Mto mkubwa Rwanda ni gani?
Mto Kagera
Mto Kagera (kwa Kinyarwanda: Akagera) ni kati ya mito inayounda mto Nile, pia ni mto mkubwa kabisa wa kuingia ziwa la Viktoria Nyanza.
Mto Ruvuvu
Mto Ruvuvu (pia Ruvubu au Rurubu) ni mto ambao unaanzia nchini Burundi na kuishia Tanzania ambapo unaungana na mto Nyabarongo kutoka Rwanda kuunda mto Kagera ambao unaishia katika Ziwa Viktoria.
Ruaha Mkuu
Ruaha Mkuu (pia: Ruaha Mkubwa) ni mto muhimu nchini Tanzania na tawimto wa Rufiji. Huitwa "Ruaha Mkuu" kwa kuutofautisha na "Ruaha Mdogo" unaoishia ndani yake, si mbali na Iringa Mjini. Jina Ruaha kwa Kihehe linamaanisha "maji mengi". 
Niger (mto)
Niger ni mto mkubwa kabisa wa Afrika ya Magharibi na mto mrefu wa tatu barani Afrika ukiwa na mwendo wa km 4.374. Njia yake ni kama upinde ikianza Guinea katika nyanda za juu za Futa Djallon kuelekea kaskazini-mashariki kupitia Mali hadi Niger. Karibu na mji wa Timbuktu inageukia kuelekea mashariki, halafu mashariki-kusini kupitia Benin na Nigeria hadi kufika mdomo wa delta yake kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki.
Mto Sanje
Mto Sanje ni mto wa Tanzania ambao ni tawimto la Ruaha Mkuu ambao unapitia Iringa na tambarare ya Kilombero hadi kuishia katika mto Rufiji ambao unamwaga maji mengi katika bahari Hindi.
Kongo (mto)
Mto Kongo ni mto mwenye maji mengi katika Afrika yote. Hivyo kuna nafasi kubwa ya kuzalisha umememaji. Kama nafasi zote zingetumia ingewezekana kutosheleza mahitaji yote ya umeme kwa Afrika upande wa kusini ya Sahara. [6]
Mto
Chanzo cha mto mara nyingi ni chemchemi au ziwa au maungano ya vijito vidogo. Mto hufuata mwendo wake kwa mtelemko hadi mwisho wake baharini au ziwani au kwa mto mwingine. Kama mto ni mdogo huitwa kijito. Mto mkubwa sana kama Kongo au Nile unaweza kuitwa mto mkubwa au jito.
Mto Mbarali
Mto Mbarali ni kati ya mito ya mkoa wa Mbeya na mkoa wa Njombe (Tanzania Kusini Magharibi) ambao ni tawimto la Ruaha Mkuu ambao unapitia Iringa na tambarare ya Kilombero hadi kuishia katika mto Rufiji ambao unamwaga maji mengi katika bahari Hindi.
Rwanda
Gisenyi ni mji kwenye ncha ya kaskazini ya Ziwa la Kivu mpakani kwa Kongo ukiwa jirani na mji wa Goma. Kuna usafiri wa mashua kwenda Kibuye na Cyangugu.
Mto Kamanyere
Mto Kamanyere ni kati ya mito ya mkoa wa Rukwa (Tanzania Magharibi). Maji yake yanafikia bahari ya Atlantiki kupitia ziwa Tanganyika na mto Kongo.
Tanzania
Pia ina mito mingi ambayo inaelekeza maji yake katika Bahari ya Hindi mashariki mwa nchi, lakini mingine inachangia Mto Zambezi kupitia Ziwa Nyasa, michache Bahari ya Kati kupitia Ziwa Victoria na mto Naili, mingine tena Bahari Atlantiki kupitia Ziwa Tanganyika na mingine inaishia katika mabonde kama ya Ziwa Rukwa.
Mto Nairobi
Mkondo mkuu, Mto Nairobi, umeweka mpaka wa kaskazini mwa jiji. Mto huu umefanywa kanali katika sehemu nyingine.
Kamembe
Hali ya kipekee kubwa ya mji wa Kamembe ni matumizi ya lugha ya Kiswahili. Tofauti na kwengineko kote Rwanda ambako lugha inayotumiwa ni lugha ya taifa ya Rwanda ya Kinyarwanda, Kamembe ndiko utumiaji wa lugha ya kiswahili ulizagaa kukubwa. 
Mto Rusuno
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Ruboroga
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.
