title: 2000/600/ΕΚ: Απόφαση της Επιτροπής, της 10ης Νοεμβρίου 1999, για την κρατική ενίσχυση υπό όρους που σχεδιάζει να εφαρμόσει η Ιταλία υπέρ των κρατικών σικελικών τραπεζών Banco di Sicilia και Sicilcassa [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 3865] (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

eurovoc_concepts:
Italy
Sicily
State aid
application of EU law
bank
control of State aid

formats: html pdf print

text: 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/21 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 10ης Νοεµβρίου 1999 για την κρατική ενίσχυση υπό όρους που σχεδιάζει να εφαρµόσει η Ιταλία υπέρ των κρατικών σικελικών τραπεζών Banco di Sicilia και Sicilcassa [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθµό Ε(1999) 3865] (Το κείµενο στην ιταλική γλώσσα είναι το µόνο αυθεντικό) (Κείµενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (2000/600/ΕΚ) Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως τα άρθρα 87 και 88, τη συµφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονοµικό Χώρο, και ιδίως τα άρθρα 61 και 62, Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόµενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύµφωνα µε τα εν λόγω άρθρα (1), Εκτιµώντας τα ακόλουθα: 1. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ (1) (2) (3) Με επιστολή της 24ης Ιουλίου 1997, η Επιτροπή ζήτησε από τις ιταλικές αρχές πληροφορίες σχετικά µε το σχέδιο αποκατάστασης της κρίσης των σικελικών κρατικών τραπεζών και της δηµιουργίας ενός περιφε- ρειακού τραπεζικού κέντρου υπό την αιγίδα της κρατικής τράπεζας Banco di Sicilia SpA. (στο εξής BS), κατάλληλα ενισχυµένης και της Mediocredito centrale (στο εξής MC), τράπεζας ειδικού σκοπού που ελέγχεται από το δηµόσιο. Οι ιταλικές αρχές απάντησαν µε δύο επιστολές, αντίστοιχα της 1ης και της 11ης Σεπτεµβρίου 1997, στέλνοντας τµήµα των αιτούµενων εγγράφων από την Επιτροπή και εκθέτοντας τις γενικές γραµµές του σχεδίου διάσωσης του κρατικού τραπεζικού κέντρου στη Σικελία. Τα µέτρα αυτά προβλέπουν την εκκαθάριση του ταµιευτηρίου Sicilcassa (στο εξής SC), που θα υπόκειται σε αναγκαστική διαχείριση και την εκχώρηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της στην BS, µε την υποστήριξη της Banca d’Italia, του Mediocredito centrale και του ταµείου Fondo interbancario di tutela dei depositi (στο εξής FITD). Με στόχο την εξέταση της ύπαρξης στοιχείων κρατικών ενισχύσεων στο σχέδιο εξυγίανσης, η Επιτροπή ζήτησε συµπληρωµατικές πληροφορίες µε επιστολή της 8ης Οκτωβρίου 1997, προς την οποία οι ιταλικές αρχές απάντησαν µε επιστολή της 3ης ∆εκεµβρίου 1997. Στο σύνολο των µέτρων υποστήριξης της εκχώρησης εµπίπτουν µία παρέµβαση του ταµείου FITD για απορρόφηση των ζηµιών της Sicilcassa µέχρι του ποσού των 1 000 δισεκατοµµύρια ITL και µια παρέµ- βαση της Banca d’Italia, σύµφωνα µε τις διαδικασίες που καθορίστηκαν στο υπουργικό διάταγµα του Υπουργού Οικονοµικών της 27ης Σεπτεµβρίου 1974 (Υ∆27/9/74). Το τελευταίο αυτό µέτρο την εποχή εκείνη δεν ήταν δυνατό να προσδιοριστεί ποσοτικά, δεδοµένης της απουσίας ακριβούς καθορισµού του (1) ΕΕ C 297 της 25. 9. 1998, σ. 3. L 256/22 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 ελλείµµατος που απέρρεε από την εκκαθάριση της SC. Εξάλλου, είχε προβλεφθεί ότι η MC θα γινόταν ο κύριος µέτοχος της Banco di Sicilia, µέσω της εγγραφής µιας αύξησης κεφαλαίου εκ µέρους της σικελικής τράπεζας για ποσό ύψους 1 000 δισεκατοµµύρια ITL. Έστω και αυτό δεν είχε προβλεφθεί ρητά στο υπό εξέταση σχέδιο, στο πλαίσιο του σχεδίου ενίσχυσης των στοιχείων ενεργητικού της Banco di Sicilia πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η απόφαση του Υπουργού Οικονοµικών για την µεταβίβαση της συµµετοχής της τράπεζας στον «Irfis — Mediocredito della Sicilia», κρατικό χρηµατοοικονοµικό οργανισµό µικρών διαστάσεων, εξειδικευµένο στη διαχείριση περιφερειακών πόρων υπέρ των σικελικών επιχειρήσεων. Η αξία του «Irfis» δεν ήταν γνωστή κατά τη στιγµή της µεταβίβασης. Η παρέµβαση έπρεπε να πραγµατοποιηθεί έµµεσα κατά την εκκαθάριση της SC, ήτοι τον Σεπτέµβριο 1997. Θεωρώντας ότι τα προβλεπόµενα µέτρα θα µπορούσαν να περιέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης υπέρ της SC ή της BS, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης, στις 7 Μαΐου 1998 η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία δυνάµει του άρθρου 88 παράγραφος 2. Συγχρόνως, η Επιτροπή ζήτησε συµπληρωµατικές πληροφορίες από τις ιταλικές αρχές σχετικά µε τα προβλεπόµενα µέτρα ενίσχυσης. Υπό τη διαχείριση της MC, η BS, αφού ενσωµάτωσε τα εναποµένοντα στοιχεία της SC, ξεκίνησε µία ριζική αναδιάρθρωση, µε βάση ένα σχέδιο που προέβλεπε ισχυρή µείωση του κόστους προσωπικού, σε εποχή µεγάλης ανεργίας, κατά πολύ ανώτερης του µέσου όρου του τοµέα, ένα πρόγραµµα διαχείρισης των ληξιπρόθεσµων οφειλών και ένα σχέδιο ανάπτυξης των δραστηριοτήτων των υπηρεσιών ώστε να αποκτήσει η τράπεζα έσοδα εκ διαφόρων πηγών αντίστοιχα µε των λοιπών πιστωτικών ιδρυµάτων που είναι αποδοτικό- τερα. Η δυναµική εφαρµογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης επέτρεψε στην τράπεζα να επιτύχει το στόχο της αποδοτικότητας ένα έτος γρηγορότερα από ό,τι προβλεπόταν στο σχέδιο. Οι προσπάθειες που καταβλήθη- καν από την BS αναγνωρίστηκαν στην αγορά, ενώ τον Ιούνιο του 1999, η εταιρεία ασφαλίσεων Cardiff του οµίλου Paribas αποφάσισε να εισέλθει µε συµµετοχή µειοψηφίας (περίπου 6 %) στο κεφάλαιο της τράπεζας. Στο πλαίσιο τριών συνεδριάσεων που διεξάχθηκαν στις 11 ∆εκεµβρίου 1998, στις 19 Μαρτίου 1999 και στις 5 Ιουλίου 1999, οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν τα αιτούµενα δικαιολογητικά στην Επιτροπή, όπου περιλαµβάνονταν, µεταξύ άλλων, µία έκθεση αξιολόγησης του «Irfis», το σχέδιο αναδιάρθρωσης της BS που προκαθορίστηκε από την MC και µία έκθεση που αξιολογεί αντίστοιχα σε 4 445 δισεκατοµµύρια ITL το χρεωστικό υπόλοιπο της εκκαθάρισης της SC και σε 3 400 δισεκατοµµύρια ITL το οριστικό ποσό των προβλέψεων της Banca d’Italia σχετικά µε την κάλυψη του εν λόγω υπολοίπου. Τέλος, µε τηλεοµοιοτυπία της 18ης Οκτωβρίου 1999, η ιταλική κυβέρνηση πληροφόρησε την Επιτροπή ότι προτίθεται να ιδιωτικοποιήσει την MC µέσω ανοικτής διαδικασίας, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις µέχρι της 30 Ιουνίου 2000. Η εν λόγω πράξη θα λάβει χώρα στο πλαίσιο του προγράµµατος ιδιωτικοποίησης του ιταλικού τραπεζικού συστήµατος και αποσκοπώντας να πραγµατοποιηθεί συγχρόνως η ιδιωτικοποίηση της BS. 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ 2. 1. Οι κρατικές σικελικές τράπεζες Η BS είναι ένας πρώην πιστωτικός οργανισµός δηµοσίου δικαίου που µετατράπηκε σε ανώνυµη εταιρεία δυνάµει του νόµου της 30ής Ιουλίου 1990 αριθ. 218 (νόµος «Amato») και των σχετικών εκτελεστικών διαταγµάτων. Βάσει του εν λόγω νόµου η τραπεζική δραστηριότητα έπρεπε να ανατεθεί σε ανώνυµη εταιρεία ιδιωτικού δικαίου και να έχει χωριστό κερδοσκοπικό σκοπό από τον προϋπάρχοντα οργανισµό δηµοσίου δικαίου, ενώ η δραστηριότητα κοινωνικής ασφάλισης ανατέθηκε σε ένα τραπεζικό ίδρυµα δηµοσίου ενδιαφέροντος και κοινωνικής ωφελείας που προηγουµένως είχε ανατεθεί στις κρατικές τράπεζες. Το τραπεζικό ίδρυµα κατέχει το κεφάλαιο της τραπεζικής εταιρείας. Πριν από τα υπό εξέταση µέτρα ενίσχυσης, το ίδρυµα Banco di Sicilia κατείχε το 31,11 % του εταιρικού κεφαλαίου της BS, ενώ το υπόλοιπο κατανεµόταν µεταξύ του δηµοσίου (36,52 %) και της Περιφέρειας της Σικελίας (32,37 %). (4) (5) (6) (7) (8) (9) Ο τραπεζικός όµιλος BS, ασκεί ενεργό δραστηριότητα σε ποικίλους τοµείς τραπεζικής και χρηµατοπιστω- τικής διαµεσολάβησης, συνίσταται από την επικεφαλής τράπεζα του οµίλου, την «Banco di Sicilia», από δύο ελεγχόµενες τράπεζες (Banco di Sicilia international SA, στο Λουξεµβούργο και Irfis - Mediocredito 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/23 della Sicilia SpA. , κρατικό χρηµατοπιστωτικό ίδρυµα µικρών διαστάσεων, εξειδικευµένο στη διαχείριση περιφερειακών πόρων µε επιδοτούµενο επιτόκιο υπέρ των σικελικών επιχειρήσεων) και από δύο χρηµατο- πιστωτικές εταιρείες. Η BS είναι τράπεζα εθνικού χαρακτήρα: το µεγαλύτερο τµήµα των γραφείων της είναι εγκατεστηµένα στη Σικελία δύο βρίσκονται αντίστοιχα στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη. (10) Κατά τη στιγµή της υποβολής εκ µέρους των ιταλικών αρχών του εν λόγω σχεδίου, ο όµιλος BS έβγαινε από µία περίοδο σοβαρών δυσχερειών. Πέρα από τη δυσχερή κατάσταση της σικελικής οικονοµίας και την κατόπιν τούτου υποβάθµιση των δραστηριοτήτων της, η τράπεζα υπέφερε από παλαιές δυσλειτουργίες και κατανοµή των πόρων, καθώς και από µία ανεπαρκή εµπορική πολιτική που απέτρεψε τη διαφοροποίηση των εσόδων. Ειδικότερα, η BS είχε υψηλό κόστος λειτουργίας, ιδίως όσον αφορά το προσωπικό, που συµπίεζε αισθητά τα οικονοµικά αποτελέσµατα. Κατά τη διάρκεια των οικονοµικών ετών 1993, 1994 και 1995, η BS σηµείωσε συµπληρωµατικές ζηµίες ύψους 1 781,5 δισεκατοµµύρια ITL. Με στόχο την κάλυψη της ανεπάρκειας των ιδίων πόρων, το 1993 οι έξι σηµαντικότερες ιταλικές τράπεζες προσυπέγραψαν οµολο- γιακό δάνειο του οποίου η εξόφληση έπεται άλλων απαιτήσεων, ύψους 700 δισεκατοµµυρίων ITL. Κατά τα τέλη του 1995, οι ίδιοι πόροι της τράπεζας περιελάµβαναν 1 000 δισεκατοµµύρια παθητικού που υπαγόταν σε ένα συνολικό ποσό ύψους 1 806 δισεκατοµµύρια. Η BS άρχισε να σηµειώνει ελαφρά ανάκαµψη µόνον κατά τα τέλη του 1996, χάρη στα καλά αποτελέσµατα των χρηµατοοικονοµικών πράξεων επί των χρεογράφων και τη µείωση των αναπροσαρµογών της αξίας των πιστώσεων. Το σηµειωθέν κέρδος ήταν της τάξεως των 12 δισεκατοµµυρίων ITL, αλλά η απόδοση του µετοχικού κεφαλαίου είναι ακόµα ανεπαρκής (0,84 %). (11) Η εξυγίανση της τράπεζας υποστηρίχθηκε από την αναδιάρθρωση κεφαλαίου, που πραγµατοποιήθηκε εκ µέρους του δηµοσίου (200,2 δισεκατοµµύρια ITL ήδη καταβλήθηκαν και 115,5 δισεκατοµµύρια πρόκειται να καταβληθούν) σύµφωνα µε το νόµο Amato και από την Περιφέρεια της Σικελίας (600 δισεκατοµµύρια ITL) σύµφωνα µε τον περιφερειακό νόµο για την αναδιάρθρωση κεφαλαίου των σικελικών τραπεζών αριθ. 39/91 (2). Η εισφορά κεφαλαίου εκ µέρους των µετόχων επέτρεψε να τηρηθεί ο συντελεστής φερεγγυότη- τας (που από 7,1 ανήλθε σε 8,2 %) που απαιτείται από την πολιτική τραπεζική ευρωπαϊκή κανονιστική ρύθµιση. (12) Η ενίσχυση της BS υποστηρίχθηκε επίσης από το δηµόσιο το οποίο, κατά τη διάρκεια του 1995, εισέφερε τη συµµετοχή του στον Irfis, κρατικό χρηµατοπιστωτικό ίδρυµα µικρών διαστάσεων, εξειδικευµένο στη διαχείριση περιφερειακών πόρων που διατίθενται µε ευνοϊκούς όρους υπέρ των σικελικών επιχειρήσεων, του οποίου στο εξής έχει τον έλεγχο (68 %). Η ένταξη του Irfis στον τραπεζικό όµιλο BS δεν αλλοίωσε αισθητά την ισορροπία του οµίλου, λαµβάνοντας υπόψη ότι από το 1995 τα στοιχεία ενεργητικού του αντιπροσώ- πευαν µόνο το 4 % του συνολικού ενοποιηµένου ενεργητικού του οµίλου και η συµβολή του στον ενοποιηµένο φορέα είναι περιορισµένη. (13) Το Σεπτέµβριο 1997, η BS αποφάσισε να αναλάβει τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της SC (3), τράπεζας περιφερειακού χαρακτήρα και µικρών διαστάσεων µε σοβαρές δυσχέρειες, που τέθηκε από το δηµόσιο σε αναγκαστική εκκαθάριση την 5η Σεπτεµβρίου 1997, µετά από δύο έτη έκτακτης διαχείρισης. Η απόφαση αυτή ήταν απαραίτητη δεδοµένων των σοβαρών ζηµιών της SC, λόγω της διαχείρισης των διοικητών της, που ήταν ασυµβίβαστη προς τις αρχές της υγιούς και συνετής διαχείρισης και ορισµένες φορές διφορούµενη ως προς τις σχέσεις της µε ένα τµήµα της πελατείας. Η λογιστική κατάστασης της SC που ελέγχθηκε από ορκωτούς λογιστές, παρά τις αναπροσαρµογές της αξίας των απαιτήσεων για ποσό ύψους 2 197 δισεκατοµµυρίων ITL, είχε καταγραφεί ζηµία ύψους 1 138 δισεκατοµµυρίων, που περιελάµ- βανε έλλειµµα των ιδίων κεφαλαίων ύψους 227 δισεκατοµµυρίων ITL. Παρότι η εισφορά του 1996 ύψους 300 δισεκατοµµυρίων ITL εκ µέρους της Περιφέρειας της Σικελίας συµπλήρωσε τις προβλεπόµενες συνεισφορές στον περιφερειακό νόµο αριθ. 39 της 19ης Ιουνίου 1991 σχετικά µε την αναδιάρθρωση των κεφαλαίων των σικελικών τραπεζών, το καθαρό ενεργητικό ανερχόταν µόνο σε 73 δισεκατοµµύρια ITL. Τον Αύγουστο του 1997, οι έκτακτοι διαχειριστές υπολόγισαν σε 1 800 δισεκατοµµύρια ITL τις ελάχιστες απαραίτητες ανάγκες σε κεφάλαιο για την αναδιάρθρωση κεφαλαίου και την εξυγίανση της SC. (14) Παρότι η λογιστική κατάσταση δεν επέτρεπε να προβλεφθεί επιστροφή της τράπεζας στην οικονοµικο- χρηµατοπιστωτική αποδοτικότητα, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 90 του ιταλικού τραπεζικού νόµου, µε την έγκριση της Τράπεζας της Ιταλίας (Banca d’Italia) οι εκκαθαριστές εκχώρησαν στην BS το σύνολο της τραπεζικής δραστηριότητας της SC για το συµβολικό ποσό της µίας λιρέτας. Η πώληση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC προς την BS πραγµατοποιήθηκε χωρίς δηµόσια πρόσκληση προς υποβολή προσφορών, αλλά βάσει ιδιωτικής διαπραγµάτευσης. (2) Το 1996 η Επιτροπή δεν είχε εγείρει αντιρρήσεις έναντι των εν λόγω χρηµατοοικονοµικών εισφορών (ΕΕ C 160 της 26. 