Pesa iligunduliwa mwaka gani?
Pesa
Hatua iliyofuata ilikuwa kutumia vipande vya metali hizi vilivyogongwa mihuri halafu hapakuwa na lazima ya kuvipima kimoja-kimoja. Inavyojulikana Wachina walikuwa watu wa kwanza waliochukua hatua hii katika milenia ya 2 KK. Hii ilikuwa mwanzo wa sarafu.
Mbinu ya rediokaboni
Mbinu hii ya upimaji iligunduliwa mnamo 1946 na mtaalamu Mmarekani Willard Frank Libby aliyepokea tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka 1960. Libby aliweza kuonyesha usahihi wa mbinu yake kwa kutambua umri wa mbao za jeneza na za boti ya Misri ya Kale. Jeneza na boti zilihifadhiwa katika makaburi ya Misri ambako vitu vingi vimekaa tangu miaka elfu kadhaa bila kuoza kutokana na hewa kame ya nchi hiyo. Hali nzuri ya yaliyomo katika makaburi ya Misri imetunza pia maandiko juu ya vitu hivyo ambayo mara nyingi pia hutaja mwaka wa kifo cha mhusika wa kaburi, na hivyo kutaja umri wa kaburi. Upimaji wa Libby ulilingana na umri uliojulikana tayari, hivyo kuthibitisha uwezo wa mbinu yake.[1]
Dhahabu
Kwa sababu ya kuwa metali haba ilitumiwa kama pesa.
Umeme
Mwaka 1780 Mwitalia Alessandro Volta alibuni kifaa cha kwanza cha kutengeneza umeme kwa njia ya kimemia, bila msuguano. Katika "nguzo ya Volta" aliunganisha metali za shaba na zinki na maji ya chumvi kama elektroliti. Kwa miaka mingi iliyofuata nguzo ya Volta ilikuwa msingi wa uzalishaji umeme hadi kupatikana kwa jenereta.
Mchezo
Ushahidi wa kwanza wa michezo ni wa mwaka 2600 hivi KK na kwa sasa baadhi yake imeenea duniani kote
Kadi karadha
Dhana ya kutumia kadi kufanyia malipo ilielezewa mwaka 1887 na Edward Bellamy katika novela yake "Looking Backwards". Bellamy alitumia msamiati ‘kadi ya mkopo’ mara kumi na moja kwa novela hii ilhali alikuwa akirejelea kadi iliyotumika na wananchi kutumia pesa walizopewa na serikali pasipo kukopa, hivyo kufanya sawa na kadi ya debit.
Iridi
Iridi ilitambuliwa mwaka 1803 na Smithson Trennant pamoja na metali ya Osmi. Alijaribu kuyeyusha madini ya platini katika asidi akakuta metali hizi mbili. Alichagua jina la "iridium" kutokana na neno la Kigiriki "iridios" kwa sababu ya rangi nyingi za chumvi zake. Tabia ya kutomeyuka kulisababisha uteuzi wa iridi kwa aloi ya mita asilia.
Metali
Katika Asia na Ulaya shaba ilikuwa metali ya kwanza iliyotumiwa na watu. Baadaye waliiyeyusha na kukoroga pamoja na stani kuwa aloi ya bronzi ambayo ni ngumu zaidi.
Takriban mnamo 1200 KK watu wa kwanza walianza kutumia chuma. Maarifa haya yalienea katika pande nyingi za dunia.
Dola la Roma
Mji uliundwa katika karne ya 9 KK hivi kwenye vilima kando ya mto Tiber katikati ya rasi ya Italia. Waroma wenyewe walipenda kutaja mwaka 753 KK walioutumia kama chanzo cha kalenda yao "ab Urbe Condita" (a.U.C. = tangu kuundwa kwa Roma). Lakini akiolojia imeonyesha dalili za makazi ya mapema zaidi katika eneo la mji.
Mafua ya kawaida
Wakati chanzo cha homa imetambuliwa tu tangu miaka ya 1950, ugonjwa umekuwa na ubinadamu tangu nyakati za kale. Dalili zake na matibabu zinaelezwa katika Ebers papyrus ya Misri, maandishi kongwe yaliyopo ya matibabu, iliyoandikwa kabla ya karne ya 16 KK. Jina "homa" ilikuja katika matumizi ya karne ya 16, kutokana na kufanana kati ya dalili zake na zile zitokanazo na hali ya hewa baridi.
Barclays
Mwaka wa 1967, Barclays ilikuwa mtoa fedha wa kwanza duniani. 
Shilingi
Baada ya uhuru nchi hizo zilivunja umoja wa kifedha zikaanzisha pesa zao za pekee. Zote zinaitwa shilingi lakini thamani ilianza kutofautiana haraka. 
Riali ya Zanzibar
Mwaka 1882 (AH 1299) sarafu za paisa 1 na riali ¼, ½, 1, 2½ na 5 zilipelekwa nchini. Paisa ilikuwa sarafu ya shaba. Riali ndogo zilikuwa za fedha na sarafu za riali 2½ na 5 za dhahabu.
