Kuvu ni nini?
Kuvu
Kuvu (kisayansi: Fungi) ni kiumbehai ambacho si mmea wala mnyama. Uainishaji wa kisayansi unavipanga katika himaya ya pekee ndani ya Eukaryota. Kati ya kuvu kuna viumbe vikubwa kama uyoga na pia vidubini yaani vidogo vyenye seli moja tu kama hamira au maungano ya seli kama koga. Utaalamu wa kuvu ni mikolojia.
Kivute
Kivute ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wavute. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kivute nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 20,000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivute iko katika kundi la Kimambiloidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.
Ukimwi
Maana yake VVU vinashambulia moja kwa moja seli ambazo ni sehemu ya kingamwili na zinazohusika kukinga mwili. Kuenea kwa VVU mwilini kunapunguza idadi ya seli za ulinzi na hivyo kupunguza kiwango cha kingamwili.
Kifua kikuu
Kifua kikuu si ugonjwa unaosambazwa sawasawa duniani kote. Kadri ya 80% ya watu katika nchi nyingi za Asia na Afrika waliofanyiwa kipimo cha ngozi walionekana wameambukizwa, lakini ni asilimia 5-10% tu ya wananchi wa Marekani ambao walionekana na ugonjwa huo.[1] Watu wengi waliopo katika nchi zilizoendelea wanaambukizwa kifua kikuu kwa sababu ya kutokuwa na kinga. Kwa kawaida, hawa watu wanaambukizwa kifua kikuu baada ya kuambukizwa na VVU na hatimaye wanapatwa na UKIMWI.[6]
Kuku
Biolojia ya kawaida ya mazingira, kuku dume, jogoo, hutofautiana na kuku jike, tena kwa mwonekano wao. Majogoo huwa na kilemba na mkia maridadi, huku wakiwa pia na manyoya marefu mgongoni na shingoni mwao. Japo kuna baadhi ya aina ya kuku, ambao jogoo hawana kilemba chao, isipokuwa tu manyoya mengi.
QU
QU au qu ni kifupi cha:
Kuba (jengo)
Kuba (Kar. قبة "kubba") ni sehemu ya jengo inayoonekana kama nusu tufe iliyoko juu ya jengo fulani.
Fuvu
Fuvu (pia "fuu") ni neno linalotumiwa hasa kuhusu mifupa ya kichwa cha binadamu na wanyama wengi ambayo ni maalumu kwa ajili ya kulinda ubongo. 
Kovu (Siri ya Mtungi)
Kovu ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Khalidi Nyanza. Huyu ni kijana mdogo anajiyehusisha na vitendo vya kijambazi na uingizwaji wa mali za magendo kupitia pwani. Awali alionekana akimpatia Duma mizigo ya wizi akauze na baadaye kujenga urafiki - mwishowe uadui akimtumikia jangili kuu Mzee Masharubu. Kovu ni askari mwaminifu sana kwa Masharubu. Alikuwa anapeleka umbea kwa Masharubu kuhusu Duma na kazi zake magendo kutoka kwa wasambazaji wengine, hali ambayo ilileta mgongano mkubwa wa kimaslahi na hatimaye Duma na Golden (rafiki mpya wa Duma na mnasihi wa dawa za kulevya chini ya Zungu la Unga Ish) kuuawa na Kovu.
Kuvu
Kuvu ni jumla ya kungunyanzi zote na jumla hii huitwa miseli. Miseli ya aina hii inaweza kuenea mbali sana ikikua ndani ya ardhi kwa mfano msituni inayopata lishe kutoka kwa majani, matawi na mashina yaliyoanguka chini. Kama kiumbehai miseli haina umbo maalumu lakini kuna mifano ya miseli moja iliyoenea hektari zaidi ya 30 na kushi miaka 1,000 angalau.
Ukimwi
Kuna ushahidi kuwa wanadamu wanaoshughulikia nyama za mwituni kwa kuwinda au kuziuza, kwa kawaida hupata VSVU.[39]Hata hivyo, virusi hivyo ni dhaifu na hukandamizwa na mfumo wa kingamwili baada ya wiki kadhaa za kuambukizwa. Inadhaniwa kuwa maambukizi kadhaa ya virusi hivyo kutoka kwa mtu hadi mwingine katika mfululizo wa haraka huhitajika ili vipate wakati unaotosha kubadilika na kuwa VVU.[40] Zaidi ya hayo, kwa sababu ya kiwango chake kidogo cha kuambukiza kutoka kwa mtu hadi mwingine, virusi hivyo vinaweza tu kuenea katika wingi wa watu iwapo kuna njia moja au mbili za hatari ya kuambukizana ya kiwango cha juu. Njia hizi zinadhaniwa kutokuwepo barani Afrika kabla ya karne ya 20.
Beauveria
"Beauveria" ni jenasi ya kuvu entomopathojeni (kuvu zisababishazo magonjwa kwa wadudu) katika familia Cordycipitaceae. Kuvu hizi hazina jinsia na ni anamorfi za spishi za "Cordyceps" (teleomorfi zao). Spishi za "Beauveria" zinazaa spora nyeupe au njano ambazo ni ndogo sana na hazichanganyiki na maji. Zinazaliwa juu ya hife kwa umbo wa zigizaga.
Mnavu
Mnavu au mnafu ("Solanum nigrum") ni mmea katika familia Solanaceae. Kwa kawaida huu ni mmea wa pori, lakini unapandwa mahali pengi katika Afrika ya Mashariki. Mingi ya mimea ya pori ina sumu, matunda mabichi hasa. Kula kwa beri bichi na mara nyingi majani pia kunaweza kusababisha kifo cha watoto na mifugo. Lakini aina za mnavu zinazopandwa zinaweza kuliwa baada ya kuzipika. Majani huuzwa kwa jina la manavu. Matunda mabivu yanaweza kuliwa kwa kawaida bila kupikwa, aina zenye matunda mekundu au yenye rangi ya machungwa hasa (rangi ya kawaida ni nyeusi).
