title: Mededeling van de Commissie - Bouwen aan een solidair Europa

eurovoc_concepts:
Europe
European social policy
economic and social cohesion
labour market
marginalisation

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 1. 3. 2000 COM(2000) 79 definitief MEDEDELING VAN DE COMMISSIE BOUWEN AAN EEN SOLIDAIR EUROPA INHOUDSOPGAVE 1. Samenvatting. 4 1. 1. 1. 2. 1. 3. Inleiding. 4 Het mandaat. 4 De doelstellingen. 4 2. De strijd tegen sociale uitsluiting. 5 2. 1. 2. 2. 2. 3. 2. 3. 1. 2. 3. 2. 2. 3. 3. 2. 3. 4. Het verband tussen een laag inkomen en sociale kwetsbaarheid. 5 Een meerdimensionaal fenomeen. 6 Een structureel fenomeen. 7 Veranderende arbeidsomstandigheden. 7 De kennismaatschappij. 7 Sociaal-demografische veranderingen. 8 Geografische versplintering. 8 2. 4. Conclusie: Gestreefd moet worden naar een omvattend beleid. 8 3. Beleidsontwikkelingen in de lidstaten. 9 4. De bijdrage van communautaire instrumenten en beleidsmaatregelen aan sociale insluiting. 11 5. De inspanningen van de lidstaten ter bevordering van sociale insluiting en participatie moeten worden ondersteund. 13 5. 1. Gemeenschappelijke doelstellingen ter bevordering van sociale insluiting. 13 5. 1. 1. 5. 1. 2. 5. 1. 3. 5. 1. 4. Doelstellingen. 14 Gemeenschappelijke beginselen en methoden. 14 Beleidsterreinen waarop extra inspanningen moeten worden geleverd. 15 Benchmarking en evaluatie. 15 5. 2. Instrumenten in het kader van de nieuwe bepalingen van het Verdrag van Amsterdam. 15 5. 2. 1. lidstaten) operationeel te ondersteunen. 15 Een meerjarenprogramma om samenwerking (tussen de 5. 2. 2. Een kaderinstrument ter bevordering van de integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten. 16 BIJLAGE - STATISTISCHE GEGEVENS. 18 1. Het meten van sociale uitsluiting en armoede: statistieken en indicatoren. 18 2 2. De omvang van inkomensarmoede. 18 3. Duur: occasionele versus langdurige inkomensarmoede. 19 4. Het verband tussen lage inkomens, arbeid en lonen. 20 5. Sociale uitsluiting en armoede: er is behoefte aan meerdimensionale en longitudinale gegevens en indicatoren. 21 3 1. SAMENVATTING 1. 1. Inleiding Dit initiatief van de Europese Commissie toont aan dat de Unie zich wil inzetten om de bestaande economische en maatschappelijke structuren een meer solidair karakter te verlenen. De Commissie geeft zo gehoor aan de hoge verwachtingen van het Parlement, ngo’s, de sociale partners en plaatselijke overheden. Bovendien is tijdens de recente informele vergadering van de ministers van Sociale Zaken op 11 en 12 februari 2000 in Lissabon gebleken dat ook de lidstaten hoge verwachtingen koesteren. Doel van het initiatief is op grond van de belangrijke nieuwe bepalingen van het Verdrag van Amsterdam samenwerking met en tussen lidstaten te bevorderen en specifieke maatregelen ter ondersteuning van het beleid van de lidstaten te nemen. Bovendien wil het initiatief de bestaande communautaire beleidsmaatregelen die (direct of indirect) in het teken van sociale samenhang staan, aanvullen. Voorts wil het initiatief de samenwerking tussen alle betrokken partijen bevorderen met het oog op het versterken van hun capaciteit om een solidair Europa tot stand te brengen. 1. 2. Het mandaat De Europese Unie wil zich in de 21e eeuw nog intensiever inzetten om de solidariteit te bevorderen en de afstand tot de burgers te verkleinen. De Europese Raad van Amsterdam heeft alle betrokken partijen met aandrang opgeroepen om op basis van de reeds bereikte resultaten en perspectieven van de economische integratie van Europa een sociaal en werkgelegenheidsbeleid op EU-vlak te ontwikkelen. In het verlengde hiervan heeft de Europese Raad van Luxemburg de Europese werkgelegenheidsstrategie in het leven geroepen en de aanzet gegeven tot een veelbelovend proces waarbij het werkgelegenheidsbeleid en het economisch beleid elkaar wederzijds versterken. Om de overgang naar een Europa van innovatie en kennis te versnellen, zal de aanstaande Europese Raad van Lissabon het werkterrein voor beleidsgerichte samenwerking verruimen. Doel is de band tussen werkgelegenheid, economische hervormingen en sociale samenhang steviger aan te halen. 1. 3. De doelstellingen In het licht van deze ontwikkelingen en na uitgebreid overleg tijdens de afgelopen twaalf maanden met de lidstaten en een aantal organisaties die de civiele maatschappij vertegenwoordigen, stelt de Commissie nu voor een nieuw initiatief in het leven te roepen. Doel is de lidstaten te steunen in de strijd tegen sociale uitsluiting. Het initiatief sluit aan bij het inzicht van de lidstaten dat sociale uitsluiting één van de belangrijkste gevaren voor de bestaande economische en maatschappelijke structuren vormt. Het is niet alleen belangrijk mensen die sociaal uitgesloten zijn of dreigen te worden, beter bij te staan. Van cruciaal belang is ook de structurele barrières te slechten die sociale insluiting voorkomen. Zo kan het aantal slachtoffers van sociale uitsluiting worden teruggedrongen. Voorts beoogt het initiatief nieuwe vormen van sociale uitsluiting tegen te gaan die het gevolg zouden kunnen zijn van het toenemend belang van de kenniseconomie en de kennismaatschappij. Het is in deze nieuwe context dat insluitingsstrategieën moeten worden ontwikkeld. Deze mededeling maakt deel uit van de pogingen van de Commissie om onze economische en maatschappelijke structuren aan te passen aan steeds snellere technologische en op kennis gebaseerde vernieuwingen. In haar mededeling « eEurope – Een informatiemaatschappij voor iedereen » 4 een aantal legde de Commissie de nadruk op het groeipotentieel van eEurope. Voorts stelde de initiatieven voor om de overgang van Europa naar de Commissie informatiemaatschappij te versnellen en het effect ervan te versterken1. De mededeling van de Commissie over « Strategieën voor banen in de informatiemaatschappij » bevatte voorstellen om de werkgelegenheid aan te zwengelen2. Deze mededeling beklemtoont dat een oplossing moet worden gezocht voor de effecten van de informatiemaatschappij op de sociale samenhang. Dit initiatief in verband met sociale integratie maakt deel uit van de inspanningen van de Commissie om een solidair Europa tot stand te helpen brengen. Meer specifiek vult dit initiatief het pakket voorstellen aan dat de Commissie onlangs heeft goedgekeurd ter bestrijding van discriminatie3. 2. DE STRIJD TEGEN SOCIALE UITSLUITING Europa is een welvarend werelddeel met een sterke economie die voor aanzienlijke welvaart zorgt en werkgelegenheid schept. Welvaart en werkgelegenheid zijn van cruciaal belang om een hoge levensstandaard en levenskwaliteit te waarborgen. Bovendien hebben de lidstaten is van een omvangrijke mechanismen ontwikkeld om de rijkdom die het concurrerende economie, tot op zekere hoogte te herverdelen. Daarbij spelen vooral de socialezekerheidsstelsels een sleutelrol. Toch leven nog heel wat Europeanen in armoede. Ten gevolge van structurele problemen zijn zij het slachtoffer van sociale uitsluiting. resultaat Onze economische en maatschappelijke structuren ondergaan in steeds sneller tempo veranderingen. De kans is groot dat een aantal mensen hierdoor in sociaal opzicht nog kwetsbaarder wordt en het gevaar voor sociale uitsluiting toeneemt. Gevaar dreigt vooral voor diegenen die over onvoldoende vaardigheden beschikken om met succes vernieuwende en op kennis gebaseerde activiteiten te ontwikkelen. Ook diegenen die om de een of andere reden niet op de arbeidsmarkt actief zijn, worden met sociale uitsluiting bedreigd. 2. 1. Het verband tussen een laag inkomen en sociale kwetsbaarheid Volgens actuele gegevens van EUROSTAT moet ongeveer 18% van de EU-bevolking het stellen met minder dan 60% van het nationale mediane inkomen. De lage-inkomensgrens fungeert daarbij als referentiepunt voor het meten van relatieve armoede4. Dit EU-gemiddelde wordt weerspiegeld in de nationale armoedecijfers die variëren van 11 tot 24% en de afgelopen tien jaar nagenoeg stabiel zijn gebleven. Dankzij sociale uitkeringen is het armoedecijfer tot 18% beperkt gebleven, zo niet was het tot 26% gestegen. Daaruit blijkt dat inkomensherverdeling resultaten oplevert, maar tegelijkertijd ook aan beperkingen gebonden is5. Voorts bevestigen de gegevens van EUROSTAT dat wie onder de armoedegrens leeft, gebrek lijdt en ernstige moeilijkheden ondervindt om ten volle aan het maatschappelijk leven 1 COM (1999) 687 2 COM (2000) 48 3 COM (1999) 564-565-566-567 van 25/11/1999 4 EUROSTAT, Statistics in Focus, 1/2000 Social exclusion in the EU Member States. De cijfers hebben betrekking op de tweede ronde van het panelonderzoek onder huishoudens van de Europese Gemeenschap (European Community Household Panel, ECHP) en verwijzen naar de inkomenssituatie in 1994 in 13 lidstaten (Finland en Zweden uitgezonderd). Toegepast op alle 15 lidstaten zou 18% overeenstemmen met meer dan 65 miljoen mensen. 5 EUROSTAT, Statistics in Focus, 13/1999 (Opgemerkt zij dat pensioenen in dit verband niet tot de sociale uitkeringen worden gerekend. ) 5 deel te nemen6. De omvang van armoede en sociale uitsluiting werpt een schaduw op de opvatting dat Europa borg staat voor sociale rechtvaardigheid en solidariteit. Het eerste verslag van de Commissie over economische en sociale samenhang toont aan dat de meeste lidstaten de afgelopen tien jaar aan economische en sociale samenhang hebben ingeboet. Ook uit statistische gegevens van de OESO en een aantal lidstaten blijkt dat de sociale ongelijkheid toeneemt en de sociale samenhang afneemt. Uit gegevens van de lidstaten blijkt dat meer dan tien miljoen mensen voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van sociale bijstand. Zorgwekkend is vooral dat de toestand in de meeste lidstaten verslechtert. Studies van de OESO en onderzoek in een aantal landen (onder meer in Duitsland, Frankrijk, Nederland en het VK) tonen aan dat meer mensen sociaal kwetsbaar zijn dan statische armoedecijfers doen vermoeden. Uit de schaarse beschikbare gegevens blijkt dat wellicht 3 tot 6% van de bevolking met langdurige armoede kampt. Daarnaast wordt een groot aantal Europeanen geconfronteerd met armoede en onzekerheid op de arbeidsmarkt ten gevolge van een laag inkomen. Mensen met een baan zijn niet noodzakelijk immuun voor sociale uitsluiting. Zelfs in lidstaten met een betrekkelijk evenwichtige inkomensverdeling leeft 20 à 40% van de bevolking op de rand van de armoedegrens. Het betreft een bevolkingsgroep die voornamelijk ten gevolge van periodiek terugkerende werkloosheid over een periode van 3 tot 6 jaar met een laag inkomen kampt7. 2. 