title: Έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 5 Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

eurovoc_concepts:
competition
consumer information
consumer protection
contract
national implementing measure

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες , 27. 04. 2000 τελικό COM(2000) 248 ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ Ο∆ΗΓΙΑΣ ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΕΣ ΡΗΤΡΕΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΑΠΤΟΝΤΑΙ ΜΕ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ 1993 93/13/ 5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ( 5 ), 1993 93/13/ ΕΚ της ης Απριλίου 1993. για µη κοινοποίηση , Η παρούσα έκθεση δεν στοχεύει µόνον στο να παρουσιάσει την αξιολόγηση της οδηγίας για την πρώτη πενταετία που πέρασε από την προβλεπόµενη προθεσµία για τη µεταφορά της αλλά και στο να θέσει µια σειρά ερωτηµάτων που θα επέτρεπαν τη βελτίωση της σηµερινής κατάστασης Ύστερα από την υπενθύµιση στο πρώτο της µέρος των διαφορετικών σταδίων της επεξεργασίας και της έγκρισης της οδηγίας η έκθεση παρουσιάζει στο δεύτερο µέρος της τα , αποτελέσµατα που επιτεύχθηκαν ύστερα από διάφορες ενέργειες που ανέπτυξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το Πρόκειται κυρίως για διαδικασίες λόγω παράβασης για ελλιπή µεταφορά και για καταγγελίες λόγω κακής εφαρµογής για έρευνες αγοράς που εκπονήθηκαν µε στόχο τον εντοπισµό για ενισχύσεις που έχουν καταχρηστικών ρητρών σε διάφορους οικονοµικούς τοµείς , χορηγηθεί µε στόχο την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών σε ορισµένους οικονοµικούς τοµείς για διαλόγους που καθιερώθηκαν µεταξύ καταναλωτών και , επαγγελµατιών για ενηµερωτικές εκστρατείες για τη διάσκεψη που πραγµατοποιήθηκε στις Βρυξέλλες που πραγµατοποιήθηκαν Το τρίτο µέρος της έκθεσης τον Ιούλιο του θέτει µια µε βάση την εµπειρία της εφαρµογής της οδηγίας στα διάφορα κράτη µέλη , Τα σειρά θεµάτων για εξέταση µε στόχο τη βελτίωση του υφιστάµενου συστήµατος. θέµατα αυτά αφορούν κυρίως το πεδίο εφαρµογής της οδηγίας καθώς και τους την έννοια της καταχρηστικής ρήτρας και τον κατάλογο του περιορισµούς της , παραρτήµατος της οδηγίας την αρχή την απουσία ελέγχου των προσυµβατικών όρων , , τις υφιστάµενες της διαφάνειας και το δικαίωµα στην ενηµέρωση καθώς και τη εθνικές ρυθµίσεις για την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών δυνατότητα σχεδιασµού ενός συστήµατος κατάργησής τους σε ευρωπαϊκή κλίµακα ), τους προβληµατισµούς που τίθενται από ορισµένους οικονοµικούς τοµείς και το µέλλον της βάσης δεδοµένων σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και για τη βάση δεδοµένων τις κυρώσεις «Clab». 1999 ), ( ( , , , , «Clab». Το τέταρτο µέρος της έκθεσης παρουσιάζει τον αντίκτυπο που επέφερε η έγκριση της στη νοµοθεσία των κρατών µελών οδηγίας στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις , , στην εθνική νοµολογία στη νοµική στη νοµολογία του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου , θεωρία. τρία παραρτήµατα συµπληρώνουν την έκθεση εκ των οποίων το πρώτο έχει Τέλος , ως στόχο να παρουσιάσει ανά κράτος µέλος τα διάφορα νοµοθετικά µέτρα µε τα Στο δεύτερο παράρτηµα δίνονται οποία έγινε η µεταφορά της οδηγίας. συµπληρωµατικές πληροφορίες σχετικά µε τις µελέτες που έχουν εκπονηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις ενέργειες που έχουν ενισχυθεί από αυτή Το τρίτο. παράρτηµα περιέχει µια σειρά σχεδιαγραµµάτων και σχολίων σχετικά µε τα στοιχεία που καταγράφηκαν στη βάση δεδοµένων , «Clab». εκτενούς Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει λάβει µέχρι σήµερα καµιά θέση σχετικά µε τα ερωτήµατα που προέκυψαν και επιδιώκει µόνον την έναρξη ενός όσο το δυνατόν µε πιο αυτά για τη βελτίωση της Εάν τυχόν ενέργειες είναι επιθυµητές παρούσας κατάστασης δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ότι πρέπει να αναληφθούν , σε ευρωπαϊκό επίπεδο ακόµη και αναγκαίες πλούσιου διαλόγου σχετικά και , ,. 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα I - II - ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆ιαδικασίες λόγω παράβασης : 1. Για µη κοινοποίηση των µέτρων µεταφοράς Για ελλιπή ή λανθασµένη µεταφορά α ) β ) γ Καταγγελίες για κακή εφαρµογή ) Έρευνες αγοράς » « Επιδοτήσεις για τις ταυτόχρονες αγωγές παραλείψεως διάφορα κράτη µέλη ∆ιάλογος µεταξύ καταναλωτών και βιοµηχανίας σε εθνικό επίπεδο ∆ιάλογος µεταξύ καταναλωτών και βιοµηχανίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο Ενηµερωτικές εκστρατείες Ευρωπαϊκή διάσκεψη από την Βρυξέλλες 1 η έως την η Ιουλίου 3 στις 1999 2. 3. 4. 5. 6. 7. Η βάση δεδοµένων 8. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ CLAB III - 1. 2. 3. 4. Οι σηµερινοί περιορισµοί στο πεδίο εφαρµογής α ) β ) γ ) Οι ρήτρες που αποτελούν αντικείµενο διαπραγµάτευσης σε ατοµικό επίπεδο Η εξαίρεση που αφορά τις διατάξεις αναγκαστικού δικαίου άρθρο 1. 2) ( Η εξαίρεση που αφορά την τιµή και το αντικείµενο της σύµβασης άρθρο ( 4. 2) Η έννοια της καταχρηστικής ρήτρας και ο κατάλογος του παρ αρτήµατος Η αρχή της διαφάνειας και το δικαίωµα για πληροφόρηση Οι κυρώσεις 3 5 7 7 7 7 8 9 9 10 10 11 12 13 14 15 15 16 16 17 19 21 5. 6. 7. 8. Τα εθνικά συστήµατα κατάργησης των καταχρηστικών ρητρών 23 Προς ένα ρητρών « θετικό » σύστηµα για την κατάργηση των καταχρηστικών 27 29 31 32 34 34 36 38 40 40 Προς ένα ευρωπαϊκό σύστηµα κατάργησης των καταχρηστικών ρητρών Ορισµένοι πιο προβληµατικοί τοµείς Το µέλλον της βάσης 9. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ CLAB IV - Σχετικά µε τη νοµοθεσία των κρατών µελών Σχετικά µε την εθνική νοµολογία α ) β ) Σχετικά µε τη νοµολογία του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου Σχετικά µε τη νοµική θεωρία γ ) δ ) Ορισµένα σηµεία προβληµατισµού ε ) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I - υπάρχοντες νόµους και τις διατάξεις Εθνικοί νόµοι µεταφοράς της οδηγίας και τροπολογίες στους ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ " αγωγές παραλείψεως σε πολλά κράτη µέλη Μελέτες της αγοράς II - " και επιχορηγήσεις για ταυτόχρονες ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III- Στατιστικές που προέρχονται από τη βάση CLAB 4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 Απριλίου της οδηγίας ΕΟΚ σχετικά µε τις Η έγκριση από το Συµβούλιο στις καταχρηστικές ρήτρες των συµβάσεων αποτέλεσε τεράστιο άλµα για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών Η ανάγκη για µια πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την εξασφάλιση της. προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά τις καταχρηστικές ρήτρες των συµβάσεων επιβεβαιώθηκε από το πρώτο κοινοτικό πρόγραµµα για µια πολιτική υπέρ των καταναλωτών που εγκρίθηκε το και τα πρώτα προσχέδια οδηγιών που συζητήθηκαν ανεπίσηµα µε τους εκπροσώπους των κρατών µελών έκαναν αµέσως την εµφάνισή τους το επόµενο έτος. 19751 93/13/ 1993 , οι 32 µήνες εργασιών σε επίπεδο διαφόρων οργάνων που πέρασαν από την επίσηµη Έτσι έγκριση της πρότασης οδηγίας στις από την Ευρωπαϊκή Ένωση µέχρι την τελική της έγκριση από το Συµβούλιο αποτελούν ελάχιστο µέρος της συνολικής διαδικασίας και το τέλος µιας µακράς περιόδου εκκόλαψης του κοινοτικού κειµένου 3. Ιουλίου 19902 27 απογοήτευσε πολλούς. ∆εν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το κείµενο που εγκρίθηκε τελικά οµόφωνα από το Συµβούλιο ως αποτέλεσµα λεπτών συµβιβασµών µεταξύ των νοµικών παραδόσεων των διαφορετικών κρατών µελών Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άσκησε 4, ιδιαίτερη κριτική όσον αφορά την κοινή θέση του Συµβουλίου µε µικρές αλλαγές , , και απείλησε ακόµη και να το απορρίψει ανταποκρίνεται στο κείµενο που εγκρίθηκε τελικά. ) αποτελούσε ωστόσο τότε Η οδηγία που εγκρίθηκε ουσιαστική πρόοδο σε σχέση µε τη νοµοθεσία των περισσότερων κρατών µελών και χάρη στο δεν τα εµπόδιζε να διατηρούν ή να εγκρίνουν πιο αυστηρές διατάξεις για την εξασφάλιση ενός πιο υψηλού επιπέδου προστασίας του καταναλωτή ( όλες τις ελλείψεις και ατέλειές της της χαρακτήρα της οδηγίας λιτό « η οποία άρθρο ' βλ παρ 5, » 8 ) (. ,. Έτσι το κείµενο εγκρίθηκε από το Συµβούλιο µε την υποστήριξη της πλειοψηφίας των µελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το οποίο τόνισε ωστόσο τη σηµασία που απέδιδε στην έκθεση που προβλέπεται στο άρθρο έχει ως εξής Το άρθρο της οδηγίας. 9 9 : Η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συµβούλιο το αργότερο πέντε έτη « έκθεση σχετικά µε την παράγραφος µετά την αναφερόµενη στο άρθρο εφαρµογή της παρούσας οδηγίας ηµεροµηνία 10 1 , ». Η ηµεροµηνία που προβλέπεται στο άρθρο 1994, 10 τελευταία προθεσµία που δίνεται στα κράτη µέλη για τη µεταφορά του κοινοτικού κειµένου. Η πενταετία που προβλέπεται από την οδηγία έχει στο µεταξύ εκπνεύσει Έφτασε λοιπόν η. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προετοιµαστεί στιγµή για την παρουσίαση της έκθεσης αυτής. η ∆εκεµβρίου παράγραφος είναι η 31 1 1 2 3 4 5 τελικό , Απόφαση του Συµβουλίου της υπέβαλε στις Φεβρουαρίου καταχρηστικές ρήτρες στις συµβάσεις που συνάπτονται µε τους καταναλωτές. στο Συµβούλιο ανακοίνωση 14. 04. 1975, 1984 της 24. 04. 1975. C 92/1 (COM(84)55 της ΕΕ ΕΕ 14 Εξάλλου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά µε τις τελικό ) 14 1984, 28. 09. 1990. C 243 « Φεβρουαρίου Οι καταχρηστικές ρήτρες στις συµβάσεις που συνάπτονται µε τους δηµόσια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε το του COM (90) 322 Κυρίως µε την ανακοίνωση καταναλωτές της » διαβούλευση πάνω στο θέµα αυτό ∆ελτίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αφενός η οδηγία πολλά κράτη µέλη είχαν στο µεταξύ νοµοθετήσει στον τοµέα αυτό µε βάση διαφορετικές αντιλήψεις. Μια από τις ελλείψεις αυτές ήταν η απουσία , προσέγγισης των εθνικών νοµοθεσιών σχετικά µε την πώληση καταναλωτικών αγαθών. αυτή καλύφθηκε πρόσφατα µε την έγκριση της οδηγίας πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών , σελ κανόνων αντίθετα µε τις προτάσεις της Επιτροπής , Η έλλειψη ΕΚ σχετικά µε ορισµένες πτυχές της ΕΟΚ είναι οδηγία που φθάνει στον πυρήνα του εθνικού δικαίου και αφετέρου 1984 δηµοσιευµένο στο συµπλήρωµα (COM(84)55 ). τελικό , 25. 05. 1999, 07. 07. 1999, 99/44/ της L 171 93/13/ 1/84 της ΕΕ. 12-16 5. : για αυτό ήδη από την έγκριση της οδηγίας Με τρόπο πρωτότυπο και καινοτόµο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηµιούργησε ένα όργανο παρακολούθησης της εφαρµογής της οδηγίας στα διάφορα κράτη µέλη τη βάση δεδοµένων CLAB. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε επίσης ή υποστήριξε µεγάλο αριθµό ενεργειών στον τοµέα Οι ενέργειες αυτές αποτέλεσαν πηγή πληροφοριών µεγάλης των καταχρηστικών ρητρών. αξίας για τη µέτρηση του αντικτύπου της οδηγίας και του πραγµατικού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά τις καταχρηστικές ρήτρες Συνέβαλαν επίσης επανειληµµένα. στην ενίσχυση αυτού του αντικτύπου. και η ελλιπής ή ∆υστυχώς η καθυστέρηση στη µεταφορά της οδηγίας από πολλά κράτη µέλη 6 λανθασµένη µεταφορά της από άλλα µείωσαν σηµαντικά στην πράξη την πενταετία που προβλεπόταν από την οδηγία και καθιστούν δύσκολο το καθήκον της αξιολόγησης από την Επιτροπή 7. ( βλ κεφ ΕΟΚ 93/13/ Έτσι η παρούσα έκθεση δεν συµπεριλαµβάνει καµιά επίσηµη πρόταση τροποποίησης της οδηγίας Θέτει ωστόσο πολλά ερωτήµατα σχετικά µε τα οποία άρχισε ευρεία Τα ερωτήµατα αυτά δεν έχουν ως αντικείµενο διαβούλευση µε το κοινό πρωτοβουλίες που είναι δυνατόν να αναπτυχθούν σε κοινοτικό µόνον επίπεδο για τη βελτίωση της σηµερινής κατάστασης αλλά και πρωτοβουλίες που θα µπορούσαν να αναπτυχθούν από τα ίδια τα κράτη µέλη για τη βελτίωση των υφιστάµενων εθνικών συστηµάτων Καλείται λοιπόν κάθε ενδιαφερόµενος να διαβιβάσει τις απαντήσεις του καθώς. και κάθε σχόλιο που κρίνει χρήσιµο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. η Σεπτεµβρίου Η αλληλογραφία πρέπει να αποσταλεί έως την. III). 30 στην εξής διεύθυνση : 2000 Commission européenne Direction générale Santé et Protection du Consommateur Rue de la Loi 200 1049 Bruxelles Belgique Στην αλληλογραφία πρέπει να αναγράφεται σαφώς η ακόλουθη ένδειξη : Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά µε την οδηγία ΕΟΚ 93/13/. Απάντηση στην 6 7 Η µεταφορά από όλα τα κράτη µέλη ολοκληρώθηκε µόλις το Μάιο του πραγµατοποίησε το Βασίλειο της Ισπανίας. Σύµφωνα µε την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο δεν παρενέβη ακόµη σε εκκρεµούσες υποθέσεις. µε τη µεταφορά που 1998, 6 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΕΣ ΛΟΓΩ ΠΑΡΑΒΑΣΗΣ Για µη κοινοποίηση των µέτρων µεταφοράς 1. α ) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε διαδικασίες λόγω παράβασης κατά των κρατών µελών που καθυστέρησαν όσον αφορά την προθεσµία της ης ∆εκεµβρίου 1994 (DE, UK, E, I, LUX, 31 Όλα τα κράτη µέλη κοινοποίησαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα µέτρα µεταφοράς πριν P)8. αποφανθεί το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο 9. Για ελλιπή ή λανθασµένη µεταφορά β ) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε εκτενώς τα νοµικά κείµενα που της κοινοποιήθηκαν από τα κράτη µέλη Η εξέταση οδήγησε στην έναρξη διαδικασιών παράβασης κατά των κρατών. µελών στο σύνολό τους. Πολλές από τις διαδικασίες αυτές δεν έχουν ακόµη ολοκληρωθεί αλλά προέκυψαν ήδη Πολλά κράτη µέλη τροποποίησαν ήδη τις εθνικές τους νοµοθεσίες εξαιρετικά αποτελέσµατα και άλλα δεσµεύθηκαν να τις τροποποιήσουν στο εγγύς µέλλον. Έτσι το Βέλγιο ενέκρινε δύο νέους νόµους συµβάσεις που συνάπτονται µε τους ελεύθερους επαγγελµατίες και έναν δεύτερο το τροποποιεί την υφιστάµενη από το Η Πορτογαλία ενέκρινε επίσης στις νοµοθεσία για τη συµµόρφωσή της µε την οδηγία Ιουλίου Το Ηνωµένο Βασίλειο µόλις τροποποίησε τον παλαιό του κανονισµό του 10. 1991 τροποποίηση στη νοµοθεσία της του 7 µε την Η Φινλανδία ολοκλήρωσε πρόσφατα τον παλαιό της ειδικά για τις που έναν πρώτο νόµο το 1999, 1994 1998 1997 : 198511. έγκριση νέας νοµοθεσίας το κανονισµό του µε την έγκριση νέου νόµου το 199912. 199913. Η Ελλάδα κοινοποίησε πρόσφατα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έναν νέο νόµο της Σεπτεµβρίου µε στόχο την τροποποίηση της προηγούµενής της νοµοθεσίας ης 28 1994 1999 14. 8 9 10 11 12 13 14 , Αυτή είναι η περίπτωση της Γερµανίας όπου από το η Γαλλία και η Ιρλανδία κοινοποίησαν τα µέτρα µεταφοράς µε µερικές εβδοµάδες ή µέρες Η ∆ανία καθυστέρησης. Συχνά η µη κοινοποίηση βασιζόταν όχι στο γεγονός ότι το κράτος µέλος δεν διέθετε νοµοθεσία στον εν λόγω τοµέα αλλά απλώς επειδή προέβαινε σε τροποποιήσεις µε στόχο να καταστήσει την προηγούµενη νοµοθεσία συµβατή µε την οδηγία υπάρχει. ένας νόµος σχετικά µε τις γενικές καταχρηστικές ρήτρες. που προέβλεπε ένα πεδίο εφαρµογής πιο περιορισµένο από αυτό της Η βελγική νοµοθεσία του 1991 οδηγίας δεν εξασφάλιζε την πλήρη µεταφορά του άρθρου για το τελευταίο οι αγωγές παραλείψεως περιορίζονταν στις καταχρηστικές ρήτρες που απαριθµεί ο νόµος καθώς και σε αυτές που συνδέονται µε τις συµβάσεις που προβλέπει ο νόµος του δεν είχε µεταφερθεί. Η πορτογαλική νοµοθεσία του άρθρο Το δεν έδινε πλήρη ισχύ στο άρθρο το Ο νόµος Ο προηγούµενος νόµος άρθρα και στους γενικούς όρους. δεν είχε µεταφέρει το άρθρο παρουσίαζε ορισµένες ελλείψεις όσον αφορά τα 16 Η ελληνική νοµοθεσία περιόρισε το πεδίο εφαρµογής µόνον της οδηγίας. δεν προστάτευε τον καταναλωτή παρά µόνον αν η σύµβαση είχε και οι αγωγές παραλείψεως δεν µπορούσαν να ξεκινήσουν παρά από 7§2 ( που τροποποιούσε το νόµο Νοεµβρίου και είχε παραλείψει κάθε µεταφορά της τρίτης φράσης του άρθρου «Office of Fair Trading»). 1259/1994 ( δεν µετέφερε την τρίτη φράση του άρθρου «Statutory Instrument on Unfair Terms» δεν είχε µεταφέρει σωστά το όπως τροποποιήθηκε το 2251 7§3 Εξάλλου 7§2 ( Εξάλλου και του άρθρου 38/78) 1994 3§2, 5, 6§2 το άρθρο 1985 ( 1997). 1995) 1976 1994 6§2. 6§2 3§2 του της 5. 5 5 , , 7 Άλλα κράτη µέλη δεσµεύθηκαν για την άµεση έγκριση τροποποιήσεων στη σηµερινή τους νοµοθεσία για τη πλήρη συµµόρφωσή της µε τις απαιτήσεις της οδηγίας ΕΚ Η. όπως αυτή Γερµανία ανακοίνωσε ότι θα τροποποιήσει τη νοµοθεσία της του τροποποιήθηκε από το νόµο του Η Γαλλία προβλέπει επίσης σύντοµα την ολοκλήρωση του νόµου της του µε στόχο τη διόρθωση Οι Κάτω Χώρες ανακοίνωσαν ότι θα τροποποιήσουν τον της µεταφοράς του άρθρου εθνικό Αστικό Κώδικα ώστε να δοθεί πλήρης ισχύς στο άρθρο και να προβεί στη Τέλος η Ιταλία δεσµεύθηκε να ενσωµατώσει στον Αστικό Κώδικα µεταφορά του άρθρου τις αναγκαίες τροποποιήσεις σχετικά µε το πεδίο εφαρµογής καθώς και να προβεί στην πλήρη µεταφορά του άρθρου εξακολουθώντας όµως να αµφισβητεί την ανάγκη µεταφοράς του άρθρου ώστε να δοθεί πλήρης ισχύ στο άρθρο 1976 ( 6§215. και του άρθρου 4§216. 4§217 93/13/ 1996) 1995 5. 5 18 6§2, της οδηγίας. 7. 3 Μολονότι πολλά προβλήµατα έχουν ήδη επιλυθεί ), εξακολουθούν να υπάρχουν ορισµένες περιπτώσεις που δεν έχουν επιλυθεί ικανοποιητικά όσον αφορά το πεδίο εφαρµογής καθώς και , όσον αφορά το άρθρο ή είναι σε διαδικασία επίλυσης ( το άρθρο το παράρτηµα και το άρθρο της οδηγίας 6§2 5 , 19. Καταγγελίες για κακή εφαρµογή 7 γ ) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε το σειρά καταγγελιών από ιταλικές και το οργανώσεις καταναλωτών µε στόχο την έναρξη µιας διαδικασίας παράβασης κατά της Για τη µεταφορά του άρθρου αυτού η Ιταλίας για κακή µεταφορά του άρθρου Ιταλία έθεσε σε εφαρµογή µια κανονική και µια επείγουσα διαδικασία Η επείγουσα. διαδικασία διαφέρει από αυτή του κοινού ιταλικού δικαίου στο ότι οι ιταλικές αρχές έκαναν ενώ η εν λόγω διαδικασία πιο αυστηρά τα κριτήρια για τη θέση της σε εφαρµογή της οδηγίας. 1997 1998 7 Πράγµατι ,. 15 16 17 18 19 1 28 της της 4§2 4§2 2741 1999 1995, Όµως το άρθρο τελεί υπό ανάλυση. σχέση µε την ελληνική επικράτεια και δεν προέβλεπε τη δυνατότητα προσφυγής κατά επαγγελµατικών οργανώσεων που χρησιµοποιούν ή συνιστούν καταχρηστικές ρήτρες. Ο νέος νόµος ης Σεπτεµβρίου Η γερµανική νοµοθεσία δεν προστατεύει τον καταναλωτή παρά µόνον όταν η σύµβαση παρουσιάζει στενή σχέση µε τη γερµανική επικράτεια. µη µεταφέροντας πλήρως το ης Φεβρουαρίου Η γαλλική νοµοθεσία µεταφοράς 95-96 άρθρο εξαιρεί κάθε αξιολόγηση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών που βασίζεται στον καθορισµό του βασικού αντικειµένου της σύµβασης και στην αναλογία µεταξύ της τιµής και των παρεχόµενων υπηρεσιών ή αγαθών της οδηγίας επιτρέπει στην τελευταία του. φράση µια τέτοια αξιολόγηση εφόσον οι εν λόγω ρήτρες δεν συντάσσονται µε σαφή και κατανοητό τρόπο. Για τους ίδιους λόγους που ισχύουν και για τη Γαλλία. Το πεδίο εφαρµογής της ιταλικής νοµοθεσίας αφορά µόνον τις συµβάσεις παύσης ενός αγαθού ή παροχής υπηρεσίας. Το πεδίο εφαρµογής περιορίστηκε από ορισµένους εθνικούς κανόνες µεταφοράς µόνον στις συµβάσεις που σχετίζονται µε την παροχή αγαθών και υπηρεσιών Ενώ οι πωλήσεις προϊόντων και οι παροχές. υπηρεσιών είναι οι πιο συνήθεις συµβάσεις µεταξύ ενός επαγγελµατία και ενός καταναλωτή , καλύπτονται ωστόσο και άλλες συµβάσεις όπως οι προθεσµιακές συµβάσεις προς όφελος ενός οικονοµικού οργανισµού ή ακόµη περιπτώσεις όπου ο καταναλωτής δρα ως πωλητής εφόσον βέβαια ο ( αγοραστής δρα µε επαγγελµατικά κίνητρα Το παράρτηµα δεν µεταφέρθηκε στο σώµα των νόµων µεταφοράς ορισµένων κρατών µελών που θεωρούν ότι η µεταφορά του θα ήταν επιζήµια για τα συµφέροντα των καταναλωτών δεν µεταφέρθηκε ( ολόκληρο θέτει κυρίως η δεύτερη και τρίτη του φράση 6§2 ) ορισµένες πρόσθεσαν ότι δυσκολίες συµπληρωµατικούς όρους στην εφαρµογή του εν λόγω άρθρου είτε περιόρισαν την προστασία του καταναλωτή µε βάση µόνον το κριτήριο της κατοικίας αναφέρεται επίσης σε ορισµένα. προβλήµατα που προκύπτουν είτε από τον περιορισµό που υπάρχει στη δεύτερη παράγραφο που ( περιορίζει σε ορισµένα άτοµα το δικαίωµα να προσφυγής σε δικαστήρια ή σε διοικητικά όργανα είτε ) λόγω της µη µεταφοράς της τρίτης παραγράφου που εµποδίζει την προσφυγή κατά επαγγελµατικών ενώσεων που συνιστούν τη χρήση καταχρηστικών ρητρών βλ από όλα τα κράτη µέλη. ορισµένα κράτη µέλη είτε οι τρεις χώρες του βορά ) σηµείο λόγω του εφαρµογής Το άρθρο Το άρθρο Το άρθρο III. 3). ). 5 7 ( ( ( ). 8 έστω και αν διέπεται από το κοινό δίκαιο παρά µόνον σε δεν µπορεί να τεθεί σε εφαρµογή περίπτωση σοβαρής και ανεπανόρθωτης βλάβης µπορεί να τεθεί σε εφαρµογή σε περίπτωση , σύµφωνα µε τις οργανώσεις αγωγών παραλείψεως όταν συντρέχουν σοβαροί λόγοι των καταναλωτών ερµηνεύεται µε η έννοια των , υπερβολικά περιοριστικό τρόπο από τις ιταλικές δικαστικές αρχές και δεν προστατεύει παρά τα ελάχιστα ουσιαστικά δικαιώµατα των καταναλωτών. σοβαρών λόγων επείγοντος χαρακτήρα « ζωή και υγεία Όµως , » ( ) ( ). Απουσία µιας πάγιας γνωστής νοµολογίας όσον αφορά την περιοριστική ερµηνεία που δίνεται στο άρθρο της οδηγίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ξεκίνησε διαδικασία παράβασης 7 ωστόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τις ενώσεις νέα στοιχεία ώστε κατά της Ιταλίας να γνωρίζει την άποψη της ιταλικής νοµολογίας πάνω στο ζήτηµα Η περίπτωση αυτή θέτει µε πρακτικό τρόπο το σηµαντικό ζήτηµα της αποτελεσµατικότητας των συστηµάτων που τέθηκαν σε εφαρµογή από τα κράτη µέλη ώστε να σταµατήσει η χρησιµοποίηση καταχρηστικών ρητρών από τους επαγγελµατίες ). (. ΕΡΕΥΝΕΣ ΑΓΟΡΑΣ » , 1993 « 2. Ήδη από το στα διαφορετικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε µελέτες για να αναλύσει κράτη µέλη ορισµένα είδη τυποποιηµένων συµβάσεων που προτείνονται στους καταναλωτές. Οι µελέτες αυτές κάλυπταν τις συµβάσεις πώλησης τις συµβάσεις µίσθωσης αυτοκινήτων , , ρήτρες συµβάσεων σχετικά µε τις συµβάσεις που αφορούν ορισµένες τραπεζικές υπηρεσίες ( τρέχοντες λογαριασµούς και συµβόλαια καταναλωτικής πίστεως ασφάλεια ( τις συµβάσεις σχετικά µε αστικής ευθύνης αυτοκινήτων και ασφάλεια κατοικίας ), λέσχες διαφορετικές µορφές παροχής τουριστικών υπηρεσιών ενοικιάσεις κατοικιών ( κ τις συµβάσεις αεροµεταφοράς π οργανωµένα ταξίδια λ διακοπών ,. , και συµβάσεις σχετικά µε την παροχή συµβατικοί όροι που συνιστώνται από την ( Οι µελέτες αυτές έδειξαν ότι οι καταχρηστικές ρήτρες όχι υπηρεσιών γενικού ενδιαφέροντος. µόνον είναι πανταχού παρούσες σε όλες τις γενικές συµβατικές ρήτρες που χρησιµοποιούνται αλλά και ότι είναι πολύ δύσκολο να λάβει κανείς γνώση των γενικά από τις επιχειρήσεις Πολλές φορές η ρητρών αυτών πριν Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρειάστηκε να παρέµβει άµεσα ή µέσω των εθνικών αρχών για να επιτρέψει στους υπεύθυνους για τις έρευνες να έχουν πρόσβαση στις στερεότυπες συµβάσεις , πράγµα το οποίο δείχνει όχι µόνον την απουσία διαφάνειας αλλά και την αδυναµία λειτουργίας του ανταγωνισµού µε τον τρόπο αυτό από τη σύναψη µιας σύµβασης χρονοµερισµός , ή ανεξάρτητα ) και ασφάλειες IATA). ), ) ( ,. ,. 