title: Interpretatieve mededeling van de Commissie - Vrij verrichten van diensten en algemeen belang in het verzekeringsbedrijf

formats: html pdf print

text: 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/5 INTERPRETATIEVE MEDEDELING VAN DE COMMISSIE Vrij verrichten van diensten en algemeen belang in het verzekeringsbedrijf (2000/C 43/03) De Derde Richtlijnen 92/49/EEG en 92/96/EEG van de Raad (1) hebben de interne markt in het verzekeringsbedrijf voltooid. Zij voorzien in een regeling waarbij de vergunning en het finan- cieel toezicht met betrekking tot de verzekeringsonderneming enkel berusten bij de lidstaat waar het hoofdkantoor van de verzekeringsonderneming is gevestigd (lidstaat van herkomst). Deze door de lidstaat van herkomst afgegeven vergunning stelt de verzekeringsonderneming in staat haar verzekeringswerk- zaamheden in de gehele Europese Gemeenschap uit te oefenen, hetzij in het kader van het recht van vestiging, dat wil zeggen door de opening van agentschappen of bijkantoren in alle lid- staten, hetzij in het kader van het vrij verrichten van diensten. Bij de uitoefening van haar werkzaamheden in een andere lidstaat moet de verzekeringsonderneming de voorwaarden in acht nemen waaronder, uit overwegingen van algemeen belang, deze werkzaamheden in de lidstaat van ontvangst moeten wor- den uitgeoefend. Volgens de regeling van de richtlijnen valt het financiºle toezicht op de werkzaamheden van deze verzeke- ringsonderneming, met inbegrip van de werkzaamheden in het kader van het recht van vestiging of van het vrij verrichten van diensten, steeds onder de uitsluitende bevoegdheid van de lidstaat van herkomst van deze verzekeringsonderneming. De Commissie heeft er zich bij haar dialoog met talrijke markt- deelnemers rekenschap van gegeven dat er nog steeds onzeker- heid bestaat met betrekking tot de interpretatie van de bepa- lingen van het Verdrag en de voorschriften van de verzeke- ringsrichtlijnen, met name over de basisbegrippen vrij verrich- ten van diensten en algemeen belang. Deze verschillen treden in veel gevallen aan het licht wanneer de toezichthoudende autoriteiten maatregelen of sancties vaststellen tegen verzeke- ringsondernemingen die hun werkzaamheden in de interne markt wensen te verrichten of wanneer ondernemingen aan bepaalde verplichtingen of voorwaarden moeten voldoen om op het grondgebied van de desbetreffende lidstaat activiteiten te kunnen verrichten. De verzekeringsondernemingen worden dus geconfronteerd met een grote mate van onzekerheid en der- halve tevens met een grote rechtsonzekerheid, zowel wat de regels betreft die van toepassing zijn op hun activiteiten in de verschillende lidstaten als ten aanzien van de inhoud van de producten die zij willen aanbieden. Deze verschillen doen ern- stig afbreuk aan de volledige werking van de mechanismen van de derde co(cid:246)rdinatierichtlijnen en kunnen bepaalde verzeke- ringsondernemingen er aldus van weerhouden gebruik te ma- ken van de bij het Verdrag ingestelde vrijheden, waarvan de uitoefening door de derde richtlijnen juist zou moeten worden vergemakkelijkt; zij kunnen derhalve het vrije verkeer van ver- zekeringsdiensten in de Unie belemmeren. Deze verschillen belemmeren terens de toegang van de verzekeringsnemers tot de verzekeringsondernemingen van de Europese Gemeenschap, en tot het gamma van verzekeringsproducten dat in de interne markt aanwezig is, waaruit zij het product kunnen kiezen dat qua geboden dekking en prijs het beste bij hun behoeften aansluit. In haar mededeling aan de Raad van 28 oktober 1998 (2) be- treffende financiºle diensten, opgesteld op verzoek van de Eu- ropese Raad van Cardiff van juni 1998, heeft de Commissie de afwijkende interpretatie van de communautaire voorschriften en de rechtsonzekerheid die hieruit voortvloeit, aangewezen als een van de factoren die een goede werking van de interne markt voor financiºle diensten in de weg staan. De Europese Raad van Keulen van 4 juni 1999 heeft het actiekader (3) on- derschreven dat door de Commissie was ingediend, na bespre- kingen in de groep van persoonlijke vertegenwoordigers van de ministers van Financiºn, onder voorzitterschap van de Com- missie en overeenkomstig de aangegeven voorstellen en priori- teiten. In dit actiekader wordt, om de doeltreffende werking van de interne markt te bevorderen, als prioritaire doelstelling voorgesteld een interpretatieve mededeling van de Commissie op te stellen over het vrij verrichten van diensten en het alge- meen belang in het verzekeringsbedrijf. De onderhavige interpretatieve mededeling vormt de bijdrage van de Commissie aan het overleg dat onder haar leiding is gevoerd met betrekking tot de vraagstukken van het vrij ver- richten van diensten (Deel ØØn) en het algemeen belang (Deel twee) in de verzekeringssector, met name in het licht van de Derde Verzekeringsrichtlijnen 92/49/EEG en 92/96/EEG van de Raad. Dit overleg is met de lidstaten (met name in het kader van het ComitØ voor het verzekeringswezen en de Technische Interpre- tatiegroep voor de toepassing van de verzekeringsrichtlijnen), de particuliere marktdeelnemers, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal ComitØ gevoerd. Voorafgaand aan de goedkeuring van het actieplan heeft de Commissie in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (1) Richtlijn 92/49/EEG (PB L 228 van 11. 8. 1992, blz. 1) en Richtlijn 92/96/EEG (PB L 360 van 9. 12. 1992, blz. 1). Richtlijnen laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 95/26/EEG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 168 van 18. 7. 1995, blz. 7). (2) Doc. COM(98) 625 (cid:132)Opzetten van een actiekader voor financiºle diensten(cid:148). (3) Doc. COM(1999) 232 van 11 mei 1999. C 43/6 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 een ontwerp-mededeling bekendgemaakt (4) waarmee de aanzet tot een breed overleg werd gegeven. Naar aanleiding van deze bekendmaking heeft de Commissie talrijke bijdragen ontvangen uit alle betrokken kringen (lidstaten, organisaties van verzeke- raars en intermediairs, verzekeringsondernemingen, consumen- tenverenigingen, advocatenkantoren enz. ). Zij heeft ook hoor- zittingen georganiseerd voor alle belanghebbenden. Er zij nu reeds op gewezen dat de interpretaties in deze me- dedeling niet noodzakelijkerwijze de soms zeer uiteenlopende interpretaties van de lidstaten vertegenwoordigen en als zoda- nig geen nieuwe verplichtingen voor de lidstaten kunnen scheppen. De Commissie acht het wenselijk de beginselen die van toepas- sing zijn op het recht van vestiging en het vrij verrichten van diensten, zoals door het Hof van Justitie vastgesteld, nog eens uiteen te zetten en te systematiseren, en zich te beraden over de toepassing ervan op de derde verzekeringsrichtlijnen (5). Deze interpretatie berust zowel op de bepalingen van het Ver- drag, de teksten van de communautaire verzekeringsrichtlijnen als op de jurisprudentie van het Hof van Justitie dat een groot aantal basisbeginselen heeft ontwikkeld inzake het in acht ne- men van de vrijheid van vestiging en van dienstverrichting (6). Met de publicatie van deze interpretatieve mededeling heeft de Commissie de doorzichtigheid en verduidelijking op het oog van de communautaire regels die zij moet doen naleven. Het is de bedoeling dat alle betrokkenen, nationale administraties, marktdeelnemers en consumenten, in deze mededeling kunnen naslaan wat het standpunt is van de Commissie ten aanzien van het rechtskader waarbinnen de verzekeringswerkzaamhe- den kunnen worden uitgeoefend. Zij lopen evenmin vooruit op de toekomstige interpretaties van de Commissie aangaande de beginselen vestiging en vrij ver- richten van diensten in verband met de ontwikkeling van de communicatietechnologieºn en de toepassing ervan in het ver- zekeringsbedrijf. Het beleid van de Europese Gemeenschap op het gebied van de informatiemaatschappij en de elektronische handel, dat op communautair niveau is ontwikkeld, is erop gericht de snelle ontwikkeling van de informatiediensten, het verkeer ervan tussen de lidstaten en, in het bijzonder, de elek- te bevorderen (8). De ontwikkeling van de tronische handel elektronische handel zal de uitoefening van verzekerings- en financiºle activiteiten sterk be(cid:239)nvloeden en zal op termijn de distributiemechanismen van verzekeringsproducten in de Euro- pese Gemeenschap wijzigen. Het huidige rechtskader van de interne verzekeringsmarkt berust op mechanismen waarin geen sprake is van het gebruik van de nieuwe technologieºn voor de uitoefening van de verzekeringsactiviteiten in de in- terne markt, en het is niet uitgesloten dat verdere werkzaam- heden terzake moeten worden verricht. In dit verband zal het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verkoop op afstand van financiºle diensten aan consumenten (9) een geschikt geharmoniseerd wettelijk ka- der vormen voor niet-persoonlijke transacties met consumen- ten, hetgeen zal bijdragen tot een toenemend gebruik van nieuwe technieken voor communicatie op afstand zoals Inter- net. De interpretaties en overwegingen in deze mededeling, die slechts betrekking hebben op de specifieke problemen van het verzekeringsbedrijf (7), hebben niet de pretentie alle moge- lijke hypothesen te bestrijken die zich bij de werking van de interne verzekeringsmarkt kunnen voordoen, doch beperken zich tot de meest voorkomende of de meest waarschijnlijke. (4) PB C 365 van 3. 12. 1997. (5) Zie in dit verband de interpretatieve mededeling van de Commissie inzake het vrij verrichten van diensten over de grenzen heen (PB C 334 van 9. 12. 1993, blz. 3). (6) Wanneer meerdere interpretaties van de verzekeringsrichtlijnen mo- gelijk zijn, houdt dit document de interpretatie aan die de Com- missie het meest conform het Verdrag acht. In dit verband moet er op worden gewezen dat, wanneer een tekst van afgeleid recht voor meer dan ØØn uitleg vatbaar is, overeenkomstig de jurisprudentie van het Hof de voorkeur moet worden gegeven aan de uitleg op grond waarvan de bepaling in overeenstemming is met het Verdrag boven die volgens welke de bepaling in strijd met het Verdrag zou zijn (arrest van 4 december 1986 in zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, Jurisprudentie 1986, blz. 3755). (7) Ten aanzien van de banksector heeft de Commissie een interpreta- tieve mededeling gepubliceerd over het vrij verrichten van diensten en het algemeen belang in de tweede bankrichtlijn, SEC(97) 1193 def. van 20 juni 1997. Het spreekt voor zich dat deze interpretaties van de Commissie niet vooruitlopen op de interpretatie die het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, dat in laatste instantie be- voegd is voor de interpretatie van het Verdrag en het afgeleide recht, aan de aan de orde gestelde kwesties zou kunnen geven. (8) Resolutie van de Raad van de Europese Unie betreffende de nieuwe prioriteiten op het gebied van de informatiemaatschappij, goedge- keurd op 8 oktober 1996. Mededeling van de Commissie aan de Europese Raad (cid:132)Diensten: gebruiksaanwijzing(cid:148), CSE(96) 6 van 27 november 1996. Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal ComitØ: (cid:132)De doorzichtigheid van de regelgeving in de interne markt(cid:148) en voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende de derde wijziging van Richtlijn 83/189/EEG tot instelling van een informatieprocedure op het gebied van technische normen en spe- cialisaties, COM(96) 392 def. van 30 augustus 1996. Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende bepaalde juridische aspecten van de elektronische handel in de interne markt, COM(98) 586 def. van 18 november 1998, en ge- wijzigd voorstel, COM(99) 427 def. van 17 augustus 1999; voorstel elektronische handtekeningen, voor COM(98) 297 def. van 13 mei 1998, en gewijzigd voorstel, COM(1999) 195 def. van 29 april 1999. een richtlijn betreffende (9) Doc. COM(98) 468 def. van 14 oktober 1998, en voor het gewij- zigde voorstel voor een richtlijn zie doc. COM(1999) 385 def. van 23 juli 1999. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/7 I. VRIJ VERRICHTEN VAN DIENSTEN EN RECHT VAN VESTI- GING IN DE VERZEKERINGSRICHTLIJNEN A. SCHEIDSLIJN TUSSEN RECHT VAN VESTIGING EN VRIJ VER- RICHTEN VAN DIENSTEN (10) 1. Vrij verrichten van diensten a) Tijdelijk karakter Bij artikel 49 en volgende wordt het beginsel van het vrij verkeer van diensten ingesteld. Dit beginsel is na het ver- strijken van de overgangsperiode rechtstreeks en onvoor- waardelijk van toepassing geworden (11). Uit dit beginsel vloeien, voor de belanghebbenden, rechten voort die de nationale autoriteiten verplicht zijn te respecteren en te be- schermen, waarbij zij alle bepalingen van nationaal recht die hiermee in strijd zijn buiten toepassing laten, ongeacht of het wettelijke of bestuursrechtelijke voorschriften betreft, met inbegrip van individuele concrete administratieve be- schikkingen (12). e), (10) Ter fine van deze mededeling worden de termen (cid:132)lidstaat van dienstverrichting(cid:148), (cid:132)activiteit in het kader van vrije dienstverrich- ting(cid:148), (cid:132)lidstaat waar het risico is gelegen(cid:148), (cid:132)lidstaat van herkomst(cid:148), (cid:132)lidstaat van het bijkantoor(cid:148), enz. , gebruikt overeenkomstig de de- finities van de Richtlijnen 88/357/EEG, 90/619/EEG, 92/49/EEG en 92/96/EEG. Lidstaat van dienstverrichting: de lidstaat waar het risico is gelegen overeenkomstig artikel 2, onder d), van Richtlijn 88/357/EEG, wan- neer het wordt gedekt door een in een andere lidstaat gelegen verzekeringsonderneming of vestiging, of de lidstaat van de ver- bintenis overeenkomstig artikel 2, onder van Richtlijn 90/619/EEG, wanneer de verbintenis wordt aangegaan door een in een andere lidstaat gelegen verzekeringsonderneming of vesti- ging (artikel 1, onder e), en artikel 1, onder f), van Richtlijn 92/96/EEG). Activiteit in het kader van vrije dienstverrichting: de dekking, door een verzekeringsonderneming in een lidstaat, van een in een andere lidstaat gelegen risico of aangegane verbintenis overeenkomstig artikel 2, onder d), van Richtlijn 88/357/EEG of artikel 2, onder e), van Richtlijn 90/619/EEG. Lidstaat van herkomst: de lidstaat waar het hoofdkantoor is gevestigd van de verzekeringsonderneming die het risico dekt (artikel 1, onder c), van Richtlijn 92/49/EEG en artikel 1, onder d), van Richt- lijn 92/96/EEG). Lidstaat van het bijkantoor: de lidstaat waar het bijkantoor is geves- tigd dat het risico dekt/dat de verbintenis is aangegaan (artikel 1, onder d), van Richtlijn 92/49/EEG en artikel 1, onder e), van Richt- lijn 92/96/EEG). Bijkantoor: ieder agentschap of bijkantoor van een verzekerings- onderneming. Wordt met een agentschap of een bijkantoor gelijk- gesteld, elke duurzame aanwezigheid van een onderneming op het grondgebied van een lidstaat, ook indien die aanwezigheid niet de vorm heeft van een bijkantoor of een agentschap, maar enkel bestaat uit een bureau, beheerd door eigen personeel van de onder- neming of door een zelfstandig persoon die echter gemachtigd is duurzaam voor die onderneming op te treden zoals een agentschap zou doen (artikel 1, onder b), van Richtlijn 92/49/EEG en artikel 1, onder b), van Richtlijn 92/96/EEG, alsmede artikel 3 van de Richt- lijnen 88/357/EEG en 90/619/EEG). (11) 1 januari 1970, zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, Juris- prudentie 1986, blz. 3755, of, wat de nieuwe lidstaten betreft, vanaf de toetredingsdatum (zaak C-224/97, Ciola, arrest van 29 april 1999, nog niet gepubliceerd). (12) Zaak C-224/97, Ciola, arrest van 24 april 1999, nog niet gepubli- ceerd. Er dient aan te worden herinnerd dat het vrij verrichten van diensten volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie een verplaatsing kan inhouden van de dienstverrichter, welke situatie is bedoeld in artikel 50, derde alinea, van het Verdrag of een verplaatsing van degene voor wie de dienst wordt verricht naar de lidstaat van de dienstverrich- ter, doch vrije dienstverrichting is ook mogelijk zonder ver- plaatsing, noch van de dienstverrichter, noch van degene voor wie die dienst wordt verricht (13). Met andere woorden, de bepalingen van artikel 49 en volgende zijn van toepas- sing in alle gevallen waarin een dienstverrichter zijn dien- sten aanbiedt op het grondgebied van een andere lidstaat dan die waar hij gevestigd is, ongeacht waar de ontvangers van deze diensten zijn gevestigd. Wanneer alle elementen die relevant zijn voor de betrokken activiteit binnen een en dezelfde lidstaat zijn verenigd, dan zijn de regels inzake het vrij verrichten van diensten niet van toepassing (14). Wanneer een activiteit die in het kader van het vrij verrich- ten van diensten wordt uitgeoefend, plaatsvindt op het grondgebied van de lidstaat van dienstverrichting, onder- scheidt het vrij verrichten van diensten zich van het vesti- gingsrecht doordat het eerste gekenmerkt wordt door zijn tijdelijk karakter terwijl in het tweede geval een duurzame vestiging in het land van ontvangst wordt verondersteld (15). Dit onderscheid vloeit voort uit het Verdrag zelf, dat in artikel 50, derde alinea, bepaalt dat degene die de diensten verricht daartoe zijn werkzaamheden (cid:132)tijdelijk(cid:148) kan uitoefe- nen in het land waar de dienst wordt verricht. Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie dient dit tijdelijk karak- ter van de dienstverrichting te worden beoordeeld aan de hand van de duur, de frequentie, de periodiciteit en de con- tinu(cid:239)teit ervan. Het tijdelijke karakter van de dienstverrich- ting sluit de mogelijkheid niet uit dat de dienstverrichter zich in de lidstaat van ontvangst voorziet van de infrastruc- tuur die noodzakelijk is om de betrokken dienst te kunnen verrichten (16). Voorts heeft het Hof van Justitie bepaald dat de activiteiten die erin bestaan op duurzame wijze diensten te verrichten (13) Zaken 286/82 en 26/83, Luisi en Carbone, Jurisprudentie 1984, blz. 377; zaak C-76/90, S(cid:228)ger, Jurisprudentie 1991, blz. I-195; zaak C-384, Alpine, Jurisprudentie 1995, blz. I-1141. (14) Zaken C-225/95, 226/95 en 227/95, (cid:132)Kapsalakis(cid:148), Jurisprudentie 1998, blz. I-4239; zaken 198/89, 180/89 en 154/89, (cid:132)Toeristengid- sen(cid:148), Jurisprudentie 1991, blz. I-659. (15) Zaken 286/82 en 26/83, Luisi en Carbone; zaak C-55/94, Gebhard, Jurisprudentie 1995, blz. I-4165, rechtsoverwegingen 25-27. Zaak 221/89 Factortame, Jurisprudentie 1991, blz. I-3905: (cid:132)het begrip vestiging in de artikelen 43 en volgende EEG-Verdrag houdt in, dat daadwerkelijk een economische activiteit wordt uitgeoefend door middel van een duurzame vestiging voor onbepaalde tijd in een andere lidstaat(cid:148). (16) Zaak C-55/94, Gebhard, Jurisprudentie 1995, blz. I-4195, rechts- Jurisprudentie 1997, blz. overweging 27; zaak C-56/96, VT4, I-3143. C 43/8 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 vanuit de lidstaat van vestiging zonder dat de dienstverrich- ter zich naar de lidstaat van ontvangst verplaatst, eveneens onder het vrij verrichten van diensten vallen (17). het Verdrag betreffende het recht van vestiging en niet onder het hoofdstuk betreffende de diensten. (cid:148) (20). b) Verbod om het nationale recht te omzeilen Het Hof heeft de lidstaten van ontvangst het recht toegekend bepalingen vast te stellen om te voorkomen dat van de in artikel 49 van het Verdrag gegarandeerde dienstverrichtings- vrijheid gebruik kan worden gemaakt door een dienstver- richter wiens activiteit geheel of voornamelijk gericht zou zijn op hun grondgebied (d. w. z. lidstaat van ontvangst), ten- einde aan de beroepsuitoefeningsregels te ontsnappen die op hem van toepassing zouden zijn indien hij op het grond- gebied van die lidstaat van ontvangst zou zijn gevestigd (18). Het Hof voegt hieraan toe dat een dergelijke situatie onder het hoofdstuk inzake vestiging en niet onder het hoofdstuk inzake dienstverrichting kan vallen (19). Het criterium van frequentie is belangrijk om te bepalen of niet getracht wordt het bij artikel 49 gegarandeerde recht te gebruiken om de nationale voorschriften te ontwijken; dit is evenwel niet voldoende om de dienstverrichting te defi- niºren (een instelling kan ook occasioneel werkzaam zijn). De Commissie is echter van mening dat niet van (cid:132)misbruik(cid:148) (ontwijking) kan worden gesproken in een situatie waarin een verzekeringsonderneming op haar grondgebied frequent wordt aangezocht (cid:151) bijvoorbeeld via elektronische com- municatiemiddelen (cid:151) door in een andere lidstaat woonach- tige consumenten, tenzij de intentie van de dienstverrichter om het door het Verdrag erkende recht van vrije dienstver- richting te ontwijken zou worden vastgesteld. 2. Recht van vestiging Wanneer een onderneming voor onbepaalde duur economi- sche activiteiten uitoefent door middel van een duurzame aanwezigheid in de lidstaat waar zij haar werkzaamheden in beginsel onder de Verdragsbepalingen verricht, valt zij aangaande het recht van vestiging. Het Hof heeft namelijk gesteld: (cid:132)een onderdaan van een lidstaat die op duurzame wijze een beroepswerkzaamheid uitoefent in een andere lidstaat, waar hij zich vanuit een kantoor richt tot, onder anderen, de onderdanen van die staat, valt onder het hoofdstuk van (17) Zaak C-56/96, VT4, Jurisprudentie 1997, blz. I-3143. (18) Arrest van 4 december 1986, zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, Jurisprudentie blz. 3755, voornoemd; arrest van 3 de- cember 1974, Van Binsbergen, zaak 33-74, Jurisprudentie 1974, blz. 1299; arrest van 3 februari 1993, Veronica, zaak C-148/91, Jurisprudentie blz. I-487; arrest van 5 oktober 1994, TV 10, zaak C-23/93, Jurisprudentie 1994, blz. I-4795, conclusies van advocaat- generaal Lenz, rechtsoverwegingen 56 en 68; zaak C-56/96, VT4, Jurisprudentie 1997, blz. I-3143. Zie conclusies van advocaat-gene- raal Lenz. Zaak C-212/97, Centros, arrest van 9 maart 1999, nog niet gepubliceerd. Deze zaak betreft een beweerd misbruik van het (cid:132)secundaire(cid:148) vestigingsrecht. Het Hof past zijn rechtspraak toe op de (cid:132)omzeiling(cid:148) die het in het kader van het vrij verrichten van diensten heeft ontwikkeld. (19) Zaak 205/84, rechtsoverweging 22, zaak 33/74, van Binsbergen, Jurisprudentie 1974, blz. 1299, rechtsoverweging 13. Het Hof stelde in zijn arrest Commissie tegen Duitsland van 4 december 1986 (21): (cid:132). een verzekeringsonderneming uit een andere lidstaat, die duurzaam aanwezig is in de lidstaat waar zij diensten verricht, valt onder de Verdragsbepalingen inzake het recht van vestiging, ook indien die aanwezigheid niet de vorm heeft van een bijkantoor of een agentschap, maar enkel van een eenvoudig bureau, beheerd door eigen personeel van de onderneming of door een zelfstandig persoon die echter gemachtigd is duurzaam voor die onderneming op te treden zoals een agentschap zou doen. (cid:148). Het Hof heeft dus erkend dat een onderneming die zich duurzaam bedient van een tussenpersoon op het grond- gebied van een andere lidstaat om aldaar duurzaam activi- teiten te verrichten, onder het recht van vestiging kan vallen. Het Hof wil aldus een misbruik van de vrijheid van dienst- verrichting om te ontsnappen aan de voorschriften inzake de vrije dienstverrichting die van toepassing zouden zijn in de lidstaat van ontvangst indien de onderneming daar ge- vestigd zou zijn, voorkomen (22). Dit gevaar voor misbruik is in de verzekeringssector even- wel sterk verminderd dankzij de sindsdien door de Gemeen- schapsrichtlijnen tot stand gebrachte harmonisatie op het gebied van de voorwaarden voor de toegang tot en de uit- oefening van deze werkzaamheden. De prudentiºle en toe- zichtregels die op de verzekeringsonderneming van toepas- sing zijn, zijn immers grotendeels geharmoniseerd, ongeacht de wijze waarop de werkzaamheden worden verricht, door vestiging of vrije dienstverrichting. Het Hof van Justitie heeft onlangs erkend dat het tijdelijke karakter van de vrije dienstverrichting niet de mogelijkheid voor de dienstverrichter uitsluit, zich in de lidstaat van ont- vangst te voorzien van een zekere infrastructuur (bureau), voor zover deze noodzakelijk is voor de verrichting, zonder dat hij hierdoor onder het recht van vestiging valt (23). In dit tijdelijke karakter van de dienstverrichting geval zal het moeten worden beoordeeld aan de hand van de duur, de frequentie, de periodiciteit en de continu(cid:239)teit ervan (24). De aanwezigheid van een (cid:132)ankerplaats(cid:148) in een lidstaat bewijst echter nog niet dat er sprake is van een situatie die onder het vestigingsrecht valt. (20) Arrest Gebhard voornoemd. Zaak 221/89, Factortame, Jurispru- dentie 1991, blz. I-3905. (21) Zaak 205/84, Jurisprudentie blz. 3755. (22) Zaak 205/84, Jurisprudentie blz. 3755, rechtsoverwegingen 21 en 22. Zaak C-148/91, Veronica, Jurisprudentie 1993, blz. I-487. Zaak C-56/96, VT4, Jurisprudentie 1997, blz. I-3143. Zie de conclusies van advocaat-generaal Lenz. (23) Zaak C-55/94, Gebhard, reeds geciteerd. Opgemerkt zij tevens dat de advocaat-generaal in zijn conclusies in zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, voornoemd, reeds stelde dat de aanwijzing van een agent of een vertegenwoordiger (in de lidstaat van ontvangst) als zodanig niet noodzakelijk een vestiging inhoudt. (24) Zaak C-55/94, Gebhard, voornoemd. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/9 In het licht van de jurisprudentie van het Hof van Justi- tie (25) is de Commissie van mening dat de lidstaat van verrichting elke duurzame aanwezigheid van de dienstver- richter niet gelijk mag stellen met een vestiging op zijn grondgebied, en deze derhalve onderwerpen aan de regels in verband met het recht van vestiging. 3. Grijs gebied De scheidslijn tussen beide begrippen, dienstverrichting en vestiging valt echter niet steeds gemakkelijk te trekken. Be- paalde activiteiten blijken in feite moeilijk (cid:132)in te delen(cid:148), met name wanneer de verzekeringsonderneming bij de uitoefe- ning van haar verzekeringsactiviteiten gebruikmaakt van een zekere permanente infrastructuur in de lidstaat van dienst- verrichting. Het gaat hier met name om: a) gebruikmaking van zelfstandige personen die in de lid- staat van ontvangst zijn gevestigd; b) elektronische installaties die verzekeringswerkzaamhe- den uitvoeren. Uitgaande van de rechtspraak van het Hof van Justitie stellen de diensten van de Commissie in dit verband de volgende interpretaties voor. a) De gebruikmaking van zelfstandige personen Het probleem is, te bepalen in hoeverre van een in lidstaat A werkzame verzekeringsonderneming die een beroep doet op een in lidstaat B gevestigde zelfstandige persoon (26) om aldaar verzekeringswerkzaamheden te verrichten, zou kun- nen worden gezegd dat zij zelf op duurzame wijze een verzekeringsactiviteit in lidstaat B uitoefent, en deze onder- neming aldus gelijk kan worden gesteld met een vestiging van de desbetreffende onderneming in de lidstaat van ont- vangst, in plaats van te worden beschouwd als onderneming die de verzekeringsactiviteit in het kader van het vrij ver- richten van diensten uitoefent. In het arrest De Bloos van 6 oktober 1976 (27) heeft het Hof het volgende opgemerkt: (25) Zaak C-55/94, Gebhard, voornoemd. Zaak C-56/96, VT4, Juris- prudentie 1997, blz. I-3143. (26) Er zij reeds in dit stadium op gewezen dat het begrip (cid:132)zelfstandige persoon(cid:148) slaat op structuren (natuurlijke of rechtspersonen) die juridisch onderscheiden zijn van de verzekeringsonderneming waaraan wordt gerefereerd, ongeacht hun vorm of benaming. Dit begrip wordt dus niet gebruikt in de meer restrictieve zin van Richtlijn 77/92/EEG van de Raad (PB L 26 van 31. 1. 1977) betref- fende de verzekeringstussenpersonen, die een onderscheid maakt tussen verzekeringsagenten (personen die handelen in naam en voor rekening, of uitsluitend voor rekening, van een of meer ver- zekeringsondernemingen) en assurantiemakelaars (personen van wie de beroepswerkzaamheid er met name in bestaat verzekering- nemers en verzekeringsondernemingen met elkaar in contact te brengen, zonder dat zij door de keuze van deze laatsten gehouden zijn, met het oog op de dekking van te verzekeren risico’s, die het sluiten van de contracten voorbereiden en eventueel helpen bij het beheer en de uitvoering ervan, met name bij schadegevallen). (27) Zaak 14/76, Jurisprudentie blz. 3755. Opgemerkt zij dat deze ar- resten, evenals die welke in voetnoten 27, 28 en 29 worden ge- noemd, zijn bewezen in zaken met betrekking tot het begrip bij- kantoor in het kader van het Verdrag van Brussel betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. (cid:132). een der wezenskenmerken van het begrip filiaal en agentschap is de onderworpenheid aan het toezicht of de leiding van het moederbedrijf(cid:148). Nog meer duidelijkheid brengt het arrest Somafer van 22 november 1978 (28), waarin het Hof als volgt heeft geoor- deeld: (cid:132). het begrip filiaal, agentschap of enige andere vestiging impliceert een centrum van werkzaamheid, dat zich naar buiten duurzaam manifesteert als een verlengstuk van een moederbedrijf, met een eigen directie en materiºle uitrus- ting, zodat het zaken met derden kan doen en wel dusdanig, dat dezen ofschoon wetend dat eventueel een rechtsband met het in het buitenland gevestigde moederbedrijf zal ont- staan, zich niet rechtstreeks daartoe behoeven te wenden en zaken kunnen doen in bedoeld centrum, dat het verlengstuk ervan vormt. (cid:148). Het Hof heeft hieruit geconcludeerd dat de concessiehouder van een alleenverkooprecht niet te beschouwen is als een filiaal, een agentschap of een vestiging, wanneer hij niet aan het toezicht of de leiding van een vennootschap is onder- worpen. In zijn arrest Blanckaert en Willems van 18 maart 1981 (29) oordeelde het Hof als volgt: (cid:132). een handelsagent (tussenpersoon) die zelfstandig is in die zin dat hij, naar zijn wettelijke beroepsomschrijving, zijn werkzaamheid in wezen vrij kan organiseren en kan bepalen hoeveel arbeidstijd hij zal besteden voor een onderneming waarvan hij de vertegenwoordiging heeft aanvaard; aan wie de vertegenwoordigde onderneming niet kan verbieden te- gelijkertijd verscheidene concurrerende firma’s in dezelfde productie- of handelssector te vertegenwoordigen; en die voorts enkel bestellingen doorgeeft aan het moederbedrijf zonder zich te mengen in de afwikkeling of uitvoering daar- van, vertoont niet de kenmerken van een filiaal, agentschap of andere vestiging. (cid:148). Bovendien schreef advocaat-generaal Darmon in zijn op 27 oktober 1992 genomen conclusie in zaak Shearson Lehman Hutton (30): (cid:132)De relatie van afhankelijkheid ten aanzien van de in een andere verdragsluitende staat gevestigde vennootschap (31) is hier niet het doorslaggevende criterium. Dit criterium is naar onze mening gelegen in het feit dat de secundaire vestiging de bevoegdheid heeft met derden te onderhan- delen. (cid:148). (28) Zaak 33/78, Jurisprudentie 1978, blz. 2183. Zie ook het arrest van 6 april 1995 in zaak C-439/93, Lloyd’s Register of Shipping tegen SociØtØ Campenon Bernard, Jurisprudentie 1995, blz. I-961. (29) Zaak 139/80, Jurisprudentie 1981, blz. 819. (30) Zaak C-89/91, Jurisprudentie 1992, blz. I-165. (31) De advocaat-generaal gebruikte de term (cid:132)verdragsluitende staat(cid:148) omdat de zaak in kwestie betrekking had op het Verdrag van Brussel betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerleg- ging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. C 43/10 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 Ten slotte merkt de heer Jenard in zijn rapport over het Verdrag van Brussel op dat er slechts sprake is van een agentschap of filiaal (cid:132)wanneer de buitenlandse vennootschap wordt vertegenwoordigd door iemand die bevoegd is haar tegenover derden te verbinden. (cid:148) (32). machtgevende verzekeraar, voorzover deze volmacht de tussenpersoon onder het toezicht en de leiding van deze verzekeringsonderneming stelt. Daarentegen zouden de overige verzekeringsondernemingen onder de regels in- zake het vrij verrichten van diensten vallen. Op grond van deze rechtspraak is de Commissie van me- ning dat, om de banden tussen een zelfstandige persoon (cid:151) bijvoorbeeld een zelfstandige tussenpersoon (cid:151) en een ver- zekeringsonderneming te kunnen beschouwen als zijnde van dien aard dat de verzekeringsonderneming onder de vesti- gingsregeling valt in plaats van onder de regeling inzake het vrij verrichten van diensten, deze zelfstandige persoon aan de drie volgende cumulatieve voorwaarden moet voldoen: i) hij moet onderworpen zijn aan de leiding en het toezicht van de verzekeringsonderneming die hij vertegenwoordigt; ii) hij moet de verzekeringsonderneming kunnen verbinden en iii) hij moet over een permanent mandaat beschikken. Het is bijgevolg enkel wanneer deze zelfstandige persoon optreedt als een echt verlengde van de verzekeringsonder- neming, dat deze onderneming onder de regeling inzake de vestiging van een bijkantoor kan vallen. i) De zelfstandige persoon is onderworpen aan de leiding en het toezicht van de verzekeringsonderneming die hij vertegenwoor- digt Om te beoordelen of aan dit criterium is voldaan, moet worden bezien of de verhouding tussen de verzekerings- onderneming en deze zelfstandige persoon (bijv. een zelfstandige intermediair) deze laatste voldoende vrijheid laat om zijn activiteit te organiseren, te bepalen hoeveel arbeidstijd hij aan deze verzekeringsonderneming zal besteden en, vooral, om tegelijkertijd ook nog andere, concurrerende verzekeringsondernemingen te vertegen- woordigen. Wanneer een zelfstandig intermediair van een enkele verzekeringsonderneming exclusieve volmacht heeft ont- vangen, is dit een belangrijke aanwijzing dat de tussen- persoon aan het toezicht en de leiding van de verzeke- ringsonderneming onderworpen is. Toch komt het in de verzekeringssector vaak voor dat verzekeringstussenper- sonen verscheidene verzekeringsondernemingen tegelijk vertegenwoordigen. Meestal heeft hun vertegenwoordi- ging dan betrekking op onderscheiden verzekeringsbran- ches van de vertegenwoordigde ondernemingen. In een dergelijk geval zou een tussenpersoon die werkt voor verschillende verzekeringsondernemingen waarvan slechts een hem exclusieve volmacht heeft verleend, wor- den gelijkgesteld met een bijkantoor van deze ene vol- (32) PB C 59 van 5. 3. 