2. Een meerdimensionaal fenomeen Gezien het grote aantal slachtoffers van sociale uitsluiting moet de samenleving haar verantwoordelijkheid opnemen en gelijke kansen voor iedereen waarborgen. Dit houdt onder meer in dat iedereen in gelijke mate toegang moet hebben tot de arbeidsmarkt, het onderwijs, de gezondheidszorg, het rechtswezen en de besluitvorming. Bovendien moeten alle burgers over dezelfde rechten en inspraakmogelijkheden kunnen beschikken. Werk is een cruciale voorwaarde voor sociale insluiting. Werkloosheid is daarentegen de belangrijkste oorzaak van sociale uitsluiting (vooral langdurige werkloosheid en het feit dat werkloosheid steeds vaker voorkomt in gezinnen waar geen van de gezinsleden werk heeft). Behalve 16 miljoen werklozen – van wie de helft langdurig werkloos is – is er een groep « ontmoedigde » werknemers : mensen die geen baan zoeken, omdat ze menen dat zij toch geen kans op werk hebben. Voorts is er een groep mensen die met periodiek terugkerende werkloosheid kampt en de tussentijd vult met laagbetaalde en vaak onzekere jobs. Laagbetaalde jobs bieden werklozen de mogelijkheid om ervaring op te doen en hun arbeidskansen te verbeteren. Toch bieden dergelijke jobs niet altijd een uitweg uit de vicieuze cirkel van de sociale uitsluiting. Laagbetaalde jobs vormen immers niet automatisch een springplank naar hoogwaardigere jobs. Sociale uitsluiting heeft echter niet alleen te maken met werkloosheid en problemen op de arbeidsmarkt. Sociale uitsluiting manifesteert zich waar allerlei hinderpalen en vormen van armoede – geïsoleerd of in combinatie – er de oorzaak van zijn dat mensen op een aantal gebieden (onderwijs, gezondheidszorg, milieu, huisvesting, cultuur, toegang tot basisrechten en gezinssteun) niet ten volle aan het maatschappelijk leven kunnen deelnemen en over onvoldoende opleidingsmogelijkheden en arbeidskansen beschikken. Discriminatie en 6 EUROSTAT, Statistics in Focus, 1/2000; zie ook de mededeling van de Commissie "Sociale trends: vooruitzichten en uitdagingen". 7 Zie de bijlage met statistische gegevens. 6 vreemdelingenhaat doen het gevaar voor sociale uitsluiting nog toenemen (vooral wanneer immigranten er het slachtoffer van zijn). Sociale uitsluiting werpt ook specifieke vragen op in verband met het socialezekerheidsbeleid, en met name de vraag of het bestaande sociale vangnet en de ermee samenhangende maatregelen doeltreffend zijn. De strijd tegen sociale uitsluiting vergt aandacht voor het beleid inzake onderwijs en opleiding, vooral omdat levenslang leren van cruciaal belang is om in de kennis- en informatiemaatschappij een volwaardige rol te kunnen spelen8. Belangrijk zijn ook de toegang tot en de kwaliteit van particuliere en overheidsdiensten. Ook de zorgverlening is van cruciaal belang. Voorts moet kordaat worden opgetreden tegen schoolverzuim. Ook moet worden vermeden dat het informatietijdperk nieuwe maatschappelijke tegenstellingen in het leven roept. Daarom is het van essentieel belang dat de technische mogelijkheden van de kennismaatschappij voor iedereen toegankelijk zijn en iedereen de kans krijgt de nodige vaardigheden op te doen om van deze mogelijkheden gebruik te maken. Het informatietijdperk kan zo ten dienste worden gesteld van sociale insluiting en samenhang. Het geheel van factoren dat tot sociale uitsluiting bijdraagt, vormt geen constante : het vertoont individuele en genderverschillen en varieert van lidstaat tot lidstaat. 2. 3. Een structureel fenomeen Als de structurele ontwikkelingen die momenteel diepgaand op onze maatschappelijke structuren inwerken, doordacht worden gestuurd, kunnen zij tot economische groei leiden en zo het maatschappelijk weefsel meer samenhang helpen verlenen. Toch houden deze structurele ontwikkelingen ook een verhoogd risico op sociale uitsluiting in. 2. 3. 1. Veranderende arbeidsomstandigheden Niet iedereen vindt automatisch baat bij de economische vooruitgang. Een bijverschijnsel van de vrije markt is dat de kosten en baten niet gelijkmatig worden verdeeld en dat er winnaars en verliezers zijn. De arbeidsomstandigheden en de arbeidsmarkt ondergaan drastische veranderingen ten gevolge van de economische globalisering, de razendsnelle technologische veranderingen, de industriële herstructureringen en het dynamische proces waarbij beurtelings jobs verdwijnen en worden gecreëerd. Het evenwicht tussen flexibiliteit en werkzekerheid ondergaat wijzigingen en er openen zich nieuwe mogelijkheden voor wie het meest inzetbaar is en over het grootste aanpassingsvermogen beschikt. Al deze ontwikkelingen hebben echter een keerzijde : zij marginaliseren vaak wie zich niet kan aanpassen aan mobiele en flexibele arbeidspatronen of wie onvoorbereid is de vaardigheden op te doen die noodzakelijk zijn om in de kenniseconomie te kunnen functioneren. 2. 3. 2. De kennismaatschappij De geschiedenis leert dat maatschappelijke vooruitgang steeds berust op het vergaren en toepassen van nieuwe kennis. Toch ondergaat de economische rol van kennis momenteel ingrijpende veranderingen. Nooit eerder was het aandeel van kennis in de waarde van veel producten en diensten groter dan nu. Kennis wordt vandaag de dag meer en meer gesystematiseerd en verspreid via informatietechnologieën die de drijvende kracht zijn achter economische groei en het scheppen van werkgelegenheid9. Door deze technologische 8 Een feit dat ook in het witboek "Onderwijzen en leren: naar een cognitieve samenleving" (en met name in het kader van de derde doelstelling van het witboek "Uitsluiting bestrijden") wordt erkend. 9 Zie de bovenvermelde mededelingen "eEurope - Een informatiemaatschappij voor iedereen" en "Strategieën voor banen in de informatiemaatschappij". 7 middelen op steeds grotere schaal in te zetten, worden de afstanden steeds kleiner en krijgen achtergestelde groepen en gebieden nieuwe kansen. Toch kan deze ontwikkeling ook tot nieuwe vormen van sociale uitsluiting leiden. Niet iedereen kan immers met de nieuwe technologieën overweg en beschikt over gelijke kansen om vaardigheden op te doen of op te frissen. De op kennis gebaseerde economie stelt het aanpassingsvermogen van het bedrijfsleven en van de beroepsbevolking steeds meer op de proef en werpt nieuwe barrières op tussen diegenen die over de nodige vaardigheden, kwalificaties en vakbekwaamheid beschikken, en diegenen die het zonder deze voordelen moeten stellen. 2. 3. 3. Sociaal-demografische veranderingen Ten gevolge van de vergrijzing van de bevolking groeit de verhouding tussen het actieve en het niet-actieve bevolkingsdeel in toenemende mate scheef en neemt de financiële druk op het sociaal beleid over het algemeen toe. Bovendien leiden de vergrijzing van de bevolking en de versplintering van de traditionele gezinsstructuren ertoe dat steeds meer mensen er een meer individuele levensstijl op nahouden en gedurende lange perioden op zichzelf zijn aangewezen. Gevolg is dat zij meer gevaar lopen sociaal uitgesloten te raken. De ongelijkheid tussen gezinnen met toe. Vooral twee inkomens en gezinnen met één inkomen neemt eenoudergezinnen met een vrouw als gezinshoofd zijn kwetsbaar. Dakloosheid is een van de ernstigste symptomen van armoede en sociale uitsluiting. 2. 3. 4. Geografische versplintering Ook het feit dat ontwikkeling steeds meer geografisch gepolariseerd raakt, vergroot het risico op maatschappelijke tegenstellingen. Het gevaar is vooral reëel in gebieden waar armoede en een gebrek aan infrastructuur structurele hinderpalen vormen voor economische en sociale ontwikkeling. Negatieve tendensen doen zich ook voor in noodlijdende plattelandsgebieden, oude industriegebieden en stadsdelen die ten gevolge van een aantal factoren (werkloosheid, onvoldoende werkgelegenheid, discriminatie, rassenscheiding, geweld en gettovorming) in toenemende mate verpauperen en van de rest van de samenleving geïsoleerd raken. 2. 4. Conclusie: Gestreefd moet worden naar een omvattend beleid De volle draagwijdte van de strijd tegen sociale uitsluiting wordt wellicht pas duidelijk als het meerdimensionale en structurele karakter van de problemen onder ogen wordt gezien. Een omvattende en gecoördineerde aanpak van sociale insluiting mag zich bijgevolg niet beperken tot een eenvoudige herverdeling van de rijkdom (in de vorm van passieve uitkeringen aan de slachtoffers van de economische en sociale veranderingen). Het komt er niet zozeer op aan de bestaande rijkdom beter te herverdelen. Wel moeten onze economische en maatschappelijke structuren zo worden beheerd dat niemand wordt uitgesloten en iedereen een in kwalitatief opzicht volwaardig bestaan kan leiden. Actieve participatie moet worden bevorderd om het verlies aan menselijke middelen te beperken en iedereen gelijke kansen te geven. Voorts moet het streven naar sociale insluiting in het economisch en sociaal beleid worden geïntegreerd. In het licht van de dynamische economische en technologische ontwikkelingen die zich momenteel voordoen, is het van cruciaal belang de problematiek rond sociale insluiting vanuit een pro-actief standpunt te benaderen. Op alle niveaus moeten actoren uit de particuliere en de overheidssector op grote schaal worden ingezet. Steun moet worden verleend aan een vooruitziend aanpassingsbeleid dat alle burgers voorbereid op de veranderingsprocessen. Een dergelijk beleid biedt meer dan ooit de beste vooruitzichten op meer solidariteit en sociale samenhang. 8 3. BELEIDSONTWIKKELINGEN IN DE LIDSTATEN De verantwoordelijkheid voor de strijd tegen sociale uitsluiting ligt in de eerste plaats bij de lidstaten en de nationale, regionale en plaatselijke overheden. Ook de sociale partners en ngo’s spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van sociale uitsluiting. De voorbije tien jaar is sociale uitsluiting – en met name (maar niet uitsluitend) het verband tussen sociale uitsluiting enerzijds en werkgelegenheid en sociale bescherming anderzijds – een steeds belangrijker punt op de politieke agenda van de meeste lidstaten geworden. De aandacht wordt steeds meer toegespitst op het belang van sociale insluiting. aantal (bijvoorbeeld beleidsterreinen De beleidsmakers schenken veel aandacht aan de problemen rond sociale uitsluiting. Getuige daarvan het feit dat het leeuwendeel van de overheidsuitgaven in de lidstaten wordt besteed aan maatregelen om de gevolgen van sociale uitsluiting tegen te gaan of te verzachten. Op een groot opleidingen, gezondheidszorg, voorlichting en communicatie, mobiliteit, veiligheid en rechtvaardigheid, vrije tijd en cultuur) zijn specifieke maatregelen genomen. Op een aantal specifieke beleidsterreinen worden de problemen rond sociale uitsluiting met steeds meer kennis van zaken aangepakt. Tegelijkertijd groeit echter het besef dat de volwaardige integratie van mensen in een steeds meer op concurrentie gerichte kennis- en informatiemaatschappij verfijnde, doelgerichte, vernieuwende en geïntegreerde strategieën vergt. Voorts is het van cruciaal belang dat alle betrokken partijen – en vooral de slachtoffers van sociale uitsluiting zelf – nieuwe partnerschappen aangaan en bij het beleid worden betrokken. huisvesting, onderwijs, De strijd tegen sociale uitsluiting is voor de lidstaten een steeds belangrijkere prioriteit geworden. Met het oog op die strijd proberen de lidstaten ook meer en meer een duidelijke strategie te ontwikkelen. Ierland en Portugal hebben bijvoorbeeld nationale programma’s opgezet. – Na de VN-conferentie over sociale ontwikkeling – een conferentie die in 1995 in Kopenhagen plaatshad – heeft Ierland een nationaal programma opgestart: "Sharing in progress: the national anti-poverty strategy". Hoofddoel van het programma is het percentage Ieren dat het slachtoffer van structurele langdurige armoede is, terug te dringen van 9 à 15% tot minder dan 5 à 10%. Het Ierse beleid is gebaseerd op een meerdimensionale opvatting van armoede en sociale uitsluiting en steunt op hechte partnerschappen en specifieke institutionele structuren op politiek en administratief vlak. Daarbij worden relevante zo worden beleidsmaatregelen aan een 'poverty and equality proofing' onderworpen. instrumenten doelgerichte ingezet: alle – In Portugal werd het "Programa Nacional de luta contra a pobreza" aangevuld met INTEGRAR. In 1997 volgde een regeling voor een gewaarborgd minimuminkomen. Wie deze regeling geniet, krijgt financiële steun en wordt actief geholpen om zich sociaal en professioneel te integreren. Beide programma's worden ondersteund door het "O pacto de Cooperação para a solidariedade social", dat erop gericht is de