Indonesia ina makabila mangapi?
Indonesia
Nchi ina wakazi 238,452,952 (2004) hivyo ina nafasi ya nne kati ya mataifa makubwa duniani. Ni nchi yenye Waislamu wengi kuliko nyingine zote duniani. Makabila asili ni 300 hivi; kubwa zaidi ni Wajava (42 %).
Kabila la Yuda
Kabila la Yuda ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.
Bekasi
Bekasi (kwa Kiindonesia: "Kota Bekasi") ni mji kubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni 210.49 km². Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 1,993,478 (mwaka wa 2005).
Kibakati'
Kibakati' ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabakati' kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kibakati' imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibakati' iko katika kundi la Kiland-Dayak.
Kiambai
Kiambai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waambai kwenye kisiwa cha Ambai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiambai imehesabiwa kuwa watu 10,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiambai iko katika kundi la Kiyapen.
Kisukari
Takwimu zadhihirisha kwamba mwaka 2015, watu milioni 415 duniani kote walikuwa na bolisukari[1]. Kisukari aina ya 2, yaani miili yao ilikataa kudhibiti sukari hata baada ya kongosho kutoa insulini, ilichangia asilimia tisini[2][3]. Hao ni asilimia 8.3 za watu wazima wote[3], wakiwemo wanaume na wanawake kwa uwiano sawa[4]. Mwelekeo ni wa kuongezeka zaidi na zaidi.[5]
Kibanggai
Kibanggai (pia Kiaki) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabanggai kwenye visiwa vya Banggai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibanggai imehesabiwa kuwa watu 125,000. Hata hivyo Kibanggai imeanza kutoweka kwa vile Wabanggai wengi wameanza kuacha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanggai iko katika kundi la Kicelebiki.
Jiografia ya Tanzania
Tanzania ina idadi kubwa sana ya watu waishio nchini, kutokana na makabila mbalimbali yaliyomo nchini, yakiwemo ya Wasukuma, Wanyamwezi, Wahaya, Waha, Wagogo, Wanyakyusa, Wahehe, Wachaga, Waluguru, Wazaramo na mengineyo.
Madura
Madura ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Java. Eneo la kisiwa ni 5025 km². Baadhi ya miji kisiwani ni Sampang na Bangkalan. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 3,622,763. Watu wakaao kisiwani kwa Madura huongea hasa Kimadura.
Kikaburi
Kikaburi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaburi. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kikaburi imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaburi iko katika kundi la “South Bird's Head”.
Mbarali
Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 234,908 . Makabila makuu yaliyopo Wilayani Mbarali ni Wasangu, Wahehe, Wakinga, Wabena na Wanyakyusa. Vile vile yapo makundi madogo ya makabila wakiwemo Wasukuma, Wanji, Wabarbeig na Wagogo.
Kiabui
Kiabui ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waabui. Idadi ya wasemaji wa Kiabui imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabui iko katika kundi la Kialor.
Makaburu
Mababu wao ni mchanganyiko wa wahamiaji kutoka Uholanzi, Ufaransa na Ujerumani, waliofika tangu mwaka 1652 katika koloni la Kampuni ya Kiholanzi ya India ya Mashariki. Walikaa huko kama wakulima waliouza mazao kwa meli zilizozunguka kati ya Uholanzi na makoloni ya kampuni katika Indonesia ya leo.
Ethiopia
Ethiopia ina makabila zaidi ya 80 yenye utamaduni tofautitofauti. Watu wengi huongea lugha za Kisemiti na lugha za Kikushi.
Kenya
Makundi ya makabila ni kama ifuatavyo: Wakikuyu 22%, Waluyia 14%, Wajaluo 13%, Wakalenjin 12%, Wakamba 11%, Wakisii 6%, Wameru 6%, makabila mengine ya Kiafrika 15%, wasio Waafrika (Wahindi, Waingereza na Waarabu) 1% [3] Kila kundi au kabila lina lugha yake na Kiswahili hutumika kama chombo cha kuwasiliana miongoni mwa makabila tofauti.