3. ΕΠΙ∆ΟΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΕΣ ΑΓΩΓΕΣ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΩΣ ΣΕ ∆ΙΑΦΟΡΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 1996 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδοτεί τις ενέργειες που αναπτύσσονται από τις Από το οργανώσεις των καταναλωτών µε στόχο την κατάργηση είτε µέσω διαπραγµάτευσης είτε σε πολλά κράτη µέλη των καταχρηστικών ρητρών που µέσω δικαστικών διαδικασιών υπάρχουν σε πολλούς οικονοµικούς τοµείς Αυτές οι αγωγές παραλείψεως αναπτύχθηκαν. κινητή τηλεφωνία και καλωδιακή και δορυφορική στους τοµείς των νέων τεχνολογιών ( του χρονοµερισµού και των παροχών ταξιδιωτικών της ενοικίασης αυτοκινήτων τηλεόραση ), Σηµειώθηκαν γενικά θετικά αποτελέσµατα στις ενέργειες που αναπτύχθηκαν έως υπηρεσιών. σήµερα στο βαθµό που οι επαγγελµατίες δεσµεύθηκαν είτε να τροποποιήσουν τους όρους των συµβάσεών τους είτε να τις διαπραγµατευθούν στο άµεσο µέλλον. ( ) , 9 ∆ΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕ∆Ο. B5-1000/98/000021- DECO (P)) 4. Ο διάλογος µεταξύ οργανώσεων καταναλωτών και εκπροσώπων επαγγελµατιών µε στόχο την ισορροπηµένη σύνταξη στερεότυπων συµβάσεων αποτελεί παράδοση σε ορισµένες χώρες όπως για παράδειγµα στις Κάτω Χώρες Ωστόσο γενικά τέτοιου είδους πρακτικές δεν είναι πολύ δηµοφιλείς στα περισσότερα κράτη µέλη Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενίσχυσε ένα σχέδιο που πρότεινε µία οργάνωση καταναλωτών της σύµβαση ( Πορτογαλίας µε στόχο τη δηµιουργία µέσω διαπραγµατεύσεων µε τις επαγγελµατικές οργανώσεις πρότυπων συµβάσεων για πέντε οικονοµικές δραστηριότητες για τις οποίες , γνωρίζουµε το µεγάλο αριθµό των ατοµικών διαφορών σχετικά µε τις ρήτρες που θεωρούνται καταχρηστικές δηλαδή για την πώληση και τη µεσιτεία ακίνητων αγαθών για τις συµβάσεις , , τις συµβάσεις αγοράς και πώλησης µεταχειρισµένων χρονοµερισµού τις συµβάσεις ταξιδιών , αυτοκινήτων και τις συµβάσεις επισκευής αυτοκινήτων Σε τέσσερις από τους πέντε τοµείς. ήταν δυνατή η σύναψη στερεότυπων συµβάσεων µε τη βιοµηχανία ενώ οι χρονοµεριστικές συµβάσεις αποτελούν το µόνο τοµέα όπου οι διαπραγµατεύσεις δεν οδήγησαν στα προσδοκώµενα αποτελέσµατα. , ,. ∆ΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΠΕ∆Ο / ECTAA ECTAA ECTAA ( 5. Το προαναφερόµενο δοκιµαστικό σχέδιο σχετικά µε τα οργανωµένα ταξίδια είχε ως συνέπεια βιοµηχανίας σε τη δηµιουργία ενός νέου σχεδίου µε βάση το διάλογο καταναλωτών Ευρωπαϊκή Συνοµοσπονδία Ύστερα από επαφή µε την ευρωπαϊκό επίπεδο. Γραφείων Ταξιδίου οι υπηρεσίες της στο πλαίσιο του προαναφερόµενου σχεδίου , ) Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότειναν τη διοργάνωση συζήτησης στρογγυλού τραπεζιού µε τους εκπροσώπους των καταναλωτών για να εξεταστεί το θέµα της βελτίωσης των γενικών Καθώς η πρόταση ρητρών των συµβάσεων που χρησιµοποιούνται στα οργανωµένα ταξίδια. χρειάστηκε να επιβεβαιωθεί αυτή έγινε θετικά αποδεκτή από τους εκπροσώπους της πράγµα το οποίο έπραξε η βούληση των δύο πλευρών για τη συµµετοχή στο εγχείρηµα αυτό , για τα µέλη της και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επιτροπή καταναλωτών η. ∆ηµιουργήθηκε έτσι µια οµάδα αποτελούµενη από επτά εκπροσώπους της βιοµηχανίας επτά , εκπροσώπους καταναλωτών και έξι ανεξάρτητους εµπειρογνώµονες υψηλού επιπέδου από διάφορες εθνικές αρχές Η οµάδα συνεδρίασε για πρώτη φορά στις 1999. Σε αυτή την πρώτη συνεδρίαση η οµάδα συζήτησε τους στόχους της εκδήλωσης αυτής και τη µέθοδο που πρέπει να ακολουθηθεί για την επίτευξή τους Πρόκειται εδώ για µια πρώτη. εµπειρία αυτού του τύπου που θα µπορούσε να αποτελέσει δοκιµή για νέες προσπάθειες στο µέλλον. προκειµένου να εξασφαλιστεί ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα γνωρίζουν πλήρως την Εξάλλου , έκταση των δικαιωµάτων τους πολιτών και του επιχειρηµατικού " , που άρχισε µε πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καθιστά δυνατή τη συνεχή τοµέα ", επικοινωνία µε το κοινό Μέσω ενός ιστοχώρου στο διαδίκτυο και ένα κέντρο τηλεφωνικής. το κοινό επαφής έχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε αναλυτικές πληροφορίες µπορεί να θέσει ερωτήσεις και να λάβει εξατοµικευµένες συµβουλές σχετικά µε τις δυνατότητες και τα δικαιώµατά του στο πλαίσιο της όπως στο θέµα των καταχρηστικών ρητρών στις καταναλωτικές συµβάσεις ( Τα αποτελέσµατα που προέκυψαν βελτιώνουν το διαλογικό χαρακτήρα εσωτερικής αγοράς της αναπτυξιακής πολιτικής για την ενίσχυση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς προς ώφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων κάθε κράτος διαθέτει µια δωρεάν τηλεφωνική γραµµή για τους πολίτες ) ο διάλογος µεταξύ των ∆εκεµβρίου του 13 ). ) ( ,. 10 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΕΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΕΣ ∆εκεµβρίου 6. Μια πρώτη ενηµερωτική εκστρατεία ξεκίνησε από τις τις τι αφορά τα δικαιώµατα 8 που του παραχωρεί η κοινοτική νοµοθεσία σε θέµατα καταχρηστικών ρητρών όσον αφορά τις συµβάσεις αλλά και στους τοµείς των οργανωµένων ταξιδιών και στην περίπτωση της υπεράριθµης κράτησης θέσεων 13 µε στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού σε ό , Νοεµβρίου έως 1995 (overbooking) στις αεροπορικές µεταφορές. κράτη µέλη Η εκστρατεία αυτή η οποία πραγµατοποιήθηκε ταυτόχρονα σε , (B, D, E, F, βασίστηκε κυρίως σε εντυπωσιακά µηνύµατα σύντοµης και GR, I, IRL, LUX, NL, P διάρκειας που εξέπεµψαν οι εθνικοί ραδιοφωνικοί σταθµοί Η διάδοση των µηνυµάτων αυτών πραγµατοποιήθηκε επίσης σε ορισµένα κράτη µέλη µε τη βοήθεια άλλων µέσων επικοινωνίας όπως τηλεοπτικά κανάλια και εφηµερίδες UK), και 11. (GR, I, NL, P) (IRL P). όπως η διανοµή Εξάλλου η εκστρατεία συνοδεύτηκε από σειρά ενισχυτικών µέτρων ( που φυλλαδίων και η εφαρµογή µηχανισµών απάντησης στις απαιτήσεις του κοινού αναπτύχθηκαν µε την ενίσχυση εθνικών οργανώσεων καταναλωτών τα µηνύµατα που. διαδόθηκαν ανάφεραν είτε ταχυδροµικές διευθύνσεις είτε αριθµούς δωρεάν τηλεφωνικών γραµµών όπου το κοινό µπορούσε να απευθυνθεί για περισσότερες πληροφορίες στους τοµείς στους οποίους αναφερόταν η εκστρατεία Έτσι ) ,. Με βάση τις αξιολογήσεις της διαφηµιστικής επιχείρησης που πραγµατοποίησε την εκατοµµύρια εκστρατεία άτοµα φορές στα τα ραδιοφωνικά µηνύµατα ακούστηκαν κατά µέσο όρο από ενώ κάθε ακροατής είχε την ευκαιρία να ακούσει κάθε µήνυµα από ( προβλεπόµενα κράτη µέλη 120 10 έως 16 ) , 11. Η εκστρατεία αυτή εκτός του ότι έκανε θετική εντύπωση στο κοινό ως άµεση επαφή µε την , Ευρωπαϊκή Ένωση όχι επέφερε σειρά πολυάριθµων αιτήσεων για πρόσθετες πληροφορίες , ( Αποτέλεσε επίσης µη µόνον του κοινού αλλά και εκ µέρους επαγγελµατικών χώρων αµελητέο µέσο προώθησης του ρόλου και της σηµασίας των εθνικών οργανώσεων των καταναλωτών που συµµετείχαν ). Μια δεύτερη ενηµερωτική εκστρατεία που επικεντρωνόταν αποκλειστικά στις καταχρηστικές ρήτρες ξεκίνησε το Σεπτέµβριο του την Ιταλία , την Ιρλανδία και την Πορτογαλία χώρες οι οποίες διαθέτουν την πιο αδύναµη εκπροσώπηση , που καταναλωτών σε των αυτή πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο της δράσης ανατέθηκε σε µια οργανώσεις καταναλωτών των ενδιαφερόµενων ευρωπαϊκή εταιρεία επικοινωνίας και χωρών συνεργάστηκαν µε το σχέδιο. επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολίτες της Ευρώπης « και κάλυπτε την Ισπανία Η εκστρατεία την Ελλάδα 1997 25 », , , Αυτή η ενηµερωτική εκστρατεία ξεκίνησε σε κάθε κράτος µέλος µε µια συνέντευξη τύπου που διοργανώθηκε από ευρωβουλευτές και βουλευτές της εκάστοτε χώρας και συνοδεύτηκε από εκποµπή διαφηµιστικών µηνυµάτων µέσω ραδιοφωνικών σταθµών µε στόχο να επιστήσουν την προσοχή του κοινού στο θέµα των καταχρηστικών ρητρών. λ » π Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας µια τηλεφωνική γραµµή τέθηκε στη διάθεση πράσινη « του κοινού στα προβλεπόµενα κράτη µέλη επιτρέποντας έτσι όχι µόνον την απόκτηση περισσότερων γραπτών πληροφοριών ενηµερωτικών φακέλων κ αλλά και το να δοθούν απαντήσεις στα προβλήµατα που τέθηκαν υπό µορφή φυλλαδίων (. Οι οργανώσεις των καταναλωτών συνέβαλαν σηµαντικά στην εκστρατεία. κυρίως να ευαισθητοποιήσουν τα πρωτοβάθµια δικαστήρια δικηγορικούς συλλόγους σε ό , τι αφορά το εύρος του πεδίου εφαρµογής της οδηγίας Προσπάθησαν καθώς και τους εθνικούς 93/13. ) ,. ,. 11 διοργανώνοντας διασκέψεις και σεµινάρια πάνω στο θέµα Εξάλλου οι οργανώσεις των καταναλωτών συνέβαλαν στη διάδοση πληροφοριών είτε µέσω του διεθνούς τύπου είτε υπό µορφή φυλλαδίων. Μεταξύ των πιο σηµαντικών αποτελεσµάτων η έρευνα επισηµαίνει ότι η εκστρατεία ενθάρρυνε τις οργανώσεις των καταναλωτών να κυρίως στην Ιταλία και στην Πορτογαλία ( Σε προσφεύγουν σε δικαστήρια για να ζητούν την παράλειψη των καταχρηστικών ρητρών πολλές περιπτώσεις οι δικαστικές αρχές δεν χρειάστηκε να αποφανθούν καθώς ο εκάστοτε επαγγελµατίας του κατόπιν διαπραγµάτευσης µε την οργάνωση των καταναλωτών να τροποποιήσει της σύµβασής τις ρήτρες δεχόταν ). Η εκστρατεία ενίσχυσε τέλος σηµαντικά το κίνηµα των καταναλωτών στα εν λόγω πέντε κράτη. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ∆ΙΑΣΚΕΨΗ ΑΠΟ ΤΗΝ Η ΕΩΣ ΤΗΝ Η ΙΟΥΛΙΟΥ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ 3 1 1999 1999 διεθνή διάσκεψη σχετικά µε την οδηγία 7. Για να ξεκινήσει µια δηµόσια συζήτηση και να συγκεντρωθεί ο µεγαλύτερος δυνατόν αριθµός πληροφοριών και προτάσεων η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργάνωσε από την έως την η Ιουλίου 3 300 93/13/ περίπου αντιπρόσωποι πράγµα το οποίο επέτρεψε να συνέλθουν στις Βρυξέλλες όχι µόνον αλλά και εκπρόσωποι πολλοί από τους καλύτερους ειδικούς πάνω στο θέµα στην Ευρώπη των κρατών µελών Οι υποψήφιες για Ύστερα από ένα σύνολο ένταξη χώρες εκπροσωπήθηκαν επίσης σε µεγάλο βαθµό και παρουσιάσεων σχετικά µε τις εθνικές εµπειρίες καθώς και σχετικά µε τη βάση έντονες συζητήσεις που ακολούθησαν έξι συγκεκριµένα θέµατα συζητήθηκαν στις οµάδες εργασίας : των καταναλωτών και διαφόρων οικονοµικών τοµέων. Συµµετείχαν CLAB ΕΟΚ 1 ,. , το πεδίο εφαρµογής της οδηγίας - διαπραγµάτευσης στις συµβάσεις που συνάπτονται µε τους καταναλωτές οι ρήτρες που δεν αποτελούν αντικείµενο ( ), η εφαρµογή της οδηγίας στις παροχές υπηρεσιών στο δηµόσιο τοµέα , η εφαρµογή της οδηγίας στις χρηµατοοικονοµικές υπηρεσίες και στις νέες τεχνολογίες , ο ορισµός του καταχρηστικού χαρακτήρα , η υποχρέωση για σαφήνεια και ευνοϊκή ερµηνεία στον καταναλωτή - - - - οι µηχανισµοί ελέγχου των καταχρηστικών ρητρών. - Τα συµπεράσµατα αυτών των οµάδων εργασίας συζητήθηκαν κατόπιν σε ολοµέλεια. Τα πρακτικά της διάσκεψης διατίθενται σε πολύγλωσση έκδοση στη διεύθυνση της Ευρωπαϊκής στο Internet και θα δηµοσιευθούν σύντοµα Οι ενδιαφερόµενοι µπορούν να τα λάβουν ύστερα από απλή αίτηση στη (http://europa. eu. int/comm/dgs/health_consumer/index_fr. htm) σε έντυπη µορφή Επιτροπής. Direction Générale Santé et Protection des Consommateurs, Commission Européenne, Rue de la Loi 200, 1049 Bruxelles ή µε φαξ στον αριθµό (32) 2 29 59490. 12 Η ΒΑΣΗ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ » CLAB νοµολογία Με τον όρο «Clab» («clauses abusives», εθνική νοµολογία « καταχρηστικές ρήτρες ) προαιρετικές συµφωνίες , 93/13. σχετικά µε τις καταχρηστικές ρήτρες 8. ξεκίνησε µε πρωτοβουλία της Το σχέδιο Ευρωπαϊκής Επιτροπής αµέσως µετά την έγκριση της οδηγίας Επρόκειτο για τη δηµιουργία ενός µέσου παρακολούθησης της εφαρµογής της οδηγίας µέσω µιας βάσης δεδοµένων που θα περιείχε την Η βάση αυτή είναι σήµερα προσιτή δωρεάν στον εξυπηρετητή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπό την έννοια του σχεδίου « (http://europa. eu. int/clab/index. htm). δεν εννοούµε µόνον τις αποφάσεις των δικαστηρίων αλλά και τις αποφάσεις CLAB δικαστικούς συµβιβασµούς ή αποφάσεις διοικητικών οργάνων , διαιτησίας Με αυτή τη βάση δεδοµένων επιδιώκεται η πρακτική εφαρµογή της οδηγίας αυτής Παρά τις 7. 649 προσπάθειες που καταβλήθηκαν για το σκοπό αυτό δεν θα ήταν ειλικρινές να υποστηριχθεί ότι η βάση περιέχει όλη την υφιστάµενη επί του θέµατος Περιέχει ωστόσο την πιο σηµαντική στην οποία κάθε συµβαλλόµενος µπορεί να έχει πρόσβαση νοµολογία. » « κάθε στατιστική ανάλυση διαθέσιµων στοιχείων στη βάση δίνει αποτελέσµατα που Έτσι , αντιπροσωπεύουν ούτως ή άλλως ακόµη και αν δεν αντανακλούν πιστά την πραγµατικότητα σαφείς τάσεις σε επίπεδο εθνικής και επιτρέπουν έτσι την άντληση , Συνεπώς η Ευρωπαϊκή προσεκτικά Επιτροπή εξέτασε εκτενώς τα διαθέσιµα στοιχεία στη βάση για τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης. νοµολογίας « ορισµένων συµπερασµάτων µε µεγάλη ακρίβεια. καταχωρηµένες περιπτώσεις. Έως σήµερα η βάση περιέχει νοµολογία CLAB 20. ». » « » , , ,. Το παράρτηµα σηµεία που αναλύονται. III περιέχει πολλά στατιστικές γραφικές παραστάσεις σχετικά µε διάφορα 20 Η βάση δεν περιέχει µόνον τη νοµολογία που βασίζεται στους ειδικούς εθνικούς νόµους που σχετίζονται µε τις καταχρηστικές ρήτρες ενώ βασίζεται σε. άλλες διατάξεις ή γενικές νοµικές αρχές µπορεί π ( να τοποθετηθεί στον τοµέα των καταχρηστικών ρητρών. Περιλαµβάνει επίσης κάθε νοµολογία που , καλή πίστη , κατάχρηση δικαιώµατος , ισότητα , κ. λ ). 13 ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ Όπως τόνισε ο εισαγγελέας στοχεύει στο να παράσχει ειδική προστασία στο µέρος της οικονοµικής τάξης 16 ξεπερνά το ατοµικό συµφέρον ης ∆εκεµβρίου κοινό συµφέρον το οποίο « στα πορίσµατά του της Saggio η οδηγία 199921, καθώς αποτελεί , , ». Η χρησιµοποίηση ρητρών που ανατρέπουν την ισορροπία των συµβατικών σχέσεων µεταξύ των δύο πλευρών πλήττει στην πραγµατικότητα όχι µόνον τα συµφέροντα της πλευράς που υφίσταται τη χρησιµοποίηση των ρητρών αυτών αλλά και τη δικαστική και οικονοµική τάξη. Οι γενικές συµβατικές ρήτρες προορίζονται για την αντικατάσταση των νοµικών λύσεων που ορίζονται από το νοµοθέτη αντικαθιστώντας ταυτόχρονα τα ισχύοντα δικαστικά πρότυπα της κοινότητας µε λύσεις που έχουν αναζητηθεί µονόπλευρα µε στόχο τη µεγιστοποίηση του ιδιωτικού συµφέροντος µιας εκ των πλευρών. Η Από πλευράς οικονοµίας αυτό µπορεί να οδηγήσει σε αποτελέσµατα εξαιρετικά επιζήµια. Η καλή λειτουργία της οικονοµίας προϋποθέτει την καλύτερη δυνατή κατανοµή των πόρων. κατανοµή αυτή δεν µπορεί να πραγµατοποιηθεί παρά µόνον εάν υπάρχει επαρκής ανταγωνισµός στην αγορά και εάν οι σχέσεις µεταξύ των οικονοµικών παραγόντων είναι ισορροπηµένες ένας κίνδυνος πρέπει να αντιµετωπίζεται από ,. εκείνον που βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να τον ελέγξει ή να προστατευτεί από αυτόν · µια υποχρέωση πρέπει να αντιµετωπίζεται από εκείνον που βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να ανταποκριθεί σε αυτή. τι αφορά την οικονοµία Σε ό , Οι καταχρηστικές ρήτρες των συµβάσεων µετατοπίζουν το φορτίο των κινδύνων και των υποχρεώσεων αυτών εξωτερικεύοντας τις αντίστοιχες δαπάνες Αυτό έχει δύο βασικές. η πρώτη είναι ότι οι τιµές των προϊόντων και των υπηρεσιών δεν αντανακλούν τις συνέπειες : πράγµα το οποίο προκαλεί στρεβλώσεις του ανταγωνισµού υπέρ των πραγµατικές δαπάνες , λιγότερο αποδοτικών επιχειρήσεων και των ποιοτικά κατώτερων προϊόντων και υπηρεσιών η · δεύτερη είναι ότι οι δαπάνες που υφίσταται το κοινό είναι υψηλότερες εφόσον επωµίζονται τους κινδύνους και τις υποχρεώσεις άτοµα άλλα από αυτά που θα µπορούσαν να τις επωµιστούν µε τον πιο κατάλληλο οικονοµικά τρόπο. των εθνικών αρχών , Είναι λοιπόν ανησυχητική η διαπίστωση ότι παρά την προσπάθεια του κοινοτικού νοµοθέτη και απέχουµε πολύ ακόµη από τη γενικευµένη επικράτηση ότι οι καταχρηστικές ρήτρες χρησιµοποιούνται σε ισορροπηµένων συµβατικών σχέσεων , µεγάλο βαθµό και ότι πολλοί διαφορετικοί τύποι καταχρηστικών ρητρών εµφανίζονται καθηµερινά ,. Το παρόν κεφάλαιο κάνει µια λεπτοµερή ανάλυση των διαφορετικών ερωτηµάτων που τέθηκαν από την εφαρµογή της οδηγίας µε βάση τις εθνικές εµπειρίες και υποδεικνύει ορισµένα σηµεία που πρέπει να εξεταστούν για τη βελτίωση του συστήµατος Πρέπει να. τονιστεί ότι τα ζητήµατα που τίθενται στο τέλος κάθε σηµείου δεν αντανακλούν σε καµιά περίπτωση κάποιο προσανατολισµό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς αυτά Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει λάβει µέχρι σήµερα καµιά θέση σχετικά µε τα ερωτήµατα που τέθηκαν και επιδιώκει µόνον την έναρξη ενός όσο το δυνατόν πιο εκτενούς και πλούσιου διαλόγου σχετικά µε αυτά Η Επιτροπή αποφάσισε έτσι να υποβάλει όλα τα. συναφή ερωτήµατα που της υποβλήθηκαν την τελευταία πενταετία και κυρίως στο πλαίσιο. 21 Συνεκδικασθείσες υποθέσεις κατά S. A. Rocío Murciano Quintero έως και άλλων. C-240/98 C-244/98, Oceano Grupo Editorial, S. A. et Salvat Editores, 14 ακόµη και εάν τα Ιουλίου υπερβολικά τολµηρά ή δύσκολα στην εφαρµογή τους. ακόµη και δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ότι πρέπει να αναληφθούν σε ευρωπαϊκό το τυχόν συµπέρασµα ότι ορισµένες ενέργειες είναι επιθυµητές , συζητήσεων που πραγµατοποιήθηκαν στο συνέδριο στις ερωτήµατα αυτά φαίνονταν παράξενα , Εξάλλου , αναγκαίες , επίπεδο. 1999, 1/3 ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ , 1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσµεύθηκε εδώ και πολλά χρόνια για την απλοποίηση της κοινοτικής Αυτό συνεπάγεται όχι µόνον την κωδικοποίηση πολλών κειµένων που αφορούν νοµοθεσίας. το ίδιο θέµα αλλά και την αναθεώρηση του υφιστάµενου δικαίου µε στόχο την κατάργηση απαρχαιωµένων ή άχρηστων διατάξεων και την αποσαφήνιση διατάξεων που αποτελούν πηγή δυσκολίας όσον αφορά την ερµηνεία τους Κατά τη διάρκεια διαπραγµατεύσεων στο. Συµβούλιο εισήχθησαν πολλοί περιορισµοί στο πεδίο εφαρµογής της οδηγίας Η τεκµηρίωση. και το πρακτικό ενδιαφέρον των περιορισµών αυτών τέθηκαν συχνά υπό αµφισβήτηση στις συζητήσεις σχετικά µε την οδηγία και κυρίως κατά τη διάρκεια του συνεδρίου που πραγµατοποιήθηκε στις Βρυξέλλες πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από την Επιτροπή σχετικά µε τη µεταφορά και την εφαρµογή των διατάξεων αυτών δεν αποτελούν απόδειξη όσον αφορά τη δικαιολόγηση και την ανάγκη για ορισµένους περιορισµούς στις σηµερινές διατάξεις η. µέριµνα για την απλοποίηση της κοινοτικής νοµοθεσίας αναµένεται να οδηγήσει στην κατάργησή τους Εάν οι πληροφορίες επιβεβαιωθούν Ιούλιο του 1999. τον Οι ,. Οι ρήτρες που αποτελούν αντικείµενο διαπραγµάτευσης σε ατοµικό επίπεδο α ) Η οδηγία αποκλείει από το πεδίο εφαρµογής της τις συµβατικές ρήτρες που έχουν αποτελέσει αντικείµενο ατοµικής διαπραγµάτευσης από τον καταναλωτή 22. , A και NL) CLAB η βάση και ως ένα βαθµό Ορισµένα κράτη µέλη δεν µετέφεραν την (DK, FIN, F, S εξαίρεση αυτή πράγµα το οποίο δεν προκάλεσε το παραµικρό πρακτικό πρόβληµα. Εξάλλου δείχνει επίσης ότι η εξαίρεση αυτή δεν είχε πρακτικό αντίκτυπο στα κράτη µέλη που έχουν µεταφέρει την εξαίρεση εφόσον σε καµιά περίπτωση από όσες έχουν καταγραφεί δεν έχει τεθεί το θέµα της διαπραγµάτευσης σε ατοµικό επίπεδο µιας συµβατικής είναι ψευδαίσθηση να πιστεύει κανείς ότι οι συµβάσεις µαζικής ρήτρας κατανάλωσης µπορούν πραγµατικά να περιέχουν ρήτρες για τις οποίες έχουν προηγηθεί άλλες από αυτές που σχετίζονται µε τα χαρακτηριστικά του µεµονωµένα διαπραγµατεύσεις , την τιµή ή την ηµεροµηνία παράδοσης του αγαθού ή της π λ κ χρώµα προϊόντος. ( παροχής υπηρεσίας ρήτρες οι οποίες σπάνια δηµιουργούν προβλήµατα σχετικά µε τον ενδεχοµένως καταχρηστικό τους χαρακτήρα Εξάλλου µοντέλο. ),. , , ,. ,. , Αντίθετα η ύπαρξη της εξαίρεσης στο κείµενο της οδηγίας δεν συµβάλλει στη σαφήνεια του κειµένου και οδηγεί σε παρερµηνείες που θα µπορούσαν να έχουν ως συνέπεια στην Η διαπραγµατεύοµαι παρεξήγηση της έκφρασης « Επιτροπή γνωρίζει τις νέες πρακτικές που ακολουθούν ορισµένες επιχειρήσεις µε πράγµατι , , στόχο να παρακάµψουν την εφαρµογή εθνικών διατάξεων που µεταφέρουν την οδηγία αποδέχοµαι ρητά « µε την έκφραση ». » 93/13. 22 Πρόκειται απλώς για µια έµµεση εξαίρεση στο άρθρο µόνον για τις ρήτρες προκύπτει από την κατάργηση από το Συµβούλιο του άρθρου Επιτροπής ρήτρες που η διαπραγµάτευσή τους γίνεται σε ατοµικό επίπεδο. (COM (92) 66 τελικό , 24. 03. 1992) C 73 της ΕΕ 3 « που δεν έχει γίνει µεµονωµένα η διαπραγµάτευσή τους που χρησιµεύει ως κριτήριο αξιολόγησης Η εξαίρεση αυτή ». της τροποποιηµένης πρότασης της που όριζε ειδικά κριτήρια εφαρµογής στις 4 15 Οι πρακτικές αυτές συνίστανται συχνά στη συµπερίληψη ρητρών στις συµβάσεις µε τις οποίες ο καταναλωτής δηλώνει ότι έχει διαπραγµατευθεί και αποδεχθεί ρητά τις γενικές συµβατικές ρήτρες και φθάνουν συχνά έως τη χρησιµοποίηση συµβάσεων που µοιάζουν να έχουν συνταχθεί στα µέτρα του καταναλωτή καθώς συντάσσονται εξ ολοκλήρου από ηλεκτρονικό υπολογιστή κατά περίπτωση και δεν υπάρχουν σε εκτυπωµένη έκδοση. εκτός του ότι είναι νοµικά αναποτελεσµατικές είναι και εξαιρετικά Οι πρακτικές αυτές επιζήµιες για τον καταναλωτή καθώς τον οδηγούν σε λάθη όσον αφορά τα δικαιώµατά του. Είναι άµεσα εµπνευσµένες από τον περιορισµό της οδηγίας στις συµβατικές ρήτρες που δεν έχει προηγηθεί η διαπραγµάτευσή τους , σε ατοµικό επίπεδο « ». β ) Η εξαίρεση σχετικά µε τις διατάξεις αναγκαστικού δικαίου άρθρο ( 1. 