title: Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's Vijfde verslag over de tenuitvoerlegging van het pakket telecommunicatieregelgeving

eurovoc_concepts:
consumer protection
harmonisation law
national implementing measure
regulation of telecommunications
single market
telecommunications industry
telecommunications policy
telephone charges
trade licence
universal service

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 10. 11. 1999 COM(1999)537def. Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Vijfde verslag over de tenuitvoerlegging van het pakket telecommunicatieregelgeving INLEIDING EN SAMENVATTING Dit verslag behandelt de stand van de tenuitvoerlegging van het huidige pakket telecommunicatieregelgeving en is opgesteld voordat de Commissie gaat onderzoeken hoe dit pakket functioneert en voorstellen indient om het aan te passen aan de ontwikkelingen op de markt en de technologische ontwikkelingen. In dit verslag > wordt nagegaan in welke mate de beginselen van de harmonisatierichtlijnen' in het nationale recht zijn omgezet > wordt geanalyseerd op welke wijze de nationale uitvoeringsbepalingen deze beginselen in de praktijk brengen > wordt deze evaluatie onderbouwd met een overzicht van de huidige situatie op de markten voor telecommunicatiediensten in de lidstaten. Tot besluit worden in het rapport > de belangrijkste resterende belemmeringen voor de voltooiing van een eengemaakte Europese markt aangegeven, en > een aantal punten beschreven waarmee rekening moet worden gehouden in het wetgevingsproces dat tot de herziening van het regelgevingskader moet leiden. De Commissie heeft haar standpunt hierover beschreven in de mededeling over de herziening2. De voornaamste conclusie is dat 21 maanden na de invoering van volledige concurrentie het thans bestaande regelgevingskader een stimulerende kracht is achter de markten voor telecommunicatiediensten in de lidstaten met een voortdurend toenemende groei, grote aantallen nieuwkomers op de markt en dalende tarieven. De nationale markten zullen in 1999 goed zijn voor ongeveer 161 miljard euro3, bijna 7% meer dan in 1998; de omzet in de mobiele diensten zal gemiddeld met ongeveer 16% zijn gestegen. Er zijn thans meer dan 240 exploitanten die interlokale en internationale gesprekken aanbieden in de lidstaten en meer dan 220 die lokale gesprekken aanbieden; meer dan 180 exploitanten bieden nationale en internationale netwerkdiensten aan en 375 bieden lokale netwerkdiensten aan4. Er zijn in deze marktsegmenten veel meer vergunningen afgegeven, hetgeen erop wijst dat de activiteiten in de toekomst verder zullen De liberaliseringsrichtlijnen zijn in het nationale recht omgezet in alle lidstaten met uitzondering van Portugal en Griekenland die op respectievelijk 1 januari 2000 en 31 december 2000 tot volledige liberalisering zullen overgaan. 2 Mededeling over de herziening van de communicatieregelgeving (naar een nieuw regelgevingskader voor elektronische communicatie-infrastructuur en bijbehorende diensten), COM(99) 539 def. Spraaktelefonie, mobiele communicatie, netwerk- en datadiensten. Bron: EITO (European Information Technology Observatory), 1999. Bron: Nationale regelgevende instanties. toenemen. Het aantal Internet hosts per 1. 000 inwoners is naar schatting gemiddeld van januari 1998 tot juli 1999 in de Unie met 125% gestegen5. In de periode 1997-1999 zijn de tarieven voor particulieren in de meeste lidstaten voor internationale gesprekken gemiddeld 40% gedaald6; de zakelijke tarieven voor vergelijkbare gesprekken zijn in de meeste lidstaten eveneens gedaald, gemiddeld 25% over dezelfde periode. De tarieven voor regionale en interlokale gesprekken van 10 minuten zijn gedaald met respectievelijk 13% en 30%. Aan deze cijfers liggen regelingen voor effectieve vergunningverlening, interconnectie, ten grondslag, waarop tarifering, nummering en overeenkomstig communautaire en WTO-beginselen wordt toegezien door de regelgevende instanties. frequenties lidstaten in de Er zijn nog belangrijke problemen die moeten worden opgelost zowel in verband met onvolledige implementatie van het communautaire regelgevingskader als in verband met mogelijke beperkingen van het kader zelf. Hierdoor zijn in sommige gevallen belangrijke belemmeringen ontstaan