title: Speciaal verslag nr. 6/2000 over de toekenning door de Gemeenschap van rentesubsidies voor leningen die de Europese Investeringsbank in het kader van haar tijdelijke leningsfaciliteit aan kleine en middelgrote ondernemingen verstrekt, vergezeld van de antwoorden van de Commissie

formats: html pdf print

text: 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/1 I (Mededelingen) REKENKAMER SPECIAAL VERSLAG Nr. 6/2000 over de toekenning door de Gemeenschap van rentesubsidies voor leningen die de Europese Investeringsbank in het kader van haar tijdelijke leningsfaciliteit aan kleine en middelgrote ondernemingen verstrekt, vergezeld van de antwoorden van de Commissie (Uitgebracht krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, van het EG-Verdrag) (2000/C 152/01) INHOUD Paragraaf Bladzijde INLEIDING. Context en doelstellingen. Relevante voorschriften. Controle van de Kamer. SAMENVATTING VAN DE VOORNAAMSTE OPMERKINGEN. TENUITVOERLEGGING VAN DE MAATREGEL. Hoofdkenmerken. Procedure. BEGROTINGSBEHEER EN PRESENTATIE VAN DE REKENINGEN. Beloop van de kredieten. Begrotingsbeheer. Presentatie van de rekeningen. CONTROLE VAN DE WETTIGHEID EN REGELMATIGHEID. Resultaten van de controles ter plaatse. Algemeen resultaat. Aantal subsidiabele arbeidsplaatsen. Cumulatie met andere steun van communautaire oorsprong. Begunstigden of leningen die niet voor de subsidies in aanmerking kwamen. Overschrijding van de toekenningstermijn. Tekortkomingen van het systeem. Bijzondere aspecten. Volgorde van inwilliging van de aanvragen. Gelijke toegang. 1-7 1-2 3 4-7 8-16 17-23 17-19 20-23 24-27 24-25 26 27 28-48 28-37 28 29-30 31-34 35 36-37 38-43 44-48 44 45 Termijn voor de tenuitvoerlegging. 46-48 3 3 3 3 4 4 4 6 7 7 8 8 11 11 11 11 12 12 12 13 13 13 13 14 C 152/2 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 Paragraaf Bladzijde BEOORDELING VAN DE DOELTREFFENDHEID. Effect op de investering en het creºren van arbeidsplaatsen. Omvang van de begunstigde ondernemingen. Geografische spreiding van de subsidies. Aspecten in verband met de mededinging op de financiºle markt. CONCLUSIE. 49-69 49-57 58-59 60-63 64-69 70-75 Antwoorden van de Commissie. 14 14 16 16 17 17 19 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/3 INLEIDING Context en doelstellingen 1. Op de Europese Raad van Kopenhagen in juni 1993 werd de Europese Investeringsbank (EIB) verzocht om in samenwerking met de Commissie de tijdelijke leningsfaciliteit van 5 miljard ECU, die in december 1992 in Edinburgh was ingesteld, met 3 miljard ECU te verhogen (1). Van deze verhoging moest 1 miljard ECU aan de verbetering van het concurrentievermogen van het Europese midden- en kleinbedrijf (MKB, ook kleine en middelgrote onder- nemingen, KMO(cid:146)s, genoemd) worden besteed, waarvoor rentesub- sidies zouden worden toegekend die gedurende vijf jaar maximaal 3 % per jaar mochten bedragen. Deze rentesubsidies zouden wor- den gekoppeld aan de schepping van arbeidsplaatsen. Deze maat- regel, KMO-faciliteit geheten, ook bekend onder de naam Kopenhagen-faciliteit, is vastgesteld bij een besluit van de Raad van april 1994 (2) op basis van artikel 235 van het EG-Verdrag. In de considerans van dat besluit herinnert de Raad aan het urgente karakter van de Edinburgh-faciliteit en wijst hij erop dat deze nieuwe faciliteit zo snel mogelijk moet worden ingevoerd. 2. Op het voorstel voor de maatregel kwam een gunstig advies van het Economisch en Sociaal ComitØ, dat het met name nood- zakelijk achtte (cid:132)dat Commissie en EIB de lidstaten en de MKB- organisaties in de Gemeenschap tijdig en uitvoerig over de details en de tenuitvoerlegging van dit rentesubsidieprogramma inlichten en hierbij ook de kredietinstellingen en hun overkoepelende orga- nisaties formeel betrekken(cid:148) (3). Relevante voorschriften 3. Het besluit van de Raad van april 1994 behelst een regeling met als voornaamste elementen: a) de maatregel wordt door de EIB beheerd namens de Gemeen- schap en volgens een samenwerkingsakkoord (4) tussen de Commissie en de EIB; b) de leningen worden door de EIB volgens haar methoden ver- strekt; c) het totale bedrag aan gesubsidieerde leningen ligt vast op maximaal 1 000 Mio ECU; (1) In de conclusies van zijn vergadering van 11 en 12 december 1992 te Edinburgh verzocht de Europese Raad de Raad en de EIB om in over- leg met de Commissie de invoering van een nieuwe tijdelijke lenings- faciliteit van 5 000 Mio ECU in overweging te nemen, die ten doel zou hebben, de financiering van infrastructuurprojecten, met name in verband met de trans-Europese netwerken, te bespoedigen. (2) Besluit 94/217/EG van de Raad van 19 april 1994 (PB L 107 van 28. 4. 1994, blz. 57). (3) Advies van het Economisch en Sociaal ComitØ van 20 oktober 1993 (PB C 352 van 30. 12. 1993, blz. 1), paragraaf 3. 3. (4) Ondertekend op 14 juni 1994. d) de EIB neemt de besluiten tot toekenning van de gesubsidi- eerde leningen binnen twaalf maanden volgende op de inwer- kingtreding van het besluit van de Raad, dat wil zeggen v(cid:243)(cid:243)r 28 april 1995; e) de rentesubsidies bedragen 2 % per jaar gedurende een periode van vijf jaar; f) de investeringsprojecten dienen te voorzien in de schepping van werkgelegenheid; g) de Commissie stelt jaarlijks een evaluatieverslag op waarin met name aanwijzingen worden gegeven over het tempo van de algehele besteding van de leningen en het geconstateerde effect op de schepping van werkgelegenheid en op de rente- tarieven (5). Controle van de Kamer 4. Naar aanleiding van het verslag van de Kamer over het begro- tingsjaar 1995 verzocht het Europees Parlement in haar resolutie van april 1997 waarbij de Commissie kwijting wordt verleend voor de uitvoering van de algemene begroting voor het begro- tingsjaar 1995 (6) de Rekenkamer en de Commissie om zo spoe- dig mogelijk verslag uit te brengen (cid:132)over het beheer en de doel- matigheid van de Kopenhagen-faciliteit, en in het bijzonder over de doeltreffendheid van de aan de toekenning van rentesubsidies verbonden criteria voor het scheppen van werkgelegenheid(cid:148). 5. De belangstelling van het Europees Parlement voor deze maat- regel is gewekt door de opmerkingen van de Rekenkamer over de wettigheid, de regelmatigheid en de doeltreffendheid van de omschakelingsleningen van de EGKS (7). Deze leningen vertonen immers een aantal gelijkenissen met de leningen in het kader van deze maatregel, met name wat betreft de bepaling waarin de ren- tesubsidie aan de schepping van arbeidsplaatsen wordt gekoppeld. 6. Gecontroleerd werd ten eerste in hoeverre de geldende regel- geving wordt nageleefd en ten tweede hoe doeltreffend de maat- regel is met het oog op de specifieke doelstellingen, te weten de bevordering van investeringen in het MKB en het creºren van nieuwe arbeidsplaatsen. 7. Alle lidstaten van de Unie zijn bezocht om in de nationale context de regeling voor de tenuitvoerlegging en het effect van de maatregel te onderzoeken. In zes lidstaten zijn bij 114 begunstig- den en hun financiºle intermediairs controlebezoeken afgelegd. (5) Tussen oktober 1994 en november 1997 zijn vier verslagen uitge- bracht. (6) Besluit van het Europees Parlement van 10 april 1997 (PB L 162 van (7) 19. 6. 1997, blz. 29), punt 57. Jaarverslag 1995 van de Rekenkamer met betrekking tot de EGKS (PB C 377 van 13. 12. 1996, blz. 11), paragrafen 2. 14-2. 20. C 152/4 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 SAMENVATTING VAN DE VOORNAAMSTE OPMERKINGEN 8. De overmakingen van de Commissie aan de EIB zijn behan- deld als vooruitbetalingen en dus in de begrotingsboekhouding van de Commissie als definitieve uitgaven geboekt. In werkelijk- heid werden deze bedragen pas met grote vertraging doorbetaald aan de gemachtigden ter verdeling onder de begunstigden, zodat de werkelijke gecumuleerde bestedingsgraad van de beschikbare begrotingsmiddelen per eind 1994, 1995 en 1996 respectievelijk 0 %, 11 % en 52 % beliep, ofschoon de bestedingsgraad voor deze begrotingsjaren volgens de begrotingsboekhouding 100 % bedroeg (paragraaf 26). 13. De Kamer heeft gevallen ontdekt waarin het investerings- proces op het ogenblik van de aanvraag reeds ver gevorderd was en waarin de gesubsidieerde lening eigenlijk een bestaande finan- ciºle constructie had vervangen (paragraaf 53). 14. Van de maatregel hebben wel ondernemingen die werkgele- genheid creºren geprofiteerd, maar er kan onmogelijk worden uit- gemaakt of de arbeidsplaatsen in kwestie met behulp van deze rentesubsidies zijn gecreºerd. Voorts bevat de regeling voor de tenuitvoerlegging van de maatregel niet de gegevens die nodig zijn om na te gaan welke nieuwe arbeidsplaatsen rechtstreeks te dan- ken zijn aan de gesubsidieerde lening (paragraaf 57). 9. Het saldo van de door de EIB namens de Gemeenschap aan- gehouden rekening is niet opgenomen in de balans van de Gemeen- schap. De op deze rekening gecrediteerde renteopbrengsten ad 9,6 Mio ECU werden gedurende de gehele relevante periode, van 1994 totdat ze in september 1998 aan de Commissie werden overgemaakt, niet als ontvangsten geboekt. Er is sprake van een algemeen probleem met de financiºle regelgeving inzake boeking en controle van dit soort vooruitbetalingen (paragraaf 27). 15. Met de co(cid:246)rdinatie met andere, op regionaal, nationaal of zelfs communautair niveau geboden steunmaatregelen is onvol- doende rekening gehouden (paragrafen 62 en 63). 16. De banken die de subsidies verdeelden verwerkten deze vaak zodanig in de financiºle constructies die zij hun cliºnten aanbo- den, dat er geen zicht meer was op de herkomst ervan (para- graaf 69). 10. Uit het onderzoek van de Kamer van het beheers- en controle- systeem voor deze maatregel zijn een aantal aan het systeem inhe- rente manco(cid:146)s gebleken: steun die op basis van een verklaring van de belanghebbenden werd betaald, beheer dat aan banken werd toevertrouwd, ontoereikend opgegeven en toegelichte criteria, ontbrekende werkelijke sanctie bij valse declaratie, ontbrekende controles bij de begunstigden. De Kamer heeft controles verricht bij 114 geselecteerde ondernemingen, welk aantal op zich te klein is voor een louter wiskundige extrapolatie. Uit deze controles zijn echter tal van fouten gebleken die het bestaan van deze gebreken bevestigen (paragrafen 28-43). 11. Niettegenstaande het bepaalde in het besluit van de Raad en in het samenwerkingsakkoord heeft de getroffen regeling in som- mige gevallen een gelijke toegang voor alle potentiºle begunstig- den tot de subsidies beperkt (paragraaf 45). 12. In weerwil van het bepaalde in artikel 4 van het samenwerkingsakkoord waarbij cumulatie van een gesubsidieerde KMO-lening met door de EIB in het kader van andere akkoorden gesubsidieerde leningen is verboden, is tussen de diensten van de EIB en van de Commissie een uitzondering overeengekomen voor een geval van EFRO-steun die ook de vorm aanneemt van rente- subsidies voor dezelfde EIB-leningen. Daar tot deze uitzondering niet is besloten op hetzelfde niveau als tot het samenwerkings- akkoord en ze niet is opgenomen in de met de intermediairs gesloten contracten, is ze niet rechtsgeldig en moeten de met de andere steun gecumuleerde betalingen als strijdig met de regelge- ving worden beschouwd. Voorts schijnt deze uitzondering niet in alle landen te zijn toegepast (paragrafen 31 en 32). TENUITVOERLEGGING VAN DE MAATREGEL Hoofdkenmerken 17. De wijze waarop de maatregel ten uitvoer moet worden gelegd is nader bepaald in een samenwerkingsakkoord tussen de Commissie en de EIB van 14 juni 1994 en in een addendum bij dat akkoord dat werd ondertekend op 26 en 27 juli 1995. De voornaamste gegevens met betrekking tot de uitvoering zijn opge- nomen in tabel 1. Het voor leningen beschikbare totaalbedrag van 1 000 Mio ECU is over de lidstaten verdeeld, voornamelijk aan de hand van bevolking, bruto nationaal product en werkloosheids- cijfers. Een bedrag van 923,2 Mio ECU is daadwerkelijk toege- kend, zodat 92,3 Mio ECU aan rentesubsidies is uitbetaald (1). De aanvragen leidden in 4 336 gevallen tot betaling (2). 