6. 1992, σ. 8). (3) Πρώην κρατικό τραπεζικό ίδρυµα που µετατράπηκε σε ανώνυµη εταιρεία σύµφωνα µε τις διατάξεις του νόµου αριθ. 218/90 (νόµος Amato) το εταιρικό κεφάλαιο του οποίου (400 δισεκατοµµύρια ITL ) κατεχόταν από την Περιφέρεια της Σικελίας (23,1 %) και από το ίδρυµα Sicilcassa (76,9 %). L 256/24 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (15) Η σύµβαση εκχώρησης προέβλεπε ότι οι εκκαθαριστές θα συνέχιζαν να διαχειρίζονται το 50 % των ανεξόφλητων πιστώσεων την 31η Μαΐου 1997 (1 600 δισεκατοµµύρια ITL), τη δικαστική δίωξη που συνδέεται µε τις µη µεταφερθείσες ή εκκαθαρισθείσες πιστώσεις και τη δικαστική δίωξη που συνδέεται µε αστική ευθύνη και αποζηµιώσεις έναντι των πρώην διοικητών της SC. Η «οφειλόµενη επιµέλεια» επί των εκχωρηθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού ανατέθηκε σε διεθνές δικηγορικό γραφείο µελετών και θα έπρεπε να αναµένεται αποτέλεσµα της µελέτης το Σεπτέµβριο 1998. Η «οφειλόµενη επιµέλεια» ορίστηκε τέλος στις αρχές του 1999, καθορίζοντας σε 4 445 δισεκατοµµύρια ITL το ποσό του ελλείµµατος της εκκαθάρισης. (16) Οι προσπάθειες της BS για ενσωµάτωση της SC στη δική της οργανωτική διάρθρωση και για τη δηµιουργία ενός σικελικού τραπεζικού κέντρου υποστηρίχθηκε από την MC, ελεγχόµενη τράπεζα από το δηµόσιο (100 %) και εξειδικευµένη σε πιστωτικές δραστηριότητες (µε ανταγωνιστικούς όρους και µε ευνοϊκούς όρους) σε µεσοπρόθεσµη και µακροπρόθεσµη βάση για µικροµεσαίες επιχειρήσεις. Κατά το τελευταίο τρίµηνο του 1997, η MC ενέγραψε αύξηση του µετοχικού κεφαλαίου, εισφέροντας 1 000 δισεκατοµµύρια ITL στο εταιρικό κεφάλαιο της BS και καθιστάµενη κατά τον τρόπο αυτό ο βασικός της µέτοχος (40,88 %), ενώ το δηµόσιο κατέχει άµεση συµµετοχή σε ποσοστό 21,59 %, η Περιφέρεια της Σικελίας 19,14 % και το ίδρυµα Banco di Sicilia 18,39 %. Για να υπάρξουν εγγυήσεις για την εκπροσώπηση της MC στο διοικητικό συµβούλιο της BS, ο αριθµός των µελών της ανήλθε από 7 σε 11 και προβλέφθηκε ένας δεύτερος αντιπρόεδρος. Η ένταξη της MC στο κεφάλαιο της BS θα έπρεπε να επιτρέπει στην MC να επωφελείται ενός δικτύου υποκαταστηµάτων και στην BS να βελτιώσει την πιστωτική της προσφορά προς τις επιχειρήσεις χάρη στην εµπειρία της τράπεζας του δηµοσίου στον τοµέα «project financing» καθώς και τη δηµιουργία σηµαντικών συνεργιών. Μετά την είσοδο της MC στο κεφάλαιο της BS, τα γραφεία µελετών Standard & Pοοr και Moody µείωσαν την εκτίµησή τους κατά µία µονάδα, και αντίστοιχα τη µετατόπισαν από Α σε Α 1 (4). (17) Με το πέρας της εν λόγω πράξης η Sicilcassa κατέστη τµήµα της Banco di Sicilia, αλλά τα υποκαταστή- µατά της εξακολούθησαν να φέρουν την παλαιά επωνυµία. Η BS ξεκίνησε τη διαδικασία ενσωµάτωσης των δύο οργανισµών στα συστήµατα πληροφορικής. Στο πλαίσιο µιας συµφωνίας µε τις συνδικαλιστικές οργανώσεις (που επιβεβαιώθηκε µε το νοµοθετικό διάταγµα της 9ης Σεπτεµβρίου 1997 αριθ. 292, που µετατράπηκε στο νόµο αριθ. 388 της 8ης Νοεµβρίου 1997 σχετικά µε τα «επείγοντα µέτρα για την επίλυση της κρίσης της Sicilcassa SpA. και την εξυγίανση της Banco di Sicilia SpA. »), το προσωπικό της SC µπόρεσε να διατηρήσει το προϋπάρχον οικονοµικό και προνοµιακό καθεστώς µέχρι τη σύναψη µιας νέας συνδικαλιστικής συµφωνίας που θα στόχευε στη ρύθµιση των επιπτώσεων για τους εργαζοµένους του βιοµηχανικού σχεδίου της BS. Ο νόµος αριθ. 388/1997 προέβλεπε ότι µία τέτοια συµφωνία θα µπορούσε να παρεκκλίνει από τους νοµοθετικούς κανόνες ή τις συλλογικές συµβάσεις εργασίας που ισχύουν στον τραπεζικό τοµέα. (18) Μετά την ενσωµάτωση της οικονοµικής δραστηριότητας της SC το 1997, η BS είχε συνολικό ισολογισµό ύψους 57 000 δισεκατοµµυρίων ITL (πίνακας αριθ. 1) που την τοποθετούσε στη δέκατη θέση µεταξύ των ιταλικών τραπεζών όσον αφορά τα στοιχεία ενεργητικού. Η BS σχεδόν διπλασίασε τον αριθµό των υποκαταστηµάτων της που έγιναν στο εξής 641, εκ των οποίων το 85 % στη Σικελία και απασχολούσε 10 240 εργαζοµένους. Χάρη στην προϋπάρχουσα συµµετοχή της SC, το ποσοστό ελέγχου του Irfis ανήλθε από 68 % σε 76,26 %. (19) Η BS ασκεί ενεργό δραστηριότητα κυρίως στην Ιταλία: το µεγαλύτερο τµήµα των δραστηριοτήτων της ασκείται στην Ιταλία (87,5 %). Μετά την εκχώρηση της θυγατρικής της Φρανκφούρτης, η άµεση δραστη- ριότητα της BS στο εξωτερικό περιορίστηκε στο εξής στις θυγατρικές του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, στο γραφείο εκπροσώπησης στο Παρίσι και το Λουξεµβούργο µέσω της θυγατρικής της που υπάγεται στο λουξεµβουργιανό δίκαιο. Η BS κατέχει σηµαντικές συµµετοχές της ιταλικής τράπεζας Banca Italo-Romena SpA. (30 %), —εξειδικευµένης στη χρηµατοδότηση πράξεων εµπορικών συναλλαγών µεταξύ Ιταλίας και Ρουµανίας— και της αυστριακής τράπεζας Centro Internationale Handelsbank Ag Centrobank (27,23 %). Η BS κατέχει συµµετοχή ύψους 14,5 % της τράπεζας της Μάλτας Bank of Valletta Ltd. (20) Σε επίπεδο κεφαλαίου, µετά την εισφορά ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL, εκ µέρους της MC, 33,3 δισεκατοµµύρια ITL εκ µέρους του δηµοσίου στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης κεφαλαίων που προβλέπεται στο νόµο Amato (5), και περίπου 150 δισεκατοµµύρια ITL εκ µέρους του νέου εταίρου Cardiff, η BS στο εξής διαθέτει ιδίους πόρους ύψους περίπου 2 440 δισεκατοµµυρίων, σύµφωνα µε τον ελάχιστο συντελεστή φερεγγυότητας που απαιτείται από την αρχή εποπτείας στον τραπεζικό τοµέα. Εξάλλου, τα καλά χρηµα- τοοικονοµικά αποτελέσµατα που επιτεύχθηκαν από την BS της επέτρεψαν να προκαταβάλει την επιστροφή τµήµατος των προαναφερθέντων δανείων που µειώθηκαν σχεδόν σε 50 % σε συνάρτηση µε το 1996. (4) Η κλίµακα αξιολόγησης του εξειδικευµένου γραφείου Standard & Pοοr είναι η ακόλουθη: ΑΑΑ: ικανότητα επιστροφής εξαιρετικά υψηλή ΑΑ: πολύ µεγάλη ικανότητα Α: σηµαντική ικανότητα αλλά µε ευαισθησία στους οικονοµικούς κινδύνους ΒΒΒ: επαρκής ικανότητα αλλά µε σηµαντική ευαισθησία στους οικονοµικούς κινδύνους ΒΒ και Β: κερδοσκοπικός χαρακτήρας και αβεβαιότητα πληρωµής CCC, CC και C: καθυστέρηση πληρωµών D: ήδη σε κατάσταση παύσης πληρωµών. Η κλίµακα του Moody για τους κινδύνους «βαθµός επένδυσης» είναι η ακόλουθη: Αaa, Αa1, Αa2, Αa3, Α1, Α2, Α3, Βaa1, Βaa2. Οι δύο κλίµακες αξιολόγησης δεν είναι συγκρίσιµες. (5) Βλέπε υποσηµείωση 2. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/25 Πίνακας 1 Ισολογισµός της Banco di Sicilia 31 ∆εκεµβρίου 1998 31 ∆εκεµβρίου 1997 31 ∆εκεµβρίου 1996 (σε δισεκατοµµύρια ITL) Στοιχεία ενεργητικού ∆ιαθέσιµο κεφάλαιο, κεντρικές τράπεζες, τίτλοι, CCP Πιστώσεις α) πιστώσεις προς τράπεζες β) πιστώσεις προς πελατεία Τίτλοι Πάγια στοιχεία του ενεργητικού Συµµετοχές Λοιπές δραστηριότητες 7 954 33 576 6 441 27 135 3 658 1 873 890 7 414 4 844 40 587 10 163 30 424 2 868 1 499 1 142 6 230 3 218 34 017 9 243 24 774 2 467 1 207 1 076 3 284 Σύνολο στοιχείων ενεργητικού 55 365 57 170 45 269 Στοιχεία παθητικού Χρέη α) χρέη προς τράπεζες β) χρέη προς πελάτες Χρέη που εκφράζονται µέσω τίτλων Λοιπά στοιχεία παθητικού Στοιχεία παθητικού των οποίων η εξόφληση έπεται άλλων απαιτήσεων Κεφάλαιο και αποθεµατικό Κέρδη/ζηµίες 22 680 5 636 17 044 22 971 6 966 259 2 441 48 23 190 6 247 16 943 24 427 6 744 377 2 401 31 16 765 6 053 10 712 21 213 5 385 537 1 357 12 Σύνολο των στοιχείων του παθητικού 55 365 57 170 45 269 Πηγή: Banco di Sicilia, Ισολογισµοί 1997 και 1998. (21) Η πράξη SC προκάλεσε επιδείνωση της κατάστασης της BS, ιδίως όσον αφορά τις καθυστερήσεις πληρωµών και άλλες δυσχέρειες, που αυξήθηκαν στο σύνολό τους, αντίστοιχα κατά 36 % και κατά 30,3 %. Η αύξηση αυτή οφείλεται κατά 86 % στην SC. Οι σηµαντικές επιπτώσεις των καθυστερήσεων αποτελούν επίσης έναν από τους πιο αρνητικούς λόγους του αποτελέσµατος της τράπεζας. (22) Η συµβολή των εσόδων από προµήθειες που απορρέουν από το περιθώριο διαµεσολάβησης είναι ακόµη περιορισµένη (18,6 % κατά τα τέλη του 1998) και κατά µεγάλο µέρος εξαρτάται από την παραδοσιακή τραπεζική δραστηριότητα (69 %) (πίνακας αριθ. 2). ∆εδοµένου ότι το αποτέλεσµα χρήσης υπέστη σηµαντι- κές αναπροσαρµογές της αξίας των πιστώσεων που συνδέονται µε τη δραστηριότητα που ήδη ασκείται από την SC, τα κέρδη ύψους περίπου 48 δισεκατοµµυρίων ITL προέρχονται από έκτακτα έσοδα. Πράγµατι, το 1998, η BS εκχώρησε τη θυγατρική της Banca del Sud στην Banca Credem και ένα υποκατάστηµα στη Ravenna (επιπλέον 114 δισεκατοµµύρια ITL). Πάντως, στις προβλέψεις της BS, το οικονοµικό έτος 1998 είναι το τελευταίο στο οποίο οι αναπροσαρµογές της αξίας των ληξιπρόθεσµων οφειλών παρουσιάζουν εξαιρετικό επίπεδο. Θεωρώντας ότι επιτεύχθηκαν κατάλληλες καλύψεις των ζηµιών από τις πιστώσεις χάρη στα µεγάλα κέρδη που πραγµατοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών ετών, η BS υπολογίζει να πραγµατοποιήσει, από το προσεχές έτος, θετικά αποτελέσµατα σε επίπεδο της ίδιας της τακτικής διαχείρισης. L 256/26 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 Πίνακας 2 Λογαριασµός κερδών και ζηµιών της Banco di Sicilia 31 ∆εκεµβρίου 1998 31 ∆εκεµβρίου 1997 31 ∆εκεµβρίου 1996 (σε δισεκατοµµύρια ITL) Εισπραχθέντες τόκοι και αντίστοιχα έσοδα Καταβληθέντες τόκοι και αντίστοιχες δαπάνες Έσοδα από τίτλους 3 590 (2 204) 7 3 539 (2 458) 9 Περιθώριο επιτοκίων 1 393 1 090 Εισπραχθείσες προµήθειες Καταβληθείσες προµήθειες Κέρδη από χρηµατοπιστωτικές πράξεις Λοιπά έσοδα διαχείρισης Κέρδη διαµεσολάβησης 373 (41) 160 123 615 282 (28) 170 98 522 3 735 (2 777) 12 970 233 (17) 188 45 449 Περιθώριο διαµεσολάβησης 2 008 1 612 1 419 (1 355) (1 167) (1 089) Γενικά έξοδα διαχείρισης α) δαπάνες προσωπικού β) λοιπές διοικητικές δαπάνες Αναπροσαρµογές της αξίας επί των παγίων στοι- χείων ενεργητικού (959) (396) (174) Αποτέλεσµα εκµετάλλευσης 479 Ανάκτηση αξίας Ειδική χρήση κερδών Αναπροσαρµογές της αξίας Κέρδη/ζηµίες των τακτικών δραστηριοτήτων Έκτακτα έσοδα Έκτακτα έξοδα Έκτακτα κέρδη Φόροι Κέρδη/ζηµίες Πηγή: Banco di Sicilia, Ισολογισµοί 1997 και 1998 2. 2. Περιγραφή της κρατικής παρέµβασης 136 (79) (555) (19) 207 (80) 127 (60) 48 (863) (304) (65) 380 197 (74) (553) (50) 194 (110) 84 (3) 31 (855) (234) (58) 272 129 (77) (314) 10 61 (59) 2 (1) 11 (23) Τα σχεδιασθέντα µέτρα εκ µέρους των ιταλικών τραπεζών για την αντιµετώπιση της βαθιάς κρίσης των σικελικών πιστωτικών ιδρυµάτων που µόλις περιγράφηκαν και εξετάστηκαν από την Επιτροπή επ’ ευκαιρία της κίνησης της παρούσας διαδικασίας σχετικά µε το κατά πόσο δύνανται να περιέχουν στοιχεία κρατικών ενισχύσεων δυνάµει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, είναι τα εξής: 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/27 α) η απόφαση του FITD να παρέµβει στην εκκαθάριση της SC για ποσό ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL στοχεύοντας στην κάλυψη µέρους του ελλείµµατος της εκχώρησης των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC προς την BS· β) η δυνατότητα για την Banca d’Italia να χορηγήσει στην BS, στο πλαίσιο της διαδικασίας εκχώρησης υπέρ αυτής στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Sicilcassa, τις πάγιες προκαταβολές σύµφωνα µε τις διαδικασίες που προβλέπονται στο διάταγµα DM 27/9/74 για τις ζηµίες που απορρέουν από τη διαδικασία αναγκαστικής εκκαθάρισης. Το έλλειµµα της εκχώρησης καθορίστηκε στις 18 ∆εκεµβρίου 1994 σε ποσό ύψους 4 445 δισεκατοµµυρίων ITL, στο οποίο πρέπει να προστεθούν 417 δισεκατοµµύ- ρια ITL τα οποία η SC οφείλει να καταβάλει στην BS ως πληρωτέους τόκους για το εν λόγω ποσό. Η Banca d’Italia συνέβαλε στην κάλυψη του ελλείµµατος µε ποσό ύψους 3 400 δισεκατοµµυρίων ITL (6). Οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι τα σχετικά έξοδα θα καλυφθούν από την εκκαθάριση της SC µέσω της πώλησης των πιστώσεων που δεν εκχωρήθηκαν στην BS. γ) Η αύξηση του µετοχικού κεφαλαίου της BS που προορίζεται για τη Mediocredito ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL· δ) η εισφορά στην Banco di Sicilia της συµµετοχής του δηµοσίου στο εταιρικό κεφάλαιο του Irfis (52 %). (24) Στο πλαίσιο της κίνησης της παρούσας διαδικασίας, η Επιτροπή καθόρισε ότι, κατά την εποχή εκείνη, η παρέµβαση της FITD στην εκκαθάριση της SC, ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL, µε στόχο την κάλυψη του ελλείµµατος της εκχώρησης στην BS των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC δεν φαινόταν να αποτελεί, βάσει των διαθέσιµων πληροφοριών, κρατική ενίσχυση δυνάµει του άρθρου 87 της συνθήκης. 