Kiko (kifaa)
Kiko (pia: toza au mtemba) ni chombo kinachomwezesha mtu kuvuta moshi wa tumbaku, bangi au bidhaa nyingine za uraibu zinazovutwa kama sigara. Kiko huwa na digali au mrija uliounganika na kijibakuli. 
Magonjwa ya kuku
Kuku walioshikwa na ugonjwa huu huwa wazembe na hutokwa na hamu ya chakula. Shingo ya kuku hulegea na manyoya hukunjamana. Upanga na ndevu hugeuka na kuwa na rangi ya bluu. Koo la chakula huwa kubwa na hutoa mate yanayotoa harufu mbaya. Kuku huyu hulemewa kuvuta pumzi, na huharisha kinyesi chenye rangi ya kijani. Kichwa cha kuku huinamia nyuma au mbele au pembeni. Kuku wengi, hasa wachanga hufa. Ugonjwa huu haujapata dawa maalum ya kutibu. Mfugaji awatenge kuku haraka na amwarifu mganga wa wanyama aliye karibu naye. Usafi wa nyumba na uwanja wa kuku ni jambo muhimu sana katika uzuiaji wa ugonjwa huu. Kuku wachanjwe dawa mapema. Kuku ambao wamepata ugonjwa huu wachomwe moto au wazikwe kwenye shimo lenye kina kirefu kwenda chini.
Kioo
Kioo ni dutu imara na ngumu inayopatikana kwa umbo lolote. Kwa kawaida ni kiangavu na wazi maana yake kinaruhusu kuona yale yaliyopo nyuma yake. Inatengenezwa pia kwa rangi mbalimbali kwa mfano kwa ajili ya madirisha ya makanisa. Kioo ni dutu hobela, hakina fuwele ndani yake.
Maumivu ya kiuno
Kwa jumla, maumivu ni hisia isiyopendeza inayokujibiza tukio linaloharibu au linaloweza kuharibu tishu za mwili. Kuna hatua tatu kuu katika utaratibu wa kuhisi maumivu: uhamishaji, usambazaji,hisia, na ubadilishaji kwa kutumia neva.[13] Seli za neva zinazotambua maumivu zina miili kwenye kikundi cha seli za shina la uti wa mgongo na nyuzi zinazosambaza arifa za neva hadi kwenye uti wa ubongo.[16]
Ufugaji wa kuku
Kuku ni viumbehai aina ya ndege wasioweza kupaa kama baadhi ya ndege wengine.
Ukimwi
VVU hutambuliwa kupitia uchunguzi wa kimaabara kisha kuainishwa kiawamu kwa msingi wa uwepo wa dalili au ishara fulani.[5] Watu walio katika hatari kubwa ya kuambukizwa hupendekezwa kupimwa VVU, ikiwa ni pamoja na mtu yeyote aliye na ugonjwa wa zinaa[8] Katika maeneo mengi ya ulimwengu, 1/3 ya watu wenye VVU hutambua kuwa wameambukizwa katika awamu za mwishoni mwa ugonjwa huu wakati UKIMWI au ukosefu mkuu wa kingamwili umekuwa wazi.[8]
Wushu - (Kung Fu)
Wushu (/ˌwuːˈʃuː/), au Kungfu ya Kichina, ni mchezo wa upiganaji ulioanzishwa nchini China. Jina ""Wushu"" linatokana na maneno ya Kichina (武 "Wu" = kijeshi, kwa Kiingereza military or martial, na 術 "Shu" = Sanaa, kwa Kiingereza arts). 
Uvuvi
Vyombo vya uvuvi ni aina za nyavu zinazoweza kushika samaki na kumvuta nje ya maji, ndoano au pia aina za mikuki inayolenga samaki walio karibu na uso wa maji.
Kimamvu
Kimamvu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamamvu. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimamvu imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimamvu iko katika kundi la Kisudani cha Kati.
Fufu (Chakula)
Fufu, (majina mengineni pamoja na foofoo , foufou , foutou ), ni chakula kikuu cha Afrika ya Magharibi na Afrika ya Kati. Ni ugali mnene ambao kwa kawaida huandaliwa kwa kuchemsha unga/Wanga (utokanao na mihogo, viazi vikuu, magimbi) katika maji na kupondwapondwa mpaka hali inayotakiwa ifikiwe. Katika mataifa ya Afrika ya Magharibi yanayozungumza Kifaransa kama Kamerun, fufu wakati mwingine unajulikana kama "couscous" ("couscous de Cameroun" ), chakula hiki hakina uhusiano wowote na mlo wa Kimoroko wa couscous. 
Ukimwi
Hivyo si kila mtu aliye na VVU ana UKIMWI. Wakati watu wanapata VVU, wanaweza kuwa na afya kwa miaka mpaka akakutwa na aina maalumu ya magonjwa na vipimo vya damu vikionyesha kuwa ina idadi ndogo sana ya seli nyeupe za damu ambazo ndizo zinazopambana na maambukizi.
Mkufu
Mkufu ni mapambo yanayovaliwa na watu shingoni. Hutengenezwa mara nyingi kwa metali au kwa kufunga vito, vipande vya kioo cha rangi au lulu kwenye uzi.
Mvua
Asili ya mvua ni mvuke wa maji katika angahewa. Kiasi cha mvuke hewani kutajwa kama gramu za maji kwa kilogramu ya hewa. Kiasi cha unyevu (yaani maji) katika angahewa huitwa unyevuanga. Uwezo wa hewa kushika unyevuanga hutegemea halijoto ya hewa. Hewa baridi ina uwezo mdogo kutunza unyevu ndani yake, kiasi kinaongezeka kadiri halijoto iko juu zaidi. Pale ambapo hewa inafikia hali ya kushiba unyewu unaanza kutonesha yaani matone kutokea. Wakati matone yanafikia kiwango fulani cha uzito yanaanza kuanguka chini yaani mvua inaanza kunyesha.
Mguu
Mguu ni sehemu ya mwili chini ya kiwiliwili. 