2) Πολλά κράτη µέλη δεν µετέφεραν αυτό τον περιορισµό του πεδίου εφαρµογής ,. η έκφραση Κατά την έννοια της οδηγίας διατάξεις αναγκαστικού δικαίου « (A, DK, δίχως όµως αυτό να προκαλέσει προβλήµατα όσον αφορά την FIN, F, NL, S, EL, B), δεν εφαρµογή αντανακλά τη διάκριση που γίνεται συνήθως στο αστικό δίκαιο µεταξύ των διατάξεων αναγκαστικού και ενδοτικού δικαίου νοµοθετικές « , και κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου καλύπτει τους κανονισµούς που µε βάση » το νόµο εφαρµόζονται µεταξύ των συµβαλλόµενων µερών απουσία άλλης µεταξύ τους ρύθµισης οι διατάξεις που αντανακλούν νοµοθετικές ή ρυθµιστικές διατάξεις θεωρητικά δεν περιέχουν καταχρηστικές υπό τον όρο ρήτρες και µπορούν λοιπόν να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρµογής της οδηγίας , ότι τα κράτη µέλη µεριµνούν για τη µη συµπερίληψη καταχρηστικών ρητρών σε αυτές η αιτιολογική σκέψη Επίσης κατά την έννοια της οδηγίας , η οδηγία ορίζει ότι η έκφραση η αιτιολογική σκέψη Πράγµατι (14 (13 ). ». ). , στο πλαίσιο του άρθρου Εξάλλου οι δηµόσιες υπηρεσίες που περιλαµβάνονται στον ορισµό του επαγγελµατία δεν µπορούν να εξαιρεθούν από το πεδίο ) αποκλειστικά λόγω του ότι η εφαρµογής της οδηγίας βάσει των σχέση µεταξύ των παρεχόµενων υπηρεσιών και του πελάτη διέπεται από κανονισµούς και όχι η έννοια της σύµβασης από τη σύµβαση «. περιλαµβάνει επίσης τις συναλλαγές µε τις οποίες πραγµατοποιούνται προµήθειες ή παροχές υπηρεσιών στο ρυθµιστικό πλαίσιο παρ 1 άρθρο ( αναγκαστικών διατάξεων « Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι. 2, γ 2 » ». , Ωστόσο στα διάφορα κράτη µέλη διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν εµπόδια στον έλεγχο των συµβάσεων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και ότι τα εθνικά δικαστήρια διστάζουν όσον αφορά τον κατάλληλο έλεγχο των συµβατικών ρητρών που αφορούν την παροχή των υπηρεσιών αυτών. η µελέτη που πραγµατοποίησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά µε την εφαρµογή της Έτσι οδηγίας στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας επέτρεψε να λυθούν τεράστια προβλήµατα αλλά και έδειξε ότι προέρχονταν από τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των υπηρεσιών αυτών και των εθνικών νοµικών συστηµάτων και όχι από τη µεταφορά ή µη του άρθρου , της οδηγίας. 1. 2 Η εξαίρεση που σχετίζεται µε την τιµή και µε το αντικείµενο της σύµβασης γ ) άρθρο 4. 2) ( Και σε αυτή την περίπτωση µεγάλο µέρος των κρατών µελών δεν µετέφερε αυτόν τον Για µια ακόµη φορά αυτό περιορισµό του πεδίου εφαρµογής (DK, E, FIN, L, P, S, EL). δεν επέφερε προβλήµατα όσον αφορά την πρακτική εφαρµογή Τα δικαστήρια αυτών των. κρατών µελών δεν προέβησαν σε αναθεώρηση των τιµών ούτε σε τροποποίηση της έννοιας των συµβάσεων µαζικά ή αδιάκριτα όπως ήταν ο φόβος ορισµένων ειδηµόνων και ορισµένων στην πλειονότητα των περιπτώσεων ούτε η ίδια η τιµή επαγγελµατικών κύκλων , Πράγµατι ,. 16 ούτε οι ρήτρες που αναφέρονται µε που προκύπτει από τις συνθήκες του ανταγωνισµού , τρόπο σαφή και κατανοητό στον ορισµό του αντικειµένου της σύµβασης δεν είναι σε θέση να δηµιουργήσουν προβλήµατα που θα έπρεπε να λυθούν µε την εφαρµογή της νοµοθεσίας περί καταχρηστικών ρητρών Η εξαίρεσή τους από το πεδίο εφαρµογής της οδηγίας προκαλεί ωστόσο αµφιβολίες όσον αφορά την ερµηνεία που είναι επιζήµιες για την ορθή εφαρµογή του κειµένου. , Σε ό τι αφορά την τιµή οι ρήτρες που αφορούν την τιµή υπόκεινται πράγµατι στον έλεγχο , που προβλέπεται από την οδηγία εφόσον η εξαίρεση αφορά αποκλειστικά το ανάλογο µεταξύ Οι της τιµής και της αµοιβής αφενός και τις παρεχόµενες υπηρεσίες ή αγαθά αφετέρου. ρήτρες που ορίζουν τον τρόπο υπολογισµού ή τους όρους µετατροπής της τιµής υπόκεινται εξ ολοκλήρου στον έλεγχο της οδηγίας. τι αφορά το αντικείµενο της σύµβασης , η εξαίρεσή του από την οδηγία δεν συµβάλλει Σε ό , καθόλου στην αποκατάσταση ορισµένων περιπτώσεων στις οποίες το στοιχείο αυτό είναι εξαιρετικής σηµασίας πώς µπορεί να. της ασφάλειας είναι ρήτρα καθοριστεί εάν η εξαίρεση ενός ορισµένου κινδύνου κάλυψης ή σχετική µε το αντικείµενο της σύµβασης εάν πρόκειται για µια ρήτρα εξαίρεσης της ευθύνης που υπόκειται στην οδηγία Τυπικό είναι το παράδειγµα των ασφαλειών και κατά συνέπεια εξαιρούµενη του ελέγχου – – 23 : ; Ερώτηµα 1 : Πρέπει να προβλεφθεί η εξάλειψη των τριών περιορισµών που αναφέρονται στο επίπεδο του πεδίου εφαρµογής της οδηγίας ή µερικών µεταξύ αυτών των περιορισµών ποιες και ενδεχοµένως υπό ποιους όρους ποιοι λόγοι δικαιολογούν τη διατήρηση των ; περιορισµών αυτών Εάν ναι , Εάν όχι ; , ; Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΡΗΤΡΑΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ 2. Για την αξιολόγηση του καταχρηστικού χαρακτήρα µιας συµβατικής ρήτρας η οδηγία παρέχει δύο µέσα η οδηγία προβλέπει ένα Πράγµατι , γενικό κριτήριο το οποίο συµπληρώνεται από ένα ενδεικτικό κατάλογο ρητρών άρθρο που κανονικά θεωρούνται καταχρηστικές ένα βασικό και ένα συµπληρωµατικό παράρτηµα της οδηγίας 3. 124) ( ,. ( ). τι αφορά το γενικό κριτήριο µεταφέρθηκε µε διαφορετικούς τρόπους από τα κράτη µέλη Σε ό ,. Η Ορισµένα το µετέφεραν κατά λέξη ενώ άλλα παρέκκλιναν σε διαφορετικούς βαθµούς. πρακτική δείχνει ωστόσο ότι αυτό που µετράει τελικά είναι η πρακτική εφαρµογή του γενικού κριτηρίου και όχι η κυριολεκτική σύγκριση των νοµοθεσιών. Το δεύτερο µέσο αξιολόγησης του καταχρηστικού χαρακτήρα µιας συµβατικής ρήτρας συνίσταται σε έναν ενδεικτικό κατάλογο ο οποίος τοποθετείται στο παράρτηµα της οδηγίας. Η ενδεικτική φύση του καταλόγου συνεπάγεται ότι µια συµβατική ρήτρα που αντιστοιχεί σε ένα από τα παραδείγµατα του παραρτήµατος δεν είναι αυτοµάτως καταχρηστική Ωστόσο αποτελεί πολύτιµο εργαλείο τόσο για τους δικαστές όσο και για τις αρχές και για τους οικονοµικούς φορείς. 25. 23 24 25 ). παρά την απαίτηση καλής δηµιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σηµαντική ανισορροπία ανάµεσα στα δικαιώµατα και τις ∆εν έχει σηµασία αν χαρακτηρίζεται αρνητικά Η οδηγία προβλέπει στο άρθρο πίστης , υποχρεώσεις των µερών , Το αντίθετο ισχύει επίσης υπό την έννοια ότι µια συµβατική ρήτρα που φαίνεται να εγκρίνεται από το παράρτηµα δεν είναι αυτοµάτως εξαίρεση ) ( ότι µια ρήτρα είναι καταχρηστική τα απορρέοντα από τη σύµβαση εξαιρούµενος κίνδυνος ή θετικά όταν 3. 1 ». « ( , µη καταχρηστική « ». 17. ενδεικτικός » « Μολονότι ο κατάλογος είναι τα κράτη µέλη έχουν ωστόσο την υποχρέωση να περιλάβουν στην πράξη µεταφοράς ώστε να κοινοποιηθεί στους νοµικούς και στο κοινό γενικότερα Το περιεχόµενο του καταλόγου πρέπει στο εξής να συµπεριλαµβάνεται εξ ολοκλήρου στις εθνικές νοµοθεσίες προκύπτει από την υφιστάµενη νοµολογία. του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου ότι είναι σηµαντικό για την ικανοποίηση της απαίτησης της να υπάρχει για τους ιδιώτες µια σαφής και καθορισµένη νοµική ασφάλειας του δικαίου , κατάσταση η οποία να τους επιτρέπει να γνωρίζουν τα δικαιώµατά τους στο σύνολό τους 26. Αυτή καθαυτή η υποχρέωση της µεταφοράς του καταλόγου έθεσε δύο τύπους προβληµάτων Πράγµατι , ,. Καταρχήν διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν ορισµένες χώρες που αρνούνται να µεταφέρουν τον κατάλογο του παραρτήµατος της οδηγίας ως έχει Οι εθνικές αρχές αυτών των κρατών υποστηρίζουν αφενός ότι ένας τέτοιος ενδεικτικός κατάλογος καταχρηστικών ρητρών θα επέφερε κάποια σύγχυση µε κίνδυνο να µειωθεί το επίπεδο προστασίας του καταναλωτή και καθώς ορισµένες ρήτρες απαγορεύονται ήδη στο εθνικό δίκαιο των κρατών αυτών ( ) φοβούνται αφετέρου ότι ο δικαστής ενδέχεται να τείνει να περιορίσει την αξιολόγησή του µόνον στις ρήτρες που περιλαµβάνονται στον κατάλογο και αυτό εις βάρος του κριτηρίου της γενικής αξιολόγησης. 27. η νοµολογία έδειξε ότι ο τρόπος µε τον οποίο καταρτίζεται ο κατάλογος µειώνει περιέχει ρήτρες που συχνά ορίζονται µε σχετικά ασαφή µε συνέπεια µια και µόνη ρήτρα του καταλόγου να περιβάλλει έναν µεγάλο αριθµό του Για το λόγο αυτό σε ό , δείχνει ότι το ένα τρίτο των περιπτώσεων που ∆εύτερον , την ισχύ του στην πράξη τρόπο , διαφορετικών συµβατικών ρητρών. καταλόγου η βάση δεδοµένων , αφορούν το παράρτηµα αφορά αποκλειστικά το σηµείο αυτό τι αφορά το σηµείο β Πράγµατι , CLAB π. , χ ). ! , Πράγµατι στην αρχική πρόταση της Το ζήτηµα της φύσης του καταλόγου τέθηκε κατά τη διάρκεια προπαρασκευαστικών εργασιών της οδηγίας ο. χαρακτήρας του καταλόγου του παραρτήµατος δεν ήταν σαφώς καθορισµένος από την µε την ευκαιρία τροποποιήσεων που ψηφίστηκαν σε πρώτη Ωστόσο Ευρωπαϊκή Επιτροπή , ο κατάλογος του Νοεµβρίου ανάγνωση στις 1991, Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραρτήµατος να είναι περιοριστικός αλλά όχι εξαντλητικός. διευκρίνισε στην πρότασή της που τροποποιήθηκε στις τον δεσµευτικό χαρακτήρα του καταλόγου δεν ακολουθήθηκε όµως από το Συµβούλιο που στην κοινή του θέση της το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε θεώρησε ότι ο κατάλογος έπρεπε να είναι ενδεικτικός. ας Σεπτεµβρίου ης Ιουλίου Μαρτίου 199028, 199230 1992 22 20 24 5 29. Πρέπει να διαπιστωθεί ότι οι εθνικές νοµοθεσίες γενικά δεν ακολούθησαν την προσέγγιση που ακολουθήθηκε τελικά από την οδηγία και συχνά προχωρούν πέρα από αυτή Έτσι. παρουσιάζουν καταλόγους όπου οι ρήτρες θεωρούνται ορισµένες χώρες πάντα καταχρηστικές ενώ άλλες προβλέπουν µαύρους και γκρι επεδίωξε την καταλόγους κατάρτιση ενός µη δεσµευτικού καταλόγου όπως αυτού της οδηγίας ), και µόνον µια µειονότητα χωρών (A, E, B, LUX, G) µαύροι κατάλογοι (P, NL, D, I) (F, UK, IRL) (. Από την άποψη αυτή είναι σηµαντικό να σηµειωθεί η σηµασία που έχει ένας κατάλογος για την αξιολόγηση του καταχρηστικού χαρακτήρα από τις νοµολογίες. µαύρος « » Πράγµατι Επιτροπή κατά Ελλάδας Εκκρεµούν διαδικασίες λόγω παράβασης κατά , Rec. 1996, I-4459, att. 13. 26 27 28 29 30 ης Σεπτεµβρίου Απόφαση της Πρόκειται για τη Φινλανδία , αυτών των χωρών 19 1996, C-236/95, τη Σουηδία και τη ∆ανία. COM(90)322 Στην τροπολογία , JOCE C 243 της ης Σεπτεµβρίου 28 1990. τελικό 11. Μαρτίου JOCE C73, 24 1992. 18 Ερώτηµα 2 : δείχνει ότι από η βάση ρητρών 1689 , µη δεσµευτικούς Clab οι αφορούν δεσµευτικούς καταλόγους ή γκρι 1849 καταλόγους. ( ( περιπτώσεις που αναφέρθηκαν σε εθνικούς καταλόγους δεν αφορούν παρά ή µαύρους ενώ ) 160 τι αφορά το περιεχόµενο του καταλόγου , ) Σε ό πρέπει να συντάσσονται , τα παραδείγµατα µε περισσότερες λεπτοµέρειες και µάλιστα να ώστε να βελτιωθεί το πρακτικό αυξηθεί ο αριθµός των ρητρών , αποτέλεσµα του εν λόγω καταλόγου ; Πρέπει να τροποποιηθεί η φύση του καταλόγου ώστε να επιτευχθεί όχι µόνον µια εφαρµογή πιο πιστή στην οδηγία αλλά και για να συµβάλλουµε και στην εναρµόνιση των εθνικών νοµοθεσιών ; Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ∆ΙΑΦΑΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ∆ΙΚΑΙΩΜΑ ΓΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ 3. της οδηγίας οι συµβατικές ρήτρες που προτείνονται στους Σύµφωνα µε το άρθρο 5 Η αρχή της διαφάνειας στην καταναλωτές πρέπει πάντα να είναι σαφείς και κατανοητές. οποία βασίζεται το άρθρο παρουσιάζει διάφορες λειτουργίες ανάλογα µε την ενδεχόµενη σχέση που έχει µε άλλες διατάξεις της οδηγίας. Πράγµατι η αρχή της διαφάνειας µπορεί να παρουσιαστεί ως µέσο για τον έλεγχο της µόλις αυτή αναλυθεί βάσει της εισαγωγής συµβατικών όρων κατά τη σύναψη της σύµβασης αιτιολογικής σκέψης µόλις γίνει η ( ανάγνωση της σύµβασης βάσει του γενικού κριτηρίου που καθιερώθηκε στο άρθρο ή του περιεχοµένου των συµβατικών όρων 2031) 5 ( 3). Η αρχή της διαφάνειας πρέπει επίσης να εξασφαλίσει ότι ο καταναλωτής είναι όντως σε θέση να αποκτήσει πριν από τη σύναψη της σύµβασης τις αναγκαίες πληροφορίες έτσι ώστε να αποφασίσει έχοντας πλήρη επίγνωση των πραγµάτων. υπολογίζοντας τη σηµασία που έχει για τον καταναλωτή το δικαίωµα για συνέταξε διάταξη µε αυτό το περιεχόµενο στην Παρά το γεγονός ότι το Συµβούλιο διέγραψε ορισµένα στοιχεία της Η Επιτροπή πληροφορίες πριν από τη σύναψη σύµβασης τροποποιηµένη πρόταση της οδηγίας το αργότερα αυτό το δικαίωµα για πληροφόρηση από το κείµενο οδηγίας επιδέχονται ερµηνεία που ενδεχοµένως το αναγνωρίζει έµµεσα , 199232. 33, , 34. 31 32 33 34 « 20 καθορίζει ότι αυτούς πριν από τη σύναψη της σύµβασης ότι οι συµβάσεις πρέπει να συντάσσονται µε σαφή και Η αιτιολογική σκέψη κατανοητό τρόπο ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει πράγµατι την ευκαιρία να λάβει γνώση όλων των - ρητρών και ότι σε περίπτωση αµφιβολίας πρέπει να υπερισχύσει η πιο ευνοϊκή ερµηνεία για τον καταναλωτή - ». ανεξάρτητα από τον αθέµιτο ή όχι προέβλεπε ότι Η πρώην δεύτερη παράγραφος του άρθρου χαρακτήρα οι όροι που δεν ήταν το αντικείµενο ατοµικής διαπραγµάτευσης δεν θεωρούνται ότι έχουν , γίνει αποδεκτοί από τον καταναλωτή παρά µόνον όταν αυτός είχε πράγµατι την ευκαιρία να ενηµερωθεί γι Το Συµβούλιο µολονότι είχε ευνοϊκή στάση απέναντι στην αρχή της παραχώρησης αυτού του δικαιώµατος στον καταναλωτή θεώρησε ότι αυτή η αρχή δεν εµπίπτει στο νοµικό πλαίσιο της οδηγίας , αλλά στους εθνικούς κανόνες που συνδέονται µε τη διαµόρφωση των συµβάσεων. 93/13, Η αιτιολογική σκέψη ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει πράγµατι 5 20 την ευκαιρία να λάβει γνώση όλων των ρητρών Στο παράρτηµα προβλέπεται κάτω από το σηµείο θ ) ότι µια ρήτρα µπορεί να κηρυχθεί καταχρηστική εάν έχει για αντικείµενο να συνάγουν αµετάκλητα την εκ µέρους του καταναλωτή αποδοχή ρητρών τις οποίες δεν είχε καµία πραγµατική δυνατότητα να γνωρίζει πριν συνάψει τη σύµβαση που αφορά το άρθρο προβλέπει 24. 03. 92). C 73 της ΕΕ » ( ». 5 « « « ’ ». 19 Ωστόσο η πραγµατικότητα φαίνεται εντελώς διαφορετική εφόσον ο καταναλωτής σπάνια έχει τη δυνατότητα να λάβει από αυτόν τους συµβατικούς όρους που στη συνέχεια θα διέπουν τη σύµβασή του. ακόµα και όταν το ζητά ρητά από τον επαγγελµατία , , Η Επιτροπή διαισθάνθηκε αυτή τη συγκεκριµένη δυσκολία στη διάρκεια των µελετών που ανέθεσε προκειµένου να διαπιστώσει την ύπαρξη καταχρηστικών όρων σε ορισµένους κλάδους της οικονοµίας 35. Συνεπώς η παρούσα κατάσταση δείχνει την πλήρη απουσία την ποιότητα των συµβατικών όρων. ανταγωνισµού όσον αφορά » « Εξάλλου η καταπάτηση της αρχής της διαφάνειας δεν επιφέρει κυρώσεις µε την έννοια του όρου εφόσον οι συµβατικές ρήτρες που δεν τηρούν τα κριτήρια της σαφήνειας και του , κατανοητού ούτε διαγράφονται από τη σύµβαση ούτε θεωρούνται ως καταχρηστικές 36. Πράγµατι το άρθρο 5 ευνοϊκή ερµηνεία για τον καταναλωτή , παρά την ανωµαλία που τον χαρακτηρίζει προβλέπει ότι σε τέτοια περίπτωση πρέπει να υπερισχύσει µόνον η πιο επιτρέποντας έτσι στο συµβατικό όρο να παραµείνει. Ερώτηµα Ερώτηµα 3 : 4 : Ερώτηµα 5 : Πρέπει να καθοριστεί µε µεγαλύτερη ακρίβεια η έννοια και η λειτουργία της αρχής της διαφάνειας µέσα στην οδηγία ; Πρέπει να παρασχεθεί ρητά στον καταναλωτή το δικαίωµα να λαβαίνει γνώση µε ουσιαστικό τρόπο των συµβατικών ρητρών πριν από τη Πρέπει το δικαίωµα αυτό να επεκταθεί σε σύναψη της σύµβασης ακόµα και σε ανταγωνιστές κάθε ενδιαφερόµενο , , προκειµένου να αυξηθεί η διαφάνεια της αγοράς και κατ επέκταση ο ανταγωνισµός 37 ; όπως σε ερευνητές , ’ ; Σε περίπτωση παραβίασης της αρχής της διαφάνειας πρέπει το επίπεδο , προστασίας του καταναλωτή να ενισχυθεί προβλέποντας είτε την επέκταση του πεδίου εφαρµογής του άρθρου δυνατότητα αγωγής 7 ( άσχετα µε τον καταχρηστικό χαρακτήρα κατά των ασαφών ρητρών όπως η αδυναµία επίκλησης εις βάρος τους ( του καταναλωτή των συµβατικών ρητρών που είναι ασαφείς για αυτόν , είτε µια ειδική κύρωση 38) , 35 36 37 38 20 1989, CLAB ής Σεπτεµβρίου Η βάση δεδοµένων Η ρήτρα προέβλεπε , που εξέδωσε το πολυµελές πρωτοδικείο του παρέχει παραδείγµατα για αυτό το θέµα , η απόκτηση των συµβατικών όρων αποδείχθηκε ιδιαίτερα δυσχερής στις µελέτες που τις τουριστικές συµβάσεις και τις χρηµατοοικονοµικές Για παράδειγµα , αφορούσαν τις ασφαλιστικές συµβάσεις , υπηρεσίες. Ωστόσο η νοµολογία ήδη θεωρεί ότι η ασάφεια µιας συµβατικής ρήτρας µπορεί να χαρακτηριστεί ως παράνοµη όπως εκείνο της. δικαστικής απόφασης της Créteil Γαλλία ενώπιον του οποίου σύλλογοι καταναλωτών ζητούσαν την κατάργηση ρήτρας σχετικά µε µια ) ( σύµβαση δανείου ότι ο αποδέκτης του δανείου είχε την χωρίς άλλες ενδείξεις ,. υποχρέωση να ολοκληρώσει το φάκελό του µέσα στην προκαθορισµένη προθεσµία προκειµένου να έχει θετική έκβαση η αίτηση δανειοδότησης Το δικαστήριο έκρινε τη ρήτρα παράνοµη λόγω της. έλλειψης σαφήνειας ∆ιάφορες πληροφόρηση 85/577. εµπορικού καταστήµατος οργανωµένες διακοπές και περιηγήσεις της οδηγίας δικαιώµατος χρήσης ακινήτων υπό καθεστώς χρονοµεριστικής µίσθωσης για τις εξ αποστάσεως συµβάσεις άρθρο ( Αυτή η δυνατότητα ενδεχοµένως θα προκύψει ήδη από την οδηγία παραλείψεως η οποία πρέπει να µεταφερθεί έως την , τοµεακές οδηγίες καθιέρωσαν ρητά ένα τέτοιο δικαίωµα για την προσυµβατική για τη σύναψη συµβάσεων εκτός για τα οργανωµένα ταξίδια και τις για την απόκτηση της οδηγίας η περίπτωση της οδηγίας της οδηγίας άρθρο (Clab FR 000012). χ Αυτή είναι π. άρθρο 97/7 ΕΚ περί των αγωγών 94/47 άρθρο ( 90/314 4), η Ιανουαρίου 98/27/ ( κ. 2001. τ. 4), 3), 4), 1 λ (. 20 εφόσον δεν έχει τη δυνατότητα να τις γνωρίσει πριν από τη σύναψη της σύµβασης ); ΟΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ 4. της οδηγίας προβλέπει ότι οι καταχρηστικές ρήτρες που περιλαµβάνονται σε Το άρθρο 6. 1 ατοµική σύµβαση δεν δεσµεύουν τον καταναλωτή σε όρους που καθορίζονται από το Ο επιδιωκόµενος στόχος πρέπει λοιπόν να επιτευχθεί ανάλογα µε τα εκάστοτε εθνικό δίκαιο διάφορα νοµικά συστήµατα στα οποία τα κράτη µέλη έχουν την ελευθερία να υποβάλουν τις , καταχρηστικές ρήτρες. , , Λόγω της ποικιλίας των υπαρχουσών νοµικών παραδόσεων , µε διαφορετικό τρόπο ακυρότητα ρητρών αυτή η διάταξη ενσωµατώθηκε στην στο ανίσχυρο ή το ανεφάρµοστο τέτοιων καταχρηστικών οι αστικές κυρώσεις κυµαίνονται από την ανυπαρξία ( στην ακυρωσία ). και προκειµένου να διατηρηθεί η εµβέλεια και να διασωθεί η χρήσιµη επίδραση της Ωστόσο οδηγίας τα νοµικά συστήµατα πρέπει να τηρήσουν σειρά αρχών προκειµένου να Από αυτή εξασφαλίσουν ότι µια καταχρηστική ρήτρα όντως δεν δεσµεύει τον καταναλωτή η οποία δεν θα επιδέχεται την άποψη ο καταναλωτής πρέπει όχι µόνον να έχει τη δυνατότητα , να αναφέρει τον καταχρηστικό χαρακτήρα των συµβατικών ρητρών στη διάρκεια άρνηση δικαστικής διαδικασίας αλλά και να µπορεί να αρνηθεί να εκτελέσει τις υποχρεώσεις του που προκύπτουν από τις καταχρηστικές ρήτρες χωρίς να απαιτείται προηγούµενη δικαστική απόφαση , , , ,. , 39. Εξάλλου η δικαστική απόφαση που θεωρεί µια ρήτρα ως καταχρηστική πρέπει να ισχύσει Τέλος ο δικαστής πρέπει να είναι σε θέση να από τη σύναψη της σύµβασης στο βαθµό διαγνώσει αυτεπάγγελτα τον καταχρηστικό χαρακτήρα µιας συµβατικής ρήτρας Είναι αρκετά δύσκολο να εκτιµηθεί ο που αυτό είναι απαραίτητο για την απόφασή του. βαθµός στον οποίο τα διάφορα εθνικά συστήµατα καταλήγουν σε τέτοια αποτελέσµατα όµως , υπάρχει η υποψία ότι τα πράγµατα δεν έχουν πάντα έτσι (ex tunc). µαύρο κατάλογο ". Το βελγικό σύστηµα αποτελεί καλό παράδειγµα Αυτό το κράτος µέλος είχε νόµο. προγενέστερο της οδηγίας που προέβλεπε το γενικό ορισµό των καταχρηστικών ρητρών και Βάσει αυτού θεωρούσε ρητρών που θεωρούνται ως καταχρηστικές ένα τις ρήτρες που περιλαµβάνονταν στον κατάλογο αυτόµατα ως άκυρες και απαγορευµένες , ενώ οι ρήτρες που ενέπιπταν στο γενικό ορισµό δεν ήταν αυτόµατα άκυρες Σε αυτό το. σύστηµα φαίνεται πως ο δικαστής είχε τη δυνατότητα και όχι την υποχρέωση να τις µε συνέπεια το γεγονός ότι µια καταχρηστική ρήτρα µπορούσε ακόµα να ακυρώσει δεσµεύσει τον καταναλωτή Αυτή η κατάσταση που αντιτίθεται στο πνεύµα της οδηγίας. διευθετήθηκε µε νοµοθετική τροποποίηση " , ,. Ωστόσο παραµένουν και άλλα προβλήµατα όσον αφορά το θέµα αυτό. καθόλου σαφές ότι οι εθνικές δικαστικές αρχές έχουν το καθήκον αρµοδιότητα , ρητρών. Έτσι δεν είναι ακόµα περισσότερο την , τον καταχρηστικό χαρακτήρα των συµβατικών καθήκον για την αυτεπάγγελτη Είναι αυτονόητο ότι πρόκειται για την αρµοδιότητα να εκτιµήσουν ex officio / 39 µπορεί να Είναι αυτονόητο ότι εάν η επιχείρηση αµφισβητήσει την τοποθέτηση του καταναλωτή , προσφύγει στα δικαστήρια εναντίον του και να δικαιωθεί µε όλες τις συνέπειες που αυτό συνεπάγεται , για τον καταναλωτή στην περίπτωση που ο δικαστής συµπεράνει ότι η συµβατική ρήτρα δεν ήταν καταχρηστική. 21 εκτίµηση του ενδεχόµενου καταχρηστικού χαρακτήρα των συµβατικών ρητρών που είναι σχετικές µε την επίλυση της διαφοράς και όχι όλων των άλλων ρητρών της σύµβασης Η. εµπειρία στα κράτη µέλη δείχνει αφενός ότι οι εθνικές δικαστικές αρχές συχνά είναι επιφυλακτικές στο να επιληφθούν αυτεπάγγελτα και αφετέρου ότι όταν επιλαµβάνονται τέτοιων περιπτώσεων Για , ύστερα από προσφυγή ακύρωσε παράδειγµα το γαλλικό Ανώτατο Ακυρωτικό ∆ικαστήριο , , λόγω διαδικαστικής πληµµέλειας απόφαση δικαστηρίου που εκτίµησε αυτεπάγγελτα τον καταχρηστικό χαρακτήρα µιας συµβατικής ρήτρας υπάρχει η πιθανότητα η διαδικασία αυτή να κατακυρωθεί. , (Cass. civ. 16/02/94 - INC n° 3326 - Clab fr000524). Όµως προκειµένου να δοθεί πλήρης ισχύ στην οδηγία παράγραφος , ( που προβλέπει ότι οι καταχρηστικές συµβατικές ρήτρες δεν πρέπει να δεσµεύουν τους 1, καταναλωτές πρέπει να αναγνωριστεί στις εθνικές δικαστικές αρχές η δυνατότητα αυτή για Εξάλλου οι αστικές κυρώσεις που προβλέπονται από τα κράτη µέλη δεν εκτίµηση φαίνονται επαρκείς για την προστασία του καταναλωτή και για τον αποτελεσµατικό εξαναγκασµό των επαγγελµατιών να µην χρησιµοποιούν καταχρηστικές ρήτρες και κυρίως στο άρθρο ex officio40. 