Mto
Wakati mwingine ni swali la uzoefu tu jinsi ya kutaja mto; Kongo inaitwa Lualaba hadi mji wa Kisangani. Wataalamu wengine wanasema ya kwamba mto Kagera ingestahili kuitwa "Nile" kwa sababu ni mto uleule unaopita tu kwenye ziwa Viktoria Nyanza.
Benue (mto)
Mto Benue (Kifaransa: Bénoué) ni tawimto mkubwa wa mto Niger. Chanzo chake ni katika nyanda za juu za Kamerun hasa milima ya Adamawa. Katika sehemuy a kwanza ya mwendo wake unatelemka mita 600 kwa mwendo kali. Karibu na mji wa Garua unaungana na mto Mayo Kébi. Baada ya mwendo wa 350 km mto unatoka Kamerun na kuingia Nigeria karibu na bandari ya Jimeta. Hapa mto una upana wa kilomita moja unaoweza kupanua wakati wa mvua. Baada ya Yola mto unapokea tawimto wake muhimu zaidi mto Gongola. 
Kamembe
Tofauti nyingine ni kuzagaa kukubwa kwa dini ya Uislamu. Ukilinganisha na kwengineko Rwanda ambako dini iliyo zagaa ni dini ya kikristo ya mazehebu ya kikatoliki, zaidi ya asilimiya 95 ya wakaaji wa mji wa Kamembe ni waislam. Utumiaji wa kiswahili na kujiri kwa kwa dini hii vilifanya Kamembe kutafautiyana kabisa na mahala pengine nchini Rwanda: Ki mila na kiutamaduni. Huku kulifanya wanasiyasa waliyo itawala Rwanda kabla ya serikali ya sasa iliyoko nchini Rwanda kuwashika raia wa Kamembe kama vile raia wasio wa Rwanda. Kwa serikali hizi raia wa Kamembe waliitwa Waswahili. Hii ilisababisha wanyimwe haki zao mbali mbali za kiraia. Japo kuwa haya yalibadilika wakati serikali ya sasa ikiongozwa na RPF iliingiya madarakani nchini Rwanda mnamo mwaka wa 1994. Kamembe ni mmoja ya miji ya Rwanda ambako ziwa Kivu linapatikana.
Amazonas (mto)
Kuhusu urefu hakuna mapatano bado kama Nile au Amazonas ni mto mrefu duniani. Makadirio hutegemea ni tawimto upi mwenye chanzo cha mbali zaidi unaokubaliwa na wataalamu. 1969 urefu wake ulipimwa kuwa 6.400km.[1]
Mto Mkuva
Maji yake yanatiririkia Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Kagera
Jina la mto wa Kagera umekuwa pia jina la mbuga ya wanyama ya Akagera National Park huko Rwanda na pia la Mkoa wa Kagera katika Tanzania.
Rwanda
Ni nyanda za juu na milima; sehemu kubwa ni mita 1500 juu ya UB. Milima kaskazini mwa nchi inapanda hadi mita 4507 juu ya UB. Kutokana na urefu huo hali ya hewa haina joto kali.
Kongo (mto)
Vyanzo vya Kongo viko katika nyanda za juu na kwenye milima inayopakana Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki, pamoja na Ziwa Tanganyika na Ziwa Mweru ambayo yanamwaga maji yao kwenda mto Lualaba ulio tawimto mkubwa wa Kongo. Kwa kawaida chanzo cha mto Chambeshi huko Zambia ambao unaishia katika Lualaba hutazamiwa kama chanzo cha Kongo.
Mto Ruako
Mto Ruako ni mto wa mkoa wa Mara (Tanzania kaskazini) ambao maji yake yanaingia katika ziwa Viktoria na hatimaye yanaelekea Bahari ya Kati kupitia mto Naili.
Rwanda
Lugha rasmi tangu enzi za ukoloni ni Kifaransa. Tangu mwaka 1994 serikali mpya, iliyoongozwa na Watutsi walioishi miaka mingi Uganda, imetumia pia Kiingereza kama lugha rasmi ya tatu.
Orodha ya mito nchini Tanzania
Mto Gaboti Mto Gaga Mto Gailolet Mto Gambalenga Mto Gandajega Mto Garamashi Mto Gariburijand Mto Gedeyeya Mto Genda Mto Geragua Mto Ghabos Mto Gichami Mto Gidabiyunga Mto Gidamunda Mto Gindigindi Mto Girautja Mto Gobeneko Mto Goma Mto Gombe (Kigoma) Mto Gombe (Singida) Mto Gombo Mto Gonda Mto Gossuwa Mto Gudama Mto Gumba Mto Gurumeti Mto Guya Mto Gwaraid Mto Gwino Mto Gwiri
Amazonas (mto)
Upana wa mto ni wa kilomita kadhaa kufika hadi 100km wakati wa mafuriko ya kila mwaka. Delta ya Amazonas ina upana wa mamia ya kilomita; ndani yake kuna kisiwa cha Marajó chenye eneo la 49,000km² ambalo ni kubwa kushinda nchi kama Rwanda au Burundi.