Ukimwi
Chaguo za kisasa za KNKN ni michanganyiko ya angalau dawa tatu za angalau aina au "vikundi" viwili vya ajenti za dawa za kudhibiti VVU.[126] Mwanzoni, matibabu kwa kawaida huhusisha kizuizi kisicho cha nukliosidi kinachozuia kugeuzwa kwa nakala (KKNKN) pamoja na vidonge viwili vya kifanani cha nukliosidi kinachozuia kugeuzwa kwa nakala (KNKN).[126] KNKN kwa kawaida hujumuisha: zidovudine (AZT) au tenofovir (TDF) na lamivudine (3TC) au emtricitabine (FTC).[126] Mwungano wa ajenti zinazojumuisha kizuizi cha protisi (KP) hutumika utaratibu huu ukipoteza utendakazi.[126]
Kinu
Kwa asili kinu ni kifaa kinachotengenezwa kwa kutumia miti migumu ambapo gogo hutobolewa sehemu ya juu katikati kuelekea chini ambapo upana wa tundu hupungua kuelekea chini tundu hilo hutumika kuwekea vitu vinavyohitaji kusagwa.
Kuvu Kiuawadudu
Spishi za Entomophthorales zina uwezo mkubwa wa kuua wathiriwa wao na husababisha magonjwa ya mlipuko katika umma za wadudu. Lakini spishi za makundi mengine hazifanyi hii mara nyingi. Kuvu viuawadudu haziui wadudu wote lakini kila spishi ya kuvu huua nambari fulani ya spishi za wadudu tu. Ili kufaa kama dawa ya kibiolojia lazima kuvu iwaue idadi kiasi ya wadudu. Vilevile lazima kuvu hii ichanganyikwe na maji au mafuta na viambato vyingine au katika unga, na mchanganyiko huu lazima uweze kuhifadhiwa angalau miezi sita. Watu wanahitaji pia njia ya kunyunyiza dawa hii: aina ya bomba la kupulizia, dozi, wakati wa siku n.k.
Rwanda
Mpaka na Kongo ni hasa Ziwa Kivu ambalo ni mojawapo kati ya maziwa ya bonde la ufa la Afrika ya Mashariki.
Ruvu (Pwani)
Ruvu, iliyoitwa zamani Kingani pia, ni mto wa Mkoa wa Morogoro na Mkoa wa Pwani nchini Tanzania. 
Mnavunavu
Mnavunavu au mzabibu-bata ("Physalis peruviana") ni mmea au kichaka katika familia Solanaceae ambao unapanda mara nyingi juu ya mimea mingine au egemeo lolote. Matunda yake yalikayo huitwa manavunavu. Kaliksi, ambayo imeunda na sepali, izungashia tunda kama kibofu. Kama tunda likiiva, kaliksi inakauka. Tunda bivu lina rangi ya manjano na ladha maalum tamu. Asili ya mnavunavu ni Peru, Kolombia na Ekuador lakini sasa hupandwa Afrika ya Kusini na Mashariki, Australia, Nyuzilandi na visiwa kadhaa vya Pasifiki.
WV
WV au wv ni kifupi cha:
Kikuvi
Kikuvi ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wakuvi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikuvi imehesabiwa kuwa watu 158,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikuvi iko katika kundi la Kidravidi ya Kusini-Kati.
Ndevu
Ndevu ni mkusanyiko wa nywele unaokua kwenye kidevu na mashavu ya wanadamu na wanyama kadhaa. 
Sufu
Sufu (pia: sufi, tazama pale; kutoka kar. صوف "suf") ni nywele manyoya laini za wanyama mbalimbali kama vile kondoo, mbuzi, ngamia, lama au sungura zinazofaa kusokotwa kuwa uzi ndefu kwa matumizi ya nguo au matandiko na blanketi.
Sufu ilianza kutumiwa kwa nguo tangu miaka 4000 KK na watu wamechagua wanyama wanaofaa na kuwafuga kwa tabia hii. Leo hii kiasi kikubwa kabisa cha sufu kinapatikana kutokana na kondoo. Nchi ya Australia ina kondoo nyingi duniani inazaa asilimia 30 za mahitaji ya sufu duniani.
Ukimwi
Maambukizi ya kimsingi ya VVU: Yanaweza kuwa bila dalili au yakihusishwa na sindromu kali ya retrovirusi. [5] Awamu ya I: Maambikizi ya VVU huwa bila dalili yakiwa na kiwango cha seli za CD4+ T (ambacho pia huitwa kiwango cha CD4) cha zaidi ya 500/uL.[5] Maambukizi haya yanaweza kujumuisha kuvimba kwa tezi za mwili wote.[5] Awamu ya II: Dalili ndogo zinaweza kuhusisha kiwango cha chini cha kudhihirika kwa za tando za ute na maambukizi yanayorejea ya sehemu ya juu ya njia ya pumzi. Kiwango cha seli za CD4 cha chini ya 500/uL..[5] Awamu ya III: Dalili kuu zinazoweza kujumuisha hali ya kuharishaya muda mrefu isiyo na kisababishi maalum kwa zaidi ya mwezi mmoja, maambukizi makali ya bakteria ikiwa ni pamoja na tiibii ya mapafu na pia kiwango cha seli za CD4 cha chini ya 350/uL. [5] Awamu ya IV ya UKIMWI: dalili kali zinazojumuisha toksoplasmosi ya ubongo, ukungu wa umio, trakea, bronkasi au mapafu na sakoma ya Kaposi. Kiwango cha seli za CD4 cha chini ya 500/uL..[5]
Ukimwi
VVU husambaa hasa kupitia njia tatu kuu: ngono (ikiwa ni pamoja na ulawiti na hata ngono ya mdomoni), kuingiliana na viowevu vya mwili vilivyoambukizwa (hasa kuongezewa damu au kudungwa sindano) na kutoka kwa mama hadi mtoto wakati wa ujauzito, kuzaa au kunyonyesha[48]Baadhi ya viowevu vya mwili, kama vile mate na machozi, havisambazi VVU.[49]
Tabianchi
Hapa hewa ni kavu. Kuna kiasi cha mvua lakini kutokana na joto na jua maji mengi zaidi hupotea kuliko mvua unaonyesha. Kwa lugha nyingine uvukizaji ni mkubwa kuliko usimbishaji, kwa hiyo hewa ni kavu.