Kikalabra
Kikalabra ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakalabra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikalabra imehesabiwa kuwa watu 3290. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikalabra iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.
Kibila
Kibila ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabila. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kibila imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibhele iko katika kundi la D30.
Kikwerba
Kikwerba ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakwerba. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kikwerba imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwerba iko katika kundi la Kwerba.
Sumba
Sumba ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Sumbawa na upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Flores. Eneo la kisiwa ni 11,153 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Waingapu. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 685,186. Watu wakaao kisiwani kwa Sumba huongea lugha mbalimbali, ambao kubwa yake ni Kikambera.
Tanzania
Kuna makabila 125 hivi. Makabila yenye watu zaidi ya milioni moja ni Wasukuma, Wanyamwezi, Wachaga, Waha, Wagogo, Wahaya, Wajaluo na Wamakonde.
Kikawe
Kikawe ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakawe kwenye kisiwa cha Waigeo na vinginevyo. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikawe imehesabiwa kuwa watu 600 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikawe iko katika kundi la Kiraja-Ampat.
Kabila la Efraimu
Kabila la Efraimu ni nusu ya kabila la Yosefu; nusu ya pili inaitwa kabila la Manase. Jumla ya makabila ya Israeli ni 12, yanayotokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.
Mlima Tambora
Uko Indonesia.
Kabila
Kwa mfano, katika nchi ya Tanzania kuna makabila zaidi ya 120, kama vile kabila la Wachaga, la Waluguru n.k. Nchini Kenya kuna Wakikuyu, Waribe n.k.
Kitabla
Kitabla ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Watabla. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kitabla imehesabiwa kuwa watu 3750, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitabla iko katika kundi la Kisentani.
Bali
Bali ni kisiwa cha Indonesia. Kiko katikati ya kisiwa cha Jawa upanda wa magharibi na kisiwa cha Lombok upande wa mashariki. Eneo la kisiwa ni 5614 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Denpasar. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa milioni 3.89. Watu wakaao kisiwani kwa Bali huongea Kimalay ya Bali ama Kiindonesia kama lugha yao ya kwanza, na wengi wengine huvitumia kama lugha za mawasiliano.
Kibintauna
Kibintauna ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabintauna kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibintauna imehesabiwa kuwa watu 11,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibintauna iko katika kundi la Kifilipino.
Kiburuwai
Kiburuwai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waburuwai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiburuwai imehesabiwa kuwa watu 1000, lakini wengi wao wameanza kubadilisha lugha. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburuwai iko katika kundi la Kisabakor.
Indonesia
Indonesia imepakana na Papua Guinea Mpya kwenye kisiwa cha Guinea Mpya, pia na Timor ya Mashariki kwenye kisiwa cha Timor, halafu na Malaysia kwenye kisiwa cha Borneo.
Kibayono
Kibayono ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabayono. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kibayono imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibayono haihusiani na lugha nyingine ila lugha ya Kiawbono..
Kisika
Kisika (pia Kikrowe au Kimaumere) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasika kwenye kisiwa cha Flores. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kisika imehesabiwa kuwa watu 175,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisika iko katika kundi la Kibima-Lembata.
Madagaska
Mwaka 2012 idadi ya wakazi ilikadiriwa kuwa milioni 22. Wenyeji wengi wana mchanganyiko wa damu: DNA inaonyesha kuwa wakazi wa kwanza kutoka Indonesia wameichangia asilimia 50 hivi na Waafrika vilevile. Wanaoishi sehemu za ndani ni wa Kiindonesia zaidi, wakati wale wa pwani ni wa Kiafrika zaidi.
Funguvisiwa
Funguvisiwa kubwa kabisa duniani ni lile la Indonesia pamoja na Ufilipino linaloitwa pia Funguvisiwa la Malay. 