Ruaha Mdogo
Ruaha Mdogo ni mto wa Tanzania Kusini Magharibi (Nyanda za Juu za Kusini) na ni tawimto la Ruaha Mkuu. 
Mto Kisigo
Mto Kisigo ni mto wa Tanzania ya kati na ni tawimto la Ruaha Mkuu. Mto Kisigo unatokea mkoa wa Singida na kuingia katika Ruaha Mkuu kwenye lambo la Mtera. 
Mto Sankuru
Mto Sankuru ni tawimto la mto Kasai katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 
Mto Kitete
Mto Kitete ni mto wa Tanzania Kusini Magharibi ambao ni tawimto wa Ruaha Mkuu ambao unapitia Iringa na tambarare ya Kilombero hadi kuishia katika mto Rufiji ambao unamwaga maji mengi katika bahari Hindi.
Mto Kalambo
Mto Kalambo ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania (upande wa kusini magharibi, mkoa wa Rukwa) na ya Zambia (upande wa kaskazini), ukiwa mpaka kati ya nchi hizo mbili kwa sehemu fulani. 
Uganda
Mto mkubwa ni Nile inayopita nchi yote kati ya Ziwa Viktoria hadi Ziwa Albert na kuendelea hadi mpaka wa Sudani ikiitwa mwanzoni Nile ya Viktoria na baadaye Nile ya Albert.
Niger (mto)
Njia ya upinde ya mto Niger ilichanganya wataalamu wa Ulaya pamoja na Waarabu kwa karne nyingi. Waroma wa kale walifahamu mto ule mkubwa karibu na Timbuktu wakafikiri ya kwamba unaendelea kujiunga na mto Nile. Mtaalamu Mwarabu Ibn Battuta alifikiri hivyo pia.
Mto Rungwa
Mto Rungwa ni mmojawapo kati ya mito ya Tanzania. 
Unaanzia katika mkoa wa Singida, unatiririka upande wa kusini magharibi na kuishia katika ziwa Rukwa.
Historia ya Rwanda
Tangu ushindi wa kijeshi mwaka 1994 RPF walianzisha serikali ya umoja wa kitaifa. Rais alikuwa Pasteur Bizimungu mwanasiasa Mhutu aliyeshikamana na RPF, Kagame akiwa makamu wake. Baada ya kupinduliwa kwa Bizimungu mwaka 2000 Kagame akawa Rais.
Orodha ya mito nchini Tanzania
Mto Badi Mto Baghara Mto Bamba Mto Bandarini Mto Banoro Mto Barai Mto Bariadi Mto Barikiwa Mto Basua Mto Beige Mto Beledi Mto Bigasha Mto Bihawana Mto Binotu Mto Binugenuge Mto Bissianda Mto Bizi Mto Bokon Mto Bokwa Mto Boles Mto Bologonja Mto Bololedi Mto Bolonaibor Mto Bombili Mto Bombo Mto Boruma Mto Bubu Mto Bubuli Mto Bufu Mto Bugala Mto Buhusho Mto Bukaro Mto Bukura Mto Bulolambeshi Mto Bulu Mto Bumba Mto Bungu Mto Buramba Mto Burara Mto Buri Mto Burka Mto Busi Mto Butu Mto Bwakira Mto Bwarkasani Mto Bwiga
Luvua
Luvua ni mto wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 
Rufiji (mto)
Rufiji ni mto mkubwa wa Tanzania. Chanzo kiko Tanzania ya kusini-magharibi katika maungano ya tawimito ya mto Kilombero na mto Luwegu. 
Mto Lumbwa
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Riana
Ni tawimto la mto Gucha ambao unaishia katika ziwa Viktoria, ukichangia hivyo mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Rwanda
Mpakani kwa Kongo na Uganda ndiyo milima ya kivolkeno ya Virunga.
Historia ya Rwanda
Afrika ina ujuzi sasa; kama ujuzi wa Kiarabu, Kiswahili, Kilingala, Kiwolof, Kiamharic. Utengamano wa siasa mpya lazima utatupa nafasi ya kujenga nchi mpya kama EACU na Rwanda Kazembe.