voor de totstandbrenging van een eengemaakte markt voor telecommunicatiediensten in Europa. Ook leeft er onder de consumenten het gevoel dat de voordelen niet altijd duidelijk zijn. Bovendien is het regelgevingspakket dat zich gedurende een periode van tien jaar heeft ontwikkeld, op sommige gebieden onvermijdelijk ingehaald door de snelheid van de technologische veranderingen en de marktveranderingen die het moest bevorderen. Thans is het dan ook zaak dat wordt bepaald welke aspecten van het huidige kader nog niet volledig geïmplementeerd zijn en op welke aspecten de herziening van het regelgevingskader moet worden toegespitst. Waar in dit rapport dat als input voor de mededeling over de herziening dient, tot op zekere hoogte de nadruk wordt gelegd op de huidige tekortkomingen, mogen de successen die zijn bereikt niet over het hoofd worden gezien. In verband met de herziening zijn de belangrijkste opmerkingen > De naar verhouding geringe harmonisatie van met name de vergunnings- en interconnectieregelingen in de Gemeenschap is een belemmering voor de eengemaakte markt. > De grote verschillen in de manier waarop de communautaire voorschriften op nationaal niveau worden uitgevoerd leiden tot verdere belemmeringen. taak die erin bestaat een bijdrage > De nationale regelgevende instanties staan dicht bij de nationale markten en hebben een te leveren tot de uniforme zeer belangrijke tenuitvoerlegging van het communautaire kader. Hun rol wordt echter beperkt door de verschillen in de bevoegdheden en middelen waarover zij beschikken, de wijze waarop regelgevingstaken worden gedeeld met andere organen en verschillen in de procedures. De NRI's moeten zich actiever opstellen, met name wat betreft het tot stand brengen van interconnectieovereenkomsten. 5 Bron: Internet Software Consortium. Bron: Eurodata Foundation. Gesprekken van tien minuten. > Het feit dat het regelgevingskader voor de kostentoerekening op nationaal niveau in veel lidstaten niet naar behoren is geïmplementeerd, lijkt bij te dragen tot een sterke uitholling van met name de eindgebruikers- en interconnectietarieven en tot buitensporige tarieven voor huurlijnen. > Momenteel is er in alle lidstaten te weinig concurrentie op het aansluitnet hoewel er maatregelen worden getroffen om vergunningen voor draadloze abonneelijnen af te geven en door middel van de nationale regelgeving alternatieve mogelijkheden voor de abonnee-aansluiting te creëren. Bovendien worden de kabelnetten in sommige lidstaten nog steeds gecontroleerd door de gevestigde exploitanten. > Aangezien financieringsregelingen voor de universele dienst op de markt worden gezien als een belemmering voor toegang tot de markt, is het nodig dat de werkelijke nettokosten van de levering van de universele dienst nauwkeurig worden bepaald. Er zijn geen aanwijzingen dat de tarieven voor spraaktelefonie van de gevestigde exploitanten werkelijk zijn aangepast aan de kostenstructuur. Een dergelijke aanpassing is nodig om uitholling van de marges tussen interconnectie- en eindgebruikerstarieven te vermijden en concurrentie op de toegangsmarkten te stimuleren (met inbegrip van ontbundeling van de tarieven). Aangezien er geen vergelijkbare kostentoerekenings systemen worden gehanteerd, is het momenteel voor de Commissie moeilijk, zo niet onmogelijk, om na te gaan of de tarieven inderdaad op de juiste wijze zijn aangepast. > De mate waarin de consument wordt beschermd loopt in de Unie uiteen als gevolg van verschillen lidstaten omgaan met consumentenbelangen en verschillen in de behandeling die afhankelijk zijn van de betrokken telecommunicatiedienst. in de manier waarop de afzonderlijke > Tenslotte wordt in het huidige kader niet expliciet ingegaan op onderwerpen als speciale regelingen voor Internettoegang of de waarborgen die nodig zijn om mogelijke concurrentievervalsing als gevolg van de integratie van spraak/data en vaste/mobiele diensten te voorkomen. INHOUD INLEIDING EN SAMENVATTING 1. DOELSTELLINGEN EN METHODE STAND VAN DE OMZETTING VAN DE LD3ERALISERING- EN HARMONISATIE 2. RICHTLIJNEN 3. ANALYSE VAN DE WIJZE WAAROP DE LIBERALISERINGS- EN HARMONISERINGSRICHTLIJNEN IN DE PRAKTIJK WORDEN TOEGEPAST Nationale regelgevende instanties (NRI's) Vergunningen Interconnectie/bijzondere toegang Universele