3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝ∆ΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ (25) Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας δεν υποβλήθηκε καµία παρατήρηση στην Επιτροπή εκ µέρους τρίτων ενδιαφεροµένων εντός της ταχθείσας προθεσµίας. 4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ (26) Κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας οι ιταλικές αρχές προέβαλαν ποικίλα επιχειρήµατα επιδιώκοντας να αποδείξουν ότι η παρέµβαση δεν περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης και ότι, ακόµη και στην περίπτωση που θα θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση, θα είναι συµβιβάσιµη προς τους κανόνες της συνθήκης ΕΚ. Οι παρατηρήσεις των ιταλικών αρχών διαβιβάστηκαν σε ποικίλα έγγραφα και επισυνάφθηκαν σε µία επιστολή της 18ης Αυγούστου 1999. (27) Όσον αφορά την παρέµβαση της Banca d’Italia σύµφωνα µε τις διατάξεις του υπουργικού διατάγµατος της ιταλικές αρχές υπογράµµισαν ότι το µέτρο ήταν υπέρ των 27. 9. 1974 (στο εξής Υ∆ 27/9/1974), οι καταθετών της SC και όχι του αγοραστή των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της (ήτοι της BS). Κατά την άποψη των ιταλικών αρχών η SC δεν µπορεί να είναι αποδέκτρια του µέτρου εφόσον είναι υπό εκκαθάριση και έχει παύσει οποιαδήποτε επιχειρηµατική δραστηριότητα. Οι ιταλικές αρχές αποκλείουν το ότι η οικονοµική δραστηριότητα της τράπεζας θα µπορούσε να είναι χωριστή από τη νοµική της προσωπικότητα και να θεωρηθεί ως αποδέκτρια της ενίσχυσης. Όσον αφορά την BS, οι ιταλικές αρχές θεωρούν την παρέµβαση της Banca d’Italia ως αντισταθµιστικό µέτρο των δυσχερειών που συνάντησε η BS για την απόκτηση της SC, ιδίως των δυσχερειών συγχώνευσης των δύο οργανισµών και διαχείρισης των αποκτηθεισών πιστώσεων. (28) Εξάλλου, οι ιταλικές αρχές επιβεβαιώνουν ότι η εκχώρηση του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC αντιπροσώπευε την καλύτερη λύση για την ελαχιστοποίηση του κόστους και όσον αφορά τους καταθέτες και όσον αφορά το κοινωνικό σύνολο και υπογραµµίζουν ότι, παρά τις έρευνες που διεξάχθηκαν για να βρεθεί αγοραστής των οικονοµικών δραστηριοτήτων της SC, µόνον η BS φάνηκε διατεθειµένη να την αναλάβει, ως πιστωτικό ίδρυµα το οποίο βρισκόταν σε καλύτερη θέση ώστε να µπορεί να εκµεταλλευτεί πλήρως τις θετικές πλευρές της πράξης χάρη στη γνώση του τοµέα καθώς και των συνθηκών που επικρατούν στη Σικελία. (29) Ελλείψει της παρέµβασης της Banca d’Italia, το FITD θα έπρεπε να παρέµβει για ποσό κατά πολύ µεγαλύτερο (περίπου 6 500 δισεκατοµµύρια ΙTL) µε αρνητικές επιπτώσεις για ορισµένους συµµετέχοντες στο ταµείο. (6) Το υπόλοιπο του παθητικού των 462 δισεκατοµµυρίων ITL που παραµένει να καλυφθεί θα αναλάβει η υπό εκκαθάριση εταιρεία. L 256/28 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (30) Οι ιταλικές αρχές υπογράµµισαν ότι: α) η παρέµβαση υπήρξε η ύστατη λύση αφού εξαντλήθηκαν όλες οι προσπάθειες αναδιάρθρωσης και εξυγίανσης του πιστωτικού ιδρύµατος. Αυτό επέτρεψε να µειωθεί η κρατική παρέµβαση σε ένα ελάχιστο απαραίτητο επίπεδο· β) ο προβλεφθείς µηχανισµός στο Υ∆ 27/9/74 τέθηκε σε εφαρµογή κατά τρόπο ώστε να επιτευχθεί µία σαφής εκτίµηση της κρατικής παρέµβασης. Πράγµατι, µετά την «due diligence» που πραγµατοποιήθηκε κατ’ αντιµωλία µεταξύ των οργάνων εκκαθάρισης της SC και της BS, το έλλειµµα της εκχώρησης καθορίστηκε οριστικά, κατά τρόπο ώστε όλες οι έκτακτες ζηµίες που συνδέονται µε τα στοιχεία ενεργητικού της SC θα βαρύνουν τη BS. (31) Τέλος, οι ιταλικές αρχές πιστοποιούν ότι εφόσον η παρέµβαση θεωρηθεί ενίσχυση από την Επιτροπή, θα πρόκειται για ενίσχυση υπέρ του FITD. Πράγµατι, η ενίσχυση θα αφορά το σύνολο του ιταλικού τραπεζικού συστήµατος, εφόσον συµµετέχουν στο ταµείο όλες οι ιταλικές τράπεζες, καθώς και οι θυγατρι- κές αλλοδαπών τραπεζών στην Ιταλία. (32) Όσον αφορά την αύξηση του κεφαλαίου της BS που καλύφθηκε από την MC, οι ιταλικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι η επένδυση της MC πραγµατοποιήθηκε σύµφωνα µε τις αρχές ενός ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε συνθήκες οικονοµίας της αγοράς. Στις δύο επιστολές, αντίστοιχα της 15ης Μαρτίου και 7ης Ιουλίου 1999, η MC έδειξε στην Επιτροπή τη λειτουργία των τραπεζικών της οργανισµών για να αποδείξει την ανεξαρτησία τους σε σχέση µε το δηµόσιο και τους οικονοµικούς, χρηµατοπιστωτι- κούς και στρατηγικούς λόγους της επένδυσης. (33) Όσον αφορά την ανεξαρτησία της τράπεζας, η MC διαβεβαίωσε ότι στο διοικητικό συµβούλιο της τράπεζας µετείχαν και µέλη που δεν διορίστηκαν από το δηµόσιο, το οποίο δεν έχει την ισχύ να επηρεάσει την πολιτική διαχείρισης του διοικητικού συµβουλίου πέραν των αποφάσεων αρµοδιότητας της συνέλευσης των µετόχων. (34) Όσον αφορά την αποδοτικότητα της επένδυσης, η MC υποστήριξε ότι µία αποδοτικότητα του κεφαλαίου ύψους 11 % µετά από φορολογική έκπτωση από το τρίτο έτος ήταν µία ευνοϊκή προοπτική επένδυσης για την τράπεζα δεδοµένης της τάσης µείωσης των επιτοκίων σε µακροχρόνια βάση. Εξάλλου, η MC είχε εξαιρετικά ισχυρούς στρατηγικούς λόγους που συνηγορούσαν υπέρ της πράξης. Ως εξειδικευµένη τράπεζα, µετά την κατάργηση της θεσµικής διάκρισης και της χρονικής εξειδίκευσης µεταξύ των πιστωτικών µεσαζόντων, χρειαζόταν ένα δίκτυο για τη διανοµή των προϊόντων της, ιδίως στο Mezzogiorno. Πράγµατι, η MC είχε ήδη επιχειρήσει να αποκτήσει την άλλη κρατική τράπεζα της Νότιας Ιταλίας, την Banco di Napoli, επ’ ευκαιρία της πρόσφατης ιδιωτικοποίησής της. (35) Για την εκτίµηση της εισφοράς της συµµετοχής του δηµοσίου στον Irfis οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν έκθεση που εκπονήθηκε από τη χρηµατοπιστωτική εταιρεία Giubergia Warburg (GW). Κατά την άποψή τους, η έκθεση αυτή αποδεικνύει ότι η αξία των µετοχών της BS που αποκτήθηκαν από το δηµόσιο σε αντάλλαγµα για τη συµµετοχή τους στον Irfis, ήταν η ονοµαστική τους αξία. Εξάλλου, οι ιταλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι µέσω της εισφοράς της συµµετοχής στον Irfis το δηµόσιο δεν στόχευε να ενισχύσει την BS, αλλά κυρίως να προβεί στην ορθολογική οργάνωση της δοµής των συµµετοχών του στα κρατικά χρηµατοπιστω- τικά ιδρύµατα (Irfis, BS, SC, MC). Τέλος, υπογραµµίστηκε ο αντισταθµιστικός στόχος της εισφοράς του Irfis στη BS, δεδοµένης της καθυστέρησης της καταβολής των κρατικών πόρων βάσει του νόµου Amato, που ήδη εγκρίθηκαν από την Επιτροπή. 5. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ (36) Η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν µπόρεσε να αποφανθεί σχετικά µε το συµβιβάσιµο των ενισχύσεων υπέρ της BS πριν από την αναδιάρθρωση κεφαλαίων εκ µέρους της MC και την παρέµβαση της Banca d’Italia, εφόσον οι ιταλικές αρχές αποφάσισαν να µην κοινοποιήσουν τα σχεδιασθέντα µέτρα και να προβούν στην άµεση εκτέλεσή τους. Η Επιτροπή, που δεν διέθετε πλήρη στοιχεία, δεν ήταν σε θέση, µέχρι την παρούσα απόφαση, να προβεί στην εκτίµησή τους. (37) Παρότι κατανοεί τους λόγους για τους οποίους οι ιταλικές αρχές έσπευσαν να πραγµατοποιήσουν την πράξη το συντοµότερο δυνατό, η Επιτροπή εκφράζει τη δυσαρέσκειά της που οι εν λόγω πράξεις εκτελέστηκαν χωρίς προηγούµενη κοινοποίηση. ∆εδοµένης της καθυστέρησης µε την οποία οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν το σχέδιο αναδιάρθρωσης στην κατάλληλη µορφή, καθώς και τις λοιπές πληροφορίες που ζητήθηκαν από την Επιτροπή, η ενίσχυση αποδεικνύεται παράνοµη εφόσον χορηγήθηκε προτού να απο- φανθεί η Επιτροπή επί του συµβιβάσιµού της δυνάµει του άρθρου 88, παράγραφος 3, της συνθήκης ΕΚ. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/29 (38) (39) 5. 1. Πλεονεκτήµατα για την αποδέκτρια επιχείρηση Για την αξιολόγηση των χρηµατοπιστωτικών παρεµβάσεων των κρατών µελών, η Επιτροπή εφαρµόζει την αρχή «του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί επιχειρηµατική δραστηριότητα σε ένα πλαίσιο οικονοµίας της αγοράς». Λαµβάνοντας υπόψη ότι τα υπό εξέταση µέτρα χορηγήθηκαν το Σεπτέµβριο 1997, η Επιτροπή εφάρµοσε την εν λόγω αρχή, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωσή της για τις δηµόσιες επιχειρήσεις (7). Στην ανακοίνωση αυτή ορίζεται ότι θεωρείται ότι περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης µία πράξη την οποία ένας ιδιώτης επενδυτής που ασκεί δραστηριότητες υπό οµαλές συνθήκες οικονοµίας της αγοράς δεν θα είχε δεχτεί να πραγµατοποιήσει, βασιζόµενος µόνο στην αποδοτικότητα της εισφοράς κεφαλαίων σε συνάρτηση µε τον αναληφθέντα κίνδυνο. 5. 1. 1. Η παρέµβαση του Fondo Interbancario di Tutela dei Depositi Στο πλαίσιο της κίνησης της διαδικασίας, βάσει των πληροφοριών που υποβλήθηκαν εκ µέρους των ιταλικών αρχών, η Επιτροπή θεώρησε ότι η απόφαση του FITD για να παρέµβει στην εκκαθάριση της SC µε ποσό ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL, αποσκοπώντας στην κάλυψη ενός τµήµατος του ελλείµµατος της εκχώρησης των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC στην BS, θα µπορούσε να µην συνιστά, σύµφωνα µε τις διαθέσιµες πληροφορίες κατά την εποχή εκείνη, κρατική ενίσχυση δυνάµει του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η Επιτροπή µπόρεσε να αποκλείσει το χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης του εν λόγω µέτρου, µε βάση τα υποβληθέντα δικαιολογητικά εκ µέρους των ιταλικών αρχών, ιδίως το καταστατικό του FITD και τα πρακτικά της συνεδρίασης του διοικητικού συµβουλίου του FITD. Η Επιτροπή µπόρεσε να επαληθεύσει τη σηµαντική συµµετοχή µη κρατικών τραπεζών στην έκδοση της απόφασης της 13ης Αυγούστου 1997, σύµφωνα µε την οδηγία 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουνίου 1980 περί της διαφάνειας των οικονοµικών σχέσεων µεταξύ των κρατών µελών και των δηµοσίων επιχειρήσεων (8), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 93/84/ΕΟΚ (9), και διαπίστωσε ότι η απόφαση εκδόθηκε σύµφωνα µε τις διατάξεις των καταστατικών και οµόφωνα. ιδιωτικές τράπεζες αντιπροσώπευαν την πλειοψηφία των ψήφων στο διοικητικό Παρατηρείται ότι οι συµβούλιο του FITD κατά την ηµεροµηνία της εν λόγω απόφασης. 5. 1. 2. Οι πάγιες προκαταβολές της Banca d’Italia σύµφωνα µε το Υ∆ 27/9/1974 (40) Η εκχώρηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC στην BS κατέστη δυνατή χάρη στα µέτρα υποστήριξης που χορηγήθηκαν από την Banca d’Italia, σύµφωνα µε τις λεπτοµέρειες που καθορίστηκαν στο Υ∆ 27/9/1974. Το διάταγµα αυτό προβλέπει τη δυνατότητα για την Banca d’Italia να προβαίνει σε πάγιες προκαταβολές 24 µηνών επί κρατικών τίτλων µε επιτόκιο 1 % υπέρ των τραπεζών που υποκαθιστούν τους καταθέτες τραπεζών υπό αναγκαστική εκκαθάριση µε στόχο την κάλυψη των ζηµιών που απορρέουν από την αδυναµία ανάκτησης των πιστώσεων των εν λόγω ιδρυµάτων. Η Banca d’Italia καθορίζει το ποσό των παγίων προκαταβολών σε συνάρτηση µε τη σοβαρότητα των ζηµιών και τα σχέδια απόσβεσής τους. (41) Στη συγκεκριµένη υπόθεση, η παρέµβαση της Κεντρικής Τράπεζας προοριζόταν για την επιστροφή στην BS των ζηµιών που προκάλεσε η οικονοµική δραστηριότητα της SC επί των διαβιβασθεισών δραστηριοτήτων και οι οποίες δεν καλύπτονταν από την παρέµβαση του FITD. Με άλλα λόγια, από τον υπολογισµό των συνολικών ζηµιών της SC που έγινε από τους εκκαθαριστές απορρέει έλλειµµα ύψους 4 445 δισεκατοµµυ- ρίων που καθορίζει την αναγκαιότητα µιας παρέµβασης εκ µέρους της Banca d’Italia για ποσό ύψους 3 400 δισεκατοµµυρίων ITL. (42) Στο πλαίσιο της διαδικασίας, η Επιτροπή εκτίµησε τις υποβληθείσες πληροφορίες εκ µέρους των ιταλικών ιδίως, τις παρατηρήσεις που διαβιβάστηκαν σχετικά µε τις προϋποθέσεις κρατικής παρέµβασης αρχών, δυνάµει του Υ∆ 27/9/1974, και τη θέση που προέβαλαν οι ιταλικές αρχές σύµφωνα µε την οποία η ενίσχυση προορίζεται αποκλειστικά για την SC. (43) Παρότι προορίζεται για να καλύψει έναντι της BS µόνο τις ζηµίες των στοιχείων ενεργητικού που µεταφέρθηκαν από την SC, η παρέµβαση της Banca d’Italia πρέπει επίσης να θεωρηθεί ως ενίσχυση στην BS. Πράγµατι, η BS απέκτησε το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού της SC, περιλαµβανοµένων των επισφαλών απαιτήσεων και στη συνέχεια καλύφθηκε από την Banca d’Italia, όσον αφορά τις ζηµίες επί των απαιτήσεων της SC. (7) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη µέλη. Εφαρµογή των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 5 της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής επί των δηµοσίων επιχειρήσεων στον κλάδο της µεταποίησης (ΕΕ C 307 της 13. 