1979, blz. 1. Daarnaast moet ook nog zijn voldaan aan de twee ove- rige genoemde voorwaarden voordat deze tussenpersoon op ØØn lijn kan worden gesteld met een bijkantoor van de verzekeringsonderneming in de ontvangende lidstaat en de werkzaamheden van deze verzekeringsonder- neming onder het vestigingsrecht vallen. De boven- staande overwegingen gaan op voor alle tussenpersonen, ongeacht of zij natuurlijke dan wel rechtspersonen zijn. ii) De zelfstandige persoon moet de verzekeringsonderneming kunnen verbinden Om uit te maken of aan dit verbinteniscriterium is vol- daan moet volgens de rechtspraak van het Hof worden nagegaan of de handelingen of besluiten van de zelf- standige persoon de verzekeringsonderneming ten op- zichte van derden kunnen verbinden, zodat deze derden zich niet meer tot de verzekeringsonderneming zelf hoe- ven te richten en met deze persoon contracten kunnen afsluiten. De verbintenis van de verzekeringsonderneming met de verzekerden vloeit in eerste instantie voort uit de aan de zelfstandige persoon verleende volmacht om verzeke- ringsovereenkomsten af te sluiten met verzekerings- nemers, namens en voor rekening van de verzekerings- onderneming die niet in de lidstaat van ontvangst is gevestigd. Het eigenlijke doel van een agentschap of bij- kantoor is de afsluiting van verzekeringsovereenkomsten met derden namens en voor rekening van het hoofd- kantoor dat daardoor rechtstreeks wordt verbonden, om- dat het agentschap optreedt als verlengde van het hoofd- Indien de verzekeringsonderneming bijvoor- kantoor. beeld een aanbod van de zelfstandige persoon, dat alle voornaamste elementen van de voorgestelde overeen- komst bevat en dat door de cliºnt ondertekend is, toch nog kan verwerpen, dan is niet aan het criterium inzake het vermogen om de verzekeringsonderneming te ver- binden, voldaan. In bepaalde gevallen evenwel kan uit andere inhoudelijke aspecten van de volmacht die de verzekeringsonder- neming aan een zelfstandige persoon heeft verleend, het streven van de verzekeringsonderneming blijken om rechtstreeks jegens de verzekeringsnemer te worden verbonden. Dit is het geval wanneer aan de intermediair de bevoegdheid is verleend om te beslissen over de aan- vaarding en afwikkeling van een bij hem aangemeld schadegeval, in zoverre de door hem genomen besluiten de verzekeringsonderneming verbinden. Deze functie moet echter worden onderscheiden van de volmacht aan de tussenpersoon voor het loutere beheer van scha- dedossiers, welke volmacht soms tevens het uitkeren van schadevergoeding kan omvatten ter uitvoering van door de verzekeraar zelf gegeven instructies. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/11 iii) De zelfstandige persoon moet over een permanent mandaat beschikken vaarding of de weigering om de kosten op zich te nemen, De bevoegdheid van een in de lidstaat van ontvangst gevestigde zelfstandige persoon om de verzekerings- onderneming te verbinden moet gebaseerd zijn op een duurzame en doorlopende volmacht en niet op een tij- delijk of occasioneel verleend mandaat. Uit de duur- zaamheid en de continu(cid:239)teit van het mandaat blijkt im- mers de bedoeling van de verzekeringsonderneming om de verzekeringswerkzaamheden die zij in de lidstaat van ontvangst uitoefent, in de economie van de lidstaat te integreren. Volgens de Commissie valt een verzekeringsonder- neming die met het doel om tijdelijk en occasioneel verzekeringsactiviteiten op het grondgebied van een an- dere lidstaat uit te oefenen, een beroep doet op een in deze lidstaat gevestigde intermediair, onder de bepalin- gen inzake het vrij verrichten van diensten (33). De Commissie is van oordeel dat een verzekeringsonder- neming welke besluit verzekeringsovereenkomsten door middel van het vrij verrichten van diensten af te sluiten, zich moet kunnen bedienen van bepaalde diensten (cid:132)up- stream(cid:148) en (cid:132)downstream(cid:148) in de lidstaat van de dienst- verrichting. Zo zou een verzekeringsonderneming bij- voorbeeld voor haar vrije dienstverrichtingsactiviteiten gebruik moeten kunnen maken van: (cid:151) een plaatselijk expert voor de analyse van de door middel van het vrij verrichten van diensten te dekken risico’s, (cid:151) een plaatselijk expert voor de beoordeling van schade bij de risico’s welke gedekt zijn door verzeke- ringsovereenkomsten die in het kader van het vrij verrichten van diensten tot stand zijn gebracht, (cid:151) acquisiteurs die geen verzekeringsovereenkomsten af- sluiten en zich beperken tot het doorzenden voor acceptatie van verzekeringsvoorstellen van potentiºle verzekeringsonder- verzekeringsnemers neming, aan de (cid:151) plaatselijke juridische diensten, medische diensten of in de lidstaat van dienstverrichting gevestigde actua- riºle diensten, (cid:151) een permanente structuur voor de inning van ver- zekeringspremies uit hoofde van overeenkomsten die bij wege van het vrij verrichten van diensten zijn gesloten (bijv. een kredietinstelling, een factoring- bedrijf), (cid:151) een permanente structuur voor de inontvangst- neming van aangiften van schadegevallen betreffende op basis van vrije dienstverrichting afgesloten over- eenkomsten en voor de doorzending ervan aan de verzekeringsonderneming met het oog op de aan- (33) Zie de artikelen 14, 16 en 17 van Richtlijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/49/EEG (schade- verzekering) artikelen 11, 14 en 17 van Richtlijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/96/EEG (levensverzekering) voor de procedure inzake werk- zaamheden in het kader van het vrij verrichten van diensten die in het toepassingsgebied van deze richtlijnen vallen. en de (cid:151) een permanente structuur enkel voor het beheer van schadedossiers, welke in voorkomend geval het uit- keren van schadevergoeding kan inhouden ter uit- voering van door de verzekeraar zelf gegeven in- structies. Bovendien zij erop gewezen dat de enige volmacht op grond waarvan een duurzame aanwezigheid kan worden gelijkgesteld met een bijkantoor van de verzekerings- onderneming in de lidstaat van verrichting, die is welke betrekking heeft op de werkzaamheden die het maat- schappelijk doel van de onderneming vormen, d. w. z. het verzekeringsbedrijf. Een volmacht verleend aan per- sonen die gevestigd zijn in een andere lidstaat om an- dere werkzaamheden te verrichten dan werkzaamheden op verzekeringsgebied, kan niet in aanmerking worden genomen om de wijze van uitoefening van de verzeke- ringswerkzaamheid in de lidstaat van ontvangst te be- oordelen. Dit zou het geval zijn bij een volmacht aan een beleggingsmaatschappij voor het beheer van de ef- fectenportefeuille van de verzekeringsonderneming, of is bij een volmacht aan een onderneming die belast met het beheer van het onroerend goed dat de verzeke- ringsonderneming in een lidstaat bezit en dat zij ge- bruikt ten behoeve van de technische voorzieningen. Conclusie De Commissie is van mening dat alleen wanneer aan de bovengenoemde drie voorwaarden is voldaan (controle door de verzekeringsonderneming, bevoegdheid om de ver- zekeringsonderneming rechtstreeks te verbinden en de be- schikking over een permanent mandaat), de verzekerings- onderneming die gebruikmaakt van duurzaam in de lidstaat van ontvangst gevestigde zelfstandige personen (cid:151) bijvoor- beeld tussenpersonen (cid:151) geacht moet worden te beschikken over een bijkantoor in de lidstaat van ontvangst, met de daaruit voortvloeiende rechtsgevolgen. De verzekerings- onderneming dient dan de procedure voor de opening van een bijkantoor van artikel 10 van de Eerste Richtlijnen 73/239/EEG en 79/267/EEG, zoals gewijzigd bij artikel 32 van de Derde Richtlijnen 92/49/EEG en 92/96/EEG, te vol- gen (waarbij vermeld dient te worden dat de betrokken werkzaamheden worden verricht door middel van een zelf- standige tussenpersoon). Ook moeten bij de werkzaamheden van deze zelfstandige persoon de regels inzake het algemeen belang van de lidstaat van ontvangst, welke van toepassing zijn op bijkantoren, worden nageleefd. Ten slotte houdt het feit dat deze voorwaarden de verzeke- ringsonderneming aan het vestigingsrecht kunnen onder- werpen nog niet in dat de zelfstandige persoon zelf als een bijkantoor van die verzekeringsonderneming kan wor- den aangemerkt. Een bijkantoor is immers een (cid:132)bedrijfszetel die een onderdeel zonder rechtspersoonlijkheid vormt van een verzekeringsonderneming (. )(cid:148) (34). Aangezien de per- soon verondersteld wordt zelfstandig te zijn, kan hij onmo- gelijk een (cid:132)onderdeel(cid:148) van een verzekeringsonderneming vormen. (34) Zie het begrip (cid:132)bijkantoor(cid:148) zoals gedefinieerd in Tweede Bankricht- lijn 89/646/EEG (PB L 386 van 30. 12. 1989), artikel 1, lid 3, en de richtlijn betreffende het verrichten van diensten op het gebied van beleggingen in effecten (PB L 141 van 11. 6. 1993), artikel 1, punt 8. C 43/12 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 b) Elektronische installaties Het gaat hier om de hypothese van vaste elektronische in- stallaties, zoals (cid:132)elektronische loketten(cid:148) of (cid:132)elektronische ba- kens(cid:148), die in de bijlage van de eerste richtlijnen opgenomen verzekeringswerkzaamheden kunnen verrichten (35). Dergelijke installaties kunnen onder het vestigingsrecht val- len indien zij voldoen aan de criteria die door het Hof van Justitie zijn gesteld (zie boven, onder a)). Opdat een dergelijke installatie zou kunnen worden gelijk- gesteld met een vestiging, zou zij derhalve met name voor- zien moeten zijn van een (cid:132)leiding(cid:148), hetgeen per definitie onmogelijk is, tenzij het Hof zou aanvaarden dat dit begrip niet alleen een (cid:132)menselijke(cid:148) doch ook een (cid:132)elektronische(cid:148) leiding zou kunnen omvatten. Het lijkt echter vooralsnog onwaarschijnlijk dat een derge- lijke installatie het enige centrum van activiteit van een ver- zekeringsonderneming in een lidstaat zou zijn. Zij zal veel- eer, in hetzelfde land, verbonden zijn met een bijkantoor of een agentschap. Zij valt in dat geval niet onder een aparte regeling, omdat zij onderworpen is aan de regeling die van toepassing is op de vestiging waaraan zij gekoppeld is. Indien deze elektronische installatie echter de enige vorm van aanwezigheid van een verzekeringsonderneming in een lidstaat is voor dit soort verzekeringstransacties, is de Commissie van oordeel dat zij kan worden gelijkgesteld met op het grondgebied van de lidstaat uitgevoerde dienstver- richting. De aanwezigheid in het land van ontvangst van een persoon of een onderneming die uitsluitend belast is met het onderhoud van de installatie, de bevoorrading ervan en eventueel de oplossing van door de gebruikers onder- vonden technische problemen, kan niet worden gelijkgesteld met een vestiging en heeft derhalve niet tot gevolg dat deze activiteit niet meer als vrije dienstverrichting kan worden beschouwd. De Commissie sluit niet uit dat zij, gezien de ontwikkeling van de technologie, deze interpretatie in de toekomst zal moeten herzien. Als deze ontwikkeling er namelijk toe zou leiden dat een verzekeringsonderneming in een bepaald land alleen behoeft te beschikken over een installatie die zich zou kunnen (cid:132)gedragen(cid:148) als een bijkantoor doordat zij echte beslissingen neemt, zodat de cliºnt zich in het geheel niet meer tot de moedermaatschappij behoeft te wenden, zou de Commissie zich moeten beraden over een passend communautair rechtskader. Het huidige rechtskader berust immers op mechanismen waarbij nog wordt uitgegaan van de opvatting dat een bijkantoor een menselijke aanwezigheid impliceert (het programma van werkzaamheden moet bij- voorbeeld de namen van het leidinggevend personeel van het bijkantoor bevatten). Het is derhalve in de huidige juri- dische context niet mogelijk dergelijke installaties als een bijkantoor te beschouwen. 4. Gelijktijdige uitoefening van de vrije dienstverrichting en het vestigingsrecht ((cid:132)Cumulering(cid:148)) Sinds 1 juli 1994, toen de Derde Richtlijnen 92/49/EEG en 92/96/EEG in werking traden, kan elke verzekeringsonder- (35) Hier wordt niet individuele mobiele informatica-apparatuur be- doeld waarmee op afstand verzekeringsdiensten kunnen worden verricht of ontvangen, bijvoorbeeld via Internet; deze komt onder punt 6 aan de orde. neming, op hetzelfde grondgebied, tegelijkertijd op grond van het recht van vestiging (bijkantoor) en in het kader van het vrij verrichten van diensten haar activiteiten uitoefe- nen, zelfs indien het dezelfde activiteiten betreft. Deze richt- lijnen schaffen namelijk de bepalingen van de tweede richt- lijnen af waarbij de lidstaten gemachtigd werden om in bepaalde gevallen de gelijktijdige uitoefening van het vrij verrichten van diensten en het vestigingsrecht te verbie- den (36). Voor de uitoefening van haar verzekeringsactiviteiten in het kader van vrije dienstverrichting kan de verzekeringsonder- neming een beroep doen op een vestiging die in de lidstaat van dienstverrichting is opgericht voor ondersteunende werkzaamheden die voorafgaan aan, of volgen op, het slui- ten van een verzekeringsovereenkomst (bijvoorbeeld de ge- bruikmaking van plaatselijke diensten voor risicoanalyse of van plaatselijke juridische of medische diensten, de inont- vangstneming van schadeclaims op basis van verzekerings- overeenkomsten die in het kader van het vrij verrichten van diensten zijn gesloten, de gebruikmaking van plaatselijke expertise voor de beoordeling van schadegevallen uit hoofde van dergelijke verzekeringsovereenkomsten, voorlichting van de verzekeringsnemers). De verzekeringsonderneming moet de betrokken werkzaamheid echter duidelijk kunnen verbin- den met een van de beide uitoefeningsvormen: vestigings- recht of vrije dienstverrichting. 5. Controle van de voorwaarden voor de toekenning van de enkele vergunning door het land van ontvangst De Commissie meent dat de bepalingen van de verzeke- ringsrichtlijnen (37) het land van ontvangst niet toestaan con- trole uit te oefenen om na te gaan of een verzekeringsonder- neming die voornemens is op zijn grondgebied werkzaam- heden uit te oefenen bij wege van het vrij verrichten van diensten of via een bijkantoor, de geharmoniseerde voor- waarden naleeft waarop de Europese vergunning haar door het land van herkomst werd toegekend. Deze controle berust immers uitsluitend bij het land van herkomst. Onder de verantwoordelijkheid van dat land werd de Europese ver- gunning afgegeven, en het land van ontvangst kan daar niet aan tornen (38). Indien de lidstaat van ontvangst redenen heeft om eraan te twijfelen of die voorwaarden worden nageleefd, kan hij ge- bruikmaken van artikel 227 van het Verdrag of de Com- (36) Richtlijn 92/49/EEG, artikel 37 en overweging 28, en Richtlijn 92/96/EEG, artikel 17 en overweging 25. (37) Schadeverzekering: artikelen 6, 7, 8 en 9 van Eerste Richtlijn 73/239/EEG, gewijzigd bij Richtlijn 92/49/EEG, artikelen 4, 5, 6, 7 en 8, en bij Richtlijn 95/26/EG, artikel 3. Levensverzekering: artikelen 6, 7, 8 en 9 van Eerste Richtlijn 79/267/EEG, gewijzigd bij Richtlijn 92/96/EEG, artikelen 3, 4, 5, 6 en 7, en bij Richtlijn 95/26/EG, artikel 3. (38) Zie het arrest van het Hof van 10 september 1996 in zaak C-11/95, Commissie tegen Belgiº, over een soortgelijke kwestie (nog niet gepubliceerd). Het Hof oordeelde dat de lidstaat van ontvangst geen controle mag uitoefenen op de toepassing van het voor radio- en televisie-uitzendingen geldende recht van de lidstaat van herkomst en op de naleving van de bepalingen van Richtlijn 89/552/EEG (zogenoemde richtlijn (cid:132)TV zonder grenzen(cid:148)) (PB L 298 van 17. 10. 1989, blz. 23). 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/13 missie verzoeken op te treden wegens niet-nakomng op grond van artikel 226 van het Verdrag. gelegen dan de lidstaat van vestiging van de verzekerings- onderneming die het risico dekt. 6. Verzekeringsactiviteiten met behulp van communicatie- technieken op afstand en met name via elektronische handel a) De gebruikmaking van communicatietechnieken op afstand (telefoon, telefax, kranten en tijdschriften enz. ) en met name van elektronische handel (bijv. Internet) voor het sluiten van verzekeringsovereenkomsten ter dekking van een risico (ver- bintenis) dat in een andere lidstaat is gelegen dan die waar de verzekeraar met wie de overeenkomst is ondertekend gevestigd is, moet worden beschouwd als een verzekerings- activiteit die door middel van het vrij verrichten van dien- sten, zonder verplaatsing van de overeenkomstsluitende par- tijen, wordt uitgeoefend (39). Bovendien betreft het hier doorgaans duurzaam verrichte verzekeringsdiensten (40). In dit geval moet, om de vestigingsplaats van de verzekerings- onderneming vast te stellen waarmee de overeenkomst wordt gesloten, de lidstaat van vestiging van de verzekeraar die de verzekeringsactiviteit daadwerkelijk uitoefent (hoofd- kantoor, bijkantoor) in aanmerking worden genomen en niet de plaats waar zich de technische installatie bevindt die voor het verrichten van de dienst wordt gebruikt (bij- voorbeeld de plaats waar zich de Internet-server be- vindt) (41). Meestal gaat het initiatief voor het sluiten van verzekerings- overeenkomsten via Internet uit van de verzekeringsnemer, die met gebruikmaking van zijn installatie, een verzekerings- overeenkomst wenst te sluiten met een verzekeringsonder- neming die bereid is dergelijke contracten langs elektro- nische weg aan te gaan. Volgens de vigerende verzekeringsrichtlijnen is de plaats van het risico (van de verbintenis) dat door de verzekeringsover- eenkomst wordt gedekt doorslaggevend om te bepalen welke regeling van toepassing is op een verzekeringstrans- actie. Overigens geschiedt deze plaatsbepaling van het risico op grond van nauwkeurige criteria die in de verzeringsricht- lijnen zelf zijn vastgesteld (42). Wil een verzekeringstrans- actie derhalve onder de vrije dienstverrichting vallen, dan moet het risico of de verbintenis die het voorwerp van de verzekeringsovereenkomst zijn in een andere lidstaat zijn (39) Zaken 262/82 en 26/83, Luisi en Carbone, voornoemd en C-23/93, TV 10, voornoemd. (40) Zie deel ØØn, onder 1, voetnoot 17. (41) Zie in dit verband het gewijzigde voorstel voor een richtlijn be- treffende bepaalde juridische aspecten van de elektronische handel in de interne markt, voornoemd, artikel 1, onder c). Zaak C-221/89, Jurisprudentie 1991, blz. 3905. (42) Schadeverzekering: Tweede Richtlijn 88/357/EEG, artikel 2, onder d). Levensverzekering: Richtlijn 90/619/EEG, artikel 2, onder