dienst en bescherming van de gebruiker/consument Tarieven/boekhoudsystemen Nummering Frequentie Recht van overpad Concurrentie op het aansluitnet 4. SITUATIE OP DE MARKT VOOR TELECOMMUNICATIEDIENSTEN IN DE EU 5 9 9 12 15 17 20 22 24 25 27 29 CONCLUSIES EN PRINCIPES DIE IN AANMERKING MOETEN WORDEN GENOMEN IN 5. HET DOCUMENT OVER DE HERZIENING VAN 1999 33 ANNEX 1 REGULATORY FRAMEWORK - OVERVIEW OF MAIN PROVISIONS ANNEX 2 TRANSPOSITION OF HARMONISATION DÜUECTIVES ANNEX 3 EFFECTIVE APPLICATION - ANALYSIS BY MEMBER STATE ANNEX 4 TELECOMMUNICATIONS MARKET ANALYSIS 1. DOELSTELLINGEN EN METHODE In 1993 hebben de Europese Gemeenschap en haar lidstaten zich in overeenstemming met het Verdrag en vooruitlopend op overeenstemming over de wereldwijde openstelling van de markten in het kader van de GATS7, ertoe verbonden de Europese telecommunicatie dienstensector per 1 januari 1998 te liberaliseren. De nodige communautaire wetgeving bestond hoofdzakelijk uit een reeks richtlijnen die tot doel hadden een interne markt voor telecommunicatiediensten in Europa tot stand te brengen8. De ontwikkeling in de richting van een geliberaliseerde en geharmoniseerde communautaire markt berust op een aantal goed gedocumenteerde factoren, met name de mondialisering van de markten en de snelle technologische ontwikkelingen. Andere gebeurtenissen, zoals de snelle stijging van de penetratie van mobiele communicatie en van het Internet, en de informatietechnologiesectoren, convergentie van de telecommunicatie-, omroep- en waren grotendeels onvoorzien, ten minste aan het begin van het proces. Het resulterende regelgevingskader was gebaseerd op de politieke doelstelling om een ruime keuze aan aanbieders en diensten, innovatie, concurrerende prijzen en de kwaliteit van de dienst te waarborgen, in het Verdrag begrepen onder het veiligstellen van groei, werkgelegenheid en concurrentievermogen en bescherming van de belangen van de consument. Het gehele liberaliserings- en harmoniseringsproces ging gepaard aan de tenuitvoerlegging van de mededingingsregels van het Verdrag9. telecommunicatieregelgeving10 voor gebruikers, Gezien het belang van het pakket consumenten, dienstenleveranciers, fabrikanten van apparatuur en de economie van de EU in het algemeen en het feit dat ervoor moest worden gezorgd dat de WTO/G ATS-overeenkomst werd nageleefd, heeft de Commissie al vóór de datum van volledige liberalisering in overeenstemming met de resolutie van de Raad van 21 november 1996" maatregelen te waarborgen. Deze controle- en getroffen om de volledige handhavingsactiviteiten werden onderbouwd met de reeks verslagen aan de Raad en het Europees Parlement die de Commissie sinds mei 1997 heeft ingediend12 en het gebruik van de inbreukprocedure van artikel 22613 door de Commissie om de naleving af te dwingen14. In de eerste verslagen over de tenuitvoerlegging werd vooral ingegaan op de omzetting van de tenuitvoerlegging 7 Algemene overeenkomst inzake de handel in diensten (General agreement on trade in services) complete beschikkingen lijst van de Telecommunicatieovereenkomst op 5. 2. 1998 in werking getreden. In deze mededeling wordt niet ingegaan op de gelijktijdige liberalisering en harmonisatie van de levering van telecommunicatieapparatuur. Met name de artikelen 81en 82 (ex 85 en 86). Een richtlijnen, telecommunicatieregelgeving is opgenomen in bijlage 2 bij het vierde verslag. Resolutie van de Raad van 21. 11. 1996 over nieuwe beleidsprioriteiten betreffende de maatschappij, PB C 376 van 12. 12. 1996. Eerste verslag over de tenuitvoerlegging van het pakket regelgeving, 29. 5. 1997, COM(97)236; tweede verslag, 8. 10. 1997, COM(97)504, derde verslag, 18. 2. 1998, COM(98)80; vierde verslag, 25. 11. 