Benknoti
Benknoti zilianza kuwa kawaida hata kwa watu wa kawaida wakati wa karne ya 19. Mwnazoni benki kuu ya kila nchi kisheria ilipaswa kuwa na akiba ya dhahabu au fedha iliyolingana ama na benknoti zote au angalau na sehemu kubwa zao. Masharti haya yalifutwa polepole kwa sababu ilionekana ya kwamba kama kiasi cha benknoti haizidi thamani ya bidhaa nchini uchumi unaendelea bila mvurugo. Tena baada ya kupatikana kwa mawasiliano ya kisasa kama simu na intaneti kiasi kikubwa cha ahadi za kulipana inazunguka katika uchumi na hizi ahadi zinafanya kazi kama pesa hata kama si pesa taslim.
Kisiwa cha Mainland
Mwaka 1969 mafuta ya petroli yaligunduliwa yakawa chanzo kipya cha mapato.
Pesa
Pale ambako serikali inachapisha benknoti kushinda kiwango hicho, thamani ya pesa inashuka na mfumko wa bei unatokea.
Riali ya Zanzibar
Mwaka 1908 Usultani (wakati ule ulikuwa tayari nchi lindwa chini ya Uingereza) uliacha riali na kutumia fedha ya rupia sawa na majirani kwenye bara yaani Afrika ya Mashariki ya Kijerumani na Afrika ya Mashariki ya Kiingereza. 
Saa (kundinyota)
Saa ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika kipindi cha kisasa. Kama ilivyo kwa nyota
nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “ l'Horloge à pendule & à secondes“ lililomaanisha “ saa yenye timazi na mkono wa sekunde ». 
Damu
Mzunguko wa damu ulielezwa kwa umaarufu na William Harvey katika mwaka wa 1628. [12]
Gaudium et Spes
Pesa zitumike ili kuandaa nafasi za kazi kwa watu wa leo na wa kesho wa nchi zote ([[vitegauchumi]]). 
Petroli
Tangu kugunduliwa kwa motokaa za kwanza na Carl Benz mnamo mwaka 1885 petroli ilianza kutumiwa kama fueli ya injini za magari na ndiyo matumizi yake makuu kwa sasa. 
Agenti (fedha)
Huhesabiwa kati ya metali adimu na katika historia imetumiwa mara nyingi kama metali ya sarafu. Mara nyingi kwa Kiswahili neno "fedha" latumiwa sawa na "pesa" au "sarafu".
Saratani ya mapafu
Uhusiano na gesi ya radoni ulitambuliwa na wachimbuaji wa madini katika Milima za Ore karibu na Schneeberg, Saxony. Fedha ime chimbuliwa hapo tangu mwaka wa 1470, na machimbo haya yana urani nyingi, ikitanguliwa na radiamu na gesi ya radoni.[128] Wachimbuaji madini walipata kiasi isiyolingana na saratani ya mapafu, baadae kujulikana kama saratani ya mapafu mwaka wa 1870.[129] Licha ya utambulizi huu, kuchimbuliwa kulizidi hadi mwaka wa 1950, kwa sababu ya madai ya urani kutoka Urusi.[128] Radoni ilitambulika kama kisababishi cha saratani ya mapafu mwaka wa 1960.[130]
Rupia
Rupia ni jina la pesa inayotumika leo huko India na katika nchi mbalimbali za Asia.
Rupia
Neno "rupia" limetokana na lugha ya Kihindi cha kale "rūp" au "rūpā" linalomaanisha "fedha". Katika lugha ya Sanskrit "rupyakam" (रूप्यकम्) inamaanisha sarafu ya fedha. Hii ni asili ya "Rūpaya" iliyotumika katika India kama sarafu yenye gramu 178 za fedha tangu mwaka 1540. Rupia moja ilikuwa na Anna 16, Paisa 64 au Pai 192.
Pesa
Mfumo wa sarafu unamaanisha utaratibu wa kutoa na kusimamia pesa katika uchumi wa kisasa.
Historia ya tarakilishi
Mwaka 1645, Blaise Pascal, msomi kutoka Ufaransa, alivumbua Kikokotoo analojia na kukipa jina Pascal’s Calculator au Pascaline. Hiki ni chombo cha kufanyia hesabu, ambacho alikitengeneza kwa ajili ya kumsaidia baba yake katika kazi za hesabu, lakini hakikuwa na sifa bora kama ilivyotakiwa.
Siku ya Pi
Siku ya Pi kwenye 22 Julai humkumbuka hasa mtaalamu wa kale Archimedes aliyetambua thamani ya Pi kukarbia 22/7.
Erzgebirge
Jina latokana na madini yaliyochimbwa katika milima hii hasa fedha kuanzia zama za shaba. Wakati wa karne za kati eneo hili ilikuwa chanzo muhimu cha fedha na pesa ya "Taler" (iliyoitwa "dollar" kwa Kiingereza) ilianzishwa hapa. Tangu karne ya 19 umuhimu wa mogodi imeendelea kupungua.
PAYE (Lipa unapolipwa)
Uingereza ilianzisha PAYE mwaka wa 1944 kufuatia majaribio katika miaka ya 1940-1 Kama ilivyo kwa wingi wa mipangilio ya kitaasisi ya Uingereza, njia ambayo serikali inakusanya ushuru wa mapato kupitia PAYE imepata mengi ya aina na muundo wake kutoka kwa enzi ambayo kwayo iliundwa. Shida za kifedha ambazo Vita ya Pili ya Dunia ziliweka juu ya nchi zilimaanisha kuwa Hazina ilihitaji kukusanya ushuru zaidi kutoka kwa watu wengi zaidi. Hii ilileta changamoto kubwa kwa serikali, na kwa wafanyakazi na waajiri wengi ambao hapo awali kamwe hawakuwa wamekumbana na mfumo wa ushuru.
