Je, msitu mkubwa zaidi duniani ni upi?
Msitu
Msitu wa mvua wa Amazoni ni msitu mkubwa zaidi na wa asili zaidi duniani. Msitu wa koniferi katika Alpi za Uswisi (Hifadhi ya Taifa) Milima ya Adirondack ya New York Kaskazini hufanya sehemu ya kusini ya mpito wa misitu ya mashariki ya Mashariki. Misitu juu ya Mlima Dajt, Albania
Urusi
Ziwa kubwa ni Ziwa Baikal ambayo ni ziwa yenye maji mengi duniani.[3] Maziwa mengine ni pamoja na Ladoga na Onega ambayo ni kati ya maziwa makubwa zaidi ya Ulaya.
Orodha ya milima
Everest (m 8,848), Nepal - Tibet, Asia K2 (m 8,611), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia Kangchenjunga (m 8,586), Nepal - India, Asia Lhotse (m 8,511), Nepal - Tibet, Asia Makalu (m 8,463), Nepal - Tibet, Asia Cho Oyu (m 8,188), Nepal - Tibet, Asia Dhaulagiri (m 8,167), Nepal, Asia Manaslu (m 8,163), Nepal, Asia Nanga Parbat (m 8,125), Pakistan, Asia Annapurna (m 8,091), Nepal, Asia Gasherbrum I (m 8,080), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia Shishapangma (m 8,012), Tibet, Asia
Msitu mweusi
Safu za Milima Mweusi zaelekea sambamba na bonde la Rhine kuanzia mpaka wa nchi tatu za Uswisi, Ufaransa na Ujerumani kwenda kaskazini kwa kilomita 160.
Orodha ya milima mirefu duniani
Mlima mrefu duniani kwa kuangalia kimo juu ya uwiano wa bahari ni Mlima Everest ulioko kwenye mpaka baina ya Nepal na China. Kilele chake kipo mita 8,848 juu ya usawa wa bahari. Mlima Everest ni sehemu ya milima ya Himalaya. Pamoja na Everest kuna milima mingine 13 inayopita kimo cha mita 8,000, yote iko katika Himalaya na milima jirani ya Karakoram ambayo ni tokeo la kukunjwa kwa ganda la dunia tangu bamba la Uhindi lilianza kugonga bamba la Ulaya-Asia.
Msitu wa mvua
Misitu hii iko kwenye kanda ya ikweta duniani kati digrii za longitudo 10° kusini na kaskazini.
Msitu
Mara nyingi wanyama mbalimbali, wakubwa kwa wadogo, huishi na hutegemea uoto huo kwa kuwatimizia mahitaji yao kwa malazi na chakula.
Oasisi
Bonde la Mto Nile na delta, Misri, lidaiwa kuwa Oasisi kubwa zaidi ulimwenguni kote katika toleo la 2007 la Guinness Book of World Records likiwa eneo lenye kilomita mraba 22,000. Oasisi ya Bahariya, Misri Oasisi ya Farafra, Misri Gaberoun, Libya Oasisi ya Kufra, Libya Bonde la M'Zab, Algeria Ouargla, Algeria Oasisi ya Siwa, Misri Tafilalt, Moroko Timimoun, Algeria Tozeur, Tunisia Tuat, Algeria Zerzura Oasisi ya kihadithi Misri au Libya
Msitu
Chini ya ufafanuzi wa matumizi ya ardhi, kuna tofauti kubwa juu ya mahali ambapo cutoff pointi ni kati ya msitu, kuni, na savanna. Chini ya ufafanuzi fulani, misitu yanahitaji viwango vya juu sana vya kifuniko cha miti, kutoka 60% hadi 100%, ukiondoa savanna na misitu ambayo miti ina chini ya kifuniko. Maelekezo mengine yanaona savanna kuwa aina ya misitu, na ni pamoja na maeneo yote yenye mti wa juu ya 10%.
Jangwa la Chalbi
Jangwa la Chalbi ni jangwa dogo katika kaskazini ya Kenya kusini ya mpaka wa Ethiopia. Jangwa liko mashariki mwa Ziwa Turkana ambalo ni ziwa kubwa duniani linalodumu ndani ya jangwa. Mji wa North Horr umo katika jangwa hili. Mji mkubwa wa karibu ni Marsabit.
Kuvu
Kuvu ni jumla ya kungunyanzi zote na jumla hii huitwa miseli. Miseli ya aina hii inaweza kuenea mbali sana ikikua ndani ya ardhi kwa mfano msituni inayopata lishe kutoka kwa majani, matawi na mashina yaliyoanguka chini. Kama kiumbehai miseli haina umbo maalumu lakini kuna mifano ya miseli moja iliyoenea hektari zaidi ya 30 na kushi miaka 1,000 angalau.
Msitu wa Mau
Msitu wa Mau ni misitu tata katika Bonde la Ufanchini Kenya. Ni msitu asili wa milimani ulio mkubwa zaidi katika Afrika Mashariki. Msitu tata wa Mau una eneo wa hektari 273300 [0]
Kulungu Aktiki
Kulungu aktiki huishi kaskazini mwa Holaktiki wakipatikana tundra na taiga (msitu wa kaskazini). Kwa asili, kulungu aktiki walipatikana Skandinavia, Ulaya wa Mashariki, Grinlandi, Urusi, Mongolia na Uchina wa kaskazini. Katika Amerika Kaskazini, walipatikana Kanada, Alaska (Marekani), na pia kutoka kaskazini mwa Washington hadi Maine. Karne ya 19, bado walipatikana Idaho. Hata nyakati za kihistoria, waliishi Ayalandi. Wakati wa mwisho wa enzi ya Pleistosini, kulungu aktiki walipatikana hadi umbali wa Nevada na Tenesii katika Amerika Kaskazini na Uhispania katika Ulaya. Sasa kulungu aktiki wa mwitu wametoweka maeneo mengi kati ya eneo hili la kihistoria, hasa sehemu za kusini ambapo walitoweka kabisa. Idadi kubwa ya kulungu aktiki wa mwitu bado hupatikana Unorwe, Ufini, Siberia, Grinlandi, Alaska na Kanada.