samenwerking tussen alle betrokken partijen op grote schaal te bevorderen. In een aantal landen (Nederland, België en sinds kort ook het VK) zijn armoede en sociale uitsluiting uitgegroeid tot een prioriteit waarbij alle geledingen van het bestuursapparaat betrokken zijn. De strijd tegen armoede en sociale uitsluiting wordt er gevoerd met behulp van specifieke coördinatiemechanismen. Systematisch wordt nagegaan of het beleid vruchten afwerpt en de maatschappelijke discussie over het beleid wordt actief aangewakkerd aan de hand van uitgebreide rapporten over de armoedesituatie en de vooruitgang bij de 9 armoedebestrijding. Tegelijkertijd worden steeds meer indicatoren ontwikkeld en specifieke doelstellingen geformuleerd. Doel is de strijd tegen sociale uitsluiting en armoede aan te pakken op belangrijke beleidsterreinen (werkgelegenheid, onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting, dienstverlening, enzovoort), ten gunste van bepaalde risicogroepen (langdurige werklozen, eenoudergezinnen, arme kinderen, vroegtijdige schoolverlaters, gezinnen met een laag inkomen, gehandicapten, enzovoort) en met het oog op de ontwikkeling van verpauperde gebieden en buurten. Andere lidstaten (bijvoorbeeld Frankrijk) proberen via kaderwetgeving (waarin sociale uitsluiting wordt gedefinieerd in termen van toegang tot basisrechten op het vlak van werkgelegenheid, huisvesting, gezondheidszorg, rechtszekerheid, onderwijs, opleidingen, cultuur, gezinsleven en kinderbescherming) het algemeen effect van beleidsmaatregelen op sociale insluiting te versterken. Op grond van deze wetgeving verleent de overheid bij het uitstippelen van haar beleid bijzondere prioriteit aan maatregelen ter bevordering van de sociale insluiting. Daarbij geldt dat alle overheidsinstellingen en andere betrokken partijen de bij wet voorgeschreven beginselen in de praktijk moeten brengen. Voorts waarborgt de wet dat slachtoffers van sociale uitsluiting juridische bijstand kunnen genieten en dat hun belangen op alle relevante fora naar behoren worden verdedigd. Doel is een beleid te voeren dat beter op de doelgroep is afgestemd. In lidstaten waar de strijd tegen sociale uitsluiting en armoede prioriteit geniet, tekent zich een algemene tendens af om de slachtoffers van sociale uitsluiting bij het beleid te betrekken. Doel is een beleid te voeren dat meer aandacht aan sociale insluiting schenkt. De behoefte aan ‘integratiestrategieën’ doen ontstaan, een een geïntegreerde aanpak heeft het concept operationeel concept dat is uitgegroeid tot een basisbeginsel in de strijd die alle lidstaten met steun van de structuurfondsen tegen sociale uitsluiting voeren. De strijd tegen sociale uitsluiting en de angst voor een duale samenleving hebben een aantal lidstaten, zoals Denemarken en Zweden, ertoe gebracht een actiever beleid te voeren op het vlak van werkgelegenheid en sociale bescherming. Doel is de inzetbaarheid en de sociale integratie te bevorderen, uitsluiting van de arbeidsmarkt te voorkomen, de afhankelijkheid van sociale bijstand af te bouwen en het gevaar van de armoedeval in te dijken. Het besef is gegroeid dat werkgelegenheid de sociale integratie bevordert, maar het probleem van de sociale uitsluiting niet oplost. In alle lidstaten dringt zich de belangrijke vraag op hoe mensen (bijvoorbeeld laaggeschoolden die afwisselend werkloos zijn en een laagbetaalde job uitoefenen) duurzaam in de samenleving kunnen worden geïntegreerd. Het uiteindelijke doel is een doeltreffender beleid te voeren op het vlak van sociale insluiting. Om deze doelstelling te verwezenlijken wordt steun verleend aan geïntegreerde werkmethoden en samenwerkingsvormen die rekening houden met het dynamische karakter van sociale uitsluiting. Al deze maatregelen bieden de mogelijkheid om waardevolle ervaring op te doen en bruikbare werkmethoden te identificeren. Bovendien scheppen deze maatregelen de mogelijkheid om communautaire initiatieven te ontwikkelen ter bevordering van een vruchtbare samenwerking en uitwisseling tussen beleidsmakers en andere actoren die op het vlak van sociale insluiting actief zijn. 10 4. DE BIJDRAGE VAN COMMUNAUTAIRE INSTRUMENTEN EN BELEIDSMAATREGELEN AAN SOCIALE INSLUITING Nu reeds is een hele reeks communautaire beleidsmaatregelen direct of (vaker) indirect relevant voor de sociale integratie. Het effect van deze maatregelen moet worden versterkt, maar ook een duidelijker profiel krijgen. De Unie wil borg staan voor een economische ontwikkeling die hand in hand gaat met sociale vooruitgang. De volledige uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de globale EU- richtsnoeren voor het economisch beleid is van essentieel belang om een vruchtbare kruisbestuiving tussen economische groei, werkgelegenheid en sociale samenhang te waarborgen. Het scheppen van werkgelegenheid is van cruciaal belang in de strijd tegen sociale uitsluiting. De Europese werkgelegenheidsstrategie speelt op dit vlak een belangrijke rol. In het kader van deze strategie wordt gezocht naar oplossingen voor problemen die met de arbeidsmarkt samenhangen. Meer specifiek wil de Europese werkgelegenheidsstrategie oplossingen aandragen voor langdurige werkloosheid, jeugdwerkloosheid en de discriminatie van vrouwen en gehandicapten op de arbeidsmarkt. Voorts wil de werkgelegenheidsstrategie een evenwicht tussen flexibiliteit en werkzekerheid helpen vinden. In de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 1999 is extra aandacht geschonken aan het feit dat de werkgelegenheidsrichtsnoeren daadwerkelijk de behoeften van iedereen moeten weerspiegelen. Voorts is nog meer nadruk gelegd op actieve maatregelen om mensen opnieuw op de arbeidsmarkt te integreren. Concreet betekent dit onder meer dat de bestaande belasting- en uitkeringsstelsels moeten worden hervormd en levenslang leren moet worden aangemoedigd. Levenslang leren biedt werknemers – en met name oudere werknemers en mensen die geen toegang hebben tot de arbeidsmarkt – immers de mogelijkheid nieuwe vaardigheden op te doen, vooral op terreinen waar zich in snel tempo veranderingen voordoen (bijvoorbeeld de informatie- en communicatietechnologie). Zo kunnen zij op de arbeidsmarkt actief blijven. Voorts verlenen de werkgelegenheidsrichtsnoeren nog meer prioriteit aan gelijke kansen voor vrouwen. Ook de kwaliteit van banen krijgt extra aandacht: er moet voor nieuwe maar tegelijkertijd ook degelijke banen worden gezorgd. financiële instrument structuurfondsen vormen het De voor directe belangrijkste communautaire steun aan de meest achtergestelde regio’s en bevolkingsgroepen in de EU. De structuurfondsen worden momenteel hervormd en zullen in de periode 2000-2006 in toenemende mate worden ingezet om de sociale insluiting te bevorderen. Door de aandacht toe te spitsen op insluiting, thematische en geografische concentratie en partnerschappen kunnen de structurele maatregelen in het kader van de doelstellingen 1 en 2 meer effect sorteren. Doel van deze maatregelen is regionale verschillen te verkleinen en de ontwikkeling van achtergestelde gebieden te bevorderen. Doelstelling 3 wil de aanpassing en de modernisering van de bestaande onderwijs-, opleidings- en werkgelegenheidsstructuren ondersteunen en het beleid op deze gebieden nieuwe impulsen geven. Meer specifiek gaat de aandacht uit naar de reïntegratie van mensen op de arbeidsmarkt en de strijd tegen langdurige werkloosheid. In het kader van een aantal initiatieven verleent de Gemeenschap momenteel initiatief is het reeds steun aan sociale integratie. Er WERKGELEGENHEID en er zijn initiatieven ter bevordering van de integratie in steden (URBAN) en op het platteland (LEADER). Het nieuwe communautaire initiatief in het kader van het Europees Sociaal Fonds, EQUAL, ondersteunt nieuwe strategieën om uitsluiting, discriminatie en ongelijkheid op het vlak van de werkgelegenheid tegen te gaan. INTEGRA-onderdeel van het 11 Bevordering van de sociale integratie vormt een van de doelstellingen waarnaar wordt verwezen in de gemeenschappelijke strategie voor de modernisering van de sociale bescherming, die de Commissie onlangs aan de Raad heeft voorgesteld10. Aanbeveling 92/441/EEG van 24 juni 1992 inzake gemeenschappelijke criteria met betrekking tot toereikende inkomsten en prestaties in de stelsels voor sociale bescherming heeft de uitwisseling van ervaringen tussen lidstaten helpen vergemakkelijken en vormt een solide basis voor verdere ontwikkelingen. voor iedereen » De kennismaatschappij draagt voldoende mogelijkheden in zich om de sociale integratie en de samenhang in Europa krachtige impulsen te geven. Voorwaarde is dat strategieën worden ontwikkeld om aan de behoeften van achtergestelde bevolkingsgroepen en geografische gebieden te voldoen. Ook recente voorstellen van de Commissie (« eEurope – Een de informatiemaatschappij informatiemaatschappij ») zullen nieuwe impulsen geven aan maatregelen die beter zijn toegesneden op de bevordering van sociale integratie en samenhang. Zowel de overheid als het bedrijfsleven moeten in bewustmaking en toegankelijkheid investeren. Meer algemeen moeten de Europeanen– en vooral de jongeren – op grote schaal nieuwe basisvaardigheden kunnen opdoen. Ze moeten worden geholpen nieuwe kennis te vergaren en problemen op te lossen. Ze moeten wetenschap en technologische vaardigheden leren waarderen en kunnen informatietechnologieën. Voorts moeten ze vreemde talen leren en omspringen met ondernemingszin ontwikkelen. Kortom, ze moeten zich ontwikkelen tot actieve en vrije burgers met zin voor verantwoordelijkheid. « Strategieën banen voor en in Ook andere beleidsmaatregelen van de Gemeenschap dragen bij tot sociale insluiting : de kaderprogramma’s voor onderzoek ; het Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling van de Commissie ; de programma’s voor onderwijs (SOCRATES), opleidingen (LEONARDO DA VINCI) en de jeugd (JEUGD) ; het programma « Tweedekansscholen » ; de voorstellen van de Commissie ter bestrijding van discriminatie ; maatregelen ter bevordering van gelijke kansen voor vrouwen en mannen ; en de nieuwe strategie van de Gemeenschap inzake invaliditeit. Op juridisch vlak heeft de Commissie onlangs een aantal ideeën geformuleerd in verband met de vraag hoe in de hele Unie degelijke juridische bijstand kan worden verleend in het kader van grensoverschrijdende rechtszaken11. Voorts worden in het kader van het ondernemingsbeleid activiteiten ondernomen die voor de problematiek rond sociale integratie relevant zijn. Meer specifiek komt het erop neer dat steun wordt verleend aan kleine en micro-ondernemingen. Een aantal van deze initiatieven is afgestemd op specifieke groepen (bijvoorbeeld jongeren en vrouwen) of biedt bijstand aan ondernemers die minderheidsgroepen vertegenwoordigen of gehandicapt zijn. Meer directe steun wordt verleend in het kader van het communautaire programma voor de verdeling van landbouwproducten aan de allerarmsten : dit programma verschaft jaarlijks voedselhulp aan ongeveer zeven miljoen mensen in Europa. Voor de verdeling van de voedselhulp worden vooral ngo’s ingeschakeld. De Europese Commissie werkt nauw samen met ngo’s die armoede en sociale uitsluiting bestrijden, en ondersteunt de activiteiten van de Europese netwerken van deze ngo’s. Voorts verleent de Commissie steun aan de activiteiten van het Europese bedrijfsnetwerk ter bevordering van sociale samenhang. 10 COM (1999) 347 def. van 14. 07. 