Mapinduzi ya Viwandani
Kitoboaji mbegu cha Jethro Tull kilichovumbuliwa mnamo mwaka wa 1731 kilikuwa kifaa cha kupanda mbegu ambacho kilizisambaza mbegu vizuri katika ardhi. Jembe ya Rotherham ya Joseph Foljambe ya mnamo mwaka wa 1730, ndiyo iliyokuwa jembe ya chuma ya kwanza kufanikiwa kibiashara. mashine ya kupura ya Andrew Meikle ya 1784 ilikuwa ndiyo mwisho kwa wafanyikazi wengi wa mashamba, na ilisababisha uasi wa kilimo wa Maandamano ya Swing ya mnamo mwaka 1830.
Katika miaka ya 1850 na 1860 John Fowler, aliyekuwa mhandisi na mvumbuzi, alianza kutafuta uwezekano wa kutumia injini za mvuke kwa kulima na kuchimba mifereji ya kupitishia maji. Mfumo aliovumbua ulihusisha injini moja ambayo haikusonga katika sehemu moja ya shamba ikivuta majembe kwa kutumia kamba au injini mbili ziliwekwa katika pande mbili za mwisho za shamba zinazovuta jembe mbele na nyuma. Mfumo wa kulima wa Fowler ulipunguza gharama ya kulima mashamba pakubwa ikilinganishwa na majembe yaliyovutwa na farasi. Pia, mbinu yake ya kilimo , ilipotumika kuchimba mifereji ya kupitishia maji, ilifanya ardhi yenye maji mengi ambayo haingeweza kutumika hapo awali iweze kutumika. Injini ya kuvutwa baadaye ilikuwa inaonekana kwa wingi ikitumika pamoja na mashine za kupura wakati wa kutengeneza nyasi ya mifugo na wakati wa kuyalima mashamba.
Almaty
Tangu karne ya 10 BK lilikua hapa mji wa Almatu. Jina lake limepatikana kutokana na sarafu ya Dirham ya mwaka 684 BH (1285 BK). Mji ulistawi kutokana na biashara kwenye barabara ya hariri hadi kuharibiwa kwa biashara hii katika karne ya 14. 
Umeme
Mnamo 1820 Mdenmark Hans Christian Ørsted alitazama jinsi gani sindano ya sumaku iliathiriwa na mkondo wa umeme. Kutokana na kazi ya Ørstedt, Mfaransa Andre-Marie Ampere alitengeneza "ampeamita" ambayo ni chombo cha kupimia kani ya umeme yaani kiwango cha chaji ya umeme kinachopita kwenye kipitishi chenye unene fulani katika muda fulani. Alitambua usumaku na umeme kuwa nyuso mbili za jambo lilelile. Kwa kazi yake Ampere alijenga msingi wa nadharia ya sumakuumeme.
Baada ya Kristo
Hesabu hii ilianzishwa mwaka 527 BK na mmonaki Dionysius Exiguus alipokuwa Roma. 
Whalsay
Mwaka 1969 mafuta ya petroli yaligunduliwa yakawa chanzo kipya cha mapato.
Mark (pesa)
Sarafu zilipatikana kama mark 1, 2, 3, 5, 10 na 20. Pesa ya karatasi ilitolewa kwa mark 5, 10, 20, 50, 100 na 1000.
Takwimu
Takwimu yenyewe ilianza na sensa yaani hesabu ya watu katika milki au mji. Sensa za kwanza zinajulikana kutoka Misri ya Kale (mnamo mwaka 2700 KK)[1], China ya Kale (mnamo mwaka 2000 KK), mji wa Mari katika Mesopotamia (mnamo 1700 KK).
Ceres (sayari kibete)
Ilivumbuliwa 1 Januari 1801 na Giuseppe Piazzi aliyeiona kama sayari kamili. Piazzi aliteua jina lake kutokana na mungu wa Kiroma wa kike Ceres aliyehusika na mambo ya ustawi wa mimea hasa ya kilimo, mavuno na upendo wa kimama. 
Katika mwendo wa karne ya 19 magimba mengi mengine yalivumbuliwa hasa katika ukanda kati ya Mrihi na Mshtarii kwa hiyo wanaastronomia walipatana kutumia majina kama asteroidi au pia planetoidi kwa ajili ya magimba yale madogo. Kwa ajili asteroidi hizi ilikuwa kawaida kuweka namba mbele ya jina lenyewe na Ceres iliyokuwa asteroidi ya kwanza iliyovumbuliwa ilipata namba "1" hivyo jina lake likawa "1 Ceres".
M-pesa
Baadhi ya mambo yanayoipa umaarufu huduma hii ni kama vile urahisi wa kuitumia na kwamba mtu hahitaji kuwa na akaunti ya benki kutuma au kupokea pesa. Isitoshe, usalama wake ni wa hali ya juu na anayeitumia hupokea ujumbe mfupi papo hapo kudhibitisha kuwa ametuma au kupokea kiasi fulani cha pesa kwa/kutoka mtu fulani. Kwa sasa, huduma hii imepanuliwa na kuwawezesha wakenya kulipia bidhaa na huduma kadha wa kadha, kama vile stima, maji, posta, bima, nauli, karo, na hata kulipia mikopo ya benki na mishahara kwa wafanyikazi.