Wakisii
Kitambo, Kisii ilikuwa na misitu mikubwa, pamoja na miti iliyozeekana yenye matawi pana. Ilikuwa ni sehemu ya msitu wa Bonde la Kongo. Mabaki ya pekee ya msitu huu Kenya ni msitu Kakamega, ambao ni pembe magharibi zaidi ya msitu wa Equator.Maeneo mawili ya misitu huo yalikuwa yanaunganishwa kupitia Nandi na Kericho, kabla ya maeneo ya Nandi na Kericho kukatwa miti ili chai ipandwe na matu wakae pale.
Himalaya
Everest (m 8,848), Nepal - Tibet, Asia K2 (m 8,611), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia Kangchenjunga (m 8,586), Nepal - India, Asia Lhotse (m 8,511), Nepal - Tibet, Asia Makalu (m 8,463), Nepal - Tibet, Asia Cho Oyu (m 8,188), Nepal - Tibet, Asia Dhaulagiri (m 8,167), Nepal, Asia Manaslu (m 8,163), Nepal, Asia Nanga Parbat (m 8,125), Pakistan, Asia Annapurna (m 8,091), Nepal, Asia Gasherbrum I (m 8,080), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia Shishapangma (m 8,012), Tibet, Asia
Uoto asilia
Msitu ni mkusanyiko wa miti mirefu na mikubwa ambayo huota sehemu kubwa kwa kukaribiana na vichaka ambavyo ni miti midogomidogo na mifupi iliyokusanyika kwa pamoja sana na mbuga ni uoto wa kisavana ambao ni kama nyasi.
Hifadhi ya Serengeti
Kuna idadi kubwa ya wanyamapori. Serengeti pamoja na Masai Mara inajulikana hasa kwa uhamisho wa kila mwaka wa zaidi ya milioni moja ya nyumbu wanaovuka mto Mara. Ndiyo gura ya wanyama kwenye ardhi iliyo kubwa na ndefu zaidi duniani,[3] ambao huwa tukio la nusu mwaka. Uhamiaji huo ni moja ya maajabu kumi ya asili ya ulimwengu ya kusafiri.
Milima Aberdare
Mazingira kuu ndani ya milima hii ya Aberdare ni pamoja na Msitu ya mvua ambayo ina misitu ya mianzi na kisha moorland.
Pembe za magharibi ya mwinuko wa kilima haina wanyamapori wengi ikilinganishwa na miteremko wa misitu upande wa mashariki ambayo ni makazi kwa wanyamapori mbalimbali kwa upana. Kuna umati wa tembo, nyati, Nguruwe wa msitu na vilevile kifaru ambaye yuko hatarini. Aina za paka wanaweza kuonekana pamoja kama vile chui na paka wa dhahabu wa Kiafrika ambaye ni nadra . Wanyamapori wengine ambao wako hatarini ni pamoja na nguchiro wa aina ya Jackson. Tumbili wa rangi Nyeusi na nyeupe ambaye anajulikana sana kama Colobus na tumbili wa aina ya Sykes ni wengi katika sehemu hii, na vilevile ni ndogoro, forhi, mindi, paka wa aina ya serval na pongo. 
Aberdares ina mimea mbalimbali tajiri. Kuna spishi za mimea 778i, spishi zingine ambazo zinapatikana katika Mbuga ya Kitaifa ya Aberdare, kutokana na mvua na kimo cha mbuga hii. Aina ya miti ni pamoja na mkulo, mtarakwa, mpodo na mlozilozi.
Orodha ya milima mirefu duniani
Mlima Rakaposhi nchini Pakistan ambao unapanda mita 5980 juu ya bonde la mto Hunza mguuni pake upande wa kaskazini Mlima Damavand nchini Iran unafikia kimo cha mita 4,700 juu ya mazingira yake Kilimanjaro inainuliwa mita 4,000 juu ya tambarare mguuni pake.
Ndovu
Tembo wa savanna wa Afrika, ndiyo tembo mkubwa kuliko wote. Ndiyo mnyama wa ardhini aliye mkubwa kuliko wote, huku tembo dume akiwa na urefu wa mita 3.2 mpaka 4 mabegani na uzito wa kg. 3,500 mpaka 12,000. Tembo jike huwa mdogo kiasi huku wengi wakiishia urefu wa mita 3 tu.
Orodha ya milima mirefu duniani
Kwenye sayari na miezi ya mfumo wa Jua letu kuna milima mikubwa zaidi kuliko duniani. Mlima mkubwa unaojulikana hadi sasa ni Olympus Mons kwenye Mirihi (Mars). Volkeno hii inapanda kilomita 26 juu ya tambarare ya mazingira yake ikiwa na kipenyo cha kilomita 600. Kasoko kwenye kilele chake ina kipenyo cha kilomita 80.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Mbali na matokeo wazi ya kiikolojia na kiuchumi, misitu mikubwa iliyokufa huleta hatari ya moto. Hata misitu mingi inayoonekana kuwa yenye afya inaonekana kuwa katika hatari ya mioto ya misitu kwa sababu ya ongezeko la joto. Miaka kumi ya wastani ya misitu iliyochemeka katika eneo la Marekani kasakazini, baada ya miongo mingi ya karibu 10,000 km² (ekari milioni 2.5), imeongezeka polepole tangu 1970 hadi zaidi ya 28,000 km² (kari milioni 7) kila mwaka.. Ingawa mbadiliko katika mbinu za usimamizi wa misitu huenda ukawa umechangia mabadiliko haya, katika eneo la magharibi la Marekani, tangu mwaka wa 1986, majira marefu zaidi ya kiangazi yamesababisha mioto mikubwa ya misituni kuongezeka mara nne na maeneo yanayochomwa kuongezeka mara sita, ikilinganishwa na kipindi kati ya 1970 na 1986. Ongezeko sawa la mioto ya misituni imeripotiwa nchini Kanada kati ya mwaka wa 1920 na 1999.
Msitu wa Amazon
Una eneo la takribani kilomita za mraba milioni saba, ambazo kati yake tano na nusu zimefunikwa na msitu wa mvua.
Nyati-maji wa mwitu
Nyati-maji wa mwitu wategemea sana maji, na watumia muda mwingi wao wakivingirika mitoni au matopeni. Kwa hiyo makazi ya nyati-maji wa mwitu ni makazi manyevu kwa msitu-mtoni, mapori, vinamasi na mabwawa - kwa kawaida katika maeneo ya tambarare, lakini hadi mwinuko wa mita 2800 katika Nepal.