e). In tegenstelling tot de banksector, waar Tweede Richtlijn 89/646/EEG geen criteria vaststelt voor de plaatsbepaling van de in de interne markt uitgeoefende bankactiviteiten. Zie interpretatieve mededeling betreffende de tweede bankrichtlijn welke criteria bevat voor het bepalen van de plaats van bankdiensten in het kader van het vrij verrichten van diensten om te kunnen vaststellen welke regeling op deze diensten van toepassing is (SEC(97) 1193 def. van 20 juni 1997). De Commissie is van oordeel dat, krachtens de geldende voorschriften, verzekeringsactiviteiten die via de elektro- nische handel worden uitgeoefend (bijvoorbeeld Internet) en die een risico dekken dat in een andere lidstaat is gelegen dan de lidstaat van vestiging van de verzekeraar die het risico dekt, onderworpen zijn aan de regeling van de ver- zekeringsrichtlijnen welke van toepassing is op het vrij ver- richten van diensten. Een verzekeringsonderneming die, vanuit een lidstaat, via Internet verzekeringsovereenkomsten wenst te sluiten waarmee in andere lidstaten gelegen risico’s of verbintenissen worden gedekt, dient derhalve de kennis- gevingsprocedure te volgen die op de uitoefening van acti- viteiten door middel van vrije dienstverrichting van toepas- sing is (43). Het huidige rechtskader van de interne verzekeringsmarkt berust op mechanismen waarin nog geen sprake is van het gebruik van de nieuwe technologieºn van de informatie- maatschappij voor de uitoefening van verzekeringswerk- zaamheden in de interne markt. Daarom heeft de Commis- sie in haar mededeling aan de Raad inzake het actiekader voor financiºle diensten (44) reeds opgemerkt dat zij over- weegt om een groenboek op te stellen om na te gaan of de bepalingen van de vigerende richtlijnen op het gebied van financiºle diensten een geschikt wettelijk kader vormen voor de ontwikkeling van de elektronische handel in financiºle diensten, waarbij de bescherming van de belangen van de consumenten volledig wordt gewaarborgd. b) Daarentegen kan de gebruikmaking van technieken van elektronische handel uitsluitend voor reclamedoeleinden, commerciºle voorlichting of het vergroten van de naams- bekendheid van de verzekeringsonderneming niet als ver- zekeringsactiviteit worden aangemerkt. Zoals in deel III van deze mededeling wordt opgemerkt onderwerpen de ar- tikelen 34 en volgende van de derde verzekeringsrichtlijnen de reclameactiviteiten in het land van ontvangst niet aan de kennisgevingsprocedure, maar wel het voornemen om in het kader van het vrij verrichten van diensten verzekerings- werkzaamheden uit te oefenen op het grondgebied van een andere lidstaat (45). Volgens de Commissie dienen deze reclame- en voorlich- tingsactiviteiten niet te worden gebonden aan de voor- waarde dat is voldaan aan de kennisgevingsprocedure van de derde richtlijnen (artikelen 34 en volgende) die moet (43) Zie de artikelen 14, 16 en 17 van Richtlijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/49/EEG (schade- verzekering) artikelen 11, 14 en 17 van Richtlijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/96/EEG (levensverzekering) voor de procedure inzake werk- zaamheden in het kader van het vrij verrichten van diensten die in het toepassingsgebied van deze richtlijnen vallen. en de (44) Doc. COM(1999) 232 van 11 mei 1999. (45) Zie mededeling van de Commissie (cid:132)Een Europees initiatief op het gebied van de elektronische handel(cid:148), COM(1997) 15 def. Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betref- fende bepaalde juridische aspecten van de elektronische handel in de interne markt (COM(98) 586 def. van 18 november 1998) en gewijzigd voorstel (COM(1999) 427 def. van 17 augustus 1999). C 43/14 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 worden toegepast om verzekeringswerkzaamheden in het kader van het vrij verrichten van diensten uit te oefenen. 7. Diversen De Commissie is van mening dat het naar alle waarschijn- lijkheid strijdig met het Gemeenschapsrecht zou zijn wan- neer een lidstaat een verzekeringsonderneming die gedu- rende een bepaalde periode op zijn grondgebied werkzaam is geweest bij wege van het vrij verrichten van diensten, zou dwingen zich te vestigen om haar werkzaamheden te kun- nen voortzetten. B. AARD VAN DE KENNISGEVINGSPROCEDURE INZAKE DE OPE- NING VAN EEN BIJKANTOOR OF INZAKE HET VOORNEMEN OM WERKZAAMHEDEN TE VERRICHTEN IN HET KADER VAN HET VRIJ VERRICHTEN VAN DIENSTEN De Commissie is van mening dat de in de derde co(cid:246)rdinatie- richtlijnen voorziene kennisgevingsprocedure (zowel voor bij- kantoren als voor het verrichten van diensten) (46) louter ge- richt is op de wederzijdse informatie van de toezichthoudende autoriteiten en geen maatregel met betrekking tot de con- sumentenbescherming is. Zij moet volgens de Commissie niet worden beschouwd als een voorwaarde voor de geldigheid van verzekeringsovereenkomsten die zijn gesloten zonder dat vooraf aan deze procedure is voldaan. In dit verband moet erop worden gewezen dat de groep van deskundigen die in het kader van de derde fase van het SLIM- project belast is met het onderzoek naar de mogelijke vereen- voudiging van de Europese verzekeringswetgeving, heeft aan- bevolen de bestaande kennisgevingsprocedure voor activiteiten door middel van vrije dienstverrichting te handhaven doch in die zin aangepast dat elke communautaire verzekaar in staat is, met de nodige snelheid, te voldoen aan de verzekeringsaanvra- gen in het kader van het vrij verrichten van diensten die hem bereiken, zonder dat hij zich evenwel aan deze kennisgevings- plicht wenst te onttrekken (47). De Commissie staat positief tegenover deze aanbeveling en is begonnen de bestaande wetgeving onder de loep te nemen om hierin nuttige wijzigingen aan te brengen, zodat alle verzeke- raars in de Gemeenschap snel kunnen reageren op verzeke- ringsaanvragen in het kader van het vrij verrichten van dien- sten, met name wanneer zij op hun grondgebied een verzoek ontvangen om bij wege van vrije dienstverrichting een verzeke- ringsovereenkomst te sluiten, en zij hierop ingaan zonder voor- afgaande kennisgeving (48). De Commissie zal de nodige voor- stellen terzake indienen. te openen, schadeverzekering, (46) Zie met betrekking tot de procedure die moet worden gevolgd om een bijkantoor artikel 10 van Eerste Richtlijn 73/239/EEG, gewijzigd bij artikel 32 van Richtlijn 92/49/EEG voor en artikel 10 van Eerste Richtlijn 79/267/EEG, gewijzigd bij artikel 32 van Richtlijn 92/96/EEG voor het levensverzekeringsbedrijf. Voor wat de procedure betreft met betrekking tot activiteiten in het kader van de vrije dienst- verrichting die binnen het toepassingsgebied van deze richtlijnen vallen, zie de artikelen 14, 16 en 17 van Richtlijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/49/EEG, voor schadeverzekeringen, en de artikelen 11, 14 en 17 van Richt- lijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/96/EEG voor levensverzekeringen. (47) Doc. COM(1999) 88 def. van 25 februari 1999. (48) Doc. COM(1999) 88 def. van 25 februari 1999. C. RECLAME VOOR VERZEKERINGSDIENSTEN De derde verzekeringsrichtlijnen beletten de verzekeringsonder- nemingen die hun hoofdkantoor in een lidstaat hebben niet, hun diensten met alle beschikbare communicatiemiddelen te adverteren in de lidstaat van het bijkantoor of de lidstaat van dienstverrichting, mits zij alle eventuele voorschriften inzake de vorm en inhoud van dit adverteren in acht nemen die zijn vastgesteld om redenen van algemeen belang (49). Volgens de Commissie is het ondenkbaar het recht om reclame te maken (50) te koppelen aan het vereiste dat is voldaan aan de kennisgevingsprocedure van de derde richtlijnen (artikelen 34 en volgende) om verzekeringswerkzaamheden in het kader van het vrij verrichten van diensten uit te oefenen. Deze koppeling zou kunstmatig zijn want zij wordt in derde Richtlijnen niet uitdrukkelijk voorgeschreven. De artikelen 34 en volgende van de derde verzekeringsrichtlijnen onderwerpen niet de reclameactiviteiten in het land van ontvangst aan de kennisgevingsprocedure, maar wel de intentie om in het kader van het vrij verrichten van diensten verzekeringswerkzaamhe- den uit te oefenen op het grondgebied van een andere lidstaat. Bovendien zou de koppeling van reclame aan de kennisgevings- procedure voor de uitoefening van werkzaamheden in het ka- der van het vrij verrichten van diensten kunnen leiden tot de aberrante situatie dat een verzekeringsonderneming een kennis- geving moet doen toekomen aan de autoriteiten van alle lid- staten waar haar reclame theoretisch ontvangen kan worden, terwijl zij misschien niet van plan is om in al deze lidstaten activiteiten uit te oefenen. De Commissie is bijgevolg van oordeel dat ingevolge de derde richtlijnen niet elke vorm van reclame ongeacht het middel (post, fax, elektronische boodschap enz. ) aan de kennisgevings- procedure van de artikelen 34 en volgende van de derde richt- lijnen onderworpen is. Alleen wanneer de verzekeringsonder- neming voornemens is haar activiteiten in het kader van het vrij verrichten van diensten uit te oefenen en zij verzekerings- producten aanbiedt aan potentiºle diensten die in een andere lidstaat zijn gevestigd, moet zij deze kennisgevingsprocedure volgen. Het voorgaande heeft enkel betrekking op het vraagstuk van de reclame vanuit formeel oogpunt, en doet niets af aan het recht van de lidstaten om op hun grondgebied en met inachtneming van het geldende Gemeenschapsrecht naleving te verlangen van hun voorschriften van algemeen belang inzake de inhoud van de reclameboodschappen, overeenkomstig de artikelen 41 van de derde richtlijnen. (49) Derde Richtlijn Schadeverzekering 92/49/EEG, artikel 41, en Derde Richtlijn Levensverzekering 92/96/EEG, artikel 41. (50) Onder reclame wordt verstaan (cid:132)iedere mededeling bij de uitoefe- ning van een commerciºle, industriºle of ambachtelijke activiteit of van een vrij beroep ter bevordering van de afzet van goederen of diensten, met inbegrip van onroerende goederen, rechten en ver- plichtingen(cid:148) (Richtlijn 84/450/EEG inzake misleidende reclame (PB L 250 van 19. 9. 1984, blz. 17)). Zie ook gewijzigd voorstel van het Europees Parlement en de Raad betreffende bepaalde juridische aspecten van de elektronische handel in de interne markt, voor- noemd, artikel 2, onder e) ((cid:132)commerciºle communicatie(cid:148)). 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/15 II. HET ALGEMEEN BELANG IN DE DERDE VERZEKERINGS- RICHTLIJNEN (cid:151) DE TOEPASSELIJKHEID VAN DE REGELS INZAKE HET ALGEMEEN BELANG De derde verzekeringsrichtlijnen herinneren aan de jurispru- dentie van het Hof van Justitie en bevatten talrijke verwijzingen naar het begrip algemeen belang, waarbij zij met name de verzekeringsondernemingen die in het kader van de enkele vergunning handelen verplichten om de regels die de lidstaat van ontvangst in het algemeen belang heeft vastgesteld, na te leven. Deze verplichting is voorgeschreven hetzij in het specifieke kader van de vrijheid van vestiging (artikel 32, lid 4, van Richt- lijn 92/49/EEG en artikel 32, lid 4, van Richtlijn 92/96/EEG), hetzij zonder onderscheid in het kader van de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten (artikelen 28 en 41 van Richtlijn 92/49/EEG en artikelen 28 en 41 van Richtlijn 92/96/EEG). 1. Het algemeen belang in de derde verzekeringsricht- lijnen De derde verzekeringsrichtlijnen bevatten talrijke verwijzin- gen naar het begrip algemeen belang: a) In het kader van de procedure inzake de oprichting van een bijkantoor beschikt de lidstaat van ontvangst over een ter- mijn van twee maanden, te rekenen vanaf de datum van ontvangst van de gegevens die hem door de lidstaat van herkomst zijn toegezonden, om de verzekeringsonder- neming in kennis te stellen van de voorwaarden, verband houdende met het algemeen belang, waaronder deze werk- zaamheden in de lidstaat van het bijkantoor moeten worden uitgeoefend (artikel 10 van de Richtlijnen 73/239/EEG en 79/267/EEG, gewijzigd bij artikel 32 van de Richtlijnen 92/49/EEG en 92/96/EEG). b) Wat het aanbieden van verzekeringsovereenkomsten betreft moet de lidstaat van de verbintenis of de lidstaat waar het risico is gelegen het sluiten van verzekeringsovereenkomsten (schade- en levensverzekeringen) met verzekeringsonder- nemingen die in andere lidstaten een vergunning hebben verkregen, of dit nu op grond van de regels van het bijkan- toor of van het vrij verrichten van diensten is, aanvaarden, mits deze verzekeringsovereenkomsten niet in strijd zijn met de wettelijke bepalingen van algemeen belang (die gelden in de lidstaat van de verbintenis of in de lidstaat waar het risico is gelegen) (artikel 28 van Richtlijn 92/49/EEG en artikel 28 van Richtlijn 92/96/EEG). c) In het kader van ziekteverzekeringsovereenkomsten die de door een wettelijk stelsel van sociale zekerheid geboden dekking vervangen, wordt in artikel 54 van Derde Richtlijn Schadeverzekering 92/49/EEG bepaald dat een lidstaat waar ziekteverzekeringsovereenkomsten welke de door het wette- lijk stelsel van sociale zekerheid geboden dekking geheel of gedeeltelijk kunnen vervangen, kan verlangen dat deze over- eenkomst voldoet aan de door die lidstaat vastgestelde wet- telijke bepalingen ter bescherming van het algemeen belang in deze branche. Hij kan tevens verzoeken om in kennis te worden gesteld van de voorwaarden van deze verzekering, alvorens deze in omloop wordt gebracht (51). d) Ten slotte mogen verzekeringsondernemingen waaraan in de lidstaat van herkomst een vergunning is verleend hun dien- sten met alle beschikbare communicatiemiddelen adverteren in de lidstaat van het bijkantoor of de lidstaat van dienst- verrichting, mits zij alle eventuele voorschriften inzake de vorm en inhoud van deze reclame in acht nemen die zijn vastgesteld om redenen van algemeen belang (artikel 41 van Richtlijn 92/49/EEG en artikel 41 van Richtlijn 92/96/EEG). Het voornaamste doel van de verzekeringsrichtlijnen is dat alle verzekeringsondernemingen die in een lidstaat een ver- gunning hebben gekregen, in de gehele Europese Unie hun activiteiten kunnen uitoefenen, hetzij door middel van ves- tiging of in het kader van het vrij verrichten van diensten. Zij zijn van toepassing op alle verzekeringsondernemingen die, op basis van de enkele vergunning die door de lidstaat van herkomst is afgegeven, hun verzekeringsactiviteiten uit- oefenen in andere lidstaten dan de lidstaat van herkomst. De communautaire wetgever heeft namelijk geen onderscheid willen maken tussen bijkantoor en dienstverrichting (52). De door de richtlijnen ingevoerde verschillen betreffen in feite voornamelijk de kennisgevingsprocedure, die gedetail- leerder is voor de vestiging van een bijkantoor (artikel 32 van Richtlijn 92/49/EEG en artikel 32 van Richtlijn 92/96/EEG) dan voor de uitoefening van verzekeringsactivi- teiten in het kader van het vrij verrichten van diensten van de Richtlijnen 92/49/EEG en (artikel 34 e. v. 92/96/EEG) (53). De van Richtlijn overwegingen 92/49/EEG en 20 van Richtlijn 92/96/EEG bepalen dat de lidstaat van ontvangst: 19 in artikel 54, (51) Er zij in dit verband op gewezen dat wanneer de ziektekostenver- zekering, wat de technische aspecten betreft, vergelijkbaar is met lid 2, van Derde Richtlijn de levensverzekering, 92/49/EEG reeds de voorwaarden zijn bepaald die kunnen worden gesteld aan verzekeraars die deze activiteit uitoefenen. Wat de verplichte arbeidsongevallenverzekering betreft kunnen de desbetreffende lidstaten verlangen dat de verzekeringsondernemin- gen de specifieke voorrechten naleven die in hun nationale wetge- ving ten aanzien van deze verzekering zijn opgenomen, met uit- zondering van de bepalingen inzake het financieel toezicht, die onder de uitsluitende bevoegdheid van de lidstaat van herkomst vallen (artikel 55 van Richtlijn 92/49/EEG). (52) Er zij aan herinnerd dat de toepassing van het beginsel van onder- linge erkenning, dat gelijkelijk van toepassing is op bijkantoren en dienstverrichters, geen door de derde verzekeringsrichtlijnen ge(cid:239)n- troduceerde nieuwigheid is, maar ook voorkomt in de andere richt- diensten: Tweede Bankrichtlijn lijnen betreffende 89/646/EEG (PB L 386 van 30. 12. 1989), laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 92/30/EEG (PB L 110 van 28. 4. 1992, blz. 52), en Richtlijn 93/22/EEG betreffende diensten op het gebied van beleggingen in effecten (PB L 141 van 11. 6. 