Pesa
Pesa ni chombo cha kubadilishana bidhaa na huduma kati ya watu. Pesa yenyewe haina faida, haitoshelezi mahitaji ya binadamu ila imekubalika katika jamii kama njia ya kujipatia mahitaji mengine.
Historia ya Italia
Ni kati ya nchi sita zilizoanzisha Umoja wa Ulaya mwaka 1957 ikaendelea kuunga mkono ustawi wake hadi uanzishaji wa pesa ya pamoja (Euro).
Benknoti
Benknoti "(kutoka Kiitalia banca + nota kupitia Kiingereza "banknote")" kwa kawaida ni kipande cha karatasi (pia: plastiki) kinachochapishwa na kuonyesha namba fulani na jina la pesa ya nchi fulani. Inakubaliwa kama njia ya malipo kabisa pamoja na pamoja na sarafu ni pesa taslim ya nchi fulani.
Hela
Asili ya pesa iliyoitwa "heller" ni mji wa Kijerumani wa Hall inayoitwa leo Schwäbisch Hall. Kule sarafu za fedha zilitolewa tangu mwaka 1288 zilizosambaa haraka zikaitwa "Haller" au "Heller" kutokana na jina la mji. Polepole kiasi cha fedha ndani ya sarafu kilipungukiwa hadi kuwa sarafu ya shaba yenye thamani ndogo. 
Saa (ala)
Tangu takriban miaka 600 saa zilibuniwa zisizotegemea tena jua au maji lakini hutumia nguvu ya kamani iliyoruhusu kupunguza ukubwa na uzito na kupata saa za kubebwa na mtu mfukoni kila anapoenda.
Safaricom
Safaricom wameweza kuleta maendeleo taifa lote kwa kuanzisha huduma za ya benki kupitia simu iitwayo M-Pesa, ambayo inawaruhusu wakenya kutuma na kupokea pesa kutmia njia ya ujumbe mfupi. [1] Huduma hii haihitaji mtu kuwa na akaunti ya benki, ni jambo la muhimu sana katika nchi kama Kenya, ambapo watu wengi hawana akaunti ya benki. Kutumia M-Pesa, mtumiaji anaweza kununua pesa saa yoyote katika kituo cha M-Pesa na kutuma kupitia katika hali ya umeme katika mtumiaji simu mwingine yeyote nchini Kenya,ambaye anaweza kubadilisha kuwa pesa halali katika kituo chochote cha M-Pesa. Mfumo huu unaweza kulinganishwa na hawala au huduma zaWestern Union. Simu ambayo inahuduma za M-Pesa inaweza linganishwa nawaletiambayo unaweza shilikia hadi shilingi 50,000 za Kenya.[2] Wadau wa Safaricom Vodafone, ambayo ilishiriki katika uanzishaji wa M-Pesa, ilitangaza kwamba inakusudia kuenza M-Pesa kuwa huduma ya kimataifa .
Reale
Katika karne ya 19 sarafu hii ilitumiwa pia kama kipimo cha uzani wa wakia au aunsi moja.
Pesa
Wajerumani walipoanzisha koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani waliendelea kutoa sarafu kwa jina la rupia na pesa hadi 1904. Pesa 64 zilifanya rupie 1. Mwaka 1904 walibadilisha muundo na sarafu ya pesa ilipotea, badala yake heller ilianzishwa. Lakini neno lilibaki katika lugha.
Puto
Kuna taarifa ya kwamba Wachina walirusha puto kama alama za kijeshi tayari wakati wa karne ya 3 BK.
Sarafu (mfumo)
Nchi kadhaa zimeendelea kuunda sarafu ya pamoja na mfano bora ni Euro kwa ajili ya nchi nyingi za Ulaya iliyochukua nafasi ya sarafu za kitaifa tangu mwaka .
Sarafu nyingi za dunia zafanyiwa biashara kwenye masoko ya sarafu ambako fedha za kigeni zanunuliwa na kuuzwa. Hapa kunatokea kima cha mabadilishano ya fedha. Sarafu inayotumiwa zaidi kimataifa kwa ajili ya biashara kati ya nchi mbalimbali ni Dolar ya Marekani (US-Dollar) na mengine ni hasa Euro ya Ulaya na Pauni ya Uingereza. Kwa jumla kuna takriban sarafu rasmi 160 duniani.
Italia
Ni kati ya nchi sita zilizoanzisha Umoja wa Ulaya mwaka 1957 ikaendelea kuunga mkono ustawi wake hadi uanzishaji wa pesa ya pamoja (Euro).
Shilingi
Uingereza ilitoa "East African Shilling" kuanzia mwaka 1921 kama pesa ya pamoja kwa ajili ya makoloni yake ya Kenya, Uganda na Tanganyika. Zanzibar ilijiunga na shilingi hiyo mwaka 1935 ilipoacha rupia zake. 
Sarafu (mfumo)
Katika dunia ya kisasa kulingana na maendeleo ya uchumi kila nchi imeweka utaratibu rasmi wa kukubali aina moja ya pesa katika eneo lake. Kama pesa ya nchi au sarafu kwa maana hiyo ni dhaifu sana kuna pia matumizi ya sarafu mbalimbali kandokando hadi leo.