Kitunguu saumu
Kitunguu saumu au kitunguu thumu (kwa jina la kisayansi "Allium sativum") ni aina ya tunguu la kulika ambalo hupandwa mahali pengi duniani. 
Ukimwi
Njia ya pili maarufu zaidi ya usambazaji wa VVU ni kupitia kwa damu na mazao yake.[48] Usambazaji wa kupitia damu unaweza kuwa kupitia sindano inayotumiwa na watu wengi wanapoongezwa viowevu mwilini, majeraha ya sindano, kuongezwa damu chafu au mazao ya damu, au kudungwa kwa vifaa visivyotakaswa.
Ukimwi
UKIMWI ulitambuliwa mara ya kwanza na Vituo vya Kuzuia na Kudhibiti Magonjwa huko Marekani mwaka 1981[15], ilhali kisababishi chake - VVU - kilitambuliwa mwanzoni mwa muongo huo nchini huko. [19]
Kuku Mashuhuri Tanzania
"Kuku wa kizungu" au "kuku wa kisasa" ni aina ya kuku kutoka nchi za Ulaya au Marekani. Wakati wa uongozi wa Julius Nyerere, nyakati za Ujamaa na Azimio la Arusha, vitu vingi kutoka nchi za nje viliitwa "vya kisasa". Hivyo "kuku wa kizungu" wanajulikana pia kwa jina la "kuku wa kisasa".
Kisu
Kisu (maana yake "msu mdogo"; wingi: visu) ni kifaa cha kukata chenye bapa ambalo ni kali angalau upande moja. Kwa kawaida kuna sehemu mbili: bapa kali na shikilio. Siku hizi bapa imetengenezwa kwa metali na shikilio la ubao au plastiki.
Uvuvio
Uvuvio ni tukio la Kimungu linaloaminiwa na Wakristo kuhusu uandishi wa Biblia.
Kuku
Asili ya kuku zetu ni kuku-mwitu mwekundu wa Asia ya Kusini-Mashariki. Ilisemekana kuwa, kuku walianza huko India, lakini ushahidi wa sasa unaonyesha kuwa walianza huko Vietnam miaka 10,000 iliyopita. Ufugaji wake ulisambazwa Asia Bara na Polynesia. Mabaki ya mifupa ya kuku yamepatikana China yakiwa na umri wa miaka 8,000. Kutoka Asia ya Kusini-Magharibi kuku walisambazwa pia Uhindi na kupitia Uajemi hadi Ugiriki na sehemu nyingine za Ulaya, Misri n.k. Inaaminiwa ya kwamba kuku waliletwa Amerika Kusini kabla ya kuja kwa Kolumbus kupitia Pasifiki.
Kuvu
Kuvu zinatokea pia kwenye mwili kama magonjwa. Kuvu inaanza kukua kwenye sehemu za ngozi kama mwili unakosa kinga (tiba). Inatokea hasa mguuni na kujulikana kwa jina la nyungunyungu au mamunyumunyu; kama mguu hausafishwi mara kwa mara inaonekana kama vidonda kati ya vidole.
Kifua kikuu
Kadri ya 15-20% ya madhara yanayoletwa na ugonjwa yanaletwa na maambukizi yanayoenea nje ya viungo vya kupumua, na husababisha aina nyingine ya kifua kikuu.[11] Kifua kikuu kinachotokea nje ya viungo vya kupumua kinaitwa "extrapulmonary tuberculosis".[12] Extrapulmonary TB hutokea zaidi kwa wagonjwa wenye upungufu wa kingamwili na watoto wadogo. ExtrapulmonaryTB hutokea kwa zaidi ya 50% ya wagonjwa wenye VVU [12] Sehemu zinazoathiriwa na extrapulmonary TB ni pamoja na sehemu za nje ya mapafu pleura (au pleurisy tuberculous), mfumo wa neva (au kifua kikuu cha uti wa mgongo), na mfumo wa limfu (katika scrofula ya shingo).Extrapulmonary TB pia hutokea katika [mfumo wa [mkojo na sehemu za siri]] (au kifua kikuu cha sehemu za siri) katika mifupa na viungo (au Pott's disease wa mgongo), na maeneo mengine. Inapoenea katika mifupa, inajulikana kama "kifua kikuu cha mifupa",[13] ambayo ni aina ya maambukizi ya mifupa au osteomyelitis [1] Aina hatari zaidi ya Extrapulmonary TB inaitwa TB ya "kueneza", inajulikana kama kifua kikuu inayoenea mwilini [9] Asilimia 10% ya kifua kikuu kinachotokea nje ya viungo vya kupumua, husababisha kifua kikuu inayosamba mwilini. [14]
Kinu
Kinu ni chombo cha kusaga au kuponda vitu kwa msaada wa mchi vinavyohitaji kusagwa kwa mfano vyakula au madawa.
Nchi kavu
Nchi kavu ya dunia yetu huwa na eneo la milioni 149.4 km² ambayo ni sawa na asilimia 29.3 % za uso wa dunia. Eneo hili ni hasa mabara ya Ulaya na Asia, Amerika ya Kaskazini na Amerika ya Kusini, Afrika, Antaktiki na Australia. Sehemu ndogo zaidi za nchi kavu ndani ya magimba ya maji huitwa kisiwa.