Hifadhi ya Kitulo
Jamii mpya ya nyani ("Lophocebus Kipunji") waligunduliwa mwaka 2003 Kitulo. 
Hifadhi hii ina uwanda wa tambarare, mabonde, vilima na maporomoko ya maji. Ndani ya msitu, kuna miti aina ya cidar yenye urefu wa zaidi ya mita 50 na inakadiriwa kuwa mirefu kuliko yote duniani.
Mbuga baridi
Maeneo makubwa ya mbuga baridi yapo Eurasia (kuanzia Hungaria hadi Siberia), Amerika Kaskazini kati ya Mto Mississippi na milima ya Rocky Mountains , Amerika Kusini upande wa mashariki wa milima ya Andes na kusini mwa beseni ya Amazonas.
Wolverini
Wolverini wanapatikana hasa katika taiga (biomu inayojulikana kwa kuwa na misitu ya misindano, kama vile: misonobari, misprusi na miteashuri), maeneo ya chini ya Aktiki na tundra ya kialpu ya Nusudunia ya Kaskazini ambapo kuna wolverini wengi kaskazini mwa Kanada, Alaska na nchi za Kinordiki za Ulaya, na Urusini na Siberia. Idadi yao imepungua tangu karne ya 19 kutokana na utegaji, upunguzaji wa eneo na kuvunjavunja makazi yao, hivi kwamba huwa hawapatikani kabisa mwishoni mwa kusini mwa eneo lao la Ulaya. Idadi kubwa zinafikiriwa kubaki Amerika Kaskazini na Ulaya kaskazini. Wolverini huwa wanyama pweke.
Mbuga wa safari
1966 ikafuata mbuga mwingine huko Longleat, Uingereza ambako eneo la hektari 40 (ekari 99) lilitengwa kwa kusudi hili. Katika miaka ya 1970 mbuga mbalimbali zilijengwa Ulaya na Marekani na pia Asia zenye maeneo ya zaidi ya hektari 100 yaani kilometa ya mraba 1. Mahali pachache kama vile San Diego, Marekani (7.3 km²) na Cox Bazar, Bangla Desh (9.6 km²) kuna mbuga kubwa zaidi. Hizi zote ni ndogo kabisa kuliko mbuga za wanyama katika Afrika penye maeneo ya kilomita za mraba makumi hadi maelfu na hapa wanyama hawatengwi. Mbuga za Afrika zinalenga kuhifadhi wanyamapori katika mazingira asilia lakini mbuga za safari zinataka kuonyesha wanyamapori katika mazingira isiyo ya kiasili tena kwa makusudi ya kibiashara pamoja na kielimu na kiburudani.
Uoto asilia
Uoto wa asili ni matokeo ya athari za hali ya hewa, ambayo nayo huhusiana na kuathiriwa na sura ya nchi. Kwa mfano misitu minene hustawi katika sehemu za milima zenye mvua nyingi.
Msitu
Misitu ya asili ni misitu ambayo huota yenyewe bila kupandwa na mwanadamu. Kwa mfano, msitu wa Udzungwa (Mkoa wa Morogoro, Tanzania) ni kivutio kikubwa cha watalii, hivyo kupitia msitu huu nchi inajipatia fedha za kigeni.
Mwiluti
Mwiluti, kiburabura, mkomahoya (kutoka Kisambala) au mueri (kutoka Kigikuyu: ; kwa lugha ya kisayansi: "Prunus africana") ni mti mkubwa kiasi wa familia Rosaceae. Hutokea milimani kwa Afrika kusini kwa Sahara. Gome lake hutumika kwa kutibu ongezeko la tezi kibofu.
Uoto asilia
Uoto asilia (auUoto wa asili) ni mimea yote inayoota kiasili, tofauti na ile inayooteshwa na binadamu. Kwa hali hiyo uoto wa asili huhusiana moja kwa moja na tabia ya nchi, kwa mfano nyasi, msitu, vichaka na mbuga.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kwa sababu misitu ya kaskazini ni eneo ambapo gesi ya kaboni huingia, huku misitu iliyokauka ikiwa chanzo kikubwa cha kaboni, kupota kwa kiasi kikubwa kama hicho cha msitu kinazidisha uvamizi wa wadudu katika misitu ya Biritish Columbia pekee inakaribia ya mwaka wa kawaida wa mioto ya misituni katika eneo lote la Kanada au kutolewa kwa miaka tano kutoka vyanzo vya usafiri vya nchi hiyo.
Great Barrier Reef
Ni safu ya mwamba tumbawe kubwa kabisa duniani ikiwa na miamba tumbawe 2,900 ya pekee na visiwa 900 katika eneo la km² 344,400. Safu hii ya mwamba tumbawe inaonekana kutoka anga la nje upande wa mashariki-kaskazini wa Australia mbele ya pwani ya Queensland.
Mongolia
Kaskazini mwa nchi kuna ardhi yenye hali ya sakitu ya kudumu yaani yenye halijoto chini ya 0 C° ndani yake isiyopoa hata wakati wa majira ya joto. Kusini kuna jangwa kubwa la Gobi.
Mto
6.671 km - Nile: Luvironza-Ruvuvu-Ruvusu-Kagera-Nile Nyeupe-Nile - (Afrika) 6.387 km - Amazonas: Apurimac-Ene-Tambo-Ucayali-Amazonas - (Amerika ya Kusini) 6.380 km - Yangtse (Cháng Jiāng) - (Asia) 6.051 km - Mississippi-Missouri - (Amerika ya Kaskazini) 5.940 km - Yenisei-Angara - (Asia) 5.410 km - Ob-Irtysch - (Asia) 5.052 km - Amur-Argun-Kerulen - (Asia) - (pekee wakati wa mvua nyingi) 4.845 km - Huang He - (Asia) 4.500 km - Mekong - (Asia) 4.374 km - Kongo - (Afrika)
Baikal
Ziwa la Baikal (Kirusi: Озеро Байкал = Osero Baykal) ni ziwa kubwa katika Siberia kwenye sehemu ya Kiasia ya Urusi. Baikal ni gimba kubwa la maji matamu duniani. 
Kongo (mto)
Kongo na tawimito yake inapita katika eno kubwa la misitu ya mvua duniani (Amazonas pekee inapita katika msitu wa mvua mskubwa zaidi). Ikipita pande zote za ikweta, upande wa kaskazini na pia kusini, sehemu fulani ya beseni yake huwa na majira ya mvua muda wowote.