99 11 COM (2000) 51 12 Samen met de lidstaten verleent de Gemeenschap ook op internationaal vlak steun aan de bestrijding van sociale uitsluiting en armoede. Zo wordt samengewerkt met de Raad van Europa, de Verenigde Naties (en met name met een aantal gespecialiseerde VN-instellingen zoals de en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. Internationale Arbeidsorganisatie) 5. DE INSPANNINGEN VAN DE LIDSTATEN TER BEVORDERING VAN SOCIALE INSLUITING EN PARTICIPATIE MOETEN WORDEN ONDERSTEUND Uit besprekingen op communautair vlak tijdens het afgelopen jaar is gebleken dat de lidstaten, het Europees Parlement civiele maatschappij vertegenwoordigen, geïnteresseerd zijn in een initiatief van de Gemeenschap om het beleid van de lidstaten inzake sociale insluiting te ondersteunen. Een dergelijk initiatief zou op het hoogste niveau van de Unie op steun kunnen rekenen. en een aantal organisaties die de Tijdens de recente informele vergadering van de ministers van Sociale Zaken12 is nogmaals gebleken dat krachtige argumenten pleiten voor een meer op solidariteit gebaseerd economisch en sociaal beleid. Om deze doelstelling te verwezenlijken zou bij de communautaire samenwerking op het vlak van werkgelegenheid en sociale bescherming een centrale plaats moeten worden toegekend aan de problematiek rond sociale insluiting. Voorts wordt gepleit voor een politiek engagement op EU-vlak, intensievere transnationale samenwerking en degelijke benchmarkingmechanismen (gebaseerd op de kennis, de ervaring en de inspanningen van de lidstaten). Doel is open en flexibele vormen van samenwerking tussen lidstaten te stimuleren en tegelijkertijd duidelijk te maken dat naar een solidair Europa wordt gestreefd. Logge coördinatiemechanismen moeten daarbij worden vermeden. De nieuwe bepalingen van het Verdrag van Amsterdam maken de weg vrij voor een dergelijk engagement en voor samenwerking op EU-vlak, zonder dat het subsidiariteitsbeginsel in het gedrang komt. De Europese Raad van Lissabon zou op dit punt voor nieuwe impulsen kunnen zorgen. Zo zou de aanzet kunnen worden gegeven tot het formuleren van gemeenschappelijke doelstellingen en een gemeenschappelijk beleid op EU-vlak (zie punt 5. 1). De Commissie streeft ernaar de problematiek rond sociale insluiting een centrale plaats toe te kennen op alle communautaire beleidsterreinen. In het verlengde hiervan wil de Commissie voorstellen indienen om de nieuwe verdragsbepalingen te kunnen uitvoeren. Doel is de samenwerking tussen lidstaten en andere actoren op operationele basis te ondersteunen (zie punt 5. 2). 5. 1. Gemeenschappelijke doelstellingen ter bevordering van sociale insluiting Overeenkomstig de bepalingen van het Verdrag is het de taak van de Gemeenschap initiatieven van de lidstaten aan te vullen en te ondersteunen en daarbij de aandacht toe te spitsen op activiteiten met een reële meerwaarde. In alle lidstaten doen zich momenteel gelijklopende ontwikkelingen voor. Bovendien kunnen lessen worden getrokken uit de praktijkervaring en de initiatieven van overheidsinstanties en organisaties die de civiele maatschappij vertegenwoordigen. Het resultaat van dit alles is dat op EU-vlak gemeenschappelijke doelstellingen en gemeenschappelijke beleidsmaatregelen kunnen worden ontwikkeld ter bevordering van de sociale insluiting. 12 Lissabon, 10-12 februari 2000 13 Een eerste stap zou er in dit verband in kunnen bestaan dat de Unie en de lidstaten zich er politiek toe verbinden de sociale insluiting te bevorderen. Voorts zouden praktische samenwerkingsvormen in het leven kunnen worden geroepen om bruikbare werkmethoden, gemeenschappelijke indicatoren en benchmarking te bevorderen. De Unie en de lidstaten zouden zich er politiek toe moeten verbinden prioriteit te verlenen aan de bevordering van sociale insluiting. Om die verbintenis na te komen zou een omvattend en geïntegreerd beleid moeten worden gevoerd waarbij alle relevante beleidsinstrumenten geëvalueerd en ingezet worden. 5. 1. 1. Doelstellingen Om een dergelijke verbintenis na te komen moeten op EU-niveau doelstellingen (en eventueel streefcijfers) worden geformuleerd. Gestreefd zou kunnen worden naar: – een intensievere pro-actieve benadering van sociale insluiting in het kader van het beleid van de EU en de lidstaten. Meer specifiek zou de problematiek rond sociale insluiting in het EU-beleid kunnen worden geïntegreerd. Het thema 'sociale integratie' zou bijvoorbeeld een plaats kunnen krijgen in het kader van de samenwerking op het vlak van werkgelegenheid en sociale bescherming. – gemeenschappelijke indicatoren van sociale uitsluiting en sociale insluiting. Aan de hand van dergelijke indicatoren kunnen tendensen en beleidsmaatregelen – bijvoorbeeld in armoede, de opeenstapeling van verband met dakloosheid, achterstandsfactoren en discriminatie (met inbegrip van discriminatie op basis van geslacht) – worden geanalyseerd en gecontroleerd. langdurige/tijdelijke de aan – een voor iedereen toegankelijke kennismaatschappij. Daarbij zou aandacht kunnen worden geschonken de informatiemaatschappij, e-administratie (vooral in overheidsdiensten), voor het publiek vrij toegankelijke toegangspunten, integratie binnen plaatselijke gemeenschappen, onderwijs taalkundige verscheidenheid en culturele integratie, de integratie van en opleidingen, perifere gebieden, enzovoort. vaardigheden democratie volgende punten: en in – meer economische groei. Dankzij de voor de volgende tien jaar voorspelde economische groei komen middelen vrij om iedereen actief bij het maatschappelijk leven te betrekken. Doel is de nood aan sociale uitkeringen op lange termijn af te bouwen en de kosten ervan terug te dringen. De overheidsuitgaven moeten m. a. w. geherstructureerd worden: meer middelen moeten aan actieve investeringen en een vooruitziend aanpassingsbeleid worden besteed en minder middelen aan passieve transferten. 5. 1. 2. Gemeenschappelijke beginselen en methoden – gaan indien Dit houdt in dat de lidstaten ermee instemmen op nationaal vlak omvattende en samenhangende strategieën in het leven te roepen (of steviger te onderbouwen) en ermee en/of akkoord coördinatiemechanismen te ontwikkelen voor doelgerichte overheidsinitiatieven. De strategieën in kwestie zouden gebaseerd kunnen worden op beginselen waarvan de doeltreffendheid reeds is bewezen: een omvattende benadering van de problematiek rond sociale insluiting, een actief beleid, het sluiten van partnerschappen, een actieve deelname van alle betrokken partijen, enz. (zie hoofdstuk 3). programma's, kaderwetten nationale nodig – 14 5. 1. 3. Beleidsterreinen waarop extra inspanningen moeten worden geleverd Voorts zouden de lidstaten zich ertoe kunnen verbinden een krachtdadiger beleid te voeren op terreinen die vanuit nationaal oogpunt bijzonder belangrijk zijn. Gedacht kan worden aan beleidsmaatregelen in verband met sociale minima, onderwijs en jeugdzaken, infrastructuur ter versterking van de sociale samenhang en de toegang tot diensten en basisvoorzieningen (onder voor meer informatietechnologieën). gezondheidszorg toegangspunten kinderopvang, en 5. 1. 4. Benchmarking en evaluatie De Commissie moet samen met de lidstaten benchmarking- en rapportagemechanismen ontwikkelen. Aan de hand van deze mechanismen kan worden nagegaan in hoeverre bij het streven naar sociale insluiting vooruitgang wordt geboekt. Voorts moet de Commissie elk jaar tendensen en beleidsmaatregelen evalueren (aan de hand van samen met de lidstaten ontwikkelde indicatoren) en op zoek gaan naar optimale werkmethoden. Vervolgens moet over al deze activiteiten verslag worden uitgebracht bij de Raad. De resultaten kunnen in bestaande beleidsmaatregelen worden verwerkt. Op die manier raakt de problematiek rond sociale insluiting in het beleid geïntegreerd. 5. 2. Instrumenten in het kader van de nieuwe bepalingen van het Verdrag van Amsterdam 5. 2. 1. Een meerjarenprogramma om samenwerking (tussen de lidstaten) operationeel te ondersteunen Overeenkomstig artikel 137, lid 2, laatste alinea, van het Verdrag "kan de Raad volgens dezelfde procedure [bedoeld wordt de procedure van artikel 251] maatregelen aannemen die erop gericht zijn de samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen door middel van initiatieven ter verbetering van de kennis, ontwikkeling van de uitwisseling van informatie en optimale praktijken, bevordering van innoverende benaderingswijzen en evaluatie van ervaringen teneinde de sociale uitsluiting te bestrijden". Het in het kader van dit artikel voorgestelde meerjarenprogramma moet de samenwerking tussen de lidstaten in de praktijk bevorderen. Doel is het beleid van de lidstaten een meer solidair karakter te verlenen. Het programma geniet prioriteit in de strijd tegen sociale uitsluiting. Om de bovenvermelde verbintenissen te helpen naleven, moet het programma beproefde werkmethoden propageren en degelijke beleidsmaatregelen ondersteunen. Vanwege het horizontale en geïntegreerde karakter van sociale insluiting moeten communautaire initiatieven en samenwerkingsprojecten erop gericht zijn de samenhang tussen relevante beleidsmaatregelen te versterken en de banden tussen de verschillende actoren (op plaatselijk, nationaal en communautair vlak) nauwer aan te halen. Doel is het effect van de beleidsmaatregelen en de invloed van de verschillende actoren op de problematiek rond sociale insluiting te vergroten, zowel op overkoepelend vlak als ten aanzien van specifieke probleemgebieden (de situatie van de meest kwetsbare groepen, genderaspecten van sociale uitsluiting, uitsluiting op de arbeidsmarkt, enz. ). Door de inspanningen van de lidstaten te ondersteunen – en niet door rechtstreeks extra financiële steun te verlenen – levert het programma een communautaire meerwaarde op. Het programma zal van de bestaande menselijke middelen gebruik maken en slechts over beperkte 15 begrotingsmiddelen kunnen beschikken (ruwweg vergelijkbaar met de begrotingsmiddelen die momenteel worden besteed aan voorbereidende maatregelen op dit vlak13). Het is niet de bedoeling dat het programma concrete projecten ter bestrijding van sociale uitsluiting op plaatselijk, regionaal of nationaal vlak medefinanciert. Alle programma-activiteiten zouden zich moeten toespitsen op beleidskwesties en transnationale uitwisselingsprojecten en in het teken moeten staan van drie belangrijke doelstellingen: – De programma-activiteiten moeten het in sociale uitsluiting en in de beleidsinstrumenten ter bevordering van sociale insluiting (met inbegrip van indicatoren en methoden om het succes/falen van het beleid te evalueren en het prijskaartje van sociale uitsluiting te berekenen) vergroten. inzicht – In het kader van de programma-activiteiten moeten bruikbare werkmethoden worden opgespoord en uitgewisseld. Doel is een efficiënter beleid te voeren en ruimte voor innovatie te creëren. – De programma-activiteiten moeten de dialoog en het debat over het beleid aanwakkeren. Op elk van deze drie terreinen moet worden gezocht naar oplossingen voor de nieuwe vormen van sociale uitsluiting die het gevolg zijn van de opkomst van de kennismaatschappij. Voorts moet het programma meer aandacht schenken aan de genderaspecten van sociale uitsluiting. 5. 2. 