title: 2000/200/EG: Beschikking van de Commissie van 25 november 1999 met betrekking tot de door Portugal ingestelde steunregeling voor het wegwerken van de schulden van intensieve veehouderijbedrijven en het stimuleren van de varkenshouderij (Kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 4861) (Slechts de tekst in de Portugese taal is authentiek)

eurovoc_concepts:
Portugal
aid system
control of State aid
infringement of EU law
intensive livestock farming
swine

formats: html pdf print

text: L 66/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 3. 2000 BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 25 november 1999 met betrekking tot de door Portugal ingestelde steunregeling voor het wegwerken van de schulden van intensieve veehouderijbedrijven en het stimuleren van de varkenshouderij (Kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 4861) (Slechts de tekst in de Portugese taal is authentiek) (2000/200/EG) DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen- schap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea, Gelet op Verordening (EEG) nr. 2759/75 van de Raad van 29 oktober 1975 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector varkensvlees (1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 3290/94 (2), en Verordening (EEG) nr. 2777/75 van de Raad van 29 oktober 1975 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector slachtpluimvee (3), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 2916/95 (4), en met name op artikel 21, respectievelijk artikel 19, Na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkin- gen kenbaar te maken (5), Overwegende hetgeen volgt: I Procedure sie hun per brief van 26 november 1996 verzocht om binnen 15 werkdagen het bestaan en de inwerkingtre- ding van de betrokken steunmaatregel te bevestigen en informatie te verstrekken over de eventuele budgettaire gevolgen ervan en over de kenmerken van ØØn van die kredietlijnen. Bij brief van 23 december 1996 hebben de Portugese autoriteiten het bestaan bevestigd van wets- decreet nr. 146/94 betreffende staatssteun in de vorm van kredietlijnen voor het wegwerken van de schulden van intensieve veehouderijbedrijven en voor het stimule- ren van de varkenshouderij. Bijgevolg is die steunmaat- regel onder nummer NN 65/97 opgenomen in het regis- ter van de niet-aangemelde steunmaatregelen. (3) (4) Bij brief van 23 mei 1997, geregistreerd op 27 mei 1997, heeft de Permanente Vertegenwoordiging van Portugal bij de Europese Unie de Commissie de in de brieven van 26 november 1996 en 5 mei 1997 gevraagde gegevens verstrekt. Bij brief van 10 oktober 1997 heeft de Commissie Por- tugal in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de betrokken steunmaatregel. In diezelfde brief heeft de Commissie Portugal aangemaand eventuele opmerkingen kenbaar te maken binnen ØØn maand na de datum van bovengenoemde brief. (1) Bij hoofdstuk I van het Portugese wetsdecreet nr. 146/94 van 24 mei 1994 is een kredietlijn geopend voor het wegwerken van de schulden van intensieve vee- houderijbedrijven en bij hoofdstuk II van hetzelfde wets- decreet een kredietlijn voor het stimuleren van de var- kenshouderij. Dit wetsdecreet is bekendgemaakt in het Portugese staatsblad (6). (5) Het besluit van de Commissie om de procedure van arti- kel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden, is bekend- gemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeen- schappen (7). De Commissie heeft de overige lidstaten en de andere belanghebbenden aangemaand hun opmerkin- gen over de betrokken maatregelen kenbaar te maken binnen ØØn maand na de desbetreffende bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen. (2) Omdat de Portugese autoriteiten deze staatssteun niet overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag hebben aangemeld, hebben de diensten van de Commis- (6) Portugal heeft zijn opmerkingen meegedeeld bij brief van 13 januari 1998. (1) PB L 282 van 1. 11. 1975, blz. 1. (2) PB L 282 van 1. 11. 1975, blz. 77. (3) PB L 349 van 31. 12. 1994, blz. 105. (4) PB L 305 van 19. 12. 1995, blz. 49. (5) PB C 83 van 18. 3. 1998, blz. 5. (6) DiÆrio da Repœblica (cid:151) SØrie I-A, n. o 120, van 24 mei 1994. (7) De Commissie heeft van andere belanghebbenden geen opmerkingen terzake ontvangen. (7) Zie voetnoot 5. 14. 3. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 66/21 II Kredietlijn voor het stimuleren van de varkenshouderij Beschrijving van de betrokken steunmaatregelen (8) Wetsdecreet nr. 146/94 van 24 mei 1994 heeft ten doel de ernstige structurele problemen in de grondloze inten- sieve veehouderij te verhelpen. Anderzijds kwam de betrokken sector niet in aanmerking voor de door het EOGFL, afdeling Oriºntatie, medegefinancierde operatio- nele programma’s. Bij het wetsdecreet worden twee maatregelen ingesteld: een kredietlijn voor het wegwer- ken van de schulden van de intensieve veehouderij (var- kenshouderij, pluimveehouderij, konijnenhouderij) en een kredietlijn voor het stimuleren van de varkenshou- derij (uitsluitend varkenshouderij en -mesterij op geslo- ten bedrijven). (12) Deze kredietlijn heeft ten doel financiºle middelen ter beschikking te stellen van de