Sayari
Sayari za mwamba: sayari hizi zina muundo unaofanana na dunia yetu; asilimia kubwa ya masi ni mwamba. Hizi ni sayari za ndani za mfumo wa jua letu. Zote ni ndogo kuliko sayari za nje. Sayari jitu za gesi: sayari hizi kama Mshtarii (Jupiter) na Zohali (Saturnus) ni kubwa na zimefanywa na hidrojeni na heli. Masi ya Mshtarii ni mara 318 ile ya dunia, Zohali mara 95. Ilhali sayari hizi ni baridi kutokana na umbali mkubwa na jua, hidrojeni inapatikana kwa kiasi kikubwa katika hali mangu na kwenye sehemu za ndani hidrojeni ina tabia kama metali kutokana na shinikizo kubwa. Sayari jitu za barafu: hizi ni Uranus na Neptun. Ni kubwa kuliko dunia, lakini si kama sayari jitu za gesi; Uranus huwa na masi 14 za dunia, Neptun na masi 17 za dunia. Ganda la nje ni mchanganyiko wa hidrojeni na methani, na sehemu za ndani ni barafu ya maji na methani.
Utalii nchini Kenya
Mbuga ya taifa ya Mlima Kenya , iliyoanzisha mwaka wa 1949, hulinda kanda inayozunguka Mlima Kenya. Awali ilikuwa ni hifadhi ya misitu kabla ya kutangazwa kama mbuga ya kitaifa. Hivi sasa ni mbuga ya taifa ndani ya hifadhi ya misitu ambayo imeizunguka.[7]Mnamo Aprili mwaka wa 1978 eneo hilo lilifanywa hifadhi la Biosphere la UNESCO. [8] Mbuga ya taifa na hifadhi ya misitu ziliunganishwa zikawa katika orodha ya Urithi wa Dunia wa UNESCO mwaka wa 1997.[9]
Mnanasi
Vijidudu vinavyomelea mnanasi huchangia kuleta hasara kubwa kote duniani katika uzalishaji wa mananasi[1]. Spishi zaidi ya mia moja za nematodi zimeripotiwa kuingia mizizi ya mnanasi[1] na kutatiza matumizi ya madini na maji kwa mmea na kusababisha mimea kudumaa. Aina za vijidudu hivi ambavyo huadhiri mavuno ya mananasi sana ni spishi za nematodi kama vile Meloidogyne javanica, M. incognita, Rotylenchulus reniformis na Pratylenchus brachyurus[2][1].
Msitu wa mvua
Misitu ya mvua ya kitropiki katika nchi za joto Msitu wa mvua penye tabianchi ya wastani.
Msitu
Msitu ni eneo kubwa linaloongozwa na miti. Maana ya ufafanuzi sahihi zaidi wa msitu hutumiwa duniani kote, kuhusisha mambo kama vile mti wa wiani, urefu wa mti, matumizi ya ardhi, usimamaji wa kisheria na kazi ya mazingira. Kwa mujibu wa ufafanuzi wa Chakula na Kilimo uliotumiwa sana , misitu ilifunika hekta bilioni 4 (ekari 9.9 × 109) (kilomita za mraba milioni 15) au asilimia 30 ya eneo la ardhi duniani mwaka 2006.
Jiografia ya Urusi
Kutokana na ukubwa huo kuna tofauti sana ndani ya Urusi kuhusu tabianchi, uoto na aina za udongo.[2] Aina zote za tabianchi za dunia zinapatikana hapa isipokuwa tabianchi za kitropiki.
Pasifiki
Pasifiki ni bahari kubwa kuliko zote duniani.
Msitu wa mvua
Kuna namna mbili za misitu hii kutokana na halijoto:
Ziwa Nakuru
Hifadhi hii ya wanyama sasa (2009) ina zaidi ya vifaru weusi 25, moja ya viwango vya ukubwa nchini, pamoja na takriban vifaru weupe 70. Pia kuna idadi fulani ya twiga aina ya Rothschild, ambazo ziliamishwa kwa usalama kutoka magharibi mwa Kenya mwanzo wa mwaka 1977. Waterbuck ni ya k Kati ya wanyama wanaokula wenzao ni simba na chui, lakini ni chui ambayo imekuwa ikionekana sana hivi karibuni. Hifadhi hii pia ina nyoka wakubwa ambao wanaishi ndani ya msitu na uonekana ya kivuka barabara ama kurukaruka mitini.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Katika kipindi cha karne ya 20th, viwango vywa uvukizi vimepungua duniani kote ; hili linadhaniwa na wengi kuweza kuelezewa kupitia kufifia Duniani. Kadiri hali ya anga inavyozidi kuwa moto na sababu za kufifia Duniani kunapunguzwa, uvukizi utazidi kwa sababu ya bahari yenye joto zaidi. Kwa sababu Dunia ni mfumo uliofungwa hili litasababisha viwangi vingi zaidi vya mvua, pamoja na mmomonyoko. Mmomonyoko huu, kwa upande mwingine, unaweza katika maeneo ya kitropiki ambao yamo hatarini (hasa Barani Afrika) kusababisha kuenea kwa majangwa. Kwa upande mwingine, katika maeneo mengine, ongezeko la mvua litasababisha kukuwa kwa misitu katika maeneo kavu yenye majangwa.
Siberia
Kipindi cha baridi ni kirefu, kipindi cha joto ni kifupi. Sehemu kubwa ya Siberia inafunikwa na theluji kwa muda wa miezi tisa kila mwaka. Hivyo kilimo kinawezekana katika kanda nyembamba la kusini. Sehemu kubwa nchi imefunikwa na misitu. Lakini maeneo baridi sana ya kaskazini hapana miti tena, ni manyasi na majani tu.
Siberia ina mito mingi mikubwa. Lakini huganda kabisa wakati wa baridi, yaani kwa sehemu kubwa wa mwaka isipokuwa ile katika kusini.