11. 1993, σ. 3). (8) ΕΕ L 195 της 29. 7. 1980, σ. 35. (9) ΕΕ L 254 της 12. 10. 1993, σ. 16. L 256/30 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (44) Η παρέµβαση της Banca d’Italia, παρότι µόνο δυνητική κατά τη φάση της απόφασης, αποτέλεσε πράγµατι βασικό στοιχείο των αποφάσεων της BS και της MC. Όπως δηλώνουν οι ιταλικές αρχές, ελλείψει του µέτρου αυτού δεν θα ήταν δυνατό να παρουσιαστεί αγοραστής της οικονοµικής δραστηριότητας της Sicilcassa. Κατά συνέπεια, πρόκειται για ένα είδος εγγύησης το οποίο, έστω και αν προορίζεται για την BS, καλύπτει επίσης τις ζηµίες της οικονοµικής δραστηριότητας της SC και της επιτρέπει να επιβιώσει. (45) Η κρατική παρέµβαση παρουσιάζει στρεβλωτικό χαρακτήρα είτε ως προς το ότι επιτρέπει την επιβίωση µιας οικονοµικής δραστηριότητας χωρίς προφανείς προοπτικές αποδοτικότητας (SC) η οποία υπό οµαλές συνθήκες θα έπρεπε να εξαφανιστεί, είτε ως προς το ότι επιτρέπει την ένταξη αυτού του είδους των δραστηριοτήτων στην αναδιάρθρωση της BS µε στόχο να αποτελέσουν αναπόσπαστο τµήµα της. Το γεγονός ότι η SC είναι υπό εκκαθάριση δεν τροποποιεί την εκτίµηση της Επιτροπής σχετικά µε τη στρέβλωση του ανταγωνισµού, εφόσον η παραγωγική διάρθρωση της τράπεζας, ιδίως το δίκτυο των υποκαταστηµάτων της, συνεχίζει να υφίσταται και να λειτουργεί στην αγορά. Παρά την εκκαθάριση της νοµικής οντότητας, διατηρείται το «going concern». (46) Ο στρεβλωτικός χαρακτήρας της κρατικής παρέµβασης, που επέτρεψε την επιβίωση µιας οικονοµικής δραστηριότητας χωρίς προφανείς προοπτικές οικονοµικοχρηµατοπιστωτικής αποδοτικότητας, απορρέει επίσης από το γεγονός ότι δεν υπήρξε επίσηµη και διαφανής διαδικασία πρόσκλησης προς υποβολή ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι, εκτός από την Banco di Sicilia µε την υποστήριξη της προσφορών. Οι Mediocredito, καµία άλλη ιταλική τράπεζα δεν εκδήλωσε ενδιαφέρον για την απόκτηση του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Sicilcassa. Όσον αφορά τις αλλοδαπές τράπεζες πρέπει να υπογραµµιστεί ότι ήδη επ’ ευκαιρία της πρόσκλησης προς υποβολή προσφορών για την Banco di Napoli, καµία αλλοδαπή τράπεζα δεν εκδήλωσε ενδιαφέρον για να πραγµατοποιήσει επενδύσεις στο Mezzogiorno. Πάντως, οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ιταλικές αρχές δεν επιτρέπουν να εξαχθεί το συµπέρα- σµα ότι υπήρξε πραγµατικός ανταγωνισµός για την απόκτηση της Sicilcassa µεταξύ εθνικών και αλλοδαπών υποψηφίων, µε την υποβολή προσφορών και τον καθορισµό µιας προθεσµίας. Αντίθετα, από τις εκθέσεις των εκκαθαριστών απορρέουν αναφορές και εκδηλώσεις ενδιαφέροντος εκ µέρους άλλων τραπεζών για την απόκτηση τµηµάτων της τράπεζας, απαλλαγµένων όµως από τα στοιχεία παθητικού. Εκ των πραγµάτων, υπάρχουν οικονοµικοί λόγοι να υποστηριχτεί ότι το δίκτυο της SC παρουσίαζε για τους δυνητικούς αλλοδαπούς αγοραστές µεγαλύτερη αξία από ό,τι για την BS. Εφόσον η BS διαθέτει ήδη σηµαντικό δίκτυο στη Σικελία, η οριακή χρησιµότητα και κατά συνέπεια η τιµή που είναι διατεθειµένη να καταβάλει για ένα νέο υποκατάστηµα είναι κατώτερη από εκείνη ενός αλλοδαπού δυνητικού αγοραστή. (47) Τέλος, δεδοµένου ότι οι δύο τράπεζες έχουν την ίδια γεωγραφική εγκατάσταση και συνεπώς, ενδεχοµένως, την ίδια πελατεία, η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες για να αποκλείσει το ότι η Banco di Sicilia µπόρεσε να επωφεληθεί άµεσα από τις πάγιες προκαταβολές της Banca d’Italia για να περιορίσει τον κίνδυνο των δικών της απαιτήσεων. (48) Η Επιτροπή αξιολόγησε επίσης την παρατήρηση των ιταλικών αρχών σύµφωνα µε την οποία η κρατική παρέµβαση ήταν απαραίτητη για να αποφευχθούν ενδεχόµενες µεγαλύτερες ζηµίες στον τραπεζικό τοµέα που θα οφείλονταν σε µεγάλη παρέµβαση του FITD. Όταν το κράτος παρέχει, άµεσα ή έµµεσα, το βασικό τµήµα της χρηµατοπιστωτικής υποστήριξης σε µία προβληµατική τράπεζα, η Επιτροπή πρέπει να εκτιµήσει την ενδεχόµενη ύπαρξη στοιχείων ενίσχυσης στις κρατικές παρεµβάσεις. Το γεγονός ότι µία παρέµβαση του κράτους ενδέχεται ορισµένες φορές να είναι απαραίτητη δεν τροποποιεί την εκτίµηση εκ µέρους της Επιτροπής µιας αντίστοιχης παρέµβασης σύµφωνα µε το άρθρο 87 της συνθήκης. (49) Συµπερασµατικά, βάσει των στοιχείων που προηγήθηκαν, η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρέµβαση που πραγµατοποιήθηκε δυνάµει του Υ∆ 27/9/74 της Banca d’Italia υπέρ της BS µε στόχο τη συνέχιση της οικονοµικής δραστηριότητας της Sicilcassa δεν πληροί το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονοµία της αγοράς. Η απόφαση να χρησιµοποιηθούν oι πάγιες προκαταβολές της Banca d’Italia στο πλαίσιο της εκχώρησης της οικονοµικής δραστηριότητας της Sicilcassa θα έπρεπε παρόλα αυτά να έχει τύχει προηγού- µενης κοινοποίησης προς την Επιτροπή. 5. 1. 3. Η αύξηση του κεφαλαίου της Banco di Sicilia (50) Ανακοινώνοντας το σχέδιο παρέµβασης προς υποστήριξη των σικελικών τραπεζών, οι ιταλικές αρχές προέβλεψαν άµεση υποστήριξη υπέρ της BS µε τη µορφή αύξησης του κεφαλαίου που προοριζόταν για την MC. Μία τέτοια πράξη είχε το διπλό στόχο: — της ορθολογικής οργάνωσης της δοµής των συµµετοχών του δηµοσίου, θέτοντας το σύνολο των τραπεζικών δραστηριοτήτων στη Σικελία υπό τον κυβερνητικό έλεγχο µέσω της ΜC· — την εισροή νέων κεφαλαίων στην BS. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/31 (51) Πρέπει να τονιστεί ότι, παρότι δεν είχε επείγουσα ανάγκη κεφαλαίων, δεδοµένου ότι ο συντελεστής της φερεγγυότητας ήταν σύµφωνος προς τους κανόνες προληπτικής εποπτείας, η BS παρουσίαζε ελάχιστη αποδοτικότητα, που θα µπορούσε να βελτιωθεί µόνο µέσω της ορθολογικής οργάνωσης των δαπανών, ιδίως των διαρθρωτικών, και µέσω επενδύσεων για την αναµόρφωση της παραγωγικής της δραστηριότητας για την οποία όµως η τράπεζα δεν διέθετε πόρους. (52) Η Επιτροπή εξέτασε κυρίως το χαρακτήρα ως δηµόσιας ή ιδιωτικής επιχείρησης της BS και της MC για να εκτιµήσει εάν η συµµετοχή τους ήταν επαρκής ώστε να εξαχθεί το συµπέρασµα ότι η κρατική παρέµβαση πληρούσε την αρχή του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε ένα πλαίσιο οικονοµίας της αγοράς. Το άρθρο 2 της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ (10) επιτρέπει να καθοριστεί ο κρατικός χαρακτήρας των δύο τραπεζών. Πράγµατι, θεωρείται δηµόσια επιχείρηση οποιαδήποτε επιχείρηση επί της οποίας οι δηµόσιες αρχές µπορούν να ασκήσουν άµεσα ή έµµεσα δεσπόζουσα επιρροή (11), εφόσον κατέχουν την πλειοψηφία του εγγεγραµµένου κεφαλαίου της επιχείρησης ή ασκούν πραγµατικό έλεγχο µέσω των οικείων κοινωνικών οργάνων. (53) Συνεπώς, στη συγκεκριµένη περίπτωση, η µορφή του νοµικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου (µετοχική εταιρεία) των δύο τραπεζών δεν αποτρέπει το να θεωρηθούν ως δηµόσιες επιχειρήσεις, εφόσον οι µέτοχοι είναι κρατικές αρχές. Οι δύο τράπεζες απορρέουν από τη µετατροπή σε ανώνυµη εταιρεία πρώην πιστω- τικών ιδρυµάτων δηµοσίου δικαίου δυνάµει του νόµου αριθ. 218/90, αλλά, σε σχέση µε άλλες κρατικές τράπεζες, το δηµόσιο στην περίπτωση αυτή διατήρησε πολύ ισχυρότερη θέση. (54) Οι χρηµατοπιστωτικές δυσχέρειες της Banco di Sicilia οδήγησαν στη µείωση των µεριδίων του ιδρύµατος Fondazione Banco di Sicilia και της Περιφέρειας της Σικελίας υπέρ του δηµοσίου, εφόσον δεν διέθεταν τους χρηµατοπιστωτικούς πόρους για να συνεχίσουν να κεφαλαιοποιούν την τράπεζα κατά τα πρόσφατα προβληµατικά έτη. Συνεπώς, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ακόµη και πριν από τις πράξεις αυξήσεως των κεφαλαίων της Banco di Sicilia, αυτή η τελευταία σε κάθε περίπτωση ελεγχόταν από δηµόσιες αρχές. (55) Ως προς την MC, κατά τη στιγµή της παρέµβασής της επρόκειτο χωρίς καµία επιφύλαξη για κρατική τράπεζα. Μετατραπείσα σε µετοχική εταιρεία σύµφωνα µε τις διατάξεις του νόµου αριθ. 489 της 26ης Νοεµβρίου 1993, που προέβλεπε τη µετατροπή σε µετοχικές εταιρείες όλων των τραπεζών στις οποίες το κράτος κατείχε την πλειοψηφία του κεφαλαίου ή του µετοχικού κεφαλαίου, η MC παρέµεινε υπό τον πλήρη έλεγχο του δηµοσίου (100 %). (56) Οι ιταλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η MC, παρότι ελεγχόµενη σε ποσοστό 100 % από το δηµόσιο, ασκούσε την επιχειρηµατική της δραστηριότητα σε πλήρη ανεξαρτησία από τις δηµόσιες αρχές. Οι τελευταίες αυτές ασκούσαν µόνο τα δικαιώµατα που απέρρεαν από την ιδιότητά τους ως µετόχων, επ’ ευκαιρία των συνελεύσεων. Πάντως, βάσει των πληροφοριών που υποβλήθηκαν από τις αρχές, η Επιτροπή κατέληξε ότι δεν υφίστανται ειδικοί κανόνες που εφαρµόζονται στην MC για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των διοικητών της σε σχέση µε τον κύριο µέτοχο (στη συγκεκριµένη περίπτωση το δηµόσιο). Αντίθετα, οι εξουσίες διορισµού και ανάκλησης των διοικητών και καθορισµού της γενικής εµπορικής πολιτικής της τράπεζας εµπίπτουν στο κοινό εµπορικό δίκαιο που ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις. Πάντως, η διαχείριση της MC καθορίστηκε από τον κύριο µέτοχό της, στη συγκεκριµένη περίπτωση το δηµόσιο, τα οποίο ασκεί πλήρη έλεγχο (100 %). (57) Η απόφαση της MC για συµµετοχή στο κεφάλαιο της BS µέσω αύξησης του µετοχικού κεφαλαίου αποτελεί κρατική παρέµβαση. Για να αξιολογηθούν οι κρατικές παρεµβάσεις µε τη µορφή εισφοράς κεφαλαίων, η Επιτροπή εφαρµόζει την αρχή του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητα υπό οµαλές συνθήκες οικονοµίας της αγοράς: κατά συνέπεια, δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση εάν η κρατική παρέµβαση πραγµατοποιείται κατά τρόπο που θα ήταν αποδεκτός για έναν ιδιώτη επενδυτή. (58) Σύµφωνα µε την ανακοίνωση σχετικά µε τη συµµετοχή των δηµοσίων αρχών στο κεφάλαιο επιχειρήσεων του 1984 (12), εικάζεται η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης εάν η εισφορά µιας δηµόσιας επιχείρησης πραγµατο- ποιείται υπό συνθήκες που δεν θα ήταν αποδεκτές από έναν ιδιώτη επενδυτή σε οικονοµία της αγοράς. Αυτό συµβαίνει, µεταξύ άλλων, — όταν η χρηµατοπιστωτική κατάσταση της επιχείρησης και ιδίως η δοµή του όγκου της δανειακής επιβάρυνσης δεν θα επέτρεπαν να φανεί αιτιολογηµένο το να αναµένεται συνήθης αποδοτικότητα των επενδεδυµένων κεφαλαίων σε εύλογο χρονικό διάστηµα, — όταν η επιχείρηση, ήδη λόγω της ανεπάρκειάς της όσον αφορά το µικτό περιθώριο κέρδους της για αυτοχρηµατοδότηση, δεν θα ήταν σε θέση να επιτύχει από την κεφαλαιαγορά τα απαραίτητα χρηµατο- πιστωτικά µέσα για να πραγµατοποιήσει ένα πρόγραµµα επενδύσεων. (10) Βλέπε υποσηµείωση 8. (11) Η δεσπόζουσα επιρροή εικάζεται όταν οι δηµόσιες αρχές, άµεσα ή έµµεσα, κατέχουν την πλειοψηφία του εγγεγραµµένου κεφαλαίου ή διαθέτουν την πλειοψηφία των ψήφων που αντιστοιχούν στις µετοχές που εκδόθηκαν από την επιχείρηση ή µπορούν να καθορίσουν άνω του 50 % των µελών του διοικητικού οργάνου, της διεύθυνσης ή του οργάνου εποπτείας της επιχείρησης. (12) Βλέπε δελτίο των ΕΕ 9-1984. L 256/32 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (59) Οι αρχές αυτές ισχύουν και για τον τραπεζικό τοµέα: ειδικότερα, όσον αφορά τις δηµόσιες συµµετοχές στο εταιρικό κεφάλαιο µιας επιχείρησης, εικάζεται η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης εάν η χρηµατοπιστωτική κατάσταση των επιχειρήσεων δεν φαίνεται να αιτιολογεί το να αναµένεται συνήθης αποδοτικότητα (σε όρους µερισµάτων ή αύξησης του κεφαλαίου) του επενδεδυµένου κεφαλαίου εντός εύλογου χρονικού διαστήµατος ή όταν οι κίνδυνοι αντίστοιχης πράξης είναι εξαιρετικά υψηλοί ή εξαιρετικά µακροπρόθεσµοι. (60) Για να επιτραπεί στην Επιτροπή να ελέγχει την τήρηση της αρχής του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε πλαίσιο οικονοµίας της αγοράς, πρέπει να υπάρχει αιτιολόγηση της συµπεριφοράς του κράτους-µετόχου που να αντιστοιχεί στη συµπεριφορά ιδιώτη επενδυτή. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει ένα συνεκτικό και λεπτοµερές σχέδιο αναδιάρθρωσης που να αποδεικνύει ότι µπορεί ευλόγως να αναµένεται η κρατική παρέµβαση να οδηγήσει σε συνήθη αποδοτικότητα, στο σύνολο της πράξης, αποδεκτή από έναν ιδιώτη επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε πλαίσιο οικονοµίας της αγοράς. Σε αντίθετη περίπτωση, η πράξη περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης. (61) Οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή το βιοµηχανικό σχέδιο της MC που εκπονήθηκε επ’ ευκαιρία της επένδυσης στην BS. Το σχέδιο αυτό προέβλεπε µία διαδικασία αναδιάρθρωσης της BS, σε χρονικό διάστηµα τριών ετών, µέσω της ένταξης της SC, τη ορθολογική οργάνωση του κόστους διαχείρισης, ιδίως του κόστους προσωπικού και µία σθεναρή διαχείριση των ληξιπρόθεσµων οφειλών που θα µπορούσαν να δηµιουργήσουν ένα διαφοροποιηµένο τραπεζικό κέντρο στο Mezzogiorno. (62) Οι ιταλικές αρχές πράγµατι παρατήρησαν ότι η εκτίµηση της παρέµβασης της MC, πρέπει να τοποθετηθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής της τράπεζας κατά τη διάρκεια των τελευταίων οικονοµικών ετών και µε στόχο τη διαφοροποίηση των πηγών εισοδήµατος. Σύµφωνα µε την άποψη της MC, η πρόσβαση σε ένα δίκτυο όπως εκείνο της BS, αν και κυρίως συγκεντρωµένο σε µία ενιαία περιοχή, θα έπρεπε να επιτρέπει την ένταξη των δραστηριοτήτων της ως εξειδικευµένης τράπεζας στις πιστώσεις µε επιδότηση επιτοκίου, το «merchant banking» και το «project financing» µε τις δραστηριότητες «corporate» και «retail banking». (63) Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η απόφαση της MC να γίνει µέτοχος πλειοψηφίας της BS αντιστοιχεί προς άλλες πράξεις που αναλήφθηκαν προσφάτως από ποικίλα εξειδικευµένα τραπεζικά ιδρύµατα και στοχεύουν να διαφοροποιήσουν στρατηγικά τις επιχειρηµατικές δραστηριότητες και τις πηγές εισοδήµατος. Πάντως, η Επιτροπή παρατηρεί ότι αυτές οι στρατηγικές πράξεις διαφοροποίησης αποφασίζονται από πιστωτικά ιδρύµατα που παράγουν αποτελέσµατα σε µεγάλο βαθµό θετικά όσον αφορά την αποδοτικότητα, χάρη στη συνεπαγόµενη µείωση του συνολικού κινδύνου και την απόκτηση σταθερότερων πηγών κέρδους. Τα σχέδια που συνδέονται µε τα εν λόγω βιοµηχανικά προγράµµατα παρουσιάζουν προβλέψεις αποδοτικότητας που προεξοφλούν τα θετικά αποτελέσµατα της διαφοροποίησης. (64) Στην περίπτωση του σχεδίου που εκπονήθηκε από την BS, η Επιτροπή παρατήρησε ότι, παρότι βελτιωµένη, η αποδοτικότητα της επιχείρησης παραµένει κατώτερη από το µέσο όρο του ευρωπαϊκού τραπεζικού τοµέα, προσεγγίζοντας ένα επίπεδο περίπου 11 % µόνον από το τρίτο έτος. (65) Παρά τις αναληφθείσες σηµαντικές προσπάθειες αναδιάρθρωσης, το σχέδιο αποδεικνύει ότι η BS δεν µπορεί πράγµατι να επιστρέψει σε ένα επίπεδο επαρκούς αποδοτικότητας πριν από τρία έτη. Τα θετικά αποτελέ- σµατα της συνεργασίας µεταξύ µιας εµπορικής τράπεζας και µιας τράπεζας επενδύσεων δεν ερµηνεύονται ικανοποιητικά σε βιοµηχανικό επίπεδο. Κανείς ιδιώτης επενδυτής δεν θα ανέµενε τρία έτη για να επιτύχει µία ελάχιστα ικανοποιητική αποδοτικότητα σε συνάρτηση µε µία επένδυση που εµπεριέχει αντίστοιχο κίνδυνο. Αντίθετα, φαίνεται ότι η επιλογή της παρέµβασης του Mediocredito πραγµατοποιήθηκε περισσό- τερο για λόγους δηµόσιου συµφέροντος παρά για την επίτευξη του στόχου µιας επαρκούς αποδοτικότητας. (66) Πρέπει να σηµειωθεί ότι ακόµη και η αποδοτικότητα της ΜC ήταν χαµηλή κατά τα τελευταία έτη. Η Επιτροπή έχει την άποψη ότι ένας ιδιώτης επενδυτής θα επεδίωκε να επενδύσει κεφάλαια σε αντίστοιχα σχέδια µόνον εάν ήταν σε θέση να αποκαταστήσουν την οικονοµική κατάσταση της επιχείρησης µε απόδοση των επενδεδυµένων κεφαλαίων που θα µπορούσε να αντισταθµίσει ή να αυξήσει την ασθενή αποδοτικότητα των στοιχείων του ενεργητικού. (67) Σύµφωνα µε την Επιτροπή, η αύξηση του κεφαλαίου της BS που προοριζόταν για την MC δεν πληροί το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί επιχειρηµατική δραστηριότητα σε πλαίσιο οικονοµίας της αγοράς, όπως προβλέπεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 13ης Νοεµβρίου 1993 που απευθύνεται στα κράτη µέλη (13) και κατά συνέπεια πρέπει να θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση. (13) Βλέπε υποσηµείωση αριθ. 7. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/33 (68) Όπως υπογραµµίστηκε ήδη στις άλλες αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά µε τα τραπεζικά ιδρύµατα, οι εν λόγω πράξεις αναδιάρθρωσης κεφαλαίων συνιστούν κρατικές ενισχύσεις εάν δεν πραγµατοποιούνται από το κράτος-µέτοχο υπό συνήθεις συνθήκες της αγοράς, έστω και αν συνεπάγονται µικρότερο κόστος σε συνάρτηση µε το ενδεχόµενο κόστος εκκαθάρισης του ενισχυθέντος ιδρύµατος. (69) Ο ελάχιστος συντελεστής φερεγγυότητας αποτελεί ένα από τα κριτήρια οικονοµικοχρηµατοπιστωτικής αποτελεσµατικότητας µιας τράπεζας και συγχρόνως εξασφαλίζει ίσες συνθήκες ανταγωνισµού, εφόσον σε γενικές γραµµές, οι τράπεζες µπορούν πάντα να µειώνουν τις αναλήψεις υποχρεώσεών τους για να τηρήσουν το κριτήριο της φερεγγυότητας από ό,τι να αυξήσουν τους ίδιους πόρους τους. (70) Η οικονοµικο-χρηµατοπιστωτική αποτελεσµατικότητα της BS, αν και ελάχιστη, δεν είχε ακόµη απειλήσει τον συντελεστή φερεγγυότητας της τράπεζας. Πάντως, η Επιτροπή θεώρησε ότι, παρότι δεν κρίθηκε απαραίτητο να υπάρξουν εγγυήσεις για τον συντελεστή φερεγγυότητας της BS, ακόµη και η παρέµβαση της MC πρέπει να εκτιµηθεί σύµφωνα µε τις αρχές του ιδιώτη επενδυτή που ασκεί επιχειρηµατική δραστη- ριότητα σε πλαίσιο οικονοµίας της αγοράς. 5. 1. 4. Η εισφορά στη Banco di Sicilia της συµµετοχής του ∆ηµοσίου στον Irfis (71) Μέχρι τον Ιούλιο του 1995 και µετά την αύξηση του κεφαλαίου του 1994, το εταιρικό κεφάλαιο του Irfis ήταν κατά κύριο λόγο κατανεµηµένο µεταξύ της περιφέρειας της Σικελίας (21 %), του ∆ηµοσίου (52 %) και της Sicilcassa (8,26 %). Το πρόβληµα της ανεπαρκούς κεφαλαιοποίησης της Banco di Sicilia σε συνάρτηση µε εκείνη των ανταγωνιστών ώθησε τους βασικούς της µετόχους να εκπονήσουν σχέδια παρέµβασης επί του κεφαλαίου του Irfis, στοχεύοντας να εισφέρουν µία νέα συµµετοχή στη Banco di Sicilia. (72) Τον Ιούλιο του 1995, το ∆ηµόσιο εισέφερε στη Banco di Sicilia την ελέγχουσα συµµετοχή του (52 %) στον Irfis, στην οποία η Banco di Sicilia είχε ήδη µειοψηφική συµµετοχή. Η συµµετοχή του ∆ηµοσίου εκτιµήθηκε σε ποσό ύψους 218 841 εκατ. ITL. Κατά συνέπεια, από το 1995 ο Irfis υπάγεται στο πλαίσιο του ενοποιηµένου ισολογισµού της Banco di Sicilia, αυξάνοντας την αξία των συµµετοχών του οµίλου. (73) Η περιφέρεια της Σικελίας, µε επιστολή της 16ης Οκτωβρίου 1995, κοινοποίησε στην Επιτροπή την υποβολή ενός περιφερειακού νοµοσχεδίου σχετικά µε την επαναγορά της παλαιάς συµµετοχής του ∆ηµο- σίου στη Banco di Sicilia, χρησιµοποιώντας ένα τµήµα των πόρων περιφερειακής ενίσχυσης. Στη συνέχεια, η περιφερειακή συµµετοχή στον Irfis θα έπρεπε να πωληθεί στην αγορά των περιφερειακών συνεταιριστικών τραπεζών. Το προβλεφθέν σχέδιο δεν υλοποιήθηκε εφόσον το περιφερειακό νοµοσχέδιο δεν συζητήθηκε ποτέ από την περιφερειακή συνέλευση, που έγινε τον Ιούνιο του 1996. (74) Όσον αφορά την εισφορά της συµµετοχής του ∆ηµοσίου, η πράξη δεν θεσµοποιήθηκε ποτέ: το 1995, το ∆ηµόσιο θα εισέφερε στη Banco di Sicilia την συµµετοχή του στον Irfis χωρίς να καθοριστεί η αξία των µετοχών της Banco di Sicilia, ελλείψει εκτίµησης των περιουσιακών της στοιχείων. Το ∆ηµόσιο εισέφερε τη δική του υποστήριξη στη σικελική τράπεζα, αλλά ζήτησε να προηγηθεί η επιστροφή στην ισορροπία της BS το 1996 προτού καθοριστεί η αξία της ανταλλαγής µεταξύ των µετοχών του Irfis και των µετοχών της BS κατά τρόπο ώστε να επωφεληθεί από την καθαρή µείωση της BS. (75) Πρέπει να σηµειωθεί ότι, κατά τη στιγµή της κίνησης της διαδικασίας σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης, ο καθορισµός της εν λόγω δηµόσιας παρέµβασης ήταν αδύνατος, ελλείψει επαρκών πληροφοριών για τις µετοχές της BS που παραλήφθηκαν σε αντάλλαγµα εκ µέρους του ∆ηµοσίου. (76) (77) Στο πλαίσιο της συνεδρίασης που διεξάχθηκε στις Βρυξέλλες στις 11 ∆εκεµβρίου 1998, οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν στην Επιτροπή την έκθεση που εκπονήθηκε από το ανεξάρτητο γραφείο µελετών Giubergia Warburg (GW) σχετικά µε την εκτίµηση της συµµετοχής την οποία έλαβε το ∆ηµόσιο σε αντάλλαγµα για την εισφορά της συµµετοχής τον στον Irfis. Σύµφωνα µε τη µελέτη, όπου υπογραµµίζεται ότι ο υψηλός βαθµός αβεβαιότητας κατέστησε δυσχερή τον ορθό καθορισµό της αξίας της BS, η εκτίµηση τοποθετείται σε ένα ευρύτατο πεδίο µεταξύ 417 δισεκατοµ- µύρια και 1 437 δισεκατοµµύρια ITL. Βάσει της εκτίµησης αυτής µία µετοχή BS εκτιµάται σε ένα ασταθές επίπεδο που κυµαίνεται µεταξύ ενός ελάχιστου αρνητικού και ενός µέγιστου ύψους 104 000 ΙΤL, ήτοι 4 000 ITL άνω της ονοµαστικής αξίας. L 256/34 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (78) Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα τόσο ευρύ περιθώριο εκτίµησης δεν προσφέρει καµία βοήθεια για τον καθορισµό του ποσού της εισφοράς του ∆ηµοσίου. Πάντως, παρατηρεί ότι η µέγιστη αξία είναι ελαφρώς ανώτερη από εκείνη που χρησιµοποίησαν οι ιταλικές αρχές (100 000 ITL, ήτοι η ονοµαστική αξία) που όµως επέλεξαν να καθορίσουν την αξία της µετοχής προς τα άνω σε σχέση µε το περιθώριο εκτίµησης. (79) Πρέπει να σηµειωθεί ότι οι ιταλικές αρχές δεν µπορούσαν να λάβουν υπόψη µία χαµηλότερη αξία, εφόσον οι ισχύουσες νόµιµες διατάξεις απαγορεύουν την έκδοση µετοχών σε τιµή κατώτερη από την ονοµαστική τους (14). (80) Εξάλλου, η Επιτροπή θεωρεί ότι στην περίπτωση αυτή, η συµπεριφορά του ∆ηµοσίου δεν µπορεί να θεωρηθεί ως συµπεριφορά ιδιώτη επενδυτή, εφόσον η εισφορά πραγµατοποιήθηκε ελλείψει βιοµηχανικού σχεδίου της Banco di Sicilia που να διασφαλίζει την επιστροφή της στην αποδοτικότητα τουλάχιστον σύµφωνα µε το µέσο όρο της αγοράς. Σύµφωνα µε την έκθεση της GW, η αποδοτικότητα της τράπεζας το 1997 ήταν της τάξεως του 2,7 %. (81) Πάντως, η πράξη ενίσχυσε την ανταγωνιστική θέση της BS καθώς και την οικονοµική και περιουσιακή της κατάσταση. (82) ∆εδοµένου ότι η επιλογή της εκκαθάρισης εξακολουθεί να παραµένει ανοικτή, η εν λόγω αναδιάρθρωση κεφαλαίων αποτελεί ενίσχυση εφόσον δεν πραγµατοποιήθηκε υπό συνήθεις όρους, αποδεκτούς από έναν ιδιώτη επενδυτή. Συγκρίνοντας την πράξη του κράτους µε εκείνη ενός επενδυτή που ασκεί δραστηριότητες σε οικονοµία αγοράς, η εκτίµηση του ποσού της ενίσχυσης θα πρέπει να βασίζεται στη σύγκριση µεταξύ του κόστους της πράξης και της ορθής παρούσας αξίας της. (83) Βάσει των πληροφοριών τις οποίες κατέχει, η Επιτροπή καταλήγει στο συµπέρασµα ότι η αύξηση του κεφαλαίου αποτελεί ενίσχυση, το συµβιβάσιµο της οποίας προς την κοινή αγορά θα αξιολογηθεί σε συνάρτηση µε τα µέτρα αναδιάρθρωσης της BS. (84) Σε τελευταία ανάλυση, η συνολική ενίσχυση που εκχωρήθηκε στις σικελικές τράπεζες ανέρχεται σε ποσό ύψους 4 618 δισεκατοµµυρίων ITL, σύµφωνα µε τον ακόλουθο πίνακα. Πίνακας 3 Περίληψη των ενισχύσεων Σχετικά µέτρα Παρέµβαση της Banca d’Italia (Υ∆ 27/9/1974) Αύξηση του εταιρικού κεφαλαίου της MC Εισφορά του Irfis (σε δισεκατοµµύρια ITL) Αξία της ενίσχυσης 3 400 1 000 218 4 618 Σύνολο 5. 2. Επιπτώσεις στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές (85) Η ελευθέρωση των χρηµατοπιστωτικών υπηρεσιών και η ολοκλήρωση των χρηµατοπιστωτικών αγορών έχουν ως αποτέλεσµα να καταστήσουν τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές όλο και πιο ευαίσθητες στις στρεβλώσεις του ανταγωνισµού. Η τάση αυτή τονίζεται κατά µείζονα λόγο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής και Νοµισµατικής Ένωσης. 5. 2. 1. Στρεβλώσεις του ανταγωνισµού (86) Η χορηγηθείσα ενίσχυση σε έναν τραπεζικό όµιλο, όπως η Banco di Sicilia, που χορηγεί δάνεια και παρέχει άλλες χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες σε επιχειρήσεις και λαµβάνει καταθέσεις από µία ευρεία πελατεία, µπορεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισµό µεταξύ άλλων πιστωτικών ιδρυµάτων. Οι ενισχύσεις προς τα πλέον ευάλωτα ιδρύµατα έχουν καταστροφικό ρόλο και συµβάλλουν σε πτωτικές πιέσεις των περιθωρίων του τοµέα. Οι ενισχύσεις εκφράζουν µια πριµοδότηση ανεπάρκειας και αντίκεινται στην πειθαρχία της αγοράς. Η κρατική προστασία, έτοιµη να παρέµβει στην περίπτωση δυσχερειών των πιστωτικών ιδρυµάτων, µειώνει για τους πιστωτές το κίνητρο να ελέγχουν τη συµπεριφορά των οφειλετών τους. Τα πιστωτικά ιδρύµατα δεν (14) Άρθρο 2346 του Αστικού Κώδικα. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/35 υπόκεινται πλέον στον έλεγχο και στις κυρώσεις των αγορών. Μια τέτοια προστασία όχι µόνο είναι υπέρµετρη αλλά επίσης έχει ως συνέπεια το ότι οδηγεί σε κακή διαχείριση τα πιστωτικά ιδρύµατα. Η BS χορηγεί δάνεια και άλλα χρηµατοπιστωτικά µέσα σε επιχειρήσεις που είναι ανταγωνιστικές στις διεθνείς αγορές και που προσφέρουν χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες σε ανταγωνισµό µε άλλα ευρωπαϊκά πιστωτικά ιδρύµατα. Παρότι η επιχειρηµατική της δραστηριότητα στο εξωτερικό είναι περιορισµένη, η χορηγηθείσα ενίσχυση στη BS και στις οικονοµικές δραστηριότητες της SC που προαναφέρθηκαν, µπορεί να έχει στρεβλωτικές επιπτώσεις επί των κοινοτικών συναλλαγών. (87) Όσον αφορά τη συλλογή των διαθέσιµων πόρων, τοµέας στον οποίο ο βαθµός ανταγωνισµού είναι εξίσου υψηλός, η στρέβλωση που προκαλεί η ενίσχυση στον ανταγωνισµό είναι µεγάλη, εφόσον η Banco di Sicilia διαθέτει το βασικό τραπεζικό δίκτυο του Mezzogiorno. Η εισφορά του δικτύου της SC βελτίωσε σαφώς τη διάσταση και τη διανοµή επιτόπου της BS, προσφέροντάς της ένα σηµαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα στον εν λόγω τοµέα σε σχέση µε τους δυνητικούς νέους επιχειρηµατίες, και ειδικότερα τους αλλοδαπούς. 5. 2. 2. Επιπτώσεις επί των ενδοκοινοτικών συναλλαγών (88) Πρέπει να υπενθυµίσουµε ότι, αν και σε γενικές γραµµές µπορούν να ασκούν χωρίς σύνορα την επιχειρηµα- τική τους δραστηριότητα που βασίζεται κυρίως στη συλλογή καταθέσεων και τη χορήγηση δανείων, οι τράπεζες συναντούν εµπόδια στην επέκτασή τους στο εξωτερικό. (89) Τα εµπόδια αυτά συχνά συνδέονται µε την τοπική εγκατάσταση των εθνικών τραπεζών που καθιστά δαπανηρότερη την είσοδο στην αγορά των αλλοδαπών ανταγωνιστών τους. ∆εδοµένου ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς έδωσε στις τράπεζες τη δυνατότητα να προσφέρουν υπηρεσίες στα λοιπά κράτη µέλη, οποιαδήποτε κρατική ενίσχυση χορηγείται σε µία τράπεζα, είτε διεθνή είτε εθνική, δύναται να δηµιουργήσει εµπόδια στη δυνατότητα αυτή. (90) Οι ενισχύσεις που στοχεύουν στο να διατηρήσουν στη ζωή τράπεζες, ακόµη και τοπικές, που σε αντίθετη περίπτωση θα έπρεπε να εξαφανιστούν από την αγορά λόγω τις χαµηλής τους αποδοτικότητας και ανταγωνιστικής ικανότητας, κινδυνεύουν κατά συνέπεια να στρεβλώσουν το παιγνίδι του ανταγωνισµού σε κοινοτικό επίπεδο, εφόσον καθιστούν δυσχερέστερη την είσοδο στην ιταλική αγορά των αλλοδαπών τραπεζών. (91) Χωρίς τις εν λόγω ενισχύσεις, η SC πιθανώς θα έπρεπε να τεθεί υπό εκκαθάριση χωρίς την εκχώρηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού στην BS. Στην περίπτωση αυτή, τα στοιχεία ενεργητικού της SC θα µπορούσαν να αναληφθούν από έναν ή περισσότερους αλλοδαπούς ανταγωνιστές που θα επιθυµούσαν να αποκτήσουν µία σηµαντική εµπορική παρουσία στη Σικελία. Η πελατεία της SC θα µπορούσε να στραφεί προς µια άλλη τράπεζα, ενδεχοµένως αλλοδαπή. Η BS δεν θα µπορούσε να αποκτήσει τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της SC χωρίς την εξυγίανση των στοιχείων ενεργητικού για την οποία χορηγήθηκαν εγγυήσεις µέσω των πάγιων προκαταβολών της Banca d’Italia. Η πελατεία της SC θα µπορούσε να στραφεί σε µια άλλη τράπεζα, ενδεχοµένως προέλευσης άλλου κράτους µέλους. (92) Εξάλλου, η επέκταση του δικτύου της BS, µέσω της κάλυψης της SC, δεν θα µπορούσε να πραγµατοποι- ηθεί χωρίς την εισφορά κεφαλαίων της MC. Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρηθεί ότι οι ενισχύσεις υπέρ της SC και της BS για την απόκτηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της SC εµπίπτουν στο πεδίο εφαρµογής του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης, εφόσον στρεβλώνουν τον ανταγωνισµό σε βαθµό που επηρεάζει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. (93) (94) 5. 3. Εξέταση του συµβιβάσιµου προς τη συνθήκη των ενισχύσεων προς τις σικελικές κρατικές τράπεζες ∆εδοµένης της ύπαρξης στοιχείων κρατικής ενίσχυσης στα µέτρα χρηµατοπιστωτικής υποστήριξης που χορηγήθηκαν στη BS και στην SC, η Επιτροπή πρέπει τώρα να εξετάσει εάν αυτού του είδους οι ενισχύσεις µπορούν να κηρυχθούν συµβιβάσιµες προς το κοινό συµφέρον δυνάµει του άρθρου 87 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης. Στη συγκεκριµένη περίπτωση πρέπει καταρχήν να θεωρηθεί ότι δεν πρόκειται ούτε για ενίσχυση κοινωνικού χαρακτήρα που χορηγείται σε µεµονωµένους καταναλωτές ούτε για ενίσχυση που στοχεύει να διευκολύνει την ανάπτυξη ορισµένων ιταλικών περιοχών. Επίσης δεν πρόκειται για ενίσχυση που προορίζεται να θεραπεύσει σοβαρή διαταραχή της οικονοµίας, εφόσον προορίζεται για να θεραπεύσει τις δυσχέρειες συγκεκριµένων επιχειρηµατιών, της BS και της SC και όχι για να αντιµετωπίσει τις δυσχέρειες όλων των επιχειρηµατιών του τοµέα. L 256/36 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (95) Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα προβλήµατα των σικελικών τραπεζών δεν προέρχονται από συστηµική κρίση στον τραπεζικό τοµέα στην Ιταλία. Η ΒS και η SC δεν είναι τα µοναδικά ιταλικά πιστωτικά ιδρύµατα που συναντούν δυσχέρειες, και ορισµένες άλλες τράπεζες, ιδίως κρατικές, συναντούν δυσχέρειες. Αλλά οι λόγοι των ζηµιών της SC συνδέονται µε το ίδιο το πιστωτικό ίδρυµα και σε µεγάλο βαθµό µε την κακή διαχείριση της πολιτικής πιστώσεων στον εµπορικό τοµέα στη Σικελία, λόγω της ελλείψεως επαρκώς σθεναρού ελέγχου των κινδύνων, ιδίως όσον αφορά την SC. Εξάλλου, δεδοµένου ότι η SC είναι τράπεζα µικρών διαστάσεων και λαµβανοµένης υπόψη της ύπαρξης ενός ταµείου εγγυήσεων των καταθέσεων, οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις για τις χρηµατοπιστωτικές αγορές µιας ενδεχόµενης καταστροφής της τράπεζας θα ήταν περιθωριακές. Ακόµη και στην υπόθεση καταστροφής της τράπεζας, οι ιταλικές αρχές διαθέτουν τη δυνατότητα κατάλληλης παρέµβασης, οργανώνοντας την ελεγχόµενη εκκαθάριση του ιδρύµατος και ελέγ- χοντας την κρίση. Κατά συνέπεια, η χορηγηθείσα ενίσχυση δεν µπορεί να αιτιολογηθεί βάσει του κοινού ευρωπαϊκού συµφέροντος, µε επίκληση της απειλής µιας γενικευµένης τραπεζικής κρίσης. (96) Θα µπορεί αποκλειστικά να ληφθεί υπόψη η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) δεύτερο µέρος. Το συµβιβάσιµο των εν λόγω ενισχύσεων πρέπει να εκτιµηθεί βάσει των ειδικών κανόνων που περιέχονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραµµές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληµατικών επιχειρήσεων (15). Η γενική αρχή που εφαρµόζεται στις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται σε προβληµατικές επιχειρήσεις προβλέπει την υπαγωγή του συµβιβά- σιµου σε ποικίλους όρους, µεταξύ των οποίων, στην περίπτωση των ενισχύσεων υπέρ της αναδιάρθρωσης: 1. η πλήρης εκτέλεση ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης που βασίζεται σε ρεαλιστικές υποθέσεις και είναι σε θέση να επαναφέρει, εντός εύλογου χρονικού διαστήµατος την ελάχιστη απαιτούµενη αποδοτικότητα των επενδεδυµένων κεφαλαίων και να εγγυηθεί µε τον τρόπο αυτό την οικονοµικο-χρηµατοπιστωτική αποτελεσµατικότητα, σε µακροχρόνια βάση, της επιχείρησης· 2. η εισφορά επαρκών συµψηφιστικών στοιχείων ώστε να αντισταθµιστεί το στρεβλωτικό αποτέλεσµα της ενίσχυσης επί του ανταγωνισµού και κατά συνέπεια να µπορεί να εξαχθεί το συµπέρασµα ότι η ενίσχυση δεν αντίκειται στο κοινό συµφέρον· 3. η αναλογικότητα της ενίσχυσης για τους προβλεπόµενους στόχους και ο περιορισµός του ποσού της ενίσχυσης στο ελάχιστο απαραίτητο για την αναδιάρθρωση κατά τρόπο ώστε η προσπάθεια εξυγίανσης να υποστηριχθεί στο µέγιστο δυνατό βαθµό από την ίδια την επιχείρηση· 4. η πλήρης εφαρµογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης και η εκτέλεση οποιουδήποτε άλλου προβλεπόµενου µέτρου στην τελική απόφαση της Επιτροπής· 5. η θέσπιση ενός συστήµατος ελέγχου του προηγούµενου όρου. Κατ’ εφαρµογή της κοινοτικής νοµοθεσίας για τις ενισχύσεις υπέρ της αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ενισχύσεις υπέρ της αναδιάρθρωσης κατά κανόνα θα πρέπει να χορηγούνται εφάπαξ. (97) Στην εκτίµησή της, η Επιτροπή θεώρησε ότι υπό ορισµένες συνθήκες είναι απαραίτητο να υιοθετούνται ειδικές διατάξεις ώστε να αποφευχθεί η κήρυξη πτώχευσης µιας τράπεζας να έχει αρνητικές επιπτώσεις στις χρηµατοπιστωτικές αγορές, ιδίως εάν οι δυσχέρειες είναι γενικού χαρακτήρα και δεν συνδέονται ειδικά µε την εν λόγω τράπεζα. Πάντως, αυτό δεν ισχύει στη συγκεκριµένη περίπτωση, δεδοµένου του τοπικού χαρακτήρα της ενισχυθείσας τράπεζας. 5. 3. 1. 1. Η ο ι κ ο ν ο µ ι κ ο - χ ρ η µ α τ ο π ι σ τ ω τ ι κ ή α π ο τ ε λ ε σ µ α τ ι κ ό τ η τ α τ η ς ε π ι χ ε ί ρ η σ η ς (98) Στη συνεδρίαση του Παλέρµο της 17ης Σεπτεµβρίου 1998, ο γενικός διευθυντής της BS υπέβαλε στην Επιτροπή ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης και στρατηγικής επαναφοράς της νέας τραπεζικής οντότητας που απορρέει από τη συγκέντρωση της SC και της BS, που εκπονήθηκε από το πιστωτικό ίδρυµα µε την υποστήριξη της MC και µε την παροχή συµβουλών εκ µέρους της εταιρείας µελετών KPMG. Σύµφωνα µε το σχέδιο θα έπρεπε να υπάρξει εξυγίανση της τράπεζας εντός τριών ετών και επιστροφή σε ένα συνεκτικό προς τον τοµέα αυτό επίπεδο αποδοτικότητας. Βάσει ενός τέτοιου σχεδίου, η MC ανέφερε στην Επιτροπή τους λόγους της παρέµβασής της στο σικελικό τραπεζικό κέντρο. (99) Οι υποθέσεις του σχεδίου φαίνονται επαρκώς ρεαλιστικές. Αφορούν όλα τα ευαίσθητα στοιχεία της BS και αποσκοπούν στην εξυγίανση του λειτουργικού τοµέα της τράπεζας και στην επαναφορά της χρηµατοπιστω- τικής και οικονοµικής ισορροπίας των ιδίων πόρων. Το σχέδιο λαµβάνει επίσης υπόψη το εξωτερικό περιφερειακό πλαίσιο. (15) ΕΕ C 368 της 23. 12. 1994, σ. 12. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/37 (100) Το σχέδιο διαχωρίζει ορθά τα σηµαντικότερα προβλήµατα τα οποία θα πρέπει να αντιµετωπίσει η BS, περιλαµβανοµένων, από τη µία πλευρά, των επιπτώσεων των προϋπαρχουσών διαρθρωτικών, χρηµατοπιστω- τικών και διαχειριστικών ελλείψεων που, έστω και µε ποικίλα επίπεδα σοβαρότητας, ήταν κοινά στην BS και την SC και από την άλλη πλευρά, την συνένωση των δικτύων υποκαταστηµάτων των δύο τραπεζών που στο παρελθόν εφάρµοζαν ανταγωνιστικά προγράµµατα εδαφικής επέκτασης. (101) Ειδικότερα, όσον αφορά τη διαχείριση, υπήρχε µία σύνθετη οργανωτική δοµή, µία ακατάλληλη διαχείριση του προσωπικού, µη συµβατά συστήµατα πληροφορικής, µη ανεπτυγµένη εµπορική δραστηριότητα και µία επικίνδυνη χρηµατοπιστωτική διαχείριση. Από απόψεως στρατηγικής ανάπτυξης, η ανάλυση δείχνει εδαφική επέκταση µη οµοιογενή, µη ελεγχόµενη πολιτική πιστώσεων, µη ολοκληρωµένη παρουσία στο εξωτερικό, επενδύσεις σε πράξεις µε υψηλό βαθµό κινδύνου, απουσία καινοτόµων προϊόντων. Οι ελλείψεις αυτές προκάλεσαν ζηµίες στον τοµέα των πιστώσεων, ανεπαρκή κεφαλαιοποίηση, χαµηλή αποδοτικότητα και κρίση ρευστότητας. Οι ζηµίες επί των πιστώσεων αύξησαν τη χρηµατοπιστωτική έλλειψη ισορροπίας της διαχείρισης (µείωση του περιθωρίου επιτοκίων και ετήσιες ζηµίες) και έλλειψη ισορροπίας των περιου- σιακών στοιχείων (αύξηση των µη παραγωγικών στοιχείων ενεργητικού και µείωση του µη επαχθούς παθητικού) µε υπερβολική προσφυγή σε επαναχρηµατοδότηση στη διατραπεζική αγορά. Το δίκτυο υποκα- ταστηµάτων χαρακτηρίστηκε από µη ελεγχόµενη επέκταση: τα υποκαταστήµατα που άνοιξαν στις περιοχές της βόρειας Ιταλίας, όπου ο τραπεζικός ανταγωνισµός είναι έντονος, δεν είχαν τα προβλεπόµενα αποτελέ- σµατα λόγω των πολύ χαµηλών περιθωρίων, των πολύ υψηλών κινδύνων και των σηµαντικών διαρθρωτικών δαπανών. Το κόστος του προσωπικού ήταν δυσανάλογο σε συνάρτηση µε άλλα πιστωτικά ιδρύµατα της αγοράς καθώς και µε την εξέλιξή της αγοράς, είτε σε ατοµικό είτε σε συνολικό επίπεδο. Πίνακας 4 Επιχειρηµατικό σχέδιο της Banco di Sicilia 1997 1998 1999 2000 1997-2000 (%) (σε δισεκατοµµύρια ITL) Περιθώριο επιτοκίων 1 094 1 247 1 148 1 124 2,74 Περιθώριο υπηρεσιών 484 565 579 604 24,79 Περιθώριο διαµεσολάβησης 1 578 1 811 1 727 1 728 9,51 Κόστος προσωπικού 922 983 863 742 – 19,52 Λοιπές διοικητικές δαπάνες 318 384 377 377 18,55 Σύνολο γενικών δαπανών 1 240 1 368 1 240 1 193 – 3,79 Ακαθάριστο αποτέλεσµα εκµετάλλευσης 337 444 487 609 80,71 Ζηµίες επί των πιστώσεων και των αποθεµα- τικών 375 300 300 323 – 13,87 Έκτακτα καθαρά αποτελέσµατα Κέρδη πριν από τη φορολογία Φορολογία Κέρδη µετά τη φορολογία 54 16 1 15 15 15 15 – 72,22 159 202 301 1 781,25 12 14 125 12 400,00 147 188 176 1 073,33 L 256/38 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (102) Το