Nigeria
Vikundi vikubwa katika jumla la makabila 300 ni Wahausa na Wafula kaskazini (jumla 20-30%), Waigbo (Waibo) kusini (14-18%), Wayoruba katika sehemu za magharibi (20-27%).
Kimoronene
Kimoronene ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamoronene kwenye visiwa vya Sulawesi na Kabaena. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimoronene imehesabiwa kuwa watu 37,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoronene iko katika kundi la Kicelebiki.
Visiwa vya Karibi
Wakazi wote ni 43,489,000 (2016). Mara nyingi ni wa mchanganyiko wa asili ya Kiafrika, ya Kizungu na pia ya Waindio pamoja na watu wenye asili ya Asia (hasa Uhindi, Indonesia na Uchina) katika visiwa ambako wafanyakazi walitafutwa ng'ambo baada ya mwisho wa utumwa.
Kilola
Kilola ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Walola kwenye visiwa vidogo vitatu upanda wa Mashariki wa kisiwa cha Kobroor. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kilola imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilola iko katika kundi la Kiaru.
Kikelabit
Kikelabit ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wakelabit kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikelabit nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 4000. Pia kuna wasemaji 640 nchini Indonesia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikelabit iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kibilba
Kibilba (pia Kirote) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabilba kwenye visiwa vya Rote, Semau na Timor. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibilba imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibilba iko katika kundi la Kitimor-Babar.
Ambai
Ambai ni fungukisiwa la Indonesia. Watu wakaao visiwani huku huongea lugha ya Kiambai.
Kabila la Yosefu
Kabila la Yosefu ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli. Liligawanyika pande mbili: kabila la Manase na kabila la Efraimu.
Kidobel
Kidobel (pia Kikobror) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadobel kwenye visiwa vya Aru kama Kobror, Koba na Wokam. Wengine wamehamia visiwa vya Dobo na Ambon. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidobel imehesabiwa kuwa watu 5680. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidobel iko katika kundi la Kiaru.
Kigebe
Kigebe ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wagebe kwenye visiwa vya Gebe, Yoi'umiyal na Gag. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigebe imehesabiwa kuwa watu 2650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigebe iko katika kundi la Kiraja-Ampat.
Togo
Nchini kuna makabila 37; kubwa zaidi ni Waewe (32%). Wazungu hawafikii 1%.
Umoja wa Nchi za Asia ya Kusini-Mashariki
Takriban theluthi moja ya watu hawa ni Waislamu (milioni 240) walioko hasa Indonesia na Malaysia. Uthai, Myanmar, Laos, Kambodia na Vietnam wako hasa wafuasi wa Ubudha.
Kidabe
Kidabe ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadabe. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kidabe imehesabiwa kuwa watu 440. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidabe iko katika kundi la Tor.
Kilisela
Kilisela (pia Kiburu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Walisela kwenye visiwa vya Buru na Seram. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kilisela imehesabiwa kuwa watu 11,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilisela iko katika kundi la Kimaluku.
Kikembra
Kikembra ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakembra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikembra imehesabiwa kuwa watu 20 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikembra haihusiani na lugha nyingine.
Bandung
Bandung (kwa Kiindonesia: "Kota Bandung") ni mji kubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni 167.667 km². Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 2,393,633 (mwaka wa 2010).
Guinea
Makabila yaliyopo nchini ni 24. Kubwa zaidi ni lile la Wafulani (40%).
Kimaiwa (Indonesia)
Kimaiwa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamaiwa kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kimaiwa imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaiwa iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.
Indonesia
Java Sumatra Kalimantan (Borneo ya Kiindonesia) Guinea Mpya (pamoja na nchi ya Papua Guinea Mpya) Sulawesi.
Kiwaioli
Kiwaioli ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawaioli. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiwaioli imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwaioli iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.
Kabila la Simeoni
Kabila la Simeoni ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.
Kabila la Zebuluni
Kabila la Zebuluni ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.
Walutheri
Idadi yao ni kama milioni 75[1]na wanazidi kuongezeka barani Asia na Afrika, huku wakipungua sehemu nyingine.