Mlima Kenya
Mlima Kenya hushuhudia misimu miwili tofauti, misimu ya joto na misimu ya mvua, kama maeneo mengine ya Kenya.[40] Miteremko ya mashariki kaskazini hupata mvua kubwa zaidi kwa kuwa uko katika upande wa pepo za kusi ambazo huleta mvua kutoka Bahari Hindi. Mvua hii huwezesha msitu uliosongamana katika upande huo. Katika miinuko ya juu, usimbishaji hufanyika kama theluji na kutengeneza barafuto.[41]
Amazonas (mto)
Kuhusu urefu hakuna mapatano bado kama Nile au Amazonas ni mto mrefu duniani. Makadirio hutegemea ni tawimto upi mwenye chanzo cha mbali zaidi unaokubaliwa na wataalamu. 1969 urefu wake ulipimwa kuwa 6.400km.[1]
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Ijapokuwa ya kuwa karibu na umuhimu wao kwa Idadi ya watu, theluji za milima na mabonde za latititudi zenye joto jingi zinchangia kiwango kidogo cha barafu ya theluji Duniani. Takriban 99% inapatikana katika mabati makuu ya barafu ya maeneo ya Kipola na chini ya kipola ya Antaktika na Greenland. Mabati haya yanayoendelea mfululizo huwa katika eneo la kilomita 3 (maili 1.9) au zaidi kwa upana, hufunika maeneo ya kipola na chini ya kipola ya ardhi. Kama mito inayotoka katika mito mikubwa, theluji nyingi za kutoka hubeba barafu kutoka sehemu za mwisho za bati la barafu hadi baharini.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Siberia ya magharibi ndiyo eneo kubwa zaidi Duniani lenye kaboni majimaji, eneo la kilomita mraba milioni moja la ardhi iliyojumuishwa na barafu iliyoundwa miaka 11,000 iliyopita baada ya kuisha kwa kipindi cha mwisho cha zama ya barafu. Kuyeyuka kwa ardhi na barafu yake huenda kukasababisha kutolewa kwa, baada ya miongo mingi, viwango vingi vya metheni. Zaidi ya tani milioni 70,000 za metheni, gesi ya nyumba ya jkijani kibichi ambayo yenye nguvu nyingi sana, huenda ikatolewa katika miongo michache ijayo, hivyo kutengeneza chanzoo zaidi cha gesi ya nyumba ya kijani kibichi. Kuyeyuka sawa kumeonekana katika eneo la mashariki la Siberia. Lawrence na wengineo. (2008) alipendekeza kuwa kuyeyuka kwa wingi kwa barafu ya Aktiki huenda kukaanzisha mchakato wa ujumbe unaojirudiarudia ambao utayeyusha udongo wa Aktiki, hivyo kusababisha kuongezeka kwa joto zaidi.
Msitu wa Amazon
Msitu huo unajumuisha mataifa tisa: uko ndani ya Brazil kwa asilimia 60, ikifuatiwa na Peru asilimia 13, na Colombia asilimia 10, halafu Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname na Guyana ya Kifaransa kwa kiasi kidogo.
Orodha ya milima mirefu duniani
Kati ya milima inayoinuliwa juu ya mazingira ya nchi kavu iko
Mlima Kenya
Mfumo wa ekolojia wa Mlima Kenya una aina tofauti za mimea na wanyama.[12] Mteremko hufunikwa na aina tofauti ya misitu. Spishi asilia ni kama vile mianzi, tai na pimbi.[13] Kwa sababu hii, eneo la km2 715 linalozunguka mlima ni hifadhi ya taifa [14] na liliorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia mwaka 1997.[15] Hifadhi hupokea wageni zaidi ya 15,000 kwa mwaka.[6]
Msitu
Misitu katika latitudes tofauti na miinuko hufanya ecozones tofauti: misitu ya boroni karibu na miti, misitu ya kitropiki karibu na equator na misitu ya joto katikati ya latitudes. Sehemu za juu za kuinua huwa na msaada wa misitu sawa na yale ya latitudes ya juu, na kiasi cha mvua pia huathiri utungaji wa msitu.
Mirihi
Katika kizio cha kusini ndipo milima mikubwa inayojulikana ulimwenguni hadi leo. Mlima mkubwa kabisa, wenye kimo cha km 26 (zaidi ya mara nne urefu wa Kilimanjaro), ndio Olympus Mons (Mlima wa Olimpiki), volkeno , ambayo ni kubwa kuliko zote za mfumo wa jua. Mazingira yake mengine yenye milima mikubwa huitwa Tharsis kuna pia volkeno.
Ndovu
Spishi nyingine ya ndovu wa Afrika ni ndovu-misitu (Loxodonta cyclotis), ambao ni wadogo na wa mviringo kiasi, pembe zao zikiwa fupi kiasi na zilizonyooka kuliko tembo wa savanna. Tembo wa misituni hufikia mpaka uzito wa kg. 4500 na husikia urefu wa mita 3. Mambo mengi hayafahamiki kuhusu tembo hawa ukivilinganisha na tembo wa savanna, kutokana na mazingira wanamoishi. Mara nyingi huishi katika misitu ya Afrika, ile mizito nay a mvua, ya kati na magharibi mwa Afrika. Japo mara chache husogea mipakanai mwa misitu yao, na kuzaliana na tembo wa savanna.
Kifaru
Hawa ndio mamalia wakubwa walio hatarini kutoweka. Mpaka mwaka 2002, walikuwa wamebaki faru 60, huko Java Indonesia na Vietnam. Hii ndio spishi ndogo kuliko wote. Wanyama hawa wanapenda kukaa kwenye misitu ya mvua, nyasi ndefu na maeneo yenye mafuriko ya hapa na pale na matope.
Msitu wa mvua
Wenyeji asilia waliolima katika misitu hii walitumia maeneo madogo madogo tu wakihamahama hivyo mashamba yao yalifunikwa kirahisi tena na miti ya karibu iliyozuia uharibifu wa ardhi.
Msitu
Hata hivyo maisha ya binadamu hutegemea mazingira yake yanayomzunguka katika kujikimu kwani kupitia misitu mvua hunyesha na hivyo kusababisha ustawi na ongezeko la chakula.na kuepusha baa la njaa
Dunia
Kwa pamoja maeneo ya maji hufunika 70.7% za uso wa dunia. Nchi kavu huwa na 29.3% na sehemu kubwa ya eneo la nchi kavu ni bara 7 za Asia, Afrika, Amerika Kaskazini, Amerika Kusini, Antarktika, Ulaya na Australia. (Ulaya inaweza kuangaliwa pia kama sehemu ya Asia ikiwa kama rasi yake ya magharibi. Azimio la kutazama Australia kama bara na Greenland kama kisiwa tu ni azimio la hiari si la lazima).