2. Een kaderinstrument ter bevordering van de integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten Ook in een andere bepaling van het Verdrag (gewijzigd bij het Verdrag van Amsterdam) is er sprake van samenwerking ter bevordering van de integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten. Lid 1, vierde streepje, en lid 2, eerste alinea, van het nieuwe artikel 137 bepalen dat de integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten, moet worden bevorderd door op communautair vlak minimumvoorschriften vast te stellen. De strijd tegen uitsluiting van de arbeidsmarkt vergt vooral een bundeling van de werkgelegenheidsstrategie, de ESF-instrumenten en de inspanningen van de EU ter ondersteuning van de modernisering van de socialezekerheidsstelsels. De positieve resultaten van Aanbeveling 92/441/EEG van 24 juni 1992 – een aanbeveling in verband met gewaarborgde inkomsten voor een menswaardig bestaan– kunnen in dit opzicht als uitgangspunt dienen. In het verlengde hiervan zouden de beginselen die het voor mensen met een minimuminkomen mogelijk en aantrekkelijk maken hun plaats op de arbeidsmarkt opnieuw in te nemen, vertaald kunnen worden in een kader van communautaire minimumvoorschriften inzake sociale integratie. Beginselen die in de lidstaten doeltreffend zijn gebleken, zouden de basis voor een dergelijk kaderinstrument moeten vormen. Gedacht kan worden aan de volgende basisbeginselen: een omvattende en geïntegreerde benadering van de problematiek rond sociale uitsluiting; partnerschappen en coördinatiemechanismen en structuren om het sluiten van partnerschappen mogelijk te maken; en integratiestrategieën die inkomenssteun, een actief beleid ten aanzien van de arbeidsmarkt en andere ondersteunende 13 In 2000 11 miljoen € uit hoofde van begrotingslijn B3-4105 ("Voorbereidende maatregelen ter bestrijding en als onderdeel van begrotingslijn B3-4101 € voorkoming van sociale uitsluiting") en 3,5 miljoen ("Samenwerking met solidariteitsverenigingen"). 16 maatregelen in zich verenigen (met inbegrip van onderwijs- en opleidingsmogelijkheden en het verlenen van diensten en bijstand om de kennismaatschappij toegankelijker te maken). 17 BIJLAGE - STATISTISCHE GEGEVENS 1. HET METEN VAN SOCIALE UITSLUITING EN ARMOEDE: STATISTIEKEN EN INDICATOREN In 1998 heeft de Task Force on Social Exclusion and Poverty Statistics van de EU een aantal aanbevelingen geformuleerd. Op grond van deze aanbevelingen en in samenwerking met de nationale bureaus voor statistiek in de lidstaten heeft EUROSTAT extra inspanningen geleverd om over betrouwbaardere statistische gegevens over sociale uitsluiting en inkomensarmoede in de EU te kunnen beschikken. Sindsdien is een aantal nummers van « Statistics in Focus » aan dit onderwerp gewijd14. Binnenkort volgen nog meer nummers en verslagen waarin de aandacht onder meer zal worden toegespitst op het dynamische en meerdimensionale karakter van armoede en sociale uitsluiting. Tenzij anders vermeld zijn alle onderstaande tabellen en gegevens aan deze publicaties ontleend. 2. DE OMVANG VAN INKOMENSARMOEDE De onderstaande tabel geeft aan welk percentage van de bevolking in elk land onder de lage- inkomensgrens leeft15. Voorts toont de tabel de muntwaarde in KKS (koopkrachtstandaard) die met de lage-inkomensgrens en de Gini-coëfficiënten overeenstemt. De Gini-coëfficiënten geven een algemeen beeld van de verschillen in inkomensverdeling in elke lidstaat. Figuur 2: Mensen met een laag inkomen (in KKS en %) en het Gini-coëfficiënt (1994) 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 B DK D EL E F IRL I L NL A P UK EU13 Lage-inkomensgrens (KKS) 7560 7759 7422 4268 4544 7025 5447 5228 11219 6583 7404 3790 6715 6340 Mensen met een laag inkomen (%) Gini-coëfficiënt 18 29 11 23 18 29 21 34 19 33 16 29 21 35 19 31 14 31 10 27 17 29 24 37 20 33 18 31 Bron: ECHP, ronde 2(zonder Finland en Zweden) 14 Statistics in Focus 1998/6 "Low income and low pay in a household context (EU12)"; 1998/11 "Analysis of income distribution in 13 EU Member States"; 1999/13 "Social benefits and their redistributive effect"; 2000/1 "Social exclusion in the EU Member States" 15 De lage-inkomensgrens ligt op 60% van het mediane equivalente inkomen per persoon in elke lidstaat. Het mediane inkomen is een solide maatstaf die niet wordt beïnvloed door uitersten in de inkomensverdeling en minder gevoelig is voor schommelingen in de steekproef. De mediaan beschrijft het middendeel van de inkomensverdeling. Aangezien sociale uitsluiting een kloof ten aanzien van het normale inkomensniveau veronderstelt, kan de mediaan beschouwd worden als een bruikbare maatstaf. EUROSTAT hanteert de grens van 60% als een belangrijk referentiepunt (hoewel bij dit soort analysen nog andere referentiepunten worden gehanteerd). 18 De cijfers tonen aan dat 18 % van de EU-bevolking (oftewel ongeveer 65 miljoen mensen16) in gezinnen met een laag inkomen woont. In Luxemburg ligt de lage-inkomensgrens het hoogst. 14 % van de Luxemburgse bevolking leeft onder deze grens. In Portugal ligt de lage- inkomensgrens drie keer lager dan in Luxemburg. Toch leeft een kwart van de Portugese bevolking onder de lage-inkomensgrens. De overige lidstaten bevinden zich tussen deze twee uitersten en kunnen in twee groepen worden verdeeld. In de eerste groep landen (B, D, DK, F, NL, A, UK) ligt de lage-inkomensgrens rond 7000 KKS en schommelt het percentage mensen met een laag inkomen rond het EU-gemiddelde (16 à 18%). Denemarken en Nederland vormen op dit laatste punt een uitzondering : het percentage mensen met een laag inkomen bedraagt er slechts ongeveer 10% en de verschillen in inkomensverdeling zijn er het kleinst. In een tweede groep landen (GR, I, IRL, S) ligt de lage-inkomensgrens op ongeveer 5000 KKS en leeft ongeveer 20% van de bevolking onder deze grens. 3. DUUR: OCCASIONELE VERSUS LANGDURIGE INKOMENSARMOEDE Doorgaans blijkt uit trendstudies dat het aantal armen tamelijk stabiel is. Achter deze schijn van stabiliteit gaan echter opmerkelijke dynamische processen schuil. Een onderzoek van de OESO17 naar de dynamische aspecten van armoede in vier OESO- landen (onder meer Duitsland en het VK) is tot de conclusie gekomen dat « over een periode van zes jaar tussen 20 en bijna 40% van de bevolking met armoede te kampen heeft. Het aantal mensen dat met armoede geconfronteerd wordt, is dus veel hoger dan de statische armoedecijfers doen vermoeden. Toch zijn de meeste mensen in deze bevolkingsgroep slechts gedurende korte perioden het slachtoffer van armoede. Naarmate deze perioden langer worden, verkleint de kans om aan de armoede te ontkomen. Gevolg is dat een kleine groep mensen met langdurige armoede te kampen heeft en blijkbaar weinig kans ziet om aan de armoede te ontkomen". Voorts bracht het onderzoek een karakteristiek feit aan het licht, namelijk dat mensen die zes jaar of langer met armoede te kampen hebben, 2 tot 6% van de bevolking uitmaken. Hoewel betrouwbare cijfers schaars zijn, blijkt uit een vergelijking van de gegevens van een aantal Europese landen (gebaseerd op 50% van het mediane gestandaardiseerde inkomen) dat tijdens de periode 1990-1995 82 tot 83% van de Duitse en Nederlandse bevolking nooit armoede leed. In het VK bedroeg dit percentage slechts 69% van de bevolking. In Duitsland en Nederland zijn de meeste slachtoffers van armoede slechts gedurende een korte periode arm. In het VK daarentegen lijkt armoede meer een structureel verschijnsel te zijn en ligt het percentage mensen dat het slachtoffer van structurele armoede is, 2,5 keer hoger. De kans om na een lange periode van armoede arm te blijven is in het VK ook groter (31% vergeleken met 25 à 26% in Duitsland en Nederland)18. 16 Het cijfer van 65 miljoen is een extrapolatie gebaseerd op het gegeven dat 18% van de bevolking in een EU met 13 landen (zonder Finland en Zweden) een laag inkomen heeft. Het cijfer geeft ruwweg weer hoeveel mensen in de 15 lidstaten samen een laag inkomen hebben (370 miljoen x 0. 18 = 66,6 miljoen). 17 Poverty dynamics in four OECD countries, OECD, Parijs (1998), Ref ECO/CPE/WP1(98)13. 18 Vergelijkend materiaal over de dynamische aspecten van armoede in België kan worden gevonden in Fouarge & Dirven (1995; vergelijking met Nederland en Duitsland) en Dirven & Fouarge (1998; vergelijking met Nederland). Een meer gedetailleerd overzicht van de toestand in Nederland bieden Muffels & Fouarge (1997). Zie ook R. Muffels en D. Fouarge (1998): Welfare dynamics in three typical welfare states. Paper for the TSER panel working group, juni 1998. 19 Bij recent onderzoek in Frankrijk en Duitsland19 werd langdurige afhankelijkheid van sociale bijstand als een indicator van de duur van armoede gehanteerd. Uit het onderzoek bleek dat langdurige armoede een feit is. Gewoonlijk kan een kwart tot een derde van de mensen die sociale bijstand ontvangen, het na twaalf maanden zonder sociale bijstand stellen. In Frankrijk was echter ongeveer 20% van de betrokkenen na vijf jaar nog steeds afhankelijk van sociale bijstand. In Duitsland bedroeg dit percentage 6%. Ook uit een recent onderzoek in Nederland20 (gebaseerd op gegevens uit de nationale "Poverty Monitor »-verslagen uit de periode 1993-1997) is gebleken dat langdurige armen het moeilijk hebben om boven de lage-inkomensgrens te geraken. Het onderzoek stelde vast dat over een periode van negen jaar ongeveer 22% van alle gezinnen het gedurende bepaalde perioden met een laag inkomen moet stellen. Van deze 22% heeft 10% periodiek en 30% meestal of permanent een laag inkomen. Bovendien ligt het gemiddelde inkomen van 80% van de gezinnen met een laag inkomen over een periode van vier opeenvolgende jaren jaarlijks onder de armoedegrens. Daaruit blijkt dat de perioden waarin de betrokken gezinnen over voldoende inkomen beschikken, niet opwegen tegen de perioden waarin zij het met een laag inkomen moeten stellen. Anders gezegd, wie aan armoede weet te ontsnappen, slaagt er doorgaans niet in een ruime veiligheidsmarge op te bouwen. 4. HET VERBAND TUSSEN LAGE INKOMENS, ARBEID EN LONEN De onderstaande tabel bevestigt dat « werklozen » (bijna twee op drie) en « andere groepen die economisch inactief zijn » (meer dan de helft) het hoogste risico op armoede lopen. Toch lijdt 12% van de beroepsbevolking armoede (werkende armen). Het feit dat gezinsleden werk hebben, betekent niet altijd dat het gezin boven de lage inkomensgrens leeft. Hoewel personen in gezinnen zonder inkomen uit arbeid het grootste risico op een laag inkomen lopen, maakt een aanzienlijk deel van de mensen met een laag inkomen deel uit van werkende gezinnen. EUROSTAT heeft berekend dat in de hele EU 53% van de mensen met een laag inkomen in gezinnen met een inkomen uit arbeid woont. Een belangrijke reden hiervoor is dat werknemers in gezinnen met een laag inkomen vaak laagbetaald werk verrichten. Volgens EUROSTAT heeft in de EU ongeveer twee derde van alle voltijds werkenden in gezinnen met een laag inkomen een laagbetaalde job. Daartegenover staat dat minder dan een zesde van alle voltijds werkenden in gezinnen met een hoger inkomen laagbetaald is. Uit de onderstaande cijfers blijkt ook dat meer dan 50% van de mensen met een laag inkomen werk heeft (28%) of gepensioneerd is (24%). Status op de arbeidsmarkt Opsplitsing van de mensen met een laag inkomen Armoedecijfer of risico op armoede 19 Bronnen: Frankrijk: CNAF (Caisse Nationale des Allocations Familiales), Parijs; Duitsland: "Long-term recipiency of social assistance in Germany: the eighties versus the nineties", in H-J Andres, Empirical Poverty Research in an Comparative Perspective, Ashgate, 1998. 20 Duration of poverty, Evert Pommer in "Oud en nieuw 1999-2000", Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, (2000). 