Kupooza kwa ubongo
Kupooza kwa ubongo (KU) ki kikundi cha kudumu mwenendo wa ugonjwa inayotokea mapema katika maisha ya utotoni. Dalili na ishara zinatofautiana kwa watu. Kwa kawaida matatizo hujumuisha: uratibu duni, misuli ngumu, misuli dhaifu, tatizo la kumeza au kuzungumza, na mitetemekona mengine. Kunaweza pia kuwa na matatizo ya hisia, kuona, na kusikia. Kwa kawaida watoto wachanga walio na KU hawapinduki, hawaketi, hawatambai, au kutembea mapema kama ilivyo kwa watoto wengine wa umri wao. Ugumu wa uwezo wa kufikiria au kuwaza na kifafa kila moja hutokea kwa thuluti moja ya hali hiyo. Ilhali dalili zinaweza kuonekana kwa miaka michache ya kwanza ya maisha, matatizo yaliyoopo hayatazidi.[1]
Uvumba
Uvumba (pia: ubani) ni utomvu mkavu (uliokauka) wenye harufu ya kupendeza ukichomwa. Unapatikana kutoka miti ya aina "Boswellia thurifera" (pia: "Boswellia sacra").
Ukimwi
VVU ni mshirika wa jenasi ya Lentivirus,[73] sehemu ya familia ya Retroviridae.[74] Virusi vyote vya lenti huwa na sifa sawa za kimofolojia na biolojia. Spishi nyingi za mamalia huambukizwa na virusi vya lenti, ambavyo haswa huwa ndivyo visababishi vya maradhi ya muda mrefu yaliyo na kipindi cha kupevuka kirefu.[75]Virusi vya lenti husambazwa kama virusi vya RNA chanya za uzi mmoja hisia zilizo ndani ya kigamba. Inapoingia ndani ya seli iliyolengwa, jenomu ya RNA ya virusi hugeuzwa (hubadilishwa kinakala) na kuwa DNA ya nyuzi mbili ambayo husafirishwa pamoja na jenomu ya virusi katika chembe ya virusi vile. DNA ya virusi inayoundika huingia katika kiini cha seli ambapo huchangamana na seli ya DNA kwa kutumia integresi iliyofasiliwa kama virusi, na pia vipengele husika vya kiini kikuu.[76] Vinapochangamana na DNA ya seli, virusi hivi vinaweza kuingia katika awamu fiche, hivyo kuwezesha virusi hivi pamoja na seli inayovipokea kuepuka kutambuliwa na mfumo wa kingamwili.[77]
Kuvu
Kuvu zina athira pia kwa binadamu.
Kuvu Kiuawadudu
Kuvu viauwadudu hazimo katika kundi moja monofiletiki lakini katika makundi kadhaa ya himaya ya Fungi, k.m. katika oda Entomophthorales na ngeli Ascomycota. Divisheni Microsporidia ina vimelea vya wadudu visivyowaua.Kuvu zilizo na mnasaba na kuvu viuawadudu huambukiza na kuua invertebrata wengine (k.m. nematodi).
Ukimwi
Watu wanaochanja au kuchanjwa chale, chale za mwili na kutia kovu hudhaniwa kuwa katika hatari ya kuambukizwa, ingawa hakuna visa vilivyothibitishwa ambavyo vimenakiliwa.[67] Haiwezekani mbu au wadudu wengine kusambaza VVU. [68]
Kijivu
Jina la rangi latokana na majivu. Simiti ina rangi ya kijivu, pia tembo inaweza kuonyesha rangi hii.
Mvuke
Mvuke hutaja maji yaliyoingia katika hali ya gesi lakini inaweza kutaja gesi yoyote iliyotokana na kiowevu kama kinaongezeka joto. Badiliko la kiowevu kuwa mvuke huitwa uvukizaji.
Fuwawe
Maana yake zaha ambayo ni mwamba joto sana katika hali ya kiowevu inarushwa kutoka volkeno kwa shinikizo kubwa inakuwa kama povu kwa sababu shinikizo inapungua haraka sana. Ikipoa haraka umbo hili linaganda kuwa thabiti na kubaki vile.
Ukimwi
VVU vinaweza kusambazwa kutoka kwa mama hadi mtoto wakati wa ujauzito, kuzaa au kunyonyesha.[69][70] Njia hii ni ya tatu kwa umaarufu wa kusambaza VVU kote duniani.[48] Bila matibabu, hatari ya kusambazwa wakati wa au baada ya kuzaliwa ni takriban 20%, na 35% kwa watoto wanaonyonya.[69]Kufikia mwaka wa 2008, usambazaji wima ulichangia takriban 90% ya visa vya VVU katika watoto.[69]
Jangwa
Jangwa ni eneo pakavu penye mvua au usimbishaji kidogo tu. Kutokana na ukavu kuna mimea michache tu pia wanyama wachache. Wanyama walioko hufanya shughuli zao hasa wakati wa usiku. Kipimo cha usimbishaji kinachobulika kimataifa ni kiwango cha chini ya 250 mm kwa mwaka[1]. Uoto wa mimea hufunika chini ya asilimia 5 za eneo lake.
Kidevu
Kidevu ni sehemu ya chini ya uso. Ni chini ya kinywa na ni sehemu ya mbele ya taya. Kwa wanaume kinaota ndevu.
Ukimwi
VVU ndivyo kisababishi cha mkusanyiko wa magonjwa yanayojulikana kijumla kama VVU/UKIMWI. VVU ni retrovirusi ambavyo hasa huambukiza vipengele vya mfumo wa kingamwili ya binadamu kama vile seli za CD4+T, makrofaji na seli za dendraiti. Virusi hivi huharibu seli za CD4+ T moja kwa moja au vinginevyo.[72]
Kuvu
kama uharibifu kama vyakula vinaoza kama chakula bora kwa umbo la uyoga kama msaada wa mimea na mazao pale ambako kuvu zinatoshelezana na mizizi ya mimea kama chanzo cha madawa kama penicillin kama magonjwa ya wanyama na mimea
Kuvu
Ugonjwa mgumu zaidi ni kukua kwa kuvu kwenye ngozi za utumbo. Wakinamama huathiriwa mara nyingi na kuvu ndani ya uke.
Pofu (jenasi)
Pofu, mbungu au mbunju ni wanyamapori wa jenasi "Taurotragus" katika familia Bovidae. Wanatokea savana zenye miti katika Afrika. Wanyama hawa ni wakubwa kuliko spishi nyingine za Bovidae za Afrika. Rangi yao ni kahawianyekundu, kahawia, hudhurungi au kijivu na mara nyingi wana milia ya wima mbavuni. Wana ngozi ndefu chini ya koo lao. Pembe zao ni ndefu kiasi, zile za jike ndefu kuliko zile za dume.