53 788 arbeidsplaatsen beantwoordden volgens de opgaven aan de crite- ria inzake het scheppen van arbeidsplaatsen (3). Op het tijdstip dat dit verslag wordt geschreven zijn 32 betalingen van rentesubsi- dies, ten bedrage van 578 600 ECU, geannuleerd of naar beneden bijgesteld. (1) De betaalde rentesubsidies bedragen 10 % van de verstrekte leningen (zie paragraaf 19). (2) Aangezien eenzelfde ondernemer meer dan ØØn aanvraag kon indie- nen is het aantal begunstigden niet nauwkeurig bekend, maar het ligt in ieder geval beneden de 4 336. Dit geldt ook voor het aantal gecreºerde arbeidsplaatsen, want wanneer ØØn begunstigde meerdere aanvragen indient, keert het betrokken aantal arbeidsplaatsen in elk van deze aanvragen terug. (3) Som van de cijfers in de opgaven van de begunstigden. Bron: EIB. 3 1 5 2 0 0 0 Lidstaat Beschikbare gesubsidieerde leningen (1) Beschikbare rentesubsidies (1) (2) Betaalde rentesubsidies Bestedingsgraad % Aantal aanvragen Gemiddelde subsidie per aanvraag Aantal opgegeven arbeidsplaatsen Terugbetaalde subsidies (3) Aantal betrokken aanvragen (3) (1 000 ECU) Tabel 1 Uitvoering van de maatregel per lidstaat Belgiº Denemarken Duitsland Griekenland Spanje Frankrijk Ierland Italiº Luxemburg Nederland Oostenrijk Portugal Finland Zweden Verenigd Koninkrijk (a) 33 210 13 026 253 900 17 015 131 272 139 117 7 699 144 400 1 140 28 550 9 500 4 514 7 800 10 457 198 400 (b) 3 321 1 303 25 390 1 702 13 127 13 912 770 14 440 114 2 855 950 451 780 1 046 19 840 Totaal 1 000 000 100 000 (1) Na herverdeling. (2) 10 % van het bedrag van de beschikbare gesubsidieerde leningen. (3) Stand per 31. 3. 1999. Bron: Europese Investeringsbank. (c) 2 189 1 237 20 445 1 430 12 536 13 860 384 14 440 114 2 855 950 322 684 1 036 19 840 92 321 (d) 66 95 81 84 95 100 50 100 100 100 100 71 88 99 100 92 (e) 100 36 886 10 1 005 976 9 335 3 75 21 4 24 40 812 4 336 (f) 21,89 34,35 23,08 142,99 12,47 14,20 42,71 43,10 38,00 38,07 45,24 80,45 28,51 25,89 24,43 21,29 (g) 1 520 978 8 222 605 6 070 9 053 184 7 844 55 1 373 480 273 445 702 15 985 53 788 (h) 15,2 0,0 0,0 0,0 291,8 63,2 0,0 208,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 578,6 (i) 1 0 0 0 21 4 0 6 0 0 0 0 0 0 0 32 N L P u b l i c a t i e b l a d v a n d e E u r o p e s e G e m e e n s c h a p p e n C 1 5 2 / 5 C 152/6 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 18. De leningen zijn toegekend volgens het mechanisme voor globale leningen van de EIB (1). Dit mechanisme bestaat erin dat er kredietlijnen voor financiºle intermediairs worden geopend die ze gebruiken voor de financiering van individuele leningen die zij aan hun cliºnten verstrekken en waarvan zij het beheer en de risico(cid:146)s op zich nemen. Hiervoor heeft de EIB voorwaarden gesteld, waarvan de voornaamste zijn dat de cliºnt een KMO moet zijn, dat de sector waarin hij actief is moet voorkomen op een lijst van in aanmerking komende sectoren en dat met de lening een investeringsproject wordt gefinancierd. De EIB definieert een KMO aan de hand van de volgende criteria: de netto vaste activa zijn niet hoger dan 75 Mio ECU, er zijn minder dan 500 werknemers en ten hoogste eenderde van het kapitaal is in handen van een firma die geen KMO is (dat wil zeggen: niet aan de voorwaarden voldoet). De EIB geeft onder deze KMO(cid:146)s voorrang aan die welke minder dan 50 werknemers tellen. 19. De rentesubsidie, die in ØØn keer wordt betaald, is gelijk aan 10 % van de in ecu luidende lening, met een maximum van 3 000 ECU per gecreºerde arbeidsplaats. Ook mag de lening niet meer dan 75 % van de investering bedragen, hetgeen inhoudt dat de subsidie zelf niet meer dan 7,5 % van de investering mag bedra- gen (2). Er zij op gewezen dat het bedrag van de subsidie losstaat van zowel de nominale rentevoet als het aflossingsschema van de lening. Procedure 20. De rentesubsidies werden in opdracht van de EIB (3) verdeeld door nationale gemachtigden. Deze werden door de Gemeen- schap bezoldigd met een percentage van de aan de begunstigden betaalde rentesubsidies (4). Sommige gemachtigden speelden ook de rol van financieel intermediair en kenden rechtstreeks leningen met rentesubsidies toe. 21. De betrokken ondernemingen zonden de nationale gemach- tigde via de financiºle intermediair ØØn of meer aanvragen toe waarin de bedragen van de lening en de investering, en ook het aantal geplande nieuwe arbeidsplaatsen werden vermeld. De aan- vraag moest bij de nationale gemachtigde uiterlijk 31 juli 1995 inkomen, welke termijn voor sommige landen (zie paragraaf 47) tot 15 december 1995 werd verlengd. De aanvragen werden door (1) De globale leningen van de EIB worden beschreven in de door de EIB uitgegeven publicatie (cid:132)BEI-INFORMATIONS(cid:148) nr. 86 (november 1995, blz. 7 en 8). (2) De Commissie heeft besloten de nationale investeringssteun voor het MKB buiten de nationale ontwikkelingszones in dit maximum van 7,5 % op te nemen (paragraaf 4. 1 van de mededeling van de Commis- sie over de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het midden- en kleinbedrijf (PB C 213 van 19. 8. 1992, blz. 2). In Ierland werden de rentesubsidies door de EIB zelf verdeeld. In Griekenland werden de subsidies verdeeld door het ministerie van Economische Zaken, dat van de vergoeding afzag. (3) (4) de gemachtigde in volgorde van ontvangst bijgeschreven op een lijst die bepalend was voor de prioriteit waarmee de subsidies wer- den toegekend (beginsel (cid:132)wie het eerst komt, het eerst maalt(cid:148), zoals neergelegd in artikel 13 van het voornoemde samenwerkings- akkoord). 22. Vervolgens zonden de aanvragende ondernemingen de natio- nale gemachtigde tussen 1 augustus 1995 en 30 juni 1997 een verklaring op erewoord toe met: a) het personeelsbestand op 28 april 1994 (publicatiedatum van het besluit tot instelling van de maatregel); b) het personeelsbestand op de datum van de verklaring zelf; c) een bevestiging dat de stijging van het aantal arbeidsplaatsen tussen beide data daadwerkelijk en continu heeft plaatsgevon- den gedurende de zes maanden v(cid:243)(cid:243)r de datum van de verkla- ring. Op basis van dit document berekende de gemachtigde het bedrag van de subsidie en betaalde hij het uit middelen die hem door de EIB ter beschikking waren gesteld en totdat deze waren uitgeput. 23. De maatregel werd hoofdzakelijk in de publiciteit gebracht door de financiºle intermediairs, in het kader van hun gebruike- lijke reclameactiviteiten. Bovendien gaf de EIB ten behoeve van de ondernemingen een brochure uit die door de financiºle interme- diairs werd verspreid. Tabel 2 bevat een beknopt tijdschema van de uitvoering. Tabel 2 Beknopt tijdschema van de uitvoering van de maatregel a) 28 april 1994: bekendmaking in het Publicatieblad van het besluit van de Raad tot invoering van de maatregel; b) 14 juni 1994: sluiting van het samenwerkingsakkoord tussen de Commissie en de EIB; c) 1 juli 1994-30 november 1994: sluiting van de contracten met de nationale gemachtigden; d) 31 juli 1995: oorspronkelijke uiterste datum voor de indiening van de aanvragen om subsidies; e) 15 december 1995: uiterste datum uitsluitend voor de lidstaten die per 31 juli 1995 de hun ter beschikking gestelde middelen niet vol- ledig hadden besteed; f) 1 augustus 1995-30 juni 1997: indiening van de verklaringen op ere- woord dat onder meer was voldaan aan de voorwaarden inzake het creºren van arbeidsplaatsen; g) 1 juli 1997-30 september 1997: opstelling van de definitieve lijst van begunstigden. 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/7 BEGROTINGSBEHEER EN PRESENTATIE VAN DE REKENINGEN overschrijving van 7,5 Mio ECU naar begrotingsonderdeel B5-3 2 3 voor het door het Europees Investeringsfonds (EIF) beheerde proefproject (cid:132)Groei en milieu(cid:148). Ten slotte is voor het- zelfde begrotingsjaar 1996 25 Mio ECU geannuleerd (tabel 3). Beloop van de kredieten 24. De kredieten ter financiering van de maatregel zijn in de begrotingen 1994-1996 uitgetrokken op begrotingsonderdeel B5- 3 2 2, (cid:132)Werkgelegenheid en groei voor Europa(cid:148). De oorspronke- lijke kredieten bedroegen, gespreid over drie begrotingsjaren, 106 Mio ECU in totaal. Ze werden in 1994 verhoogd door een overschrijving van 17 Mio ECU en in 1996 verlaagd door een 25. Er werd dus in totaal 93,5 Mio ECU aan kredieten besteed. Hiervoor werden middelen overgemaakt op een rekening waar- van de EIB namens de Gemeenschap houder was. Van deze reke- ning maakte de EIB de bedragen over van de rentesubsidies waarom de nationale gemachtigden verzochten voor de begunstigde onder- nemingen die de voorwaarden vervulden. Tabel 4 geeft een over- zicht van de mutaties op deze rekening. Uitvoering van de in het begrotingsonderdeel (cid:132)Groei voor Europa(cid:148) (B5-3 2 2) uitgetrokken kredieten Tabel 3 Jaar 1994 1995 1996 Oorspronkelijke begroting 45,50 2,75 57,75 GAB 3,00 Totaal 106,00 3,00 Krediet- overschrijvingen Definitieve begroting na GAB en overschrijvingen Geannuleerde kredieten 17,00 (cid:150) 7,50 (1) 9,50 65,50 2,75 50,25 118,50 25,00 (2) 25,00 (1) Overschrijving naar onderdeel B5-3 2 3 (cid:132)Groei en milieu(cid:148). (2) Kredieten voor de financiering van Elise, waarvan de Raad het voorstel voor een besluit (COM(96) 155 def. van 10 april 1996) niet heeft aanvaard. Bron: Jaarrekeningen 1994-1996. Overzicht van de mutaties op de door de EIB namens de Gemeenschap aangehouden rekening Tabel 4 (Mio ECU) Uitvoering 65,50 2,75 25,25 93,50 (1 000 ECU) Mutaties 1994 1995 1996 1997 1998 1999 (2) Totaal Saldo per 1 januari Creditzijde: 0,0 46 596,9 65 606,1 52 369,7 9 396,3 656,5 Betaalde kredieten (1) Terugbetalingen van geannuleerde subsidies 45 500,0 0,0 22 750,0 0,0 25 250,0 28,2 0,0 19,5 Rente 1 096,9 4 070,5 2 560,1 1 533,8 subtotaal 46 596,9 26 820,5 27 838,2 1 553,4 0,0 531,6 305,7 837,3 0,0 0,0 6,1 6,1 93 500,0 579,3 9 573,0 103 652,2 Totaal 46 596,9 73 417,3 93 444,3 53 923,1 10 233,6 662,5 Debetzijde: Invordering van de kredieten op de algemene begroting Aan de gemachtigden betaalde bedragen (cid:151) waarvan aan provisies subtotaal 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 9 495,3 7 811,2 41 074,7 44 526,7 76,5 405,3 425,1 81,8 0,8 7 811,2 41 074,7 44 526,7 9 577,1 Saldo per 31 december 46 596,9 65 606,1 52 369,7 9 396,3 656,5 Totaal 46 596,9 73 417,3 93 444,3 53 923,1 10 233,6 (1) De bestede kredieten ten laste van de begroting 1994 belopen 65,5 Mio ECU waarvan 20 Mio ECU op 6. 1. 1995 werd gestort. (2) Stand per 31. 3. 1999. Bron: Europese Investeringsbank. 