Kisunda
Kisunda ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasunda kwenye kisiwa cha Java. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Ki imehesabiwa kuwa watu milioni 34. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisunda iko katika kundi lake lenyewe la Kisunda.
Kiembaloh
Kiembaloh (pia Kimalo, Kipalin au Kisanggau) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wataman, Wapalin, Wasuai, Walauk na Wakalis kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiembaloh imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiembaloh iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.
Utamaduni wa Kiafrika
Afrika ina makabila mengi ambayo hayawezi kuhesabika, na vikundi vya kikabila na vya kijamii. Baadhi ya vikundi hivi vinaashiria wakazi wengi ambao ni mamilioni ya watu. Vingine ni vikundi vidogo vya watu elfu kadhaa. Baadhi ya nchi zina zaidi ya makabila 20 tofauti, na ni tofauti sana katika imani.
Kikumbewaha
Kikumbewaha ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakumbewaha kwenye visiwa vya Buton na Wangiwangi. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikumbewaha imehesabiwa kuwa watu 3400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikumbewaha iko katika kundi la Kicelebiki.
Ghana
Makabila nchini Ghana ni Akan (ambalo linajumuisha Fante, Akyem, Ashanti, Kwahu, Akuapem, Nzema, Bono, Akwamu, Ahanta na makabila mengine) 49.3%, Mole-Dagbon 15.2%, Ewe 11.7%, Ga-Dangme (likijumuisha Ga, Adangbe, Ada, Krobo na makabila mengine) 7.3%, Guan 4%, Gurma 3.6%, Gurunsi 2.6%, Mande-Busanga 1%, makabila mengine 1.4%, mengine (Wahausa, Zabarema, Wafula) 1.8% (sensa ya 2000).
Kidera (Indonesia)
Kidera ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia na Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadera. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kidera nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 1000, na nchini Papua Guinea Mpya kuna watu 690. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidera iko katika kundi la Kisenagi.
Kibanjar
Kibanjar ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabanjar kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibanjar nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu milipni tatu na nusu. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Malaysia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanjar iko katika kundi la Kimalayiki.
Kikubu
Kikubu (pia Kianak-Dalam) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakubu kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kikubu imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikubu iko katika kundi la Kimalayiki.
Bunge la Tanzania
Bunge linamjumuisha rais wa Tanzania pamoja na wabunge. Mnamo mwaka 2017 kuna wabunge 393[1] wanaoingia kwa namna tofauti [2]
Kibugis
Kibugis ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Malaysia inayozungumzwa na Wabugis kwenye kisiwa cha Sulawesi. Wabugis pia wamehamia visiwa vya Kalimantan, Maluku, Papua na Sumatra. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibugis imehesabiwa kuwa watu milioni tano nchini Indonesia na 17,800 nchini Malaysia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibugis iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.
Utamaduni wa Kitanzania
Kuna makabila yasiyopungua 120 ambayo yote hutunza mila na desturi zao kwa kiasi tofautitofauti. 
Kibali (Indonesia)
Kibali ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabali kwenye visiwa vya Bali na Nusa Penida. Pia Wabali wamehamia visiwa vya Sulawesi na vya Lombok. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibali imehesabiwa kuwa watu 3,330,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibali iko katika kundi la Kibali-Sasak-Sumbawa. Isichanganywe na lugha nyingine ziitwazo Kibali nchini za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Nigeria.
Kinyakyusa
Kinyakyusa (au "Kinyekyosa"; pia huitwa "Kingonde") ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wanyakyusa wanaokaa hasa Rungwe. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kinyakyusa imehesabiwa kuwa watu 805,000. Pia kuna wasemaji 300,000 nchini Malawi. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyakyusa iko katika kundi la M30.Na asili ya jina hilo la wanyakyusa ni kutokana na jina la mke wa mtawala wa kimila au [chifu] aliyeitwa kyusa,pia awali waliitwa wasokile hiyo ni kutokana na salamu yao asali aliyosema sooki
sooki nna!