Kifuu
Kifuu ni umbo la nje la nazi. Pale unaponunua au kutungua nazi huwa na eneo gumu la nje pia, ambalo ndani huwa na nazi yenyewe na maji yake. Pale unapovunja na kukuna ya ndani, kile kinachobakia huitwa kifuu cha nazi ambacho ndio fuvu la nazi.
Kiogajivu
Viogajivu au kambu ni ndege wa tropiki wa jenasi "Coracias" katika familia Coraciidae. Wanafanana na kunguru wadogo wenye rangi kali: kahawia, buluu na zambarau. Spishi nyingine zina mileli miwili nyingine zina mkia wa mraba. Hula wadudu ambao wanawakamata kutoka kitulio cha juu. Tago lao ni tundu mtini. Jike huyataga mayai 2-4.
Ukimwi
Watu wengi walioambukizwa VVU huzalisha zindiko maalum (yaani kuzalisha zindiko mpya) katika wiki 3 hadi 12 tangu maambukizi ya kwanza. [7] Utambuzi wa VVU vya kimsingi hufanywa kabla ya kuzalishwa kwa zindiko mpya kwa kupima RNA ya VVU au antijeni ya p24.[7] Matokeo chanya yanayopatikana kwa kupima MAP au zindiko huthibitishwa kwa zindiko au MAP tofauti.[5]
Nyavu (kundinyota)
Nyavu (kwa Kilatini na Kiingereza "") ni jina la kundinyota ndogo kwenye nusutufe ya kusini ya Dunia yetu.
Nyavu iko jirani na kundinyota za Panji (Dorado) upande wa magharibi, Saa (Horologium) upande wa mashariki na Nyoka Maji (Hydrus) upande wa kusini.
Magonjwa ya kuku
Ugonjwa huu unapomjia kuku kwa nguvu, hufa ghafla. Unapomjia taratibu kuku husinzia na manyoya yake huvurugika. Shingo huinamia nyuma. Upanga na ndevu hupanuka. Kuku huishiwa hamu ya kula chakula, na kuharisha kinyesi cheupe. Baadhi ya kuku huvuta pumzi kwa shida na kutoa sauti ya mkwaruzo. Mfugaji amwarifu bwana mganga wa wanyama aliye karibu naye, na atamshauri dawa za kutumia. Usafi wa nyumba na uwanya wa kuku ndiyo msingi wa kuzuia ugonjwa huu. Kuku walioshikwa na ugonjwa huu watengwe haraka na baadaye wachomwe moto. Kuku wachanjwe dawa mapema kwenye sehemu ambazo ugonjwa huu hutokea mara kwa mara.
Kuvu
Kuvu hutokea kwa maumbo mawili:
Wavuvi
Vyombo vya uvuvi ni aina za nyavu zinazoweza kushika samaki na kuwavuta nje ya maji, ndoano au pia aina za mikuki inayolenga samaki walio karibu na uso wa maji.
Mvua
Mvua ni matone ya maji yanayoanguka chini kutoka mawingu angani. 
Kiharusi
Kiharusi, ambacho pia hujulikana kama ajali ya ubongo na mishipa (CVA), chukizo la ubongo na mishipa chukizo (CVI), au shambulizi la ubongo, ni pale ambapo hali duni ya mtiririko wa damu kwenye ubongo husababisha kufa kwa kiini uhai.
Ukimwi
Vipimo vya zindiko kwa watoto wa umri wa chini ya miezi 18 kwa kawaida huwa kasoro kwa sababu ya uwepo endelevu wa zindiko za mama.[89] Kwa hivyo, maambukizi yanaweza kutambulika tu kwa vipimo vya MAP vya VVU, RNA au DNA, au kupitia kupima uwepo wa antijeni ya p24.[5]Sehemu kubwa ya ulimwengu haina uwezo wa kupata vipimo bora vya MAP huku watu wa sehemu nyingi wakisubiri hadi dalili za watoto wao kuendelea au watoto hao kukua hadi kuwa na uwezo wa kupimwa kikamilifu.[89] Kufikia mwaka wa 2007-2009 katika eneo la Kusini mwa Jangwa la Sahara, kati ya asilimia 30-70 ya watu walikuwa wakifahamu hali yao ya VVU.[90] Mnamo mwaka wa 2009, kati ya asilimia 4-42 ya watu hawa walipimwa. [90] Takwimu hizi zinaonyesha ongezeko kubwa kutoka miaka ya awali.[90]
Ukimwi
Kufuatia sifa zake za kutokuwa dalili maalum, hizi mara nyingi haziwezi kutambulika kama dalili za maambukizi ya VVU. Hata visa vinavyotambuliwa na daktari wa familia au katika hospitali mara nyingi hutambulika vibaya kama baadhi ya visababishi vingi vya magonjwa ambukizi yaliyo na dalili zinazoingiliana. Kwa hivyo, inapendekezwa kuchunguza VVU katika watu wanaoonyesha homa isiyoelezeka ambao wanaweza kuwa na vipengele hatari vya kuambukizwa.[7]
Zabibu
Zabibu zinajulikana hasa kama chanzo cha divai lakini huliwa kama tunda, hufanywa kuwa maji ya zabibu, kuwa jem au kukaushwa kuwa zabibu kavu. Mbegu zake ndogo hutoa mafuta.
Wenzo
Kimsingi ni pau kama gogo, mti au nondo inayowekwa chini ya mzigo kwa upande moja na kushikwa upande mwingine. Wenzo hulala juu sehemu ya mhimili inayoitwa "nukta fungwa" na nukta hii ni mahali pa kugeuza wenzo. Nukta fungwa inagawa wenzo kwa sehemu mbili zinazoitwa "mkono mzigo" na "mkono kani". 