Mto Lunwa
Mto Lunwa ni tawimto mdogo wa Ruaha Mkuu nchini Tanzania.
Mto
6.671 km - Nile: Luvironza-Ruvuvu-Ruvusu-Kagera-Nile Nyeupe-Nile - (Afrika) 6.387 km - Amazonas: Apurimac-Ene-Tambo-Ucayali-Amazonas - (Amerika ya Kusini) 6.380 km - Yangtse (Cháng Jiāng) - (Asia) 6.051 km - Mississippi-Missouri - (Amerika ya Kaskazini) 5.940 km - Yenisei-Angara - (Asia) 5.410 km - Ob-Irtysch - (Asia) 5.052 km - Amur-Argun-Kerulen - (Asia) - (pekee wakati wa mvua nyingi) 4.845 km - Huang He - (Asia) 4.500 km - Mekong - (Asia) 4.374 km - Kongo - (Afrika)
Rwanda
Kuuawa kwa rais Juvenal Habariyama mwaka 1994 kulisababisha mauaji ya watu karibu milioni moja (walau 600,000) kati ya Watutsi, Watwa pamoja na Wahutu wasio na msimamo mkali.
Mto Chikuu
Mto Chikuu unapatikana katika kaunti ya Tharaka-Nithi, katikati ya Kenya.
Zambezi (mto)
Zambezi ni kati ya mito mirefu ya Afrika ikiwa na nafasi ya nne baada ya Nile, Kongo na Niger. Ni mto mrefu wa Afrika wa kuingia Bahari Hindi. Beseni lake lina km² 1,570,000 au nusu ya mto Nile. Chanzo chake iko Zambia inapita Angola mpakani na Namibia, Botswana, Zambia na Zimbabwe kwenda Msumbiji inapofikia Bahari Hindi katika delta ya 880 km².
Mto Wami
Matawimto yake ni Mto Mkata upande wa kushoto na Mto Lukigura, Mto Mjonga na Mto Chogoati upande wa kulia. 
Ruvu (Pangani)
Mto Ruvu (pia: Luffu au Jipe Ruvu) ni jina la mojawapo kati ya matawimto muhimu zaidi ya mto Pangani kaskazini mashariki mwa Tanzania. 
Mto Umrobo
Mto Umrobo ni tawimto mdogo wa Ruaha Mkuu nchini Tanzania.
Mto Ruchugi
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Ruwiti
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Kagera
Unaanzia Burundi inapounganika mito ya Nyawarongo na Ruvuvu ikiendela km 400 hadi kuingia ziwa Viktoria.
Historia ya Rwanda
Mwaka 2003 palitokea uchaguzi wa kwanza.
Mto
Kuna pia uzoefu ambako jina la mto mdogo linaendelea kutumika. Mto Ruvuma unatoka Songea na kufuata mpaka wa Tanzania na Msumbiji. Unakutana na mto Lujenda ambao ni mkubwa zaidi; inawezekana kusema ya kwamba Ruvuma inaingia Lujenda lakini jina la Ruvuma linatumika hadi mdomoni.
Mto Msambia
Mto Msambia ni kati ya mito ya mkoa wa Rukwa (Tanzania Magharibi).
Mto Riwa
Mto Riwa unapatikana magharibi mwa Kenya, mpakani mwa Uganda.
Mto Kikuyu (Iringa)
Maji ya mto huo yanaishia Bahari Hindi kupitia Ruaha Mkuu na mto Rufiji.
Mto Nairobi
Mto Nairobi ni mto unaopitia Nairobi, mji mkuu wa Kenya. Ndio mto mkuu katika beseni la mito ya Nairobi, mtandao wa mito kadhaa inayopita sambamba kuelekea mashariki. Mito yote katika beseni hilo hukutana mashariki mwa Nairobi na kuungana na Mto Athi, hatimaye kuelekea Bahari ya Hindi. 
Ubangi
Ubangi ni tawimto mkubwa wa mto Kongo na kati ya mito mirefu ya Afrika.
Nile
Chemchemi za Nile ni mito yote inayopeleka maji kwenda Ziwa Viktoria Nyanza katika nchi za Tanzania, Burundi, Rwanda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda na Kenya. Chanzo cha mbali kabisa ni mto wa Luvironza huko Burundi unaoingia katika mto wa Kagera na kufika Ziwa Viktoria Nyanza.