6, ), 41. ο οποίος είναι εξάλλου µικρός ) ( που διατρέχει ο επαγγελµατίας Πράγµατι ο µόνος κίνδυνος όταν ένας ενηµερωµένος καταναλωτής αµφισβητεί µια ρήτρα ενώπιον της δικαιοσύνης είναι η ακύρωση της ισχύος της εν λόγω ρήτρας Εξάλλου όταν ο επαγγελµατίας αποτελεί. ο µόνος κίνδυνος που διατρέχει είναι να υποχρεωθεί να αντικείµενο αγωγής παραλείψεως , αντικαταστήσει τη ρήτρα που έχει κατηγορηθεί από άλλη Και στις δύο περιπτώσεις ο. επαγγελµατίας θα βρεθεί τελικά σε µια κατάσταση παρόµοια µε εκείνη που θα είχε υπάρξει Ωστόσο µπορεί να αποκοµίσει εάν δεν είχε ποτέ χρησιµοποιήσει την καταχρηστική ρήτρα οφέλη από τη χρήση αυτής της ρήτρας όσον αφορά όλους τους καταναλωτές που δεν είχαν την πληροφόρηση ή τα µέσα που θα τους επέτρεπαν να αντιδράσουν Και στην περίπτωση. αγωγής η κύρωση δεν είναι αρκετά αποτρεπτική για τον επαγγελµατία εφόσον δεν πλήττει , την προηγούµενη χρήση της καταχρηστικής ρήτρας αλλά περιορίζεται στην απαγόρευσή της στο µέλλον. Ερώτηµα 6 : πραγµατική Πρέπει οι υπάρχουσες αστικές κυρώσεις να ενισχυθούν ώστε να του επιτευχθεί καταναλωτή από τις καταχρηστικές ρήτρες που εισάγονται στις συµβάσεις ; αποτελεσµατική προστασία και 40 41 έως Τα συµπεράσµατα του Γενικού Εισαγγελέα της ης ∆εκεµβρίου κοινές υποθέσεις 1 16 και 1999 ( της οδηγίας 6, επιτακτικών " " Salvat Editores, S. A. υποστηρίζουν απόλυτα αυτή την τοποθέτηση. παράγραφος κανόνων δηµόσιας και οικονοµικής φύσης , C-240/98 κατά των Rocío Murciano Quintero C-244/98 – Océano Grupo Editorial, S. A. η κύρωση που Κατά τον Γενικό Εισαγγελέα και λοιπών , ) προβλέπεται από το άρθρο προσδίδει στις διατάξεις της οδηγίας το " χαρακτήρα των ο οποίος δεν µπορεί παρά να αντικατοπτρίζεται στις αρµοδιότητες που παραχωρούνται στον εθνικό δικαστή Εξάλλου ο Γενικός Εισαγγελέας υπογραµµίζει ότι υπάρχει δηµόσιο συµφέρον ώστε οι ρήτρες που είναι επιζήµιες για τους " καταναλωτές να µην έχουν συνέπειες η αυτεπάγγελτη επέµβαση του δικαστή και διευκρινίζει ότι " " αποτελεί όχι µόνον µέσο εξαιρετικής αποτελεσµατικότητας για κατασταλτικούς σκοπούς αλλά επίσης , φαίνεται ότι έχει αποτελεσµατική αποτρεπτική επίδραση κατά της εισαγωγής ρητρών στις συµβάσεις που συνάπτονται µε τους καταναλωτές στο Συµβούλιο Σε αυτό το θέµα , και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά µε το ρόλο των κυρώσεων για τη θέση σε εφαρµογή της κοινοτικής νοµοθεσίας στον τοµέα της Εσωτερικής Αγοράς ότι είναι σηµαντικό να εξασφαλισθεί και να βελτιωθεί η διαφάνεια των εθνικών συστηµάτων κυρώσεων έτσι ώστε να µπορεί να επιβεβαιωθεί ο πραγµατικός αναλογικός και αποτρεπτικός χαρακτήρας αυτών των , συστηµάτων για την ενιαία και Το Συµβούλιο , αποτελεσµατική εφαρµογή του κοινοτικού δικαίου και για τις κυρώσεις κατά των παραβάσεων των διατάξεών του περί εσωτερικής αγοράς της , η Επιτροπή είχε υποδείξει στην ανακοίνωσή της στις µε το ψήφισµά του της , COM (95) 162 τελικό ) 22. 07. 1995). ης Ιουνίου 1995 ( Μαΐου C 188 1995 ΕΕ 03 29 ". ". (. 22 Ερώτηµα Ερώτηµα 7 : 8 : Πρέπει να καθοριστεί ρητά η αρµοδιότητα καθήκον που βαρύνει τις εθνικές δικαστικές αρχές σχετικά µε την αυτεπάγγελτη εκτίµηση του καταχρηστικού χαρακτήρα των συµβατικών ρητρών οι οποίες µπορεί να ενδιαφέρουν την επίλυση διαφοράς ; / να προβλεφθούν άλλες κυρώσεις Πρέπει ( αποζηµιώσεις και τόκοι ) πραγµατικά από τη χρήση καταχρηστικών ρητρών ποινικής φύσης ή προκειµένου ο επαγγελµατίας να αποτραπεί ; ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΩΝ ΡΗΤΡΩΝ 5. η οδηγία επιβάλλει στα κράτη µέλη την ύπαρξη κατάλληλου και Στο άρθρο αποτελεσµατικού συστήµατος για την παράλειψη των καταχρηστικών ρητρών ότι η οδηγία παρέχει το δικαίωµα επιλογής µεταξύ δικαστικής και διοικητικής διαδικασίας για αυτό το σκοπό , όλες οι εθνικές νοµοθεσίες επέλεξαν τη δικαστική επιλογή. Παρ 7 ’. Πράγµατι µε δεδοµένη τη σηµερινή κατάσταση του θετικού δικαίου των κρατών µελών , µόνον τα δικαστικά όργανα είναι αρµόδια για την κατάργηση των καταχρηστικών συµβατικών ρητρών. Υπάρχουν σηµαντικές διαφορές στα διάφορα εθνικά δικαστικά συστήµατα όσον αφορά την αρµοδιότητα. Όσον αφορά την αρµοδιότητα στα περισσότερα κράτη µέλη ( Ηνωµένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία και το ) rationae materiae, είτε σε ειδικές δικαστικές αρχές αυτή ανήκει είτε στα τακτικά δικαστήρια στο όπως το ( στις σκανδιναβικές χώρες "High Court" ). "Market Court" Όσον αφορά την αρµοδιότητα τόπου κατοικίας του εναγοµένου ) δικαστήριο που θα έχει αρµοδιότητα για όλη την εθνική επικράτεια του αυτή παραχωρείται είτε στα δικαστήρια του είτε σε ένα και µόνον όπως στην περίπτωση στα περισσότερα κράτη µέλη στις σκανδιναβικές χώρες rationae loci, ( ( "Market Court" ). υπάρχουν αξιοσηµείωτες διαφορές και όσον αφορά την ισχύ του δεδικασµένου των Τέλος , αποφάσεων που εξέδωσαν αυτά τα δικαστικά όργανα Ενώ στην πλειονότητα των εθνικών. δικαστικών συστηµάτων υπάρχει η δυνατότητα προσφυγής σε δευτεροβάθµια δικαστική αρχή σε άλλα εθνικά δίκαια οι αποφάσεις που λαµβάνονται για τις αποφάσεις που ελήφθησαν , θεωρούνται ως τελεσίδικες στις σκανδιναβικές χώρες όπως στην περίπτωση του ( "Market Court" ). « διοικητική συνιστώσα µη αµελητέα πολλά Είναι ενδιαφέρον να υπογραµµιστεί ότι παρά την υπεροχή του δικαστικού χαρακτήρα , συστήµατα δείχνουν µια σε ορισµένα κράτη µέλη όχι µόνον οι οργανώσεις των καταναλωτών µπορούν να ζητήσουν την αλλά η πρωτοβουλία παράλειψη των καταχρηστικών ρητρών ενώπιον του δικαστηρίου µπορεί επίσης να προέρχεται από πρόσωπο επιφορτισµένο µε αποστολή δηµόσιου ενδιαφέροντος. ∆ιευθυντή του γραφείου για το δίκαιο εµπόριο ( ) στην Ιρλανδία Υποθέσεων των Καταναλωτών , "Director of the Office of Fair Trading" του ∆ιευθυντή των στο Ηνωµένο Βασίλειο , του ∆ιαµεσολαβητή των καταναλωτών στις Από αυτή την άποψη , Αυτή είναι ιδίως η περίπτωση του » 42 ,. 42 για τη µεταφορά επιφυλάσσεται του δικαιώµατος να εισάγει Στην Ιρλανδία ο νόµος ακυρωτικές πράξεις µόνον στον διευθυντή των υποθέσεων των καταναλωτών αυτή τη στιγµή εκδικάζεται διαδικασία παράβασης κατά της ∆ηµοκρατίας της Ιρλανδίας για τη µη σωστή µεταφορά του άρθρου παράγραφος της οδηγίας 27/1995 ( 7 2 ). 23 της χώρες και στη Γερµανία των σκανδιναβικές καταναλωτών είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες επειδή αυτά τα δύο κράτη µέλη αναγνωρίζουν και στο υπουργείο ∆ικαιοσύνης το δικαίωµα για προσφυγή στα δικαστήρια πράγµα το οποίο του επιτρέπει να , εξασφαλίσει την απόλυτη κάλυψη της εθνικής επικράτειας λόγω της παρουσίας του σε κάθε , δικαστήριο Οι περιπτώσεις της Πορτογαλίας και της Ισπανίας "Verbraucherschutzverein" Ένωσης προστασίας )43 44 (. Εξάλλου άλλα κράτη µέλη δηµιούργησαν ένα συλλογικό όργανο , του οποίου η κύρια αποστολή είναι να συστήνει την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών. Πράγµατι στην πράξη τα δικαστήρια αναφέρονται συχνά σε αυτές τις συστάσεις στα κίνητρα των αποφάσεών τους η Γαλλία και το Βέλγιο ( ) 45. παρουσιάστηκαν ορισµένα προβλήµατα Όσον αφορά το δικαστικό σύστηµα Η µεγάλη , διάρκεια της διαδικασίας προϋποθέτει ότι η καταχρηστική ρήτρα που έχει κατηγορηθεί , συνεχίζει να ισχύει έως τη στιγµή της απόφασης πράγµα που µπορεί να σηµαίνει µερικά , χρόνια µετά από την έναρξη της δίκης Προκειµένου να λυθεί το πρόβληµα της αργοπορίας. της δικαστικής διαδικασίας στα κράτη µέλη είναι ευκταία η καθιέρωση διαδικασιών που , επιτρέπουν τη γρήγορη κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών. 46. Εξάλλου η ανάγκη για επείγουσα διαδικασία µε ειδικά κριτήρια αναγνωρίστηκε από την Πράγµατι στην Ιταλία ο νόµος προβλέπει δύο διαδικασίες για τις αγωγές ιταλική νοµολογία Στην συγκεκριµένη περίπτωση το κατάργησης κανονική µία όταν πρόκειται για δικαστήριο έκρινε ότι τα κριτήρια για την έναρξη επείγουσας διαδικασίας , αγωγή που αποβλέπει στην κατάργηση καταχρηστικής ρήτρας πρέπει να αξιολογηθούν λαµβάνοντας υπόψη τις ειδικές και όχι τις γενικές συνθήκες του και µία επείγουσα 47. « ». , , « periculum in mora ». Άλλο ένα πρόβληµα εξίσου σηµαντικό αφορά τις συνέπειες που έχει η σχετική ισχύς του δεδικασµένου όχι µόνον για τα µέρη αλλά επίσης σε σχέση µε την εν λόγω ρήτρα ,. Αφενός µια δικαστική απόφαση που κηρύσσει καταχρηστική µια ρήτρα δεν είναι δεσµευτική παρά µόνον για τον επαγγελµατία που συµµετέχει στη διαδικασία ως αντίδικος και συνεπώς ο 43 44 45 46 47 ( 13 Μολονότι δεν πρόκειται επίσηµα για διοικητικό όργανο αλλά για οργανισµό ιδιωτικού δικαίου , η τροφοδοτείται κατά µεγάλο µέρος από δηµόσια κονδύλια για την ης Απριλίου ης Οκτωβρίου για τη µεταφορά της νοµοθετικό διάταγµα που δηµοσιεύθηκε το η πορτογαλική νοµοθεσία Verbraucherschutzverein πραγµατοποίηση αποστολών γενικού ενδιαφέροντος. Πριν ακόµα από την έκδοση της οδηγίας , σε ορισµένες συνδικαλιστικές οργανώσεις , της 446/85 αναγνώριζε ήδη το δικαίωµα για προσφυγή ενώπιον των τακτικών δικαστηρίων επαγγελµατικούς Εξάλλου ο αναγνωρίζει το ίδιο δικαίωµα στο 25 1985) σε ορισµένες ενώσεις καταναλωτών , συλλόγους ή συλλόγους οικονοµικού ενδιαφέροντος και στο υπουργείο ∆ικαιοσύνης. ισπανικός νόµος 1998, 7/1998 υπουργείο ∆ικαιοσύνης. των φακέλων για την κατάργηση των Η συνθετική παρουσίαση , καταχρηστικών ρητρών µε τις οποίες ασχολήθηκε από το γαλλική 1984 οργάνωση καταναλωτών παρέχει παραδείγµατα αποφάσεων όπου αναφέρονται οι συστάσεις της , Επιτροπής όσον αφορά τις καταχρηστικές ρήτρες Τέτοιες περιπτώσεις είναι τα συµβόλαια αγοράς. αυτοκινήτων τα συµβόλαια εποχιακής ενοικίασης τα συµβόλαια τηλεπαρακολούθησης (Clab FR 000579), συνδροµητική τηλεόραση τ κ. Αυτό το σύστηµα προβλέπεται από την οδηγία 84/450 και από την οδηγία 1998 98/27 προστασίας των συµφερόντων των καταναλωτών , µελών για πρόβλεψη επειγουσών διαδικασιών. Οκτωβρίου σχετικά µε την παραπλανητική διαφήµιση καθώς περί των αγωγών παραλείψεως στον τοµέα της η οποία καθιερώνει την υποχρέωση των κρατών Αυτή η οδηγία πρέπει να µεταφερθεί το αργότερο την (Clab FR 000450), τα συµβόλαια συνδροµής στην καλωδιακή ή τη τα συµβόλαια συνδροµής σε αυτοκινητιστικές λέσχες (Clab FR000653), Μαΐου τα συµβόλαια ταξιδιών "UFC- Que Choisir", (Clab FR 000412), (Clab FR 000411), (Clab FR 000414), η Ιανουαρίου 1999, 2001. της 19 η λ 1 Ordinanza du Tribunal de Palermo 17-22 1997. 24 αντίκτυπος της απόφασης δεν φθάνει άλλους επαγγελµατίες που χρησιµοποιούν όµοιες ρήτρες 48. Όταν µία επιχείρηση , Αυτές οι αποφάσεις είναι λοιπόν σε µεγάλο βαθµό αναποτελεσµατικές ως µέσο εξυγίανσης της αγοράς µεταξύ άλλων εκατό επιχειρήσεων που χρησιµοποιούν. ανάλογες ρήτρες αποτελεί αντικείµενο δικαστικής απόφασης η οποία διατάζει την , κατάργηση συµβατικής ρήτρας 99 επιχειρήσεις οι οποίες θα έπρεπε να παραπεµφθούν και αυτές στη δικαιοσύνη προκειµένου να απαγορευθεί στις συµβάσεις τους η χρήση των ρητρών που έχουν τις ίδιες συνέπειες µε Εξάλλου η κατάσταση που προκύπτει από την εκείνη που ήδη κηρύχθηκε ως καταχρηστική ! πρώτη απόφαση οδηγεί σε άνισο ανταγωνισµό µεταξύ της επιχείρησης που αναγκάστηκε να καταργήσει τη χρήση της ρήτρας και των επιχειρήσεων που µπορούν να συνεχίσουν τη χρήση της ατιµώρητες. το γεγονός αυτό δεν έχει κανέναν αντίκτυπο στις άλλες , , Για να αποφευχθεί µία παρόµοια κατάσταση µπορούµε να προτείνουµε την καθιέρωση ειδικής διαδικασίας που θα επέτρεπε να ζητηθεί νέα δικαστική απόφαση προκειµένου η ισχύς της πρώτης απόφασης να επεκταθεί και στους άλλους επαγγελµατίες του ίδιου οικονοµικού κλάδου Σε αυτή την περίπτωση είναι αυτονόητο ότι πρέπει να ελέγχεται ο σεβασµός του. δικαιώµατος για άµυνα αυτών των άλλων επαγγελµατιών στο πλαίσιο αυτής της ειδικής διαδικασίας. Αφετέρου µία δικαστική απόφαση που κηρύσσει καταχρηστική µία ρήτρα και διατάσσει την , κατάργησή της δεν ισχύει παρά µόνον όσον αφορά τη διατύπωση της εν λόγω ρήτρας και όχι τα αποτελέσµατά της. Πράγµατι υπάρχει αντίφαση µεταξύ του στόχου της νοµοθεσίας περί των καταχρηστικών ρητρών και του αποτελέσµατος που έχει η εφαρµογής της νοµοθεσίας αυτής Γνωρίζουµε ότι η κήρυξη µιας ρήτρας ως καταχρηστικής βασίζεται στην ανισορροπία που προκαλεί µεταξύ µια ρήτρα θεωρείται ως καταχρηστική λόγω των του επαγγελµατία και του καταναλωτή Αντίθετα η ισχύς του δεδικασµένου µιας απόφασης που διατάσσει την αποτελεσµάτων της έτσι όπως έχει διατυπωθεί κατάργηση συµβατικής ρήτρας περιορίζεται στην ίδια τη ρήτρα. οι οποίες αποτελούν το κίνητρο για την απόφαση του δικαστή Οι συνέπειες της ρήτρας , , Αυτό επιτρέπει στον επαγγελµατία αφήνονται εκτός του πεδίου ισχύος του δεδικασµένου. να στον οποίο απαγορεύθηκε η χρήση της ρήτρας που κηρύχθηκε ως καταχρηστική αντισταθµίσει την εµβέλεια της απόφασης αντικαθιστώντας την εν λόγω ρήτρα µε άλλη της οποίας το αποτέλεσµα και ή το αντικείµενο είναι επίσης καταχρηστικό ). , , ( ,. /. Έτσι οι ρυθµίσεις για την προστασία των καταναλωτών δεν επιτυγχάνουν το σκοπό που επιδιώκουν εφόσον πρέπει να γίνει δεύτερη προσφυγή στη δικαιοσύνη προκειµένου να ζητηθεί η ακύρωση της νέας ρήτρας που εισήγαγε ο επαγγελµατίας Φαίνεται πιο χρήσιµο η. ισχύς µιας απόφασης να µην περιορίζεται στη διατύπωση των ρητρών αλλά να µπορεί να επεκταθεί περισσότερο ώστε να αποφεύγονται νέες δίκες. , Προκειµένου να περιοριστούν οι δυσχέρειες που δηµιουργεί η αρχή της σχετικής ισχύος του δεδικασµένου δηµιούργησε πρόσφατα µητρώο όπου περιλαµβάνονται οι συµβατικές προϋποθέσεις που έχουν κηρυχθεί καταχρηστικές από τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις. Αυτές οι αποφάσεις ισχύουν όχι µόνον αλλά επίσης και inter partes erga omnes η Ισπανία 49 , 48 49 Θα ήταν ενδιαφέρον να επαληθευτεί εάν όντως η Βραζιλία διαθέτει σύστηµα που επιλύει αυτό το πρόβληµα οι αγωγές παραλείψεως της καταχρηστικής ρήτρας : µπορούν να έχουν ισχύ Νόµος κάτω από ορισµένες συνθήκες , erga omnes. της ης Απριλίου 7/1998 για τη µεταφορά , 13 1998. 25 και στο βαθµό που οποιοσδήποτε µπορεί να επικαλεστεί τον καταχρηστικό χαρακτήρα των εν λόγω ρητρών αναφέροντάς τις ενώπιον άλλων ισπανικών δικαστηρίων και οργάνων ultra partes 50. , Τελικά µε τις έννοιες επαρκή και κατάλληλα µέσα η οδηγία επιβάλλει στα κράτη µέλη να εξουσιοδοτούν πραγµατικά τα δικαστήρια ή τα όργανα που είναι επιφορτισµένα µε τον ώστε να µπορούν να υποχρεώνουν τους επαγγελµατίες να καταργούν τις έλεγχο καταχρηστικές ρήτρες από τις συµβάσεις τους Τα κράτη µέλη προέβλεψαν αποτρεπτικούς. µηχανισµούς κατά της άρνησης των επαγγελµατιών να σταµατήσουν τη χρήση των Κανονικά αυτός ο µηχανισµός είναι ο εξαναγκασµός όσον αφορά καταχρηστικών ρητρών. την επανάληψη µιας συγκεκριµένης παράβασης Ωστόσο όσον αφορά τον εξαναγκασµό , τίθενται διάφορα προβλήµατα στην περίπτωση που ο επαγγελµατίας δεν συµµορφωθεί µε την απόφαση ο αιτών πρέπει όχι µόνον να µπορεί να αποδείξει την επαναλαµβανόµενη παράβαση του επαγγελµατία αλλά και να απευθυνθεί εκ νέου στα δικαστικά όργανα. Πράγµατι προκειµένου να δικαιωθεί , 51. Ερώτηµα Ερώτηµα 9 : 10 : Ερώτηµα 11 : Ερώτηµα 12 : Πρέπει να καθιερωθεί ειδική ταχύτερη διαδικασία η οποία να επιτρέπει τη γρήγορη κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών ; Πρέπει να προβλεφθεί µικτό σύστηµα µέσω του οποίου ένα διοικητικό όργανο θα έχει ως αντικείµενο την ανάλυση και την απαγόρευση της χρήσης ορισµένων ρητρών στις συµβάσεις αφήνοντας έτσι στον , επαγγελµατία τη δυνατότητα για προσφυγή στα δικαστήρια όταν δεν δέχεται τη διοικητική απόφαση ; Πρέπει να διευρυνθεί η ισχύς του δεδικασµένου πέρα από τη διατύπωση της ρήτρας έτσι ώστε να καλύπτει τα αποτελέσµατά της εµποδίζοντας έτσι τον επαγγελµατία να αντικαταστήσει τις ρήτρες προς κατάργηση µε άλλες ρήτρες που καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσµα , ; καταχρηστικής Πρέπει να προβλεφθεί ειδική διαδικασία ώστε οι αποφάσεις για την µια ρήτρας κατάργηση συγκεκριµένη επιχείρηση να µπορούν να εφαρµοστούν σε άλλες επιχειρήσεις µε το ίδιο είδος δραστηριοτήτων ποια είδη αποφάσεων µπορούν να υποβληθούν σε µια τέτοια διαδικασία και πώς µπορεί των να ενδιαφερόµενων µερών ; άµυνας εξασφαλισθεί , όλων εκδίδονται δικαίωµα Εάν ναι που για το ; Ερώτηµα Ερώτηµα 13 : 14 : Πρέπει να προβλεφθούν ειδικές κυρώσεις µε κατασταλτικό χαρακτήρα κατά των επαγγελµατιών που χρησιµοποιούν σκόπιµα καταχρηστικές ρήτρες ; Πρέπει να προβλεφθούν ειδικότερες ή συµπληρωµατικές κυρώσεις πέρα από τον εξαναγκασµό προκειµένου να εξασφαλισθεί η τήρηση 50 51 Η Πορτογαλία και ορισµένες σκανδιναβικές χώρες προβλέπουν επίσης σύστηµα καταγραφής των δικαστικών αποφάσεων που αναγνώρισαν τον , καταχρηστικό χαρακτήρα των καταχρηστικών ρητρών. Σε ορισµένες περιπτώσεις το δικαστικό σύστηµα των κρατών µελών χαρακτηρίζει επίσης αυτή την άρνηση για συµµόρφωση προς τη διαταγή παραλείψεως που εξέδωσε το δικαστήριο ως ποινική , παράβαση Αυτό σε ορισµένες περιπτώσεις µπορεί να αποτελέσει πιο αποτρεπτικό µέσο από τον. εξαναγκασµό. στο πλαίσιο ατοµικής ενέργειας ή αγωγής , 26 των αποφάσεων κατάργησης όπως για παράδειγµα η δηµοσίευση των αποφάσεων που διατάσσουν την ακύρωση µε την οικονοµική επιβάρυνση της επιχείρησης , ; 6. ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΡΗΤΡΩΝ « ΘΕΤΙΚΟ » ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΩΝ Το κλασσικό σύστηµα κατάργησης των καταχρηστικών ρητρών που βασίζεται στις αγωγές ενώπιον του δικαστηρίου είναι Από τη στιγµή που µια ρήτρα κριθεί Ο επαγγελµατίας καταχρηστική , πρέπει να σταµατήσει να χρησιµοποιεί αυτή τη ρήτρα στις συµβάσεις που προτείνει στους καταναλωτές Κανονικά θα αντικαταστήσει αυτή τη ρήτρα µε άλλη. ο δικαστής διατάσσει την κατάργησή της από τις συµβάσεις αρνητικό " σύστηµα. ". κόβουµε ένα κεφάλι αλλά εµφανίζεται και άλλο. Με αυτή τη διαδικασία η νέα ρήτρα µπορεί να είναι επίσης καταχρηστική και µόνον µία νέα διαδικασία είναι σε θέση να την καταργήσει Οι καταχρηστικές ρήτρες είναι σαν την Λερναία Εξάλλου η απόφαση σπάνια Ύδρα υποδεικνύει τις παραµέτρους για την τροποποίηση της ρήτρας ο δικαστής κηρύσσει ως καταχρηστική µια της τιµής για τη µη εκτέλεση της σύµβασης από τον καταναλωτή , ποινική ρήτρα " " αλλά παραλείπει να δηλώσει ποιο ποσό θα ήταν αποδεκτό 10 %, 20 %, 50 % του π. το χ : : :. ή κανένα ποσό ; 40 % Εξάλλου οι καταχρηστικές καταστάσεις εις βάρος του καταναλωτή µπορούν να προκύψουν όχι µόνον από την υλική παρουσία στη σύµβαση των συµβατικών όρων αλλά και από την ή ακόµα και από την αποσιώπηση ορισµένων στοιχείων στη ασάφεια ορισµένων ρητρών , σύµβαση. , αυτή η έλλειψη σαφήνειας ή η καταχρηστική σιωπή σηµειώθηκε ιδίως στον Για παράδειγµα Πράγµατι ορισµένα ασφαλιστήρια παραµένουν ασαφή ή αποσιωπούν τοµέα των ασφαλίσεων. την υποχρέωση για καταβολή των ασφαλίστρων πράγµα το οποίο έχει ως αποτέλεσµα την άγνοια των ασφαλιζόµενων όσον αφορά τις προϋποθέσεις για την εκτέλεση των υποχρεώσεών τους και τις συνέπειες της µη πληρωµής τους για τις εγγυήσεις , 52. Προκειµένου να επιτευχθεί στάδιο αποτελεσµατικής κατάργησης των ρητρών και να ορισµένα εθνικά συστήµατα ελέγχου των καλυφθούν οι καταχρηστικές απουσίες , στις σκανδιναβικές χώρες ή το καταχρηστικών ρητρών όπως ο ( Ombudsman Office of Fair 52. σύµφωνα µε µελέτη που πραγµατοποιήθηκε το Montpellier, τ την καταβολή προµηθειών κ. από το Κέντρο του Για παράδειγµα 1995 , Καταναλωτικού ∆ικαίου του Πανεπιστηµίου του ορισµένα προαιρετικά ασφαλιστήρια αποσιωπούν ορισµένα στοιχεία που αφορούν π την υποχρέωση που έχει ο ασφαλιστής να απαντήσει χ. στη δήλωση ζηµίας πράγµα το οποίο το διορισµό εµπειρογνώµονα , , µπορεί να καταλήξει σε καταχρηστική παρέχει επίσης πολλά αποσιώπηση " παραδείγµατα ασάφειας ή καταχρηστικής αποσιώπησης στον τοµέα των ασφαλίσεων Σε θέµατα. ασαφών συµβατικών ρητρών το βελγικό Ακυρωτικό ∆ικαστήριο έκρινε ως καταχρηστική µία ρήτρα , που εξαιρεί την εγγύηση για ορισµένες ζηµιές λόγω του ότι µια ρήτρα εξαίρεσης δεν µπορεί να χρησιµοποιηθεί έγκυρα κατά του ασφαλισµένου παρά µόνον εάν οι εν λόγω εξαιρέσεις είναι σαφείς , το ρητές και περιορισµένες πολυµελές πρωτοδικείο της έκρινε µία ρήτρα ως καταχρηστική λόγω του ότι δεν υπάγει τις αυξήσεις των ασφαλίστρων σε κανέναν όρο ρητά αναφερόµενο στη σύµβαση και λόγω του ότι προσδίδει υπερβολικό πλεονέκτηµα στην ασφαλιστική εταιρεία εφόσον , αυτή δεν χρειάζεται να δικαιολογήσει την αύξηση των ασφαλίστρων της Παρόµοια , …(Clab FR 000324). ένα πρωτοδικείο των Αθηνών έκρινε µια ρήτρα ως καταχρηστική λόγω του ότι η αύξηση της τιµής των ασφαλίστρων δεν καθορίζεται από ειδικά κριτήρια τα οποία αναφέρονται ρητά στη σύµβαση Όσον αφορά την καταχρηστική αποσιώπηση , µε την απόφασή του της »…(Clab BE 000447). ης Μαΐου Η βάση CLAB 1996, Lyon λ. , 23 … ". «. …(Clab GR 000189). 