1993, blz. 27). financiºle (53) Er zij aan herinnerd dat de toepassing van het beginsel van de enkele vergunning en de controle door de lidstaat van herkomst geen afbreuk doet aan de toepassing van andere gebieden van nationale wetgeving van de lidstaat van ontvangst, zoals bijvoor- beeld het belastingrecht, het socialezekerheidsrecht of het arbeids- recht, op grond waarvan communautaire ondernemingen verschil- lend kunnen worden behandeld naar gelang van de gekozen wijze waarop zij hun activiteiten uitoefenen, namelijk in het kader van het vrij verrichten van diensten of van een bijkantoor. Hoe dan ook zal de verenigbaarheid van deze bepalingen met het Gemeen- schapsrecht steeds worden beoordeeld op basis van op de recht- spraak gebaseerde criteria, met name op het gebied van het alge- meen belang, namelijk niet-discriminatie, niet-overlapping, nood- zaak, proportionaliteit enz. C 43/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 (cid:132). erop moet toezien dat alle in de Gemeenschap aange- boden verzekeringsproducten zonder enige belemmering op zijn grondgebied op de markt kunnen worden gebracht, voorzover zij niet in strijd zijn met de wettelijke bepalingen van algemeen belang die in deze lidstaat gelden en voor- zover dit algemeen belang niet door de voorschriften van de lidstaat van herkomst wordt gevrijwaard, mits deze wette- lijke bepalingen zonder discriminatie van toepassing zijn op alle in deze lidstaat werkzame verzekeringsondernemingen, en mits zij objectief nodig zijn en toegesneden zijn op het beoogde doel. (cid:148). Daar de overwegingen van een richtlijn een zuiver interpre- tatieve waarde hebben, maken zij het de lezer mogelijk inzicht te verkrijgen in de voornemens van de Gemeen- schapswetgever (54). De Commissie is van mening dat een verzekeringsonder- neming die in het kader van de wederzijdse erkenning werk- zaam is, derhalve slechts zou kunnen worden gedwongen haar diensten aan de regeling van het land van ontvangst aan te passen indien de maatregelen die men haar oplegt van algemeen belang zijn, ongeacht of deze verzekerings- onderneming via een bijkantoor of bij wege van het vrij verrichten van diensten actief is. Deze aanpak wordt trouwens bevestigd door het Hof van Justitie, dat heeft geoordeeld dat uitsluitend regels van alge- meen belang de uitoefening van de twee fundamentele vrij- heden, het vrij verrichten van diensten (55) en het recht van vestiging (56), kunnen beperken of belemmeren. De verzeke- ringsrichtlijnen bevatten echter geen enkele definitie van het algemeen belang. De reden hiervoor is dat het een op de rechtspraak van het Hof van Justitie gebaseerde constructie is, die open is en niet definitief vaststaat. Hierdoor kan worden beoordeeld of een nationale maatregel op een ge- bied dat niet geharmoniseerd is op communautair niveau, en die de uitoefening van het recht van vrije vestiging of van het vrij verrichten van diensten belemmert, strookt met het Gemeenschapsrecht. Op niet-geharmoniseerde gebieden hangt het niveau van wat als algemeen belang wordt be- schouwd in de eerste plaats af van de beoordeling van de lidstaten, en kan dus van land tot land aanzienlijk verschillen afhankelijk van de nationale tradities en de doelstellingen van de lidstaten. Derhalve moet de jurisprudentie van het Hof van Justitie terzake als leidraad dienen. Zij herinneren in (54) Zie met name het arrest van 11 april 1973 in zaak 76/72, Michel, Jurisprudentie blz. 457, en zaak C-238/94, Garcia, Jurisprudentie 1996, blz. I-1673. (55) Arrest van 25 juli 1991, zaak C-76/90, S(cid:228)ger, Jurisprudentie 1991, blz. I-4221. Zie de analyse van de Commissie in de interpretatieve mededeling van de Commissie betreffende het vrije verkeer van diensten over de grenzen heen (PB C 334 van 9. 12. 1993, blz. 3) en de interpretatieve mededeling van de Commissie over het vrij verrichten van diensten en het algemeen belang in de tweede bank- richtlijn (SEC(97) 1193 van 26 juni 1997). (56) Arrest van 30 november 1995, Gebhard, zie voetnoot 6. Zie ook het arrest van 31 maart 1993 in zaak C-19/92, Kraus, Jurispru- dentie 1993, blz. I-1663. Arrest van 9 maart 1999, zaak C-212/97, Centros, nog niet gepubliceerd. de overwegingen slechts aan de eisen die in de jurispruden- tie van het Hof van Justitie aan het begrip algemeen belang worden gesteld. 2. Het begrip algemeen belang a) Beginselen van de jurisprudentie (57) Het begrip algemeen belang is een uit de rechtspraak voort- vloeiende constructie van het Europese Hof van Justitie. Het is in eerste instantie ontwikkeld in het kader van het vrije verkeer van diensten en goederen, om vervolgens ook op het recht van vestiging te worden toegepast (58). Het Hof heeft echter nooit een definitie van het algemeen belang gegeven en wilde dit een evolutief karakter laten behouden. Het heeft zich per geval uitgesproken over de mogelijkheid een gegeven nationale maatregel te beschou- wen als een maatregel om dwingende redenen van alge- meen belang, en het heeft uiteengezet welke redenering moet worden gevolgd om te beoordelen of een maatregel van algemeen belang van een lidstaat kan worden opgelegd aan een onderdaan van een andere lidstaat die op het grondgebeid van eerstgenoemde lidstaat werkzaam is in het kader van de bij het Verdrag vastgestelde fundamentele vrijheden. Het Hof heeft evenwel de strikte voorwaarden vastgesteld waaraan nationale maatregelen die een nood- zakelijke doelstelling van algemeen belang nastreven, moe- ten voldoen om aan een dergelijke onderdaan te kunnen worden opgelegd (59). Het Hof van Justitie stelt dat een nationale maatregel de uitoefening van het vestigingsrecht of het recht van vrije dienstverrichting uitsluitend mag belemmeren of beperken indien hij aan de volgende voorwaarden voldoet: (cid:151) hij behoort tot een niet-geharmoniseerd gebied; (cid:151) hij streeft een doelstelling van algemeen belang na; (57) De analyse van de Commissie kan uiteraard worden gewijzigd naar gelang van de ontwikkeling van de jurisprudentie van het Hof terzake. (58) Zaak C-55/94, Gebhard, voornoemd. Het is hier van belang om op te merken dat het in de zaak Gebhard genomen arrest een gebied betreft (toegang tot de beroepsactiviteit van advocaat) waar de harmonisatie van de voorwaarden voor toegang en uitoefening zeer beperkt is ten opzichte van de uitoefening van de verzeke- ringsactiviteit. Op het gebied van verzekeringen zijn deze voor- waarden in hoge mate geharmoniseerd waardoor de mogelijkheid om een beroep te doen op voorschriften van algemeen belang veel beperkter zijn. Daarentegen beschikken de lidstaten, wat het recht van verzeke- ringsovereenkomsten betreft, een terrein dat door het afgeleide Gemeenschapsrecht niet is geharmoniseerd, over een veel grotere discretionaire marge. De (cid:132)test inzake het algemeen belang(cid:148) zal vooral hier worden toegepast. (59) Zie het arrest Gebhard, voornoemd, waat het Hof heeft geoordeeld: (cid:132). nationale maatregelen, die de uitoefening van de in het Ver- drag gewaarborgde fundamentele vrijheden kunnen belemmeren of minder aantrekkelijk kunnen maken, moeten aan vier voorwaarden voldoen: zij moeten zonder discriminatie worden toegepast, zij moeten een rechtvaardiging vinden in dwingende redenen van algemeen belang, zij moeten geschikt zijn om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen, en zij mogen niet verder gaan dan nodig is voor het bereiken van dat doel. (cid:148). Deze recht- spraak is later door het Hof bevestigd in zijn arrest in de zaken C-415/93, I-4921 en blz. C-250/95, (cid:132)Futura(cid:148), Jurisprudentie 1997, blz. I-2471. Jurisprudentie 1995, (cid:132)Bosman(cid:148), 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/17 (cid:151) hij is niet-discriminerend; (cid:151) hij is objectief noodzakelijk; (cid:151) hij staat in verhouding tot het nagestreefde doel; (cid:151) het algemeen belang moet niet reeds worden gewaar- borgd door de regels waaraan de dienstverrichter is onderworpen in de lidstaat waar hij is gevestigd. Deze voorwaarden zijn cumulatief. De nationale maatrege- len moeten, om in overeenstemming te zijn met de begin- selen van het vrije verkeer, aan al deze criteria voldoen. Wanneer zulks niet volledig het geval is, blijkt daaruit de niet-overeenstemming van de betrokken bepaling met het Gemeenschapsrecht. Het begrip algemeen belang vormt een uitzondering op de fundamentele beginselen van het Verdrag op het gebied van het vrije verkeer en moet derhalve restrictief worden uit- gelegd om te voorkomen dat er al te veel een beroep op wordt gedaan of er misbruik van wordt gemaakt. In geval van geschil is het aan de lidstaat die de beperking oplegt om aan te tonen dat de maatregel aan de bovengenoemde voorwaarden voldoet. Wanneer een lidstaat, om redenen van algemeen belang, een communautaire verzekeringsonderneming die op zijn grondgebied werkzaam is een strenger niveau van consumentenbescherming voorschrijft dan het niveau dat bij een communautaire minimumbepaling is vast- gesteld, moet deze maatregel, om in overeenstemming te zijn met het Gemeenschapsrecht, de evenredigheids- toets doorstaan. b) De maatregel streeft een doelstelling van algemeen belang na Het Hof heeft tot nog toe erkend dat bij afwezigheid van harmonisatie, de volgende gebieden onder het algemeen belang kunnen vallen (62): (cid:151) beroepsregels die bestemd zijn om de ontvanger van de diensten te beschermen (63); (cid:151) de bescherming van werknemers (64) met inbegrip van de sociale bescherming (65); (cid:151) de consumentenbescherming (66); (cid:151) het behoud van de goede reputatie van de nationale financiºle sector (67); (cid:151) het voorkomen van fraude (68); b) Analyse van de voorwaarden waaronder aan het begrip algemeen belang wordt voldaan (cid:151) de sociale orde (69); a) De maatregel behoort tot een niet-geharmoniseerd gebied De harmonisatierichtlijnen stellen het communautaire minimumniveau voor het algemeen belang vast. De be- palingen met betrekking tot, bijvoorbeeld, de berekening van de technische voorzieningen en de solvabiliteitsmar- ge, de voorwaarden voor de toegang tot het verzeke- ringsbedrijf en de financiºle of prudentiºle controle kun- nen thans niet meer onder het algemeen belang van een lidstaat vallen. Wanneer deze geharmoniseerde regels minimumbepalin- gen zijn, blijft een lidstaat vrij om strengere regels dan die waarin de richtlijnen voorzien, voor te schrijven ten aanzien van zijn eigen verzekeringsondernemingen (60). Wat de verzekeringsrichtlijnen betreft geldt dit bijvoor- beeld voor de voorschriften inzake de belegging of de diversificatie van de activa die de technische voorzienin- gen dekken. Daarom wordt in de derde verzekerings- richtlijnen bepaald dat, in zoverre een aantal van de bepalingen van deze richtlijnen minimumnormen vast- stellen, de lidstaat van herkomst strengere regels kan verzekeringsondernemingen waaraan opleggen door zijn eigen bevoegde autoriteiten vergunning is ver- leend (61). aan (60) Arrest van 12 december 1996, RTI, gevoegde zaken C-320/94, C-328/94, C-329/94, C-337/94, C-338/94 en C-339/94, Jurispru- dentie 1996, blz. I-6471, waar de gebruikmaking van de minimale voorwaarden ondergeschikt wordt gemaakt aan de naleving van het Verdrag. (61) Derde Richtlijn 92/49/EEG, overweging 8, en Derde Richtlijn 92/96/EEG, overweging 9. (cid:151) de bescherming van de intellectuele eigendom (70); (cid:151) het behoud van het nationaal historisch en artistiek erfgoed (71); (cid:151) het cultureel beleid en de handhaving van de cultu- rele diversiteit in de audiovisuele sector (72); (cid:151) de samenhang van fiscale regelingen (73); (62) Aan deze lijst moeten, a forteriori, de bepalingen van artikel 46 worden toegevoegd, te weten de openbare orde, de openbare vei- ligheid en de volksgezondheid. (63) Arrest van 18 januari 1979, Van Wesemael, zaken 110/78 en 111/78, Jurisprudentie blz. 35. (64) Arrest van 17 december 1981, Webb, voornoemd. (65) Arrest van 28 maart 1996, zaak C-272/94, Guiot, Jurisprudentie 1996, blz. I-1905. (66) Arrest van 4 december 1986, zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, voornoemd. (67) Arrest van 10 mei 1995, Alpine Investments BV, zaak C-384/93, voornoemd. (68) Zaak C-275/92, Schindler, Jurisprudentie 1994, blz. I-1039. (69) Ibid. (70) Zaak 62/79, Coditel, Jurisprudentie 1980, blz. 881. (71) Zaak C-180/89, Commissie tegen Italiº, Jurisprudentie 1991, blz. 709. (72) Arresten van 25 juli 1991, Collectieve Antennevoorziening Gouda (zaak C-288/89, Jurisprudentie 1991, blz. I-4007) en Commissie tegen Nederland (zaak C-353/89, Jurisprudentie 1991, blz. I-4069); arrest van 3 februari 1993, Veronica Omroep Organisatie (zaak C-148/91, Jurisprudentie 1991, blz. I-487). (73) Zaak C-204/90, Bachmann, Jurisprudentie 1992, blz. 249. C 43/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 (cid:151) de verkeersveiligheid (74); (cid:151) de bescherming van schuldeisers (75); (cid:151) het eerlijke karakter van handelstransacties (76), en (cid:151) de bescherming van de goede rechtsbedeling (77). Deze lijst is niet definitief, want zij kan door het Hof te allen tijde worden aangepast. c) De nationale maatregel is niet-discriminerend Wanneer de desbetreffende beperking discriminerend is, dat wil zeggen dat een lidstaat een communautaire ver- zekeringsonderneming maatregelen oplegt die hij niet, of op voordeliger wijze aan zijn eigen verzekeringsonder- nemingen oplegt, kan deze maatregel slechts op grond van de redenen van artikel 46 van het Verdrag worden gerechtvaardigd (openbare orde, openbare veiligheid, volksgezondheid (78)), waarvan redenen van economi- sche aard geen deel uitmaken (79). Overigens dient dit begrip uiterst strikt te worden ge(cid:239)nterpreteerd. In dit geval behoeft geen beroep te worden gedaan op het algemeen belang om de verenigbaarheid van deze te nationale maatregel met het Gemeenschapsrecht rechtvaardigen. Op verzekeringsgebied lijken er nauwelijks maatregelen te bestaan die zouden kunnen voldoen aan deze voor- waarde van een ernstige bedreiging voor de samen- leving. Men kan er derhalve van uitgaan dat er weinig kans bestaat dat discriminerende maatregelen op ver- zekeringsgebied gerechtvaardigd zouden zijn. d) De maatregel is objectief noodzakelijk Zelfs indien een maatregel van een lidstaat van ont- vangst wordt voorgesteld als een maatregel die een doel- stelling van algemeen belang dient, kan men zich afvra- (74) Zaak C-55/93, Johannis Gerrit, Jurisprudentie 1994, blz. I-4837. (75) Arrest van 12 december 1996, zaak C-3/95, Reiseb(cid:252)ro Broede, nog niet gepubliceerd. (76) Arrest van 10 mei 1995, Alpine Investments BV, zaak C-384/93, voornoemd. Arrest van 25 juli 1991, Collectieve Antennevoorzie- ning Gouda (zaak C-288/89, Jurisprudentie 1991, blz. I-4007). (77) Ibid. (78) Zie het arrest van 4 mei 1993, Federaci(cid:243)n de Distribuidores Cine- matogrÆficos, zaak C-17/92, I-2239, waarin het Hof stelt dat het cultuurbeleid niet voorkomt onder de in artikel 46 genoemde rechtvaardigingsgronden. Zie arrest van 29 april 1999, C-224/97, Ciola, nog niet gepubliceerd, rechts- overwegingen 16 en 17. Jurisprudentie 1993, blz. (79) Zaak 352/85, Jurisprudentie 1988, blz. 2085; zaak C-17/92, Juris- prudentie 1993, blz. I-2239; zaak C-483/93, Svesson, Jurispruden- tie 1995, blz. I-3955. Volgens het Hof (cid:132)veronderstelt het beroep van een nationale instantie op het begrip openbare orde in elk geval, afgezien van de storing van de sociale orde die bij elke wetsovertreding plaatsvindt, het bestaan van een werkelijke en genoegzaam ernstige bedreiging, die een fundamenteel belang van de samenleving aantast(cid:148) (zaak 30/77, Boucherau, Jurispruden- tie 1977, blz. 1999); zaak C-114/97, Commissie tegen Spanje, Juris- prudentie 1998, blz. I-6717). gen of hij werkelijk noodzakelijk is om dit belang te beschermen. Het Hof van Justitie heeft in bepaalde arresten geoor- deeld dat een gegeven nationale maatregel, die door de lidstaat van ontvangst wordt beschouwd als een maat- regel die het algemeen belang dient, in dit geval de consumentenbescherming, verder ging dan wat nood- zakelijk was om de bescherming van dit belang te waar- borgen (80). Het Hof controleert daarmee in feite of be- paalde maatregelen, hoewel zijn worden voorgesteld als maatregelen waarmee de bescherming van de ontvanger van de dienst wordt nagestreefd, zoals bijvoorbeeld de consumenten, in werkelijkheid geen andere doelstellin- gen beogen die neerkomen op de bescherming van de nationale markt. e) De maatregel moet evenredig zijn met het nagestreefde doel Ten slotte moet men zich afvragen of er geen minder beperkende middelen bestaan om het nagestreefde doel van algemeen belang te bereiken. Het Hof onderzoekt systematisch of de lidstaat niet beschikte over maatrege- len die minder beperkend voor het handelsverkeer wa- ren (81). In het kader van dit onderzoek komt het voor dat het Hof uit een vergelijkende analyse van de wetge- vingen van de andere lidstaten afleidt dat er minder beperkende maatregelen bestaan die de bescherming van de consument kunnen verzekeren (82). Het Hof heeft echter eveneens geoordeeld dat (cid:132)het feit dat in de ene lidstaat minder strikte bepalingen gelden dan in een andere, niet betekent dat deze laatste onevenredig zijn en derhalve onverenigbaar met het Gemeenschaps- recht(cid:148) (83). In het geval de lidstaat van ontvangst zich beroept op de noodzaak de ontvanger van de dienst te beschermen om een nationale maatregel te rechtvaardigen die een beper- king vormt voor een verzekeringsonderneming welke gebruikmaakt van de wederzijdse erkenning, kan men zich afvragen of de bescherming van deze ontvanger werkelijk noodzakelijk is. In zijn arrest (cid:132)Commissie tegen (verzekeringen) van 4 december 1986 (84) Duitsland(cid:148) heeft het Hof immers geoordeeld dat er (cid:132)gevallen kun- nen zijn waarin het, wegens de aard van het verzekerde risico en de persoon van de verzekeringsnemer, niet nodig is deze te beschermen door de toepassing van dwingende bepalingen van zijn nationaal recht(cid:148). (80) Zaak C-410/96, Ambry, arrest van 1 december 1998, nog niet gepubliceerd; zaak C-76/90, Denemeyer, voornoemd; zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, Jurisprudentie 1986, blz. 3755. (81) Zie laatstelijk het arrest van 6 juni 1996, Commissie tegen Italiº ((cid:132)SIM(cid:148)), zaak C-101/94, Jurisprudentie 1996, blz. I-2691. Zie ook het arrest van 10 mei 1995, Alpine Investments, zaak C-384/93, voornoemd. (82) Arrest van 18 mei 1993, Yves Rocher, zaak C-129/91, Jurispruden- tie 1993, blz. I-2361. (83) Arrest van 10 mei 1995, Alpine Investments, zaak C-384/93, voor- noemd. (84) Zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/19 De verzekeringsrichtlijnen zijn in overeenstemming met deze rechtspraak, en zij houden reeds rekening met de aard en de specifieke omstandigheden