varkenshouderijbedrijven voor het aankopen van productiefactoren (intermediair verbruik). (13) De steun wordt toegekend in de vorm van een rentesub- sidie op bankleningen. De leningen hebben een looptijd van ten hoogste vier jaar, jaarlijks aflosbaar. De rente- subsidies, uitgedrukt als percentage van de rentevoet voor de betrokken kredieten, zijn variabel en degressief vanaf het eerste jaar (eerste jaar 10 %; tweede jaar 8 %; derde jaar 6 % en vierde jaar 4 %). (14) De te verlenen kredieten mogen in totaal niet hoger zijn dan 7,632 miljard PTE. Kredietlijn voor het wegwerken van de schulden van de intensieve veehouderij III (9) Deze kredietlijn heeft ten doel: Beschrijving van de redenen voor de inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag (cid:151) het voor de begunstigden gemakkelijker te maken met de kredietinstellingen opnieuw te onderhandelen over de aangegane schulden, voorzover die betrek- king hebben op de veehouderij en kan worden aan- getoond dat zij zijn aangegaan voor investeringen die zijn gedaan tussen 1 januari 1985 en 31 decem- ber 1993 met het oog op de modernisering van de installaties, de verbetering van de hygiºne en de milieubescherming; (cid:151) de betrokken bedrijven middelen ter beschikking te stellen voor de aflossing van nog niet betaalde schul- den die tussen 1 januari 1992 en 31 december 1993 bij leveranciers van investeringsgoederen zijn gemaakt. (15) De overwegingen op grond waarvan de Commissie heeft besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het Ver- drag in te leiden, kunnen als volgt worden samengevat. (16) Met betrekking tot de kredietlijn voor het wegwerken van de schulden van de intensieve veehouderij is de Commissie van oordeel dat de maatregel niet aan de nodige voorwaarden voldoet om te worden beschouwd als reddings- of herstructureringssteun aan ondernemin- gen in moeilijkheden, als bedoeld in de momenteel gel- dende communautaire kaderregeling (9). In punt 2. 2 van die kaderregeling is bepaald dat, als het om dergelijke steun in de landbouwsector gaat, de lidstaten de des- betreffende bijzondere voorschriften van de Commissie kunnen blijven toepassen. (10) De steun wordt toegekend in de vorm van een rentesub- sidie op bankleningen. De leningen hebben een looptijd jaarlijks aflosbaar vanaf het van ten hoogste vijf jaar, tweede jaar. De rentesubsidie is variabel en degressief vanaf het eerste jaar (eerste jaar 60 %; tweede jaar 45 %; derde jaar 30 %). Vanaf het vierde jaar wordt geen rente- subsidie meer betaald. De rentesubsidies worden bere- kend op basis van een referentiepercentage van 13 %, zoals vastgesteld bij wetsdecreet nr. 359/89 van 18 november 1989 (8). (17) De bijzondere voorschriften inzake herstructurering van bedrijven in de landbouwsector kunnen slechts van toe- passing zijn wanneer aan drie voorwaarden wordt vol- daan: de steun moet verband houden met reeds gedane investeringen; de steun (eventueel gecombineerd met eerdere steun voor dezelfde investeringen) mag bepaalde percentages niet overschrijden; de bedrijven moeten bepaalde garanties bieden op het punt van hun levens- vatbaarheid en het faillissementsrisico moet reºel zijn. (11) De te verlenen kredieten mogen in totaal niet meer dan 28 miljard PTE bedragen. (18) De Commissie was van oordeel dat de door Portugal toegepaste kredietlijn wel in overeenstemming was met de eerste voorwaarde, maar niet met de andere twee. (8) Momenteel bedraagt het nationale referentiepercentage 8 %. (9) PB C 368 van 23. 12. 1994, blz. 12. L 66/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 3. 2000 (19) Met betrekking tot de kredietlijn voor het stimuleren van de varkenshouderij was de Commissie van oordeel dat, aangezien het gaat om steun voor de aankoop van productiefactoren ter stimulering van de varkenshoude- rij, de maatregel niet als investeringssteun kan worden beschouwd maar als een lening op korte termijn ((cid:132)be- heerskredieten(cid:148)). De betrokken maatregel voldoet niet aan het belangrijkste criterium van de communautaire regelgeving terzake, namelijk een looptijd van ten hoog- ste ØØn jaar. IV Motivering door Portugal (20) (21) Bij brief van 13 januari 1998 heeft de Portugese rege- ring haar opmerkingen met betrekking tot de in afdeling III beschreven maatregelen meegedeeld. In het algemeen verklaren de Portugese autoriteiten dat de betrokken steunregeling de enige manier is waarop de Portugese staat steun verleent aan de sector van intensieve veehouderij die het bijzonder moeilijk heeft, vooral om de volgende drie redenen: (cid:151) de vervroegde openstelling van de grenzen voor landbouwproducten, wat heeft geleid tot grotere invoer en derhalve tot een grotere druk op de prij- zen en een sterke prijsdaling; (cid:151) de hoge rentepercentages die door de banken wor- den toegepast, vooral in de landbouwsector; (cid:151) de hoge prijzen voor diervoeders als gevolg van de droogte (en de daaruit voortvloeiende slechte oogst) van 1993 en de perifere ligging ten opzichte van de overige lidstaten. Volgens de Portugese autoriteiten is de marktsituatie voor de intensieve veehouderij, ondanks de steunmaat- regelen, niet verbeterd. In 1993 was Portugal nog vol- ledig zelfvoorzienend, momenteel