Kuvu Kiuawadudu
Kwa kawaida spora (vijimbegu) za kuvu hizi hujiambatisha kwa kiunzi nje cha mdudu. Kama halijoto na unyevuanga ni nzuri spora hizi huota na kuumba nyuzi nyeupe ambazo zinatoboa kiunzi kwa msaada wa vimeng'enya. Zikifika ndani ya kiwiliwili nyuzi hujigawa katika seli (blastospora) ambazo zinazidisha katika damu ya mdudu. Zikiwa zimejaza kiwiliwili na kumaliza virutubishi, mdudu afa. Kama hali ya hewa ni kavu kuvu huzaa spora ndani ya mzoga, lakini kama unyevuanga ni mkubwa kuvu hukua nje na juu ya mzoga ambapo spora zizaliwa. Spora mpya zinaweza kuambukiza wadudu wengine.
Pua
Pua ni kiungo cha mwili wa watu na wanyama vertebrata chenye tundu kilicho juu ya mdomo. Kazi yake ni kunusa harufu ya vitu. 
Ulevi
Ulevi, ujulikanao pia kama uraibu wa pombe, [1][2] ni ulemavu tegemevu wa kudhuru. Dalili zake ni unywaji pombe kupindukia bila udhibiti pombe licha ya madhara yake hasi kwa afya ya mnywaji,, mahusiano na hadhi yake machoni pa jamii. Kama matatizo mengine ya kiafya, ulevi ni mojawapo ya magonjwa yanayoweza kutibika.[3] neno " ulevi" limetumika kwa muda mrefu tangu kubuniwa mwaka wa 1849 na Magnus Huss, ila katika nyanja ya utabibu istilahi hii iligeuzwa kuwa "utumiaji pombe vibaya" na " utegemezi pombe" katika miaka ya 1980 DSM III.[4] Aidha mwaka wa 1979 kamati ya wataalamu ya Shirika la Afya Duniani haikupendelea kutumika kwa neno "ulevi" kama istilali ya kiafya, huku ikipendekeza dalili za "utegemezi pombe".[5] Katika karne ya 19 na mapema karne ya 20, utegemezi pombe uliitwa dipsomania kabla ya kubatilishwa kuwa ulevi".[6]
Kifua kikuu
Kuna kadri ya 5-10% ya watu ambao hawana VVU ingawa wameambukizwa kifua kikuu na wanapatwa na madhara katika maisha yao.[8] Kwa upande mwingine, 30% ya watu ambao wameambukizwa VVU pamoja na kifua kikuu, huwa wanapatwa na madhara ya ugonjwa huo[8] Kifua kikuu kinaweza kuambukiza sehemu yoyote ya mwili, lakini kwa kawaida hutokea katika mapafu (na inajulikana kama kifua kikuu cha mapafu).<ref. name= ID10 /> TB Extrapulmonary ni kifua kikuu kinachotokea sehemu yoyote ya mwili yaani nje ya mapafu. Hicho kinaweza pia kuwepo pamoja na kifua kikuu cha mapafu <ref. Name= ID10 /> Ishara na dalili ni pamoja na homa, baridi, kutokwa na jasho usiku, kupoteza hamu ya kula, kukonda, na uchovu.[9] Kuna uwezekano mkubwa wa kujikunja kwa kucha pembeni.<ref. Name= Pet2005 />
Kuku
Kuku hutaga mayai mpaka yanapoisha kwenye mfuko wake. Kisha huanza kutamia. Wakati huu kuku hutulia kwenye kiota chake bila ya kutembea wala kula, huku tu akigeuzageuza mayai yake, akijitahidi kuweka kiwango sawa cha joto na unyevu kwa mayai yote.
Kuku wa Nyama
Kuku wa nyama ni aina ya kuku anayefugwa kwa ajili ya nyama. Kuku wa nyama wa kisasa wa biashara, wanaojulikana kwa kawaida kama Cornish crosses au Cornish-bred Rocks huzalishwa kwa wingi, huwa na nyama fanisi na hukua kasi kuliko kuku wa mayai au kuku wanaotumika kwa zote mbili. 
Uvivu
Uvivu ni hali ya mtu kujihisi daima mchovu na kwamba hawezi kufanya kazi ingawa mwili wake ni mzima kabisa.
Uvuvi
Uvuvi ni kazi ya kukamata samaki ndani ya maji na kuwaweka nje yake, lakini pia kufuga samaki na wanyama wengine wa majini. 
Kuku
Kuku (Gallus gallus domesticus) ni ndege anayefugwa na binadamu nyumbani tangu miaka 8,000 hivi. Kwa sababu hiyo ni miongoni mwa wanyama waliosambaa zaidi duniani na ndio ndege walio wengi zaidi duniani.[1]
Ukimwi
Dalili za kwanza hufuatwa na awamu fiche (VVU visivyo na dalili au VVU vya muda mrefu).[4]Bila ya matibabu, awamu hii ya pili ya historia asilia ya maambukizi ya VVU inaweza kudumu kutoka miaka 3 [9] hadi zaidi ya miaka 20;[10] (wastani wa miaka 8).[11]Ingawa kwa kawaida mwanzoni kuna dalili chache, au hata zisiwemo, karibu mwishoni mwa awamu hii, watu wengi hupatwa na homa, kukonda, matatizo ya tumbo na utumbo, na maumivu ya misuli. [4]Kati ya asilimia 50 na 70 ya wagonjwa pia hupata limfadenopathia ya mwili wote inayorejea, ambayo hudhihirika kwa uvimbe usio na kisababishi na usio chungu wa zaidi ya kikundi kimoja cha tezi za limfu (ila katika sehemu za uzazi) kwa zaidi ya miezi 3 hadi 6.[3]
Uvuvi
Uvuvi ni kati ya shughuli za kale kabisa za binadamu na katika uchumi huhesabiwa katika sekta za msingi pamoja na kilimo na uchimbaji wa madini. Kutokana na takwimu za FAO kuna watu milioni 38 duniani wanaofanya kazi ya kuvua au kufuga samaki na hivyo husaidia kukuza uchumi wa nchi fulani. 