Bakteria
Bakteria ziligunduliwa mara ya kwanza na Antonie van Leeuwenhoek mwaka wa 1676, kwa kutumia hadubini ya lensi moja ya muundo wake mwenyewe.[1] Aliziita "animalcules" na alichapisha habari za utafiti wake kwenye msururu wa barua kwa Shirika la Muungano wa Mfalme.[2][3][4] Jina bacteriam lililetwa miaka mingi baadaye, na Christian Gottfried Ehrenberg katika mwaka wa 1838.[5]
Umeme
Utafiti wa kisayansi wa umeme unajulikana kuanza katika karne ya 17 katika bara la Ulaya. Tangu mwaka 1601 Mwingereza William Gilbert alifanya majaribio mbalimbali ya umeme tuli akatambua tofauti kati ya umeme tuli na usumaku. 
Pesa
Kiasili watu walibadilishana vitu kwa mfano ng'ombe mmoja kwa mbuzi kadhaa au mazao kwa samaki n.k.
Pesa
Tangu mwisho wa karne ya 20 nchi kadhaa zilianza kutoa benknoti za plastiki kwa sababu zinadumu kushinda noti za karatasi, tena ni vigumu zaidi kwa wajanja kutengeneza pesa bandia.
Kanda (kifaa)
Kanda sanifu ya kwanza iligunduliwa mwaka 1962 na kampuni ya Philips. Wao waliita "Compact Cassette". Wakati huo zinapoanza (miaka ya 1960) kanda-kaseti na vifaa vyake vya kurekodia havikuwa bora sana. Lakini ilipofika miaka ya 1970 kila mtu alipenda kusikiliza muziki kupitia kaseti na hivyo polepole teknolojia ikawa poa zaidi. 
Shilingi
Asili ya jina ni kitengo cha kihistoria cha pesa katika nchi mbalimbali za Ulaya kama vile Austria, Uswisi, Uingereza, Poland, Denmaki, Norwei na Uswidi. Katika nchi nyingi kati ya hizo pesa hii haikutumika tena isipokuwa hadi mwaka 1971 Pauni 1 ya Kiingereza ilikuwa na shilling 12 na kila shilling ilikuwa na penny 20. Nchi nyingi zilizorithi mfumo wa pesa kutoka Uingereza walitumia pauni na shilingi hadi kuhamia kwenye pesa ya desimali.
Mark (pesa)
Kiasili "mark" ilikuwa jina la kipimo cha dhabau na fedha katika Ulaya. Asili ya jina ni Kilat. "marca" iliyomaanisha alama ya kipimo iliyothebitisha ya kwamba kipande cha dhahabu au fedha ilikuwa na uzito uliotakiwa. Ilianza kutumiwa pia kama jina la sarafu katika maeneo mbalimbali za Ulaya hasa Ujerumani ikilingana na kiasi cha dhahabu cha gramu 200 - 280, hasa mnamo gramu 230.
Pasaka ya Kikristo
Mtaguso wa kwanza wa Nisea mwaka 325 uliamua ya kwamba Pasaka itasheherekewa Jumapili ya kwanza baada ya mwezi mpevu wa kwanza baada ya 21 Machi (tarehe ya sikusare machipuo ambayo ni siku ya usawa wa mchana na usiku, hivyo mwanzo wa majira ya kuchipua kaskazini mwa dunia). Kwa kuwa mwezi mpevu baada ya 21 Machi inaweza kutokea kati ya 22 Machi na 19 Aprili, tarehe ya Pasaka, ambayo ni Jumapili inayofuata, hutokea kati ya 22 Machi na 25 Aprili. 
Bressay
Mwaka 1969 mafuta ya petroli yaligunduliwa yakawa chanzo kipya cha mapato.
Pesa
Sarafu (mfumo) (currency)
Namba halisi
Namba halisi katika hisabati ni thamani inayowakilisha kiasi katika mstari wa kuendelea. Kivumishi "halisi" kwa mantiki hii kilianzishwa kwenye karne ya 17 na Mfaransa Descartes, ambaye alitofautisha namba halisi na namba changamano.
Upepo jua
Umbo la mkia wa nyotamkia ulitazamwa mapema baada ya kupatikana kwa hadubini katika astronomia yaani kuanzia mnamo mwaka 1600 BK. Hapo ni Kepler aliyehisi mara ya kwanza kuwepo kwa jambo kama upepo kati ya nyota. 
Alfred Nobel
Mwaka wa 1867 aligundua jinsi ya kutengeneza baruti kali. Pia aliboresha utoneshaji wa mafuta. Akafaulu kiuchumi akawa tajiri na wakati uleule mwenye wasiwasi kuhusu matumizi ya baruti aliyogundua kwa sababu aliona matumizi mabaya kwa ajili ya silaha. Hivyo katika hati yake ya wasia alianzisha Tuzo ya Nobel kwa ajili ya mafanikio ya kisayansi lakini pia kwa ajili ya amani duniani. 
Kisiwa cha Pasaka
Inaaminika ya kwamba kisiwa kilikaliwa na watu kutoka Austronesia katika milenia ya 1 BK. Walileta nao ndizi, taro, viazi na miwa pamoja na kuku na panya. 
Dolar (pesa)
Dola ya Marekani au US-Dollar ndiyo inayojulikana zaidi, lakini kuna nchi zaidi za 20 zinazotumia neno "Dollar" kwa pesa yao. 