is het netto-importeur voor 20 % van het interne verbruik. onder ii) vermelde plafonds is besteed, aangezien de overschrijding ervan pas achteraf is geconstateerd(cid:148) niet helemaal duidelijk. Volgens de Portugese autoriteiten acht de Commissie de louter formele kwestie van het moment waarop de niet-naleving van de maxima is geconstateerd, belangrijker dan het fundamentele pro- bleem van de inachtneming van de maxima. (23) Volgens de Commissie is de steunregeling niet in over- eenstemming met de bij Verordening (EG) nr. 950/97 van de Raad (10) vastgestelde sectorale beperkingen. De Portugese autoriteiten hebben de indruk dat volgens de Commissie de sectorale beperkingen van de verordening van toepassing zijn op de regeling inzake steunverlening aan landbouwbedrijven, aangezien zij ervan uitgaat dat die beperkingen deel uitmaken van het landbouwstruc- tuurbeleid. Deze eis maakt evenwel geen deel uit van de in de kaderregeling vastgestelde criteria, en derhalve zijn volgens de Portugese autoriteiten de beperkingen niet van toepassing. (24) Met betrekking tot de levensvatbaarheid van de bedrij- ven wijzen de Portugese autoriteiten erop dat de criteria van de Commissie uitsluitend betrekking hebben op het begrip levensvatbaarheid, zonder dat nader is aange- geven of het gaat om economische dan wel financiºle levensvatbaarheid. Anderzijds zijn de Portugese autori- teiten van oordeel dat niet zomaar mag worden aange- nomen dat de banken uitsluitend de financiºle situatie van het bedrijf hebben onderzocht. Kredietlijn voor het stimuleren van de varkenshouderij (25) Met betrekking tot deze maatregel heeft de Commissie geen opmerkingen van de Portugese regering ontvangen. V Beoordeling van de steunmaatregelen Toepasselijkheid van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag Kredietlijn voor het wegwerken van de schulden van de intensieve veehouderij (22) De Portugese autoriteiten wijzen erop dat de Commissie erkent dat (cid:132)de steun lager blijft dan het maximumper- centage dat de Commissie in de regel toestaat(cid:148). In dit verband is de juiste betekenis van de zin (cid:132)de Commissie neemt echter in aanmerking dat bij de toekenning van de steun geen aandacht aan de inachtneming van de (26) In artikel 21 van Verordening (EEG) nr. 2759/75 en arti- kel 19 van Verordening (EEG) nr. 2777/75 is bepaald dat de artikelen 92 tot en met 94 van het Verdrag (thans de artikelen 87 tot en met 89) van toepassing zijn op de productie van en de handel in de in artikel 1, lid 1, van die verordeningen genoemde producten. (10) PB L 142 van 2. 6. 1997, blz. 1. 14. 3. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 66/23 (27) Krachtens artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm dan ook met staatsmiddelen bekostigde steunmaatregelen, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of drei- gen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappe- lijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig be(cid:239)nvloed. (28) De communautaire productie van vlees en andere pro- ducten verkregen van varkens, pluimvee en konijnen, bedraagt 22,31 miljoen ton (11). De Portugese productie van vlees en andere producten verkregen van varkens, pluimvee en konijnen bedraagt 0,54 miljoen ton. Tussen de Gemeenschap en Portugal bestaat er een aanzienlijk handelsverkeer van deze producten. In 1997 heeft Por- tugal 75 900 ton uit de andere lidstaten ingevoerd en 4 100 ton uitgevoerd. Deze handelsstromen komen voor Portugal overeen met 6,0 miljoen EUR aan uitvoer en 160,5 miljoen EUR aan invoer. (29) De betrokken maatregelen kunnen derhalve invloed heb- ben op het intracommunautaire handelsverkeer van var- kens- en pluimveeproducten, aangezien dat handelsver- keer wordt be(cid:239)nvloed door elke vorm van steunverlening waardoor handelaren in ØØn lidstaat worden bevoordeeld ten opzichte van die in de andere lidstaten. De betrok- ken maatregelen hebben een rechtstreeks en onmiddel- lijk effect op de productiekosten van de bedrijven in de sector van intensieve veehouderij in Portugal. Bijgevolg is er sprake van economisch voordeel ten opzichte van de bedrijven in andere lidstaten die geen vergelijkbare steun ontvangen. Derhalve vervalsen de maatregelen de mededinging of dreigen zij die te vervalsen. (30) Op grond van bovenstaande overwegingen moeten de betrokken maatregelen worden beschouwd als steun- maatregelen van de staten die voldoen aan de criteria van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. stellingen. Wanneer de betrokken afwijkingen zouden worden toegestaan voor steunmaatregelen die niet aan die voorwaarde voldoen, zou de weg worden geopend voor verstoringen van het handelsverkeer tussen de lid- staten en voor concurrentiedistorsies waarvoor uit com- munautair oogpunt geen enkele verantwoording bestaat, en bijgevolg voor ongeoorloofde voordelen ten gunste van handelaren van bepaalde lidstaten. (34) Krachtens artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag kunnen steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieºn te vergemakkelijken, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, mits de voorwaarden waaronder het han- delsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. (35) De steunmaatregel moet worden beoordeeld met inacht- neming van deze laatste bepaling. Kredietlijn voor het wegwerken van de schulden van de intensieve veehouderij (36) In eerste instantie heeft de Commissie deze kredietlijn getoetst aan de mededeling inzake de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (12), van toepassing op de datum van steunverlening en de datum waarop de procedure van artikel 88, lid 2, is ingeleid. De medede- ling werd later evenwel gewijzigd door een nieuwe mededeling (13), die van toepassing is geworden op 1 januari 1998. Ter wille van de rechtszekerheid moet de uiteindelijke beslissing over de maatregel worden geno- men op basis van de criteria die van toepassing waren op de datum waarop de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag is ingeleid. Mogelijke afwijkingen van artikel 87 van het EG-Verdrag (37) (31) Van het in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vast- gelegde beginsel van onverenigbaarheid kan worden afgeweken. (32) De in artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag vastgestelde afwijkingen van deze onverenigbaarheid zijn duidelijk niet van toepassing. De Portugese autoriteiten hebben dat ook nooit beweerd. (33) De in artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag vastgestelde afwijkingen moeten restrictief worden ge(cid:239)nterpreteerd bij de evaluatie van een steunregeling van regionale of sectorale aard of in geval van individuele toepassingen van algemene steunregelingen. De betrokken afwijkingen zijn uitsluitend van toepassing wanneer de Commissie van oordeel is dat de steunmaatregel noodzakelijk is voor de verwezenlijking van ØØn van de betrokken doel- In punt 2. 2 van de mededeling van 1994 is bepaald dat, als het om reddings- en herstructureringssteun in de landbouwsector gaat, op verzoek van de lidstaat de des- betreffende bijzondere voorschriften van toepassing kun- nen blijven. Portugal heeft de Commissie evenwel niet meegedeeld op basis van welke criteria de maatregelen zouden moeten worden beoordeeld. (38) Het door de Commissie gevoerde onderzoek moet der- halve betrekking hebben op alle aspecten van de betrok- ken mededeling, namelijk reddingssteun, herstructure- ringssteun of bijzondere voorschriften voor de land- bouwsector. (39) Reddingssteun: (cid:151) moet bestaan uit kassteun in de vorm van een kre- dietgarantie of een af te lossen krediet, met toepas- sing van de marktrente; (11) Bron: Eurostat 1997. (12) Zie voetnoot 9. (13) PB C 283 van 19. 9. 1997, blz. 2. L 66/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 3. 2000 (cid:151) moet beperkt blijven tot het bedrag dat nodig is om de onderneming draaiende te houden (bijvoorbeeld dekking van de loonkosten, lopende leveringen); enkel moment verzocht om een onderzoek van de toe- gepaste maatregelen in het licht van de algemene criteria voor herstructureringssteun ten gunste van bedrijven in moeilijkheden. (cid:151) mag alleen worden uitgekeerd voor de periode (over het algemeen niet langer dan zes maanden) die noodzakelijk is om de nodige en mogelijke herstel- maatregelen uit te werken; (cid:151) moet gerechtvaardigd zijn door dringende sociale redenen en mag niet tot gevolg hebben dat de indus- trie in andere lidstaten uit het evenwicht wordt gebracht. (40) De Commissie beschikt momenteel niet over de nodige gegevens om te kunnen nagaan of aan de voorwaarden die zijn vermeld in het tweede en het vierde streepje van overweging 39, is voldaan. Zij is evenwel van mening dat de betrokken steun niet aan de overige criteria vol- doet. (41) Wat de in het eerste streepje genoemde voorwaarde betreft, dient te worden gezegd dat de minimumrente- subsidie (40 % x 13 % = 5,2 %) aanzienlijk lager ligt dan het in 1994 in Portugal toegepaste communautaire refe- rentiepercentage (15,33 %, d. i. het in geval van regionale steun geldende percentage (14)). Bovendien is de periode waarvoor de steun wordt verleend (drie jaar) aanzienlijk langer dan de normale periode van zes maanden die in de communautaire criteria is voorgeschreven. (42) Bijgevolg voldoet de betrokken steunregeling niet aan de communautaire criteria voor reddingssteun aan bedrij- ven in moeilijkheden. (43) Naar het oordeel van de Commissie gaat het in het onderhavige geval niet om herstructureringssteun, aan- gezien in dat geval een herstructureringsplan moet wor- den opgesteld en uitgevoerd dat strikte voorwaarden voor het herstel van de levensvatbaarheid bevat (cid:151) namelijk een capaciteitsvermindering als het om een sec- tor met overcapaciteit gaat, een belangrijke eigen bij- drage van de begunstigde aan de herstructurering en het neutraliseren van schadelijke gevolgen voor de concur- renten (cid:151), met welke voorwaarden door de Portugese autoriteiten geen rekening lijkt te zijn gehouden. (44) De onderzochte regelgeving voorziet nergens in de opstelling van herstructureringsplannen per bedrijf, waarin is voorzien in maatregelen om de levensvatbaar- heid voor de lange termijn te garanderen. Hoewel het bovendien om een sector gaat met, op communautair niveau, een structurele overcapaciteit, zijn blijkbaar geen maatregelen genomen om de capaciteit te verlagen. Bovendien hebben de Portugese autoriteiten op geen (45) Daarom heeft de Commissie overeenkomstig punt 2. 