9 495,3 93 494,4 907,7 102 989,7 0,0 0,0 0,0 0,0 662,5 662,5 C 152/8 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 Begrotingsbeheer 26. Aanvankelijk werden de betalingen van de Commissie aan de EIB op een rekening gezet die interest opbracht tegen een in het samenwerkingsakkoord bepaalde rentevoet (1). Deze betalin- gen zijn als vooruitbetalingen behandeld en dus als definitieve uit- gaven geboekt in de begrotingsboekhouding van de Commissie. In werkelijkheid werden de betrokken bedragen slechts met grote vertraging aan de gemachtigden doorbetaald ter verdeling onder de begunstigden. Terwijl 73 % van het totaalbedrag van de subsi- dies in 1994 en 1995 aan de EIB werd overgemaakt, werd 92 % van de betalingen uit deze middelen pas in 1996 en 1997 verricht. Zo bedroeg de werkelijke gecumuleerde bestedingsgraad van de beschikbare begrotingsmiddelen per eind 1994, 1995 en 1996 respectievelijk 0 %, 11 % en 52 %, terwijl de bestedingsgraad voor deze begrotingsjaren volgens de begrotingsboekhouding 100 % bedroeg (tabel 5). Tabel 5 Besteding van de beschikbare begrotingsmiddelen Begrotingsuitvoering Beschikbare begrotingsmiddelen Jaarlijkse betalingen door de EIB aan haar gemachtig- den Niet-bestede begrotingsmiddelen Bestedingsgraad van de beschikbare begrotingsmid- delen Bron: Jaarrekeningen en Europese Investeringsbank. (1 000 ECU) 1994 1995 1996 1997 1998 65 500 65 500 0 65 500 0 % 2 750 68 250 7 811 60 439 11 % 25 250 93 500 41 075 44 614 52 % 0 93 500 44 527 87 100 % 0 93 500 82 6 100 % Presentatie van de rekeningen 27. Bij vergelijking van de beschikbare middelen op de EIB- rekening met de verrichte betalingen (tabel 6 en grafische voorstel- ling 1) blijkt, dat tussen de aanwijzingen op de begroting en het doen van de uitgaven vertragingen optraden. Deze waren zo groot dat het bedenkelijk werd, de betalingen als definitieve uitgaven weer te geven, hetgeen in strijd is met de beginselen van jaar- periodiciteit en doorzichtigheid van de begrotingsboekhouding (2). Voorts is het saldo van de door de EIB namens de Gemeenschap aangehouden rekening, dat toch voor de Gemeenschap een tegoed en voor de EIB een schuldbedrag vormt, niet opgenomen in de balans van de Gemeenschap. Tevens werden de op deze rekening gecrediteerde renteopbrengsten ad 9,6 Mio ECU, gedurende de gehele relevante periode, van 1994 totdat ze in september 1998 aan de Commissie werden overgemaakt, niet als ontvangsten geboekt (3). Daar de KMO-faciliteit slechts ØØn van de vele soort- gelijke gevallen is, is er sprake van een algemeen probleem met de financiºle regelgeving inzake boeking en controle van dit soort vooruitbetalingen. (1) Op deze rekening werd de interest aan het eind van de maand bijge- schreven tegen een rentevoet die overeenkwam met het maand- gemiddelde van de dagrente volgens het ecu-clearingsysteem. (2) Advies nr. 4/97 over het voorstel voor een verordening (Euratom, EGKS, EG) van de Raad tot wijziging van het Financieel Reglement van 21 december 1977 van toepassing op de algemene begroting der Europese Gemeenschappen (PB C 57 van 23. 2. 1998, blz. 20) para- grafen 3. 7 en 3. 8. (3) De Kamer heeft de kwesties inzake de boeking van voorschotten, vooruitbetalingen en rente behandeld in advies nr. 4/97 over het voor- stel voor een verordening (Euratom, EGKS, EG) van de Raad tot wij- ziging van het Financieel Reglement van 21. 12. 1977 van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen. 3 1 5 2 0 0 0 Vergelijking tussen de aan de gemachtigden betaalde bedragen en de begrotingskredieten beschikbaar op de rekening die door de EIB namens de Gemeenschap wordt aangehouden 1994 1995 1996 1997 1998 (1 000 ECU) Kwartaal 3e 4e 1e 2e 3e 4e 1e 2e 3e 4e 1e 2e 3e 4e 1e Aan de gemachtigden betaalde bedragen (subsidies en provisies) 0 0 0 0 0 7 811 6 904 9 472 7 737 16 962 4 272 10 135 12 871 17 248 82 2e 0 3e 0 4e 0 Tabel 6 Aan het eind van het kwartaal op de rekening beschikbare begrotingskredieten 1e tranche 45 500 45 500 45 500 45 500 45 500 37 689 30 785 21 313 13 576 0 2e tranche 3e tranche 4e tranche Aan het eind van het kwartaal niet bestede kredieten Bron: Commissie en Europese Investeringsbank. 22 750 22 750 22 750 22 750 22 750 22 750 22 750 19 364 15 092 4 957 7 750 7 750 7 750 7 750 7 750 0 0 45 500 45 500 68 250 68 250 68 250 60 439 53 535 51 813 44 076 44 614 40 342 30 207 17 336 17 500 17 500 17 500 17 336 87 87 6 6 6 6 6 6 6 6 N L P u b l i c a t i e b l a d v a n d e E u r o p e s e G e m e e n s c h a p p e n C 1 5 2 / 9 Vergelijking tussen de op de rekening gecrediteerde bedragen en de besteding ervan Grafische voorstelling 1 (Mio ECU) 120 100 80 60 40 20 0 3/94 (1) (2) 4/94 1/95 2/95 3/95 4/95 1/96 2/96 3/96 4/96 1/97 2/97 3/97 4/97 1/98 2/98 3/98 4/98 1/99 (1) Credit op de rekening per einde kwartaal (gecumuleerd) (2) Subsidiebetalingen (gecumuleerd) Kwartalen C 1 5 2 / 1 0 N L P u b l i c a t i e b l a d v a n d e E u r o p e s e G e m e e n s c h a p p e n. 3 1 5 2 0 0 0 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/11 CONTROLE VAN DE WETTIGHEID EN REGELMATIGHEID Resultaten van de controles ter plaatse Algemeen resultaat 28. De Kamer heeft bij 114 begunstigden in zes lidstaten, name- lijk Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italiº, Frankrijk, Spanje en Oostenrijk, controles ter plaatse verricht. Op deze begunstigden hebben 123 betalingsdossiers betrekking, doordat sommige ervan verscheidene (twee, drie of vier) via de faciliteit gesubsidieerde leningen hebben ontvangen. Tijdens deze controles heeft de Kamer 61 fouten aangetroffen in de dossiers van 51 begunstigden aan wie een totaalbedrag van 4,17 Mio ECU aan rentesubsidies was toegekend. Na aftrek van elkaar overlappende fouten beloopt het algehele effect 1,26 Mio ECU. Tabel 7 geeft een overzicht van de resultaten van de controles. Overzicht van de tijdens de controles ter plaatse geconstateerde fouten Tabel 7 Paragraaf van het verslag Soort fout Aantal ondernemingen waarop de fout betrekking heeft Bedrag van de door de betrokken ondernemingen ontvangen subsidies (1 000 ECU) Bedrag van de fouten (1 000 ECU) 29, 30 36, 37 18, 35 35 34 (cid:151) Niet-subsidiabiliteit van de gesubsidieerde arbeidsplaatsen Niet-subsidiabele referentieperiode Niet-subsidiabiliteit van de onderneming Niet-subsidiabiliteit van de lening (< vijf jaar) Deel van de lening niet subsidiabel Niet-subsidiabiliteit van het soort uitgave 31, 32 Cumulatie met andere subsidies voor EIB-leningen Totale fout (3) Totaal van de gecontroleerde ondernemingen 23 7 4 4 11 2 10 51 (3) 114 768 328 219 83 272 63 372 209 219 83 42 (1) 58 581 (2) 1 689 (3) 581 (2) 1 261 (3) 4 167 1 261 (1) Bij de in paragraaf 34 van de tekst vermelde cijfers komt een onderneming in een ander land die haar lening onvolledig besteed had; enkele andere fouten waarmee geringe bedragen waren gemoeid en die geen verband houden met de BTW zijn niet meegerekend. (2) Waarvan 98 000 ECU ook door andere fouten zijn be(cid:239)nvloed. (3) De totale fout is niet gelijk aan de som van de bedragen van de verschillende soorten fouten omdat verschillende soorten fouten in eenzelfde dossier kunnen voorkomen. Bron: Europese Rekenkamer. Aantal subsidiabele arbeidsplaatsen 29. Het bedrag van de subsidies was gekoppeld aan het aantal door de begunstigde onderneming gecreºerde (en gedurende ten minste zes maanden in stand gehouden) arbeidsplaatsen, met een maximum van 27 voor ondernemingen van de tweede categorie (zie paragraaf 58). In 23 van de 114 onderzochte gevallen con- stateerde de Kamer echter dat het aantal werkelijk subsidiabele arbeidsplaatsen kleiner was dan het aantal waarvoor de subsidie was toegekend. Het totale aantal gesubsidieerde banen voor al deze gecontroleerde begunstigden bedroeg 1 389, voor een bedrag van 4,17 Mio ECU, waarvan 256, goed voor een bedrag van 768 000 ECU, bij de 23 begunstigden bij wie een verschil werd vastgesteld. Het totaal van de verschillen bedraagt 124 banen, het- geen overeenkomt met een te veel betaald bedrag van 372 000 ECU. Voorts bleken de in de opgaven van de ondernemingen aan- getroffen cijfers over de al dan niet met gesubsidieerde leningen gecreºerde arbeidsplaatsen niet erg betrouwbaar: in 84 van de 114 gevallen bleken ze onjuist. 30. Van de 124 banen waarvoor rentesubsidies zijn betaald hoe- wel ze daar niet voor in aanmerking kwamen, zijn er in werkelijk- heid 91 eenvoudigweg niet gecreºerd, en 33 hadden betrekking op een in Spanje gevestigde onderneming van categorie 2 (zie paragraaf 58), hetgeen betekent dat daarop het maximum van 27 C 152/12 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 subsidiabele arbeidsplaatsen van toepassing was. De gesubsidi- eerde lening werd echter onderverdeeld in vier leningen die door vier verschillende intermediaire banken werden verstrekt. Voor elk van deze gedeeltelijke leningen werd een aantal arbeidsplaat- sen beneden de 27 opgegeven, zodat de kwestie van de categorie slechts aan de orde was bij gezamenlijke beschouwing van de 60 opgegeven en gesubsidieerde banen. Deze toedracht is de natio- nale gemachtigde en de EIB geheel ontgaan, ook al deelden twee intermediairs de onderneming in bij de eerste categorie, en de twee andere bij de tweede categorie. Cumulatie met andere steun van communautaire oorsprong 31. Artikel 4 van het samenwerkingsakkoord bepaalde dat de gesubsidieerde KMO-lening voor elke begunstigde niet mocht worden gecombineerd met gesubsidieerde leningen die de EIB in het kader van andere akkoorden had toegestaan of met gesubsi- dieerde EGKS-leningen. Voorts bevatte de kwitantie die de begun- stigde bij ontvangst van de subsidie moest ondertekenen een ver- klaring in die zin. Maar in juli 1994 stelde de beherende dienst van de EIB aan de bevoegde dienst van de Commissie voor, deze bepaling niet toe te passen op de cumulatie met steun die in de vorm van rentesubsidies in het kader van een EFRO-maatregel werd verleend (1). De betrokken dienst van de Commissie werd geacht deze uitzondering te hebben goedgekeurd, daar hij zich er niet tegen verzette. 32. Er zijn tijdens de controles van de Kamer in feite vele geval- len van cumulatie ontdekt, doch uitsluitend in Spanje, doordat de intermediairs in andere landen geen kennis lijken te hebben gehad van het bestaan van de uitzondering. In Spanje werd bij tien van de elf gecontroleerde begunstigde ondernemingen (653 000 ECU aan ontvangen subsidies) cumulatie van KMO-subsidies (581 000 ECU) met EFRO-steun (370 000 ECU) geconstateerd. Ook deze steun nam de vorm aan van een rentesubsidie, op basis van een- zelfde lening van de EIB, die bijgevolg tweemaal gesubsidieerd wordt. De non-cumulatieregel is a fortiori van toepassing op sub- sidies die voor eenzelfde lening worden toegekend, zodra deze ten laste van de communautaire begroting komt, ongeacht de inter- mediair die de subsidie heeft toegekend. Er had dus krachtens arti- kel 4 van het samenwerkingsakkoord geen cumulatie mogen plaatsvinden, en omdat de valutadata van de subsidies voor de KMO(cid:146)s later vielen dan die van de EFRO-subsidies, moeten de KMO-subsidies in kwestie strijdig met de regelgeving worden geacht. Een op het niveau van de diensten overeengekomen uit- zondering heeft geen enkele rechtskracht. Alleen een document dat is vastgesteld op hetzelfde niveau als het samenwerkings- akkoord had een geldige uitzondering kunnen vormen. Boven- dien bevatten de met de gemachtigden en financiºle intermediairs gesloten contracten als bijlage de tekst van het akkoord zonder deze wijziging. 33. Wat betreft de cumulatie met de gesubsidieerde EGKS- leningen heeft de Kamer reeds in haar jaarverslag 1996 met betrekking tot de EGKS (2) op het risico van niet-ontdekking gewezen, en de Commissie heeft zich ertoe verbonden, een veri- ficatie uit te voeren zodra de lijst van de begunstigden van de KMO-faciliteit zou zijn vastgesteld. 