20 Mensen met werk maar met een laag (werkende armen): inkomen • Werkgever + meewerkend gezinslid + werknemer • Zelfstandige Werklozen Gepensioneerden Andere groepen die economisch inactief zijn (mensen die onderwijs of een opleiding volgen, in hun leertijd zijn, werk huishoudelijk verrichten, voor de kinderen zorgen, enzovoort) % 21 7 13 24 34 (cid:1) 12 % 11 16 64 23 55 Totaal 100 (Bron EUROSTAT, ECHP 1994, EU 13) 5. SOCIALE UITSLUITING EN ARMOEDE: ER IS BEHOEFTE AAN MEERDIMENSIONALE EN LONGITUDINALE GEGEVENS EN INDICATOREN Bij de ontwikkeling van indicatoren moet rekening worden gehouden met het feit dat sociale uitsluiting een meerdimensionaal fenomeen is. Sociale uitsluiting is niet alleen het gevolg van een laag inkomen, maar houdt ook verband met de status van iemands beroepsactiviteiten. Voorts hangt sociale uitsluiting samen met een aantal indicatoren in verband met iemands bestaansmiddelen (bijvoorbeeld opleidingsniveau, het bezit van een woning of een auto), persoonlijke percepties (bijvoorbeeld moeilijkheden om de eindjes aan elkaar te knopen, gebrek aan financiële middelen om jaarlijks een week op vakantie te gaan) en tevredenheid (bijvoorbeeld tevredenheid met baan, onderwijs, gezondheid, huisvesting en leefomgeving). Al deze elementen zijn bepalend voor iemands levensstandaard en levenskwaliteit. Sociale uitsluiting en armoede zijn ook dynamische fenomenen. De behoeften van mensen en hun persoonlijke situatie veranderen mettertijd (onder meer ten gevolge van beleidsmaatregelen). Beleidsmaatregelen die de sociale insluiting van mensen duurzaam ondersteunen, hebben een hogere 'solidariteitswaarde'. Daarom is het belangrijk de persoonlijke situatie van mensen vanuit een dynamisch perspectief te benaderen. Er is behoefte aan meer gegevens en diepgaandere analysen die een meerdimensionaal en dynamisch (longitudinaal) inzicht bieden in sociale uitsluiting en armoede. Samenwerking op communautair vlak kan op dit punt uiterst nuttig zijn. Er wordt in de Gemeenschap op dit vlak trouwens steeds meer samengewerkt. Van cruciaal belang zijn ook vergelijkbare nationale en Europese statistische bronnen (bijvoorbeeld het panelonderzoek onder huishoudens van de Europese Gemeenschap) die het mogelijk maken beide aspecten te analyseren. 21


title: Informe de la Comisión al Consejo sobre la aplicación del artículo 7 de la Directiva 86/362/CEE del Consejo y del artículo 4 de la Directiva 90/642/CEE del Consejo, relativos al control de los residuos de plaguicidas

eurovoc_concepts:
consumer protection
foodstuff
pesticide residue
plant health control

formats: html pdf

text: COMISIÓN DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS Bruselas, 01. 03. 2000 COM(2000) 98 final INFORME DE LA COMISIÓN AL CONSEJO sobre la aplicación del artículo 7 de la Directiva 86/362/CEE del Consejo y del artículo 4 de la Directiva 90/642/CEE del Consejo, relativos al control de los residuos de plaguicidas INFORME DE LA COMISIÓN AL CONSEJO sobre la aplicación del artículo 7 de la Directiva 86/362/CEE del Consejo y del artículo 4 de la Directiva 90/642/CEE del Consejo, relativos al control de los residuos de plaguicidas Introducción Tanto la Directiva 86/362/CEE del Consejo, de 24 de julio de 1986, relativa a la fijación de contenidos máximos para los residuos de plaguicidas sobre y en los cereales1, como la Directiva 90/642/CEE del Consejo, de 27 de noviembre de 1990, relativa a la fijación de los contenidos máximos de residuos de plaguicidas en determinados productos de origen vegetal, incluidas las frutas y hortalizas2, contienen artículos en los que se prevé el control de los contenidos de residuos de plaguicidas. En particular, el apartado 5 del artículo 7 de la Directiva 86/362/CEE del Consejo y el apartado 4 del artículo 5 de la Directiva 90/642/CEE del Consejo (cuya última modificación la constituye la Directiva 1999/71/CE3) disponen que la Comisión enviará al Consejo, antes del término de 1999, un informe sobre la aplicación de los citados artículos, relativos al control de los residuos de plaguicidas. El presente Informe se presenta al Consejo con arreglo a las referidas disposiciones y consta de las siguientes secciones: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Objetivos del control Autoridades encargadas de efectuar el control Planificación del control Organización del control Comunicación de los resultados Actuaciones de la Comisión Visitas de inspección efectuadas por la Oficina Alimentaria y Veterinaria Aspectos problemáticos Conclusiones y recomendaciones. (1) Objetivos del control El objetivo general del control consiste en permitir a la Comisión desarrollar un sistema que haga posible la estimación de la exposición efectiva a los plaguicidas a través de la alimentación. El control está asimismo destinado a comprobar la medida en que se registran infracciones del contenido máximo de residuos autorizado y a permitir una estimación de los contenidos efectivos de residuos en relación con los máximos autorizados. 1 2 3 DO L 221 de 7. 8. 1986, p. 37. DO L 350 de 14. 12. 1990, p. 71. DO L194 de 27. 7. 1999, p. 36. 2 (2) Autoridades encargadas de efectuar el control Las Directivas disponen que los Estados miembros designarán una autoridad a fin de garantizar la realización de los controles previstos en el apartado 4 del artículo 4 de la Directiva 86/362/CEE del Consejo y en el apartado 4 del artículo 3 de la Directiva 90/642/CEE del Consejo. Los Estados miembros han designado a tal efecto a las oportunas autoridades. Los citados artículos establecen asimismo que los controles deberán efectuarse de conformidad con las Directivas 89/397/CEE4 y 93/99/CEE5, relativas al control oficial de los productos alimenticios. Esta última exige que los laboratorios hayan sido autorizados antes del 1 de noviembre de 1998. (3) Planificación del control Inicialmente se dispuso que los Estados miembros presentaran anualmente a la Comisión sus respectivos programas nacionales para el año siguiente el 30 de junio, como máximo. Esta fecha ocasionaba dificultades a numerosos Estados miembros, que basan su planificación, en mayor o menor medida, en el análisis de los resultados de los controles realizados el año precedente. El problema había sido previsto en las Directivas originales del Consejo, que conferían a la Comisión la facultad de modificar las fechas, y fue solventado mediante la Directiva 1999/65/CE de la Comisión6, en la que se sustituyó la fecha límite del 30 de junio por la del 30 de septiembre. Esta modificación deberá permitir a los Estados miembros presentar en adelante a la Comisión sus programas nacionales dentro del plazo fijado. Desde 1996, la Comisión ha venido presentando anualmente al Comité Fitosanitario Permanente, para dictamen, proyectos de recomendaciones en materia de control. Tras obtener dictamen favorable, dichos proyectos han sido adoptados por la Comisión y publicados en el Diario Oficial como Recomendaciones 96/199/CE7 (para 1996), 96/738/CE8 (para 1997), 97/822/CE9 (para 1998), 1999/333/CE10 (para 1999, incluyendo, por vez primera, orientaciones sobre procedimientos de control de calidad) y para el año 200011. Las citadas Recomendaciones definen las combinaciones de productos/plaguicidas que habrán de controlarse durante el año considerado. La selección de combinaciones se inscribe en una estrategia global más amplia de control, durante períodos de cinco años, de grupos de plaguicidas en una gama suficiente de productos que permita a la Comisión y a los Estados miembros formarse una idea de la ingesta efectiva de dichos plaguicidas a través de la alimentación. En 2001 habrá concluido el primer ciclo de cinco años y debería poderse hacer una primera estimación, a escala comunitaria, de la ingesta efectiva del primer grupo de cinco plaguicidas durante ese período, en lo que respecta a los principales componentes hortofrutícolas de la alimentación que contienen tales plaguicidas. En años sucesivos se llevarán a cabo actuaciones similares. 4 5 6 7 8 9 10 11 DO L 186 de 30. 6. 1989, p. 23. DO L 290 de 24. 11. 1993, p. 14. DO L 172 de 8. 7. 1999, p. 40. DO L 64 de 14. 3. 1996, p. 18. DO L 335 de 24. 12. 1996, p. 54. DO L 337 de 9. 12. 1997, p. 14. DO L 128 de 21. 5. 1999, p. 25. Dictamen favorable del CFP, 28. 9. 1999. 3 En la Recomendación correspondiente a 1999 se introdujo un nuevo elemento, a saber, el ejercicio de variabilidad, destinado a permitir a la Comisión y a los Estados miembros hacer frente a los temores de ingesta importante de determinados plaguicidas con toxicidad aguda. En la práctica, el ejercicio comporta la toma de dos muestras por combinación de plaguicida/producto, analizándose una de ellas como muestra compuesta y dividiéndose la segunda en sus componentes, que se analizan individualmente a fin de evaluar la variabilidad dentro de la muestra. (4) Organización del control El número de muestras analizadas anualmente varía enormemente de un Estado miembro a otro. En 1997, osciló entre las 220 muestras analizadas en Luxemburgo y las 9 540 de los Países Bajos. Dado que las directivas establecen tan sólo la obligación de tomar muestras, sin fijar mínimo alguno al respecto, cada Estado miembro es libre de determinar el número de muestras necesario para atenerse a lo dispuesto. La mayor parte de los informes anuales sobre control remitidos a la Comisión por los Estados miembros describían los criterios aplicados en la determinación de los productos analizados. El número de muestras y de residuos de plaguicidas sometidos a control se basa fundamentalmente en la capacidad analítica. Los recursos y el nivel de equipamiento de los laboratorios de los Estados miembros no siempre han resultado satisfactorios en los países visitados hasta la fecha, aspectos éstos que fueron asimismo debatidos con ocasión de diversas visitas a las autoridades de los Estados miembros (véase la sección 7, más adelante). También se indicaban los criterios seguidos en la elección de cultivos. En general, las autoridades intentan efectuar los controles en función de los productos disponibles en el mercado y, en su planificación, intentan además respetar la proporción entre productos importados y nacionales. No obstante, la Comisión no dispone de información de todos los Estados miembros sobre estos aspectos. Tampoco el hecho de que se indiquen los criterios aplicados significa necesariamente que la situación sea satisfactoria, ya que, con frecuencia, el criterio fundamental que determina la selección de muestras es la disponibilidad de recursos, que tiende a ser limitada. (5) Comunicación de los resultados Las Directivas establecían el 31 de agosto como fecha límite para que los Estados miembros enviaran a la Comisión los resultados del año anterior. La Comisión, a su vez, debía remitir esa información al Comité Fitosanitario Permanente el 30 de septiembre, como máximo. Al igual que en el caso del plazo fijado para la presentación de los programas (véase la sección 3 anterior), el respeto de este plazo ocasionaba dificultades todos los años. El problema fue asimismo solventado mediante la Directiva 1999/65/CE de la Comisión, que sustituyó la fecha límite del 30 de septiembre por la del 31 de diciembre. En la fase inicial de las actividades anuales de control, había consenso entre los Estados miembros y la Comisión en cuanto a la conveniencia de dar a conocer la información al público en general. Hasta la fecha, se han publicado los informes sobre control de residuos de plaguicidas en la Unión Europea correspondientes a los dos primeros ejercicios anuales (1996 y 1997) y puede la DG SANCO (http://europa. eu. int/comm/dg24/health/fnaoi/reports/pesticides/mon_rep/index_en. html). En el momento de su publicación, la Comisión emitió sendos comunicados de prensa con declaraciones de los Comisarios competentes. sitio