1998, COM(98)594. Ex artikel 169. Er lopen momenteel 57 procedures in verband met de richtlijnen van de Raad en het Europees Parlement die zijn aangenomen krachtens artikel 100A (thans artikel 95) en 30 in verband met de richtlijnen van de Commissie die zijn aangenomen krachtens artikel 90 (thans artikel 86). van het pakket aanbevelingen informatie en belangrijkste onderdelen van de richtlijnen in het nationale recht; meer recent, en zeker in dit verslag, is de nadruk komen te liggen op de daadwerkelijke toepassing van de nationale uitvoeringsbepalingen. Met dit verslag wordt voldaan aan de bepalingen in de richtlijnen inzake interconnectie en vergunningen en de gewijzigde richtlijnen inzake huurlijnen, ONP en spraaktelefonie wat betreft rapportage aan de Raad en het Europees Parlement15 over het functioneren ervan. Tevens valt het verslag samen met de start van de herziening van het huidige regelgevingskader door de Commissie overeenkomstig de bepaling in de richtlijnen dat alle nodige aanpassingen moeten worden onderzocht technische ontwikkelingen en de marktontwikkelingen. De mededeling over de herziening, die beoogt beginselen voor te stellen voor een regelgevingskader voor de nabije toekomst, moet gebaseerd zijn op een overzicht van de mate waarin het huidige kader met succes in het nationale recht is omgezet en wordt toegepast, de tekortkomingen bij de tenuitvoerlegging van het communautaire kader op nationaal niveau en eventuele leemtes in dat kader. licht van de in het De conclusies van het verslag worden aangevuld met de resultaten van het overleg over de groenboeken inzake convergentie16 en radiospectrum17 en het verslag over digitale televisie in de Europese Unie18. De evaluatie die de Commissie in dit verslag geeft, is gebaseerd op een reeks vergaderingen van juni tot september 1999 met representatieve groepen en associaties van nieuwe exploitanten19, en consumentengroepen21, gevestigde exploitanten en vertegenwoordigers van de nationale regelgevende instanties (NRI's) en betrokken ministeries, afkomstig uit alle 15 lidstaten. Bovendien verstrekte elke NRI gedetailleerde marktgegevens. pan-Europese exploitanten groepen20, gebruikers- en en Dit verslag beschrijft de situatie op 1 oktober 1999". Commentaar van de lidstaten op bijlage 3 is verwerkt tot 12 oktober. In dit verslag heeft de Commissie de omzetting in het nationale recht en de daadwerkelijke toepassing van de nationale uitvoeringsbepalingen beoordeeld volgens de methodes die in het vierde verslag zijn beschreven. Wat de omzetting van de richtlijnen betreft heeft de Commissie de essentiële bepalingen van de belangrijkste harmonisatierichtlijnen artikelsgewijs behandeld. Bij de beoordeling van de mate waarin de nationale uitvoeringsbepalingen in de lidstaten daadwerkelijk worden toegepast, heeft de Commissie Artikel 22 van de Interconnectierichtlijn 97/33/EG (PB L 199 van 26. 7. 1997); artikel 23 van de Vergunningenrichtlijn 97/13/EG (PB L 117 van 7. 5. 1997); artikel 14 van de Huurlijnenrichtlijn 92/44/EEG en artikel 8 van de Kaderrichtlijn 90/387/EEG als gewijzigd bij Richtlijn 97/51/EG (PB L 295 van 29. 10. 1997); artikel 31 van de gewijzigde Spraaktelefonierichtlijn 98/10/EG (PB L 101 van 1. 4. 1998). COM(1999)108 van 5. 3. 1999 over de resultaten van de raadpleging in verband met COM(97) 623. COM(1999)538 over de raadpleging in verband met COM(1998)596. COM( 1999)540. Een vinden http//www. ispo. cec. be. infosoc/telecompolicy en http//www. europa. eu. int/comm/dg4/lawliber. libera. EITIRT, ECTEL, Satellite Action Plan Regulatory Working Group, ETNO, EuroISPA. INTUG, BEUC. Bijlage 4 vermeldt de marktgegevens die tot september 1999 waren ontvangen; in elke tabel wordt verwezen naar de datum waarvoor de vermelde gegevens gelden. vertegenwoordigde exploitanten van lijst op de te is een analyse verricht aan de hand van de indicatoren voor de overeenstemming met de belangrijkste beginselen en eisen van het regelgevingspakket, die in het vierde verslag zijn beschreven. De Commissie is van plan om in afwachting van de goedkeuring van het herziene regelgevingskader door te gaan met de rapportage teneinde de reeds geboekte winst te consolideren en na te gaan op welke gebieden snelle initiatieven in de vorm van aanbevelingen of andere maatregelen nodig kunnen zijn. 2. STAND VAN DE OMZETTING VAN DE LIBERALISERING- EN HARMONISATIE RICHTLIJNEN Het derde verslag bevatte een overzicht van de omzetting van alle richtlijnen uit het regelgevingspakket en signaleerde lacunes in de omzetting van twee belangrijke richtlijnen (vergunningen, interconnectie) waarvoor de termijn voor het vaststellen van nationale maatregelen kort voor de afronding van dat verslag afliep. In het vierde verslag werd vooral gekeken hoe de beginselen van die twee richtlijnen samen met die van de herziene richtlijnen inzake