van de verzeke- ringsnemer doordat zij een aantal bepalingen bevatten waarmee zijn bescherming wordt beoogd. Als voorbeeld kan het onderscheid worden genoemd dat in de schade- verzekering wordt gemaakt tussen (cid:132)grote risico’s(cid:148) en (cid:132)massarisico’s(cid:148) (85), of de draagwijdte van de bepalingen inzake de vereisten op het gebied van de voorlichting van de verzekeringsnemers (86) of van het recht om een levensverzekeringsovereenkomst op te zeggen (87). De Commissie is derhalve van mening dat de lidstaten bij het voorschrijven van hun regels van algemeen be- lang onderscheid zouden moeten maken al naargelang de diensten worden verstrekt aan al dan niet goed onder- legde ontvangers en rekening zouden moeten houden met de kwetsbaarheid van de personen die zij wensen te beschermen. Verzekeringsdiensten op het gebied van (cid:132)grote risico’s(cid:148) of bestemd voor geavanceerde of professionele verzeke- ringsnemers (zoals beoefenaren van financiºle beroepen) zouden door de lidstaat van ontvangst niet aan bijzon- dere voorschriften van algemeen belang moeten worden onderworpen, althans wat de bescherming van de ver- zekerden betreft. De toets van de evenredigheid zou in een dergelijk geval bijzonder moeilijk kunnen worden doorstaan. f) Tevens moet het algemeen belang niet reeds worden gewaar- borgd door de regels waaraan de dienstverrichter is onderwor- pen in de lidstaat waar hij is gevestigd Hier moet worden nagegaan of de verzekeringsonder- neming door de wetgeving van de lidstaat van herkomst niet reeds wordt onderworpen aan soortgelijke of ver- gelijkbare bepalingen ter bescherming van hetzelfde be- lang (88). In het kader van de verzekeringsrichtlijnen zou dit cri- terium belangrijk kunnen zijn, met name voor de beoor- deling van de verenigbaarheid van de door de lidstaat van ontvangst voorgeschreven maatregelen bij de uit- oefening van zijn overige bevoegdheden. In het kader van deze (cid:132)toets(cid:148) moet bijvoorbeeld worden nagegaan in hoeverre bepaalde, door de lidstaat van (85) Artikel 5, onder d), van Richtlijn 73/239/EEG, gewijzigd bij de Richtlijnen 88/357/EEG en 90/618/EEG. (86) Schadeverzekering: zie Richtlijn 92/49/EEG, artikelen 31 (de gege- vens die voor de sluiting van de overeenkomst moeten worden meegedeeld aan de verzekeringsnemer wanneer deze een natuur- lijke persoon is) en 43 (beperking van deze informatie tot (cid:132)massa- risico’s(cid:148)). (87) Het recht om een reeds gesloten verzekeringsovereenkomst op te zeggen wordt slechts toegekend aan een verzekeringsnemer die een individuele levensverzekeringsovereenkomst heeft afgesloten; de lidstaten kunnen dit recht niet toepassen in gevallen waarin de verzekeringsnemer, vanwege zijn positie of de omstandigheden waarin de overeenkomst is gesloten, deze bijzondere bescherming niet nodig heeft (zie artikel 15 van Richtlijn 90/619/EEG, gewijzigd bij Richtlijn 92/96/EEG, artikel 30). (88) Zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, voornoemd; zaak C-76/90, Denemeyer, voornoemd. reeds worden uit- ontvangst geºiste, controles niet gevoerd in het land van herkomst, in hoeverre boek- houdkundige, prudentiºle, statistische of financiºle infor- matie niet reeds wordt meegedeeld aan de bevoegde autoriteit van het land van herkomst, enz. c) Verdere overwegingen De opneming van volledige gedeelten van de nationale wetgeving in de lijst van bepalingen van algemeen belang zou kunnen neerkomen op een misbruik van dit begrip door bepaalde lidstaten. Verschillende landen van de Ge- meenschap hebben immers de neiging de totaliteit van hun wetgeving inzake de bescherming van de consument of van hun fiscale en commerciºle wetgeving en hun me- dedingingsrecht aan te merken als regels van algemeen belang. De Commissie is evenwel van oordeel dat de begin- selen van noodzakelijkheid, niet-overlapping en evenredig- heid met het nagestreefde doel impliceren dat de lidstaten, indien het om toekomstige wetgeving gaat op het moment van de vaststelling, of, in voorkomend geval, op het mo- ment van de mededeling van de in artikel 32, lid 4, van de Richtlijnen 92/49/EEG en 92/96/EEG genoemde voorwaar- den, nauwkeurig moeten aangeven welke bepalingen ver- band zouden kunnen houden met het algemeen belang. Ten slotte kan, hoewel de redenering identiek is en de vragen die men moet stellen dezelfde zijn ongeacht of de onderneming bij wege van een bijkantoor of van het vrij verrichten van diensten opereret, de beoordeling van de evenredigheid van een beperking verschillen naar gelang van de werkwijze. Aangezien er qua aard verschillen be- staan tussen dienstverrichting en vestiging kan een beper- king gemakkelijker als evenredig worden beschouwd ten aanzien van een marktdeelnemer die bij voortduring op een bepaald grondgebied werkzaam is, dan ten aanzien van dezelfde marktdeelnemer die er slechts tijdelijk werk- zaam is. Het Hof heeft dit verschil overigens erkend door te oor- delen dat de dienstverrichter zich in een minder beperkend rechtskader moet bewegen dan een vesti- en (cid:132)lichter(cid:148) ging (89). Bovendien houdt, volgens vaste rechtspraak, arti- kel 50, lid 3, van het Verdrag (cid:132)niet in dat elke nationale wettelijke bepaling die voor de onderdanen van die staat geldt en die gewoonlijk oog heeft op een duurzame activi- teit van aldaar gevestigde ondernemingen eveneens ten volle kan worden toegepast op werkzaamheden van tijde- lijke aard uitgeoefend door in andere lidstaten gevestigde ondernemingen(cid:148) (90). (89) Het heeft er namelijk constant aan herinnerd dat een lidstaat (cid:132)de verrichting van diensten op zijn grondgebied niet afhankelijk mag stellen van de inachtneming van alle voorwaarden die voor vesti- ging gelden, omdat hij daarmee de Verdragsbepalingen die het vrij verrichten van diensten moeten verzekeren, ieder nuttig effect zou ontnemen(cid:148). Arrest van 25 juli 1991, S(cid:228)ger, voornoemd. Zie ook het arrest van 26 februari 1991, Commissie tegen Griekenland, zaak C-198/89, Jurisprudentie 1991, blz. I-735. (90) Arrest van 4 december 1986, Commissie tegen Duitsland, voor- noemd. Zie ook het arrest van 17 december 1981, Webb, zaak 279/80, Jurisprudentie blz. 3305. C 43/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 Eenzelfde beperking die in het algemeen belang wordt voorgeschreven zou derhalve, al naar geval, evenredig ge- acht kunnen worden met het nagestreefde doel wat een bijkantoor betreft, maar onevenredig wat een dienstverrich- ter betreft. De Commissie is bijvoorbeeld van mening dat een lidstaat die, naar eigen zeggen om redenen van alge- meen belang, bepaalde formaliteiten voorschrijft aan ver- zekeringsondernemingen (controles, registraties, kosten, overdracht van informatie enz. ), rekening zou moeten hou- den met de werkwijze die de verzekeringsonderneming die via de wederzijdse erkenning op zijn grondgebied werk- zaam is, heeft gekozen. Dit onderscheid lijkt echter niet te kunnen worden gehan- teerd met betrekking tot de regels voor de bescherming van de consument (uiteraard op voorwaarde dat deze de ove- rige toetsen hebben doorstaan). Het vereiste van bescher- ming van de consument moet immers identiek zijn, onge- acht of de dienst door middel van vrije dienstverrichting of door middel van een vestiging wordt verricht. 3. Toepassing van deze beginselen op de verzekeringssec- tor Na de voornaamste kenmerken van het begrip algemeen belang te hebben belicht acht de Commissie het zinvol om haar interpretatie van dit begrip uiteen te zetten wan- neer het wordt toegepast op het verzekeringsbedrijf, aan de hand van enkele voorbeelden van maatregelen waarmee een marktdeelnemer zou kunnen worden geconfronteerd bij het uitoefenen van het vestigingsrecht en het recht van vrije dienstverrichting. Ook hier weer zij benadrukt dat deze uit- legging niet vooruitloopt op een eventuele uitlegging van deze vraagstukken door het Hof van Justitie, dat in laatste instantie bevoegd is voor de interpretatie van het Verdrag en het afgeleide recht. Het kan bijvoorbeeld gaan om regelge- vingen betreffende: a) de voorafgaande kennisgeving van de polisvoorwaar- den, b) de door de verzekeringsondernemingen aangeboden ka- pitalisatieverrichtingen, c) de verplichte uniforme bonus/malusstelsels, d) de taal waarin de verzekeringsovereenkomst is gesteld, e) de professionele gedragsregels, f) de maximumrentetarieven voor technische voorzienin- gen op het gebied van levensverzekering, g) de verplichtstelling van standaard- of minimumvoor- waarden, h) eigenrisicoclausules in verzekeringsovereenkomsten, i) de verplichting in elke levensverzekeringsovereenkomst een afkooprecht en/of een winstdeling op te nemen, j) het verbod van (cid:132)cold calling(cid:148), k) de voorwaarden die door de lidstaat van ontvangst zijn vastgesteld voor de inning van de indirecte belastingen op verzekeringspremies in het kader van overeen- komsten die door middel van het vrij verrichten van diensten zijn gesloten: aanwijzing van een fiscaal ver- tegenwoordiger van de verzekeraar. a) De voorafgaande kennisgeving van de verzekeringsvoor- waarden De derde richtlijnen verbieden uitdrukkelijk elke voor- afgaande of systematische materiºle controle van de verzeke- ringspolissen en contractuele documenten (91), ongeacht hoe de nationale autoriteiten het gebruikte stelsel noemen, of het nu gaat om voorafgaande goedkeuring van de contracten en tarieven dan wel om systematische kennisgeving met stil- zwijgende goedkeuring of om de eenvoudige indiening van deze documenten v(cid:243)(cid:243)r het gebruik ervan. Een voorafgaande of systematische controle van deze documenten kan voort- aan slechts worden uitgevoerd wanneer deze expliciet in de communautaire richtlijnen is voorzien. Dit geldt voor ver- plichte verzekeringen (bijv. de wettelijke-aansprakelijkheids- verzekering voor motorrijtuigen (92) of bij ziekekostenver- zekeringen ter vervanging van een wettelijke socialezeker- heidsregeling (93), waar de lidstaten, v(cid:243)(cid:243)r het gebruik ervan, de kennisgeving van de algemene verzekeringsvoorwaarden kunnen verlangen, maar in geen geval de goedkeuring er- van. Wat het levensverzekeringsbedrijf betreft mag de lid- staat van herkomst de systematische mededeling eisen van de technische grondslagen die voor de berekening van de tarieven en de technische voorzieningen zijn gehanteerd (94). Afgezien van deze bijzondere gevallen mogen de lidstaten voor het toezicht op de naleving van hun bepalingen van algemeen belang inzake verzekeringsovereenkomsten uitslui- tend gebruikmaken van niet-systematische controles achteraf van deze verzekeringsvoorwaarden, en dit vereiste mag in geen geval een voorafgaande voorwaarde voor de uitoefe- ning van de werkzaamheden vormen. Aangezien de Ge- meenschapswetgever de mechanismen voor materiºle con- trole die de lidstaten kunnen gebruiken alsmede de voor- waarden voor dit gebruik reeds heeft vastgesteld, is deze kwestie al op communautair niveau geharmoniseerd. Niettemin wordt in sommige lidstaten nog altijd voor- afgaande mededeling van deze inlichtingen verlangd. In de meeste gevallen dient een uittreksel van de in de verzeke- ringspolissen gestelde voorwaarden te worden overgelegd. Deze eis zou bedoeld zijn om de bescherming van de con- sumenten evenals de doorzichtigheid van de op de nationale markt beschikbare producten te waarborgen, en om de ma- teriºle controle van de verzekeringsproducten voor de toe- zichthoudende autoriteiten te vergemakkelijken. (91) Artikel 6, lid 3, en de artikelen 29 en 39 van Richtlijn 92/49/EEG lid 3, en de artikelen 29 en 39 van Richtlijn en artikel 5, 92/96/EEG. (92) Artikel 30, lid 2, van Richtlijn 92/49/EEG. (93) Artikel 54, lid 1, van Richtlijn 92/49/EEG. (94) Richtlijn 92/36/EEG, artikel 29, en Richtlijn 79/267/EEG, artikel 5, lid 3. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/21 De Commissie is van oordeel dat de handhaving van deze bepalingen inzake voorafgaande of systematische controle van de verzekeringsvoorwaarden, afgezien van de uitdruk- kelijk in de derde richtlijnen vermelde gevallen, niet in over- eenstemming is met wat deze richtlijnen terzake voorschrij- ven. Bovendien meent de Commissie dat voorzover het een gebied betreft dat reeds op communautair niveau is gehar- moniseerd, de lidstaten zich niet mogen beroepen op het algemeen belang om de handhaving van deze vereisten te rechtvaardigen, aangezien niet is voldaan aan de bij de juris- prudentie van het Hof van Justitie gestelde voorwaarden. b) De door de verzekeringsondernemingen aangeboden kapi- talisatieverrichtingen Tot de werkzaamheden waarop de enkele vergunning be- trekking heeft behoren (cid:132)kapitalisatieverrichtingen die zijn gebaseerd op een actuariºle techniek, waarbij in ruil voor tevoren vastgestelde stortingen ineens of periodieke stortin- gen, verplichtingen worden aangegaan die, voor wat betreft hun duur en hun bedrag, bepaald zijn(cid:148), voorzover deze verrichtingen voortvloeien uit een overeenkomst en voor- zover zij gecontroleerd worden door de overheidsinstanties voor het toezicht op verzekeringen in de lidstaat van her- komst. Deze werkzaamheden kunnen, evenals alle andere werkzaamheden die in het toepassingsgebied van de levens- verzekeringsrichtlijnen vallen, overal in de Gemeenschap worden uitgeoefend, met inbegrip van de lidstaten waar de plaatselijke levensverzekeringsmaatschappijen deze werk- zaamheden niet mogen uitoefenen, bijvoorbeeld omdat deze verrichtingen in de lidstaat van ontvangst als bankver- richtingen worden beschouwd en derhalve aan de krediet- instellingen zijn voorbehouden. De Commissie is dan ook van oordeel dat er geen reden is om het aanbieden van kapitalisatieproducten te verbieden die voldoen aan de bij Eerste Levensverzekeringsrichtlijn 79/267/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 92/96/EEG, vast- gestelde criteria, en die in een lidstaat worden aangeboden door een levensverzekeringsonderneming die in de lidstaat van herkomst een vergunning heeft verkregen voor de uit- oefening van deze werkzaamheden. Het feit dat deze werk- zaamheden in de lidstaat van ontvangst niet als verzeke- ringsactiviteiten worden beschouwd en daarom niet mogen worden verricht door verzekeringsondernemingen die er hun hoofdzetel hebben, mag de verzekeraars van andere lidstaten er niet van weerhouden deze werkzaamheden uit te oefenen die, aangezien zij het voorwerp van wederzijdse erkenning door de lidstaten zijn geweest, deel uitmaken van het stelsel van ØØn enkele administratieve vergunning dat bij Derde Richtlijn Levensverzekeringen 92/96/EEG is inge- steld (95). Bij de uitoefening van deze werkzaamheden zullen de kapi- talisatieproducten die in de lidstaat van ontvangst door een levensverzekeringsonderneming worden aangeboden, zoals bij elke andere levensverzekeringsactiviteit, moeten voldoen aan de vigerende bepalingen van deze lidstaat van ontvangst die worden gerechtvaardigd door overwegingen van alge- meen belang, welke met name betrekking hebben op de (95) Dezelfde conclusie is mutatis mutandis ook van toepassing op de overige werkzaamheden van artikel 1, lid 2, van Eerste Richtlijn 79/267/EEG welke in de punten V (tontineverrichtingen) en VII (verrichtingen voor het beheer van collectieve pensioenfondsen) van de bijlage van de eerste levensverzekeringsrichtlijn worden genoemd. op dit soort producten toepasselijke fiscale regeling of op de reclamevoorwaarden. c) De verplichte bonus/malusgraad met betrekking tot de premies voor de verplichte motorrijtuigenverzekering De nationale wetteksten van sommige lidstaten stellen zeer gedetailleerde criteria vast voor de berekening van de pre- mies voor de wettelijke-aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen. Een van de technische elementen hierbij zijn coºfficiºnten voor de verlaging/verhoging van de premies (bonus/malusstelsel). De voorgeschreven techniek bestaat in de vaststelling van een schaal met verplichte graden op basis waarvan de jaarlijkse premie wordt berekend. Deze schaal wordt gebruikt bij het afsluiten van de wettelijke-aansprake- lijkheidsverzekering en bij latere verplaatsingen op de schaal, afhankelijk van het aantal ongevallen van de verzekerde. De verhoging en de verlaging van de verzekeringspremie zijn niet vrij maar hangen af van precieze criteria die in de wetgeving van de lidstaat zijn vastgelegd. Deze systemen zijn, vanuit het oogpunt van de verzekeringstechniek, tari- feringssystemen. Het belangrijkste argument dat ten gunste van deze ver- plichte regelingen wordt aangevoerd is dat zij verkeersonge- vallen zouden helpen voorkomen. Volgens deze lidstaten zouden chauffeurs, indien zij verplicht zijn een verhoogde premie te betalen na een ongeval, voorzichtiger en opletten- der zijn. Ook wordt erop gewezen dat dergelijke verplichte regelingen de transparantie verbeteren, omdat zij de ver- zekeringsnemers in staat stellen de verschillende verzeke- ringsproducten te vergelijken en hieruit te kiezen, hetgeen bevorderlijk is voor de bewegingsvrijheid van de verzeker- den. De Derde Richtlijn Schadeverzekering 92/49/EEG evenwel heeft niet alleen de vrijheid van tarieven ingesteld alsmede de opheffing van voorgaande of systematische controle van tarieven en overeenkomsten, maar ook de uitsluitende be- voegdheid van de lidstaat van herkomst inzake het financiºle toezicht op de verzekeringsonderneming (96). De handhaving van een verplicht tariferingsmechanisme lijkt daarom in strijd met de geest en de letter van de derde richtlijnen. te stellen dat In dit verband kan men zich afvragen of hetzelfde resultaat niet met minder beperkende middelen kan worden