Nchi kavu
Nchi kavu ni sehemu ya juu ya ganda la dunia lililotokea katika historia ya dunia yetu wakati sehemu za nje ya dunia zilipoanza kupoana na mvuke wa maji ulipopoa na kuwa maji kiowevu. Kuna melezo mawili ya kisayansi kuhusu kutokea kwa nchi kavu yanayosema ama nchi kavu iliongezeka polepole hadi leo au haraka zaidi tangu kale katika historia ya dunia na eneo la nchi kavu halikubadilika kwa muda mrefu. 
Kuku
Kuku kwa kawaida, hukaa kwenye kiota kwa siku mbili baada ya kuangua mayai yake. Mayai yote ambayo hayakurutubishwa na jogoo, hayataanguliwa. Kuku kisha kusubiri kwa siku kadhaa, hukiacha kiota chake. Kuku huwa mkali sana nyakati hizi, na kuwafunika vifaranga mara nyingi ili kuwapa joto. Huwaongoza kwenye chakula na maji, kuwaita kwenye chakula na mara kadhaa huwalisha moja kwa moja. Hukaa nao kwa wiki kadhaa mpaka wawe wakubwa, na pindi wanapokuwa, hupoteza hamu nao na kuanza kutaga nao.
Kijivu
Kijivu ni jina la kutaja aina za rangi zinazocheza kati ya nyeusi na nyeupe kwa kuzichanganya kwa kadri tofautitofauti.
Dawa ya Kibiolojia
Dawa nyingi za vidubini zina kuvu viuawadudu ndani yao, kama spishi za "Metarhizium", "Beauveria", "Isaria" na "Lecanicillium". Dawa hizi hazina haja ya kumezwa kwa sababu kuvu hizi zinapenya kiunzi nje cha wadudu. Kuna spishi nyingi za virusi zinazotumika katika dawa za vidubini, lakini ni lazima dawa hizi zimezwe. Kinyume na virusi na kuvu nematodi viuawadudu, kama spishi za "Steinernema" na "Heterorhabditis", huingia wenyewe kupitia tundu yoyote ya kiwiliwili (kinywa, mkundu, spirakulo n.k.) lakini spishi kadhaa zinaweza kupenya kiunzi nje. Dawa za kudhibiti magonjwa ya mimea zina kuvu kama spishi za "Trichoderma" au bakteria kama spishi za "Bacillus" ("B. subtilis" hasa). Mwishowe kuna dawa za kiuamagugu zilizo na kuvu kama spishi za kuvu-kutu.
Kuvu
Kuvu ni muhimu katika ekolojia ya viumbehai huwa na athira kubwa.
Magonjwa ya kuku
Kuku anapojiwa na ugonjwa huu kwa nguvu sana upanga na ndevu zake hukunjamana. Kuku hufa ghafla japokuwa huonekana bado ana afya sana. Ikiwa ugonjwa unamjia kwa taratibu hadi ukakomaa, upanga na ndevu hufifia na kunyauka. Kuku huhara kinyesi cha rangi ya manjano. Hamu ya chakula humtoka, isipokuwa hunywa maji mengi, na kuku huyo huonekana ana wasiwasi sana. Kuna dawa nyingi ambazo zinaweza kusaidia kuponya baadhi ya kuku wakati ugonjwa huu unapoingia. Dawa hizi mara nyingi hutengenezwa ili zitumiwe kwenye chakula au maji. Mfugaji amwone bwana mganga wa wanyama aliye karibu naye ili amshauri dawa ya kutumia. Nyumba za kuku ziwekwe kwenye hali ya usafi, na uwanja usafishwe pia. Vyombo vya maji na chakula visafishwe kwa dawa. Kuku wanaougua wote wachomwe moto. Kuku wazima wachanjwe dawa mapema na ikiwezekana wachunguzwe kila mmoja kuona kama wapo wenye ugonjwa huo.
Kuvu Kiuawadudu
Popote duniani watu wanavutika na kutumia kuvu viuawadudu katika udhibiti wa kibiolojia wa wadudu na arithropodi wasumbufu wengine, kwa sababu kuvu hizi zinatoka kwenye uasilia na zinachukuliwa kama kutokuwa na hatari kwa mazingira. Mahususi, hatua bila jinsia za Ascomycota kama spishi za "Beauveria", "Metarhizium", "Isaria", "Lecanicillium" n.k. zina sifa nzuri kwa kuzitumia kama dawa za kibiolojia. Kuvu hizi zinaweza kukua juu ya chakula chenye wanga wengi ndani yake, kama nafaka.
Wingu
Mvuke unahitaji viini kwa kutonesha. Viini hivi ni aina zote za vumbi iliyoko hewani. Mvuke uliopo hewani unaanza kutonesha kwenye vipande hivi vidogo sawa na mvuke katika chumba cha jikoni au bafuni unaotonesha kwenye kioo cha dirisha au ukutani.
Ubongo
Ubongo ndio kiini cha mfumo wa neva katika wanyama wote wenye ugwemgongo, na wengi wa wanyama wasio na ugwemgongo.[1] Baadhi ya wanyama wasiositawi, kama vile konyeza na kiti cha pweza, wana mfumo wa neva uliogatuliwa bila ubongo, huku tipwatipwa wa bahari wakikosa mfumo wa neva kabisa. Katika wanyama wenye ugwemgongo, ubongo umo katika kichwa ukilindwa na mifupa ya fuvu na ukiwa karibu na viungo vya hisia za msingi yaani kuona, kusikia, kugusa, ladha na harufu.
Vuvuzela
Vuvuzela, wakati mwingine inaitwa "lepatata" (jina la Setswana) au pembe la uwanjani, ni kipuliza pembe, takriban mita moja kwa urefu, barugumu hii kwa kawaida hutumika na mashabiki haswa wa mipira wa kandanda nchini Afrika Kusini. Asili ya jina haijulikani. Inaweza kuanzisha kutoka kwa waZulu kwa ajili ya "kufanya kelele," kutoka kwa sauti ya"vuvu" au kutoka mjini misimu kuhusiana na neno "oga."