Mafuta ya petroli
Wakati wa karne ya 19 daktari Mkanada Abraham Gesner aligundua ya kwamba alliweza kutengeneza mafuta ya taa kutoka kwa mafuta haya. Hadi wakati ule ni hasa mafuta ya nyangumi yaliyotumiwa kama mafuta ya taa lakini ilizidi kuwa ghali. Mafuta mpya yalipokelewa haraka yalipatikana kwa bei nafuu na katika nchi nyingi watu walianza kutafuta chemchemi asilia za mafuta ya petroli.
Mark (pesa)
Jina la Mark ya dhahabu ilibadilihswa kuwa "Reichsmark" (yaani "mark ya dola") hadi 1948. Tangu kugawiwa kwa Ujerumani katika nchi mbili katika kipindi cha vita baridi baada ya vita kuu ya pili ya dunia kila sehemu ilikuwa na mark yake. Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani ilikuwa na "Deutsche Mark" iliyojulikana kimataifa kama D-Mark. Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani ilikuwa na "Mark der DDR" hadi kuungana na Shirikisho mwaka 1990. 
Mark (pesa)
Mark ilikuwa jina la pesa ya Ujerumani pamoja na nchi kadhaa za Ulaya kwa kipindi kirefu hadi kuja kwa Euro mwaka 2002.
Sarafu
Siku hizi sehemu kubwa ya fedha inatolewa kama noti yaani kama karatasi.
Karibu popote duniani sarafu hutumika kwa ajili ya pesa ndogo tu. Isipokuwa sarafu za dhahabu zinatolewa kwa idadi ndogo hasa kwa ajili ya watu wanaopenda kukusanya aina mbalimbali za sarafu zenye thamani ingawa hazitumiki kama pesa ya kulipia.
Kaswende
Mwanzo halisi wa kaswende haijulikani [4] Kuna nadharia tete mbili za kimsingi:. Moja inapendekeza kuwa kaswende ililetwa Ulaya na wafanyikazi wa meli kutoka Christopher Columbus safari kuelekea Marikani, na nyingine inapendekeza kwamba kaswende ilikuwepo Ulaya hapo awali, lakini haikuwa imetambuliwa. nadharia hizi hujulikana kama nadharia "Columbian" na "kabla ya Columbian", mtawalio.[15] Nadharia ya Columbia inathibitiswa na ushahidi uliopo.[37] Taarifa ya kwanza iliyoandikwa kuhusu mlipuko wa kaswende katika Ulaya iliyotokea katika mwaka wa 1494/1495 katikaNaples, Italia, wakati waliingiliwa na Ufaransa.[13][15] Kutokana na kuenezwa na kundi la wapiganaji wafaransa waliporudi, hapo awali ilijulikana kama "ugonjwa wa Kifaransa". Mwaka wa 1530, jina "kaswende" lilitumiwa kwanza na daktari Mwitaliano na mshairi GirolamoFracastoro kama kichwa chaKilatini shairi lake kuelezea ongezeko la ugonjwa huo Italia.[38] Kaswende pia ilijulikana kihistoria kama "Poksi Kuu".[39][40]
Maandishi
Kati ya mata zote za kutunza maandishi ni hasa karatasi inayotumiwa zaidi leo. Ilibuniwa China ilipojulikana mnamo mwaka 100 BK na kusambaa polepole barani Asia halafu Ulaya.
Mikrobiolojia
Ingawa katika karne ya 19 ilijulikana kwamba bakteria ndizo chanzo cha magonjwa mengi, hakuna matibabu yoyote ya viua-bakteria yaliyopatikana.[10] Katika mwaka wa 1910, Paul Ehrlich alitengeneza kiua vijasumu cha kwanza, kwa kubadilisha rangi ambazo kwa kuchagua zilitia mawaa Treponema pallidum, spirokaeti ambayo husababisha kaswende katika mchanganyiko wa ambao uliua kisababishi magonjwa.[11] Ehrlich alikuwa ametuzwa Tuzo la Nobel mwaka 1908 kwa kazi yake kuhusu elimu ya kingamaradhi, na alianzisha matumizi ya madoa ili kuchunguza na kubaini bakteria, na kazi yake ilijikita kwenye misingi ya doa la Gram na doa la Ziehl-Neelsen.[12]
Mark (pesa)
Baada ya maungano ya Dola la Ujerumani mwaka 1871 mark ilianzishwa kama pesa ya Ujerumani yote kuanzia 1873. Mwanzoni ilikuwa sarafu ya dhahabu; ilikuwa na Pfennig 100. Tangu vita kuu ya kwanza ya dunia pesa hii haikutolewa tena kama dhahabu au fedha. 
Ufalme wa Aksum
Katika mwishoni mwa karne ya 3, Aksum ilianza kutengeneza sarafu yake yenyewe na kuipa jina la Mani aliyekuwa moja katika ya mitume wanne wa kipindi hicho.
Yen
Tangu kuimarika kwa uchumi wa Japani Yen imekuwa pesa muhimu duniani.
Karl Friedrich Benz
1886 Benz alikuwa mtu wa kwanza aliyeweka injini ya petroli kwa gari. Gari lake la kwanza lilikuwa na magurudumu matatu yenye nguvu-farasi 0.8. Mke wake Bertha Benz alifanya safari kubwa ya kwanza kwa gari hili kwa umbali wa km 89 kutoka Mannheim kwenda Pforzheim (yote Ujerumani wa Kusini Magharibi). Alipoishia petroli alipaswa kuinunua katika duka ya madawa kwani hapakuwapo na kituo cha petroli bado.