Internet de accederse en el ellos a Los contenidos reales de residuos de plaguicidas detectados en los ejercicios de 1996 y 1997 se examinaron en relación con los LMR (limites máximos de residuos) comunitarios que se habían fijado al respecto. No se observaron discrepancias entre los resultados de uno y otro 4 año. En el 60 %, aproximadamente, de las muestras analizadas en el marco de los programas nacionales no se detectaron residuos. Un porcentaje inferior al 4% de las muestras contenía residuos de plaguicidas en niveles superiores a los LMR. En el programa coordinado de la Comunidad, entre el 0,3 y el 0,5% de las muestras contenía residuos de plaguicidas en niveles superiores a los LMR. En un caso, el nivel de residuos que contenía un producto era tan elevado que se sobrepasó temporalmente la IDA (ingesta diaria admisible), si bien este dato ha de interpretarse en conjunción con la conclusión de la OMS12, de acuerdo con la cual el hecho de que, de manera transitoria y por breve espacio de tiempo, se sobrepase la IDA no constituye motivo de inquietud. Un cálculo realista de las ingestas basado en los datos reales disponibles mostró que, del limitado número de combinaciones plaguicida-producto analizadas, no se desprenden riesgos agudos o crónicos para la salud. Se ha considerado, por tanto, innecesario adoptar medida alguna a escala comunitaria atendiendo a consideraciones de salud pública por las infracciones observadas en relación con los límites máximos. En 2001, cuando se disponga de una visión de conjunto más completa de la ingesta alimentaria en lo que se refiere al primer grupo de plaguicidas, se volverá a estudiar este aspecto. En casos de superación alarmante de los LMR y, asimismo, cuando se detecta un riesgo elevado de toxicidad aguda puede recurrirse, y de hecho se recurre, al Sistema de intercambio rápido de información de la Comunidad en materia alimentaria. La Comisión y los Estados miembros estudian actualmente la manera de mejorar el funcionamiento de dicho Sistema en relación con los residuos de plaguicidas en los alimentos. En lo que se refiere a la notificación de infracciones de los LMR, se ha planteado el problema de determinar cuándo cabe considerar, desde el punto de vista técnico y estadístico, que se ha sobrepasado un LMR de manera tal que sea constitutiva de infracción. En las directivas no se ha especificado este extremo, y los Estados miembros tienen criterios distintos al respecto. Si bien hasta el momento tales discrepancias no han ocasionado problemas en materia de intercambios comerciales, no cabe descartarlos por completo, por lo que sería conveniente disipar las dudas. (6) Actuaciones de la Comisión Tal como se indica en las anteriores secciones 3 y 5, la Comisión ya ha modificado, mediante la Directiva 1999/65/CE, las fechas de notificación y comunicación de información. La Comisión ha establecido también normas pormenorizadas de aplicación, mediante notas de orientación relativas a los formatos y a las garantías de calidad, que se publicaron junto a la Recomendación correspondiente a 1999. Dichos documentos están sujetos a revisión permanente y la financiación de estas actividades está prevista en un proyecto de reglamento en materia de control presentado al Comité Fitosanitario Permanente para dictamen el 2 de diciembre de 1999. Los Estados miembros participan asimismo en las pruebas de aptitud periódicas que la Comisión coorganiza y financia. Con vistas a la futura ampliación de la Comunidad, los servicios de la Comisión han acordado autorizar la participación de laboratorios de países de Europa central y oriental en tales actividades. El proyecto de reglamento también prevé la realización periódica de pruebas de aptitud, así como la actualización del documento de orientación sobre garantía de calidad y el cálculo de la ingesta efectiva de los consumidores al término del ciclo de control de cinco años. La autorización compete a los organismos nacionales pertinentes, cuya tarea la Comisión facilita 12 Directrices para el cálculo de la ingesta diaria de residuos de plaguicidas. WHO/FSF/FOS/97. 7. 5 mediante la organización y el patrocinio de pruebas de aptitud bienales y la elaboración de orientaciones en materia de garantía de calidad. (7) Visitas de inspección efectuadas por la Oficina Alimentaria y Veterinaria La Oficina Alimentaria y Veterinaria de la Comisión realiza visitas de inspección a los Estados miembros destinadas a comprobar las condiciones en que se desarrollan los controles y el cumplimiento de lo dispuesto en el apartado 4 del artículo 4 y en el apartado 4 del artículo 3 de las Directivas 86/362/CEE y 90/642/CEE del Consejo, respectivamente. En ocasiones, las inspecciones se hacen asimismo extensivas a los controles efectuados por los Estados miembros con arreglo a la Directiva 91/414/CEE del Consejo (artículo 17) relativa a la comercialización de productos fitosanitarios. Los informes correspondientes a las visitas de inspección figuran en el sitio Internet de la DG SANCO (véase la sección 5). Hasta la fecha se han llevado a cabo inspecciones en cinco Estados miembros. La autorización de los laboratorios ha constituido y constituye aún un problema en numerosos países; en dos de ellos (Portugal e Irlanda) no ha habido ninguna autorización. (8) Aspectos problemáticos 1) Los controles de residuos de plaguicidas en alimentos de origen animal no forman parte del programa de control coordinado por la Comunidad al amparo de los artículos antes citados de las directivas, sino que se efectúan en los Estados miembros conforme a lo dispuesto en la Directiva 96/23/CE (Directiva 96/23/CE del Consejo, de 29 de abril de 1996, relativa a las medidas de control aplicables respecto de determinadas sustancias y sus residuos en los animales vivos y sus productos y por la que se derogan las Directivas 85/358/CEE y 86/469/CEE y las Decisiones 89/187/CEE y 91/664/CEE). Esta Directiva también prevé la presentación de informes anuales a la Comisión el 31 de marzo, como máximo. Sin embargo, ninguna disposición contempla la compilación de los resultados a nivel comunitario, ni su inclusión en los informes anuales de la Comisión previstos en el articulado de la Directiva 96/23/CE. Por otra parte, el objeto de los controles realizados al amparo de la Directiva 96/23/CE es garantizar la observancia de la normativa comunitaria y ni el alcance de dichos controles ni su configuración se acoplan fácilmente al programa coordinado de control comunitario establecido en los artículos. 2) La fijación de los LMR de plaguicidas en productos alimenticios de origen animal corresponde a la Comisión (Directiva 86/363/CEE del Consejo, de 24 de julio de 1986, relativa a la fijación de contenidos máximos para los residuos de plaguicidas sobre y en los productos alimenticios de origen animal13). Algunos plaguicidas pueden tener un doble uso. En caso de que se utilicen en medicamentos veterinarios, estas sustancias se evalúan de conformidad con el Reglamento 2377/90/CEE del Consejo14, por el que se establece un procedimiento comunitario de fijación de los límites máximos de residuos de medicamentos veterinarios en los alimentos de origen animal. La evaluación de los datos la lleva a cabo el Comité Científico de Medicamentos Veterinarios, de la Agencia Europea para la Evaluación de Medicamentos. Una vez efectuada la misma, la Comisión fija los LMR. 13 14. DO L 221 de 7. 8. 1986, p. 43. DO L 224 de 18. 8. 1990, cuya última modificación la constituye el Reglamento 1570/98 de la Comisión, DO L 205 de 22. 7. 1998, p. 10. 6 Algunas discrepancias en las definiciones de residuos y los productos a los que se aplican reflejan diferencias en los métodos de cálculo, que dan lugar a distinto contenido en residuos de una misma sustancia para un mismo producto alimenticio. Se ha observado que los valores propuestos por el Comité Científico de Medicamentos Veterinarios son más estrictos que los adoptados para los mismos plaguicidas utilizados como productos fitosanitarios. Estas discrepancias también se han apreciado, a escala mundial, en los trabajos del Codex Alimentarius. Por ello, los servicios de la Comisión están tratando de eliminar dichas divergencias tanto en el ámbito comunitario como en los trabajos del Codex Alimentarius. No obstante, cualquier posible adaptación exigirá modificar la legislación vigente, por lo que sería conveniente efectuar, al mismo tiempo, una revisión de los anexos de las Directivas en materia de residuos y de los anexos del Reglamento 2377/90, al objeto de hacer la legislación comunitaria más transparente y fácil de aplicar. 3) La Directiva 97/41/CE del Consejo (de 25 de junio de 1997, por la que se modifican las Directivas 76/895/CEE, 86/362/CEE, 86/363/CEE y 90/642/CEE relativas a la fijación de los contenidos máximos de residuos de plaguicidas en las frutas y hortalizas, sobre y en los cereales, sobre y en los productos alimenticios de origen animal, y en determinados productos de origen vegetal, incluidas las frutas y hortalizas, respectivamente)15 amplió el ámbito de aplicación de los LMR comunitarios, haciéndolos extensivos a los piensos. Con todo, los residuos en los piensos no se controlan en la misma medida que en las materias primas agrícolas. Únicamente en el caso de que los piensos sean también materias primas agrícolas (p. ej. , cereales) debe cumplirse lo dispuesto en las directivas en materia de toma de muestras, aun cuando, potentialmente, los piensos puedan ser controlados al amparo de la Directiva 96/23/CE. Si bien los Estados miembros tienen la obligación de controlar los contenidos de 4) residuos de plaguicidas en los productos alimenticios y agrícolas, no hay requisitos “mínimos” y las actividades de control varían considerablemente de unos Estados miembros a otros. Dado el número limitado de productos agrícolas que han de analizarse con arreglo al programa coordinado, deben transcurrir cinco años antes de que puedan hacerse estimaciones de ingestas, y únicamente para un reducido número de plaguicidas. Por lo demás, el número de laboratorios autorizados capacitados para llevar a cabo los controles en los Estados miembros es asimismo escaso. 5) El porcentaje de superación de los LMR comunitarios, aun reducido, constituye motivo de inquietud y debe investigarse más detenidamente. Aunque puede obedecer a cómo se establecen dichos LMR (en razón de lo cual la probabilidad estadística de superación es finita), cabe también la posibilidad de que se deba a usos no autorizados de los plaguicidas. La superación de los límites en frutas tropicales ha resultado inquietante, si bien ha podido deberse a las escasas tolerancias a la importación distintas de cero concedidas y a la falta de orientaciones sobre la presentación de datos al respecto. Es posible que la situación mejore tras la publicación de directrices por la Comisión en octubre de 1999. Las Comisión tiene competencias limitadas para realizar inspecciones en los Estados 6) miembros. 7) A la hora de desarrollar un sistema que permita estimar la exposición efectiva a residuos de plaguicidas, es preciso disponer de datos suplementarios cuya recogida no 15 DO L 184 de 12. 7. 1997, p. 33. 7 contemplan las directivas. Dichos datos se refieren fundamentalmente a los regímenes alimentarios reales de la población y de subgrupos de población, y a la exposición a plaguicidas por otras vías cuyo control no prevén los artículos (p. ej. , agua, elementos presentes en la vida laboral o doméstica, productos de origen animal). La Comisión aborda muchos de estos temas en su Libro Blanco sobre la seguridad de los alimentos y trata otros en la legislación actualmente en fase de preparación. (9) Conclusiones y recomendaciones La aplicación del artículo 7 de la Directiva 86/362/CEE del Consejo y del artículo 4 de la Directiva 90/642/CEE del Consejo, relativos al control de residuos de plaguicidas, ha sido globalmente satisfactoria en todo el ámbito comunitario y ha permitido, por primera vez, evaluar la situación imperante en la Comunidad en lo que respecta a la exposición de los consumidores a residuos de plaguicidas contenidos en frutas y hortalizas. Resulta alentador comprobar que los niveles de residuos de plaguicidas detectados hasta la fecha no representan un riesgo para la salud de los consumidores. Con todo, no cabe confiarse en exceso y la Comisión, junto con los Estados miembros, deberá seguir vigilando atentamente los contenidos de residuos de plaguicidas en los alimentos y dar respuesta a los problemas enunciados en el anterior sección 8. La Comisión es partidaria de adoptar un planteamiento integrado, tal como se propone en el Libro Blanco sobre la seguridad de los alimentos. Tal planteamiento, que deberá permitir a la Comisión detectar la presencia de todo tipo de sustancias -residuos de contaminantes, plaguicidas, aditivos, medicamentos veterinarios, etc. - en los productos alimenticios, sólo será posible a partir de programas integrados de control comunitarios respecto de todos los citados tipos de sustancias, y de un conjunto de dietas normalizadas para distintos tipos de consumidores europeos, a través de las cuales pueda determinarse la presencia de dichas sustancias. 8