27 στο Ηνωµένο Βασίλειο ) ευνόησαν την απευθείας διαπραγµάτευση µε τους εκάστοτε. , Office of Fair Trading Trading επαγγελµατίες και τις επαγγελµατικές οργανώσεις και πέτυχαν αξιοσηµείωτα αποτελέσµατα. Στο στάδιο της ατοµικής διαπραγµάτευσης η περίπτωση του Ηνωµένου Βασιλείου είναι ιδιαίτερα διαφωτιστική εφόσον το διαδραµατίζει ουσιαστικό ρόλο στην εξάλειψη των καταχρηστικών ρητρών Πράγµατι µόλις δεχθεί αγωγή για την ύπαρξη αυτός ο οργανισµός ξενικά αµέσως συζητήσεις και ρήτρας που θεωρείται καταχρηστική , διαπραγµατεύσεις προκειµένου να πείσει τον επαγγελµατία να προβεί στις αναγκαίες αλλαγές στην εν λόγω ρήτρα 53. ορισµένα εθνικά συστήµατα ανέπτυξαν έναν εκ Στο στάδιο της συλλογικής διαπραγµάτευσης προοιµίου έλεγχο των συµβατικών όρων Αυτός ο έλεγχος ασκείται από την ίδια τη σύνταξη. των συµβατικών όρων στη διάρκεια συλλογικών συµβάσεων Οι γενικοί όροι των. τυποποιηµένων συµβάσεων συντάσσονται µε διαπραγµάτευση µεταξύ των οργανώσεων των καταναλωτών ή από αυτή την άποψη η περίπτωση των Κάτω Χωρών είναι υποδειγµατική ) ( φορέων που έχουν νόµιµο συµφέρον για την προστασία των καταναλωτών όπως οι ( διαµεσολαβητές των και αφενός επαγγελµατιών ή συλλόγων των επαγγελµατιών αφετέρου καταναλωτών στις σκανδιναβικές χώρες των ) , 54. , ( Τα αποτελέσµατα διαφέρουν στα κράτη µέλη που ευνόησαν αυτές τις συλλογικές συµφωνίες. ενώ στη Γαλλία η αποτελεσµατικότητα τέτοιων συµφωνιών ήταν Για παράδειγµα ιδίως λόγω του ότι η ισχύς τους περιοριζόταν στους οργανισµούς που είχαν περιορισµένη υπογράψει τις συµφωνίες και δεν εφαρµόζονταν παρά µόνον σε τοπικό επίπεδο στη Σουηδία η εµπειρία κατέδειξε ότι ύστερα από τις διαπραγµατεύσεις ο αριθµός των αποφάσεων που , εξέδωσαν τα δικαστήρια σε θέµατα ελέγχου των καταχρηστικών ρητρών είχε µειωθεί Στις Κάτω Χώρες συνάπτονται πραγµατικές συµφωνίες σηµαντικά σε ορισµένους τοµείς µεταξύ των επαγγελµατικών οργανώσεων και των οργανώσεων των ανά οικονοµικό κλάδο , καταναλωτών εκτός από τη χρήση. ύστερα από προηγούµενη τυποποιηµένων συµβατικών όρων από τους επαγγελµατίες , έγκειται στη σταδιακή διαµόρφωση διαπραγµάτευση µε τις οργανώσεις των καταναλωτών , συστήµατος εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών που συνδέονται µε τις τυποποιηµένες Πράγµατι ύστερα από τις διαπραγµατεύσεις συστάθηκε συµβάσεις στις Κάτω Χώρες. γραφείο αγωγών για κάθε οικονοµικό κλάδο και θα µπορεί να χειρίζεται τις διαφορές σχετικά µε τη σύναψη και την εκτέλεση των συµβάσεων µεταξύ καταναλωτών και επαγγελµατιών από τον αντίστοιχο κλάδο. Το µεγαλύτερο ενδιαφέρον του ολλανδικού συστήµατος , 55. ), Ερώτηµα 15 : Πρέπει να προβλεφθεί και να ενθαρρυνθεί η δηµιουργία συστηµάτων που ευνοούν τη διαπραγµάτευση και τη συζήτηση των ρητρών µε τους επαγγελµατίες φυσικά µε την επιφύλαξη της νοµοθεσίας περί , ανταγωνισµού ; 53 54 55 επαγγελµατίες Τα αποτελέσµατα είναι εντυπωσιακά εφόσον µεταξύ του τροποποίησαν ή εξάλειψαν από τις συµβάσεις τους τις καταχρηστικές ρήτρες και αυτό ύστερα από τις συζητήσεις που διεξήχθησαν µε το Π στο Ηνωµένο Βασίλειο εκπονήθηκε πρόσφατα µία νέα τυποποιηµένη σύµβαση από το Office of Fair Trading. 1998, 1. 200 και του 1995 και τον Office of Βρετανικός σύλλογος ενοικίασης αυτή η επαγγελµατική οργάνωση αντιπροσωπεύει µόνη της του τοµέα της ενοικίασης και της χρηµατοδοτικής µίσθωσης αυτοκινήτων στο Ηνωµένο British Vehicle Rental and Leasing Association ( - χ. Fair Trading και χρηµατοδοτικής µίσθωσης οχηµάτων το 85% Βασίλειο ). Από αυτή την άποψη , ∆εκεµβρίου αυτή την ηµεροµηνία. η βάση CLAB ενώ 1994, 69 προθεσµία για τη µεταφορά της οδηγίας ) 1994 ( είχαν εκδοθεί πριν από αυτή την ηµεροµηνία. Επίσης στις Κάτω Χώρες εκδόθηκαν ενώ 28 δείχνει ότι στη Σουηδία εκδόθηκαν αποφάσεις από την η αποφάσεις είχαν εκδοθεί πριν από η ∆εκεµβρίου 189 αποφάσεις από την 31 9 31 28 Ερώτηµα 16 : , στο πλαίσιο των αγωγών Πρέπει να παραχωρηθεί στο δικαστή παραλείψεως η εξουσία του να προτείνει ή ακόµα και να επιβάλλει , στα µέρη νέα διατύπωση για τις ρήτρες που πρέπει να καταργηθούν ή τουλάχιστον πρέπει να προβλεφθεί η ύπαρξη ειδικών διαδικασιών συµβιβασµού ενσωµατωµένων στη διαδικασία αγωγής έτσι ώστε να διευκολυνθούν οι δικαστικές συναλλαγές που έχουν ως αντικείµενο τη σύνταξη νέας διατύπωσης για τις καταχρηστικές ρήτρες ; , ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΩΝ ΡΗΤΡΩΝ 7. Η ανάγκη να προστατευθεί ο καταναλωτής από τις καταχρηστικές ρήτρες αποδεικνύεται ακόµα πιο επιτακτική εφόσον λόγω της ενιαίας αγοράς ο καταναλωτής ενδέχεται όλο και περισσότερο να συνάψει συµβάσεις οι οποίες έχουν συνταχθεί σε άλλη γλώσσα από τη δική του και οι οποίες υπόκεινται σε ένα δικαστικό σύστηµα διαφορετικό από το δικό του. , , ( οργανωµένα ταξίδια πιστωτικοί λογαριασµοί , ηλεκτρονικό εµπόριο , Ορισµένες συµβάσεις παρουσιάζουν όλο και περισσότερο µία διακρατική πτυχή ή έχουν διακρατικές συνέπειες συµβάσεις διεθνών ενοικίαση αυτοκινήτων , µεταφορών λ χρονοµεριστική µίσθωση. ). , Εξάλλου οι εταιρείες είναι όλο και περισσότερο διεθνείς και ταυτόχρονα παρούσες στις οι συµβατικές ρήτρες είναι το διάφορες εθνικές αγορές. οι για την αστική αεροπλοία οι συµφωνίες αποτέλεσµα διεθνών συµφωνιών οποίες καθορίζουν τα υποδείγµατα των συµβατικών ρητρών που χρησιµοποιούνται από την Η Επιτροπή διεξήγαγε διάφορες πρότυπες µελέτες πλειονότητα των αεροπορικών εταιρειών. Ο στόχος για την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών σε ορισµένους τύπους συµβάσεων. ήταν να προαχθεί η συνεργασία µεταξύ διαφόρων οργανώσεων καταναλωτών ταυτόχρονα σε πολλά κράτη µέλη Τελικά σε ορισµένες περιπτώσεις , IATA ώστε να παύσει η χρήση αυτού του είδους των συµβατικών ρητρών κ. π χ τ - -. , , 56. Η δηµιουργία ευρωπαϊκού συστήµατος κατάργησης των καταχρηστικών ρητρών µπορεί να βελτιώσει την αποτελεσµατική εφαρµογή της οδηγίας και να µεγιστοποιήσει τον 93/13 αντίκτυπό της µε τις οικονοµίες κλίµακας που αυτό συνεπάγεται. στις τροπολογίες της Από αυτή την άποψη το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε προτείνει , πρότασης οδηγίας της την καθιέρωση κοινοτικού διαµεσολαβητή για Η Επιτροπή δεν συµπεριέλαβε αυτή την ιδέα στην τις καταχρηστικές ρήτρες γιατί έκρινε ότι εκείνη την περίοδο ήταν άκαιρη τροποποιηµένη πρόταση οδηγίας του η δηµιουργία νέων διοικητικών δοµών για αυτό το θέµα ης Νοεµβρίου 199258, 1991, 57. 18. Η Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή Η ΟΚΕ ) ( ασφαλιστική αγορά και οι καταναλωτές παρατήρησε ότι ορισµένα θεσµικά συστήµατα διαµεσολάβησης στα κράτη µέλη δεν λειτουργούν µε τρόπο αµερόληπτο και δεν προσφέρουν στη γνωµοδότησή της του µε τίτλο 1998 »59, « 56 57 58 59 ). συµβάσεις χρονοµεριστικής µίσθωσης , Σε αυτό το θέµα η Επιτροπή έχει επιχορηγήσει αγωγές παραλείψεως σε συµβάσεις ενοικίασης αυτοκινήτων συµβάσεις νέων τεχνολογιών και συµβάσεις για , ταξίδια Εξάλλου η Επιτροπή δηµιούργησε σχέδιο που εστιάζεται στο διάλογο µεταξύ επαγγελµατιών. και καταναλωτών σε θέµατα συµβάσεων για οργανωµένα ταξίδια της παρούσας έκθεσης Με την τροπολογία του αριθ. 49 διαµεσολαβητή να είναι κυρίως τα εξής το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε τα καθήκοντα του επιβλέπει την εφαρµογή της οδηγίας αυτής από τα κράτη µέλη αναζητεί τη φιλική διευθέτηση διαµάχης που έχει σχέση µε αθέµιτους όρους και φέρνει σε επαφή τα καταρτίζει ετήσια : « [. ], συµβαλλόµενα µέρη που έχουν την κατοικία τους σε δύο ή περισσότερα κράτη µέλη , έκθεση σχετικά µε τους αθέµιτους όρους ΕΕ ΕΕ βλέπε κεφάλαιο 24. 03. 1992. σελ της της ». II ( C 73/7 C 95 30. 03. 1998,. 72. 29 πανοµοιότυπες εγγυήσεις άµυνας στους καταναλωτές και στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις. Εξάλλου αυτά τα εθνικά συστήµατα συχνά οδηγούν σε διακρίσεις βάσει της εθνικότητας ιδίως , σε περιπτώσεις όπου τα αιτήµατα βασίζονται στην εκτίµηση επαγγελµατικών οργανώσεων. Ωστόσο η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι διαµεσολαβήσεις που πραγµατοποιούνται από ανεξάρτητα όργανα διαιτησίας ή από ανεξάρτητους εξειδικευµένους διαµεσολαβητές όπως ο άγγλος στην πράξη εµφανίζουν θετικά αποτελέσµατα Ombudsman) Λαµβάνοντας υπόψη αυτές τις διαπιστώσεις η ΟΚΕ πρότεινε στην Επιτροπή και στα κράτη , µέλη να δηµιουργήσουν όχι µόνον συστήµατα διευθέτησης των διαφορών µε διαιτησία ή να αλλά επίσης να εξετάσουν τη δυνατότητα δηµιουργίας διορίσουν ανεξάρτητους διαµεσολαβητές , ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου αγωγών σε θέµατα ασφαλίσεων σε κοινοτικό επίπεδο (. 60, η Επιτροπή έθεσε στο παράρτηµα Εξάλλου µεταξύ των γραµµών δράσης που προβλέπονται στο τελευταίο τριετές σχέδιο δράσης το ζήτηµα της του εν λόγω σχεδίου , αναγκαιότητας καθιέρωσης ευρωπαίου διαµεσολαβητή ο οποίος θα ήταν αρµόδιος ιδίως για τα διακρατικά αιτήµατα των καταναλωτών Πράγµατι η ΟΚΕ θέτει ως µία από τις κύριες αποστολές της πολιτικής για τους καταναλωτές τον πλήρη σεβασµό των οικονοµικών συµφερόντων των καταναλωτών και επιµένει στο θέµα της ανάγκης για βελτίωση της εφαρµογής και της παρακολούθησης της υπάρχουσας νοµοθεσίας καθώς και για µια ευρωπαϊκή , διάσταση στην επίλυση των προβληµάτων ή ακόµα και παγκόσµια 1. , ,. Είναι ενδιαφέρον να σηµειωθεί µία περίπτωση που αυτή τη στιγµή εξετάζεται από το στο Ηνωµένο Βασίλειο. of Fair Trading Συµβούλιο των Χρηστών των Εναέριων Μεταφορών ) Council » ( ρητρών που περιέχονται στις αεροπορικές συµβάσεις και που συστήνει η διευθυντής του Office « Air Transport Users’ κατά των καταχρηστικών Ο γενικός ξεκίνησε πρόσφατα τις διαπραγµατεύσεις µε την Αυτή ανακοίνωσε την επεξεργασία των συστάσεων ώστε να αλλαχθούν ορισµένες Πρόκειται για µήνυση του Office of Fair Trading IATA. IATA. ρήτρες που κατηγορήθηκαν. Οι συµβατικοί όροι που συστήνει η Βασίλειο αλλά σε όλη την Ευρώπη , αυτή την άποψη ή ακόµα περισσότερο , δεν χρησιµοποιούνται µόνον στο Ηνωµένο Από σε ολόκληρο τον κόσµο. IATA η διαδικασία που κίνησε ένα όργανο κράτους µέλους το Trading, συνέχεια από ένα ευρωπαϊκό όργανο σε τέτοιου είδους περιπτώσεις µπορεί σίγουρα να έχει διεθνείς συνέπειες. , Office of Fair , ∆εν θα άρµοζε καλύτερα να δοθεί ; Ερώτηµα 17 : Πρέπει να ξεκινήσουν ενέργειες σε κοινοτικό επίπεδο προκειµένου να καταργηθούν οι καταχρηστικές ρήτρες στις συµβάσεις Τι είδους ενέργειες ; ; ΟΡΙΣΜΕΝΟΙ ΠΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ 8. Το ζήτηµα της προσέγγισης ή της εναρµόνισης των εθνικών νοµοθεσιών είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον σε σχέση µε ορισµένους οικονοµικούς τοµείς όπως οι υπηρεσίες γενικού ενδιαφέροντος και οι χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες 61. 60 61 Σχέδιο δράσης για την πολιτική για τους καταναλωτές 1999-2001 - COM (1998) 696 τελικό , της 01. 12. 1998. Με την ευκαιρία της διάσκεψης που πραγµατοποιήθηκε στον Ιούλιο του οι χρηµατοπιστωτικοί κύκλοι είχαν εκφράσει την ανησυχία τους απέναντι στους διάφορους βαθµούς προστασίας που υπάρχουν στα κράτη µέλη αυτή η ανησυχία γινόταν ακόµα περισσότερο αισθητή σε θέµατα ( 1999, 30 Αφενός οι υπηρεσίες γενικού ενδιαφέροντος είναι ιδιαίτερα περίπλοκες λόγω της εγγενούς ανάγκης για ρύθµιση νερό ( ,. λ τ κ φυσικό αέριο. ). µετέβαλαν σηµαντικά το ρυθµιστικό πλαίσιο των δηµόσιων υπηρεσιών. Η απελευθέρωση και η ιδιωτικοποίηση αυτών των υπηρεσιών συγκοινωνίες , ηλεκτρισµός , ταχυδροµεία και τηλεπικοινωνίες ,. , , II. 2) στη µελέτη που διεξήχθη για την Επιτροπή το βλέπε παραπάνω σηµειώνεται ότι µεγάλος αριθµός συµβάσεων από δηµόσιες υπηρεσίες οι οποίες ταχυδροµείο ηλεκτρισµός , , παρουσίαζε όχι µόνον σηµαντικές καταχρηστικές ρήτρες αλλά Σε αυτό το ζήτηµα σηµείο είχαν ιδιωτικοποιηθεί ( συγκοινωνίες και υγεία ), επίσης αξιοσηµείωτη έλλειψη διαφάνειας σε σχέση µε τις χρησιµοποιούµενες ρήτρες. τηλεπικοινωνίες , φυσικό αέριο νερό , 1997 ( , Εξάλλου διαπιστώθηκε στα κράτη µέλη ότι παραµένουν σηµαντικά εµπόδια στον έλεγχο των συµβάσεων των δηµόσιων υπηρεσιών και ότι τα εθνικά δικαστήρια διστάζουν να ελέγξουν τις συµβατικές ρήτρες σχετικά µε τις δηµόσιες υπηρεσίες λόγω του ότι αυτές οι τελευταίες , διοικούνται όχι µε τρόπο συµβατικό αλλά µε τρόπο ρυθµιστικό Συνεπώς στην πράξη. ολόκληροι τοµείς δεν υποβάλλονται στον έλεγχο των καταχρηστικών συµβατικών ρητρών. οι υπηρεσίες χρηµατοπιστωτικές Στον τοµέα των ασφαλίσεων π. ποσότητες µεγάλες Αφετέρου , το πωλούµενο προϊόν στην ουσία συµβατικών ρητρών. είναι η ίδια η σύµβαση Ο έλεγχος των καταχρηστικών ρητρών σε αυτό το είδος της Από αυτή την σύµβασης αποδείχθηκε πολύ πολύπλοκος λόγω της ιδιαιτερότητας του τοµέα άποψη που διεξήχθη στα διάφορα κράτη µέλη σχετικά µε τις καταχρηστικές ρήτρες που περιλαµβάνονται σε ορισµένες ασφαλιστικές συµβάσεις απέδειξε την ύπαρξη πολλών ρητρών που παραβαίνουν τις διατάξεις της οδηγίας καταναλώνουν µελέτη « » 62 χ ,. 93 /13. παρά το γεγονός ότι σήµερα βρισκόµαστε ακόµα µακριά από την πλήρη ορισµένοι εκφράζουν την επιθυµία για µερική , Εξάλλου εναρµόνιση στον τοµέα των ασφαλίσεων προσέγγιση του τοµέα. , " « »63 των καταχρηστικών ρητρών Η Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή στη γνωµοδότησή της µε τίτλο αγορά και οι καταναλωτές απαιτήσεις στο κοινοτικό επίπεδο για τις ασφαλιστικές συµβάσεις µαύρη λίστα " Τελικά είναι ενδιαφέρον να σηµειωθεί ότι σε θέµατα ασφαλιστικά Η ασφαλιστική ζήτησε από την Επιτροπή να καθορίσει τις ελάχιστες κοινές ιδίως καταρτίζοντας ΕΟΚ ) ( στο άρθρο προβλέπει µαύρη λίστα 3932/92 ανά κατηγορία τυποποιηµένων όρων ασφάλισης. , του κανονισµού παραχωρείται στην Επιτροπή η εξουσία να άρει το Εξάλλου στο άρθρο ευεργέτηµα της εφαρµογής του κανονισµού εάν διαπιστώσει ότι σε µια συγκεκριµένη , έχει ορισµένες συνέπειες περίπτωση , , ιδιαίτερα όταν οι στερεότυποι όροι συµβάσεων οι οποίες δεν συµβιβάζονται [. ] που δηµιουργούν εις βάρος του ασφαλιζοµένου µια ασφαλίσεων περιλαµβάνουν ρήτρες οι οποίοι εµποδίζουν την απαλλαγή απόφαση ή εναρµονισµένη πρακτική µια συµφωνία , της Επιτροπής της ης ∆εκεµβρίου ο κανονισµός 199264 [. ] και 17 21 , , ,. [. ] 62 63 64 διακρατικής παροχής χρηµατοπιστωτικών υπηρεσιών εφόσον αυτή απαιτεί ένα σαφές και οµοιόµορφο συµβατικό πλαίσιο Μελέτη ύστερα από παραγγελία της Επιτροπής σχετικά µε τις καταχρηστικές ρήτρες σε ορισµένες ασφαλιστικές συµβάσεις που εκπόνησε το Κέντρο Καταναλωτικού ∆ικαίου του Πανεπιστηµίου του ). τον Ιούλιο του 1995. 30. 03. 1998. Montpellier, της ΕΕ C 95 Περί εφαρµογής του άρθρου ορισµένες κατηγορίες συµφωνιών , ασφαλίσεων , L 398 της 85, ΕΕ 31. 12. 1992. παράγραφος της συνθήκης σε αποφάσεων και εναρµονισµένων πρακτικών στον τοµέα των πρώην άρθρου παράγραφος 3 ( 3), 85 31 σηµαντική ανισορροπία µεταξύ δικαιωµάτων και υποχρεώσεων συµβόλαιο. που απορρέουν από το Ερώτηµα Ερώτηµα Ερώτηµα 18 : 19 : 20 : Πρέπει να προβλεφθούν µηχανισµοί µέσω των οποίων οι συµβάσεις ή η παροχή υπηρεσιών γενικού ενδιαφέροντος θα υποβάλλονται σε προηγούµενο έλεγχο ; Υπάρχει ανάγκη για ειδική δράση σε ορισµένους τοµείς Σε ποιους ; Πρέπει αυτές οι ενέργειες να είναι νοµοθετικής φύσης Ποια άλλα είδη να να αναλάβουµε δράσης µπορούµε Πρέπει προβλεφθούν κώδικες δεοντολογίας ή άλλα παρεµφερή µέσα για ορισµένους προβληµατικούς τοµείς ενδεχοµένως ; ; ; ; ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΒΑΣΗΣ CLAB CLAB Στη διάρκεια του πρώτου έτους οι συµβαλλόµενοι έπρεπε να εξετάσουν , 9. αποτελείται αφενός από µια βάση δεδοµένων που δηµιουργήθηκε από την Το σχέδιο και αφετέρου Επιτροπή και στην οποία έχει σήµερα πρόσβαση το κοινό µέσω ∆ιαδικτύου · από ένα δίκτυο συµβαλλοµένων στα διάφορα κράτη µέλη οι οποίοι τροφοδοτούν αυτή τη στο βαθµό βάση. κάθε υπάρχουσα νοµολογία στον τοµέα των καταχρηστικών ρητρών πριν από του δυνατού , Στα επόµενα έτη οι συµβαλλόµενοι εξασφάλισαν την µόνιµη την ευρωπαϊκή οδηγία. Αυτοί οι συµβαλλόµενοι επιλέχθηκαν µέσω διαδικασίας δηµόσιων ενηµέρωση της βάσης. Η Επιτροπή τους παρείχε εργαλείο αγορών µε ανοιχτή πρόσκληση για υποβολή προτάσεων Αυτά τα δελτία πληροφορικής για την τυποποιηµένη δηµιουργία δελτίων νοµολογίας. επιστρέφονται στην Επιτροπή τα εισάγει στη πιο σύγχρονη και φιλική βάση δεδοµένων του σηµείου επαφής που αφορά τη αναζήτηση στοιχείων. η οποία ύστερα από έλεγχο της ποιότητάς τους Σύντοµα θα είναι διαθέσιµη νέα έκδοση CLAB. , , ,. , , Κάθε δελτίο που περιλαµβάνει η βάση αποτέλεσε αντικείµενο εκτίµησης όσον αφορά τον καταχρηστικό χαρακτήρα της , Έτσι µία µόνον δικαστική απόφαση µπορεί κηρύχθηκε καταχρηστική είτε όχι , παράδειγµα απόφαση που αποτελεί το κεντρικό στοιχείο της βάσης δεδοµένων. αφορά µία συµβατική ρήτρα η οποία είτε για Είναι η συµβατική ρήτρα και όχι η να οδηγήσει στη σύνταξη πολλών δελτίων. CLAB ,. ,. , ’ οι οποίες αποδείχθηκαν η βάση CLAB επαγγελµατιών ότι επικεντρώνεται στις συµβάσεις που έχουν προταθεί στους καταναλωτές ή που έχουν περιέχει επίσης ορισµένες αποφάσεις που εκδόθηκαν για για το Η ηλεκτρονική σελίδα εισαγωγής των ερωτηµάτων υπάρχει µόνον στα η συµβατική ρήτρα και το σχόλιο υπάρχει στη γλώσσα του πρωτοτύπου καθώς και στα γαλλικά και που βασίζονται σε το είδος Παρ συναφθεί µε αυτούς , διαφορές µεταξύ καταναλωτικό δίκαιο αγγλικά σχετικά µε την απόφαση ) τα αγγλικά κριτήρια όπως η φύση της απόφασης , της σύµβασης ο οικονοµικός τοµέας , Η βάση επιτρέπει τη διεξαγωγή πολύ λεπτοµερών ερευνών , το είδος της ρήτρας , το είδος της διαδικασίας κ αλλά το περιεχόµενο των κειµένων της βάσης. ∆ύο βασικές ιδέες καθοδήγησαν την Επιτροπή στο ξεκίνηµα αυτού το σχεδίου εργαλείου συστηµατικής παρακολούθησης της πρακτικής εφαρµογής της οδηγίας στα διάφορα κράτη µέλη ιδίως ενόψει της σύνταξης της παρούσας έκθεσης η δηµιουργία ΕΟΚ και η ενδιαφέρουσες τ. λ ( :. ,. , 93/13/ , 65, 65 Εξάλλου η βάση περιλαµβάνει τις χώρες του ΕΟΧ , την Ισλανδία και τη Νορβηγία. 32 δυνατότητα πρόσβασης του κοινού σε αυτές τις πληροφορίες προκειµένου να προωθηθεί η αρµονική και συνεκτική εφαρµογή της οδηγίας στα διάφορα κράτη µέλη. Στην αρχή το σχέδιο CLAB πέντε έτη θα ολοκληρωθούν στη διάρκεια του µέλλον αυτού του σχεδίου , προϋπολογισµό. ξεκίνησε µε στόχο τη λειτουργία του επί πέντε έτη. Αυτά τα Τώρα πρέπει να µας απασχολήσει το το οποίο έως σήµερα χρηµατοδοτούνταν από τον κοινοτικό 2000. Ερώτηµα 21 : Ερώτηµα 22 : στο µέλλον ή πρέπει να Πρέπει να συνεχιστεί το σχέδιο Ποιες είναι οι τροποποιήσεις που σταµατήσει η ενηµέρωση της βάσης πρέπει να γίνουν στο σχέδιο Είναι δυνατόν να δηµιουργηθεί εταιρική σχέση µε τα κράτη µέλη ή µε ορισµένους φορείς ή µη κερδοσκοπικούς συλλόγους στην οποία οι εταίροι θα αναλάµβαναν τη συλλογή της , νοµολογίας και τη σύνταξη των δελτίων ενώ η Επιτροπή θα ήταν υπεύθυνη για την τεχνική διαχείριση και τις µεταφράσεις των δελτίων CLAB ; ; Πρέπει η πρόσβαση στη βάση ώστε να χρηµατοδοτηθεί η ενηµέρωση και η ανάπτυξη της βάσης Clab ; να επιτραπεί επί πληρωµή έτσι ; 33 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Σχετικά µε τη νοµοθεσία των κρατών µελών α ). π χ. π η Ιρλανδία , Παρά τους δισταγµούς µιας θεωρίας που φοβόταν τη διάσπαση της ενότητας του αστικού δικαίου των συµβάσεων τα κράτη µέλη µπόρεσαν να ενσωµατώσουν χωρίς σηµαντικές , Ο αντίκτυπος της οδηγίας στις εθνικές δυσκολίες την οδηγία στα δικαστικά συστήµατά τους Ήταν σηµαντικός στις χώρες που δεν είχαν νοµοθεσίες τους κυµαίνεται από χώρα σε χώρα. νοµοθεσία στον τοµέα των καταχρηστικών ρητρών ή που είχαν µόνον περιορισµένη νοµοθεσία και σε αυτές που ενώ διέθεταν από παλιά η Ιταλία ή το Βέλγιο ) ( δεν αναγνώριζαν ορισµένα µέσα όπως τις αγωγές νοµοθεσία σε αυτόν τον τοµέα , παραλείψεως Για άλλες χώρες που ήδη διέθεταν το Ηνωµένο Βασίλειο και η Ισπανία χ ). µια αρκετά ανεπτυγµένη νοµοθεσία σε αυτόν τον τοµέα η χ π η Γερµανία , ( Πορτογαλία και οι σκανδιναβικές χώρες ο αντίκτυπος περιορίστηκε γενικά σε ορισµένες τροποποιήσεις της υπάρχουσας νοµοθεσίας το Η Γαλλία αποτελεί ειδική περίπτωση. κείµενο του νόµου που υπήρχε από το εµφάνιζε σηµαντικές ελλείψεις όσον αφορά την Ωστόσο η πρόοδος της νοµολογίας είχε καλύψει το µεγαλύτερο µέρος αυτών των οδηγία ελλείψεων Ο νοµοθέτης προτίµησε να εναρµονίσει το κείµενο του νόµου µε τη νοµολογία και αντικατέστησε το νόµο του οι Κάτω Χώρες 1978 ), ( :. ,. µε νέο. 1978 Ωστόσο η σχέση της οδηγίας µε τις εθνικές νοµοθεσίες υπερβαίνει την απλή µεταφορά της Πράγµατι προκειµένου να καθοριστεί εάν µία ρήτρα µπορεί να χαρακτηριστεί ως οδηγίας. καταχρηστική αλλά πρέπει δεν αρκεί να εφαρµοστεί απλώς το γενικό κριτήριο αξιολόγησης , , να διαλευκανθεί ποιος θα ήταν ο νοµικός κανόνας που θα εφαρµοζόταν στην περίπτωση απουσίας µιας τέτοιας ρήτρας. Όντως το ίδιο το πρότυπο µέτρησης δεν στηρίζεται µόνον στο γενικό κριτήριο αλλά στη , λύση που θα επέφερε το ουσιαστικό δίκαιο το οποίο θα αναπλήρωνε το κενό εάν η εν λόγω η εφαρµογή του ίδιου γενικού κριτηρίου σε δύο ρήτρα δεν υπήρχε. κράτη µέλη µπορεί να οδηγήσει σε δύο πολύ διαφορετικές αποφάσεις οι οποίες θα , βασίζονται στις υπάρχουσες διαφορές µεταξύ των κανόνων του ουσιαστικού δικαίου που Έτσι η εναρµόνιση που ζητά η οδηγία γίνεται εφαρµόζονται στις διάφορες συµβάσεις. ψευδαίσθηση. Με αυτόν τον τρόπο , Συνεπώς υπάρχει στενή σχέση µεταξύ του ελέγχου των καταχρηστικών ρητρών και του ουσιαστικού δικαίου που καλείται όχι µόνον να καλύψει τις ανεπάρκειες των συµβαλλόµενων µερών αλλά επίσης και να καλύψει τα κενά που άφησε η κατάργηση των συµβατικών όρων το µεγαλύτερο µέρος του που κηρύχθηκαν καταχρηστικοί πρέπει να µπορεί να εξασφαλίζει µια ισορροπία οποίου εξάλλου δεν είναι εναρµονισµένο , στα δικαιώµατα και στις υποχρεώσεις των µερών Ορισµένοι τοµείς όµως του ουσιαστικού. θέτουν προβλήµατα και δικαίου δεν εξασφαλίζουν την ισορροπία των µερών. που σε ορισµένες περιπτώσεις έχουν εναρµονιστεί εν µέρει ) Αυτό το ουσιαστικό δίκαιο (. , , Ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα αφορά τη νοµοθετική ρύθµιση του Λουξεµβούργου περιηγήσεις. στο Μεγάλο ∆ουκάτο του Λουξεµβούργου καταχρηστική ρήτρα , πρόσωπο το οργανωµένο ταξίδι του παρά µόνον αργότερο του σχετικά µε τα οργανωµένα ταξίδια και τις οργανωµένες διακοπές και Η συγκεκριµένη περίπτωση αφορούσε ταξιδιωτικό πράκτορα που λειτουργούσε ο οποίος προέβλεπε στις συµβάσεις του µε την οποία ο καταναλωτής δεν µπορούσε να εκχωρήσει σε τρίτο ηµέρες πριν από την αναχώρηση το 21 Ο εν λόγω επαγγελµατίας υποδείκνυε ότι αυτή η ρήτρα προβλεπόταν από τον ίδιο 1994 ,. 