34. De BTW bij de aankoop van investeringsgoederen komt niet ten laste van de ondernemingen omdat ze aftrekbaar is (3). Des- ondanks is in het Verenigd Koninkrijk de BTW bij tien van de 28 gecontroleerde begunstigden meegeteld in de berekening van de gesubsidieerde lening, waardoor de betaalde subsidie te hoog werd gewaardeerd. Dit illustreert eens te meer het gebrek aan duidelijk- heid in de presentatie van en toelichting op de na te leven regels. De totale fout bedraagt ongeveer 40 000 ECU op een totaal van 253 000 ECU aan subsidies die aan de tien betrokken onderne- mingen zijn betaald en 789 000 ECU voor alle in het Verenigd Koninkrijk gecontroleerde ondernemingen. Dit soort fout is niet in andere landen geconstateerd. Begunstigden of leningen die niet voor de subsidies in aanmerking kwamen in ondernemingen aangetroffen, waaraan 35. Bij de 114 gecontroleerde ondernemingen heeft de Kamer totaal vier 219 000 ECU aan subsidies is betaald, die niet beantwoordden aan de criteria die zijn vervat in de KMO-definitie die voor deze maatregel wordt gehanteerd of van de lijst van gesubsidieerde sec- toren (zie paragraaf 18). Voor de leningcontracten was een loop- tijd van ten minste vijf jaar vastgesteld, hetgeen overeenkomt met de periode waarover het bedrag van de subsidie wordt berekend. Tijdens haar controles trof de Kamer echter drie gevallen aan waarin het contract een looptijd van minder dan vijf jaar had en ØØn geval van vervroegde terugbetaling, v(cid:243)(cid:243)r het verstrijken van de vijf jaar. De onverschuldigd betaalde subsidies bedragen in totaal 83 000 ECU. Overschrijding van de toekenningstermijn 36. De verklaring op erewoord met betrekking tot het aantal nieuwe arbeidsplaatsen moest v(cid:243)(cid:243)r 30 juni 1997 worden inge- diend bij de gemachtigde, zelfs indien op die datum de beschik- baarheid van de middelen voor de betaling van alle subsidies niet was verzekerd. Binnen de drie daaropvolgende maanden, dus v(cid:243)(cid:243)r 30 september 1997, moest de gemachtigde de definitieve aan de EIB toe te zenden lijst van begunstigden opstellen. 37. In het Verenigd Koninkrijk werden de tussen deze beide data uitgebrachte verklaringen echter geaccepteerd. De financieel inter- mediair, die tevens de gemachtigde was (zie paragraaf 68) ver- zocht immers sommige van zijn cliºnten (degenen voor wie er pas middelen beschikbaar konden komen wanneer begunstigden die volgens de lijst voorrang genoten zouden uitvallen) om dit docu- ment in te dienen, nadat hij zich ervan had vergewist dat de mid- delen beschikbaar waren, dus na 30 juni 1997. Aldus konden de begunstigden over een langere periode beschikken om arbeids- plaatsen te creºren dan in andere landen. Bij de 28 in het Verenigd Koninkrijk gecontroleerde begunstigden heeft de Kamer zes geval- len aangetroffen waarin nog na 30 juni 1997 subsidies konden worden verleend. Deze gevallen hadden betrekking op in totaal 149 000 ECU aan betaalde subsidies. Een soortgelijk geval van buiten de periode gecreºerde en behouden arbeidsplaatsen is in Spanje aangetroffen (60 000 ECU). (1) Besluit van de Commissie van 25 november 1994, C(94) 3044, tot instelling van een globale subsidie voor de doelstelling 1-gebieden in Spanje in het kader van de EFRO-bijstandsverlening in de loop van de periode 1994-1999. (2) PB C 380 van 15. 12. 1997, blz. 11, paragrafen 2. 28-2. 33. (3) De BTW die bij de aankoop van een goed wordt betaald is volgens de beginselen zelf die aan deze belasting ten grondslag liggen een schuld- vordering van de onderneming op de belastingadministratie en wordt dus op de actiefzijde van de balans van de onderneming geboekt. 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/13 Tekortkomingen van het systeem 38. Dat er zoveel fouten werden aangetroffen wijst op de aan het beheers- en controlesysteem inherente gebreken die de Kamer tij- dens haar onderzoek van het systeem heeft aangetroffen. Ten eer- ste bood het feit dat de betaling van de subsidies was gebaseerd op een door de begunstigde zelf ingediende opgave niet de beste garantie voor nauwkeurigheid, daar met een foutieve opgave geen andere sanctie werd geriskeerd dan dat het te veel betaalde bedrag moest worden terugbetaald. Ten tweede waren de presentatie van het opgaveformulier en de instructies voor het invullen ervan niet erg duidelijk, met name wat betreft het begrip behoud van het grotere aantal arbeidsplaatsen gedurende een periode van zes maanden v(cid:243)(cid:243)r de datum van opgave. Met uitvoeriger instructies en een duidelijker opgezet formulier hadden de meeste gerezen interpretatieproblemen ongetwijfeld kunnen worden voorkomen en waren er minder fouten geconstateerd. 39. Ook het feit dat de maatregel op operationeel niveau door banken werd beheerd is op zich geen voldoende garantie voor de regelmatigheid van de opgaven. In het algemeen hadden de ban- ken slechts zeer zelden een regeling voor stelselmatige controle van de subsidiabiliteitscriteria en met name van de werkelijke nieuwe arbeidsplaatsen getroffen. Ten slotte was in geen enkele sanctie voor de indiening van onjuiste opgaven door de interme- diairs voorzien. 40. De regeling omvatte niet voldoende compenserende contro- les; de EIB beperkte zich ertoe, bij de gemachtigden hun proce- dures en het bestaan van de in het kader van de faciliteit voorge- schreven documentatie te verifiºren en de door haar personeel ontvangen documenten op consistentie te controleren. De Com- missie van haar kant verrichtte geen enkele regelmatigheids- controle met betrekking tot deze maatregel. 41. Dat de levering van het bewijs dat er arbeidsplaatsen zijn gecreºerd een probleem is, weten de Kamer en de diensten van de Commissie die dit soort maatregelen (bijvoorbeeld de gesubsidi- eerde omschakelingsleningen van de EGKS) al jaren toepassen en controleren, maar al te goed. De (cid:151) bij voorkeur officiºle (cid:151) bewijsstukken die door de nationale belastingdiensten en diensten voor sociale zekerheid moeten worden gecontroleerd verschillen van land tot land. Hoewel het samenwerkingsakkoord bepaalt dat de begunstigden contractueel gehouden zijn, de bewijsstukken over te leggen die nodig zijn voor de verificatie van het aantal gecreºerde arbeidsplaatsen, is de in het verleden door de Commis- sie opgedane ervaring niet benut en heeft de Kamer slechts zeer zelden gevallen aangetroffen waarin op basis daarvan een poging tot controle was ondernomen voordat zijzelf een onderzoek instelde. In het enige geval waarin de nationale gemachtigde de opgaven serieus en systematisch aan de hand van de officiºle documenten had onderzocht, bleken de gebruikte documenten niet geschikt omdat de cijfers te globaal en de referentieperioden te lang waren. 42. Het samenwerkingsakkoord bepaalde dat de gesubsidieerde leningen een minimumlooptijd van vijf jaar moesten hebben en niet v(cid:243)(cid:243)r het einde van deze periode konden worden afbetaald, op straffe van annulering van de subsidie. De financiºle interme- diair moest de EIB hiervan op de hoogte houden en indien deze daarom verzocht de rentesubsidie terugvorderen. 43. De scheiding van functies die noodzakelijk is voor de betrouw- baarheid van de controle wordt niet verzekerd door zich uitslui- tend op de banken te verlaten voor de opsporing en terugvorde- ring van rentesubsidies bij een lening die, nadat de subsidies zijn betaald, ophoudt aan de voorwaarden te voldoen. Zonder com- penserende controle op een ander niveau is de naleving van het voornoemde voorschrift niet voldoende gewaarborgd, getuige de controles ter plaatse, waarbij een geval van niet-aangegeven ver- vroegde aflossing werd ontdekt. Bijzondere aspecten Volgorde van inwilliging van de aanvragen 44. De aanvragen om rentesubsidies moesten worden behandeld in de volgorde van ontvangst die voorkwam op de door de natio- nale gemachtigden bijgehouden lijst. Deze volgorde werd in som- mige lidstaten niet in acht genomen. In Belgiº sloten de zes finan- ciºle intermediairs (met inbegrip van de gemachtigde) in strijd met de regels een overeenkomst om het bedrag van de beschik- bare subsidies onderling te verdelen (1), waardoor de chronologi- sche volgorde kwam te vervallen. Ook in Ierland was het systeem op quota gebaseerd en kon dus, evenals in de landen waar de gemachtigde op eigen gezag de begunstigden selecteerde (zie paragraaf 45, onder c)), geen chronologische volgorde in acht worden genomen. In Finland stelde de gemachtigde geen chrono- logische lijst op; ook accepteerde hij mondelinge aanvragen, waar- door de volgorde volstrekt niet meer na te trekken was. Gelijke toegang 45. Het besluit van de Raad bepaalde dat de faciliteit in de gehele Gemeenschap beschikbaar moest zijn (2); het samenwerkings- akkoord bepaalde dat de KMO-faciliteit voldoende publiciteit moest krijgen en dat informatie over het bestaan van de gesubsi- dieerde KMO-leningen een grote verspreiding bij het MKB moest krijgen. Niettemin beperkte de getroffen regeling in sommige plaatsen de gelijke toegang voor de potentiºle begunstigden door- dat: a) de maatregel werd beheerd door banken die globale lenings- contracten met de EIB hadden, zodat de banken die deze niet hadden, en bijgevolg de vaste cliºnten van deze banken, wer- den uitgesloten (bijvoorbeeld in Nederland waar de belang- rijkste bank voor de financiering van het MKB hierdoor werd uitgesloten); (1) In Belgiº mocht aanvankelijk ØØn enkele financiºle intermediair, die tevens gemachtigde was, de gesubsidieerde leningen toekennen. Nader- hand constateerden vijf andere financiºle intermediairs, die overigens reeds cliºnt waren bij de EIB, dat ze cliºnten verloren aan eerstge- noemde intermediair, uitten hierover hun ongenoegen en verzochten de EIB om zelf ook gesubsidieerde leningen aan hun cliºnten te mogen verstrekken, hetgeen hun enige maanden na de lancering van de maatregel door de eerste financiºle intermediair werd toegestaan. Om hun achterstand in te halen eisten de vijf andere financiºle interme- diairs een overeenkomst waarin de quota werden vastgesteld van de subsidies die elk van de zes aan zijn eigen cliºnten mocht verdelen. (2) Achtste overweging van Besluit 94/217/EG van de Raad van 19 april 1994 (PB L 107 van 28. 4. 1994, blz. 57). C 152/14 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 b) niet alle banken die globale leningsovereenkomsten met de EIB hadden gesloten zijn gekozen als intermediair voor de ten- uitvoerlegging van deze maatregel, zelfs niet indien ze dat wensten (bijvoorbeeld in Frankrijk en aanvankelijk ook in Bel- giº); c) sommige gemachtigden of intermediairs zelf de gegadigden uitkozen in plaats van op grote schaal reclame te maken (bij- voorbeeld in Denemarken, Griekenland, Ierland, Luxemburg en Oostenrijk). Raad als in het advies van het Economisch en Sociaal ComitØ ver- meld. BEOORDELING VAN DE DOELTREFFENDHEID Effect op de investering en het creºren van arbeidsplaatsen Termijn voor de tenuitvoerlegging 46. Artikel 1 van het besluit van de Raad tot instelling van de maatregel bepaalde dat het besluit tot verstrekking van de gesub- sidieerde leningen door de EIB moest worden genomen binnen twaalf maanden na de publicatie van het besluit zelf, dus v(cid:243)(cid:243)r 28 april 1995. In wezen moest v(cid:243)(cid:243)r deze datum niet alleen de lening aan de begunstigde worden toegekend, maar ook de aan- vraag om rentesubsidies bij de nationale gemachtigde zijn inge- komen. Deze aanvraag vormde eigenlijk het element waardoor de onderliggende lening het karakter kreeg van een lening met ren- tesubsidie die tegen de geldende voorwaarden door de financiºle intermediair werd verstrekt. In het samenwerkingsakkoord tussen de Commissie en de EIB werd deze uiterste datum echter om de volgende twee redenen niet correct overgenomen. 