Matumizi ya ardhi
Matumizi ya Ardhi ni mabadiliko yanayofanywa na binadamu kwa mazingira ya asili au jangwani na kuwa mazingira yaliyojengwa (yasiyo asilia) kama vile mashamba, malisho, na makazi. Athari kubwa ya matumizi ya ardhi katika uwanda wa ardhi tangu mwaka wa 1750 imekuwa ni ukataji miti katika maeneo yenye hali ya joto " gtc:prefix="" gtc:mediawiki-xid="0" gtc:temp>[0] Athari muhimu zaidi za hivi karibuni za matumizi ya ardhi ni pamoja nakuenea kwa miji, mmomonyoko wa udongo, uharibifu wa udongo, kiwango cha chumvi ardhini, na ukame/jangwa. " gtc:prefix="" gtc:mediawiki-xid="1" gtc:temp>[1] Mabadiliko ya matumizi ya ardhi, pamoja na matumizi ya visukuku vya mafuta ni vyanzo vikuu vinavyotoa kabonidioksidi, na gesi inayotawala vyumba vya kukuza chalula. " gtc:prefix="" gtc:mediawiki-xid="2" gtc:temp>[2] Pia imefafanuliwa kama "jumla ya mipangilio, shughuli, na pembejeo ambazo watu hufanya katika aina fulani ya uwanda wa ardhi" (Shirika la chakula na kilimo, 1997a; Shirika la chakula na kilimo/ Programu ya mazingira ya umoja wa mataifa , 1999).
Msitu wa Kakamega
Msitu wa Kakamega oko katika Mkoa wa Magharibi, Kenya, kaskazini-magharibi mwa mji mkuu wa Nairobi, na karibu na mpaka na Uganda. Inasemekana kuwa mojawapo wa mabakio ya mwisho ya Kenya ya msitu wa mvua wa kale wa Guineo-Congolian uliozingira wakati mmoja bara la Africa
Msitu wa Amazon
Jamii:Amazonas, Brazil Jamii:Brazil Jamii:Peru Jamii:Kolombia Jamii:Venezuela Jamii:Ekuador Jamii:Bolivia Jamii:Guyana Jamii:Surinam Jamii:ekolojia
Msitu ya Amani
Msitu wa Amani ulianzishwa mwaka 1997 kwa ajili ya kulinda vizazi vya uoto wa "flora" na "fauna" katika upande wa mashariki mwa Milima ya Usambara.
Jiografia ya Jibuti
Milima iliyopo katikati ya nchi hugawa tambarare za Pwani kutoka plateau. Eneo la chini zaidi ni Ziwa Assal -155m na la juu zaidi ni Moussa Ali 2028m.Hakuna shamba la ukulima, unyunyizaji maji, mimea iliyojimeza huko au msitu. (msitu upo tu katika milima ya Goda, hasa mbuga ya Day Forest). Takribani asilimia 9 ya nchi ni malisho yeliyojimeza (1993 mashariki). Kwa hivyo Jibuti inahesabiwa kuwa sehemu ya nyasi ya Ethiopia, isipokuwa kijisehemu kinachopakana na Red Sea ambacho ni baadhi ya Jangwa la Pwani ya Eritrea amayo inajulikana kuwa njia nzuri ya uhamiaji a ndege ambao wanaweza kuwindwa.
Jiografia ya Urusi
Ziwa lenye kina kubwa duniani ni Ziwa Baikal inayoshika asilimia 85 ya maji matamu ya Urusi na asilimia 20 ya maji matamu duniani.
Msitu wa mvua
Misitu hii imepungua sana kutokana na kukatwa kwa miti na upanuzi wa kilimo.
Ziwa Eyasi
Ziwa Eyasi (zamani pia Ziwa Njarasa, au Ziwa Hohenlohe) ni ziwa kubwa ya chumvi nchini Tanzania. Liko upande wa kaskazini, karibu na Hifadhi ya Serengeti, mita 1,030 juu ya usawa wa bahari. 
Msitu
ya asili au ya kupandwa na binadamu (isiyo ya asili).
Msitu wa mvua
Nje ya kanda ya tropiki kuna misitu ya mvua kwenye pwani la magharibi ya Amerika Kaskazini, Chile, Tasmania, New Zealand, Japani na kwenye magharibi ya Kaukazi.
Ndovu
Tembo ni mamalia wakubwa wa jenasi Elephas na ‘Loxodonta’ za familia ya ‘Elephantidae’. Kuna spishi tatu tu za tembo zinazoishi mapaka leo: Ndovu-nyika au tembo wa vichakani wa Afrika (African Bush Elephant), ambao ni mkubwa kuliko wengine; tembo wa misituni wa Afrika (African Forest Elephant) na tembo wa Asia (Asian Elephant). Wanafanana lakini hawazaliani. Ndovu-misitu alitazamwa muda mrefu kama nususpishi ya Ndovu wa Afrika lakini wataalamu wamethibitisha ni spishi tofauti. Hufikia kimo cha mita 2 tu; anaishi hasa katika misitu ya Kongo. Spishi nyingine zote za tembo zimekoma.
Mekong (mto)
Mto Mekong ni kati ya mito mikubwa ya dunia na mto mkubwa wa tatu wa bara la Asia. Mkondo wake ni mkondo mkubwa wa kumi duniani.
Msitu wa Mau
Katika msimu wa joto wa 2008 kulikuwa na mvutano wa kisiasa kuhusu swala la makazi ya watu, ambayo yalikuwa yametengwa katika uongozi wa KANU katika miaka ya 80 na 90. Baadhi ya walowezi ni wanasiasa mashuhuri, kama Franklin Bett na Zakayo Cheruiyot. Katika mwaka wa 2004 Paul Ndung'u alitoa "Ndungu Report", ambayo ilitaja kugawa ardhi hizi, kuwa haramu na ilipendekeza ugawavi huu utupiliwe mbali.[2] Baadhi ya uhamisho ulitekelezwa kati ya mwaka wa 2004 na 2006, bila ya mfuko wa makazi [3]
Eldama Ravine
Eneo hili lina misitu ya asili pamoja na inayopandwa. Eneo Chemususu lina eneo kubwa zaidi yenya miti ya asili. Maeneo mengine yana misitu za kupandwa yenye mita kama Cypress, Pine na Eucalyptus, maeneo haya ni Sabatia, Timboroa, Maji Mazuri na Esageri.
