeo ya maji kwa kuhamisha joto kutoka chini hadi juu, kutokana na kupungua kwa wiani wa maji yaliyowaka. Hii inasababisha kuongezeka kwa nyenzo zenye unene zaidi.
Utegili (fizikia)
Mfano wa maada mango ni jiwe la mwamba, maada kiowevu ni maji, na maada gesi ni hewa. Hivyo plasma ama utegili ni hali ya nne ambayo si ya asili katika maisha yetu ya kila siku. Huonekana katika mifumo ya kimaada iliyo katika joto kali.
Neoni
Duniani yapatikana katika angahewa kama gesi adimu na bwete isiyo na rangi wala ladha. Kwa sababu ya tabia yake ya ubwete kampaundi hazijulikani.
Gazeti
Gazeti (kupitia Kiingereza kutoka Kiitalia "gazzetta") ni karatasi zilizochapishwa habari na kutolewa mara kwa mara ama kila siku au kila wiki; kuna pia magazeti yanayotolewa mara moja au mbili kwa mwezi tu.
Ova
Ova (kutoka neno la Kilatini "ovum" kwa kupitia Kiingereza) au kijiyai ni kiini cha uzazi wa kike (gameti) katika viumbe wanaozaa kwa kujamiiana. Kijiyai ni kikubwa sana (kinaonekana kwa macho) kuliko seli za manii za motile (mara 100,000). Wakati yai na manii hukutana, ndipo mimba huundwa, ambayo hukua haraka kuwa kiumbe kipya.
Oksijeni
Gesi ya oksijeni hutumiwa sana katika teknolojia mbalimbali. Kwa sababu mwendo wa kuchoma huhitaji oksijeni inatumiwa pale ambako jota inatakiwa, kwa mfano wakati wa kuchomelea inapochanganywa na gesi ya asetilini. 
Oksijeni
Hutokea ama kama mchanganyiko wa elementi nyingine au pekee yake kama gesi isiyo na rangi wala herufi. Pekee yake hupatikana hasa kama molekuli ya O yaani mchanganyiko wa kikemia wa atomi mbili. Kuna pia oksijeni kama mchanganyiko wa atomi tatu unaoitwa ozoni (O).
Sauti
Kifizikia sauti ni uenezaji wa mabadiliko ya densiti na shinikizo katika midia kama kiowevu, gesi au gimba manga kwa njia ya wimbisauti. 