47. Ten eerste loopt volgens dit akkoord op 28 april 1995 de ter- mijn voor het sluiten van de globale contracten met de financiºle intermediairs af, en niet die voor het sluiten van de lenings- contracten met de begunstigden, hetgeen tot twaalf maanden na het sluiten van de globale leningscontracten kon plaatsvinden, en dus na de in het besluit van de Raad bepaalde datum van 28 april 1995. Ten tweede worden in dit akkoord de termijnen voor de ontvangst van de aanvragen om rentesubsidie in de lidstaten, ongeacht of deze de toegekende middelen per 31 juli 1995 heb- ben opgebruikt, op 31 juli en 15 december 1995 gesteld, ofwel drie, respectievelijk zeven en een halve maand later dan de in het besluit van de Raad gestelde termijn. 48. Voorts werd de snelheid waarmee deze maatregel zou wor- den uitgevoerd zowel in de overwegingen van het besluit van de 49. Met de maatregel werd beoogd, banenscheppende investe- ringen van de KMO(cid:146)s te bevorderen en te bespoedigen door uit- sluitend aan hen een budget van 1 000 Mio ECU ter beschikking te stellen, en daaraan een verlaging van de financieringskosten met 2 % per jaar gedurende vijf jaar te koppelen. Zodoende moest de steun tegemoetkomen aan de voornaamste wens van vele KMO(cid:146)s, vooral in de stadia van oprichting en expansie, namelijk zonder voldoende eigen middelen of garanties goedkope leningen te kunnen aangaan. 50. Tijdens de controle vroeg de Kamer de begunstigden en financiºle intermediairs stelselmatig of de verstrekking van de gesubsidieerde lening doorslaggevend was geweest voor de inves- tering en of deze van enigerlei invloed was geweest op het bedrag, de aard of het tijdschema van deze investering. Weliswaar heb- ben de ondernemingen in 8 % van de gecontroleerde gevallen, goed voor 6 % van het bedrag aan subsidies, dankzij de voorhan- den subsidie sneller ge(cid:239)nvesteerd, maar in geen enkel onderzocht geval gaf de beschikbaarheid van de gesubsidieerde lening de doorslag voor het besluit om te gaan investeren. 51. De voornaamste reden waarom de strategische beslissingen van de ondernemers niet werden be(cid:239)nvloed is dat het subsidie- bedrag zo laag was. Gemiddeld verminderde het de kosten van de gefinancierde investeringen (exclusief financiºle lasten) immers met nauwelijks 2,4 % (tabel 8), te weinig om de doorslag te geven bij de keuze voor een investeringsproject. Gezien de investering die nodig is om een nieuwe arbeidsplaats te creºren, is een bedrag van 3 000 ECU voldoende stimulans. Om dit soort beslissingen werkelijk te be(cid:239)nvloeden zou men de subsidies meer geconcen- treerd en gericht moeten toewijzen. 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/15 Effect van de rentesubsidies op de investeringen en de verstrekte leningen Tabel 8 Investeringen Verstrekte leningen Rentesubsidies (1 000 ECU) Lidstaat Bedrag Gemiddelde per nieuwe arbeidsplaats Bedrag % van de investering Gemiddelde per nieuwe arbeidsplaats Belgiº Denemarken Duitsland Griekenland Spanje Frankrijk Ierland Italiº Luxemburg Nederland Oostenrijk Portugal Finland Zweden Verenigd Koninkrijk 192 094 33 087 1 037 873 45 738 518 012 335 917 16 901 842 139 9 274 158 205 57 770 10 746 26 641 35 905 467 930 126,38 33,85 126,23 75,60 85,34 37,11 92,11 107,36 168,62 115,23 120,35 39,36 59,87 51,15 29,27 72 159 12 571 222 673 16 170 192 405 171 813 4 127 392 861 2 107 76 435 9 820 6 265 7 072 12 119 258 210 Totaal 3 788 233 70,43 1 456 806 Bron: Europese Investeringsbank. 38 38 21 35 37 51 24 47 23 48 17 58 27 34 55 38 47,47 12,86 27,08 26,73 31,70 18,98 22,49 50,08 38,30 55,67 20,46 22,95 15,89 17,26 16,15 27,08 Bedrag 2 189 1 237 20 445 1 430 12 536 13 860 384 14 440 114 2 855 950 322 684 1 036 19 840 92 321 % van de lening % van de investering Gemiddelde per nieuwe arbeidsplaats 3,0 9,8 9,2 8,8 6,5 8,1 9,3 3,7 5,4 3,7 9,7 5,1 9,7 8,5 7,7 6,3 1,1 3,7 2,0 3,1 2,4 4,1 2,3 1,7 1,2 1,8 1,6 3,0 2,6 2,9 4,2 2,4 1,44 1,27 2,49 2,36 2,07 1,53 2,09 1,84 2,07 2,08 1,98 1,18 1,54 1,48 1,24 1,72 52. Doordat het bankrisico voor de individuele leningen voor rekening van de intermediaire banken is, gaan deze bij de goed- keuring van de aanvragen om betaling hun eigen maatstaven aan- leggen. Zo zijn voor financiering met gesubsidieerde leningen slechts die projecten in aanmerking genomen waarvoor hoe dan ook een financiering zou zijn verleend. Het feit dat deze leningen gesubsidieerd waren heeft dus geen enkele extra financierings- capaciteit gecreºerd. Tijdens de controlebezoeken in de lidstaten kon de Kamer kennis nemen van vele getuigenissen volgens welke het voornaamste financieringsprobleem van de KMO(cid:146)s bestaat uit hun tekort aan eigen middelen en de waarborgen die zij aan externe geldschieters moeten bieden. Bijgevolg kan de financie- ring van projecten waarvoor de nodige middelen moeilijk bijeen te brengen zijn beter worden gestimuleerd met faciliteiten zoals die welke meer recentelijk zijn gecreºerd; deze zijn gericht op financiering van garanties of op een tijdelijke inbreng van kapitaal in kleine ondernemingen die in een fase van oprichting of expan- sie verkeren (1). 53. De toepassing van de regel (cid:132)wie het eerst komt, het eerst maalt(cid:148) op nationale schaal bracht de kandidaat-begunstigden en de banken ertoe, vooral projecten in te dienen, respectievelijk te behandelen, die in een gevorderd stadium van programmering verkeerden. Gezien het risico dat andere aanvragers hun v(cid:243)(cid:243)r konden zijn, hadden de ondernemers niet de tijd om nieuwe pro- jecten uit te werken, maar dienden zij hoofdzakelijk projecten in waarvoor de investering en financiering reeds vaststonden en waarvan het verwachte effect op het aantal arbeidsplaatsen reeds (1) Met name de initiatieven (cid:132)Europese technologiefaciliteit voor het MKB (cid:151) startersregeling(cid:148) en (cid:132)MKB-garantiefaciliteit(cid:148), die onder de (cid:132)Technologiefaciliteit voor het MKB(cid:148) vallen en het onderwerp vormen van de conclusies van de buitengewone Raad van Luxemburg van november 1997 en het besluit van de Raad van 19 mei 1998. bekend was. Zo ontdekte de Kamer gevallen waarin het investeringsproces op het ogenblik van de aanvraag reeds ver gevorderd was en waarin de gesubsidieerde lening eigenlijk een bestaande financiºle constructie had vervangen. 54. De rentesubsidies mochten dan wel zo heten, ze werden niet als zodanig opgevat omdat de betaling ervan niet gekoppeld was aan die van de rente en niet op gezette tijden plaatsvond. Het bedrag werd in ØØn betaling, los van de bankmutaties voor de lening, ontvangen nadat was verklaard dat de arbeidsplaatsen waren gecreºerd. Voorts wordt een verlaging van de financiºle las- ten, volgens de ondernemers en de bankiers, slechts als urgent beschouwd wanneer de rentevoet te hoog wordt, althans hoger dan hij was tijdens de periode waarin deze maatregel werd toege- past. 55. Volgens de voor de toepassing van deze maatregel vastge- stelde regels kwamen voor een gesubsidieerde lening die onder- nemingen in aanmerking welke een banklening hadden aange- vraagd en gekregen om een investering te financieren en waarin het aantal arbeidsplaatsen was gestegen. Er hoefde dus niet per se een causaal verband te bestaan tussen de nieuwe arbeidsplaatsen en de betrokken investering, die soms geen enkel effect op de werkgelegenheid had of zelfs een rationalisatie ten doel had waar- door in ØØn sector het aantal arbeidsplaatsen daalde, terwijl het in de onderneming als geheel steeg. De leningen dienden hoofdza- kelijk om de subsidies naar ondernemingen in expansie te leiden en het mechanisme, namelijk een fijnmazige en gedecentraliseerde verdeling van de subsidies door het netwerk van de banken, kreeg voorrang op het doel, namelijk de stimulering van het scheppen van arbeidsplaatsen. C 152/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 In de specifieke regelgeving zijn niet de overnames uitgeslo- 56. ten, waarbij de investering dient ter financiering van de aankoop van een bestaande onderneming; in een dergelijk geval komt het creºren van arbeidsplaatsen neer op het laten voortbestaan ervan. Bij de gesubsidieerde EGKS-leningen zijn dergelijke projecten vol- strekt uitgesloten, zelfs wanneer er ondernemingen in moeilijk- heden worden overgenomen en aldus arbeidsplaatsen worden gered die anders verloren dreigen te gaan. Bij de controle van de Kopenhagen-faciliteit trof de Kamer meerdere gevallen aan waarin de gefinancierde en gesubsidieerde investering bestond in de over- name van een andere onderneming met haar personeel. Soms betrof het een reddingsoperatie waardoor een deel van de banen kon worden behouden; in andere gevallen was echter noch het bestaan van de onderneming, noch het voortbestaan van de arbeidsplaatsen in gevaar. 57. Ook al zijn de subsidies terechtgekomen bij ondernemingen die werkgelegenheid creºerden, toch kan onmogelijk worden vast- gesteld dat deze subsidies de arbeidsplaatsen in kwestie hebben gecreºerd. Voorts behelst de regeling voor de tenuitvoerlegging van de maatregel niet de nodige gegevens om uit te maken welke nieuwe arbeidsplaatsen rechtstreeks door de gesubsidieerde lening zijn gegenereerd. De door de Commissie aangevoerde cijfers (1) bestaan in een optelling van de door de ondernemingen opgege- ven personeelsstijgingen tussen de referentiedatum en de datum van de opgave. Hierin zijn alle stijgingen begrepen, ongeacht of ze verband houden met de investering die met de gesubsidieerde lening is gefinancierd. Bovendien zijn deze gegevens noch door de Commissie, noch door de EIB nagetrokken en heeft de Kamer tij- dens haar controles ter plaatse tal van onnauwkeurigheden in deze cijfers ontdekt (zie paragraaf 29). Omvang van de begunstigde ondernemingen 58. In de regeling wordt voor de subsidiabele KMO(cid:146)s dezelfde definitie gehanteerd als de EIB gewoonlijk doet in het kader van haar eigen beleid voor deze categorie ondernemingen (zie para- graaf 18). Aangezien deze definitie KMO(cid:146)s van relatief grote omvang omvat (netto vaste activa tot 75 Mio ECU en tot 499 werknemers) wordt in de regeling onderscheid gemaakt tussen twee categorieºn KMO(cid:146)s, waarbij de eerste de ondernemingen omvat waarvan de omzet lager is dan 20 Mio ECU of de totale activa lager zijn dan 10 Mio ECU en waarin niet meer dan 250 personen werkzaam zijn en de tweede alle andere KMO(cid:146)s die beantwoorden aan de criteria van de EIB. Voorts is bepaald dat de leningen van de tweede categorie maximaal 810 000 ECU mogen bedragen (en de totale rentesubsidie dus 81 000 ECU) en dat ten minste 60 % van de begunstigden tot de eerste categorie moet behoren. 