Rwanda
Kwa kawaida vikundi vitatu hutajwa kuwa wakazi wa Rwanda ndio Wahutu, Watutsi, Watwa. Lakini kuna tofauti kali kati ya mawazo kama vikundi hivyo ni makabila, mataifa ya pekee au matabaka ya kijamii. Hali halisi wanatumia lugha ileile ya Kinyarwanda na wanafuata utamaduni uleule.
Luvironza
Mto Luvironza unaanza hapo ambapo hutazamwa kuwa ni chanzo cha mbalizaidi cha Nile. Mto huu una mwendo wa km 110 hadi kuishia katika mto Ruvuvu ambao ni tawimto wa Kagera. Tahajia nyingine ya jina lake ni Mto Ruvyironza.
Rwanda
Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya miaka ya 1990 vilileta uangamizaji mkubwa wa Watutsi. Kati ya asilimia 75 hadi 90 za wakazi Watutsi waliuawa katika wiki chache za mwaka 1994. Baada ya mwisho wa vita Watutsi wengi ambao wenyewe au wazazi wao walikuwa wamekimbilia Uganda na Tanzania walirudi tena Rwanda.
Mto Ipera
Mto Ipera ni mto wa mkoa wa Njombe (Tanzania Kusini Magharibi) ambao ni tawimto la Ruaha Mkuu ambao unapitia Iringa na tambarare ya Kilombero hadi kuishia katika mto Rufiji ambao unamwaga maji mengi katika bahari Hindi.
Kinshasa
Mto Kongo ni mto mrefu wa pili katika Afrika baada ya Nile, na ni mkubwa zaidi katika suala la kutoa maji. Kama njia ya maji, hutumiwa kusafiri kwa kiasi katika bonde la Kongo, na unaweza kusafiri kati ya mito ya Kinshasa na Kisangani, na matawi yake mengi yanaweza kusafiriwa. Mto ni chanzo muhimu cha umememaji, na kusini mwa Kinshasa unaweza kuzalisha nguvu za kutosheleza matumizi kwa bara zima.
Ruvuma (mto)
Ruvuma (pia: Rovuma) ni mto mrefu wa Tanzania na Msumbiji. Mpaka kati ya Tanzania na Msumbiji unafuata mwendo wake kwa km 730.
Msitu wa Mau
Maeneo ya misitu yana baadhi ya viwango vya juu kabisa ya mvua nchini Kenya [1] Misitu ya Mau ni eneo kubwa ya vyanzo vya maji nchini Kenya [2] Mito kadhaa huanza kutoka misitu hii, ikiwemo mto wa Ewaso Ng'iro (kusini), mto Sondu, Mto Mara na Mto Njoro. Mito hizi hulisha Ziwa Victoria, Ziwa Nakuru na Ziwa Natron [1] Miteremko ya mashariki ya bonde la Mau imejazwa msitu wa Mau [1]
Historia ya Rwanda
Tendo hili lilikuwa mwanzo wa mauaji ambayo hayakuwahi kutokea Afrika. Viongozi wa Interahamwe, wa jeshi la kitaifa na vikundi vikali vya Kihutu walitekeleza mipango ya kukusanya Watutsi kila mahali na kuwaua. Haiwezekani kuwa na idadi kamili lakini makadirio ya chini yanataja Watutsi 750.000 na Wahutu wasio wakali zaidi ya 600000 waliuawa na Interahamwe na wanajeshi wa serikali ya Kihutu. Watu walikimbilia na kutafuta hifadhi makanisani lakini hata huko walichinjwa bila neema. Wahutu waliokataa kushiriki katika mauaji waliuawa pia.
Tanganyika (ziwa)
Mto mkubwa zaidi unaoingia ni Ruzizi unaofika upande wa kaskazini kutoka Ziwa Kivu. Malagarasi, ambao ni mto mrefu wa pili nchini Tanzania, inaingia upande wa mashariki.
Nile ya buluu
Nile ya buluu ni tawimto mkubwa wa mto Nile. Inaanza katika Ziwa Tana kwenye nyanda za juu za Ethiopia na kutelemka hadi Sudan. Mdomo wake uko Sudan mjini Khartum inapounganika na Nile nyeupe na kuunda mto wa Nile wenyewe.