σχέδιο εξετάζει ορθά ακόµη και όλες τις σηµαντικές µεταβλητές της πρόσφατης εξέλιξης του τραπεζι- κού συστήµατος, που χαρακτηρίζεται από τη µείωση των περιθωρίων και από την µη πλήρη υποκατάσταση των διαφόρων στοιχείων από τα οποία αποτελούνται. Η µείωση του περιθωρίου διαµεσολάβησης που οφείλεται στη µείωση των διαχειριζόµενων πόρων και στον ανταγωνισµό εκ µέρους άλλων χρηµατοπιστω- τικών µεσαζόντων µπορεί µόνον εν µέρει να αντισταθµιστεί από την αύξηση της συµµετοχής των εσόδων από δραστηριότητες υπηρεσιών. Η αύξηση των τραπεζικών υπηρεσιών θα έπρεπε να καλύψει όχι µόνο τη δραστηριότητα του τοµέα της διαχείρισης της αποταµίευσης, αλλά επίσης τις υπηρεσίες πληρωµών. Οι τελευταίες αυτές, που σε µεγάλο βαθµό δεν χρησιµοποιούνται από την πελατεία της BS, είναι πηγές εισοδήµατος µε τη µεγαλύτερη προστιθέµενη αξία, ένα τµήµα της οποίας µπορεί να κρατηθεί από την τράπεζα. Η απαραίτητη ανάκαµψη της αποδοτικότητας για την υποστήριξη των γενικών εξόδων και δαπανών και για να επιτραπεί η χρηµατοδότηση των απαραίτητων επενδύσεων για τη διαδικασία αναδιάρ- θρωσης, αναδιοργάνωσης και ανάπτυξης, µπορεί να συµβάλει στο να αντισταθµίσει την ανταγωνιστική πίεση στην οποία υπόκειται η BS από την είσοδο στη σικελική αγορά τραπεζών που προέρχονται από τη βόρεια Ιταλία. Βάσει της ανάλυσης των χαρακτηριστικών της πελατείας και της αγοράς αναφοράς που περιέχονται στο «business plan» ο κατακερµατισµός της πελατείας κατά εισοδηµατική κατηγορία θα διευκολύνει την ανάκαµψη της αποδοτικότητας. (103) Κατά τη διάρκεια των δύο συναντήσεων µεταξύ των ιταλικών αρχών και της διεύθυνσης της BS και της MC, που διεξάχθηκαν στις 17 Σεπτεµβρίου 1998 και στις 26 Ιουλίου 1999, η Επιτροπή µπόρεσε να επαληθεύσει την κατάσταση προόδου του σχεδίου. Παρά τις δυσχέρειες που οφείλονται στις διεθνείς χρηµατοπιστωτικές κρίσεις στην Ασία και τη Ρωσία, το σχέδιο εξελίσσεται σύµφωνα µε τις προβλέψεις. α) Η εσωτερική αναδιάρθρωση οδήγησε στην ορθολογική οργάνωση του οργανογράµµατος του οµίλου µέσω της συσπείρωσης των θυγατρικών σύµφωνα µε ένα πιο αποτελεσµατικό σχέδιο και επιτρέποντας τη µείωση του προσωπικού σε ποσοστό περίπου 19 %. β) Η εµπορική δράση αποτέλεσε προτεραιότητα της διεύθυνσης της BS και απέδωσε σηµαντικά αποτελέ- σµατα επί της παραγωγής εσόδων από λιγότερο παραδοσιακές τραπεζικές υπηρεσίες. Χάρη στις προσπάθειες τον εµπορικού δικτύου, η BS υποκατέστησε τη ζηµία του τµήµατος των λιανικών τραπεζικών εργασιών, µε εναλλακτικές µορφές εσόδων. γ) Μία πολιτική εκχωρήσεων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της επανατοποθέτησης επί των βασικών δραστηριοτήτων συνέβαλε στη βελτίωση της ρευστότητας της τράπεζας. Το 1998 το πιστωτικό αυτό ίδρυµα εκχώρησε µη στρατηγικά στοιχεία ενεργητικού και συµµετοχές αξίας περίπου 200 δισεκατοµ- µυρίων ITL. δ) Όσον αφορά την εξέλιξη των καθυστερηµένων πιστώσεων και των αποθεµατικών η κατάσταση παρα- µένει σοβαρή. Πάντως, το σύνολο των καθυστερήσεων µειώθηκε παράλληλα µε εκείνο των συνολικών πιστώσεων και η τράπεζα θεωρεί ότι κατά τα δύο πρώτα έτη της εκτέλεσης του «business plan» δηµιούργησε επαρκή αποθεµατικά για να αντιµετωπίσει τους µελλοντικούς κινδύνους. Αυτό θα επιτρέψει στο να δηµιουργηθούν θετικά αποτελέσµατα όσον αφορά την αποδοτικότητα της τράπεζας προτού ολοκληρωθεί το «business plan». ε) Πραγµατοποιήθηκαν σηµαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση του συστήµατος ελέγχου των κινδύνων και των υποχρεώσεων των θυγατρικών. στ) Οι µεγαλύτερες προσπάθειες καταβλήθηκαν επί των διαρθρωτικών δαπανών µε στόχο να ενωθούν οι πράξεις των δύο τραπεζών και να µειωθεί το κόστος διαχείρισης. Πάντως, τα αποτελέσµατα στον εν λόγω τοµέα ήταν κατώτερα από τα αναµενόµενα. (104) Το σχέδιο αναδιάρθρωσης εντασσόταν σε µια πράξη ιδιωτικοποίησης της MC µέσα σε ένα αρκετά περιορισµένο χρονικό πλαίσιο, προτού ακόµη να αναµένει την οριστική επιβεβαίωση της εξυγίανσης της θυγατρικής BS. Η Επιτροπή σηµειώνει ότι το εν λόγω µέτρο εγγυάται σε γενικές γραµµές την οριστική λύση του προβλήµατος εξυγίανσης της τράπεζας και συµβάλλει στην αναµόρφωση του συνολικού συστή- µατος ελέγχου της διαχείρισης («corporate governance») που απετέλεσε τη βάση της εκκαθάρισης της SC και την ελλιπή αποδοτικότητα της BS. Σύµφωνα µε την Επιτροπή, η λύση αυτή είναι κατάλληλη εφόσον επιτρέπει την αναδηµιουργία ενός αποτελεσµατικότερου συστήµατος ελέγχου που βασίζεται σε µία πράξη χωρίς στρεβλωτικές επιπτώσεις στην αγορά. Στο πλαίσιο της οπτικής αυτής, η Επιτροπή εκτίµησε ως επιβεβαίωση της ισχύος του σχεδίου την απόφαση της Cardiff — Paribas να εισέλθει στο κεφάλαιο της BS ενόψει µιας σταθερής συνεργασίας στη σικελική αγορά. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/39 5. 3. 1. 2. Τ α σ υ µ ψ η φ ι σ τ ι κ ά σ τ ο ι χ ε ί α (105) Κατ’ αρχάς πρέπει να υπενθυµίσουµε ότι ελλείψει κρατικής παρέµβασης, όλες οι δραστηριότητες της SC θα έπρεπε να τεθούν υπό εκκαθάριση. Όπως προβλέπεται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραµµές για τις ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληµατικών επιχειρήσεων (16), πρέπει να ελεγχθεί εάν επιδιώχθηκε εξεύρεση λύσης που να συνεπάγεται λιγότερες στρεβλώσεις για τους ανταγωνιστές. Εφόσον θεωρήθηκε αναπόφευκτη µια σηµαντική στρέβλωση, απαιτούνται σηµαντικά συµψηφιστικά στοιχεία ώστε να µειωθούν οι αρνητικές επιπτώσεις της ενίσχυσης επί των λοιπών επιχειρηµατιών του τοµέα. (106) Ως προς αυτό πρέπει να προστεθεί ότι τα συµψηφιστικά στοιχεία αντιπροσωπεύουν µία συµπληρωµατική προσπάθεια της επιχορηγούµενης επιχείρησης σχετικά µε τις πράξεις αναδιάρθρωσης που είναι απολύτως απαραίτητες για την εξυγίανσή της. Κατά συνέπεια, πρέπει να πρόκειται για µέτρα που δεν απαιτούν, αµέσως ή εµµέσως, συµπληρωµατικές κρατικές ενισχύσεις. Εφόσον δεν υφίσταται µείωση της ικανότητας, είναι δυνατό να προσδιοριστούν τα συµψηφιστικά στοιχεία στην εκχώρηση της δραστηριότητας, εφόσον είναι αποδοτικά, ή στη µείωση της εµπορικής παρουσίας της επιχείρησης. (107) Στον τραπεζικό τοµέα, η πιστωτική φερεγγυότητα που καθορίστηκε στην ισχύουσα νοµοθεσία (τα βασικά περιουσιακά στοιχεία και τα συµπληρωµατικά θα πρέπει να αντιπροσωπεύουν αντίστοιχα το 4 % και το 8 % των δραστηριοτήτων που σταθµίζονται αναλόγως του κινδύνου) εισάγει µία υποχρέωση που περιορίζει την ικανότητα ανάπτυξης των πιστωτικών ιδρυµάτων. Στην πραγµατικότητα ένας τέτοιος περιορισµός κεφαλαιο- ποίησης υφίσταται, σε απόλυτες τιµές, σε µεσοπρόθεσµο και µακροπρόθεσµο χρονικό διάστηµα για οποιαδήποτε µορφή επιχείρησης, αλλά στον τραπεζικό τοµέα εφαρµόζεται κατά τρόπο διαρκή και άµεσο. Αυτό µπορεί να προσδιοριστεί συµβατικά και δεν µπορεί να τροποποιηθεί προσωρινά, στο πλαίσιο της στρατηγικής ανάπτυξης που ακολουθεί ένα πιστωτικό ίδρυµα. Ένα πιστωτικό ίδρυµα το οποίο ακολουθεί αυστηρά το κριτήριο φερεγγυότητας δεν διαθέτει περιθώριο ανάπτυξης, εφόσον δεν είναι σε θέση να προσελκύσει νέα κεφάλαια ή να αυξήσει το ίδιο κεφάλαιο µέσω ανάπτυξης του επιπέδου των κερδών. Πάντως, ένα µη αποτελεσµατικό πιστωτικό ίδρυµα παρουσιάζει µία «περιορισµένη» ικανότητα ανάπτυξης, ενώ µία τράπεζα που πραγµατοποιεί σηµαντικά κέρδη διαθέτει ένα περιθώριο ανάπτυξης αντίστοιχο µε την αποδοτικότητά της. Αυτό το «περιοριστικό» αποτέλεσµα της ανάπτυξης των λιγότερο αποτελεσµατικών πιστωτικών ιδρυµάτων που απορρέει από τον περιορισµό της φερεγγυότητας αποδεικνύει άµεσα τη συµπληρωµατικότητα µεταξύ των τραπεζικών προληπτικών διατάξεων και των διατάξεων στον τοµέα του ανταγωνισµού. (108) Η ύπαρξη του περιορισµού της φερεγγυότητας καθιστά δυνατή µία συµβατική εκτίµηση της στρέβλωσης του ανταγωνισµού στην περίπτωση των κρατικών ενισχύσεων προς πιστωτικά ιδρύµατα (17). Εάν οι ενισχύ- σεις εξοµοιώνονται µε εισροή κεφαλαίων, η στρέβλωση του ανταγωνισµού µπορεί να εκτιµηθεί µε όρους σταθµισµένων περιουσιακών στοιχείων σύµφωνα µε το επίπεδο του κινδύνου. Παραδείγµατος χάριν, µία εισροή κεφαλαίων ύψους 1 εκατ. EUR ή οποιοδήποτε αντίστοιχο µέτρο επιτρέπει σε µία τράπεζα να αυξήσει τα σταθµισµένα περιουσιακά της στοιχεία σύµφωνα µε τον κίνδυνο που παρουσιάζεται στον προϋπολογισµό (λαµβανοµένου υπόψη του συντελεστή φερεγγυότητας που έχει καθοριστεί σε 8 %) και κατά συνέπεια το επίπεδο των στοιχείων ενεργητικού της. Η πράξη αυτή συνεπάγεται δυνητική στρέβλωση του ανταγωνισµού, σε όρους στοιχείων ενεργητικού, της τάξης των 12,5 εκατ. EUR (χωρίς την εν λόγω ενίσχυση η τράπεζα δεν θα µπορούσε να αυξήσει κατά 12,5 εκατ. EUR το ποσό των σταθµισµένων περιουσιακών της στοιχείων σύµφωνα µε τον κίνδυνο). Μία τέτοια σχέση συνεπάγεται επίσης ότι εάν η ενίσχυση προς ένα πιστωτικό ίδρυµα υπερβαίνει τους ιδίους πόρους, η στρέβλωση του ανταγωνισµού είναι µεγαλύτερη του συνόλου των σταθµισµένων περιουσιακών της στοιχείων σύµφωνα µε τον κίνδυνο. Ο ρόλος των συµψηφιστικών στοιχείων, σε ένα αντίστοιχο πλαίσιο, συνίσταται στο ότι περιέχει στρέβλωση του ανταγωνισµού, που συµβατικά εκτιµάται µε πολύ ενδεικτικό τρόπο. (109) Στη συγκεκριµένη περίπτωση πρέπει να υπογραµµίσουµε ότι όσον αφορά τις πληροφορίες που ζήτησε η Επιτροπή µε την ευκαιρία της κίνησης της διαδικασίας, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 88 παράγραφος 2 ως προς τα συµψηφιστικά στοιχεία που προσφέρθηκαν από την BS στους ανταγωνιστές, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι η µείωση των εσόδων που προέρχονται από παραδοσιακές τραπεζικές δραστη- ριότητες, η οποία προβλέπεται στο «business plan» συνιστά συµψηφιστικό στοιχείο, αλλά ένα αποτέλεσµα της µείωσης της επαναφοράς των στοιχείων ενεργητικού της BS µε στόχο την αύξηση της διαφοροποίησης των πηγών κέρδους. (110) Πάντως, οι ιταλικές αρχές παρουσίασαν κατάλληλα συµψηφιστικά στοιχεία ως συµπλήρωµα των προ- σπαθειών που καταβλήθηκαν για την αναδιάρθρωση του οµίλου BS µετά την ένταξη της SC. Ως προς αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ως σηµαντικά συµψηφιστικά στοιχεία που δύνανται να µειώσουν το στρεβλωτικό αποτέλεσµα των ενισχύσεων επί του ανταγωνισµού, την απόφαση της BS να πωλήσει ή να κλείσει 55 υποκαταστήµατα του δικτύου της στη Σικελία (ήτοι το 8,6 % του συνόλου των υποκαταστηµάτων και το 10 % εκείνων που είναι εγκατεστηµένα στη Σικελία) και να µην ανοίξει άλλα στην περιοχή κατά τα προσεχή τρία έτη. (16) Βλέπε υποσηµείωση 15. (17) Βλέπε απόφαση 98/490/ΕΚ της Επιτροπής, Crédit Lyonnais (ΕΕ L 221 της 8. 8. 1998, σ. 28). L 256/40 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 (111) Οι προσπάθειες αυτές αντιπροσωπεύουν σηµαντική συµβολή όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισµού η οποία µπορεί να εκτιµηθεί συµβατικά στη συγκεκριµένη περίπτωση και µειώνουν το µερίδιο αγοράς της τράπεζας στη νότια Ιταλία. 5. 3. 1. 3. Η α ν α λ ο γ ι κ ό τ η τ α ε ξ υ γ ί α ν σ η τ ω ν ε ν ι σ χ ύ σ ε ω ν κ α ι η σ υ µ β ο λ ή τ ο υ ι δ ρ ύ µ α τ ο ς σ τ η ν (112) Πρέπει να επιβεβαιώσουµε ότι οι ιταλικές αρχές είχαν ξεκινήσει το έργο της αναδιάρθρωσης των σικελικών τραπεζών προτού ακόµη χορηγηθεί η υπό εξέταση κρατική παρέµβαση, η αναγκαιότητα της οποίας απέρρευσε µόνο µετά την αποτυχία των λοιπών προσπαθειών εξυγίανσης των τραπεζών. Η απόφαση των ιταλικών αρχών να προβούν σε εκκαθάριση της SC επέτρεψε την έξοδο από την αγορά του λιγότερο αποτελεσµατικού µεσάζοντα. (113) Όσον αφορά τη συµµετοχή της BS στην εξυγίανση των στοιχείων ενεργητικού της καθώς και εκείνων που απέρρευσαν από την SC, η Επιτροπή εξέτασε ευνοϊκά την απόφαση των ιταλικών αρχών να µην προβούν στη σύσταση µιας «bad bank» και να καθορίσουν το οριστικό ποσό της παρέµβασης του κράτους κατά τη στιγµή της εκτίµησης του χρεωστικού υπόλοιπου της εκκαθάρισης. Στη συνέχεια η BS µεταβίβασε τη χρηµατοπιστωτική ευθύνη της διαχείρισης των εκχωρηθεισών πιστώσεων της SC, απαλλάσσοντας το κράτος από το βάρος ενδεχόµενων περαιτέρω παρεµβάσεων. (114) Παρότι η εξυγίανση της BS, που κατέστη ακόµη πιο απαραίτητη µετά την ένταξη της SC, κατά µεγάλο µέρος έχει ήδη πραγµατοποιηθεί, η Επιτροπή θεωρεί ότι η έλλειψη βεβαιότητας που προέρχεται όσον αφορά την οριστική οικονοµικο-χρηµατοπιστωτική αποδοτικότητα της τράπεζας θα έπρεπε να περιοριστεί χάρη στη µεταφορά του ιδρύµατος στην MC και στην µετέπειτα ιδιωτικοποίηση της ελέγχουσας επι- χείρησης. (115) Πράγµατι, η αποδοτικότητα επί των ιδίων πόρων που επιτεύχθηκε από την τράπεζα το 1998, που καθορίστηκε βάσει της συνάρτησης ενοποιηµένου κέρδους/ενοποιηµένων ιδίων πόρων ισούται µε 4,5 % περίπου και θα έπρεπε να προσεγγίσει το 10 %-11 % µέχρι τα τέλη του τρέχοντας έτους. Το ποσοστό αυτό, που δεν αντιστοιχεί ακόµη στη µέση αποδοτικότητα του τραπεζικού τοµέα, ούτε στις προοπτικές ενός ιδιώτη µετόχου, αιτιολογεί τη µεταφορά σε έναν ισχυρό εταίρο, που προβλέπεται στο πλαίσιο της βραχυπρόθεσµης ιδιωτικοποίησης της τράπεζας για την ενίσχυση της οικονοµικοχρηµατοπιστωτικής αποτε- λεσµατικότητας του ιδρύµατος. (116) Το γεγονός ότι η ανασύσταση των ιδίων κεφαλαίων και η οριστική εξυγίανση της τράπεζας ανατέθηκαν σε σηµαντικό εταίρο — πράγµα που θα έπρεπε να επιτρέπει την εφαρµογή του «business plan» — θέτει προβλήµατα όσον αφορά την εκχώρησή της. (117) Στο πλαίσιο της εκτίµησης του συµβιβάσιµου των ενισχύσεων, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει τους όρους της ιδιωτικοποίησης της τράπεζας, που αναγγέλθηκε από τις ιταλικές αρχές µε το διάταγµα της 19ης Φεβρουαρίού 1999. Με τηλεοµοιοτυπία στις 18. 