bereikt, met inachtneming van het beginsel van de vrijheid om de tarieven vast ingevolge Derde Richtlijn 92/49/EEG op verzekeringsondernemingen van toepassing is. Hetzelfde geldt voor de transparantie van de markt. De Commissie is van oordeel dat ook deze doelstelling kan worden bereikt zonder dat het beginsel van de vrijheid van tarifering wordt aangetast, door regelingen vast te stel- len die geen tariefelementen bevatten. Zo kunnen bijvoor- beeld de bonus/malusschalen, indien zij worden ontdaan van verplichte coºfficiºnten voor premieverhoging/verlaging, en indien de verzekeraars vrij zouden zijn om het niveau van de premies vast te stellen, de doorzichtigheid van de markt en de bewegingsvrijheid van de verzekeringsnemers waar- borgen. (96) Atikel 6, lid 3, en de artikelen 29 en 39 van Richtlijn 92/49/EEG en artikel 5, lid 3, en de artikel 29 en 39 van Richtlijn 92/96/EEG. C 43/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 Desondanks moet een lidstaat, indien hij meent dat derge- lijke verplichte systemen als noodzakelijke contractuele voorwaarden voor een verzekeringsovereenkomst moeten worden beschouwd, zich hoe dan ook afvragen of er geen andere, minder beperkende en dwingende middelen zijn om het resultaat dat ermee wordt beoogd, te bereiken. De Commissie is van mening dat, voorzover verplichte bo- nus/malusstelsels neerkomen op tariefbepalingen, zij in strijd zijn met de derde richtlijn. In dat geval is de Commissie van oordeel dat de lidstaten zich niet kunnen beroepen op het algemeen belang om deze stelsels verplicht te blijven stellen, omdat zij refereren aan regels waarvoor reeds op Gemeen- schapsniveau is gelegifereerd. Indien een reductie/verhogingsmechanisme niet het gevolg is van een overheidsmaatregel maar tot stand is gebracht op grond van een overeenkomst binnen de sector, dan zou de overeenstemming ervan met het Gemeenschapsrecht met name moeten worden getoetst aan artikel 81 van het EG- Verdrag. In dit verband herinnert de Commissie eraan dat haar Verordening (EEG) nr. 3932/92 van 21 december 1992 betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Ver- drag op bepaalde groepen van overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de verzeke- ringssector (97), overeenkomsten die tot doel hebben stan- daardpolisvoorwaarden voor directe verzekeringen vast te stellen en bekend te maken slechts onder bepaalde voor- waarden toestaat (titel III van de verordening). Zo is de vrijstelling slechts van toepassing, afgezien van andere ver- eisten, onder de voorwaarde dat de standaardpolisvoorwaar- den worden opgesteld en bekendgemaakt en daarbij uitdruk- kelijk wordt aangegeven dat deze louter indicatief zijn en dat andere voorwaarden kunnen worden overeengekomen. On- dernemingen of verenigingen van ondernemingen die hun gedrag onderling afstemmen, zich ertoe verplichten of an- dere ondernemingen ertoe verplichten geen andere voor- waarden toe te passen, kunnen geen gebruikmaken van de vrijstelling. Overigens kan de titel van de verordening met betrekking tot samenwerking inzake premieberekening (titel II) als zodanig geen rechtsgrondslag vormen voor een reduc- tie/verhogingsmechanisme. d) De taal waarin de verzekeringsovereenkomst is gesteld Sommige lidstaten eisen dat de op hun grondgebied gesloten of uitgevoerde verzekeringsovereenkomsten uitsluitend in hun officiºle taal worden gesteld. Andere (cid:151) al dan niet communautaire (cid:151) talen kunnen slechts worden gebruikt voor vertalingen, ook al was het de wens van de overeen- komstsluitende partijen om het originele contract in een andere taal op te stellen. Dit absoluut, onvoorwaardelijk vereiste wordt gerechtvaar- digd met het argument dat de lidstaten soeverein zijn op het gebied van taalgebruik, dat dit de consumentenbescherming ten goede komt en in het belang is van een vlotte proces- voering ingeval geschillen voor de rechtbanken van deze lidstaten worden gebracht. (97) PB L 398 van 31. 12. 1992, blz. 7. Opgemerkt zij dat de Commissie niet wil tornen aan de taalkundige soevereniteit van iedere lidstaat (98). In dit verband is de Commissie van oordeel dat er onder- scheid moet worden gemaakt tussen grote industriºle en commerciºle risico’s en massarisico’s. In het eerste geval (grote industriºle en commerciºle risico’s), is de bescherming van de consument geen geldig argument. Wat massarisico’s en individuele levensverzekering betreft zouden bepalingen met een taaleis bepaalde aspecten in aanmerking moeten nemen. Zo dient in de eerste plaats rekening te worden gehouden met gevallen waarin overeenkomsten met een internationale dimensie worden gesloten waarop een ander recht van toepassing is dan dat van de lidstaat van de ver- bintenis/waar het risico is gelegen. Afwijking van het begin- sel van de opstelling van de overeenkomst in de officiºle taal/talen van de lidstaat van de verbintenis/waar het risico is gelegen zou mogelijk moeten zijn wanneer het gaat om een verzekeringsnemer uit een ander land van herkomst. Immers, vijf miljoen burgers van EU-landen wonen in een lidstaat die niet de hunne is. Deze personen zouden waar- schijnlijk beter beschermd zijn indien zij de overeenkomsten in hun eigen taal zouden kunnen afsluiten in plaats van in de taal van de lidstaat waar zij wonen of waar het gedekte risico is gelegen. e) De professionele gedragsregels Deze gedragsregels, die op het grondgebied van een lidstaat van de Europese Unie gelden, zijn in beginsel ook van toe- passing op buitenlandse verzekeraars en op de niet-naleving ervan staan dikwijls (cid:151) overwegend commerciºle (cid:151) sanc- ties. De redenen die de ondertekenende partijen aanvoeren om de naleving van deze regels af te dwingen zijn de be- scherming van de consument en het bijdragen aan de marktdiscipline. Hoe dan ook moeten deze gedragsregels, wanneer zij op basis van overeenkomsten tussen ondernemingen of beslui- ten van ondernemersverenigingen zijn vastgesteld, voldoen aan de mededingingsregels van artikel 81 en volgende. Het is duidelijk dat de Commissie uit hoofde van de mededin- gingsregels geen overeenkomsten of besluiten van onder- nemersverenigingen kan toestaan die dezelfde uitwerking hebben als overheidsmaatregelen die in strijd zijn met de fundamentele vrijheden zoals deze in de artikelen 39, 43 en 49 van het Verdrag zijn neergelegd. f) De technische maximumrentepercentages op het gebied van levensverzekeringen De Derde Richtlijn Levensverzekering 92/96/EEG co(cid:246)rdi- neert de actuariºle beginselen voor de berekening van de mathematische voorzieningen. (98) Zie mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over het taalgebruik ter voorlichting van de consumen- ten in de Gemeenschap, COM(93) 456 def. , punt 2, van 10 no- vember 1993. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/23 Ten aanzien van de definitie van de technische rentepercen- tages bepaalt de derde levensverzekeringsrichtlijn (99) in de eerste plaats dat de lidstaat van herkomst een maximumren- tepercentage kan vaststellen dat de ondernemingen die on- der zijn toezicht vallen moeten toepassen voor de bereke- ning van de grondslagen van de technische voorzieningen. Ten tweede kan de lidstaat van herkomst ook van zijn eigen ondernemingen de voorafgaande en systematische kennisge- ving eisen van de technische grondslagen die voor de bere- kening van de tarieven en de technische voorzieningen wor- den gebruikt. De Commissie brengt in herinnering dat gezien de bepalin- gen van de derde richtlijn en de controleregeling, waarbij de uitsluitende bevoegdheid voor het financiºle toezicht wordt toevertrouwd aan de lidstaat van herkomst van de verzeke- ringsonderneming, de bijkantoren van de verzekeringsonder- nemingen die in het kader van het vrij verrichten van dien- sten optreden, niet gehouden zijn tot naleving van de bepa- lingen van de lidstaat van ontvangst aangaande de maximale technische rentepercentages. Immers, voorzover de lidstaat van ontvangst geen bevoegdheid tot financieel toezicht heeft op een verzekeringsonderneming die over een vergunning beschikt in de lidstaat van herkomst, kan hij geen naleving verlangen van zijn eigen prudentiºle beginselen en kan hij ook niet aan de hand van een materiºle controle van de tarieven de naleving hiervan verifiºren. g) Verplichtstelling van standaard- of minimumvoorwaarden De voorschriften waarbij bepaalde clausules in verzekerings- overeenkomsten verplicht worden gesteld zouden enerzijds bedoeld zijn om de zwakkere contractpartij te beschermen en het evenwicht in de contractuele verhouding te hand- haven door voor de rechten en verplichtingen van de par- tijen een bepaalde inhoud voor te schrijven en anderzijds, de bescherming van derden/slachtoffers bij ongevallen. Zoals in het bovenstaande reeds is opgemerkt kunnen stan- daardpolisvoorwaarden niet alleen het resultaat zijn van overheidsmaatregelen, maar ook van overeenkomsten bin- nen de sector. De Commissie verwijst in dit verband naar de opmerkingen onder punt iii) met betrekking tot de toe- passing van Vrijstellingsverordening (EEG) nr. 3932/92 (100). De Commissie is van oordeel dat de bescherming van de zwakkere contractpartij enkel aan de orde moet komen wanneer dat objectief noodzakelijk is, bijvoorbeeld voor ver- zekeringscontracten waarbij de verzekeringsnemer vanwege zijn aard of omvang een bijzondere bescherming nodig heeft opdat het contractevenwicht kan worden gehandhaafd. Voorts moet de proportionaliteit van deze maatregelen wor- den bezien en moet worden onderzocht, of de invoeging in (99) Zie artikel 17, lid 1, onder b), van Eerste Richtlijn 79/267/EEG, zoals gewijzigd bij artikel 18 van Derde Richtlijn 92/96/EEG. (100) PB L 398 van 21. 12. 1992, blz. 7. de verzekeringscontracten van door een lidstaat van ont- vangst voorgeschreven standaardvoorwaarden in de praktijk voor de verzekeringsondernemingen van andere lidstaten niet moeilijker is dan voor de verzekeringsondernemingen van de lidstaat van ontvangst. Dit zal met name het geval zijn wanneer die verzekeringsondernemingen, om zich op de betrokken markt te begeven, een geheel nieuw verzeke- ringsproduct zouden moeten ontwerpen, en geen gebruik zouden kunnen maken van een verzekeringsproduct dat reeds in hun lidstaat van herkomst bestaat, en hierdoor ontmoedigd zouden worden om nieuwe markten te verken- nen. Zo ook mag de verplichting van standaard- of minimum- verzekeringsvoorwaarden een andere redactie van de tekst van verzekeringsovereenkomsten niet in de weg staan. h) Nationale regelgevingen die een eigen risico in de verzeke- ringsovereenkomsten verplicht stellen Om de handhaving van dit eigen risico te ondersteunen wordt betoogd dat dit het belang van de consument dient omdat hierdoor een verzekering tegen redelijke prijs kan worden afgesloten. Ook wordt beweerd dat zonder dit me- chanisme, dat een deel van de kosten van het schadegeval ten laste van de verzekerde doet komen, de tarieven in onredelijke mate zouden stijgen, omdat de verzekeraar bij schadegevallen met een geringe economische kostprijs tot vergoeding zou moeten overgaan. Als tweede argument wordt aangevoerd dat het verplicht eigen risico helpt de fraude met verzekeringen te bestrijden, wat vooral bij kleine schadegevallen veel zou voorkomen. In dit geval heeft de verplichte regelgeving tot doel de resultaten van de verzeke- raar veilig te stellen tegen een opeenstapeling van kleine schadegevallen. Beide argumenten laten duidelijk zien dat het er bij de in- voering van een eigen risico om te doen is de markt te disciplineren teneinde een overdreven tariefconcurrentie tus- sen de verzekeringsondernemingen te vermijden. Men kan zich ook afvragen of het doel van een verplicht eigen risico niet veeleer gelegen is in de vrijwaring van de resultaten van de verzekeraar die met een opeenstapeling van kleine scha- degevallen wordt geconfronteerd, dan in de bescherming van het belang van de verzekeringsnemer of van een zekere publieke moraal. In dit verband zij evenwel in herinnering gebracht dat krachtens het Gemeenschapsrecht overwegin- gen van strikt economische aard niet onder redenen van algemeen belang kunnen vallen. Hierbij komt dat net zoals voor de verplichtstelling van standaard- of minimumvoorwaarden in verzekeringsover- eenkomsten, die ongenuanceerde toepassing van dergelijke regelgeving door de lidstaat van ontvangst beperkende ge- volgen kan hebben voor verzekeringsondernemingen die werkzaam zijn in het kader van vestiging of van het vrij verrichten van diensten omdat zij daardoor geen verzeke- ringsovereenkomsten zouden kunnen aanbieden die zij in hun land van herkomst wel geldig gebruiken, omdat zij geen eigen risico bevatten. C 43/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 Ook al zou de invoering van een eigen risico moeten wor- den erkend als een techniek van verzekeringsbeheer, dan nog moet worden onderzocht of het verplicht stellen van eigen risico via dwingende regelgeving in overeenstemming is met de doelstelling van de derde verzekeringsrichtlijnen op contractueel en tariefgebied. Overigens komt de invoering van een eigen risico of van een niveau van een eigen risico op grond van een overeen- komst binnen de sector niet in aanmerking voor een vrij- stelling uit hoofde van Vrijstellingsverordening (EEG) nr. 3932/92 (101), omdat standaardpolisvoorwaarden die clausu- les bevatten waarin de omvang van de dekking of het ge- deelte dat de verzekeringsnemer zelf moet betalen is aange- geven, volgens de verordening uitdrukkelijk van de vrijstel- ling zijn uitgesloten. Dit betekent dat de verzekeringsondernemingen vrij zouden moeten kunnen beoordelen of het opportuun is een eigen risico in hun contracten op te nemen. Een verzekerings- onderneming die voldoet aan de door haar lidstaat van her- komst gestelde solvabiliteitsvereisten, welke lidstaat haar ver- gunning heeft verleend en bevoegd is voor het financiel toezicht, zou vrij moeten kunnen beslissen of zij in de lid- staat van ontvangst verzekeringsovereenkomsten met of zonder eigen risico aanbiedt, hetgeen zij de verzekerings- nemers duidelijk kan meedelen, zonder door dwingende na- tionale regelgevingen te zijn gehouden. i) Nationale regelgevingen die verplicht stellen dat in elke levensverzekeringsovereenkomst een afkooprecht en/of een winstdeling wordt opgenomen Het voornaamste argument dat wordt aangevoerd om de verenigbaarheid van deze voorwaarde met het begrip alge- meen belang te rechtvaardigen is dat de verplichting om een afkoopwaarde vast te stellen in elke levensverzekeringsover- eenkomst die op het grondgebied van deze lidstaten in om- loop wordt gebracht, het belang van de consumenten dient. Deze zouden hiermee in hun contracten, die meestal een lange looptijd hebben, over de nodige flexibiliteit en vrijheid beschikken om hun spaargeld te kunnen mobiliseren. Wat de regelgevingen betreft die in levensverzekeringsovereen- komsten een winstdelingsclausule ten gunste van de ver- zekerden verplicht stellen, voeren de lidstaten aan dat ook dit is ingegeven door de behoefte de economische belangen van de verzekerden te beschermen. In dit verband dient een onderscheid te worden gemaakt tussen twee grote categorieºn levensverzekeringen. Enerzijds de levensverzekeringsovereenkomsten die een spaarelement bevatten (bijvoorbeeld spaarverzekering bij leven, gemengde levensverzekering, lijfrenteverzekering enz. ). Dit element wordt in aanmerking genomen voor de berekening van het bedrag van wiskundige voorzieningen dat de verzekeraar moet samenstellen. Bij deze contracten heeft de verzeke- ringsnemer het recht de gevormde wiskundige voorziening af te kopen. Anderzijds zijn er de levensverzekeringsover- eenkomsten die geen enkel spaarelement bevatten, omdat zij uitsluitend ten doel hebben het risico in verband met het menselijk leven te dekken (bijvoorbeeld overlijdensverzeke- ring, verzekering van het nog uitstaande bedrag). Bij deze verzekeringsovereenkomsten wordt het spaarelement bij de berekening van de wiskundige voorziening niet in aanmer- king genomen. In dit geval heeft de verzekeringsnemer ook geen afkooprecht van de gevormde wiskundige voorziening. Elk van deze categorieºn levensverzekeringen beantwoordt aan verschillende objectieve behoeften van de verzekerden. Bovendien weerspiegelt de prijs van elke categorie de ver- schillende soorten risico’s die de verzekeraar door middel van de verzekeringsovereenkomst op zich neemt. De verplichting om een afkoopwaarde op te nemen in alle levensverzekeringsovereenkomsten die zich beperken tot de dekking van het overlijdensrisico zou er toe leiden dat in deze overeenkomst een spaarelement zou moeten worden opgenomen en dat een hogere verzekeringspremie zou moe- ten worden betaald voor de dekking van dit risico. Overi- gens kan men zich afvragen of dit beantwoordt aan de behoeften van de verschillende verzekeringsnemers, die in veel gevallen slechts belangstelling hebben voor producten die uitsluitend het overlijdensrisico dekken. Hoewel de situatie in elke lidstaat per geval moet worden bezien, zij er aan herinnerd dat de Derde Levensverzeke- ringsrichtlijn 92/96/EEG onder de actuariºle beginselen die de lidstaat van herkomst aan de verzekeringsondernemingen oplegt voor de samenstelling van hun wiskundige voorzie- ningen, specifieke bepalingen voorkomen voor contracten met een gegarandeerde afkoopwaarde en voor contracten met winstdelingen. Voorts vermeldt Derde Richtlijn 92/96/EEG in haar bijlage II onder de aan de verzekerings- nemer te verstrekken inlichtingen v(cid:243)(cid:243)r de sluiting van de overeenkomst en gedurende de looptijd ervan, (cid:132)gegevens over de afkoop- en premievrije waarden en in hoeverre deze zijn gegarandeerd alsmede de wijze van berekening en toewijzing van winstdelingen(cid:148). Deze inlichtingen zijn be- doeld om de verzekeringsnemers in staat te stellen de voor- naamste kenmerken van de verzekeringsproducten te leren kennen en te begrijpen, zodat zij het product kunnen kiezen dat het meest is toegesneden op hun bijzondere behoeften. Men kan zich bijgevolg afvragen of een nationale regelge- ving van de lidstaat van ontvangst, die de algemene en absolute verplichting bevat om een afkoopwaarde of een winstdeling op te nemen in levensverzekeringsovereenkom- sten die op het grondgebied van de lidstaat worden aange- boden, objectief noodzakelijk is en evenredig is met de doel- stelling van bescherming van de economische belangen van de verzekeringsnemers, dan wel of deze doelstelling niet met andere, minder beperkende middelen kan worden bereikt, zoals een verplichte gedetailleerde voorlichting van de ver- zekeringsnemer v(cid:243)(cid:243)r de sluiting van de overeenkomst. j) Verbod van (cid:132)cold calling(cid:148) Het Hof van Justitie heeft in verband met andere financiºle producten reeds het recht erkend (102) om deze marketing- praktijk te verbieden, nadat het zich had gebogen over een Nederlandse bepaling ter bescherming van de goede reputa- tie en betrouwbaarheid van de Nederlandse financiºle markt. (101) PB L 398 van 31. 