Orodha ya mito nchini Tanzania
Mto Lagossa Mto Lambo (Kilimanjaro) Mto Lambo (Pwani) Mto Landarit Mto Langangulu Mto Leborosene Mto Leinet Mto Leketindi Mto Leleigoni Mto Lelessuta Mto Lemanda Mto Lembeni Mto Lembolyo Mto Lenakuru Mto Leseleda Mto Liahamili Mto Liawana Mto Libula Mto Lidete (Morogoro) Mto Lidete (Rufiji) Mto Liembele Mto Ligenye Mto Ligombe Mto Ligunga (Lindi) Mto Ligunga (Ruvuma) Mto Lihamo Mto Lihangwa Mto Lihonja Mto Lihutu Mto Likawa Mto Likombora Mto Likonde Mto Likumbi Mto Likuyu Mto Lilehangule Mto Lilondi Mto Lima Mto Limba Limba Mto Lindi Mto Lingenyeni Mto Linolo Mto Lipinda Mto Lipuyu Mto Lirombe Mto Lisinjiri Mto Litapwasi Mto Litete Mto Litoa Mto Litopanyondo Mto Liuni Mto Liwale Mto Liwale Makubwa Mto Liwawa Mto Liwawi Mto Liwetia Mto Loasi Mto Lofia Mto Loldiloi Mto Lolgarien Mto Lolmagantile Mto Londan Mto Londaner Mto Londo Mto Longa Mto Longishu Mto Lorakale Mto Loraroshi Mto Losayai Mto Luaga Mto Luaha Mto Luamfi Mto Luana Mto Luanga Mto Lubalisi Mto Lubangalala Mto Lubasazi Mto Lubi Mto Lubugwe Mto Luchemo Mto Ludewa Mto Luega Mto Luegele Mto Luelu Mto Luengera Mto Lufile Mto Lufilisi Mto Lufirio Mto Lufubu Mto Lufugwa Mto Lufundo Mto Lugalawa Mto Lugonezi Mto Lugufu Mto Lugugu Mto Lugungwisi Mto Luhanga Mto Luhangazi Mto Luhekea Mto Luhembe Mto Luhenei Mto Luhimba Mto Luhira (Rufiji) Mto Luhira (Ruvuma) Mto Luhirea Mto Luhombero Mto Luhoroto Mto Luhumuka Mto Luhute Mto Luiche (Kigoma) Mto Luiche (Rukwa) Mto Luiga Mto Luika Mto Luinga Mto Luipaki Mto Lukale Mto Lukali Mto Lukandi Mto Lukanga Mto Lukangago Mto Lukarasi Mto Lukigura Mto Lukilukuru Mto Lukima Mto Lukimwa Mto Lukonde Mto Lukonge Mto Lukose Mto Lukosi Mto Lukowe Mto Lukulasi Mto Lukuledi Mto Lukuliro Mto Lukumbule Mto Lukusu Mto Lukwamba Mto Lukwati Mto Lukwika Mto Lulindi Mto Lulongwe Mto Luma Mto Lumba Mto Lumbwa Mto Lumbye Mto Lumecha Mto Lumene Mto Lumeno Mto Lumesule Mto Lumi Mto Lumuma Mto Lumumwu Mto Lunagara Mto Lungombe Mto Lungonya Mto Lungu Mto Lungumba Mto Lunyere Mto Lupa Mto Lupali Mto Lupambo Mto Lupato Mto Luri Mto Lusali Mto Lusesa Mto Lusili Mto Lusilukulu Mto Lusongwe Mto Luswiswi Mto Lutembo Mto Lutuka Mto Lutungo Mto Luula Mto Luvilwa Mto Luwalisi Mto Luwanda Mto Luwega Mto Luwegu Mto Luweli Mto Luwesu Mto Luwigu Mto Luwila Mto Luwoyoyo Mto Luyangala Mto Lwengera
Ziwa Kivu
Ziwa Kivu ni moja kati ya Maziwa makubwa ya Afrika. Liko mpakani kati ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda, katika tawi la magharibi la Bonde la Ufa. 
Rwanda
Wanahistoria wengi wanasema ya kuwa Watwa walikuwa wakazi wa kwanza wakiwa wawindaji, Wahutu ndio wakulima wa Kibantu waliopatikana kwa uenezi wa Wabantu katika Afrika ya Kati na mababu wa Watutsi waliingia kama wafugaji kutoka kaskazini.
Mto Ruwana
Mto Ruwana ni mto wa mkoa wa Mara (Tanzania kaskazini) ambao maji yake yanaingia katika ziwa Viktoria na hatimaye yanaelekea Bahari ya Kati kupitia mto wa Naili.
Kafue (mto)
Mto Kafue ni kati ya kandomito mikubwa ya mto Zambezi una chanzo chake kwenye mpaka wa Kongo na Zambia. Urefu wa mwendo wake ni takriban kilomita 960.