2 van de mededeling van 1994 de toegekende steun getoetst aan de bijzondere voorschriften voor de her- structurering van bedrijven in moeilijkheden, overeen- komstig de vaste praktijk van de Commissie wanneer het gaat om dergelijke vormen van steunverlening in de landbouwsector (15). Door de toepassing van deze crite- ria moet erop worden toegezien dat de saneringssteun alleen wordt verleend aan ondernemingen of bedrijven in de landbouwsector die in principe rendabel zijn maar die zich, ten gevolge van de tenuitvoerlegging van een maatregel om de landbouwstructuur op duurzame wijze in financiºle problemen te verbeteren (investeringen), bevinden ten gevolge van externe gebeurtenissen. (46) De bijzondere voorschriften zijn: (cid:151) het moet gaan om steun voor het dragen van de financiºle lasten van leningen die zijn aangegaan voor de financiering van reeds gedane investeringen; (cid:151) het gecumuleerde subsidie-equivalent van de eventu- eel bij het aangaan van de leningen toegekende steun en de betrokken steun mag niet hoger zijn dan het percentage dat de Commissie in de regel toestaat, namelijk voor investeringen in de primaire landbouwproductie 35 % (of 75 % in de probleemge- bieden in de zin van artikel 21, lid 2, van Verorde- ning (EG) nr. 950/97) en voor investeringen in de verwerking en de afzet van landbouwproducten 55 % (of 75 % in de regio’s van doelstelling 1), voor- zover het niet gaat om projecten die volgens de door de Commissie vastgestelde sectorale beperkin- gen zijn uitgesloten. Deze sectorale beperkingen zijn momenteel vastgesteld in de kaderregeling inzake steunmaatregelen van de staten met betrekking tot investeringen in de sector verwerking en afzet van landbouwproducten (16); (cid:151) de betrokken steun moet verband houden met een aanpassing van de rente die op nieuwe leningen moet worden betaald als gevolg van de schommelin- gen van het rentetarief (en mag niet hoger zijn dan de extra rente op de nieuwe leningen) of moet ten goede komen aan landbouwbedrijven die garanties bieden op het vlak van hun levensvatbaarheid, met name wanneer de financiºle lasten van de bestaande leningen zo zwaar zijn dat de landbouwbedrijven in een zeer moeilijke situatie terecht zouden kunnen komen en eventueel zelfs failliet zouden kunnen gaan. (14) PB C 74 van 10. 3. 1998, blz. 9. (15) Precedenten: N 904/95, N 21/96, N 864/96 en N 813/97. (16) PB C 29 van 2. 2. 1996, blz. 4. 14. 3. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 66/25 (47) Wat de in overweging 46, eerste streepje, genoemde voorwaarde betreft, kon van de kredietlijn alleen gebruik worden gemaakt om de financiºle lasten te dekken van leningen die bedrijven hadden aangegaan in het kader van hun economische activiteiten en met het oog op de financiering van in een bepaalde periode gedane investe- ringen. Deze investeringen hebben betrekking op de modernisering van de installaties, de verbetering van de hygiºne en de bescherming van het milieu. De Commis- sie is derhalve van mening dat aan deze voorwaarde is voldaan. (52) Aangezien de Portugese autoriteiten geen technische ingestelde onderzoek hebben ver- gegevens over het strekt, is de Commissie niets bekend over de representa- tiviteit en de omvang van de overtreding van deze regel. Zij constateert evenwel dat, in de praktijk en op grond van de door diezelfde autoriteiten meegedeelde informa- tie, de in het kader van de steunverlening geldende maxima niet in acht zijn genomen in 13 % van de geval- len van steunverlening in andere dan agrarische pro- bleemgebieden. (48) Wat de inachtneming betreft van het bepaalde in over- weging 46, tweede streepje, moet de betrokken lidstaat aantonen dat het gecumuleerde effect van de toegekende herstructureringssteun en eventueel reeds vroeger ver- leende investeringssteun onder het vastgestelde maxi- mumpercentages is gebleven, namelijk 35 % in het alge- meen en 75 % in de agrarische probleemgebieden. Aan- gezien alleen landbouwbedrijven van deze kredietlijn gebruik konden maken, zijn de maximumpercentages voor verwerkende bedrijven niet van toepassing. (49) Met betrekking tot de intensiteit van de steunverlening in het kader van deze kredietlijn wordt erop gewezen dat de nationale steun wordt verleend in de vorm van een rentesubsidie. Volgens de normaliter door de Com- missie gehanteerde methode bedraagt het subsidie-equi- valent van de overeenkomstig wetsdecreet nr. 146/94 toegekende rentesubsidie 21,8 %, uitgaande van de geac- tualiseerde waarde van het verschil tussen de werkelijk toegepaste percentages en een referentiepercentage dat als commercieel percentage wordt beschouwd. Voor de berekening van het subsidie-equivalent heeft de Com- missie niet alleen rekening gehouden met de subsidie in percenten van de door de Portugese autoriteiten als refe- rentiepercentage in aanmerking genomen 13 %, maar ook met het verschil tussen dat referentiepercentage en het communautaire referentiepercentage (het in geval van regionale steun geldende percentage) dat op de dag van toekenning van de steun van toepassing was in Por- tugal (15,33 %). (50) Wanneer de Commissie, bij het inleiden van de proce- dure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag heeft aan- gegeven dat het steunbedrag lager was dan het maxi- mumpercentage dat de Commissie in de regel toestaat, had dat uitsluitend betrekking op het steunelement in het kader van de kredietlijn en niet op het gecumuleerde effect van de steunelementen van de kredietlijn en de eventueel in het verleden reeds ontvangen investerings- steun, welke steun lager moet blijven dan 35 % van de totale kosten (75 % in agrarische probleemgebieden). (51) De Portugese autoriteiten hebben meegedeeld dat, vol- gens een onderzoek in de probleemgebieden, het gecu- muleerde subsidie-equivalent van de verleende steun uit de kredietlijn in alle gevallen onder het op 75 % gestelde maximum is gebleven en in de andere gebieden het gecumuleerde subsidie-equivalent van de verleende steun uit de kredietlijn in 87 % van de gevallen onder het op 35 % gestelde maximum is gebleven. (53) De Commissie is derhalve van mening dat, aangezien de inachtneming van dit maximum achteraf diende te wor- den gecontroleerd, daaruit noodzakelijkerwijs voortvloeit dat dit maximum geen criterium was bij de goedkeuring van de steun. En inderdaad werd bij de tenuitvoerlegging van de maatregel in 13 % van de gevallen van steunver- lening in andere dan agrarische probleemgebieden het plafond van 13 % niet in acht genomen. (54) De Commissie is het wel eens met het door de Portugese autoriteiten aangehaalde argument dat, zolang de bijzon- dere regels voor de herstructurering van bedrijven in de sector van primaire landbouwproductie van toepassing waren, in die regels normaal geen rekening werd gehou- den met de sectorale beperkingen voor investeringen in het kader van Verordening (EG) nr. 950/97. (55) Op grond van wat voorafgaat, is de Commissie van oor- deel dat aan de in overweging 46, tweede streepje, genoemde voorwaarde niet is voldaan in die gevallen waarin het gecumuleerde subsidie-equivalent van de ont- vangen investeringssteun en de betrokken kredietlijn het maximumbedrag overschrijdt dat de begunstigden recht- matig hadden kunnen ontvangen op basis van de bij- zondere voorschriften voor de herstructurering van landbouwbedrijven in moeilijkheden. (56) Wat de in overweging 46, derde streepje, genoemde voorwaarde betreft, moet de maatregel bestemd zijn voor landbouwbedrijven die bepaalde garanties bieden op het vlak van de levensvatbaarheid. (57) (58) In eerste instantie hebben de Portugese autoriteiten mee- gedeeld dat, aangezien het om de herstructurering van bankkredieten gaat, zij ervan zijn uitgegaan dat bij het onderzoek dat de bankinstelling v(cid:243)(cid:243)r de toekenning van het krediet heeft ingesteld, is nagegaan of er garanties waren ten aanzien van de levensvatbaarheid. Zoals vaste praktijk is, stelt de Commissie zich op het standpunt dat het onderzoek dat door de financiºle instelling wordt verricht voordat een consolidatielening wordt toegekend, niet in de plaats kan komen van het onderzoek naar de economische levensvatbaarheid van het bedrijf, als bedoeld in de communautaire kaderrege- L 66/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 3. 2000 ling of in de bovengenoemde bijzondere voorschriften voor de landbouwsector. Het door de bank ingestelde onderzoek heeft immers uitsluitend tot doel na te gaan of op grond van de financiºle situatie van het bedrijf mag worden aangenomen dat de lening regelmatig zal worden afgelost. Uiteraard is dit een noodzakelijke voor- waarde voor de economische levensvatbaarheid van het bedrijf, maar daarmee is nog niet gezegd dat het bedrijf levensvatbaar is in de zin van bovengenoemde kader- regeling of bijzondere voorschriften. (59) De Commissie erkent evenwel de praktische problemen die samengaan met een onderzoek naar de economische levensvatbaarheid van een landbouwbedrijf voor de lange termijn. De financiºle levensvatbaarheid kan een goede indicator zijn voor de economische levensvatbaar- heid. Redelijkerwijs mag immers worden aangenomen dat een financieel levensvatbaar bedrijf meestal ook eco- nomisch levensvatbaar zal zijn. (60) In het kader van de derde voorwaarde dient de Commis- sie ook de oorzaken van de financiºle moeilijkheden van de bedrijven in haar analyse te betrekken. Steun aan landbouwbedrijven die in moeilijkheden verkeren maar niettemin levensvatbaar zijn, kan slechts dan als verenig- gemeenschappelijke markt worden baar met beschouwd als de financiºle moeilijkheden het gevolg zijn van externe gebeurtenissen en niet van de bedrijfs- voering. de (61) Uit de door de Portugese autoriteiten meegedeelde gege- vens kan worden afgeleid dat de problemen van de land- bouwbedrijven in hoofdzaak verband houden met externe factoren, namelijk het sneller wegvallen van de douanegrenzen dan in de Akte van Toetreding van Por- tugal was vastgesteld, de hoge rentepercentages in de landbouwsector en de hoge grondstoffenprijzen als gevolg van de droogte van 1993. Bijgevolg kan worden geconcludeerd dat in de meeste gevallen de economische problemen zijn toe te schrijven aan externe factoren. (62) De Commissie komt bijgevolg tot het besluit dat deze maatregel voldoet aan de