34 Πράγµατι ο νόµος του Λουξεµβούργου για τα οργανωµένα ταξίδια και τις οργανωµένες διακοπές και περιηγήσεις που µετέφερε την 66 το νόµο του Λουξεµβούργου. οδηγία προβλέπει ρητά µια τέτοια διάταξη όσον αφορά σύµβασης 90/314 67, την εκχώρηση και τη µεταφορά της 68. Προκειµένου να διορθωθούν αυτού του είδους οι ανισορροπίες ορισµένοι προτείνουν και , προωθούν εδώ και πολύ καιρό την προσέγγιση του ιδιωτικού δικαίου των κρατών µελών. το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ήδη εξέφρασε την υποστήριξή του σε αυτή Έτσι για παράδειγµα την άποψη σε δύο ψηφίσµατα του σχετικά µε την προσέγγιση του 198969 Η προσέγγιση του αστικού δικαίου τέθηκε επίσης ως ιδιωτικού δικαίου των κρατών µελών. θέµα στη διάρκεια του έκτακτου Ευρωπαϊκού Συµβουλίου που πραγµατοποιήθηκε στο σχετικά µε τη δηµιουργία κοινής ζώνης ελευθερίας Οκτωβρίου 199470 και του στις και , Tampere ασφάλειας και δικαιοσύνης στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1999 16 15 , 71. ( άρθρο Στο πλαίσιο αυτό πρέπει επίσης να εξεταστεί το πεδίο εφαρµογής της οδηγίας που περιορίζεται στις συµβάσεις που συνάπτονται µεταξύ ενός επαγγελµατία και ενός καταναλωτή Ο καθορισµός των δύο αυτών όρων ανταποκρίνεται σε κριτήρια που έχουν ήδη καθιερωθεί στον τοµέα της πολιτικής για την προστασία των καταναλωτών. Ωστόσο το ζήτηµα της επέκτασης του πεδίου εφαρµογής στις σχέσεις µεταξύ επαγγελµατιών κυρίως στο τέθηκε επανειληµµένως σε διάφορα επίπεδα και σε διάφορες χρονικές στιγµές , τον πλαίσιο της διάσκεψης για τις καταχρηστικές ρήτρες που πραγµατοποιήθηκε προηγούµενο Ιούλιο. 1). Έχει ενδιαφέρον να σηµειωθεί ότι ορισµένα κράτη µέλη διαθέτουν νοµοθεσίες σχετικά µε τους γενικούς όρους των συµβάσεων που εφαρµόζονται και στις σχέσεις µεταξύ µολονότι εφαρµόζονται πιο αυστηρές διατάξεις στις σχέσεις µε τους επιχειρήσεων , καταναλωτές. Μια τέτοια προσέγγιση έδωσε πολύ καλά αποτελέσµατα στην πράξη (D, NL, P, E). 66 67 68 69 70 71 12 21 και 1997 9, 11 90/314, L 158/59 µε τον οποίο καθορίζονται τα στοιχεία Κανονισµός του Μεγάλου ∆ουκάτου της της εκ των προτέρων πληροφόρησης και οι διατάξεις της σύµβασης για τα οργανωµένα ταξίδια και της , οργανωµένες διακοπές και περιηγήσεις του νόµου της , για τη ρύθµιση των όρων άσκησης των δραστηριοτήτων που συνδέονται µε την 04 προς εκτέλεση των άρθρων Νοεµβρίου ης Ιουνίου C 158/400 23. 06. 1990. 1994 της το οποίο προβλέπεται από το άρθρο ηµερών πριν από την αναχώρηση δηµιουργεί αδικαιολόγητους 90/314. το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητούσε ιδίως 14 οργάνωση και την πώληση ταξιδιών ή περιόδων διαµονής. ΕΕ Με τη σκέψη ότι η προθεσµία των περιορισµούς στο δικαίωµα εκχώρησης της σύµβασης 4 , της οδηγίας αυτή τη στιγµή εκκρεµεί διαδικασία παράβασης κατά του παράγραφος 3 Λουξεµβούργου Οι αρχές του Λουξεµβούργου ενηµέρωσαν πρόσφατα την Επιτροπή ότι θα προβούν. στο εγγύς µέλλον στην τροποποίηση της αµφισβητούµενης διάταξης προκειµένου να επιτύχουν τη συµµόρφωσή της µε την οδηγία Με το ψήφισµά του σχετικά µε την προσπάθεια προσέγγισης του ιδιωτικού δικαίου των κρατών µελών να γίνει έναρξη των ΕΕ ( απαραίτητων προπαρασκευαστικών εργασιών για την εκπόνηση ενός κοινού Ευρωπαϊκού Κώδικα , Ιδιωτικού ∆ικαίου κατόπιν διαβουλεύσεων µεταξύ των κρατών µελών που θα αποδεχθούν κατ επιτροπή εξ αρµοδίων επιστηµόνων η οποία θα καθορίσει τις προτεραιότητες και θα οργανώσει την όλη προσπάθεια ενοποίησης του ιδιωτικού δικαίου Με το ψήφισµά του σχετικά µε την εναρµόνιση ορισµένων τοµέων ιδιωτικού δικαίου των κρατών µελών από την Επιτροπή να ξεκινήσει τις εργασίες όσον αφορά τη δυνατότητα κατάρτισης ενός κοινού Ευρωπαϊκού Κώδικα ιδιωτικού δικαίου να συσταθεί επιτροπή ειδικευµένων επιστηµόνων που θα προτείνει τις προτεραιότητες για βραχυπρόθεσµη µερική εναρµόνιση και για µακροπρόθεσµη πιο γενική εναρµόνιση Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε το Συµβούλιο και την Επιτροπή να προετοιµάσουν µια πιο µεγάλη σύγκλιση του ιδιωτικού δικαίου και ζήτησε ιδίως την εκπόνηση γενικής µελέτης για την ανάγκη προσέγγισης των νοµοθεσιών των κρατών µελών σε αστικά θέµατα προκειµένου να εξαλειφθούν τα , εµπόδια για την καλή λειτουργία των αστικών διαδικασιών. αυτό το ευρωπαϊκό θεσµικό όργανο ζητά 26. 06. 89), να συσταθεί , αρχήν την ενοποίηση , και επαναλαµβάνει το αίτηµά του 25. 07. 94), ΕΕ ( C 205 της της. ». ». « » « « ’ 35 / διανοµέα τελικού καταναλωτή είτε στη σχέση παραγωγού , / σε περίπτωση εταιρικής σχέσης σε µια κοινή επιχείρηση. Οι σχέσεις µεταξύ επιχειρήσεων ποικίλουν και εγγράφονται κυρίως είτε στη σχέση πωλητή είτε σε µια σχέση Όποια και να είναι η οριζόντια « σχέση µεταξύ επιχειρήσεων αυτές ενδέχεται να βρεθούν σε θέση αδυναµίας παρόµοια µε αυτή των καταναλωτών όταν βρίσκονται αντιµέτωπες µε γενικούς όρους συµβάσεων που τους επιβάλλονται από τους εµπορικούς τους εταίρους » 72. , 86) της συνθήκης Για παράδειγµα λόγω απουσίας τέτοιου ελέγχου Μια τέτοια κατάσταση µπορεί εξάλλου να διέπεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο ανταγωνισµού πρώην άρθρο και κυρίως από το άρθρο του εάν θα µπορούσε να , 82 ( η επέκταση του ελέγχου των καταχρηστικών Εξάλλου χαρακτηριστεί ως κυρίαρχος θέση ,. ρητρών στις γενικές συµβατικές ρήτρες που χρησιµοποιούνται στις σχέσεις µεταξύ επιχειρήσεων θα επέτρεπε στις επιχειρήσεις να µπορούν πιο εύκολα να µεταβιβάσουν στις ανώτερες κλίµακες διάθεσης στο εµπόριο τις υποχρεώσεις που έχουν απέναντι στους καταναλωτές ο πωλητής δεν µπορεί να. απαλλαγεί από την ευθύνη του απέναντι στον καταναλωτή για την πώληση ενός ελαττωµατικού προϊόντος αλλά τα δικαιώµατά του θα µπορούσαν να περιοριστούν έναντι , του προµηθευτή του λόγω γενικών συµβατικών όρων που χρησιµοποιεί ο τελευταίος 73. σε πολλές συµβάσεις γενικού τύπου είναι δύσκολο να βρεθεί κάποια διαφορά στην Τέλος , στις ρήτρες των συµβάσεων ανάλογα µε το αν η σύµβαση κατάσταση του υπάγεται ή όχι Πώς αλλάζει η σχέση µεταξύ του ταξιδιώτη αεροπορικής εταιρείας και των ρητρών των συµβάσεων που διέπουν το συµβόλαιο του ταξιδιού του ανάλογα µε το αν αυτός µετακινείται για διακοπές ή για να συµµετάσχει σε µια διάσκεψη ; νοµολογία » συµπράττοντος « » στο πλαίσιο της επαγγελµατικής του δραστηριότητας « Σχετικά µε την εθνική ». β « ) , νοµολογία Ο όρος δεδοµένων είτε για διοικητική ή άλλη απόφαση CLAB : « εδώ χρησιµοποιείται µε την ίδια έννοια που του αποδίδεται στη βάση είτε πρόκειται για δικαστική » κάθε συγκεκριµένη εφαρµογή της οδηγίας ,. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ειδικότερα στον τοµέα του προληπτικού ελέγχου Από ποσοτική άποψη παρατηρήσαµε σε πολλές χώρες µια αισθητή αύξηση των περιπτώσεων αγωγές καταχρηστικών ρητρών ( όπου περάσαµε παραλείψεως υποθέσεων που από µια κατάσταση απουσίας οποιουδήποτε ελέγχου σε ένα µέσο όρο εξετάζει το οδήγησαν σε ενέργειες οι οποίες κατέληξαν τις περισσότερες φορές στην αλλαγή ή την κατάργηση των αµφισβητούµενων συµβατικών ρητρών από τις επιχειρήσεις το Ηνωµένο Βασίλειο , 800 εκ των οποίων περισσότερες από « Office of Fair Trading », 500 ). , 74. 72 73 74 La base de données CLAB contient d’ailleurs environ 500 cas de jurisprudence relative aux seuls rapports entre entreprises qui ont été considérés comme étant d’un grand intérêt aux consommateurs. Certaines de ces décisions ont d'ailleurs appliqué les critères de la directive à des litiges entre professionnels. L'exemple peut être pris dans la décision du 5 septembre 1995 du tribunal de Milan, qui a examiné et déclaré abusives, au regard des dispositions de la directive, les clauses contractuelles limitatives de responsabilité d'une compagnie d'assurances ayant été citée en justice par une autre société (Clab IT 000452). σχετικά µε ορισµένες πτυχές της πώλησης και των Η οδηγία 1999 εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών αναφέρεται στο πρόβληµα αυτό στο άρθρο της αλλά δεν το επιλύει ολοκληρωτικά καθώς αναθέτει στις εθνικές νοµοθεσίες την προστασία του τελικού πωλητή έναντι του προµηθευτή του η προστασία αυτή προκύπτει κυρίως από τη ύπαρξη ή µη ενός Όµως. γενικού νόµου σχετικά µε τους συµβατικούς όρους των συµβάσεων. Η βάση αντικατοπτρίζει ιδιαίτερα τη σηµασία των υποθέσεων που εξετάστηκαν στο Ηνωµένο Βασίλειο µέσω διοικητικής διαδικασίας από την προθεσµία για τη µεταφορά της οδηγίας και εξής , ης Μαΐου ΕΚ της CLAB 99/44/ 25 4 , 36 Άλλο παράδειγµα είναι αυτό της Ισπανίας την κατάθεση αγωγών ως νέου µέσου για τον έλεγχο των καταχρηστικών ρητρών. θέµα η βάση όπου η µεταφορά της οδηγίας είχε ως προϋπόθεση Σε αυτό το δείχνει πώς αρχίζει η χρήση τους στην ισπανική πρακτική. CLAB , Ωστόσο σε ορισµένες χώρες όπου ήδη υπήρχε η δυνατότητα αγωγής για την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών παρατηρήθηκε επίσης αισθητή , αύξηση των υποθέσεων. όπως η Πορτογαλία και το Βέλγιο Όπως φαίνεται ο ρόλος της οδηγίας ήταν καταλυτικός ,. Από ποιοτική άποψη είναι ενδιαφέρον να επαληθευθεί εάν ορισµένοι εθνικοί δικαστές επιδείχνουν όλο και µεγαλύτερη ευαισθησία στο ευρωπαϊκό δίκαιο και δεν διστάζουν να αναφερθούν σε αυτό στις αποφάσεις τους CLAB των αποφάσεων που έλαβαν τα εθνικά δικαστήρια στον τοµέα αποδεικνύει ότι ήδη το που καλύπτει η οδηγία Στο σηµερινό στάδιο της ευρωπαϊκής οικοδόµησης αυτός ο αριθµός είναι σηµαντικός και αντικατοπτρίζει το σταδιακό αντίκτυπο του κοινοτικού δικαίου στα εθνικά συστήµατα περιλαµβάνουν αναφορές στο κοινοτικό κείµενο. Πράγµατι η ανάλυση της βάσης 4,4 % ,. 75. Μία πολύ πρόσφατη απόφαση που εκδόθηκε στο Βέλγιο µπορεί να χρησιµεύσει ως Μία οργάνωση καταναλωτών είχε ξεκινήσει αγωγή παραλείψεως των παράδειγµα καταχρηστικών ρητρών που διέπουν τις σχέσεις µεταξύ µιας τράπεζας και των πελατών της. Αυτή η αγωγή δεν στηριζόταν στον κατάλογο των ρητρών που µπορούν να χαρακτηριστούν Η τράπεζα ως καταχρηστικές αµφισβητούσε την αρµοδιότητα του δικαστή υποστηρίζοντας ότι µια τέτοια αγωγή δεν µπορούσε να έχει ως αντικείµενο παρά µόνον τις καταχρηστικές ρήτρες που αναφέρονται στον κατάλογο Συνεπώς µια οργάνωση καταναλωτών δεν µπορούσε να εγείρει αγωγή εάν η. καταχρηστική φύση των αµφισβητούµενων ρητρών µπορούσε να προκύψει µόνον από το όπως στη συγκεκριµένη περίπτωση γενικό ορισµό , αλλά στον γενικό ορισµό των καταχρηστικών ρητρών 76. , Ο δικαστής έκρινε διαφορετικά και δήλωσε ότι µία οργάνωση έχει το δικαίωµα να εγείρει αγωγή χωρίς να διαχωρίσει τις ρήτρες που εµπίπτουν στο γενικό ορισµό και εκείνες που απαριθµούνται στον ενδεικτικό κατάλογο Προκειµένου να στηρίξει αυτή την ερµηνεία του. ο δικαστής αναφέρθηκε άµεσα στην ευρωπαϊκή οδηγία και παρέθεσε πολλά από τα νόµου , σχετικά νοµικά κείµενα. 77. Σε αυτή την υπόθεση , Άλλο ενδιαφέρον παράδειγµα είναι εκείνο µιας απόφασης που εκδόθηκε πρόσφατα στην Ιταλία µια οργάνωση καταναλωτών έγειρε αγωγή κατά των συστάσεων που έκαναν διάφοροι επαγγελµατίες για τη χρήση καταχρηστικών ρητρών. ωστόσο Μολονότι το ιταλικό δίκαιο δεν προβλέπει ρητά µια τέτοια αγωγή κατά συστάσεων , ο δικαστής τη δέχθηκε ερµηνεύοντας το νόµο κάτω από το πρίσµα της οδηγίας Είναι ενδιαφέρον να σηµειωθεί ότι ο δικαστής ανέφερε το γεγονός της ύπαρξης µιας εκκρεµούς διαδικασίας παράβασης κατά της Ιταλίας για αυτό το θέµα , ως στήριγµα της απόφασής του. Αρµόζει να αναφερθεί ένα τελευταίο παράδειγµα όσον αφορά την ισπανική νοµολογία. το οποίο εξάλλου είναι πολύ καινοτόµο Η καινοτοµία έγκειται στο συλλογισµό που καταλήγει 78, 865 625 από τις Σεπτεµβρίου διοικητικές αγωγές που έχουν καταγραφεί έως σήµερα στη βάση δεδοµένων εφόσον προέρχονται από αυτό το κράτος µέλος. Απόφαση που εκδόθηκε στις Πράγµατι αυτή η ερµηνεία µπορούσε ενδεχοµένως να συµφωνήσει µε το βελγικό νόµο πριν από την πρόσφατη τροποποίηση για τη συµµόρφωσή του µε την οδηγία ύστερα από την έναρξη διαδικασίας , παράβασης Αυτό το γεγονός αποδεικνύει τον πραγµατικό αντίκτυπο αυτού του είδους των διαδικασιών. στις εθνικές νοµοθεσίες. Απόφαση του Τακτικού ∆ικαστηρίου του Τορίνο , Απόφαση του Ανώτατου ∆ικαστηρίου της Ισπανίας , από το εµπορικό δικαστήριο της πόλης ης Ιουλίου 7 της 1999. ης Νοεµβρίου Namur. 1996. 1999 της 8 8 75 76 77 78 37 Στη συγκεκριµένη περίπτωση , στην αναγνώριση του άµεσου οριζόντιου αποτελέσµατος της οδηγίας ακόµα µεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο ). 79 Ανώτατο ∆ικαστήριο αναγνώρισε το άµεσο οριζόντιο αποτέλεσµα του άρθρου 3. 3 το οποίο έχει ως ιδιαίτερα το σηµείο π παραποµπή στο παράρτηµα ( αποτέλεσµα να θεωρούνται καταχρηστικές οι ρήτρες σύµφωνα µε τις οποίες η σύµβαση Παρά την αντίθεση ενός εµπίπτει ρητά στην αρµοδιότητα ενός συγκεκριµένου δικαστηρίου. τοµέα των ισπανών νοµοµαθών στο συλλογισµό αυτής της δικαστικής απόφασης αυτή η , απόφαση δείχνει την αυξανόµενη σηµασία της κοινοτικής νοµοθεσίας στα εθνικά δικαστικά ακόµα και πριν από τη µεταφορά της όπως στη συγκεκριµένη περίπτωση συστήµατα. , η οποία δεν έχει το ισπανικό της οδηγίας , 93 /13 ( )) , η επαλήθευση των εξελίξεων στην εκτίµηση του Από µια επίσης ποιοτική άποψη , Ένα παράδειγµα καταχρηστικού χαρακτήρα ορισµένων ρητρών είναι πολύ αποκαλυπτική. αυτής της εξέλιξης αποτελεί η ακόλουθη υπόθεση της αυστριακής νοµολογία το. 1996 Ανώτατο ∆ικαστήριο της Αυστρίας δέχθηκε την απαλλαγή µιας επιχείρησης από την ευθύνη για σωµατικές βλάβες ενός καταναλωτή στη διάρκεια οργανωµένου ταξιδιού εφόσον δεν , υπήρχε παρά µόνον µικρή παράλειψη από µέρους του επαγγελµατία Αντίθετα σε υπόθεση µια ρήτρα που εξαιρούσε την ευθύνη λόγω απλού λάθους θεωρήθηκε ως του 1997, καταχρηστική Ο λόγος αυτής της απόφασης ήταν ακριβώς η τροποποίηση της αυστριακής. νοµοθεσίας το µε σκοπό την εξασφάλιση της σωστής µεταφοράς της οδηγίας η οποία τέθηκε σε ισχύ από την η Ιανουαρίου 1996, 1997 Το 80. 1 81. γ Σχετικά µε τη νοµολογία του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου ) Παρά την αυξηµένη ευαισθητοποίηση των εθνικών δικαστών στο ευρωπαϊκό δίκαιο , αντίκτυπος της οδηγίας παρόν πολύ περιορισµένος παρά µόνον για δύο προδικαστικά ερωτήµατα ο στην νοµολογία του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου είναι προς το Έως σήµερα το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο δεν δέχθηκε προσφυγές 93/13. 82 οι αντίδικοι ήταν η και η Στο πρώτο βρετανική κυβέρνηση και το αντικείµενο ήταν η στέρηση του δικαιώµατος για προσφυγή στη που είχε επιβάλει η δικαιοσύνη µε σκοπό την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών αυτό το δικαίωµα είχε παραχωρηθεί βρετανική νοµοθεσία στις οργανώσεις καταναλωτών ( αποκλειστικά στο η ( η υπόθεση διαγράφηκε από το Ε∆ οποία κατέληξε στην αλλαγή της βρετανικής νοµοθεσίας Ύστερα από συµφωνία µεταξύ των µερών « Consumers Association » ( Office of Fair Trading). Ένωση Καταναλωτών Το δεύτερο ερώτηµα 83 εάν ο δικαστής µπορεί ) ( όσον αφορά τη νοµοθεσία περί καταχρηστικών ρητρών ενδιαφερόµενων µερών. βρίσκεται ακόµα σε εκκρεµότητα και αφορά τη σηµαντική απόφαση να εκτιµήσει την ισχύ µιας ρήτρας ή ακόµα περισσότερο εάν πρέπει χωρίς προηγούµενο αίτηµα των , Η συγκεκριµένη περίπτωση αφορά ορισµένες διαφορές µεταξύ ), ) , 79 80 81 82 83 έµµεσου οριζόντιου αποτελέσµατος Το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο δεν αναγνωρίζει το άµεσο οριζόντιο αποτέλεσµα µιας οδηγίας Έτσι ένας. ιδιώτης δεν µπορεί να επικαλεστεί άµεσα µια οδηγία ενώπιον εθνικού δικαστή παρά µόνον όταν ο παραλήπτης είναι ένα κράτος µέλος και όχι όταν είναι άλλος ιδιώτης Ωστόσο το Ε∆ δέχθηκε την. πιθανότητα ιδίως « » στις δικαστικές αποφάσεις Ο άµεσος χαρακτήρας 10. 4. 1984). Von Colson y Harz (14 /83 του οριζόντιου αποτελέσµατος προϋποθέτει την υποχρέωση του εθνικού δικαστή να ερµηνεύσει το εθνικό δίκαιο κάτω από το πρίσµα του κειµένου και των στόχων της οδηγίας ώστε να φθάσει στο , αποτέλεσµα που αναφέρεται το άρθρο έστω και εάν υπάρχουν τα όρια της δικαστικής ασφάλειας και της µη αναδροµικότητας. της µέσω της προσφυγής στα κριτήρια ερµηνείας , OGH 11. 1. 1996. ecolex 1996, 358 = KRES 3/94. Απόφαση του Vorprozessuales Abmahnverfahren Υπόθεση Κοινές υποθέσεις 1997, AGB-Info 1997/17. C-82/96 – The Queen c/ Secretary of State for Trade and Industry. και της συνθήκης , ης ∆εκεµβρίου 79/ 83 κατά 249 έως της και 25 C-240/98 C-244/98 Océano Grupo Editorial, S. A. Salvat Editores, S. A. Rocio Murciano Quintero και λοιπών. 38. ( σχετικά µε συµβάσεις για την αγορά µε επαγγελµατιών πωλητών και ισπανών ιδιωτών , δόσεις Σε αυτές τις συµβάσεις προβλέπεται ρήτρα στην οποία παραχωρείται αρµοδιότητα πόλη στην οποία δεν κατοικεί κανένας από µόνον στις δικαστικές αρχές της Βαρκελώνης τους ιδιώτες αλλά όπου οι επαγγελµατίες έχουν την επαγγελµατική τους έδρα Το πρωτοδικείο της Βαρκελώνης λαµβάνοντας υπόψη τις αντιφατικές εθνικές αποφάσεις , σχετικά µε τη δυνατότητα που έχει ένας ισπανός δικαστής να αξιολογήσει αυτεπάγγελτα την ακυρότητα των καταχρηστικών ρητρών που αφορούν την επιλογή της αρµόδιας δικαστικής αρχής στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο ζητώντας την ερµηνεία της οδηγίας προσέφυγε το , όµως τα συµπεράσµατα του Γενικού Ε OK. 93/13/ Εισαγγελέα έχουν πραγµατικά ∆εκεµβρίου υποδειγµατικό χαρακτήρα και µας προσφέρουν εκτεταµένη και λεπτοµερή ανάλυση της οδηγίας και των στόχων της Στην ουσία ο Γενικός Εισαγγελέας κρίνει ότι η οδηγία παρέχει. στον εθνικό δικαστή την εξουσία να κρίνει αυτεπάγγελτα το ανίσχυρο µιας τέτοιας ρήτρας και να παραµερίζει το αντίθετο εθνικό δίκαιο που θα τον εµπόδιζε να ασκήσει αυτή την εξουσία 1998 που παρουσιάστηκαν στις Η απόφαση δεν έχει ακόµα εκδοθεί βλέπε επίσης παραπάνω Saggio , 16 1999 ). ( III. 6). Σίγουρα δεν έλειψαν οι ευκαιρίες για την υποβολή προδικαστικών ερωτηµάτων από τα εθνικά δικαστήρια στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο και η διαλεύκανση της εµβέλειας ορισµένων λιγότερο σαφών διατάξεων της οδηγίας από το Ε∆ µέσω αυτών των ερωτηµάτων θα ήταν πολύ χρήσιµη Πράγµατι η νοµική θεωρία µεταφέρει τον απόηχο µιας σχετικής αντίστασης των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά την υποβολή προδικαστικών ερωτηµάτων στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο σε αυτό το νοµικό τοµέα. Ένα παράδειγµα αυτού του γεγονότος αποτελεί η ακόλουθη περίπτωση που προέρχεται από τη γερµανική νοµική θεωρία. Η οδηγία µεταφέρθηκε στο γερµανικό δίκαιο µέσω της τροποποίησης προϋπάρχοντος νόµου του νόµου περί των γενικών συµβατικών ρητρών οδηγίας ο γερµανός νοµοθέτης είχε διαπιστώσει τη συµφωνία µεταξύ του άρθρου δεδοµένου ότι οι συµβατικές ρήτρες λόγω νόµου και της οδηγίας , αυτή την εθνική διάταξη δεν υπόκεινται στον έλεγχο περιεχοµένου , και σύµφωνα µε το άρθρο : Την εποχή της µεταφοράς της του εν οι οποίες σύµφωνα µε εξαιρούνται από αυτόν (AGB). 884 , της οδηγίας. 4 (2) σε εφαρµογή του άρθρου , κύριων παροχών της σύµβασης Όµως οι διαφορές στο κείµενο των δύο διατάξεων αφήνουν να εννοηθεί ότι υπάρχουν επίσης Πράγµατι γνωρίζουµε σηµαντικό αριθµό περιπτώσεων και διαφορές στην εφαρµογή τους. ανέπτυξαν πολύ ευρεία όπου τα γερµανικά δικαστήρια έννοια των περιορίζοντας έτσι το πεδίο εφαρµογής του ελέγχου για το περιεχόµενο. χ !), Αυτή η έννοια της ρήτρες που καθορίζουν τους όρους κάτω από τους « οποίους ένας καταναλωτής µπορεί να επικαλεστεί µια ασφαλιστική σύµβαση ή επιβαρύνσεις που ζητά πιστωτικό ίδρυµα για ορισµένες δευτερεύουσες υπηρεσίες σε σχέση µε την έκδοση πιστωτικής κάρτας ή βιβλιαρίου καταθέσεων όρος ανύπαρκτος στο γερµανικό νόµο κύριας παροχής περιλαµβάνει π AGB, του » ( » « 8. Στις γερµανικές νοµικές επιθεωρήσεις υπάρχουν πολλές περιπτώσεις στις οποίες το του νόµου περί των γενικών Bundesgerichtshof 8 χωρίς ποτέ να εξετάσει τη συµβατικών ρητρών και του άρθρου συνεκτικότητα της νοµολογίας του µε τις άλλες γλωσσικές εκδοχές της οδηγίας και την εξέτασε το θέµα της εφαρµογής του άρθρου της οδηγίας , 4 (2) 84 Το του νόµου άρθρο 8 allgemeine µόνον οι « Geschäftsbedingungen/ABGB) διατάξεις των γενικών προϋποθέσεων που καθορίζουν ακυρωτικούς ή συµπληρωµατικούς κανόνες ως προς το κοινό δίκαιο περί über προβλέπει ότι θα υπόκεινται σε έλεγχο περιεχοµένου γενικών συµβατικών ρητρών (Gesetz ». 39 του γνωστή ερµηνεία που έδωσαν τα άλλα ανώτατα ευρωπαϊκά δικαστήρια και χωρίς ποτέ να εξετάσει την πιθανότητα υποβολής προδικαστικού ερωτήµατος στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο Αντίθετα. είναι αναφέρεται απόφαση Bundesgerichtshof "der Bundesgesetzgeber hat die an die Mithgliedstaaten gerichtete und nur für sie verbindliche Richtlinie … in nationales Recht umgesetzt. Er hat dabei zu einer Änderung des § 8 AGBG wegen seiner Übereinstimmung mit Art. 4 Nr. 2 der Richtlinie keinen Anlaß gesehen … Die Beantwortung der Frage, ob die beanstandete Klausel einer Überprüfung am Maßstab der §§ 9 - 11 AGBG entzogen ist, ist Sache der deutschen Gerichte, über die der Europäische Gerichtshof nach Art. 177 EG-Vertrag nicht zu entscheiden hat"85. δ Σχετικά µε τη νοµική θεωρία απλώς όπου : ) ∆ηµοσιεύθηκαν εκατοντάδες Ο αντίκτυπος της οδηγίας στη νοµική θεωρία υπήρξε τεράστιος. άρθρα και δεκάδες µονογραφίες µε θέµα τις καταχρηστικές συµβατικές ρήτρες Αυτό είχε. επίδραση όχι µόνον στη νοµολογία αλλά επίσης και όσον αφορά την ευαισθητοποίηση των ίδιων των επιχειρήσεων για τη σύνταξη πιο δίκαιων ρητρών Ένα µέρος της νοµικής θεωρίας. έχει ως επίκεντρο τις ιδιαιτερότητες του εθνικού νοµικού συστήµατος άλλα τµήµατα · αντίθετα πρόταξαν την ιδιαιτερότητα του ευρωπαϊκού δικαίου και προσπάθησαν να πλαισιώσουν το εθνικό δίκαιο µε αυτό ακόµα και όταν τα αποτελέσµατα συµφωνούσαν πολύ , λίγο µε την παραδοσιακή νοµολογία Η ανάδειξη µιας ευρωπαϊκής νοµικής θεωρίας σε. καταχρηστικών ρητρών είναι ένα από τα αισθητά αποτελέσµατα της οδηγίας θέµατα 93/13/EOK. ε Ορισµένα σηµεία προβληµατισµού ) Ο αντίκτυπος της οδηγίας φαίνεται να είναι σαφώς θετικός , ανεπαρκής για την επίτευξη του επιδιωκόµενου αποτελέσµατος συµβατικών σχέσεων µεταξύ καταναλωτών και επαγγελµατιών. αλλά και σε µεγάλο βαθµό την ύπαρξη ισορροπηµένων : Παρά τους δικαστικούς µηχανισµούς που δηµιουργήθηκαν για την προώθηση της εξάλειψης αυτές των καταχρηστικών ρητρών στις συµβάσεις που προτείνονται στους καταναλωτές της εξακολουθούν να χρησιµοποιούνται σε ευρεία κλίµακα «. της ρήτρας που εφαρµόζεται για την προστασία του καταναλωτή αναποτελεσµατικότητας - » θύµα µιας καταχρηστικής ρήτρας σε µεγάλο δεν είναι παρά εν µέρει αποτελεσµατικός βαθµό εξαρτάται όχι µόνον από την ευκολία πρόσβασης στη δικαιοσύνης για τους από την ενηµέρωση και την εκπαίδευση του καταναλωτές Καθηµερινά προκύπτουν νέα προβλήµατα από την καταναλωτή στους εν λόγω τοµείς. ανάπτυξη της κοινωνίας της κατανάλωσης Υπάρχει ο φόβος ότι η φυσική εξέλιξη των οικονοµικών σχέσεων δεν θα ακολουθήσει την πορεία προς την αύξηση της ισορροπίας στις συµβατικές σχέσεις αλλά επίσης , , ο µηχανισµός και ίσως κυρίως Εξάλλου :. , , , ,. Την ίδια στιγµή που ολοκληρώνεται η παρούσα έκθεση από την Επιτροπή , των καταναλωτών στη ∆ανία ενηµερώνει τους οµολόγους του στο πλαίσιο του ο διαµεσολαβητής RICC - 85 Ο οµοσπονδιακός νοµοθέτης µετέφερε στο εθνικό δίκαιο οδηγία που απευθύνεται στα κράτη µέλη και " δεν είναι δεσµευτική του νόµου περί των ∆εν θεώρησε αναγκαία την τροποποίηση του άρθρου. γενικών συµβατικών ρητρών (ABGB), της οδηγίας. υπόκειται στον έλεγχο περιεχοµένου , ∆ικαστήριο , 4 (2) Είναι αρµοδιότητα των γερµανικών δικαστηρίων να εξετάσουν εάν η εν λόγω ρήτρα και το Ευρωπαϊκό εφόσον ο νόµος αυτός ήταν ήδη σύµφωνος µε το άρθρο δεν λαµβάνει καµία απόφαση σχετικά σύµφωνα µε τα άρθρα σύµφωνα µε το άρθρο " - BGH 7. 