Ziwa Edward
Ziwa Edward au Edward Nyanza ndilo ziwa dogo zaidi kati ya Maziwa Makuu ya Afrika. Liko magharibi mwa Bonde kuu la ufa, katika mpaka wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda, na kaskazini mwa pwani yake iko kilometa chache kusini mwa Ikweta. 
Mto Nyakihanga
Maji yake yanaelekea ziwa Rushwa, mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.
Amazonas (mto)
Mto Amazonas (Kireno: Rio Amazonas) ni mto mkubwa duniani. Ina chanzo chake katika milima ya Andes inavuka beseni yake hadi Atlantiki kupitia eneo kubwa la misitu minene. Sehemu kubwa ya mwendo wake iko katika nchi ya Brazil. Inabeba maji zaidi kuliko mito ya Nile, Mississippi na Yangtse kwa pamoja.
Ziwa Albert (Afrika)
Ziwa Albert ni sehemu ya mfumo mgumu wa mto Nile wa juu. Vyanzo vyake vikuu ni Victoria Nile hatimaye kutoka Ziwa Victoria hadi kusini mashariki, na mto Semliki, ambao hutoka Ziwa Edward hadi kusini magharibi. Maji ya Nile Victoria yana chumvi kiasi kuliko yale ya Ziwa Albert. Mlango wake, katika ncha ya kaskazini ya ziwa, ni Albert Nile (ambayo huwa inajulikana kama Mlima Nile wakati inaingia Sudan).
Katika mwisho wa kusini wa ziwa, ambapo Semliki huingilia, kuna Vinamasi. Katika kusini kuna mlima wa Ruwenzori wakati anuwai ya milima iitwayo Blue Mountains iko katika pwani ya kaskazini magharibi. Makazi machache yaliyo kando ni Butiaba na Pakwach.
Mto Rumpungwe
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Kagera
Mto Kagera ukielekea kaskazini ni mpaka kati ya Tanzania na Rwanda; pale unapogeuka kuelekea mashariki karibu na mji wa Kikagati ni mpaka kati ya Tanzania na Uganda. Sehemu ya mwisho ya njia yake inaingia kabisa ndani ya eneo la Tanzania hadi kufika Viktoria Nyanza km kama 40 kaskazini kwa Bukoba.
Mto Gombe
Unatiririka hadi kuingia katika mto Malagarasi, ambao ni wa pili kwa urefu nchini na hatimaye unamwaga maji yake mengi katika ziwa Tanganyika.
Kutoka huko maji yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Malagarasi
Beseni la Malagarasi lina eneo la kilomita za mraba 130,000 (sq mita 50,000). Chanzo cha mto ni karibu na mpaka wa Burundi na Tanzania. Kilomita 80 za kwanza za mto hufanya mipaka ya kimataifa kati ya Tanzania na Burundi. Matawimto kadhaa kutoka kwenye misitu ya Burundi hujiunga nao upande wa kulia. Baada ya kuungana na Mto Lumpungu, Malagarasi huingia Tanzania upande wa mashariki wa Ziwa Tanganyika kilomita 40 kusini mwa Kigoma, karibu na Ilagala. Mto Moyowosi ndio tawimto kuu, pamoja na mto Nikonga. Vyanzo vingine ni Mto Ugalla, Mto Gombe, Mto Ruchugi, Mto Lumpungu na Mto Nguya. 
Uganda
Upande wa kusini nchi imepakana na Ziwa Nyanza Viktoria ambalo ndili ziwa kubwa kuliko yote ya Afrika. Maziwa makubwa mengine upande wa magharibi ni Ziwa Albert na Ziwa Edward.
Mto Rau
Mto Rau ni tawimto la mto Jipe Ruvu ambao ni kati ya vyanzo viwili vikuu vya mto Pangani ambao maji yake yanaishia katika bahari ya Hindi (mkoa wa Tanga, kaskazini mashariki mwa nchi Tanzania).
Mto Ruengu
Mto Ruengu ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Zambezi.
Niger (mto)
Wengine waliona utaishia kwenye mto Senegal au mto Kongo. Kuchanganyikiwa huku kulisababisha kwa karne nyingi ramani zisizoonyesha mwendo halisi wa mto. Wasafiri na wataalamu wa nje hawakuelewa ya kwamba mto mkubwa ulio karibu na Timbuktu na mto mkubwa unaoingia Atlantiki kwenye Ghuba ya Guinea huko Nigeria ni mto uleule.
Mto Ramadi
Maji yake yanaelekea ziwa Viktoria, mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.