Lugha ya Kinyakyusa ina irabu 7 na konsonanti 26. Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Bacan
Bacan ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Halmahera. Eneo la kisiwa ni 1900 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Labuha. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 60,000. Watu wakaao kisiwani kwa Bacan huongea Kimalay ya Bacan kama lugha ya mawasiliano; hata hivyo kuna lugha nyingi nyingine za asili .
Kibatuley
Kibatuley (pia Kigwataley) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabatuley kwenye visiwa vya Aru na Tanah Besar. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibatuley imehesabiwa kuwa watu 3640. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibatuley iko katika kundi la Kiaru.
Biak
Biak ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kaskazini wa Papua. Eneo la kisiwa ni 1904 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Kota Biak. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 112,873. Watu wakaao kisiwani kwa Biak huongea lugha ya Kibiak.
Kikauwera
Kikauwera ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakauwera. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikauwera imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikauwera iko katika kundi la Kwerba.
Kimasela ya Kati
Kimasela ya Kati ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasela kwenye kisiwa cha Masela. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kimasela ya Kati imehesabiwa kuwa watu 510 tu, na idadi imeendelea kupungua, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasela ya Kati iko katika kundi la Kibabar.
Kitetun
Kitetun ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Watetun kwenye kisiwa cha Timor. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kitetun nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 400,000. Pia kuna wasemaji 63,500 nchini Timor ya Mashariki (2010). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitetun iko katika kundi la Kitimor-Babar.
Tumbaku
Kilimo cha tumbaku ni tawi muhimu la uchumi kwa nchi mbalimbali. Kilwa mavuno ya duniani ni takriban tani milioni 6.7. Wazalishaji wakuu ni China (39.6%), Uhindi (8.3%), Brazil (7.0%) na Marekani (4.6%). [1] Tanzania ni kati ya nchi kumi za kwanza zinazolima tumbaku inavuna asilimia 1.6 ya tumbaku ya dunia.[2]
Funguvisiwa la Malay
Watu zaidi ya 380,000,000 wanaishi juu yake, na nchi za Brunei, Singapore, Malaysia Mashariki, Indonesia, Ufilipino na Timor Mashariki ziko katika funguvisiwa hilo.
Kitaliabu
Kitaliabu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wataliabu kwenye visiwa vya Taliabu na Mangole. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitaliabu imehesabiwa kuwa watu 4520. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitaliabu iko katika kundi la Kimaluku.
Kinimboran
Kinimboran ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanimboran. Mwaka wa 1987 idadi ya Wanimboran imehesabiwa kuwa watu 3500 lakini walioweza kuzungumza lugha ya Kinimboran walikuwa 2000 tu, yaani walianza kubadilisha lugha, na inawezekana lugha itatoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinimboran iko katika kundi lake lenyewe la Kinimboran.
Kikadai
Kikadai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakadai kwenye visiwa vya Sula, Taliabu na labda Mangole. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikadai imehesabiwa kuwa watu 350 tu. Wakadai wameanza kuacha lugha yao; kwa hiyo Kikadai iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Labda inaelewekana na Kitaliabu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikadai iko katika kundi la Kimaluku.
Kidamal
Kidamal (au Kiamung) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadamal. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidamal imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidamal iko katika kundi lake lenyewe la Kidamal.
Tanzania
Idadi ya watu kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012 ilikuwa 44,928,923 (nchi ya 30 duniani) kutoka 34,443,603 waliohesabiwa katika sensa ya mwaka 2002.
Adi
Adi ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini wa rasi ya Bomberai kisiwani kwa Papua. Eneo la kisiwa ni 158 km². Makazi makubwa kabisa kisiwani huitwa Manggawitu; yako pwani kwa kaskazini kwa kisiwa. Watu wakaao kisiwani kwa Adi huongea Kimalay ya Papua na Kikowiai.