7. 1998, 9-11 ABGB, 177 TUE, 8 Der Betriebs-Berater 1998, 1864. 40. )86 - για νέες πρακτικές σχετικά µε τις εµπορικές ∆ιεθνές ∆ίκτυο Ελέγχου της Εµπορίας ( ρήτρες Προφανώς οι συµβάσεις ενοικίασης αυτοκινήτων που υπογράφουν οι καταναλωτές κατά τις διακοπές τους στο εξωτερικό περιέχουν όλο και πιο συχνά ρήτρες σύµφωνα µε τις οποίες οι καταναλωτές συγκατατίθενται στην απευθείας πληρωµή των ενδεχόµενων συµπληρωµατικών εξόδων από την πιστωτική των αποζηµιώσεων για ατυχήµατα οι οποίοι Προέκυψαν συγκεκριµένα προβλήµατα σε ∆ανούς καταναλωτές τους κάρτα. ύστερα από την πτώχευση των ταξιδιωτικών πρακτορείων στα οποία είχαν ήδη προκαταβάλει την ενοικίαση αυτοκινήτων διαπίστωσαν ότι το ποσό της ενοικίασης χρεώθηκε και δεύτερη , φορά στην πιστωτική τους κάρτα. λ. , κ τ ,. , ,. Το πρόβληµα µε αυτό το είδος των ρητρών είναι ακόµα πιο σοβαρό λόγω του ότι οι καταναλωτές µπορούν να υπογράψουν και να εκτελέσουν αυτού του είδους τις συµβάσεις εξ ολοκλήρου στην επικράτεια τρίτης χώρας πρέπει να µπορεί να Ωστόσο τέτοιες πρακτικές αποτελούν αντικείµενο ανησυχίας καλύπτει αυτές τις καταστάσεις και δείχνουν την ανάπτυξη νέων προβληµάτων που εµφανίζονται στο πλαίσιο της συνεχώς αυξανόµενης παγκοσµιοποίησης της οικονοµίας. µολονότι το άρθρο 6. 2 ,. Η Επιτροπή ελπίζει πως η παρούσα έκθεση θα ανοίξει το δρόµο σε µια ενδελεχή και σοβαρή συζήτηση αυτών των πολύπλοκων και σηµαντικών θεµάτων και αναµένει πολλά σχόλια και παρατηρήσεις στις προτεινόµενες ιδέες. 86 Στα αγγλικά των αρχών που είναι αρµόδιες για την εφαρµογή του καταναλωτικού δικαίου. IMSN, International Marketing Supervision Network. Πρόκειται για δίκτυο συνεργασίας 41 Αυστρία Βέλγιο ∆ανία Φινλανδία Γαλλία Γερµανία ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I - Οι εθνικοί νόµοι µεταφοράς Κοινοποιηµένη νοµοθεσία Τροποποιηµένοι ή αντικατεστηµένοι νόµοι Bundesgesetz vom 10. 01. 1997 mit dem (u. a. ) das Konsumentenschutzgesetz geändert wird Konsumentenschutzgesetz vom 08. 03. 1979; (BGBl. I N° 6/1997) Loi sur les pratiques et sur l’information et la protection du consommateur (Chapitre X, art. 31-34) Loi du 12. 06. 1991 sur le crédit à la consommation, modifiée par la loi du 06. 07. 1992 Loi du 25. 06. 1992 sur le contrat d’assurance terrestre Loi du 04. 08. 1992 relative au crédit hypothécaire Loi du 03. 04. 1997 relative aux clauses abusives dans les contrats conclus avec leurs clients par les titulaires de professions libérales Loi du 07. 12. 1998 sur les pratiques du commerce et sur l’information et la protection du consommateur Lov N° 1098 af 21. 12. 1994 om ændring af lov om aftaler og andre retshandler på formurettens område og visses andre love Lov N° 428 af 01. 06. 1994 om markedsføring Allgemeines Gesetzbuch vom 01. 06. 1811; Bürgerliches Bundesgesetz internationale Privatrecht; über das Zivilprozeßordnung les Loi du 14. 07. 1991 sur pratiques et commerce de l’information et protection du consommateur (L. P. C. ) Marketing Act of 14 June 1974 Laki kuluttajansvojalain 3 ja 12 luvun muuttamisesta N° 1259, 16. 12. 1994 Kuluttajansvojalaki N° 20. 01. 1978 38, Laki kuluttajansvojalain 4 ja 12 luvun muuttamisesta N° 416, 18. 12. 1998 Loi N° 95-96 du 1. 02. 1995 concernant les clauses abusives et la présentation des contrats régissant diverses activités d’ordre économique et commercial. (J. O. du 2. 02. 1995, p1755) Gesetz vom 19. 07. 1996 zur Änderung des AGB-Gesetzes und der Insolvenzordnung (BGBl. I N° 36/1996)- Loi N° 78-23 du 10. 01. 1978 Loi N° 88-14 du 05. 01. 1988 Gesetz zur Regelung des Rechts Allgemeinen der (AGB- Geschäftsbedingungen Gesetz) vom 09. 12. 1976 42 Ελλάδα Ιρλανδία Ιταλία της Νόµος 2741 Κυβερνήσεως της Ελληνικής ∆ηµοκρατίας , Σεπτεµβρίου ης Σεπτεµβρίου 1999 ( 28 Εφηµερίδα της ης της 28 1999) 2251 1961 Νόµος προστασίας Νόµος περί καταναλωτή Κυβερνήσεως ∆ηµοκρατίας , του περί 1991 του καταναλωτή της προστασίας 15. 11. 1994 του Εφηµερίδα της ( της Ελληνικής της 16. 11. 1994) Statutory Instrument 95, No. 27 of 1 February 1995: the unfair terms in consumer contracts. Sale of Goods and Supply of Services Act of 1980 Art. 25 della Legge N° 52, 06. 02. 1996 (Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana No. 34, 10. 02. 1996) Art. 1341, 1342 e 1370 Codice Civile 1942 Λουξεµβούργο Loi du 26. 03. 1997, Mémorial, A-N° 30 du 29. 04. 1997 Art. 3 della Legge N° 281, 30. 07. 1998 Loi relative à la protection juridique du consommateur du 25. 08. 1983 Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ισπανία Σουηδία Art. 6. 231 tot 6. 248 Burgerlijk wetboek (nieuw Burgerlijk Wetboek 1992) Art. 6. 231 - 6. 248 Burgerlijk wetboek Decreto-Lei No. 220/95 do 31. 08. 1995 Portaria n° 1093/95 do 06. 09. 1995 Decreto-Lei N° 25. 10. 1985 446/85 do Decreto-Lei No. 249/99 do 07. 07. 1999 modificando o Decreto-Lei 446/85 7/1998 del 13. 04. 1998 sobre las condiciones Ley generales de la contratación (LCGC) Artículo 10 Ley general para la defensa de los consumidores y usuarios (LCU) del 19. 07. 1984 Lag om avtalsvillkor I konsumentförhållanden (1994: 1512) 15. 12. 1994 Lag 1994:1513 Lag (1971:112) Ηνωµένο Βασίλειο Unfair Terms in Consumer Contracts Regulations of 22 July 1999 (Statutory Instrument 1999 N° 2083) revoking the Unfair Terms in Consumer Contracts Regulations of 1994 of Unfair Contract Terms Act (UCTA) 1977 (Cette loi n'a pas été modifiée et vigueur) reste en Unfair Terms in Consumer Contracts Regulations (UTCR) of 8 December 1994 (Statutory Instrument 1994 No. 3159) 43 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Μελέτες της αγοράς II - αγωγές παραλείψεως σε πολλά κράτη µέλη " " και επιδοτήσεις για ταυτόχρονες Μελέτες α ) αγοράς " " (1) (2) 93/13/ Οι καταχρηστικές ρήτρες στις συµβάσεις που αφορούν την παροχή αναλύεται η επίδραση ορισµένων αγαθών (Prof. Hans Micklitz, Berlin (D)) : της οδηγίας ΕΚ στις συµβάσεις για την πώληση των καταναλωτικών αγαθών στα κράτη µέλη :. και συσκευές αυτοκίνητα (155), µαγνητοσκόπησης Η µελέτη δείχνει ότι σε εγγραφής / (video-recorders, 147). αυτούς τους τοµείς χρησιµοποιούνται τακτικά τυποποιηµένες συµβάσεις στη Γερµανία την Πορτογαλία και την Ιταλία ενώ στη τη Γαλλία τις Κάτω Χώρες , ∆ανία την Ιρλανδία και στο Ηνωµένο Βασίλειο τέτοιες συµβάσεις είναι σχεδόν , ανύπαρκτες Εξετάζονται πλυντήρια ρούχων συµβάσεις σε τέσσερις τοµείς 545 (119), έπιπλα (124) , ,. Οι καταχρηστικές ρήτρες που απαντώνται συχνότερα αφορούν την απαλλαγή / τον περιορισµό της αστικής ευθύνης του επαγγελµατία 545 ( και την κατάργηση των εγγυήσεων που προβλέπονται από το νόµο συµβάσεις ) Αυτά τα δύο πεδία προβληµάτων είναι τα συµβάσεις από τις σε ( σηµαντικότερα στους τέσσερις τοµείς που αναλύθηκαν από τις 545 267 301 σε ). , , / Ιταλία τη Γερµανία Montpellier (F)) : Νοµική Σχολή του τις Κάτω Χώρες , Παράλληλα η µελέτη καταδεικνύει ορισµένες διαφορές µεταξύ των συµβάσεων Στη Γαλλία που αναλύθηκαν στα κράτη µέλη την , περιέχουν ουσιαστικά ρήτρες οι συµβάσεις την Ισπανία και περιορισµού της ευθύνης και κατάργησης των εγγυήσεων που απαλλαγής Ωστόσο στο Βέλγιο οι συχνότερες ρήτρες αφορούν προβλέπονται από το νόµο. Στη ∆ανία οι στους περιορισµούς και τα εµπόδια των προσφυγών στη δικαιοσύνη. ρήτρες που εµφανίζονται κυρίως στις συµβάσεις που αναλύθηκαν αφορούν τις , µονοµερείς τροποποιήσεις της τιµής Στο Ηνωµένο Βασίλειο οι πιο διαδεδοµένες. ρήτρες είναι εκείνες που επιτρέπουν στον επαγγελµατία να απαλλαγεί µε µονοµερή τρόπο από τις υποχρεώσεις του. Οι καταχρηστικές ρήτρες που περιέχονται σε ορισµένες ασφαλιστικές συµβάσεις συµβάσεις ( που κατανέµονται στα κράτη µέλη της ΕΕ σε δύο κατηγορίες ασφαλίσεων , Στη µελέτη διαπιστώνονται µεγάλες διαφορές µεταξύ αυτοκίνητα και κατοικία ( ). καµία καταχρηστική ρήτρα δεν βρέθηκε των εξεταζόµενων κρατών µελών χ. Παράλληλα ορισµένες κατηγορίες καταχρηστικών στις δανικές συµβάσεις ρητρών απαντώνται σχεδόν σε όλες τις συµβάσεις από τα άλλα κράτη µέλη Οι λόγω της αµφισηµίας πιο συχνές καταχρηστικές ρήτρες ήταν ιδίως εκείνες που , και της ασάφειάς τους έχουν ως αποτέλεσµα να αποκτά ο ασφαλιστής τη , πράγµα το οποίο του δυνατότητα αξιολόγησης του περιεχοµένου της σύµβασης , προσδίδει υπερβολικό πλεονέκτηµα η ασάφεια των ρητρών φαίνεται συνεπώς να ( είναι το ουσιαστικό πρόβληµα κυρίως στα ασφαλιστήρια συµβόλαια που την Ισπανία απαντώνται στις Κάτω Χώρες , ). Οι ρήτρες που επιτρέπουν στον ασφαλιστή να καθυστερήσει την πληρωµή της αποζηµίωσης περιλαµβάνονται επίσης µεταξύ των πιο συχνών µόνον οι δανικές Η µελέτη κατέδειξε επίσης και ιταλικές συµβάσεις δεν τις περιέχουν σε Έτσι για παράδειγµα αξιοσηµείωτες διαφορές στις ασφαλιστικές συµβάσεις θέµατα καταχρηστικών ρητρών σχετικά µε τη µονοµερή λύση της σύµβασης από τον ασφαλιστή ύστερα από ζηµιά γαλλικές και ιταλικές οι γερµανικές , το Λουξεµβούργο και την Ελλάδα. βελγικές Εξετάζονται 440 ). ). π ! ( ( , , , , , 44 ιρλανδικές ολλανδικές και συµβάσεις περιέχουν τέτοιες ρήτρες ενώ οι ισπανικές , , πορτογαλικές δεν περιέχουν καµία σε θέµατα καταχρηστικών ρητρών Παρόµοια ,. που αφορούν τις υπερβολικά µεγάλες προθεσµίες προειδοποίησης για τη λύση της σύµβασης ιταλικά ασφαλιστήρια βελγικά τα γερµανικά , , εµφανίζουν τέτοιες ρήτρες γαλλικά , , λουξεµβουργιανά ιρλανδικά ενώ αυτές απουσιάζουν από τα ισπανικά , ολλανδικά και πορτογαλικά ασφαλιστήρια. χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες Συνδικαλιστική οµοσπονδία για ελληνικά και Οι καταχρηστικές (3) ρήτρες στις , , , , (Confédération syndicale du cadre de vie - τις συνθήκες διαβίωσης εξετάζονται λογαριασµού και αποδεικνύεται η πολύ συχνή παρουσία καταχρηστικών ρητρών συµβάσεις χρηµατοδότησης αυτοκινήτων και Σε αυτή τη µελέτη που διεξήχθη στο 1994 συµβάσεις (F)) : 87 88 87) περιπτώσεις σε σύνολο περιπτώσεις σε σύνολο. Στις συµβάσεις χρηµατοδότησης για την αγορά αυτοκινήτων η µελέτη δείχνει την έντονη παρουσία καταχρηστικών ρητρών σχετικά µε τους περιορισµούς που επιβάλλονται στον καταναλωτή όσον αφορά τις οδούς προσφυγής εντοπίστηκαν και σχετικά µε τις σηµαντικές αποζηµιώσεις που 34 πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής εάν δεν εκτελέσει τις υποχρεώσεις του Σε θέµατα συµβάσεων καταγράφηκαν 28 ( η µελέτη αποκαλύπτει πρώτα από όλα την έντονη οµοιότητα σε λογαριασµού , των γενικών όρων που χρησιµοποιούνται από τις τράπεζες που µορφή και ουσία λειτουργούν στις Κάτω Χώρες Μεταξύ των , , καταχρηστικών ρητρών που χρησιµοποιούνται πιο συχνά στον τραπεζικό τοµέα ξεχώρισαν εκείνες που περιορίζουν ή καταργούν την ευθύνη της τράπεζας (43 Ωστόσο στη µελέτη υπογραµµίζεται ότι αυτού του περιπτώσεις σε σύνολο είδους οι ρήτρες δεν υπάρχουν στους γενικούς όρους των τραπεζών που λειτουργούν στην Ισπανία , το Λουξεµβούργο και τη Γερµανία την Ελλάδα και τη ∆ανία το Βέλγιο 88). 87). (. ,. (4) , ,. ( χ π π 130 ελληνικές ιταλικές , χ. ( ιταλικούς UFC Que choisir (F)) : Οι καταχρηστικές ρήτρες στις συµβάσεις ενοικίασης αυτοκινήτων για ιδιωτική χρήση στην ΕΕ Σε Ένωση Καταναλωτών ( συµβάσεις ενοικίασης αυτή τη µελέτη αναλύονται οι συµβατικές ρήτρες σε Οι αυτοκινήτων σύµφωνα µε τα κριτήρια που καθορίζονται στην οδηγία. συγγραφείς διαπιστώνουν ότι οι καταχρηστικές ρήτρες που χρησιµοποιούνται πιο συχνά είναι εκείνες που επιβαρύνουν την ευθύνη του ενοικιαστή όλες οι λουξεµβουργιανές και ολλανδικές συµβάσεις γαλλικές και εκείνες που περιορίζουν ή καταργούν περιέχουν αυτού του είδους τις ρήτρες ) αυτού το είδους οι ρήτρες εµφανίζονται σε την ευθύνη του επαγγελµατία. όλους τους ισπανικούς γερµανικούς και αγγλικούς ολλανδικούς Παράλληλα οι ρήτρες που επιτρέπουν στον γενικούς συµβατικούς όρους επαγγελµατία να τροποποιήσει µονοµερώς τη σύµβαση περιέχονται στην πλειονότητα των βελγικών ισπανικών λουξεµβουργιανών ιρλανδικών , Μόνον οι πορτογαλικές και οι ολλανδικές συµβάσεις και γερµανικών συµβάσεων Εξάλλου διαπιστώθηκε ότι οι επιχειρήσεις δεν περιέχουν τέτοιες ρήτρες συντάσσουν τις συµβάσεις βάσει των ελέγχων που διεξάγονται στις διάφορες πράγµα το οποίο διαφαίνεται από τη σύγκριση των εθνικές νοµοθεσίες , συµβάσεων της ίδιας εταιρείας Η σύγκριση των συµβατικών όρων των εταιρειών. µεσαίου µεγέθους µε εκείνες των εταιρειών διεθνών διαστάσεων δείχνει ότι υπάρχει µεγάλη οµοιογένεια στο περιεχόµενο των συµβάσεων ενώ ο αριθµός των ρητρών που θεωρούνται καταχρηστικές δεν κυµαίνεται σηµαντικά µεταξύ των δύο οµάδων. ιταλικών ). , , , , , , , 45 (5) (6) Οι καταχρηστικές ρήτρες στον ευρωπαϊκό τουριστικό τοµέα , ,. στα 356 αφορούν τη συµβατική ευθύνη τουριστική ενοικίαση ακινήτων χρονοµεριστικές διακοπές , ταξίδια , 1773 ρήτρες ή γενικοί συµβατικοί όροι (Bishop & σε αυτή τη µελέτη εξετάζονται οι ρήτρες και οι γενικοί Robertson Chalmers) : συµβατικοί όροι που περιέχονται στα φυλλάδια και τις συµβάσεις των οργανωτών και ενδιάµεσων πρακτόρων ταξιδιών και αφορούν τους διάφορους τουριστικούς τοµείς ενοικίαση ( κράτη µέλη του αυτοκινήτων κρουαζιέρες και άλλες παροχές , 18 ) ΕΟΧ συµβάσεις και φυλλάδια και χαρακτηρίζονται ως Εξετάζονται καταχρηστικές βάσει από τους οποίους του γενικού κριτηρίου της οδηγίας που καθορίζεται στο άρθρο ρήτρες που συγκεντρώθηκαν , 101 σηµαντικότερο πεδίο προβληµάτων ) , ισπανικές ιρλανδικές πορτογαλικές. 56 , , ρήτρες αφορούν τη δυνατότητα επίκλησης εις βάρος του καταναλωτή και τη διαµόρφωση της σύµβασης ενώ σηµαντικός αριθµός ρητρών εντοπίστηκε στις δανικές καµία ρήτρα φινλανδικές , αυτού του είδους δεν βρέθηκε στους ολλανδικούς και νορβηγικούς συµβατικούς όρους την τροποποίηση της συµβατικής τιµής καµία τέτοια ρήτρα δεν βρέθηκε στους αυστριακούς ( συµβατικούς όρους Είναι σηµαντικό να υπογραµµιστεί ότι στις αγγλικές , βελγικές και αυστριακές συµβάσεις σηµειώθηκε µεγάλος αριθµός ρητρών σχετικά µε την κατάργηση ή την παρεµπόδιση των αγωγών ή των προσφυγών στη δικαιοσύνη. 87 Από τις 356 αυτό ήταν το και εµφανίζονται κυρίως στις βελγικές ελβετικές και νορβηγικές συµβάσεις ρήτρες αφορούν την ακύρωση της σύµβασης και αγγλικές και ιταλικές συµβάσεις ιρλανδικές 3. 1. ( ), 50 47 ). ( , , , , ,. , ) ( ΕΚ αέριο 93/13/ - UK) Εφαρµογή της οδηγίας στις παροχές των δηµόσιων υπηρεσιών και ηλεκτρισµός , αστικές Εθνικό Ινστιτούτο Κατανάλωσης Εθνικό Συµβούλιο Καταναλωτών 93/13 (National Consumer Council ( - Institut national de la Consommation ( σε αυτή τη µελέτη εξετάζεται η ύπαρξη καταχρηστικών ρητρών στους F)) : ταχυδροµεία νερό γενικούς όρους παροχής ορισµένων υπηρεσιών , , συγκοινωνίες σιδηρόδροµοι τηλεπικοινωνίες φυσικό , , και επαληθεύεται εάν αυτές οι ρήτρες µπορούν να υγειονοµικές υπηρεσίες ελεγχθούν στο πλαίσιο της οδηγίας Στη µελέτη παρατηρείται η απουσία καταχρηστικών ρητρών στους γενικούς όρους παροχής ηλεκτρισµού στη Γαλλία καθώς και στους συµβατικούς όρους που διέπουν τη σύµβαση µεταφοράς Η µελέτη εντόπισε µη µε λεωφορείο ή αστικό σιδηρόδροµο στην Ισπανία αµελητέα ποσότητα καταχρηστικών ρητρών στους όρους που διέπουν τις σχέσεις ιδίως σε θέµατα µονοµερούς τροποποίησης και υπηρεσίας παροχής / ακύρωσης από την υπηρεσία παροχής τη ( καθώς και απαλλαγή της τη Γαλλία Φινλανδία , , υπηρεσίας παροχής από την ευθύνη σε περίπτωση διακοπής της λειτουργίας της Οι συγγραφείς διαπιστώνουν πολύ ηλεκτρισµός στο Βέλγιο και στη Σουηδία ( διαφορετικές καταστάσεις σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά τη δυνατότητα διεξαγωγής ελέγχου στο περιεχόµενο των συµβάσεων των δηµόσιων υπηρεσιών. οι συγγραφείς αναφέρουν την Με εξαίρεση ορισµένες εθνικές δικαστικές αρχές Αυστρία ο έλεγχος των ρητρών περιορίζεται είτε από ), , της οδηγίας ή από ήδη υπάρχουσα παρόµοια την εφαρµογή του άρθρου 1(2) διάταξη είτε από τον κανόνα , είτε από το γεγονός ότι η σχέση υπηρεσίας διαχωρισµού των αρµοδιοτήτων , Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι είναι παροχής αναγκαία η πραγµατική επιβολή της οδηγίας στις δηµόσιες υπηρεσίες είτε µέσω ελέγχου εκ προοιµίου από ανεξάρτητο ρυθµιστή την Ελλάδα και την Πορτογαλία ) είτε από την έννοια της ιεράρχησης των κανόνων καταναλωτή δεν είναι συµβατική παροχή νερού στην Αυστρία τη ∆ανία και την Ελλάδα καταναλωτή ). : π χ ( / ,. , ,. ,. είτε µε µεταγενέστερο έλεγχο. , 46 Οι συµβατικές ρήτρες στις αεροµεταφορές εµπορευµάτων και προσώπων και (7) (Frere Cholmeley Bischoff Solicitors et spatial de l’Université de Leiden - ∆ιαστηµικού ∆ικαίου του Πανεπιστηµίου της Institut international du droit aérien ∆ιεθνές Ινστιτούτο Εναέριου και Leiden) Σε αυτή τη µελέτη που πραγµατοποιήθηκε το συµβατικοί όροι που προτείνονται από έχουν την επαγγελµατική έδρα τους στα κράτη µέλη 1997 αεροπορικές εταιρείες εξετάζονται όχι µόνον οι από τις οποίες που εξυπηρετούν τον αλλά και σειρά κειµένων που έχει εγκρίνει η ∆ιεθνής σχετικά µε τους όρους της σύµβασης ιδίως τη (IATA) και τους γενικούς όρους µεταφοράς 24 ( ) 21 εναέριο χώρο της Ένωσης , Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών α και ψηφίσµατα ( σύσταση 724, 724 745) 1724). ( να Η µελέτη αποκάλυψε µη αµελητέα σειρά ρητρών χαρακτηριστούν ως καταχρηστικές και οι οποίες πηγάζουν ιδίως από τα κείµενα της που µπορούν IATA. Προκειµένου να καταργηθούν οι καταχρηστικές ρήτρες σε αυτόν τον τοµέα των οικονοµικών δραστηριοτήτων η µελέτη κρίνει ότι αρµόζει να δοθούν , κατευθυντήριες γραµµές από την Ένωση όσον αφορά την εφαρµογή της οδηγίας οι 93/13 κατευθυντήριες γραµµές δεν θα αφορούν αποκλειστικά το περιεχόµενο των γενικών όρων αλλά θα θίγουν επίσης και το θέµα των συνθηκών κοινοποίησής τους στον επιβάτη ή τον πελάτη εταιρειών. γενικούς όρους αεροπορικών Αυτές στους των. Επιδοτήσεις για τις ταυτόχρονες ενέργειες για την κατάργηση των β καταχρηστικών ρητρών σε πολλά κράτη µέλη ) (1) , , , ) - F): Γαλλία Ισπανία Βέλγιο , ΕΚ σε πέντε χώρες της Ένωσης όσον αφορά το περιεχόµενο των συµβάσεων µε το νέων τεχνολογιών Οι καταχρηστικές ρήτρες στις συµβάσεις , Συνδικαλιστική συντονισµό της Confédération syndicale du cadre de vie ( Οµοσπονδία για τις Συνθήκες ∆ιαβίωσης Αυτή η πρότυπη ενέργεια αποσκοπούσε στην εκτίµηση των συνεπειών που είχε η ενσωµάτωση της οδηγίας Ιταλία και 93/13/ ( Πορτογαλία κινητά τηλέφωνα , ( καλωδιακή και δορυφορική τηλεόραση που προτείνονται στους καταναλωτές ). Επίσης είχε ως στόχο να επιτευχθεί είτε µέσω διαπραγµατεύσεων είτε , η τροποποίηση των ρητρών των συµβάσεων έτσι ώστε να επανέλθει δικαστικώς η ισορροπία µεταξύ επαγγελµατιών και καταναλωτών αποφεύγοντας κάθε , δικαστική διαµάχη Πράγµατι µέσα από τις διαπραγµατεύσεις επιτεύχθηκαν ορισµένα θετικά αποτελέσµατα Για παράδειγµα ορισµένες εταιρείες παροχής καλωδιακής τηλεόρασης δεσµεύτηκαν να µην τροποποιήσουν πλέον µόνον µε ούτε τους τιµοκαταλόγους τους ούτε τον κατάλογο των δική τους πρωτοβουλία , ∆εσµεύτηκαν να καναλιών που προβλέπονται στις συµβάσεις συνδροµής τους. προειδοποιήσουν τους πελάτες τους για κάθε αλλαγή και να τους προσφέρουν τη όταν η λειτουργία της δυνατότητα λύσης της σύµβασής τους Άλλο παράδειγµα , οι εταιρείες καλωδιακής τηλεόρασης διακοπεί για περισσότερο από Επίσης αυτές θα επιστρέψουν το ποσό που αντιστοιχεί στη διάρκεια της διακοπής. σε ορισµένες εταιρείες η επιστροφή του ποσού που έχει κατατεθεί ως εγγύηση θα γίνεται στο εξής µέσα σε προθεσµία ενός µηνός ηµέρες που 60 , ίσχυαν στο παρελθόν Οι εταιρείες καλωδιακής τηλεόρασης θέτουν στη διάθεση των συνδροµητών τους εξοπλισµό Σε περίπτωση οι εταιρείες αυτές δεν θα απαιτούν πλέον συστηµατικά την βλάβης ή κλοπής του αποκωδικοποιητή , αντί για τις ώρες , τ. 48. ). κ λ (. , 47 πληρωµή ή την επισκευή του από τον συνδροµητή τη βλάβη ή την κλοπή. συγχρηµατοδότηση της Επιτροπής εξέλιξη τέσσερις αγωγές παραλείψεως στη Γαλλία εκτός εάν είναι υπεύθυνος για Παρά το γεγονός ότι η ενέργεια συνεχίζεται χωρίς τη έχουν ξεκινήσει και σήµερα βρίσκονται σε , , την Ισπανία και την Ιταλία. , (2) (3) Κοινή ενέργεια για την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών στις συµβάσεις ενοικίασης αυτοκινήτων , µε το συντονισµό της EDOCUSA (E) : Έξι οργανώσεις καταναλωτών συνεργάστηκαν σε αυτή την κοινή ενέργεια που είχε ως στόχο να εξετάσει τους γενικούς όρους των πέντε µεγάλων εταιρειών ενοικίασης αυτοκινήτων σε έξι ευρωπαϊκές χώρες και να καταργήσει τις καταχρηστικές ρήτρες που περιέχονται σε αυτά τα υποδείγµατα συµβάσεων είτε , Γι µέσω διαπραγµάτευσης είτε µε προσφυγή στη δικαιοσύνη αυτό το σκοπό. συλλέχθηκαν και αναλύθηκαν Πραγµατοποιήθηκαν υποδείγµατα συµβάσεων. διαπραγµατεύσεις µε αυτές τις επιχειρήσεις µε στόχο την προσαρµογή των γενικών όρων τους στους εθνικούς νόµους µεταφοράς ∆εδοµένου ότι αυτές οι οι διαπραγµατεύσεις δεν κατέληξαν σε καµία συγκεκριµένη συµφωνία , οργανώσεις των καταναλωτών αποφάσισαν να προσφύγουν στα δικαστήρια προκειµένου να παύσει η χρήση των αµφισβητούµενων γενικών όρων Ορισµένες. επιχειρήσεις αντέδρασαν σε αυτό και δέχθηκαν να υπογράψουν το συµφωνίες µε τις ενώσεις για την τροποποίηση των εν λόγω ρητρών. 