Kongo (mto)
Urefu wake ni kilomita 4,700 ukipimwa kuanzia chanzo cha tawimto wa mbali zaidi ambayo ni mto Chambeshi wenye chanzo nchini Zambia. Mara nyingi urefu hutajwa kuanzia chanzo cha Lualaba halafu ni kilomita 4,374.
Nile
Mto wa Nile (pia: Naili; kwa Kiarabu ‏ ,النيل‎ an-nīl) ni mto mkubwa upande wa mashariki ya bara la Afrika. Mara nyingi hutajwa kuwa pia ni mto mrefu kabisa duniani kushinda mto Amazonas. Kutoka Ziwa la Viktoria Nyanza hadi mdomo wake kwenye Bahari ya Mediteranea Nile inavuka nchi za Uganda, Sudan Kusini, Sudan na Misri kwa urefu wa km 6,650.
Orodha ya mito nchini Tanzania
Mto Sabu Mto Saeni Mto Sagana Saisi Mto Saja Mto Sakawa Mto Salawuzinga Mto Salgamida Mto Sambala Mto Samu Mto Sandamu Mto Sandayi Mto Sanga Mto Sangwana Mto Sanje Mto Sanya Mto Sanza Mto Sasawara Mto Sasi (Dodoma) Mto Sasi (Mwanza) Mto Saso Mto Saunyi Mto Schui Mto Seassambu Mto Segera Mto Segese Mto Sekihemba Mto Sele Mto Selian Mto Selikod Mto Semberia Mto Semdoe Mto Semerero Mto Semu Mto Senane Mto Senene Mto Sengambi Mto Sero Mto Serofu Mto Seronera Mto Setchet Mto Seya Mto Shama Mto Shanga Mto Shangwe Mto Shia Mto Shindimbe Mto Shiperenge Mto Shipingue Mto Shongo Mto Shuze Mto Sibiti Mto Sibungu Mto Sidiogi Mto Sifufume Mto Sigi Mto Sikela Mto Siki Mto Simba Uranga Mouth Mto Simbo Mto Simeni Mto Simiyu Mto Sindadehu Mto Singa Mto Sinja Ndare Mto Sinya Ndare Mto Sipa (Songwe) Mto Sipa (Tabora) Mto Sirwa Mto Siu Mto Sivola Mto Sofi Mto Soja Mto Sokota Mto Sola (Dodoma) Mto Sola (Simiyu) Mto Somani Mto Sombuessi Mto Sombwe Mto Songora Mto Songwe (Mbeya) Mto Songwe (Songwe) Mto Sote Mto Ssimba Uranga Mto Ssuninga Mto Suba Mto Suguta Mto Sugutu Mto Sukwe Mto Sumbadsi Mto Sume Mto Sumuji Mto Sunga Mto Sungemero Mto Susu Mto Susuma Mto Swakala Mto Syankala
Rukwa (ziwa)
Ziwa Rukwa ni ziwa kubwa la magadi nchini Tanzania. Liko upande wa kusini magharibi wa nchi, karibu na Zambia, kati ya Ziwa Tanganyika na Ziwa Nyasa[1]..
Mto Nyawarongo
Mto Nyawarongo ni mto uliopo nchini Burundi unaounganika na mto Ruvuvu kuendelea kutiririsha maji yake kwa kilomita 400 kuingia katika ziwa Viktoria.
Mto Rubira
Maji yake yanaelekea mto Nile na hatimaye Bahari ya Kati.
Mto Rugalegi
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Ruamugango
Mto Ruamugango ni mto wa mkoa wa Mara (Tanzania kaskazini) ambao maji yake yanaingia katika ziwa Viktoria na hatimaye yanaelekea Bahari ya Kati kupitia mto Naili.
Mto Njombe
Mto Njombe ni mto wa Tanzania unaoanzia katika mkoa wa Mbeya, unapitia mpakani mwa mkoa wa Singida na mkoa wa Iringa. Hatimaye huingia katika mto Kisigo, tawimto la Ruaha Mkuu, unaotiririka hadi kuingia mto Rufiji ambao unaishia katika Bahari Hindi.
Rhine
Ndani ya Uholanzi mto hujigawa kuwa na mikono mikubwa miwili inayoitwa Waal na Lek. Mbele ya mji wa Rotterdam inaungana tena kuwa mto mmoja.
Zambezi (mto)
Mongu Lukulu Katima Mulilo (Namibia), Sesheke (Zambia) Livingstone (Zambia), Victoria Falls (Zimbabwe) Kariba Songo Tete