Kibabar-Kaskazini
Kibabar-Kaskazini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wababar kwenye kisiwa cha Babar. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibabar-Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibabar-Kaskazini iko katika kundi la Kibabar.
Kibahau
Kibahau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabahau kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibahau imehesabiwa kuwa watu 19,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibahau iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Indonesia
Lugha rasmi ni Bahasa Indonesia (Kiindonesia) iliyoundwa katika karne ya 20 kama lugha ya taifa kutokana na lahaja ya Kimalay. Nchini kote kuna lugha za asili zaidi ya 700 (angalia orodha ya lugha za Indonesia).
Kiiban
Kiiban (pia Kisea-Dayak) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia, Indonesia na Brunei inayozungumzwa na Waiban kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kiiban nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 752,000. Pia kuna wasemaji 15,000 nchini Indonesia (2003) na wasemaji 21,400 nchini Brunei. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiban iko katika kundi la Kimalayiki.
Kikaure
Kikaure ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaure. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikaure imehesabiwa kuwa watu 450, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaure iko katika kundi lake lenyewe la Kikaure.
Kibambam
Kibambam (pia Kipita-Uluna-Salu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabambam kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibambam imehesabiwa kuwa watu 22,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibambam iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini. Kibambam ni lugha mojawapo katika mlolongo wa lahaja pamoja na Kiaralle-Tabulahan, Kipannei na Kiulumanda.
Kiribun
Kiribun ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waribun kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiribun imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiribun iko katika kundi la Kiland-Dayak.
Indonesia
Indonesia ni nchi ya visiwa katika Asia ya Kusini-Mashariki. Iko upande wa Kusini-Mashariki kati ya Bahari ya Uhindi na Pasifiki.
Kabila la Reubeni
Kabila la Reubeni ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.
Kibati (Indonesia)
Kibati (pia Kigah) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabati kwenye kisiwa cha Seram. Isichanganywe na lugha ya Kibati izungumzwayo nchini Kamerun. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kibati imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibati iko katika kundi la Kimaluku.
Kidampelas
Kidampelas (pia Kidian) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadampelas kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kidampelas imehesabiwa kuwa watu 2000. Hata hivyo idadi ya Wadampelas ni 10,000 yaani Wadampelas wengi wameanza kuacha lugha yao na Kidampelas iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidampelas iko katika kundi la Kicelebiki.
Tanzania
Nchini Tanzania kuna lugha za kikabila zaidi ya mia moja na ishirini, kwa kuwa kila kabila lina lugha yake.
Kabila la Benyamini
Kabila la Benyamini ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.
Wamasai
Idadi ya Wamasai ilikadiriwa kuwa 841.622 katika sensa ya 2009 na 800.000 katika Tanzania mwaka 2011 [2]; kwa jumla inakadiriwa kuwa inakaribia 1.700.000 [3] Makadirio hayo ya Wamasai katika nchi zote mbili huenda ikawa vigumu kuyathibitisha kwa sababu ya umbali wa maeneo ya vijiji vyao vingi, na asili yao ya uhamaji.
Orodha ya makabila ya Kenya
Kuna karibu makabila asilia arubaini nchini Kenya, yakiwemo:
Sumatra
Sumatra ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini wa bara la nchi ya Malaysia. Eneo la kisiwa ni 480,847 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Medan. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 50,365,538. Watu wakaao kisiwani kwa Sumatra huongea lugha mbalimbali, idadi yake zaidi ya hamsini, hasa Kimalay na lugha nyinginezo.
Babar
Babar ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Timor. Eneo la kisiwa ni 775 km². Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 8640.
Kitombulu
Kitombulu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Watombulu kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kitombulu imehesabiwa kuwa watu 60,000 lakini idadi imepungua sana tangu pale. Watombulu wengi wameanza kuacha lugha yao na kutumia lugha nyingine. Kwa hiyo, Kitombulu iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitombulu iko katika kundi la Kifilipino.