59. Beide regels zijn nageleefd; het aantal begunstigden van de eerste categorie bedroeg zelfs heel wat meer dan de voornoemde 60 % (2). In dit opzicht speelden veel intermediaire banken een vrij actieve rol bij de bewustmaking van potentiºle begunstigden van deze categorie, waarbij sommige banken zich meer moeite getroostten om kleine ondernemingen te vinden. Andere banken gaven echter de voorkeur aan grotere cliºnten, waardoor zij tevens minder dossiers te behandelen hadden. Aan 81 ondernemingen die tot de eerste categorie behoorden werd een rentebedrag van meer dan 100 000 ECU toegekend. Aldus kon 2 % van de begun- stigden 14 % van het totaalbedrag van de subsidies ontvangen (13 Mio ECU van de 92 Mio ECU). Geografische spreiding van de subsidies 60. De 1 000 Mio ECU aan gesubsidieerde leningen is in vier stappen aan de lidstaten toegewezen. Een eerste tranche van 650 Mio ECU werd in 1994 aan de twaalf toenmalige lidstaten toegewezen op basis van hun bevolking (50 % in de weging), hun bruto nationaal product (20 %) in 1993 en het gemiddelde van de werkloosheidscijfers van 1992 en 1993, gewogen in verhouding tot de bevolkingscijfers (30 %). Voor de drie nieuwe lidstaten is vervolgens een andere toewijzing verricht: de criteria waren dezelfde, maar de uitkomst van de berekening werd gedeeld door twee, hetgeen 27,8 Mio ECU opleverde. Vervolgens werd het over- schot van 322,2 Mio ECU over de twaalf oorspronkelijke lidstaten verdeeld naar rato van de mate waarin zij de eerste tranche op 28 februari 1995 hadden besteed. Ten slotte werden de per 15 december 1995 niet bestede bedragen herverdeeld over de lan- den die per 31 juli 1995 een aanvragenlijst hadden voor een totaalbedrag dat hoger was dan de beschikbare middelen. 61. Deze werkwijze had ten doel, de beschikbare begrotingsmid- delen maximaal te besteden. In de praktijk liet ze in twee opzich- ten te wensen over. Ten eerste kregen de nieuwe lidstaten een andere behandeling, namelijk een toewijzing die lager lag dan bij de andere landen en geen mogelijkheid om mee te doen aan de latere herverdeling. Gebleken is echter dat het werkelijke opname- vermogen van deze drie landen de toegewezen bedragen ruim- schoots overschreed. Ten tweede bleek de informatie waarop de berekeningen van de tweede tranche en de uiteindelijke herverde- ling waren gebaseerd niet betrouwbaar genoeg. Dit is vooral te verklaren doordat er ten tijde van de herverdeling geen verificatie- procedure bestond om de inmiddels vervallen aanvragen van de lijsten af te voeren. 62. Uiteindelijk is 92,3 Mio ECU aan rentesubsidies betaald. De bestedingscijfers per land worden weergegeven in tabel 1. De bestedingsgraad in Duitsland wijst op een uitvoering die achter- blijft bij de oorspronkelijke aanvragen, hoofdlijst en reservelijst tezamen beschouwd. De onderbesteding is voornamelijk te (1) Eerste, tweede, derde en vierde verslag van de Commissie betreffende de tenuitvoerlegging van de maatregel, respectievelijk COM(94) 434 def. van 19 oktober 1994, paragraaf 4. 3, COM(95) 485 def. van 30 oktober 1995, paragraaf 4. 1, COM(96) 522 def. van 25 oktober 1996, paragraaf 4. 1, en COM(97) 645 def. van 2 december 1997, paragraaf 4. 1. (2) Vierde verslag van de Commissie betreffende de tenuitvoerlegging van de maatregel, COM(97) 645 def. van 2 december 1997, blz. 10, para- graaf 4. 3. De Commissie maakt gewag van 80 % zonder dit percen- tage te staven, terwijl men op meer dan 90 % uitkomt aan de hand van de bij de EIB ingewonnen inlichtingen, maar deze bevatten wel tal van indelingsfouten. 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/17 verklaren door vervroegde aflossingen ten gevolge van de verla- ging van de rentetarieven, waardoor de leningen niet langer sub- sidiabel waren omdat de looptijd ervan korter werd dan het voor- geschreven minimum van vijf jaar, zodat vele aanvragen werden ingetrokken voordat er een verklaring zou worden gegeven. De bestedingsgraad in Belgiº, Griekenland en Finland is te verklaren door de wijze van beheer van de nationale gemachtigden. De zeer lage cijfers van Ierland en Portugal zijn het gevolg van andere, voordeligere steunprogramma(cid:146)s van de nationale (in Ierland) of communautaire (in Portugal) overheid. 63. Met de co(cid:246)rdinatie met andere, regionale, nationale of zelfs communautaire steun is in de beginfase onvoldoende rekening gehouden. De Kamer kon tijdens haar bezoeken aan de lidstaten nu eens constateren dat een maatregel van dit type enig in zijn soort was, en dan weer dat er andere, veel interessantere moge- lijkheden bestonden (zie paragraaf 62) of dat cumulatie met soms zeer hoge regionale of nationale steun mogelijk was (bijvoorbeeld in Duitsland). Aspecten in verband met de mededinging op de financiºle markt 64. Volgens het bepaalde in artikel 267 van het EG-Verdrag financiert de EIB investeringsprojecten in minder-ontwikkelde gebieden of projecten die niet geheel kunnen worden gefinancierd uit de middelen welke in ieder van de lidstaten voorhanden zijn. Het is dus haar taak, het beleid van de Gemeenschap te onder- steunen en daarbij het subsidiariteitsbeginsel in acht te nemen, dat wil zeggen slechts steun te verlenen wanneer de middelen van de markt of van de lidstaat ontoereikend zijn. 65. Zo stelde de EIB in 1968 een globale leningsfaciliteit in voor KMO(cid:146)s die in een beperkt aantal productieve sectoren werkten en in regionale ontwikkelingszones gevestigd waren. Zodoende ont- wikkelde zij zonder ten opzichte van de ondernemingen risico(cid:146)s te nemen, via een netwerk van bestaande financiºle intermediairs, de middelen ter financiering van investeringsprojecten. 66. Gezien het succes ervan werden deze leningen vervolgens toegekend ter financiering van MKB-projecten op het gehele grond- gebied van de Gemeenschap en in een steeds groter aantal secto- ren (vanaf 1995 bijvoorbeeld in de detailhandel). Zo onderte- kende de EIB tussen 1993 en 1997 globale leningen voor het MKB ten bedrage van 24 362 Mio ECU in totaal, hetgeen ongeveer 25 % van al haar leningsactiviteiten vormt (1). 67. Sedert enige jaren is deze situatie echter gewijzigd. Op de financiºle markt is de concurrentie zo fel geworden dat de aan- geboden condities steeds meer gelijk worden, met name op het gebied van de rente. In die context is de prioriteit van de financiºle intermediair niet langer dat de markt hem middelen ter beschik- king kan stellen, maar dat zijn lening hem zo weinig kost dat hij (1) Zie de publicatie (cid:132)40 ans d(cid:146)activitØ(cid:148) van de EIB, blz. 10, tabel (cid:132)PrŒts signØs dans l(cid:146)Union EuropØenne (in de Europese Unie gesloten lenings- overeenkomsten)(cid:148). een grotere marge overhoudt dan de concurrentie. Door in een financiºle constructie die een potentiºle cliºnt wordt voorgesteld een extraatje zoals de subsidie uit de Kopenhagen-faciliteit in te bouwen, is de intermediair in het voordeel ten opzichte van andere banken. De financiºle intermediairs die het alleenrecht hebben wat betreft de verdeling van deze subsidies, hebben een voordeel in vergelijking met andere geldschieters die niet behoren tot het netwerk van bankrelaties van de EIB (zie ook paragraaf 45, onder a)). 68. Voorts speelden sommige gemachtigden een zodanige rol dat er omstandigheden zijn ontstaan waarin zich ook concurren- tievervalsing kan voordoen tussen de banken die de subsidies ver- delen. In het Verenigd Koninkrijk zijn weliswaar vijf financiºle intermediairs gemachtigd om de subsidies te verdelen, maar 83 % van de beschikbare gesubsidieerde leningen werden verstrekt door ØØn intermediair, die overigens tegelijkertijd gemachtigde was, welk percentage geenszins overeenkomt met zijn werkelijke com- merciºle penetratie in dit financiºle marktsegment (een marktaan- deel van ongeveer ØØn derde). In Belgiº constateerden vijf finan- ciºle intermediairs dat zij cliºnten verloren aan ØØn enkele financiºle intermediair: die welke oorspronkelijk als enige gesubsidieerde leningen mocht verstrekken. In Frankrijk werden slechts acht financiºle intermediairs, die overigens niet tot de grootste van de nationale markt behoorden, gemachtigd om gesubsidieerde lenin- gen toe te kennen. Bovendien kregen sommige van deze acht slechts laat en indirect kennis van de maatregel (zie ook para- graaf 45, onder b)). 69. De banken die de subsidies verdeelden, verwerkten deze vaak zodanig in de financiºle constructies die zij hun cliºnten aanbo- den dat er geen zicht meer was op de herkomst ervan. EØn bank bestond het zelfs, de faciliteit voor te stellen als (cid:132)KMO-faciliteit van bank X(cid:148). Van de begunstigden die wisten dat de subsidie elders vandaan kwam, dachten de meesten dat het een subsidie van de EIB betrof. Slechts in enkele uitzonderingsgevallen wist de begun- stigde dat de subsidie uit de communautaire begroting werd gefi- nancierd. CONCLUSIE 70. Bij de praktische tenuitvoerlegging bestond de KMO-faciliteit vooral in het verdelen van voordelen via het bankwezen aan banenscheppende ondernemingen die meestal leenden om te investeren in het kader van een reeds gevorderd project. Aange- zien er geen rechtstreeks verband kan worden aangetoond tussen de subsidie in kwestie en het creºren van werkgelegenheid kan onmogelijk staande worden gehouden dat de faciliteit tot de nieuwe arbeidsplaatsen heeft bijgedragen. Daar het bankrisico gedragen werd door de banken die de subsidies verdeelden, kozen deze volgens hun eigen criteria projecten uit die zij dus zonder subsidie evengoed zouden hebben gefinancierd. De toepassing van de regel (cid:132)wie het eerst komt, het eerst maalt(cid:148) leidde ertoe, dat veel projecten werden ingediend die reeds in een gevorderd sta- dium van de planning verkeerden en waarvan het effect op de werkgelegenheid in feite reeds zeker was (zie de paragrafen 49-57). 71. De verlichting van de financiºle kosten lijkt nauwelijks als een stimulans te worden ervaren wanneer de rentetarieven zo laag zijn als de laatste jaren het geval was. Recentere initiatieven, waar- bij garantiefaciliteiten of kapitaalparticipaties worden aangeboden aan kleine ondernemingen die in de fase van oprichting of expan- sie moeilijkheden met de financiering ondervinden, beantwoor- den wellicht beter aan hun werkelijke behoeften (zie para- graaf 54). C 152/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 72. Uit de controles van de Kamer van 114 geselecteerde onder- nemingen, welk aantal op zich te klein is voor een louter wiskun- dige extrapolatie, zijn tal van fouten gebleken (zie tabel 7). Het betreft gedeeltelijk verklaringen volgens welke arbeidsplaatsen waren gecreºerd en gedurende ten minste zes maanden in stand gehouden, terwijl dit in werkelijkheid niet het geval was (91 van de 1 389 arbeidsplaatsen (cid:151) zie de paragrafen 28-37). 73. Deze gevallen waarin de regelgeving is overtreden houden nauw verband met het tijdelijke karakter van een faciliteit die is gebaseerd op summiere voorschriften en een regeling ad hoc die wordt beheerd door banken die afgaan op verklaringen op ere- woord door de begunstigden. De in het verleden door de diensten van de Commissie opgedane ervaring en de eerdere aanbevelin- gen van de Kamer (1) zijn niet ten nutte gemaakt om de gebreken van het systeem te verhelpen. In feite hebben noch de Commis- sie, noch de EIB controles ter compensatie van deze gebreken ver- richt (zie de paragrafen 38-43). 74. De banken die werden uitgekozen voor de verdeling van de rentesubsidies hebben hiervan geprofiteerd om hun clientŁle aan zich te binden en zelfs nieuwe cliºnten aan te trekken. Daardoor ontstonden soms situaties die tot concurrentievervalsing op de financiºle markt kunnen leiden (zie de paragrafen 67 en 68). 75. De financiering van de faciliteit werd verzekerd doordat de Commissie aanzienlijke bedragen lang voordat zij werkelijk zou- den worden besteed, naar de EIB overmaakte. Gedurende de vijf jaar dat ze tot de kasmiddelen van de EIB behoorden, werd niet op deze middelen toegezien in het kader van het communautaire boekhoudsysteem (zie de paragrafen 26 en 27). Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 23 en 24 februari 2000. Voor de Rekenkamer Jan O. KARLSSON President (1) Jaarverslag van de Kamer over het begrotingsjaar 1995, (PB C 340 van 12. 11. 1996, blz. 209), paragrafen 8. 16 en 8. 17. 