Ugonjwa sugu wa njia za pumzi zilizofungana
Maelezo ya kitambo ya uwezekano wa emfisema ni: Katika mwaka wa 1679 na T. Bonet kuhusu ugonjwa wa "mapafu makubwa” na katika mwaka wa 1769 na Giovanni Morgagni kuhusu mapafu yaliyokuwa yamevimba hasa kutokana na hewa".[111][113] Katika mwaka wa 1721 michoro ya kwanza ya emfisema ilifanywa na Ruysh.[113] Michoro hii ilifuatwa na picha za Matthew Baillie katika mwaka wa 1789 na maelezo ya hali ya uharibifu wa ugonjwa huo. Katika mwaka wa 1814 Charles Badham alitumia "katara" kueleza kikohozi na kamasi Zaidi katika bronkitisi sugu. René Laennec, fizishiani aliyevumbua stethoskopu, alitumia neno "emfisema" katika kitabu chake A Treatise on the Diseases of the Chest and of Mediate Auscultation (1837) kueleza mapafu yasiyosinyaa alipofungua kifua wakati wa otopsi. Aligundua kuwa hayakusinyaa kikawaida kwa sababu yalikuwa yamejaa hewa na njia za hewa zilikuwa zimejaa kamasi.. Katika mwaka wa 1842, John Hutchinson aligundua kipima pumzi, kilichoruhusu kupimwa kwa ujazo pumzi wa mapafu. Hata hivyo kipima pumzi chake kingeweza kupima ujazo tu, si kupita kwa hewa. Tiffeneau and Pinelli katika mwaka wa 1947 walieleza kanuni za kupima kupita kwa hewa. [112]
Mashimo ya Ajabu Duniani
Shimo hili liligunduliwa mwaka 1971 barani Asia katika nchi ya Turkmenistan. Wataalamu wa miamba waligundua mlundikano mkubwa wa gesi katika ardhi ya eneo hilo. Hivyo waliamua kuchimba ili kuifikia. wakiwa katika uchimbaji ghafla eneo hili likaachia na kutokea shimo kubwa lenye gesi. Katika kuikinga gesi hiyo, inayoaminika kuwa na sumu ya kudhuru watu, wataalamu hao waliiunguza, hivyo siku zote shimo hilo limekuwa likiwaka moto. 
Archimedes
Vilevile aligundua kanuni ya ueleaji inayoitwa pia "kanuni ya Archimedes" kuwa "gimba linalowekwa katika kiowevu linasukumwa juu kwa nguvu iliyo sawa na uzito wa kiowevu kinachosogezwa kando na gimba hili". Alingundua kanuni hii alipopewa kazi ya kufanya utafiti kama taji la mfalme wa Siracusa lilikuwa dhahabu tupu au kama dhahabu ilizimuliwa kwa kuchanganya na fedha. Hapa kuna hadithi ya kwamba aliona usuluhisho siku moja alipooga bafuni akiona jinsi maji yalivyopanda juu alipoingia ndani yake. Hapa Archimedes alielewa ya kwamba aliweza kupata mjao wa taji kwa kuizamisha katika maji. Kwa kupima mjao na uzito aliweza kugundua kama taji lilikuwa dhahabu tupu au la kwa sababu aliweza kulinganisha kiasi cha mjao wa dhahabu tupu chenye uzito uleule. 
Somo la Uchumi
"Sayansi duni” ni jina badala lililo la kudharau litumikalo kwa uchumi na lililobuniwa na mwanahistoria wa enzi ya Victoria Thomas Carlyle katika karne ya 19. Mara nyingi, husemekana kuwa Carlyle aliupatia uchumi jina la utani la “sayansi duni” kama jibu kwa maandishi karne ya 18 ya Reverend Thomas Robert Malthus, ambaye alitabiri kwa hofu kuwa njaa ingetokea, vile matarajio ya ukuaji wa idadi ya watu yangezidi ongezeko la usambazaji wa chakula. Mafundisho ya Malthus hatimaye yalijulikana chini ya mwavuli wa maneno “Dhana Duni ya Malthus". Utabiri wake ulisitishwa na uboreshaji mkubwa ambao haukuwa umetarajiwa katika ufanisi wa uzalishaji wa vyakula katika karne ya 20; ilhali mwisho wa hatari ambao aliutabiri unabaki kuwa uwezekano ambao haukubaliki na wengine, ikiwa uzuli wa binadamu utashindwa kumudu ongezeko la idadi ya watu.
Patasi (kundinyota)
Patasi ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “ Caela Sculptoris“ lililomaanisha “ Patasi za mchongaji“. Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga ya kusini ambazo zilianza tu kujulikana na wanaastronomia wa Ulaya wakati ule. Hapo alipima nyota 10,000 akazipanga kwa kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Caelum" (Patasi).
Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya zana za siku zake kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale. 
Panama City
Mji ulianzishwa mwaka 1519 na Wahispania kwenye mahali 8 km kutoka mji wa leo. Mji wa Panama ulikua kama kituo cha usafiri kwa sababu shingo la nchi la Panama ni njia fupi ya usafiri wa barabara kati ya bahari za Pasifiki na Atlantiki. Sehemu kubwa ya fedha iliyochimbwa katika migodi ya Peru ilipitia Panama ikiwa njiani ya kupelekewa Hispania.