12. 1992, blz. 7. (102) Zaak C-384/93, Alphine Investments BV tegen Minister van Fi- nanciºn, Jurisprudentie 1995, blz. 1141. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/25 Hiernaast is ook de bescherming van de consument een veelvuldig aangevoerd argument voor het verbod van deze verkooptechniek. De redenering van het Hof in deze Nederlandse zaak kan ook op verzekeringsproducten worden toegepast. Toch dient, totdat de regelgeving is geharmoniseerd, geen alge- mene regel te worden vastgesteld met betrekking tot de verenigbaarheid van deze marketingtechniek wat verzeke- ieder geval afzonderlijk ringsproducten betreft, en moet worden beoordeeld. (103). k) Door de lidstaat van ontvangst vastgestelde voorwaarden voor de inning van indirecte belastingen over verzekerings- premies van contracten die in het kader van het vrij ver- richten van diensten zijn gesloten: aanwijzing van een fiscaal vertegenwoordiger van de verzekeraar. Krachtens de verzekeringsrichtlijnen is elke verzekerings- overeenkomst die bij wege van het vrij verrichten van dien- sten is gesloten, onderworpen aan de indirecte belastingen en parafiscale heffingen op verzekeringspremies die bestaan in de lidstaat van ontvangst (104). Hiertoe past elke lidstaat van ontvangst op de verzekeringsondernemingen die op zijn grondgebied bij wege van vrije dienstverrichting werkzaam zijn, zijn nationale bepalingen toe met het oog op de inning van deze belastingen. Hij kan bijvoorbeeld verlangen dat een uitputtende lijst van in het kader van de vrije dienstverrich- ting gesloten overeenkomsten wordt overgelegd of dat de verzekeringsonderneming vertegenwoordiger aanwijst die op zijn grondgebied woonachtig is (105). een fiscaal Het doel dat wordt beoogd met deze eis dat de verzekeraar die bij wege van vrije dienstverrichting werkzaam is een fiscaal vertegenwoordiger moet aanwijzen, is vanuit het oog- punt van het Gemeenschapsrecht gerechtvaardigd; hierdoor waarborgt de lidstaat van ontvangst immers dat zijn wetge- ving wordt nageleefd en dat de belastingen worden ge(cid:239)nd. Deze maatregel kan evenwel de uitoefening van het recht van vrije dienstverrichting belemmeren. Een verzekeraar die zich op dit recht wil beroepen komt voor aanzienlijke ad- ministratieve en financiºle lasten te staan als gevolg van de aanwijzing van deze fiscaal vertegenwoordiger in de lidstaat van ontvangst. Bovendien moeten de concrete uitvoerings- bepalingen van deze maatregel door de lidstaat van ont- vangst voldoen aan de door het Hof van Justitie vastgestelde criteria, met name de voorwaarden van noodzakelijkheid en evenredigheid. Ten tweede, en in het licht van het bovenstaande, is de Commissie van oordeel dat, wanneer de lidstaat van ont- vangst verzekeringsovereenkomsten aan geen enkele indi- recte belasting of parafiscale heffing onderwerpt (106), hij niet rechtmatig van verzekeraars die activiteiten bij wege van vrije dienstverrichting wensen uit te oefenen in bran- (103) Zie gewijzigd voorstel voor een richtlijn betreffende de verkoop op afstand van financiºle diensten aan consumenten (COM(1999) 375 def. van 23 juli 1999. Artikel 10, lid 2, van dit gewijzigde voorstel bevat bijzondere mechanismen inzake mededelingen waarom door de consument niet is gevraagd. (104) Derde Schadeverzekeringsrichtlijn 92/49/EEG, artikel 46, en Derde Levensverzekeringsrichtlijn 92/96/EEG, artikel 44. (105) In de notulen van de Raad opgenomen verklaringen bij de goed- keuring van de derde richtlijnen. (106) Deze redenering gaat tevens op voor verzekeringsovereenkomsten waarvoor het nultarief geldt. ches die niet aan indirecte belastingen zijn onderworpen, kan eisen dat zij een fiscaal vertegenwoordiger aanwijzen. Ten derde maakt de eis om een fiscaal vertegenwoordiger aan te wijzen geen deel uit van de elementen die moeten worden meegedeeld in het kader van de in de verzekerings- richtlijnen vervatte procedure met het oog op de toegang tot het vrij verrichten van diensten (107). De Commissie is dan ook van oordeel dat de lidstaat van ontvangst een medede- ling die door de lidstaat van herkomst wordt gedaan in het kader van de procedure van het vrij verrichten van diensten, niet kan verwerpen omdat geen fiscaal vertegenwoordiger in de lidstaat van ontvangst is aangewezen, en aldus de toe- gang tot het vrij verrichten van diensten en de aanvang van deze activiteit op zijn grondgebied mag verhinderen. De aanwijzing van deze fiscaal vertegenwoordiger kan pas wor- den geºist vanaf de daadwerkelijke aanvang van de werk- zaamheden bij wege van het vrij verrichten van diensten, d. w. z. , op het moment waarop de verzekeraar zijn eerste verzekeringsovereenkomst in het kader van het vrij verrich- ten van diensten sluit en de desbetreffende verzekeringspre- mie ontvangt (108). De Commissie is van mening dat, wanneer de lidstaat van ontvangst met het oog op de naleving van zijn voorschriften inzake indirecte belastingen over verzekeringsovereenkom- sten en de inning van deze belastingen, verlangt dat ver- zekeraars die volgens de regeling van het vrij verrichten van diensten werkzaamheden wensen uit te oefenen, een op zijn grondgebied gevestigde fiscaal vertegenwoordiger aanwijzen, de praktische uitvoeringsbepalingen van deze maatregel moeten voldoen aan de in de rechtspraak van het Hof van Justitie vastgestelde voorwaarden, met name de voorwaarden inzake evenredigheid en noodzakelijkheid, zodat deze maatregelen geen beperking vormen die onver- enigbaar is met de uitoefening van de verzekeringsactiviteit bij wege van vrije dienstverrichting op zijn grondgebied. 4. De op verzekeringscontracten toepasselijke rechtsregels en het begrip algemeen belang De verzekeringsrichtlijnen (109) bevatten specifieke regels voor de aanwijzing van het materieel recht dat toepasselijk is op verzekeringscontracten die risico’s binnen de Europese (107) Zie de artikelen 14, 16 en 17 van Richtlijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/49/EEG voor het schadeverzekeringsbedrijf, en de artikelen 11, 14 en 17 van Richt- lijn 88/357/EEG, gewijzigd bij de artikelen 34, 35 en 36 van Richtlijn 92/96/EEG voor het levensverzekeringsbedrijf. (108) Dikwijls verstrijkt er een lange periode, soms zelfs jaren, tussen de mededeling van het voornemen om werkzaamheden te gaan uit- oefenen bij wege van het vrij verrichten van diensten en de onder- tekening van de eerste verzekeringsovereenkomst. De eis om een fiscaal vertegenwoordiger aan te wijzen voor het daadwerkelijke begin van de activiteit lijkt onredelijk omdat de verzekeraar die werkzaam wenst te zijn bij wege van vrije dienstverrichting wordt verplicht zich te voorzien van een structuur en aanzienlijke uit- gaven te doen waardoor hij ervan kan worden weerhouden ge- bruik te maken van het recht van vrije dienstverrichting. (109) Zie schadeverzekering: artikelen 7 en 8 van Tweede Richtlijn 88/357/EEG, gewijzigd bij Derde Richtlijn 92/49/EEG; levensver- zekering: artikel 4 van Tweede Richtlijn 90/619/EEG. C 43/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 16. 2. 2000 Economische Ruimte (110). dekken. Aan de hand hiervan kan worden uitgemaakt welk materieel recht de verzekerings- overeenkomst zal regelen. Deze regels zijn van toepassing op verzekeringsactiviteiten in het kader van het vrij verrich- ten van diensten en in het kader van vestiging. De richt- lijnen bevatten ook regels aangaande de toepasselijkheid van de dwingende bepalingen van het land van de rechter en van de lidstaat van het risico/de verbintenis alsmede inzake de bepalingen van openbare orde (111). in acht staat van ontvangst zonder meer van dwingende aard wordt verklaard, niet volstaat om deze door de autoriteiten te doen aanmerken als een integraal te nemen wetge- ving (116). Deze bepalingen moeten immers ook voldoen aan de vereisten van het begrip (cid:132)algemeen belang(cid:148) vooraleer de lidstaat van ontvangst de naleving ervan kan verlangen ten aanzien van verzekeraars die hun activiteit uitoefenen via een bijkantoor of door middel van vrije dienstverrich- ting. De toepassing door een lidstaat, krachtens de regels van internationaal privaatrecht van de verzekeringsrichtlijnen, van zijn eigen materieel recht van (cid:132)dwingende aard(cid:148) en van (cid:132)openbare orde(cid:148) op de verzekeringscontracten kan, wanneer daaruit belemmeringen voortvloeien, worden ge- toetst aan het begrip algemeen belang. Dit is als het ware een filter voor de nationale wetgeving. Het verplicht de autoriteiten van de lidstaten om hun nationale wetgeving te toetsen op de verenigbaarheid met de Verdragsbeginselen van vrij verkeer. Elke nationale rechtsregel moet verenigbaar zijn met het Gemeenschapsrecht, ongeacht het gebied waaronder deze valt. Zo heeft het Hof in een arrest van 21 maart 1972 geoordeeld: (cid:132)De doeltreffendheid van het Gemeenschapsrecht mag niet verschillen naar gelang van de onderscheiden gebieden van het nationale recht waarbinnen het zijn werking kan doen gevoelen. (112)(cid:148). Het Gemeenschapsrecht heeft dus in voorkomend geval voorrang boven nationale regels die onder het privaatrecht vallen. Zo ook heeft het Hof uitspraak moeten doen over de ver- enigbaarheid met het Gemeenschapsrecht van nationale be- palingen van burgerlijk recht (113), burgerlijk procesrecht (114) en zelfs van strafrecht (115). Dit betekent dus dat, zoals reeds gezegd, het feit dat de wetgeving inzake verzekeringsovereenkomsten van de lid- (110) Opgemerkt zij dat de Conventie van Rome betreffende de wetten die van toepassing zijn op contractuele verplichtingen (PB L 266 van 9. 10. 1980, blz. 1). verzekeringsovereenkomsten ter dekking van op het grondgebied van de lidstaten gelegen risico’s van haar toepassingsgebied uitsluit (artikelen 1 en 3). (111) Schadeverzekering: artikel 7, lid 1, onder h), van Tweede Richtlijn 88/357/EEG; levensverzekering: artikel 4, lid 4, van Tweede Richt- lijn 90/619/EEG. (112) Arrest van 21 maart 1972, SAIL, zaak 82/71, Jurisprudentie 1972, 119. Zie ook het arrest Hubbard van 1 juli 1993, zaak C-20/92, Jurisprudentie 1993, I-3777. (113) Arrest van 30 maart 1993, Konstantinidis, zaak C-168/91, Juris- prudentie 1993, blz. I-1191; arrest van 24 januari 1991, Alsthom Atlantique, zaak C-339/89, Jurisprudentie 1991, blz. I-107; arrest van 13 oktober 1993, Motorradcenter, zaak C-93/92, Jurispruden- tie 1993, blz. I-5009. (114) Zie arrest van 10 februari 1994, Mund & Fester, zaak C-398/92, Jurisprudentie 1994, blz. I-467; arrest van 26 september 1996, Data Delecta, zaak C-43/95, Jurisprudentie 1996, blz. I-4661; ar- rest van 1 februari 1996, Perfili, zaak C-177/94, Jurisprudentie 1996, blz. I-161. Zie ook het arrest Hubbard, voetnoot 65. (115) Zaak C-348/96, arrest van 19 januari 1999, nog niet gepubliceerd. Aangezien het regels ter bescherming van de consument betreft, is er grote kans dat deze regels van materieel recht de toets van het algemeen belang met succes doorstaan. Het Hof heeft immers erkend dat de bescherming van de con- sument een doelstelling van algemeen belang is die beper- kingen van de fundamentele vrijheden rechtvaardigt. Van dit succes kan echter niet zonder meer worden uitgegaan. Hier- boven hebben wij gezien dat nationale regels die volgens de lidstaat in kwestie zijn vastgesteld om de consument te be- schermen, aan de controle van het Hof kunnen worden onderworpen en in voorkomend geval kunnen worden (cid:132)af- gekeurd(cid:148), bijvoorbeeld indien zij niet noodzakelijk of on- evenredig zijn. Deze extra redenering is in het kader van de interne markt onontbeerlijk om na te gaan of bij gebreke van harmonisatie geen nationale maatregelen worden gehandhaafd onder het voorwendsel van consumentenbescherming, enkel en alleen om de toegang van andere of op het grondgebied onbe- kende verzekeringsdiensten te beperken of te beletten. Immers, indien een lidstaat zich erop beroept dateen in een andere lidstaat verkocht verzekeringsproduct in strijd is met zijn eigen wetgeving om aldus de verkoop ervan op zijn grondgebied te beperken, dan zou hij de concurrentie tussen de verzekeringsondernemingen kunnen belemmeren. 5. Wat te doen wanneer men zich gesteld ziet voor nati- onale regelgeving die door de lidstaat van ontvangst van algemeen belang wordt geacht? De marktdeelnemer (verzekeringsonderneming, tussenper- soon, verzekeringsnemer) die geconfronteerd wordt met een nationaal voorschrift dat voor hem een ongerechtvaar- digde beperking inhoudt van de vrijheid van vestiging of van dienstverrichting, moet in de regel gerechtelijke stappen nemen of de Commissie hiervan in kennis stellen, bijvoor- beeld door een klacht in te dienen. In de praktijk staan er verschillende mogelijkheden open wanneer een verzekeringsonderneming van oordeel is dat de regelgeving van een lidstaat waar zij haar activiteiten (116) Zie boven, onder IV, punt 3. 16. 2. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 43/27 wil uitoefenen beperkingen oplegt welke de algemeenbelang- toets niet zouden doorstaan (zoals in de verzekeringsover- eenkomst op te nemen dwingende bepalingen die in de lidstaat van herkomst anders luiden of onbekend zijn). voor een nationale rechter of een nationale autoriteit, ten- einde te horen verklaren dat de opgelegde regel niet voldoet aan de voorwaarden van het Hof van Justitie. De beoor- deling van de argumenten van beide partijen berust bij de nationale rechter, eventueel na prejudiciºle verwijzing naar het Hof van Justitie volgens artikel 234 van het Verdrag. Deze onderneming kan natuurlijk v(cid:243)(cid:243)r er van enig conflict sprake is, haar diensten in alle opzichten afstemmen op de regelgeving van het land van ontvangst. Wil deze verzekeringsonderneming wel verzekeringsproduc- ten aanbieden die niet ten volle met de dwingende bepalin- gen van het land van ontvangst overeenstemmen, dan stelt zij zich bloot aan vervolging door de nationale autoriteiten of door een van haar klanten. In dat geval zal zij haar argumenten van Gemeenschapsrecht moeten uiteenzetten De verzekeringsonderneming kan een en ander te allen tijde ter kennis brengen van de Commissie die, indien zij de beperkingen ongegrond en bijgevolg in strijd met het Ge- meenschapsrecht acht, tegen de betrokken lidstaat een in- breukprocedure op grond van artikel 226 van het Verdrag kan inleiden. Het staat dan aan de Commissie om het bewijs te leveren van de beweerde inbreuk (117) en het Hof van Justitie zal in laatste instantie oordelen of de nationale maat- regel al dan niet aan de algemeenbelangtoets voldoet. (117) Arrest van 17 november 1992, Commissie tegen Nederland, zaak C-157/91, Jurisprudentie 1992, blz. I-5899. Lijst van organisaties die van de Gemeenschap subsidie hebben ontvangen voor milieuprojecten (2000/C 43/04) Ter uitvoering van het bepaalde in de opmerkingen bij begrotingspost B4-3060 voor 1999, maakt de Commissie in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen de toegekende bedragen bekend, alsmede de lijst van organisaties die van de Gemeenschap subsidie hebben ontvangen. Resultaten van de oproep tot het indienen van voorstellen op milieugebied in het kader van een communautair actieprogramma ter bevordering van non-gouvernementele organisaties die voor- namelijk actief zijn op het gebied van milieubescherming (PB C 319 van 6. 11. 1999, blz. 14). Toegekende bedragen (in EUR) 107 410 Doel van het werkprogramma Co(cid:246)rdinatie van activiteiten en uitwisseling van informatie op mariene milieugebied 350 000 Natuurbehoud en ecologische processen Organisatie 1. Seas at Risk (Nederland) 2. World Wide Fund European Policy Office (Belgiº) 3. Coalition Clean Baltic (Zweden) 112 075 4. Climate Network Europe 138 437 (Belgiº) 5. European Forum on Nature Conservation & Pastoralism (Verenigd Koninkrijk) 6. Taiga Rescue Network (Zweden) 109 690 55 229 Bevordert de bescherming van het milieu en de natuurlijke hulpbronnen van het Oostzeegebied Capaciteitsopbouw, via het NGO-netwerk, met betrekking tot de problemen en oplos- singen op het gebied van klimaatverande- ring en de co(cid:246)rdinatie van het Europese NGO-beleid inzake klimaatverandering Bevordering van regionale landbouwpro- ductiesystemen die passen bij de plaatse- lijke milieuomstandigheden Bewustmaking van het belang van het Noordelijke bosecosysteem