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/19 ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE VOORNAAMSTE OPMERKINGEN 8 en 9. Het is juist dat in verband met de in de begrotings- boekhouding geboekte rentesubsidies aan het MKB de indruk ont- staat dat de bestedingsgraad 100 % beliep, terwijl de overmaking van deze subsidies aan de eindbegunstigden niet tegelijkertijd door de EIB werd uitgevoerd. In de tussentijd waarin zij door de EIB op een rekening werden aangehouden, hadden de betrokken midde- len bij de activa van de balans als schuldvorderingen van de Com- missie ondergebracht moeten zijn. 16. Rekening houdend met het aantal financiºle intermediairs die aan het systeem hebben deelgenomen, is het niet verbazend dat door de Rekenkamer bepaalde presentatieverschillen konden worden vastgesteld. Ook is het zeer waarschijnlijk dat de her- komst van de subsidie te goeder trouw uit het oog werd verloren door de omvang en de vertakking van de betrokken bank- netwerken en de veelvuldigheid van de nationale en regionale steunmaatregelen die door bepaalde financiºle intermediairs wor- den beheerd. TENUITVOERLEGGING VAN DE MAATREGEL 10. Het systeem was gebaseerd op een door de begunstigde afge- legde verklaring op erewoord. De Bank heeft nagegaan of de gemachtigden een adequaat systeem voor het controleren van de afgifte van deze verklaringen hadden ingevoerd. Procedure Artikel 16 van het samenwerkingsakkoord voorziet in de terug- betaling van ten onrechte betaalde rentesubsidies. 11. De Raad heeft voorzien in de tenuitvoerlegging van het mechanisme door de globale EIB-leningen, die een welbekend middel voor de verstrekking van geldmiddelen door de Bank vor- men. Verdere uitbreiding van het mechanisme was onbeheerbaar en economisch niet gerechtvaardigd geweest gezien het ondanks alles beperkte karakter van de bedragen in kwestie. 12. Zonder deze cumulatie van subsidies van de Gemeenschap hadden de regio(cid:146)s van doelstelling 1 door het mechanisme niet bereikt kunnen worden. 13. Het is juist dat aan het begin van het programma bepaalde lopende programma(cid:146)s werden gefinancierd. Dit was moeilijk te vermijden gezien de urgentie waarmee het mechanisme ten uit- voer moest worden gelegd. Het effect ervan is in de loop van de tijd evenwel verminderd. 14. De moeilijkheden bij het kwantificeren van het effect op de werkgelegenheid van de rentesubsidies op micro-economisch niveau zijn welbekend. Het mechanisme heeft niettemin bedrijfs- leiders op Europese schaal bewezen dat de overheid het scheppen van arbeidsplaatsen ondersteunt en aanmoedigt. Het betrof een actie naast andere acties, en hoewel ze noodzakelijkerwijs beperkt was, heeft zij een positieve rol vervuld door bij te dragen tot de totstandkoming van een gunstig klimaat voor het stimuleren van de groei en de schepping van arbeidsplaatsen door het MKB, zulks overeenkomstig de grote doelstellingen die zijn vervat in de over- wegingen van het besluit van de Raad. 20. Het streven naar doeltreffendheid dat bepalend was bij de keuze van de Bank in de korte fase van invoering van het systeem, lag misschien ten grondslag aan deze keuze voor cumulatie van de functie van gemachtigde en die van intermediair. De door de Bank vastgestelde operationele richtlijnen bevatten daartoe speci- fieke bepalingen. Verschillende gemachtigden hebben daadwerke- lijk de rol van intermediair gespeeld door het rechtstreeks toeken- nen van leningen met rentesubsidies; dit houdt verband met hun uitzonderlijke ervaring bij het beheer van financiºle mechanismen van deze aard, inclusief van de Gemeenschap (EGKS-leningen). 23. In samenwerking met de Commissie heeft de EIB 90 000 veeltalige brochures voor uiteenzetting van het mechanisme gepu- bliceerd die werden verspreid over alle deelnemers aan het sys- teem. In de begunstigde landen werden tevens talrijke conferen- ties voor uiteenzetting van het mechanisme georganiseerd waarbij de Commissie, de Bank en representatieve organen van de doel- groep betrokken waren. BEGROTINGSBEHEER EN PRESENTATIE VAN DE REKENINGEN Begrotingsbeheer 26. In de toekomst zal de Commissie in de balans de bedragen opnemen die door de EIB op een rekening worden aangehouden in afwachting van de overmaking van deze subsidies aan de eind- begunstigden. Presentatie van de rekeningen 15. Daar het mechanisme op Europees niveau op uniforme wijze moest worden toegepast, was co(cid:246)rdinatie met alle regionale en nationale steun gewoon onmogelijk. De aldus ontstane cumulatie is niet in strijd met het subsidiariteitsbeginsel. 27. Wat het beheer van de rekening van de Commissie door de Bank betreft, hebben de Bank en de Commissie op grond van het mechanisme door een briefwisseling van 6 augustus 1998 en C 152/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 7 september 1998 er overeenstemming over bereikt dat bedragen van meer dan 250 000 ECU op 31 mei en 30 november van elk jaar aan de Commissie terug worden betaald zodat in de nabetalingsfase geen begrotingsmiddelen op deze rekening wor- den aangehouden. Deze bedragen bestaan momenteel uit renten en vervroegde terugbetalingen. Het voorstel tot hervorming van het Financieel Reglement zou bepalingen moeten bevatten waardoor voor elke openbare en par- ticuliere financiºle intermediair de verplichting ontstaat informa- tie te verstrekken over de toestand van de geldmiddelen waarover hij voor rekening van de Commissie beschikt, alsook over de ren- ten en de opgelopen bankkosten. De Commissie acht het wenselijk deze betalingen als begrotings- uitgaven te behandelen door deze als (cid:132)vooruitbetalingen(cid:148) te beschouwen (betaling zonder overdracht van bezit), zulks om de doorzichtigheid van de uitvoering van de begroting te bevorde- ren. Wat de opdrachten tot invordering van de renteopbrengsten betreft, deelt de Commissie de opmerking van de Rekenkamer waarin wordt gezegd dat die jaarlijks als schuldvordering hadden moeten zijn vastgesteld. De voorstellen tot hervorming van het Financieel Reglement zouden ook in dit opzicht bepalingen moe- ten bevatten om de verplichtingen van de ordonnateurs te vergro- ten. CONTROLE VAN DE WETTIGHEID EN REGELMATIGHEID Resultaten van de controles ter plaatse Algemeen resultaat 28. 38 % van het met fouten gemoeide totaal bedrag houdt ver- band met gevallen van cumulatie van het MKB-mechanisme en EFRO-steun. Cumulatie met andere steun van communautaire oorsprong 31 en 32. De Commissie is van oordeel dat het mechanisme de regio(cid:146)s van doelstelling 1 niet had kunnen bereiken zonder cumu- latie van subsidies van de Gemeenschap. 33. De kwestie van de cumulatie met de EGKS-leningen wordt door de Commissie en de EIB aandachtig gevolgd. De Commissie is overgegaan tot verificaties om dubbele financiering van dit mechanisme en EGKS op te sporen. Deze verificaties hebben geleid tot een marginaal aantal gevallen van mogelijke dubbele financiering. In totaal werden 317 gevallen vastgesteld met dezelfde of vergelijkbare benaming en werden deze tevens geanalyseerd. 61 van deze gevallen werden beschouwd als gevallen waarin dubbele financiering mogelijk was geweest, en worden afzonderlijk geana- lyseerd. Er ontstaat meer duidelijkheid in de betrokken gevallen naarmate verdere informatie wordt ontvangen, doch momenteel zijn voor ongeveer 25 gevallen verder onderzoek of gecontro- leerde verklaringen vereist alvorens een eindbeslissing kan wor- den genomen. Uitgaande van de ontvangen aanvullende gegevens zouden geza- menlijke controlebezoeken (Commissie/EIB) kunnen worden geor- ganiseerd. Begunstigden of leningen die niet voor de subsidies in aanmerking kwamen 35-37. In het kader van de follow-up van andere mechanismen die delegatie ten gunste van financiºle intermediairs inhouden, zal de Commissie erop toezien dat de controles op het gebied van subsidieerbaarheid worden uitgebreid om dergelijke gevallen te voorkomen. Tekortkomingen van het systeem 38-41. Het gekozen systeem berustte op de delegatie en de res- ponsabilisering van de gemachtigden en intermediairs, waarbij naar doeltreffendheid werd gestreefd overeenkomstig de aard zelf van het globale-leningsinstrument. Gezien de omvang van de door het mechanisme beoogde doelgroep, het aantal en de aard van de begunstigden (verschillende duizenden KMO(cid:146)s) en het gemiddelde bedrag van de subsidies (20 000 ECU), kon moeilijk worden gedacht aan een ander systeem dat niet door de druk van de pro- cedure ondermijnd zou zijn geweest. Er moet op worden gewezen dat in de verklaringen die door de begunstigden op hun erewoord werden afgelegd en door de finan- ciºle intermediairs werden overgelegd, erop werd gewezen dat de begunstigden zich bij valse verklaringen blootstelden aan even- tuele civiele en strafrechtelijke vervolging. De door de Rekenkamer ontdekte onjuiste verklaringen werden door de EIB nagespoord, en ingeval er geen gefundeerde betwis- ting was, werd de invorderingsprocedure door de EIB via de finan- ciºle intermediairs op gang gebracht. 42 en 43. De banken dienen de EIB op de hoogte te stellen omtrent elke vervroegde aflossing van globale leningen en de ren- tesubsidies terug te betalen, zulks overeenkomstig de bepalingen die berusten op de delegatie en responsabilisering van de gemach- tigden en intermediairs. De EIB controleert deze terugbetalingen aan de hand van de lijst van de begunstigden van de subsidies. Bijzondere aspecten Volgorde van inwilliging van de aanvragen 44. De afwijkingen van het beginsel (cid:132)wie het eerst komt, het eerst maalt(cid:148) werden met instemming van de Bank in bepaalde lid- staten toegepast bij bijzondere omstandigheden op het gebied van de economische en/of administratieve situatie. 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/21 Gelijke toegang 45. a) De toekenning van het miljard ECU aan leningen waarin door het mechanisme was voorzien, werd door het besluit van de Raad beperkt tot de globale leningen van de EIB. Gezien de urgentie waarmee het mechanisme in de gehele Gemeenschap moest worden toegepast, deed de Bank bijna uitsluitend een beroep op haar bestaand netwerk van financiºle intermediairs. Deze intermediairs worden gese- lecteerd op grond van operationele criteria die met name verband houden met hun financiºle capaciteit, hun soort activiteiten en natuurlijk hun bereidheid om te voldoen aan de voorwaarden die door de Bank worden gesteld op het gebied van beheer en follow-up van de projecten. Men mag er terecht van uitgaan dat de Raad zich ervan bewust was dat een mechanisme waarvan de tenuitvoerlegging verder zou reiken dan het netwerk van bij de globale leningen van de EIB betrokken banken, het niet mogelijk zou hebben gemaakt aan deze urgentievereisten te vol- doen. Gezien de ondanks alles beperkte omvang van het mechanisme zou deze poging bovendien in economisch opzicht totaal ongerechtvaardigd zijn geweest. b) Een zekere vorm van selectie van de deelnemende banken was onvermijdelijk, al was het ook maar geweest om aan de urgentievereisten van de Raad te voldoen. Voorts heb- ben bepaalde banken en financiºle instellingen met con- tracten voor globale leningen met de EIB die zich bewust waren van de lasten die het mechanisme zeker zou mee- brengen, helemaal niet gewenst om aan het systeem deel te nemen. c) De in de genoemde landen beschikbare geringe bedragen rechtvaardigen ten volle het ontbreken van (cid:132)grote publi- citeit(cid:148). Een en ander zou hebben geleid tot valse hoop en zou de banken hebben overstelpt met verzoeken waaraan niet kon worden voldaan. In de betrokken landen hebben de banken onder hun cliºnteel