10. 1999, το ιταλικό Υπουργείο Οικονοµικών πληρο- φόρησε την Επιτροπή για την αναληφθείσα δέσµευση εκ µέρους της ιταλικής κυβέρνησης να προβεί σε ιδιωτικοποίηση της MC µέσω ανοικτής διαδικασίας πωλήσεως, διαφανούς και που δεν προκαλεί διακρίσεις. Εξάλλου, οι ιταλικές αρχές διευκρίνισαν ότι η ιταλική κυβέρνηση δεν προτίθεται να διατηρήσει κανέναν έλεγχο εκ του νόµου ή εκ των πραγµάτων επί της επιχείρησης, µε τη µορφή ειδικών δικαιωµάτων ή προνοµίων προς το διοικητικό της συµβούλιο («golden share»). Η ιδιωτικοποίηση θα πραγµατοποιηθεί το συντοµότερο δυνατό, σύµφωνα µε τους όρους της αγοράς, και σε κάθε περίπτωση µέχρι της 30ής Ιουνίου 2000. Η Επιτροπή λαµβάνει υπόψη τη δέσµευση αυτή και τονίζει ότι στην ΧΧΙΙΙη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισµού του 1993 (18) τόνισε τις γενικές αρχές που εφαρµόζονται στις περιπτώσεις ιδιωτικοποίησης για να καθοριστεί εάν οι πράξεις αυτές µπορούν να περιέχουν στοιχεία κρατικών ενισχύσεων. (118) Στο παρόν στάδιο της διαδικασίας και βάσει των πληροφοριών που διαθέτει για την ιδιωτικοποίηση της BS, που θα πραγµατοποιηθεί µέσω της πωλήσεως του οµίλου MC, θεωρώντας ότι η επιλογή του αγοραστή έγινε µε κριτήρια της αγοράς µε βάση την τιµή και το επιχειρηµατικό σχέδιο του αγοραστή, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διαδικασία αυτή δεν περιέχει στοιχεία συµπληρωµατικής κρατικής ενίσχυσης. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παρακολούθησης της παρούσας απόφασης, η Επιτροπή θα ελέγξει την τήρηση των αρχών που αναφέρονται στην ΧΧΙΙΙη έκθεση επί της πολιτικής του ανταγωνισµού. (18) Βλέπε ΧΧΙΙΙn έκθεση επί της πολιτικής του ανταγωνισµού, σηµείο 403, σ. 276. Οι αρχές στις οποίες αναφέρεται η Επιτροπή για να εξετάσει εάν µία πράξη ιδιωτικοποίησης περιέχει ενδεχοµένως στοιχεία κρατικής ενίσχυσης αναφέρθηκαν προηγουµένως προς τις γαλλικές αρχές σε επιστολή του γενικού διευθυντή ανταγωνισµού της 14. 7. 1993. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/41 (119) Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ιδιωτικοποίηση θα έπρεπε να προσφέρει οριστική λύση στα προαναφερθέντα προβλήµατα της BS κατά τρόπο ώστε στο µέλλον η τράπεζα να προσφεύγει στους ιδιώτες µετόχους της και στην αγορά για την απόκτηση των απαραίτητων συµπληρωµατικών πόρων. (120) Από την εκτίµηση των ενισχύσεων η Επιτροπή δεν λαµβάνει υπόψη το ποσό το οποίο θα έπρεπε να επιτύχει το κράτος από την ιδιωτικοποίηση της επιχείρησης: στο στάδιο αυτό, η τιµή της εκχώρησης της MC δεν έχει ακόµη καθοριστεί, η συµβολή της BS στην αξία αυτή δεν είναι γνωστή και δεν διατίθεται εκτίµηση που µπορεί να δώσει στοιχεία σχετικά µε το θέµα αυτό. (121) Λαµβανοµένων υπόψη των παραπάνω στοιχείων και δεδοµένου του ποσού της ενίσχυσης σχετικά µε τα παρασχεθέντα συµψηφιστικά στοιχεία, η Επιτροπή θεωρεί ότι η BS συνέβαλε σηµαντικά στο κόστος αναδιάρθρωσης µε δικά της µέσα, ιδίως µέσω της δέσµευσής της στη διαχείριση των επισφαλών απαιτήσεων της SC και της συµµετοχής στον κίνδυνο των συµψηφιστικών στοιχείων που αφορούν τις πιστώσεις που προήλθαν από την SC και δεν καλύφθηκαν από τις διατάξεις του υπουργικού διατάγµατος 27/9/1974. 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ (122) Συµπερασµατικά, δεδοµένων των στοιχείων που προηγήθηκαν και βάσει των διαθέσιµων πληροφοριών, η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο εξυγίανσης των σικελικών τραπεζών περιλαµβάνει σηµαντικά στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, ιδίως µε τη µορφή: — παγίων προκαταβολών που χορηγήθηκαν από τη Banca d’Italia στη BS σύµφωνα µε τη διαδικασία που προβλέπεται στο υπουργικό διάταγµα 27/9/1974 για τις ζηµίες που απέρρευσαν από τη διαδικασία αναγκαστικής εκκαθάρισης της SC, — αύξηση του µετοχικού κεφαλαίου της BS που προορίζεται για την MC για ποσό ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL, — εισφορά στην BS της συµµετοχής του ∆ηµοσίου στο µετοχικό κεφάλαιο του Irfis (52 %). (123) Τα µέτρα αυτά εξετάστηκαν βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης για να καθοριστεί αν µπορούν να θεωρηθούν συµβιβάσιµα προς την κοινή αγορά. Βάσει των στοιχείων που αναφέρθηκαν, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι χορηγηθείσες ενισχύσεις στις σικελικές κρατικές τράπεζες BS και SC πληρούν τους όρους που προβλέπονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραµµές για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της διάσωσης και της αναδιάρθρωσης προβληµατικών επιχειρήσεων, εφόσον πληρούνται οι όροι οι οποίοι προβλέπονται στο τελευταίο κοινοποιηθέν σχέδιο. (124) ∆εδοµένου του ύψους των ενισχύσεων είναι εξάλλου απαραίτητο να ελεγχθεί η ορθή εκτέλεση του σχεδίου, ιδίως όσον αφορά τις προσπάθειες αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης, ώστε το σχέδιο εξυγίανσης που υποβλήθηκε στην Επιτροπή να πραγµατοποιηθεί ουσιαστικά και πλήρως. Κατά συνέπεια, οι ιταλικές αρχές θα πρέπει να ενηµερώνουν την Επιτροπή, σε εξαµηνιαία βάση, από της ηµεροµηνίας έκδοσης της παρούσας απόφασης, για το στάδιο προόδου του σχεδίου, καθώς και για οποιαδήποτε παρέκκλιση των επιτευχθέντων αποτελεσµάτων σε σχέση µε τις προβλέψεις και αυτό µέχρι την ολοκλήρωση των στόχων του σχεδίου αναδιάρθρωσης. ∆εν θα µπορεί να επέλθει καµία τροποποίηση για την αύξηση των κρατικών ενισχύσεων υπέρ της τράπεζας στο σχέδιο, χωρίς την προηγούµενη συµφωνία της Επιτροπής. (125) Οι ιταλικές αρχές ανήγγειλαν ότι θα αντιµετωπιστούν οι δαπάνες που απέρρευσαν από την εκκαθάριση της SC µέσω των ποσών που θα απορρεύσουν από την πώληση των µη εκχωρηθέντων στοιχείων ενεργητικού στη BS. Εφόσον τα εν λόγω ποσά δεν είναι επαρκή, το ιταλικό κράτος ενδεχοµένως θα κληθεί να προβεί σε συµπληρωµατική παρέµβαση υπέρ της εκκαθάρισης. Σε µία τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή θα πρέπει να θεωρήσει την εν λόγω πράξη ως συµπληρωµατική ενίσχυση και κατά συνέπεια να επανεξετάσει την παρούσα απόφαση. Πάντως, µία ενδεχόµενη αντίστοιχη πράξη θα πρέπει να τύχει προηγούµενης κοινοποίησης. (126) Υπό τους όρους αυτούς, οι εν λόγω ενισχύσεις µπορούν να τύχουν απαλλαγής από την απαγορευτική διάταξη του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συµφωνίας ΕΟΧ, εφόσον µπορούν να θεωρηθούν συµβιβάσιµες προς την κοινή αγορά, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συµφωνίας ΕΟΧ, L 256/42 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 10. 2000 ΕΞΕ∆ΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ: Άρθρο 1 Τα µέτρα ενίσχυσης, ποσού ύψους 4 618 δισεκατοµµύρια ΙTL, που προορίζονται για την εξυγίανση και την 1. αναδιάρθρωση της Banco di Sicilia και της Sicilcassa, ιδίως: — η χρήση των παγίων προκαταβολών που εκχωρήθηκαν από τη Banca d’Italia, σύµφωνα µε τις διατάξεις του υπουργικού διατάγµατος του Υπουργείου Οικονοµικών της 27ης Σεπτεµβρίου 1974, για την απορρόφηση ζηµιών που απορρέουν από την εκκαθάριση της Sicilcassa· — η αύξηση του κεφαλαίου της Banco di Sicilia µέσω της Mediocredito Centrale για ποσό ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL και — εισφορά στη Banco di Sicilia της συµµετοχής του ∆ηµοσίου στον Irfis. είναι συµβιβάσιµα προς την κοινή αγορά και τη συµφωνία ΕΟΧ σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συµφωνίας ΕΟΧ, βάσει των όρων που προβλέπονται στο άρθρο 2. ∆εν συνιστά κρατική ενίσχυση, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 87 παράγραφος 1, της συνθήκης ΕΚ 2. και του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συµφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονοµικό Χώρο, η παρέµβαση του διατραπεζικού ταµείου προστασίας των καταθέσεων στην εκκαθάριση της Sicilcassa για ποσό ύψους 1 000 δισεκατοµµυρίου ITL, µε στόχο την κάλυψη ενός τµήµατος του ελλείµµατος της εκχώρησης στη Banco di Sicilia των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Sicilcassa. Η Ιταλία οφείλει να τηρήσει τους ακόλουθους όρους: Άρθρο 2 α) να εγγυηθεί την πλήρη εφαρµογή όλων των µέτρων εξυγίανσης και όλων των διατάξεων που περιέχονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης το οποίο υποβλήθηκε στην Επιτροπή· β) να απόσχει του να τροποποιήσει τους προβλεπόµενους όρους στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, λαµβάνοντας υπόψη τους επιβεβληµένους όρους στην παρούσα απόφαση, πλην προηγούµενης συµφωνίας της Επιτροπής· γ) να καταργήσει τη δυνατότητα για τη Banco di Sicilia να επωφεληθεί µιας µεταφοράς φορολογικών πιστώσεων για ποσό που θα ισούται µε τις φορολογικές ζηµίες που καλύπτονται από την αύξηση του κεφαλαίου της Mediocredito Centrale· δ) να εγγυηθεί ότι η Banco di Sicilia δεν θα επανακτήσει τα στοιχεία ενεργητικού που προέρχονται από την εκκαθάριση της Sicilcassa, εκτός της περιπτώσεως στην οποία θα αποδειχθεί αδύνατη η πώλησή της σε τρίτους ή η ρευστοποίησή της υπό ευνοϊκότερους όρους από ό,τι η εκκαθάριση· ε) να διασφαλίσει ότι η Banco di Sicilia θα εκχωρήσει ή θα κλείσει, πριν από τα τέλη ∆εκεµβρίου του 2000, πενήντα πέντε υποκαταστήµατα που είναι εγκατεστηµένα στη Σικελία· στ) να εγγυηθεί ότι η Banco di Sicilia δεν θα ανοίξει ούτε θα αποκτήσει υποκαταστήµατα, γραφεία, θυγατρικές ή άλλες υπηρεσίες εµπορικής διανοµής των προϊόντων της στη Σικελία µέχρι της 31ης ∆εκεµβρίου 2002. Άρθρο 3 Οι 1. ιταλικές αρχές συνεργάζονται πλήρως στον έλεγχο της παρούσας απόφασης και υποβάλλουν στην Επιτροπή αιτιολογηµένη έκθεση επί της εφαρµογής της, της εκτέλεσης του σχεδίου αναδιάρθρωσης και της ιδιωτικοποίησης της επιχείρησης. Ειδικότερα η εν λόγω έκθεση: — εξετάζει την οικονοµικο-χρηµατοπιστωτική αποδοτικότητα των διαφόρων µονάδων του οµίλου που ενδεχο- µένως παραµένουν υπό τον έλεγχο του κράτους µέσω της υποβολής αναλυτικών αποτελεσµάτων σχετικά µε τις εκτιµήσεις που περιέχονται στο σχέδιο, — παρουσιάζει το βαθµό ρευστοποίησης της επιχείρησης και τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 2, — παραθέτει στοιχεία για το βαθµό προόδου της επιστροφής εκ µέρους της υπό εκκαθάριση Sicilcassa του χρεωστικού υπολοίπου ύψους 462 δισεκατοµµύρια ITL που ακόµη δεν έχει καλυφθεί και έχει αναληφθεί από την υπό εκκαθάριση εταιρεία, — αναλύει λεπτοµερώς τη διεξαγωγή της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης της BS, που θα ρευστοποιηθεί µέσω της πώλησης του οµίλου Mediocredito Centrale και ιδίως της χρηµατοπιστωτικής αναδιάρθρωσης των κρατικών συµµετοχών στην εν λόγω τράπεζα και στη Banco di Sicilia. 10. 10. 2000 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 256/43 Η έκθεση που προβλέπεται στην παράγραφο 1 υποβάλλεται στην Επιτροπή αµέσως µετά την έγκριση του 2. διοικητικού συµβουλίου των πιστωτικών ιδρυµάτων και στη συνέχεια σε εξαµηνιαία βάση, µέχρι της ηµεροµηνίας εκπλήρωσης των δεσµεύσεων και των όρων που προβλέπονται στο άρθρο 2. Στην έκθεση επισυνάπτονται τα ακόλουθα δικαιολογητικά: ισολογισµοί, οικονοµικοί λογαριασµοί και εκθέσεις, ετήσιες και εξαµηνιαίες, των διοικητών της Banco di Sicilia και της Sicilcassa µέχρι την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης. 3. Η Επιτροπή δύναται να επικαλεστεί εξειδικευµένους «ελέγχους» για την εκτίµηση των δικαιολογητικών και την εφαρµογή του σχεδίου. Οι ιταλικές αρχές, εφόσον κριθεί απαραίτητο, παρέχουν τη συνεργασία τους στην πραγµατοποίηση των ελέγχων αυτών. Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική ∆ηµοκρατία. Άρθρο 4 Βρυξέλλες, 10 Νοεµβρίου 1999. Για την Επιτροπή Mario MONTI Μέλος της Επιτροπής