1998 21 ’. Κοινή ενέργεια για την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών στις συµβάσεις χρονοµεριστικής µίσθωσης µε το συντονισµό της Test Achats και κοινή ενέργεια για την κατάργηση των καταχρηστικών ρητρών στις , και της NL), EDIDECO (PT) : µε το συντονισµό της χρονοµεριστικής µίσθωσης και των τυποποιηµένων συµβάσεων στους (BE) ταξιδιωτικές συµβάσεις , τις οποίες διαχειρίστηκαν ενώσεις καταναλωτών σε επτά Αυτές οι δύο ενέργειες , έχουν ως στόχο να εντοπίσουν τις κράτη µέλη (B, F, I, P, E, Lux των καταχρηστικές ρήτρες να τις οργανωµένων ταξιδιών και Οι ενέργειες αυτές καταργήσουν είτε µέσω διαπραγµατεύσεων είτε δικαστικώς. Σύµφωνα µε τις τελευταίες πληροφορίες που έστειλαν οι βρίσκονται σε εξέλιξη. αυτή τη στιγµή διεξάγονται θετικές διαπραγµατεύσεις µε τις συµβαλλόµενοι Αντίθετα στον τοµέα της επιχειρήσεις στον τοµέα των οργανωµένων ταξιδιών. ΕΚ σε χρονοµεριστικής µίσθωσης ορισµένες χώρες φαίνεται πως εξαφάνισε ορισµένους παράγοντες της αγοράς ενώ άλλοι µε δική τους πρωτοβουλία τροποποίησαν τους γενικούς όρους τους ώστε να τους καταστήσουν σύµφωνους µε τη νέα εθνική νοµοθεσία Σε αυτές τις. περιπτώσεις πρέπει να πραγµατοποιηθεί νέα αξιολόγηση των γενικών όρων. η πολύ πρόσφατη µεταφορά της οδηγίας 94/47/ τοµείς , , 48 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III - Στατιστικές που προέρχονται από τη βάση CLAB Στην παρούσα έκθεση περιλαµβάνεται σειρά γραφικών παραστάσεων έτσι ώστε να δοθεί µια συνολική άποψη των διαφόρων στοιχείων και αποτελεσµάτων που έχουν εισαχθεί έως σήµερα στην βάση στην οποία έχουν καταγραφεί µέχρι αυτή τη στιγµή CLAB, 7. 649 υποθέσεις. Ενώ η πρώτη σειρά γραφικών παραστάσεων στοιχεία που έχουν συλλεχθεί στη βάση , λεπτοµερή ανάλυση σχετικά µε τις ίδιες τις ρήτρες σηµαντική παρουσία τους σε ορισµένους τοµείς της οικονοµίας έως (8 (1 7) έως περιγράφει απλώς τα γενικά τα επόµενα σχήµατα παρέχουν µια πιο και σχετικά µε τη 11) (12. A έως 15. B). 1 αφορά τη φύση της απόφασης που έκρινε τον Η γραφική παράσταση Πράγµατι η καταχρηστικό ή µη καταχρηστικό χαρακτήρα µιας συµβατικής ρήτρας. βάση οι οποίες αποτελούν την περιλαµβάνει όχι µόνον δικαστικές αποφάσεις ( CLAB πλειονότητα συναλλαγές διαιτητικές αποφάσεις αλλά και διοικητικές αποφάσεις ) µεταξύ των µερών καθώς και κλαδικά συστήµατα αυτορύθµισης που υπάρχουν σε ορισµένα κράτη µέλη. , , 2 αφορά το είδος της αγωγής. όπου ένα από τα συµβαλλόµενα µέρη ζητά επίλυση της διαφοράς ( Η γραφική παράσταση ατοµική αγωγή ), οι συστάσεις και τα συστήµατα για προληπτική αγωγή , ή αυτορύθµισης που αποβλέπουν στην εξάλειψη της χρήσης καταχρηστικών ρητρών για κοινή αγωγή σε ορισµένα κράτη µέλη οι ενώσεις καταναλωτών µπορούν να συνταχθούν µε ατοµική αγωγή προκειµένου να ζητήσουν από την αρµόδια αρχή να εκδώσει διαταγή κατάργησης της χρήσης των καταχρηστικών ρητρών ιδίως οι αγωγές παραλείψεως Μπορεί να πρόκειται για ( ( ) ). περιγράφει την αξιολόγηση των αποφάσεων όσον αφορά Η γραφική παράσταση τον καταχρηστικό ή µη χαρακτήρα των συµβατικών ρητρών Παράλληλα. αναφέρονται επίσης οι αποφάσεις που δεν εφάρµοσαν την ισχύουσα εθνική νοµοθεσία περί καταχρηστικών ρητρών σε συγκεκριµένες υποθέσεις λόγω του ότι , αυτές οι υποθέσεις ήταν εκτός του πεδίου εφαρµογής αυτών των νόµων 3. ,. , , ,. την συντήρηση πλειονότητα εγκατάσταση των συµβάσεων , συγκοινωνίες τ και υπηρεσίες που δεν συνδέονται µε αγαθά χρηµατοδοτικής µίσθωσης και υπηρεσιών. 4 ενοικίασης οι οποίες αποτελούν Η γραφική παράσταση σχέσεις οι οποίες έχουν αποτελέσει το αντικείµενο απόφασης συµβάσεις πώλησης τελευταίες περιλαµβάνονται στη βάση επισκευή , ( κ λ τ. ) πιστώσεις ασφάλειες , ιατρικής περίθαλψης , δείχνει τα είδη συµβάσεων που περιέχουν συµβατικές Πρόκειται για Αυτές οι , που υποδιαιρούνται σε υπηρεσίες σχετικές µε αγαθά εγγυήσεις και εξυπηρέτηση µετά την πώληση , τραπεζικές συναλλαγές , νερού φυσικού αερίου , ,. ) έχει σχέση µε την ιδιότητα των µερών. Η γραφική παράσταση Η πλειονότητα των αποφάσεων που περιλαµβάνονται στη βάση δεδοµένων αφορούν συµβάσεις που έχουν συναφθεί µεταξύ ενός καταναλωτή και ενός επαγγελµατία η έννοια του καταναλωτή προκύπτει είτε από την οδηγία στις περισσότερες περιπτώσεις είτε από των οποίων το πεδίο εφαρµογής είναι µερικές φορές ευρύτερο τις εθνικές νοµοθεσίες , Ωστόσο η βάση περιλαµβάνει επίσης ορισµένες από εκείνο του ευρωπαϊκού κανόνα Το αποφάσεις σχετικά µε ενδιαφέρον της εισαγωγής τους στη βάση αιτιολογείται από το γεγονός ότι οι ίδιες τυποποιηµένες συµβάσεις µεταξύ επαγγελµατιών παροχή ηλεκτρισµού ( , , κ ). 5 λ ( ,. 49 6 λύσεις µπορούν να µεταφερθούν σε συµβάσεις που έχουν συναφθεί µε τους καταναλωτές. Η γραφική παράσταση και µετά από την καταληκτική ηµεροµηνία για τη µεταφορά της οδηγίας δείχνει τον αριθµό των αποφάσεων που εκδόθηκαν πριν Σε σύνολο υποθέσεις προγενέστερες της ενδεικτικά η πρώτη υπόθεση που εκδόθηκε από το Ανώτατο υποθέσεων ης Ιανουαρίου η βάση απαριθµεί περίπου 7. 649 01 ∆ικαστήριο της Ισλανδίας χρονολογείται από την , 1995 ( η Νοεµβρίου 04 βάσει των κρατών που έχουν επιτρέπει να εντοπιστεί Η γραφική παράσταση , Ισλανδία και κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταχωρηθεί στη βάση , Νορβηγία όχι µόνον ο αριθµός των αγωγών που έχουν εγερθεί αλλά και η φύση Έτσι οι προληπτικές αγωγές είναι ιδιαίτερα σηµαντικές τους ). στη Γερµανία Αντίθετα αυτού τη Γαλλία και το Ηνωµένο Βασίλειο. , του είδους οι αγωγές χρησιµοποιούνται σαφώς λιγότερο στο Βέλγιο και την Ισπανία ή είναι ανύπαρκτες στην Ιρλανδία και στο Λουξεµβούργο 7 ( ατοµική ή προληπτική την Αυστρία 1931). 3. 000 ), ( ,. 8 Η γραφική παράσταση αναφορικά µε το παράρτηµα της οδηγίας. καταχωρηθεί στη βάση δεδοµένων σηµεία του παραρτήµατος. αυτού που ενέχει η παρουσία γενικού κριτηρίου αξιολόγησης χαρακτήρα για τις υπόλοιπες υποδεικνύει τις ρήτρες που είτε εκτιµήθηκαν είτε όχι υποθέσεις που έχουν 7. 649 κρίθηκε ότι ανήκουν στα διάφορα Αυτό αποδεικνύει όχι µόνον τη σηµασία του καταλόγου αλλά και το ενδιαφέρον του καταχρηστικού και την συνεπακόλουθη ανάγκη για ανάπτυξή της , 4. 497 (59%) υποθέσεις Στις ) ( (41%). 3. 152 ταξινοµεί τις σηµεία του Οι ρήτρες που απαντώνται συχνότερα αφορούν το σηµείο β Η γραφική παράσταση υποθέσεις που συνδέονται µε το 9 4. 497 λόγω του ότι ορισµένοι συµβατικοί όροι παράρτηµα ανάλογα µε τα 17 ( µπορεί να αφορούν περισσότερα σηµεία του καταλόγου του παραρτήµατος ο , συνολικός αριθµός των υποθέσεων που έχουν καταχωρηθεί φθάνει σήµερα τις περιορισµός ή 5. 274). αποκλεισµός των νόµιµων δικαιωµάτων του καταναλωτή σε περίπτωση µη εκτέλεσης επιβολή υψηλών αποζηµιώσεων στην το σηµείο ε από τον επαγγελµατία ), ) περίπτωση µη εκτέλεσης από τον καταναλωτή αποδοχή από τον καταναλωτή ρητρών οι οποίες δεν του γνωστοποιήθηκαν πριν από τη σύναψη της σύµβασης κατάργηση ή ) παρεµπόδιση της άσκησης ενδίκων µέσων ή των οδών προσφυγής του καταλόγου του παραρτήµατος και το σηµείο π ) το σηµείο θ ) ( ) ( ), ( ( ). Η γραφική παράσταση ρητρών που θεωρήθηκαν καταχρηστικές 10. επιτρέπει να αξιολογηθεί η φύση των συµβατικών δηλαδή το • 2. 443 8. 858 υποχρεώσεις που επιβάλλει ο επαγγελµατίας στον καταναλωτή των ρητρών σε σύνολο 28% , ρητρών , Μεταξύ αυτών αφορούν τις. : - 1003 αφορούν τον αποκλεισµό από τα δικαιώµατά τους ή τον περιορισµό αυτών , συνδέονται µε συµβατικές ποινικές ρήτρες , - 582 προβλέπουν ειδικές δαπάνες - 296 εγγύησης και µεσιτείας ), ιδίως σε θέµατα συµβάσεων προµήθειας , ( αφορούν την ευθύνη , - 228 αφορούν τους όρους εκτέλεσης των εγγυήσεων και - 156 50 συνδέονται µε τους όρους κοινοποίησης που επιβάλλονται στον καταναλωτή σε - 91 περίπτωση ακαταλληλότητας των αγαθών. Παράλληλα σηµαντικός αριθµός ρητρών αφορά επίσης διάφορες υποχρεώσεις επαγγελµατία για τα παράπονα και τις απαιτήσεις » όπως οι προθεσµίες και οι όροι που επιβάλλονται από τον ( και όπως τους περιορισµούς του δικαιώµατος χρήσης στις υποχρεώσεις ( « συµβάσεις ενοικίασης και στις συµβάσεις για την εγκατάσταση κινητών αγαθών : Clab AT 000012) αρνητικές θετικές » « : Clab SE 000092 και Clab FR 000342) καταχρηστικές ρήτρες • 1. 380 περιορισµό της ευθύνης του επαγγελµατία παραδόθηκαν ή των υπηρεσιών που παρασχέθηκαν επαγγελµατίας ή τρίτοι 16%, ( παράδοση των αγαθών ή παροχή των υπηρεσιών αφορούν την απαλλαγή και τον καταλληλότητα των αγαθών που βλάβες που προκάλεσε ο δηλαδή το , , ρήτρες , , δηλαδή το 13%, δυνατότητα κατανόησης ) αφορούν την παρουσίαση των γενικών όρων και τη δυνατότητα επίκλησής τους εις βάρος του ρήτρες που αποκλείονται ή περιλαµβάνονται από τον επαγγελµατία στη λ κ. τ. ,. ). • 1. 133 σαφήνεια , ( καταναλωτή διάρκεια της σύµβασης ( ). δηλαδή το ρήτρες • 787 , τροποποίηση και όροι ). • 787 παράταση ρήτρες , δηλαδή το υπαναχώρηση αφορούν την τιµή και την πληρωµή της 9%, καθορισµός , ( όροι ( , λύση , συνδέονται µε τη λήξη της σύµβασης , , δηλαδή το ρήτρες • 744 , χαρακτηριστικά των προϊόντων ή των υπηρεσιών επαγγελµατία ( , λ τ κ παράδοση. δηλαδή το. ), αφορούν τους όρους εκτέλεσης των υποχρεώσεων του καταλληλότητα αφορούν τη σύναψη της σύµβασης 8%,. ). , όροι ( ισχύς , , µορφή , 9%, λ τ κ. 8%, δηλαδή το 7%, αρµόδια δικαστήρια συνδέονται µε την πρόσβαση στη δικαιοσύνη µε την αποδεικτικά οδοί προσφυγής ισχύον δίκαιο , , , ,. ρήτρες , • 694 λ τ κ. ). κ ρήτρες , • 644 ευρύτερη έννοια τ µέσα. ). ρήτρες , λ , ( δηλαδή το αφορούν την ερµηνεία της σύµβασης και τις αλλαγές • 177 που πραγµατοποιούνται σε αυτή 2%, τροποποιήσεις παραχώρηση , λ κ τ. ,. ). ( ρήτρες , δηλαδή το 1%, έχουν ως αντικείµενο την παράκαµψη του υπάρχοντος • 69 δικαίου. 11 και των περιγράφει τον αντίκτυπο των ρητρών που αναλύθηκαν Η γραφική παράσταση Οι τοµείς των ως καταχρηστικές σε σχέση µε τους διάφορους οικονοµικούς τοµείς. ακινήτων τοµείς χρηµατοπιστωτικών δραστηριότητας στους οποίους η βάση δεδοµένων µέτρησε την περισσότερη λοιπά τις καταχρηστικές ρήτρες νοµολογία " " " " περιλαµβάνει διάφορα είδη οικονοµικών δραστηριοτήτων όπως οι συµβάσεις συνδροµής οι υπηρεσίες. ), οι λ τ επισκευής και συντήρησης η εµφάνιση φωτογραφιών και υπηρεσίες ψεκασµού , , τα εστιατόρια και η τροφοδοσία λ τ ,. αυτοκίνητα , συνδροµητική τηλεόραση ανήκουν στους Η κατηγορία σχετικά µε εφηµερίδες υπηρεσιών κλειδαριές περιοδικά ενδύµατα , κλειδιά κ. ), κ ( (. , , , , 51 φιλµ , αποθεµάτων , συνοδός , τα παιχνίδια λοταρίας και ο ιππόδροµος , οι υπηρεσίες στάθµευσης , τα συστήµατα ασφάλειας η κινητή τηλεφωνία οι συµβάσεις αποθήκευσης και οίκον εργασία ως ’ οι συµβάσεις για κατ κ λ , τ. , για τις ασφάλειες Πρόκειται για τις χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες γραφικές παραστάσεις Οι επόµενες γραφικές παραστάσεις αναλύουν λεπτοµερώς ορισµένους οικονοµικούς τοµείς στους οποίους ο αριθµός των καταχρηστικών ρητρών αποδείχθηκε ιδιαίτερα γραφικές παραστάσεις σηµαντικός. για τα και και 12A 12B), ( και για τις βασικές υπηρεσίες γραφικές παραστάσεις ακίνητα ( 14A αναφέρονται η και γραφικές παραστάσεις ( 15B). φύση των ρητρών που βρέθηκαν καθώς και ο αριθµός των γραφική παράσταση ( ρητρών που θεωρούνται καταχρηστικές ανάλογα µε τους διάφορους τοµείς που συνδέονται µε τον εν λόγω κλάδο Για τους κλάδους που παρέχονται επιπλέον εξηγήσεις παραπάνω µε παραποµπή δεν διακρίνονται σε ορισµένα παραδείγµατα από συγκεκριµένες περιπτώσεις που περιέχονται στη βάση. και Για κάθε οικονοµικό κλάδο γραφική παράσταση ( 13A λοιπά 13B), 14B) 15A B). A) ), ( ( , Οι γραφικές παραστάσεις έχουν καταχωρηθεί 12A καταχρηστικές ρήτρες 12B και αφορούν τις χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες ). 12A 1. 200 ( δείχνει ότι οι καταχρηστικές ρήτρες που απαντώνται Η γραφική παράσταση συχνότερα στις χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες αφορούν τις υποχρεώσεις που επιβάλλει ο επαγγελµατίας στον καταναλωτή (17%), την παρουσίαση και τη δυνατότητα επίκλησης των εν λόγω ρητρών εις βάρος του καθώς και τις υποχρεώσεις σχετικά µε την τιµή και την πληρωµή καταναλωτή Οι καταχρηστικές ρήτρες που απαντώνται της λιγότερο συχνά αφορούν την παράκαµψη του ισχύοντος δικαίου και την ερµηνεία και την τροποποίηση της σύµβασης και τη λήξη της σύµβασης τη σύναψη της σύµβασης (37%), (10%) (8%). (2%) (9%) (2%). έναν 12B αναφέρει Η γραφική παράσταση ιδιαίτερο σηµαντικό αριθµό καταχρηστικών ρητρών στις συναλλαγές που συνδέονται µε τα καταναλωτικά δάνεια Βρέθηκαν το ( επίσης συµβατικές ρήτρες που θεωρήθηκαν καταχρηστικές σε συµβάσεις σχετικά µε τραπεζικούς λογαριασµούς µε επενδύσεις µε πιστωτικές κάρτες και κάρτες πληρωµής αφορά δάνεια για κινητά αγαθά και το και µε µεταφορές κεφαλαίων ενυπόθηκα δάνεια µε επιταγές (28%), (9%), 37% 8% ). (2%), (2%) (2%). Στην κατηγορία συµβάσεις εγγυοδοσίας λοιπά « βρέθηκαν επίσης καταχρηστικές ρήτρες στις στις συµβάσεις εγγύησης στις συναλλαγές που συνδέονται µε γραµµάτια » (12%) (Clab DE 000004), (Clab SE στις 000043), συµβάσεις για τη διαχείριση της είσπραξης των συναλλαγµατικών στις συµβάσεις για το άνοιγµα λογαριασµού ταµιευτηρίου ιδίως στις συµβάσεις για την ενοικίαση χρηµατοκιβωτίων συµβάσεις χρηµατοδοτικής µίσθωσης (Clab FI 000179), (Clab ES 000341), και και στις (Clab AU 000346) (Clab FR 000210) Οι γραφικές παραστάσεις καταχωρηθεί καταχρηστικές ρήτρες 13A 502 13B ) (Clab BE 000477). και αφορούν τις ασφαλίσεις έχουν ( Η γραφική παράσταση ρητρών στους τοµείς που συνδέονται µε τις υποχρεώσεις του καταναλωτή την ευθύνη του επαγγελµατία επίκλησης των ρητρών επαγγελµατία καταδεικνύει την έντονη παρουσία καταχρηστικών µε µε την παρουσίαση και τη δυνατότητα (20%), µε τους όρους εκτέλεσης των υποχρεώσεων του Οι λιγότερο και µε τους όρους λήξης της σύµβασης (25%), (16%), 13A (12%) (10%). 52 (3%). συχνές ρήτρες είναι εκείνες που έχουν ως αντικείµενο την παράκαµψη του ισχύοντος δικαίου και εκείνες που αφορούν την τιµή και την πληρωµή της (1%) και ζωής Η γραφική παράσταση συµβάσεις ασφάλισης κατοικίας δείχνει την έντονη παρουσία καταχρηστικών ρητρών στις ευθύνης αυτοκινήτου υγείας 13B (21%), (21%), (15%), (8%). (13%) Στην κατηγορία λοιπά σε άλλα ασφαλιστήρια , και καταχρηστικές ρήτρες στις ασφάλειες κατά της κλοπής ασφάλειες για άλλα κινητά αγαθά εκτός από αυτοκίνητα και τις ασφάλειες ταξιδιών DE 000972) » (31%) ιδίως στις ασφάλειες νοµικής προστασίας (Clab SE 000189). « (Clab DE 000102 Επίσης βρέθηκαν τις (Clab ES 000074), και πολλοί συµβατικοί όροι θεωρήθηκαν καταχρηστικοί τις ασφάλειες για άλλα ακίνητα αγαθά εκτός από κατοικίες τις ασφάλειες µεταφορών (Clab IS 000021 τις θαλάσσιες ασφάλειες τις ασφάλειες κατά της κακοκαιρίας (Clab DE 000539), GR (Clab FI (Clab (Clab DK 000007), κ τ λ. 000498), 000196), ES 000562), Οι γραφικές παραστάσεις καταχρηστικές ρήτρες και 14B αφορούν τα ακίνητα έχουν καταχωρηθεί ( 14A 1. 336 Η γραφική παράσταση καταδεικνύει τη σηµασία των καταχρηστικών ρητρών που συνδέονται µε τις υποχρεώσεις που επιβάλλει ο επαγγελµατίας στον καταναλωτή µε την παρουσίαση των συµβατικών όρων και τη δυνατότητα επίκλησής τους µε τους όρους σχετικά µε την τιµή και την Οι λιγότερο και (29%), εις βάρος των καταναλωτών πληρωµή της διαδεδοµένες ρήτρες είναι εκείνες που παρακάµπτουν το ισχύον δίκαιο εκείνες που ερµηνεύουν και τροποποιούν τη σύµβαση και µε την ευθύνη του επαγγελµατία (12%), (12%). (12%) (1%) 14A ). (2%). Η γραφική παράσταση ρητρών στις οικοδοµικές συµβάσεις συµβάσεις διακόσµησης γραφείων (31%), και στις συµβάσεις θέρµανσης (10%), 14B παρουσιάζει ένα σηµαντικό αριθµό καταχρηστικών στις στις συµβάσεις πώλησης στις συµβάσεις παροχής υπηρεσιών των µεσιτικών (16%), (7%) (6%). « λοιπά Στην κατηγορία συµβάσεις ενοικίασης ακινήτου ανελκυστήρων συναγερµού καταχρηστικοί βρίσκονται στις συµβάσεις χρονοµεριστικής µίσθωσης βρέθηκαν πολλές καταχρηστικές ρήτρες στις στις συµβάσεις συντήρησης και στις συµβάσεις σύνδεσης των συστηµάτων Άλλοι συµβατικοί όροι που θεωρήθηκαν (Clab ES 000016) (Clab NO 00015). (Clab DE 000017), » (29%) στις συµβάσεις συντήρησης ή διακίνησης στις συµβάσεις στέγασης ηλικιωµένων (Clab DE (Clab GB 000056, BE 000320, (Clab FR 000229), 000329), DE 001156, FR 000479), λ κ τ. Οι γραφικές παραστάσεις ενδιαφέροντος 15A έχουν καταχωρηθεί ( 480 καταχρηστικές ρήτρες 15B ). και αφορούν τις υπηρεσίες γενικού παρουσιάζει ένα σηµαντικό αριθµό καταχρηστικών Η γραφική παράσταση ρητρών στις υποχρεώσεις που επιβάλλει ο επαγγελµατίας στον καταναλωτή στην παρουσίαση των συµβατικών όρων και στη δυνατότητα επίκλησής τους στην τιµή και την πληρωµή της ευθύνη στη λήξη της σύµβασης (28%), (15%), και στην (13%), (12%) 15A (11%). 53 Η γραφική παράσταση 15B στις τηλεφωνικές παροχές ηλεκτρισµού αντιπροσωπεύουν υπο (8%) υποδεικνύει την έντονη παρουσία καταχρηστικών ρητρών στην παροχή νερού φυσικού αερίου (31%), καθώς και εκείνες τις ταχυδροµικές υπηρεσίες (1%) τοµείς µε σηµαντικό αριθµό καταχρηστικών ρητρών. (13%), (11%), που « » (37%), εντοπίστηκαν πολλές καταχρηστικές ρήτρες στις στις συµβάσεις υπηρεσιών του Στην κατηγορία συµβάσεις δικτυακής σύνδεσης ∆ιαδικτύου Παράλληλα και άλλες υπηρεσίες παρουσιάζουν καταχρηστικές ρήτρες υπηρεσίες των γραφείων κηδειών οικιακών απορριµµάτων φυσικού αερίου (Clab DE 000601). όπως οι , οι υπηρεσίες αποκοµιδής των εγκατάστασης καλωδίων και καυστήρων (Clab BE 000305), τ και (Clab DE 000648), και εγκατάστασης θέρµανσης (Clab AT 000655) (Clab DE 001528), λ - λοιπά (Clab DE 000431 DE 000519),. κ. 54 Φύση της απόφασης 1. ∆ιαιτησία Αυτορύθµιση 1% <1% Συνδιαλλαγή 13% ∆ικαστική ∆ιοικητική 23% 63% Είδος αγωγής 2. Κοινή 1% Αξιολόγηση 3. ∆εν ισχύει 3% Μη καταχρηστική 21% Καταχρηστική 76% Ιδιότητα των µερών 5. Καταναλωτές Μη καταναλωτές σύµφωνα µε τον εθνικό 6% Καταναλωτές 84% Ατοµική 45% Προληπτική 54% Είδος σύµβασης 4. Υπηρεσίες µη Πωλήσεις σχετικές µε 29% 44% Υπηρεσίες σχετικές Ενοικίαση 9% Χρηµατοδοτική µίσθωση 2% 16% 55 4. 500 4. 000 3. 500 3. 000 2. 500 2. 000 1. 500 1. 000 500 0 Αριθµός αποφάσεων 6. <1/1/95 >1/1/95 Σύνολο Ατοµική Προληπτική Κοινή Είδος αγωγής 56 ν εω έσ θ ο π υ ς ό µ ιθ ρ Α 1. 200 1. 100 1. 000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 A B D DK EL Είδος αγωγής 7. Ατοµική Προληπτική FIN F Κράτη µέλη ICE IRL I L NL Νορβηγία και Ισλανδία (+ N P E S UK ) 57 Ρήτρες που εµπίπτουν στο παράρτηµα της οδηγίας 1 8. Όχι 41% Ναι 59% 9. 1. 500 1. 400 1. 300 1. 200 1. 100 1. 000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 ν εω έσ οθ π υ ός µ ιθ ρ Α Κατηγορίες που αφορά το παράρτηµα της οδηγίας 1 Α B Γ ∆ E ΣΤ Ζ Θ Ι Λ Ξ Ο Π H K M N Κατηγορίες του παραρτήµατος 1 58 Είδη καταχρηστικών ρητρών 10. Υποχρεώσεις του καταναλωτή Ευθύνη Παρουσίαση της σύµβασης Λήξη της σύµβασης Πληρωµή Όροι εκτέλεσης Σύναψη της σύµβασης Πρόσβαση στη δικαιοσύνη ∆ιάρκεια της σύµβασης Παράκαµψη του νόµου 0 250 500 750 1. 000 1. 250 1. 500 Αριθµός υποθέσεων 1. 750 2. 000 2. 250 2. 500 59 Καταχρηστικές ρήτρες ανά οικονοµικό τοµέα 11. Ακίνητα Χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες Αυτοκίνητα Ασφάλειες Κινητά αγαθά Βασικές υπηρεσίες Ψυχαγωγικές δραστηριότητες Ηλεκτρονικά βίντεο (TV, …) Τουρισµός Μεταφορές Υπηρεσίες κατ ’ οίκον Προσωπική φροντίδα Ηλεκτρικές συσκευές Εκπαίδευση Γραφεία συνοικεσίων Πώληση εξ αποστάσεως Ιατρική φροντίδα Ελεύθερα επαγγέλµατα Λοιπά 0 100 200 300 400 500 Αριθµός υποθέσεων 700 600 800 900 1. 000 1. 100 1. 200 60 Είδη καταχρηστικών ρητρών στις χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες fi i 12A. i Υποχρεώσεις του καταναλωτή Σύναψη της σύµβασης Παρουσίαση της σύµβασης Πληρωµή Λήξη της σύµβασης Ευθύνη Πρόσβαση στη δικαιοσύνη Όροι εκτέλεσης ∆ιάρκεια της σύµβασης Παράκαµψη της νοµοθεσίας 0 100 200 300 Αριθµός υποθέσεων 400 500 600 61 Τραπεζικός λογαριασµός 12B. Καταχρηστικές ρήτρες ανά είδος χρηµατοπιστωτικής υπηρεσίας ∆άνειο για αγορά κινητών αγαθών υπηρεσιών / Ενυπόθηκο δάνειο Καταναλωτικό δάνειο Επιταγές Πιστωτική κάρτα ή κάρτα πληρωµής Πράξεις µεταφοράς Επενδύσεις Λοιπά 0 50 100 150 Αριθµός υποθέσεων 200 250 300 350 400 62 Είδη καταχρηστικών ρητρών στον τοµέα των ασφαλίσεων 13A. Υποχρεώσεις του καταναλωτή Ευθύνη Παρουσίαση της σύµβασης Όροι εκτέλεσης Λήξη της σύµβασης Πρόσβαση στη δικαιοσύνη Σύναψη της σύµβασης ∆ιάρκεια της σύµβασης Πληρωµή Παράκαµψη της νοµοθεσίας 0 50 100 Αρ υποθέσεων. 150 200 250 63 Καταχρηστικές ρήτρες ανά είδος ασφάλειας 13B. Ζωή Κατοικία Υγεία Αυτοκίνητο Ευθύνη Λοιπά 0 20 40 60 80 Αριθµός υποθέσεων 100 120 140 160 64 Είδη καταχρηστικών ρητρών στον τοµέα των ακινήτων 14A. Υποχρεώσεις του καταναλωτή Παρουσίαση της σύµβασης Πληρωµή Ευθύνη Όροι εκτέλεσης Πρόσβαση στη δικαιοσύνη Λήξη της σύµβασης Σύναψη της σύµβασης ∆ιάρκεια της σύµβασης Παράκαµψη του νόµου 0 100 200 Αριθµός υποθέσεων 300 400 500 600 65 Καταχρηστικές ρήτρες ακίνητα - 14B. ∆ιακόσµηση Θέρµανση Μεσιτικά γραφεία Οικοδόµηση Πώληση Λοιπά 0 50 100 150 200 250 Αριθµός υποθέσεων 300 350 400 450 66 Είδη καταχρηστικών ρητρών στον τοµέα των βασικών υπηρεσιών 15A. Υποχρεώσεις του καταναλωτή Παρουσίαση της σύµβασης Πληρωµή Λήξη της σύµβασης Ευθύνη Όροι εκτέλεσης Σύναψη της σύµβασης Πρόσβαση στη δικαιοσύνη ∆ιάρκεια της σύµβασης Παράκαµψη του νόµου 100 120 Αριθµός υποθέσεων 140 160 180 200 0 20 40 60 80 67 Καταχρηστικές ρήτρες ανά είδος βασικής υπηρεσίας 15B. Νερό Φυσικό αέριο Ταχυδροµικές υπηρεσίες Τηλέφωνο Ηλεκτρισµός Λοιπά 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 Αριθµός υποθέσεων 68