Chui
Chui huishi zaidi sehemu zenye nyasi, miti kiasi na hasa pembezoni mwa vijito. Chui mara nyingi amefanyiwa tafiti akiwa katika misitu ya savanna, na ndio iliyotumika kutoa baadhi ya tabia zake . Kwa mfano kwa kawaida chui husemwa kuwa wao huwinda usiku lakini huko Afrika ya Magharibi wameonekana hasa kuwa wanawinda mchana. Pia chui wa misituni wanatabia ya kuchagua mawindo na huwa na tabia nyingi za msimu. [40] Huku akiwa katika misitu ya savanna, chui anaweza kuishi katika maeneo mengi: huko Urusi Mashariki ya Mbali, huweza hata kuishi kwenye jotoridi chini ya -25 digrii za Sentigredi.
Ruangwa
Wilaya ina msitu mmoja wa hifadhi wa Serikali Kuu wenye ukubwa wa hekta 4.8 uliopakana na hifadhi ya milima ya Rondo. Pamoja na Wilaya kuwa na eneo kubwa la msitu, Wilaya bado inatilia mkazo upandaji wa miti. Miti 4,071,150 imepandwa kati ya mwaka 1998 na 2005, ikiwemo miti ya vivuli, matunda na mikorosho.
Msitu
Misitu ni mazingira mazuri ya ardhi duniani, na yanasambazwa duniani kote.Misitu akaunti ya 75% ya uzalishaji mkuu wa msingi wa biosphere ya Dunia, na ina 80% ya mimea ya mimea ya Dunia. Uzalishaji wa msingi wa msingi unakadiriwa kufikia 21.9 gigatonnes kaboni kwa mwaka kwa ajili ya misitu ya kitropiki, 8.1 kwa misitu yenye joto, na 2.6 kwa misitu ya boreal.
Orodha ya milima
Mlima Everest ndio mlima mrefu zaidi duniani, lakini si wenye kilele cha mbali zaidi kutoka katikati mwa dunia, kwa sababu ya kujikunja kwa Ikweta.
Mkalatusi
Mikalatusi za msituni huwa na shina moja ndefu na kilele cha matawi kisicho kirefu sana. Mkalatusi jitu (Eucalyptus regnans) ni mti wa majani mrefu kabisa; mmoja ulipatikana huko Tasmania mwenye urefu wa mita 97 na mzingo wa mita 20.
Myombo
Miti hii inaunda misitu isiyo minene hasa katika mazingira makavu kiasi ya Afrika ya Mashariki na Kusini hasa katika nchi Zimbabwe, Zambia, Msumbiji, Angola, Tanzania na Malawi. Misitu ya miyombo inafunika maeneo ya kilomita za mraba milioni 5.
Andes
Andes zina volkeno nyingi kwa sababu ziko sehemu ya "mviringo wa moto" unaozunguka Pasifiki yote. Bamba la Nazca linajisukuma chini ya bamba la Amerika Kusini na kusababisha kukunjwa juu kwa safu za Andes. Magma hupanda juu kwenye mstari wa kuzama kwa bamba la Nazca hulisha volkeno. Andes ni mahali pa volkeno za kimo kikubwa duniani.
Titan (Zohali)
Titan (Gir.: Τῑτάν)[1] ni mmoja ya miezi ya sayari Zohali (Saturnus). Kipenyo chake kwenye ikweta ni kilomita 5,150km[2][3][4] na inatembea kwenye mzingo mwenye umbali wa kilomita 1,221,865km kutoka Zohali. [2] Titan ilitambuliwa mwaka 1655 na mwanaastronomia Christiaan Huygens kwa kutumia noja ya darubini za kwanza iliyoboreshwa. Titan ni mwezi mkubwa wa Zohali na mwezi mkubwa wa pili katika mfumo wa jua letu. Hata ni kubwa kuliko sayari Utaridi. Pamoja na dunia yetu ni mahali pa pekee penye angahewa nzito ya gesi. Lakini haifai kwa binadamu kwa sababu ni baridi sana na gesi zake ni nitrojeni pamoja na hidrokaboni kama methani. Pamoja na dunia yeti ni pia mahali pa pekee katika mfumo wa jua letu penye maziwa na mito lakini hii si ya maji bali na methani kiowevu.[5][6]
Msitu wa Mau
Maeneo ya misitu yana baadhi ya viwango vya juu kabisa ya mvua nchini Kenya [1] Misitu ya Mau ni eneo kubwa ya vyanzo vya maji nchini Kenya [2] Mito kadhaa huanza kutoka misitu hii, ikiwemo mto wa Ewaso Ng'iro (kusini), mto Sondu, Mto Mara na Mto Njoro. Mito hizi hulisha Ziwa Victoria, Ziwa Nakuru na Ziwa Natron [1] Miteremko ya mashariki ya bonde la Mau imejazwa msitu wa Mau [1]
Msitu
Hivyo katika kutimiza upatikanaji wa chakula kwa wingi ni lazima misitu ilindwe kwa nguvu zote katika ukuaji na ustawi wa jamii, la sivyo maisha ya viumbe vyote yatakuwa hatarini.
Nyati-maji wa mwitu
Ingawa Nyati-maji wa kufugwa wameshamiri na kustawi, inawezekana kwamba nyati-maji wa kweli wa mwitu watatoweka hivi karibuni - labda wemeshatoweka. Idadi ya Nyati-maji wa mwitu duniani inadhani kuwa chini ya 4000, labda ndogo zaidi, lakini inawezekana sana kwamba nyati-maji wa kweli wa mwitu hawapo kabisa. Kwa bahati mbaya, ni ngumu kuhesabu kamili idadi ya nyati-maji hao kutokana na matatizo ya kutofautiana nyati-maji wa mwitu toka nyati-maji wa kufugwa ambao wametoroka kuishi mwituni. Walakini, spishi hiyo inaaminika kupungukiwa sana kutokana na uwindaji, punguo la makazi, na kuzalishwa na nyati-maji wa kufugwa. Vitisho vingine ni magonjwa na vimelea zinazopitishwa na mifugo, na ushindani wa kupata chakula na maji baina ya nyati wa mwitu na wa kufugwa.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kiumbe aitwaye "lemuroid possum mweupe", anayepatikana tu katika misitu ya milimani ya eneo la kasakzini la Queensland, ametakjwa kama spishi wa kwanza wa kimamalia kuangamizwa na ongezeko la joto Duniani linalosababishwa na binadamu. Possum mweupe hajaonekana kwa kipindi cha zaidi ya miaka mitatu. Possum hawa hawawezi kuishi katika vipimo vya joto vya zaidi ya 30 °C (86 °F) kwa kipindi kirefu, jambo lililofanyika mnamo mwaka wa 2005. Safari ya mwisho ya kiupelelezi ya kutafuta Possum wowote weupe ambao bado wako hai kilifaa kwanza mwaka wa 2009.