title: Richtlinie 2000/10/EG der Kommission vom 1. März 2000 zur Aufnahme eines Wirkstoffs (Fluroxypyr) in Anhang I der Richtlinie 91/414/EWG des Rates über das Inverkehrbringen von Pflanzenschutzmitteln (Text von Bedeutung für den EWR)

eurovoc_concepts:
marketing
plant health product

formats: html pdf print

text: L 57/28 DE Amtsblatt der Europäischen Gemeinschaften 2. 3. 2000 RICHTLINIE 2000/10/EG DER KOMMISSION vom 1. März 2000 zur Aufnahme eines Wirkstoffs (Fluroxypyr) in Anhang I der Richtlinie 91/414/EWG des Rates über das Inverkehrbringen von Pflanzenschutzmitteln (Text von Bedeutung für den EWR) DIE KOMMISSION DER EUROPÄISCHEN GEMEINSCHAFTEN — gestützt auf den Vertrag zur Gründung der Europäischen Gemeinschaft, gestützt auf die Richtlinie 91/414/EWG des Rates vom 15. Juli 1991 über das Inverkehrbringen von Pflanzenschutzmitteln (1), zuletzt geändert durch die Richtlinie 1999/80/EG der Kommis- sion (2), insbesondere auf Artikel 6 Absatz 1 und Artikel 8 Absatz 2 Unterabsatz 4, in Erwägung nachstehender Gründe: (1) (2) (3) (4) (5) Mit der Verordnung (EWG) Nr. 3600/92 der Kommis- sion (3), zuletzt geändert durch die Verordnung (EG) Nr. 1972/1999 (4), wurden die Durchführungsbestim- mungen für die erste Stufe des Arbeitsprogramms gemäß Artikel 8 Absatz 2 der Richtlinie 91/414/EWG des Rates (in folgenden „die Richtlinie“ genannt) erlassen. Gemäß dieser Verordnung wurde mit der Verordnung (EG) Nr. 933/94 der Kommission (5), zuletzt geändert durch die Verordnung (EG) Nr. 2230/95 (6), die Liste der Wirkstoffe in Pflanzenschutzmitteln festgelegt, die im Hinblick auf ihre mögliche Aufnahme in Anhang I der Richtlinie zu bewerten sind. Diese Wirkstoffe sollten in den Anhang I der genannten Richtlinie aufgenommen werden, wenn davon ausge- gangen werden kann, daß sie weder die Gesundheit von Mensch und Tier gefährden noch negative Auswir- kungen auf das Grundwasser haben oder die Umwelt schädigen. Eine solche Aufnahme sollte jeweils für einen Zeitraum von höchstens zehn Jahren gelten. Gemäß Artikel 8 Absatz 2 stellen die Mitgliedstaaten nach der Aufnahme eines Wirkstoffs in Anhang I sicher, daß die Zulassung von Pflanzenschutzmitteln, die einen in einem vorgeschriebenen Zeit- Wirkstoff enthalten, In raum erteilt, widerrufen bzw. geändert werden. Artikel 4 Absatz 1 und in Artikel 13 Absatz 1 der Richtlinie ist insbesondere festgelegt, daß ein Pflanzen- schutzmittel nur zugelassen wird, wenn die Bedingungen in Zusammenhang mit der Aufnahme seiner Wirkstoffe in Anhang I sowie die einheitlichen Grundsätze gemäß Anhang VI auf der Grundlage von Unterlagen, die den Datenanforderungen nach Artikel 13 entsprechen, erfüllt sind. Die Auswirkungen von Fluroxypyr auf die menschliche Gesundheit und auf die Umwelt wurden gemäß den Bestimmungen der Verordnung (EWG) Nr. 3600/92 für die von dem Antragsteller vorgeschlagenen Anwen- In seiner Funktion als berichterstat- dungen geprüft. (1) ABl. L 230 vom 19. 8. 1991, S. 1. (2) ABl. L 210 vom 10. 8. 1999, S. 13. (3) ABl. L 366 vom 15. 12. 1992, S. 10. (4) ABl. L 244 vom 16. 9. 1999, S. 41. (5) ABl. L 107 vom 28. 4. 1994, S. 8. (6) ABl. L 225 vom 22. 9. 1995, S. 1. (6) (7) (8) (9) tender Mitgliedstaat im Rahmen der Verordnung (EG) Nr. 933/94 hat Deutschland der Kommission am 27. September 1996 den betreffenden Bewertungsbericht übermittelt. Der vorgelegte Bewertungsbericht wurde von den Mitgliedstaaten und der Kommission im Rahmen des Ständigen Ausschusses für Pflanzenschutz geprüft. Diese Prüfung wurde am 30. November 1999 in Form des Prüfungsberichts der Kommission für Fluroxypyr abge- schlossen. Der Bericht muß möglicherweise unter Berücksichtigung technischer und wissenschaftlicher Entwicklungen aktualisiert werden. Gegebenenfalls sind gemäß deren Artikel 6 Absatz 1 auch die Bedingungen für die Aufnahme von Fluroxypyr in Anhang I der Richt- linie 91/414/EWG zu ändern. Die Unterlagen und die aus Prüfung hervorgegangenen Informationen wurden dem Wissenschaftlichen Pflanzenausschuß eben- falls zur Stellungnahme vorgelegt. der Aufgrund der Bewertungen kann davon ausgegangen werden, daß den betreffenden Wirkstoff enthaltende Pflanzenschutzmittel im allgemeinen die Anforderungen gemäß Artikel 5 Absatz 1 Buchstaben a) und b) der Richtlinie, geprüften insbesondere hinsichtlich der Anwendungen, erfüllen. Der betreffende Wirkstoff ist in Anhang I aufzunehmen, damit in allen Mitgliedstaaten die etwaige Erteilung, Änderung bzw. Rücknahme der Zulassung von Fluroxypyr enthaltenden Pflanzenschutz- mitteln gemäß der Richtlinie organisiert werden kann und weitere Verzögerungen vermieden werden. Der Wissenschaftliche Pflanzenausschuß hat in seiner Stellungnahme darauf hingewiesen, daß die Umweltsi- cherheit bestimmter Abbauprodukte von Fluroxypyr in Boden und Wasser durch zusätzliche Daten bestätigt werden sollte. Gemäß Artikel 5 Absatz 5 der Richtlinie 91/414/EWG kann die Aufnahme eines Wirkstoffes in Anhang I jeder- zeit überprüft werden, wenn etwas darauf hindeutet, daß die Kriterien für die Aufnahme nicht mehr erfüllt sind. Die Kommission wird die Aufnahme in Anhang I daher erneut prüfen, wenn die geforderten zusätzlichen Versuche gemäß Nummer 7 des Prüfungsberichts auf mögliche gefährliche Wirkungen hindeuten oder die geforderten zusätzlichen Daten und Angaben nicht über- mittelt werden. (10) Vor der Aufnahme ist eine angemessene Frist vorzu- sehen, um es den Mitgliedstaaten zu ermöglichen, sich auf die sich daraus ergebenden neuen Anforderungen vorzubereiten. Nach der Aufnahme ist den Mitglied- staaten eine angemessene Frist einzuräumen, in der sie die Richtlinie umsetzen, insbesondere bereits bestehende 2. 3. 2000 DE Amtsblatt der Europäischen Gemeinschaften L 57/29 Zulassungen überprüfen oder zurückziehen bzw. neue Zulassungen gemäß den Bestimmungen der Richtlinie 91/414/EWG erteilen. Für die Einreichung und Bewer- tung der gemäß Anhang III für jedes Pflanzenschutz- mittel vollständigen Unterlagen nach Maßgabe der einheitlichen Grundsätze von Anhang VI der Richtlinie ist ein längerer Zeitraum vorzusehen. Pflanzenschutz- mittel, die mehrere Wirkstoffe enthalten, können jedoch auf der Grundlage der einheitlichen Grundsätze erst bewertet werden, wenn alle Wirkstoffe in Anhang I der Richtlinie aufgenommen sind. (11) Die für die Umsetzung dieser Richtlinie festgelegten Fristen gelten unbeschadet der Fristen, die für die Aufnahme anderer Wirkstoffe in Anhang I der Richtlinie festgelegt werden. (12) Der Prüfungsbericht ist erforderlich für die ordnungsge- mäße Umsetzung bestimmter Teile der einheitlichen Grundsätze gemäß Anhang VI durch die Mitgliedstaaten, soweit sich diese Grundsätze auf die Bewertung der Angaben nach Anhang zwecks Aufnahme des Wirkstoffs in Anhang I der Richtlinie vorgelegt wurden. II beziehen, die (13) Die in dieser Richtlinie vorgesehenen Maßnahmen Ständigen entsprechen Stellungnahme der Ausschusses für Pflanzenschutz — des HAT FOLGENDE RICHTLINIE ERLASSEN: hende Zulassungen für Pflanzenschutzmittel, die Fluroxypyr als Wirkstoff enthalten. (2) Hinsichtlich der Bewertung und Zulassung gemäß den einheitlichen Grundsätzen von Anhang VI der Richtlinie 91/ 414/EWG wird der in Absatz 1 festgesetzte Zeitraum auf der Grundlage von Unterlagen, die die Anforderungen von Anhang III derselben Richtlinie erfüllen, — für Pflanzenschutzmittel, die nur Fluroxypyr enthalten, auf vier Jahre nach dem Inkrafttreten dieser Richtlinie und — für Pflanzenschutzmittel, die Fluroxypyr und einen anderen Wirkstoff enthalten, der in den Anhang I der Richtlinie 91/414/EWG aufgenommen ist, auf vier Jahre ab dem Zeit- punkt des Inkrafttretens der Richtlinie über die Aufnahme des letzten dieser Wirkstoffe in den Anhang I verlängert. (3) Wenn die Mitgliedstaaten die Vorschriften gemäß Absatz 1 erlassen, nehmen sie in den Vorschriften selbst oder durch einen Hinweis bei der amtlichen Veröffentlichung auf diese Richtlinie Bezug. Die Mitgliedstaaten regeln die Einzelheiten dieser Bezugnahme. Artikel 3 Die Mitgliedstaaten informieren die Kommission, wenn die geforderten zusätzlichen Versuche und Angaben gemäß Nummer 7 des Prüfungsberichts bis zum 1. Dezember 2000 noch nicht vorliegen. Artikel 4 Artikel 1 Diese Richtlinie tritt am 1. Dezember 2000 in Kraft. Fluroxypyr wird hiermit gemäß dem Anhang der vorliegenden Richtlinie als Wirkstoff in Anhang I der Richtlinie 91/ 414/EWG aufgenommen. Diese Richtlinie ist an alle Mitgliedstaaten gerichtet. Artikel 5 Artikel 2 Brüssel, den 1. März 2000 (1) Die Mitgliedstaaten erlassen die erforderlichen Rechts- und Verwaltungsvorschriften, um dieser Richtlinie bis späte- stens 1. Juni 2001 nachzukommen. Gemäß den Bestimmungen der Richtlinie 91/414/EWG ändern oder widerrufen sie inner- halb dieses Zeitraums erforderlichenfalls insbesondere beste- Für die Kommission David BYRNE Mitglied der Kommission L 57/30 DE Amtsblatt der Europäischen Gemeinschaften 2. 3. 2000 ANHANG FLUROXYPYR 1. Identität: Gebräuchliche Bezeichnung: Fluroxypyr IUPAC Bezeichnung: 4-Amino-3,5-dichloro-6-fluoro-2-pyridloxy-Essigsäure 2. Zu erfüllende Bedingungen: 2. 1. Der hergestellte Wirkstoff muß eine Reinheit von mindestens 950 g/kg aufweisen. 2. 2. Nur Verwendungen als Herbizid dürfen zugelassen werden. 2. 3. Bei der Anwendung der einheitlichen Grundsätze gemäß Anhang VI sind die Schlußfolgerungen des vom Ständigen Ausschuß für Pflanzenschutz am 30. November 1999 abgeschlossenen Prüfungsberichts über Fluroxypyr und insbesondere dessen Anlagen I und II zu berücksichtigen. Bei dieser Bewertung sollten die Mitgliedstaaten: — die unter Nummer 7 des Prüfungsberichts angeforderten zusätzlichen Angaben berücksichtigen; — dem Grundwasserschutz besondere Aufmerksamkeit widmen; — insbesondere die Auswirkungen auf Wasserorganismen berücksichtigen und sicherstellen, daß die Zulassungsbe- dingungen gegebenenfalls Maßnahmen zur Risikobegrenzung enthalten. 3. Aufnahme befristet bis: 30. November 2010