projecten gestimuleerd die voldeden aan de vastgestelde werkgelegenheidscriteria. Algemeen gezien wijst het feit dat van 92 % van het mechanisme gebruik werd gemaakt, ondanks een algemene daling van de ren- tevoeten die leiden tot een reeks terugbetalingen als gevolg van de niet-naleving van het criterium van de duur van de betrokken lening, erop dat van de betrokken maatregel veel gebruik werd gemaakt en gelijke toegang tot het systeem werd gewaarborgd. De omvang van de reservelijst in bepaalde landen wijst er ook op dat gelijke toegang tot de maatregelen wordt verschaft. Termijn voor de tenuitvoerlegging (cid:132)De besluiten tot verstrekking van gesubsidieerde lenin- 46-48. gen(cid:148) die de Bank op grond van artikel 1 van het besluit van de Raad diende te nemen (cid:132)binnen een termijn van twaalf maanden na de inwerkingtreding van het besluit van de Raad(cid:148), waren de besluiten tot toekenning door de raad van bestuur van de EIB van de globale leningen aan de financiºle intermediairs. In het besluit wordt geen melding gemaakt van de bestemmingen voor de glo- bale leningen. Het was materieel gezien volledig onmogelijk bin- nen een termijn van twaalf maanden van het gehele mechanisme voor eindbegunstigden gebruik te maken. De Commissie en de Bank zouden de kwestie al in 1994 hebben opgeworpen wanneer zij van mening waren geweest dat er op dit punt dubbelzinnig- heid bestond. De EIB heeft zich daarentegen geconformeerd aan het verzoek van de Raad en heeft het mechanisme bij de finan- ciºle intermediairs (nieuwe contracten en wijzigingen van bestaande contracten) binnen de gestelde termijnen toegepast. De betalingsfase duurde dan langer dan deze periode, wat volledig normaal is in het kader van de globale leningen. BEOORDELING VAN DE DOELTREFFENDHEID Effect op de investeringen en het creºren van arbeidsplaatsen 49-52. De Europese Raad heeft een politiek besluit genomen om de schepping van arbeidsplaatsen te bevorderen en heeft een aan- tal parameters in het kader van zijn besluit vastgesteld. De Com- missie en de EIB hebben het besluit van de Raad nageleefd. De solvabiliteit van de klanten en de levensvatbaarheid van de projecten zijn wezenlijke elementen van de werkzaamheden van banken. Het is derhalve normaal dat banken de objectieve criteria toepassen die voor hen gelden bij het selecteren van de aan hen voorgelegde projecten op grond van de reikwijdte en levensvat- baarheid ervan. De Commissie is daarentegen van oordeel dat een project niet wordt gefinancierd omdat financiering aanvaardbaar lijkt op grond van de financiºle criteria inzake solvabiliteit van de onderneming. Ook moet worden onderstreept dat het verband tussen de financiºle lasten van de onderneming en haar operatio- nele resultaten, te weten haar vermogen om haar verplichtingen na te komen, een beslissend criterium bij het besluit voor toeken- ning van een krediet door de Bank is. De vermindering van de financiºle lasten van de ondernemingen dankzij het optreden van de Gemeenschap is derhalve een element dat de toekenning van leningen aan de betrokken ondernemingen in de hand werkt. 53. Het is juist dat aan het begin van het programma lopende projecten werden gefinancierd. Een dergelijke situatie kan evenwel moeilijk worden voorkomen in de startfase, en het effect ervan is in de loop van de tijd afgezwakt. 54-57. De betaling van de rentevoetsubsidie in de vorm van een bedrag ineens had twee voordelen: (cid:151) de eenvoudigste en goedkoopste oplossing in administratief opzicht; (cid:151) meer zichtbaarheid van de faciliteit. Bovendien heeft de verlichting van de lasten van de betrokken ondernemingen het algemene niveau van de financiºle lasten van de ondernemingen verbeterd, wat een belangrijke factor is in het kader van het besluit tot toekenning van het krediet. Bij de start van de maatregel heeft de MKB-ondernemingsleiding daar trou- wens altijd rekening mee gehouden. C 152/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 5. 2000 De Commissie wil niet beweren dat de renteverlaging de enige bepalende factor bij het besluit van de begunstigden is om tot investeringsprojecten over te gaan waardoor banen worden gecreºerd. Rentesubsidies vormen eerder een deel van een pakket dat ook maatregelen op lokaal, regionaal en nationaal vlak omvat die samen een gunstig klimaat scheppen voor het bereiken van de prioritaire doelstellingen van de Gemeenschap. Wat het mechanisme heeft geleerd, en wat zeker ook de politieke bedoeling van de promotors ervan was, is dat het voor de bedrijfs- leiding en op Europese schaal een boodschap inhield van onder- steuning en aanmoediging van de overheidsinstanties om banen te scheppen. Het ging om een actie naast andere acties, en ook al was het effect ervan noodgedwongen beperkt, toch heeft zij een positieve functie gehad door bij te dragen tot de schepping van een gunstig klimaat voor stimulering van groei en de schepping van arbeidsplaatsen door het MKB overeenkomstig de brede doel- stellingen die in de overwegingen van het besluit van de Raad waren vervat. Voorts heeft het mechanisme zeker bijgedragen tot de snellere tenuitvoerlegging van de investeringsbesluiten van de ondernemers. Het MKB beoogt zijn concurrentievermogen te verbeteren door investeringen in rationalisering, modernisering en uitbreiding van zijn capaciteiten. De schepping van arbeidsplaatsen vloeit voort uit een succes op de markt om nieuwe opdrachten uit te voeren ongeacht of het MKB zich in een groeisector dan wel een krim- pende sector bevindt. Op macro-economisch niveau wordt de werkelijke rentevoet inder- daad beschouwd als een factor die van invloed is op het investeringsniveau. Omvang van de begunstigde ondernemingen Aspecten in verband met de mededinging op de financiºle markt 67. De EIB werkt met een uitgebreid netwerk van banken en financiºle instellingen (meer dan 130 in de Europese Unie) op grond van artikel 16 van haar statuten samen in alle landen waar zij optreedt. Met dit bijzonder kenmerk wordt door de Raad reke- ning gehouden wanneer hij de Bank opdrachten geeft die binnen of buiten de Unie eventueel rentesubsidies inhouden. De EIB selecteert haar financiºle intermediairs door toepassing van de objectieve criteria solvabiliteit en kwaliteit van deze instellingen. Een in omvang en in de tijd beperkt bedrag aan voor het MKB bestemde communautaire rentesubsidies zou niet besteed kunnen zijn geweest door een onbeperkt aantal financiºle intermediairs in Europa. Bovendien aanvaarden om een aantal redenen alle ban- ken die aan de EIB-criteria beantwoorden, niet dat zij globale leningen en rentesubsidies moeten beheren. Ten slotte was een zekere vorm van selectie van de deelnemende banken onvermij- delijk, alleen al in verband met het feit dat aan de urgentievereisten van de Raad moest worden voldaan. 68. Het was niet te verwachten dat de toepassing van het mecha- nisme zou verlopen volgens de respectieve marktonderdelen van de deelnemende banken. Zoals bij elk vergelijkbaar mechanisme, en wanneer op de deelnemende banken geen quota worden toe- gepast (doch wel het beginsel van (cid:132)wie het eerst komt, het eerst maalt(cid:148)), kan onvermijdelijk een commercieel motivatieniveau wor- den vastgesteld dat naar gelang van de deelnemende instellingen verschilt. Het vrij belangrijke aandeel van een intermediair bij de toeken- ning van de rentesubsidies vormt een weerspiegeling van de tra- ditionele belangrijkheid ervan als intermediair voor de globale leningen van de EIB aan het Verenigd Koninkrijk. In verband met het mechanisme werden commerciºle stappen ondernomen en werden andere banken in het Verenigd Koninkrijk ingeschakeld. Deze intermediair heeft ook de rol van gemachtigde gespeeld omdat hij ervaring (inclusief met andere communautaire mecha- nismen zoals EGKS) koppelde aan de beschikbaarheid van men- selijke hulpbronnen en de wil deze rol te spelen. 58. De vaststelling van de Rekenkamer bevestigt de goede wil van de banken om zich te conformeren aan (en zelfs verder te gaan dan) de regels voor toepassing van het mechanisme. CONCLUSIE Geografische spreiding van de subsidies 60 en 61. Met de toetreding van nieuwe lidstaten werd vanaf het begin rekening gehouden. Bij de berekening werd rekening gehou- den met de tijd die nog beschikbaar was voor de toekenning van de bedragen. 63. De opgedreven co(cid:246)rdinatie met alle steun die op regionaal, nationaal en zelfs communautair vlak wordt geboden, was onmo- gelijk omdat het mechanisme voor de hele Gemeenschap moest gelden en in alle lidstaten op uniforme wijze moest worden toe- gepast. Het ging noodzakelijkerwijs een geheel van nationale en communautaire maatregelen (met name in de gesteunde zones) overlappen, wat niet in strijd met het subsidiariteitsbeginsel wordt geacht. 70. Het is welbekend dat op micro-economisch niveau het oor- zakelijke verband tussen rentesubsidies en investeringsuitgaven niet gemakkelijk kan worden gelegd. Tegelijkertijd is op macro- economisch niveau de reºle rentevoet een welbekende factor met invloed op het investeringsniveau. Bovendien hield het mecha- nisme voor de bedrijfsleiding en op Europese schaal een bood- schap in van ondersteuning en aanmoediging van de overheids- instanties om banen te scheppen. Het ging om een actie naast andere acties, en ook al was het effect ervan noodgedwongen beperkt, toch heeft zij een positieve functie gehad door bij te dra- gen tot de schepping van een gunstig klimaat voor stimulering van groei en de schepping van arbeidsplaatsen door het MKB overeenkomstig de brede doelstellingen die in de overwegingen van het besluit van de Raad waren vervat. Het is juist dat aan het begin van het programma bepaalde lopende projecten werden gefinancierd. Gezien de urgentie waarmee het mechanisme moest worden toegepast, was een dergelijke situatie 31. 5. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 152/23 tijdens een startfase moeilijk te vermijden; het effect ervan is even- wel in de loop van de tijd afgezwakt. Bovendien heeft de verlich- ting van de financiºle lasten van de betrokken ondernemingen een positieve invloed uitgeoefend op de besluiten tot toekenning van kredieten door banken omdat daardoor de verhouding tus- sen de financiºle lasten van de ondernemingen en hun operatio- nele resultaten werd verbeterd. Deze verhouding is een belang- rijke factor wanneer besluiten tot toekenning van kredieten worden genomen. 71. De Commissie waardeert de gunstige houding van de Reken- kamer ten aanzien van haar recente initiatieven. 72. De door de Rekenkamer genoemde gevallen zullen door de Commissie met aandacht worden gevolgd. 73. Gezien de toenmalige economische context werd in het besluit van de Raad aangedrongen op de (cid:132)dringende(cid:148) en (cid:132)snelle(cid:148) tenuitvoerlegging van het mechanisme. De totstandkoming van een ingewikkelde regelgeving zou met bedoelde urgentie niet ver- enigbaar zijn geweest. Gezien de omvang van de door het mechanisme beoogde doel- groep, het aantal en de aard van de begunstigden (verschillende duizenden KMO(cid:146)s) en het gemiddelde bedrag van de rentesubsi- dies (20 000 ECU), was een ander systeem moeilijk denkbaar omdat daardoor waarschijnlijk de procedure zou zijn verzwaard. 74. Het in omvang en tijd beperkte mechanisme had niet kun- nen worden toegepast door een onbeperkt aantal financiºle inter- mediairs in Europa. Een zekere vorm van selectie was derhalve onvermijdelijk. Bovendien aanvaarden bepaalde banken niet dat zij globale leningen of rentesubsidies moeten beheren