Mlima Kenya
Barafuto zinazidi kudidimia kila mwaka.[26][27] Kila mwaka, theluji inayolimbikika katika majira ya baridi ni kidogo kuliko inayoyeyuka katika majira ya joto. Inabashiriwa kuwa hali ikiendelea hivyo, Mlima Kenya hautakuwa na theluji miaka 30 itakayokuja[3][28]. Kupungua kwa barafuto kunasababishwa na kuongezeka kwa halijoto au kubadilika kwa tabia ya usimbishaji.[29] Eneo la barafuto lilipimwa rasmi mara ya kwanza mwaka 1980 na kubainika kuwa ni 0.7 km2 [30].
Nile
Mto wa Nile (pia: Naili; kwa Kiarabu ‏ ,النيل‎ an-nīl) ni mto mkubwa upande wa mashariki ya bara la Afrika. Mara nyingi hutajwa kuwa pia ni mto mrefu kabisa duniani kushinda mto Amazonas. Kutoka Ziwa la Viktoria Nyanza hadi mdomo wake kwenye Bahari ya Mediteranea Nile inavuka nchi za Uganda, Sudan Kusini, Sudan na Misri kwa urefu wa km 6,650.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Bila kuhesabu kofia za barafu na mabati ya barafu ya Aktiki na Antaktiki, eneo la jumla la theluji Duniani kote imepungua kutoka 50% tangu mwisho wa karne ya 19. Kwa sasa viwango vya kupungua kwa theluji na urari wa hasara ya kiwango umekuwa ukiongezeka katika maeneo ya Andes, Alps, Pyrenees, Himalayas, Milima ya Rocky na Cascades za Kasakazini.
Msitu
Misitu isiyo ya asili ni misitu ambayo hupandwa na mwanadamu kwa malengo mbalimbali.
Msitu mweusi
Mlima mkubwa ni Feldberg mwenye kimo cha mita 1,493m.
Msitu wa Kakamega
Ikiwa ni pamoja na hifadhi ya wanyama pori, misitu huu umezingira takribani kilomita 230 za mraba, ambapo ni chini ya nusu ambayo kwa sasa inabakia kama misitu ya asili. Kuna maeneo mengi nyasi ilikokatwa na maeneo yaliyo bure Utajiri wa msitu huu kwa aina tofauti za ndege, wadudu na wanyama wa aina ya reptiles huifanya kuwa kivutio kikuu cha watalii wanaopenda kutazama ndege wapiga picha za wanyamapori. Hakuna shughuli kuu za kiutalii na Msitu Kakamega siyo kivutio kikuu cha watalii. Wanyama wakubwa ni nadra. Sehemu ya msitu pia ina makaazi ya wanyama ya kipekee ya aina ya nyanda za juu, lakini kwa ujumla, mimea na wanyama kwenye Msitu huu hazichapta kuchambuliwa kwa upana na sayansi. Hali ya hewa ni ya mvua sana kukiweko za zaidi ya mita mbili za mvua kwa mwaka. Misimu za mvua ni Aprili hadi Mei na Agosti hadi Septemba.
Bahari ya Kaspi
Bahari ya Kaspi (pia Bahari ya Qazwin- Kiajemi دريا خزر ""darya khazar""; Kirusi Каспийское море ""kaspiiskoye more"") ni ziwa kubwa kabisa duniani lenye eno la 371,000 km² na mjao wa 78,200 km³. Liko kati ya Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan na Uajemi.
Swala pala
Swala pala au swalapala (Aepyceros melampus Kigiriki αιπος, aipos "juu" κερος, ceros "pembe" + melas "nyeusi" pous "mguu") ni swala ambaye si mkubwa sana kutoka Afrika. Jina Impala ambalo ni jina la swala pala kwa Kiingereza linatoka kutoka lugha ya Kizulu na linamaanisha "Swara". Wao hupatikana katika savana misitu nene nchini Kenya, Tanzania, Swaziland, Msumbiji, Namibia ya kaskazini, Botswana, Zambia, Zimbabwe, kusini mwa Angola, kaskazini mashariki mwa Afrika Kusini na Uganda. Swala pala wa kawaida wanaweza kupatikana katika idadi ya hadi 1,600,000 barani Afrika.[1]
Andes
Andes ni safu ya milima kunjamano na safu ndefu kabisa ya milima duniani. Inaendana na urefu wote wa Amerika Kusini upande wa magharibi wa bara hili, ikiongozana na mstari wa pwani ya Pasifiki kutoka Kolombia katika kaskazini hadi Chile katika kusini. Urefu wa safu yote ni takriban km 7,500. Milima ya juu inafikia kimo cha m 6,962 na wastani wa milima yote uko kwenye m 4000. Upana wa milima hii ni kati ya km 200 na 600.
Austria
Milima mikubwa ya Austria inafikia kimo kati ya mita 3000 na 4000. Katika hali ya hewa ya nchi kuna theluji mwaka wote. Mlima mkubwa ni Grossglockner wenye mita 3,798, halafu Wildspitze wenye mita 3,774 juu ya UB.
Msitu mweusi
Msitu Mweusi ni eneo la milima katika jimbo la Baden-Württemberg la Ujerumani kusini magharibi. Milima yafunikwa na misitu minene hivyo jina la eneo "msitu mweusi".
Brazil
Katika mashariki kuna mto Iguaçu wenye maporomoko ya Iguaçu ambayo ndiyo makubwa duniani. Parana (3.998km) ni mto mrefu duniani baada ya Amazonas. Unalisha kituo kikubwa cha nishati ya maji duniani cha Itaipú.