Euro
Euro ni sarafu ya pamoja katika baadhi ya nchi za Ulaya. Wakazi wake 343,000,000 wanatumia kwa kawaida pesa hiyo. Watu wengine 240,000,000 wanatumia pesa zilizoungwa na euro, hasa barani Afrika.
Euro
Pesa ya karatasi inatolewa na benki kuu ya Ulaya na ni sawa kote.
Pesa
Pesa hutolewa na serikali ya nchi au na taasisi kama benki kuu inayofanya kazi hii kwa niaba ya serikali. Mwanzoni sarafu ilikuwa sawa na kiasi fulani cha dhahabu au fedha.
Saa (ala)
Dhana ya saa ya mkono ina historia ndefu toka wakati wa uzalishaji wa saa za mwanzo kabisa katika karne ya 16. Malkia Elizabeth I wa Uingereza alipokea saa ya mkono kutoka kwa Robert Dudley mnamo mwaka wa 1571. Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.[1]
Pesa
Hatua nyingine ilikuwa kutolewa kwa pesa ya karatasi au benknoti zilizoahidi kumpatia mtu yeyote kiasi kilichoandikwa kwa dhahabu au fedha yenyewe. Kwa muda mrefu benki kuu zilikuwa na hazina ya dhahabu iliyolingana na kiasi cha benknoti zilizochapishwa.
Ndui
Chanzo chake hakijulikani lakini kuna dalili ya kwamba ilitokea mapema sana katika Misri ya Kale[1]. Kuna dalili ya kwamba farao Ramses V alikuwa mgonjwa wa kwanza anayejulikana kutokana na utafiti wa mumia yake[2]. Labda imepelekwa Uhindini na wafanyabiashara Wamisri mnamo miaka 1500 KK. Ugonjwa uliua watu wengio huko Ulaya[3], Asia na Afrika ilikosambaa pia.
Baruti
Baruti iligunduliwa na Wachina mnamo mwaka 1200. Kuna taarifa kutoka karne ya 13 kuhusu matumizi ya baruti kwa mabomu vitani. Kutoka China teknolojia ya baruti ilienea magharibi kupitia Waarabu na kufika Ulaya katika karne ya 13. 
Sensa
Sensa za Misri inasemekana zilichukuliwa wakati wa utawala wa Farao kipindi cha 3340 KK na 3050 KK.
Shayiri
Bia ya shayiri pengine ndiyo kinywaji cha kwanza kuwahi kutengenezwa na watu wa Neolithic. Baadaye shayiri ilitumika kama fedha. Pamoja na ngano, shayiri ikawa chakula kikuu huko Misri, ambako ilitumika kutengenezea mikate na bia. Katika dini, hasa jamii za zamani, shayiri ilitumika kama zao kuonyesha haki.
Pumu
Pumu uligunduliwa kitambo nchini Misri na ulitibiwa kwa kunywa ubani mchanganyiko unaoitwa kyphi. Ulitajwa rasmi kama tatizo la upumuaji na Hippocrates mwaka 450 KK hivi, kutoka kwa neno la Kigriki kumaanisha "kuhema" ikiunda asili ya neno la kisasa. Mnamo 200 KK uliaminika kuhusiana kidogo na hisia.
Unst
Mwaka 1969 mafuta ya petroli yaligunduliwa yakawa chanzo kipya cha mapato.
Sensa
Nchini India, sensa zilifanyika katika Dola ya Mauryan kama ilivyoelezewa na Chanakya kwenye (c. 350-283 KK) Arthashastra, ambayo ilishauri ukusanyaji wa takwimu za idadi ya watu kama hatua ya sera ya serikali kwa madhumuni ya ushuru. Ni ina maelezo ya mbinu za kufanya idadi ya watu, sensa ya uchumi na kilimo. [5]
Mark (pesa)
Jina la mark (Kifini: markka; Kiswidi: mark) ilitumiwa pia kwa pesa ya Ufini tangu 1860 hadi 2002 nchi ilipojiunga Euro.
Somo la Uchumi
Pesa ni "njia ya malipo ya mwisho " ya bidhaa katika mingi ya mifumo ya bei na kitengo cha akaunti ambacho hutumika kwa kawaida kwa kuweka bei. Hujumuisha sarafu ambazo zinashukiliwa na umma usio benki na amana ambazo zinaweza kulipwa na pesa. Mfumo huu umeelezwa kuwa mkataba wa kijamii, kama lugha, inayofaa mmoja kwa sababu inawafaa wengine.
Uhasibu
Mfumo wa uhasibu unaofanyika hivi leo ulianzishwa na mwanahisabati wa Italia kwa jina Luca Pacioli mwaka 1494. Uhasibu, ambao wengi huuita 'lugha ya biashara', hupima matokeo ya kiuchumi ya shirika na baadaye kuwajulisha washika dau. Anayefanya kazi ya uhasibu huitwa mhasibu.
Zama za Chuma
Baadhi ya watu walibuni sarafu ili kusaidia kununua na kuuza mazao yao na vifaa vyao vya chuma.
Benknoti
Katika Ulaya benknoti za kwanza zilizotolewa na serikali au kwa niaba ya serikali zilianza kupatikana tangu karne 16 katika Uholanzi na Ufaransa. Mara kwa mara majaribio haya ya kwanza yalivurugika kutokana na kuchapisha benknoti nyingi mno na kushuka kwa thamani ya pesa hii.