in overweging 46, derde streepje, genoemde voorwaarde inzake de levensvatbaar- heid van de begunstigde bedrijven. (63) In het algemeen is de Commissie van oordeel dat de kre- dietlijn voor het wegwerken van de schulden van de intensieve veehouderij niet in overeenstemming is met de bijzondere voorschriften voor de herstructurering van landbouwbedrijven in moeilijkheden in die gevallen waarin het gecumuleerde subsidie-equivalent van de ont- vangen investeringssteun en de betrokken kredietlijn hoger ligt dan het maximumbedrag dat de begunstigden rechtmatig zouden hebben kunnen krijgen op grond van de bijzondere voorschriften voor de herstructurering van landbouwbedrijven in moeilijkheden. Kredietlijn voor het stimuleren van de varkenshouderij (64) Aangezien de maatregel de aankoop van productiemid- delen door varkensproducenten (bijvoorbeeld diervoe- ders, andere met de werking samenhangende uitgaven) ten doel heeft, moet deze kredietlijn worden beschouwd als een lening voor het verkoopseizoen. (65) Op het moment waarop de steun is toegekend, was het voor de Commissie vaste praktijk geen bezwaar te maken tegen staatssteun in de vorm van kortlopend kre- diet met rentesubsidie aan de landbouw ((cid:132)beheerskredie- ten(cid:148)), op voorwaarde dat de looptijd van de lening niet meer dan ØØn jaar bedraagt en dat de lening niet voor ØØn enkel product en voor ØØn enkele activiteit wordt verleend. Volgens die vaste praktijk is er, voorzover het om subsidiabele uitgaven gaat, geen maximum voor de intensiteit van het steunelement en is er niets op tegen als een krediet met rentesubsidie dat een individuele begunstigde heeft gekregen, elk jaar opnieuw aan hem wordt toegekend. (66) In 1996 heeft de Commissie een communautaire kader- regeling inzake steunmaatregelen van de staten in de vorm van kortlopend krediet met rentesubsidie in de landbouw ((cid:132)beheerskredieten(cid:148)) (17) vastgesteld. Wegens moeilijkheden bij de toepassing van deze kaderregeling heeft de Commissie op 18 juni 1997 besloten de toepas- sing ervan te schorsen. (67) Als gevolg van deze schorsing is het daarvoor geldende beleid van de Commissie terzake weer van toepassing geworden. Op 2 oktober 1997, datum waarop de proce- dure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag is inge- leid, waren derhalve de in overweging 65 genoemde cri- teria van toepassing. Later heeft de Commissie besloten om de communautaire kaderregeling weer van kracht te laten worden met ingang van 30 juni 1998. (68) De op grond van de kredietlijn verleende steun in de vorm van een rentesubsidie voor bankverrichtingen in verband met beheerskredieten (met een subsidie-equiva- lent van 3,1 %) voldoet niet aan de voorwaarden om, overeenkomstig de vaste praktijk van de Commissie, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te kun- nen worden beschouwd, aangezien de looptijd van de rentesubsidie (vier jaar) veel langer is dan de toegestane maximumperiode (ØØn jaar). (69) Bij gebrek aan enige andere rechtsgrond ter verantwoor- ding van deze kredietlijn, moet zij worden beschouwd als werkingssteun en dus strijdig met het gevestigde beleid van de Commissie inzake staatssteun (arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 8 juni 1995 in zaak (17) PB C 44 van 16. 2. 1996, blz. 2. 14. 3. 2000 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 66/27 T-459/93 (Siemens tegen Commissie (18). Aangezien dit soort staatssteun van dien aard is dat er geen enkele duurzame ontwikkeling van de betrokken sector of regio door wordt bevorderd, leidt een dergelijke steun er rechtstreeks toe dat de ontvangers ervan van betere pro- ductievoorwaarden voor de betrokken producten genie- ten dan anderen die in dezelfde sector in de Europese Unie werkzaam zijn en geen vergelijkbare steun krijgen. Conclusie (70) Met betrekking tot de afwijkingen als bedoeld in artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag ten aanzien van steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieºn te stimuleren of te vergemakkelij- ken, concludeert de Commissie, op grond van de boven- staande analyse en in het licht van de terzake geldende communautaire voorschriften, dat de betrokken steun van zodanige aard is dat de voorwaarden inzake het handelsverkeer zodanig kunnen worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang erdoor wordt geschaad. (71) Bovendien mag niet worden vergeten dat de steun betrekking heeft op producten waarvoor gemeenschap- pelijke marktordeningen gelden en dat de lidstaten niet mogen ingrijpen in de werking van de marktordeningen, aangezien dat tot de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap behoort. Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie (zie bijvoorbeeld het arrest van 26 juni 1979 in zaak 177-78 (Pigs and Bacon) (19) blijkt dat de gemeenschappelijke marktordeningen moeten worden beschouwd als volledige en uitputtende regelingen die de lidstaten geen enkele bevoegdheid laten om maat- regelen vast te stellen die van de regelingen kunnen afwijken of die regelingen kunnen schaden. (72) De betrokken steunmaatregelen moeten derhalve wor- den beschouwd als strijdig met de communautaire wet- geving. Zij komen bijgevolg niet in aanmerking voor een van de afwijkingen als bedoeld in artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag. (74) (75) de Commissie zich heeft uitgesproken over de verenig- baarheid met de gemeenschappelijke markt. Bovendien zijn zij, om de hierboven vastgestelde rede- nen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt aangezien zij vallen onder het bepaalde in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zonder evenwel in aanmerking te komen voor ØØn van de uitzonderingen die zijn vast- gesteld in de leden 2 en 3 van datzelfde artikel. In geval van onverenigbaarheid van de steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt moet de Commissie gebruikmaken van de mogelijkheid die haar is verleend bij arrest van het Hof van Justitie van 12 juni 1973 in zaak 70-72 (Commissie tegen Bondsrepubliek Duits- land) (20), bevestigd bij arresten van 24 februari 1987 in zaak 310-85 (Deufil tegen Commissie) (21) en van 20 september 1990 in zaak C-5/89 (Commissie tegen Bondsrepubliek Duitsland) (22) en moet zij de lidstaat de verplichting opleggen het volledige bedrag van de onrechtmatig verleende steun van de begunstigden terug te vorderen. Deze terugvordering is ook verplicht op lid 1, van Verordening (EG) nr. basis van artikel 14, 659/1999 van de Raad van 2 maart 1999 tot vaststel- ling van nadere bepalingen voor de toepassing van arti- kel 93 van het EG-Verdrag (23). De terugbetaling is noodzakelijk om terug te keren tot de aan de steun voorafgaande situatie, en met name door alle financiºle voordelen ongedaan te maken die de begunstigden van de verleende steun ten onrechte hebben ontvangen sedert de datum van de toekenning van de steun. (76) De steun in het kader van de kredietlijn voor het weg- werken van de schulden van de intensieve veehouderij moet, met inachtneming van het feit dat de maatregel zou kunnen worden beschouwd als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt voorzover de maxima die van toepassing zijn op grond van de bijzondere voor- schriften voor de herstructurering van bedrijven, zouden zijn toegepast, worden teruggevorderd voor de 13 % van de gevallen van steunverlening in andere dan agrarische probleemgebieden waarbij die maxima werden over- schreden. (77) De steun die is verleend op grond van de kredietlijn voor het stimuleren van de varkenshouderij, moet vol- ledig worden teruggevorderd. VII (78) Conclusies Voor de terugbetaling van de steun gelden de voorschrif- ten die zijn vervat in het Portugese recht. Het terug te vorderen bedrag wordt vermeerderd met rente te reke- nen vanaf het moment waarop de steun is verleend tot het moment van de daadwerkelijke terugbetaling. De rente moet worden berekend op grond van de referen- tierentevoet die wordt gebruikt voor de berekening van het subsidie-equivalent in geval van regionale steun (24). (73) Aangezien de in deze beschikking bedoelde steunregelin- gen niet bij de Commissie zijn gemeld overeenkomstig lid 3, van het EG-Verdrag is de steun artikel 88, onrechtmatig verleend, d. w. z. zonder te wachten totdat (18) Jurisprudentie 1995, blz. II-1675. (19) Jurisprudentie 1979, blz. 2161. (20) Jurisprudentie 1973, blz. 813. (21) Jurisprudentie 1987, blz. 901. (22) Jurisprudentie 1990, blz. I-3437. (23) PB L 83 van 27. 3. 1999, blz. 1. (24) Zie voetnoot 14. L 66/28 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 3. 2000 (79) Deze beschikking geldt onverminderd eventueel later door de Commissie te nemen beslissingen inzake de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid uit het Europees Oriºntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL), HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN: Artikel 1 Artikel 3 1. Portugal neemt alle nodige maatregelen om de in artikel 1 bedoelde en reeds onwettig ter beschikking gestelde steun van de begunstigden terug te vorderen. 2. De terugvordering dient onverwijld en in overeenstem- ming met de nationaalrechtelijke procedures te geschieden. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de onrechtmatige steun voor de begunstigden beschikbaar was tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling van de steun. De rente wordt berekend op grond van de referentierentevoet welke wordt gehanteerd voor de berekening van het nettosub- sidie-equivalent in het kader van regionale steunregelingen. 1. De kredietlijn voor het wegwerken van de schulden van de intensieve veehouderij, ingesteld bij hoofdstuk I van wets- decreet nr. 146/94 van 24 mei 1994, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de gevallen waarin het subsidie- equivalent, gecumuleerd met de ontvangen investeringssteun, meer dan 35 % bedraagt in andere dan agrarische probleemge- bieden. Artikel 4 Portugal deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen. 2. De kredietlijn voor het stimuleren van de varkenshoude- rij, ingesteld bij hoofdstuk II van wetsdecreet nr. 146/94 van 24 mei 1994, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Artikel 5 Deze beschikking is gericht tot de Portugese Republiek. Artikel 2 Gedaan te Brussel, 25 november 1999. Portugal moet de in artikel 1 bedoelde steunregelingen intrek- ken. Voor de Commissie Franz FISCHLER Lid van de Commissie