spraaktelefonie en huurlijnen in het nationale recht waren opgenomen en werd geconcludeerd dat de nodige uitvoeringsbepalingen in de meeste lidstaten grotendeels waren vastgesteld. In het huidige verslag wordt een geconsolideerd overzicht gegeven van de omzetting van de belangrijkste harmonisatierichtlijnen, waaronder de in de vorige alinea genoemde richtlijnen en de ONP-kaderrichtlijn, als gewijzigd, wat betreft de onafhankelijkheid van de NRI's en de scheiding van operationele en regelgevende functies, de sectorspecifieke richtlijn inzake gegevensbescherming, die op 24 oktober 1998 moest zijn omgezet23 en de richtlijn inzake nummering, waarvoor de termijn 31 december 1998 was24. De details van de omzetting van deze richtlijnen zijn vermeld in bijlage 2. De situatie kan als volgt worden samengevat: De ONP-Kaderrichtlijn 90/387/EEG lidstaten grotendeels omgezet. De Wijzigingsrichtlijn 97/51/EG is grotendeels omgezet in het nationale recht van elf lidstaten en gedeeltelijk in dat van twee (Luxemburg, Oostenrijk), terwijl twee lidstaten onlangs uitvoeringsmaatregelen hebben meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland en Portugal). is in alle De Huur lij nenrichtlijn 92/44/EEG is grotendeels omgezet door twaalf lidstaten. De richtlijn is in twee lidstaten gedeeltelijk omgezet (België en Luxemburg). Eén lidstaat heeft onlangs uitvoeringsmaatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden bestudeerd (Portugal). De wijziging van de huurlijnenrichtlijn door Richtlijn 97/51/EG is grotendeels omgezet in de nationale wetgeving van elf lidstaten en gedeeltelijk in die van één lidstaat (België). Twee lidstaten hebben onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland en Portugal); één lidstaat heeft nog geen uitvoeringsmaatregelen meegedeeld (Italië). Behalve artikel 5, waarvoor de termijn 24 oktober 2000 is. Behalve voor de lidstaten die een langere termijn hadden gekregen voor de volledige liberalisering. De nieuwe Spraaktelefonierichtlijn 98/10/EG is grotendeels omgezet in de nationale wetgeving van tien lidstaten en gedeeltelijk in die van drie lidstaten (België, Luxemburg en Portugal). Eén lidstaat heeft onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de geen Commissie worden uitvoeringsmaatregelen meegedeeld; de oude Spraaktelefonierichtlijn 95/62/EG is daar evenwel grotendeels omgezet (Italië). (Griekenland). Eén bestudeerd lidstaat heeft nog De Vergunningenrichtlijn 97/13/EG is grotendeels omgezet in het nationale recht van twaalf lidstaten. Twee lidstaten hebben de richtlijn gedeeltelijk omgezet (België en Italië) en één lidstaat heeft onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland). De Interconnectierichtlijn 97/33/EG is eveneens grotendeels in het nationale recht omgezet door twaalf lidstaten. Twee lidstaten hebben de richtlijn gedeeltelijk omgezet (België en Luxemburg) en één lidstaat heeft onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland). De Nummeringrichtlijn 98/61/EG tot wijziging van de Interconnectierichtlijn 97/33/EG wat betreft nummerportabiliteit tussen exploitanten en carriervoorkeuze is al grotendeels omgezet in het nationale recht van tien lidstaten en gedeeltelijk omgezet in drie lidstaten (Frankrijk, Italië en Finland). Eén lidstaat heeft onlangs omzettingsmaatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland). Voor één lidstaat is een verzoek om uitstel van de invoering van carriervoorkeuze in behandeling (Verenigd Koninkrijk). lidstaten hebben de sectorspecifieke GegevensbeschermingsrichtÜjn 97/66/EG Zeven grotendeels omgezet (Duitsland, Spanje, Italië, Oostenrijk, Portugal, Finland en Zweden). De richtlijn is gedeeltelijk omgezet in vijf andere lidstaten (België, Denemarken, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk). Drie lidstaten hebben tot dusver nog geen uitvoeringsmaatregelen meegedeeld (Griekenland, Ierland en Luxemburg). De Commissie stelt vast dat de omzetting van de richtlijnen is verbeterd, met name wat de vergunningenrichtlijn betreft (nog eens vier lidstaten hebben de richtlijn sinds het vierde verslag grotendeels omgezet) en wat de interconnectierichtlijn betreft (drie lidstaten). Daarnaast hebben dertien lidstaten de nummeringrichtlijn grotendeels of gedeeltelijk omgezet en elf de gegevensbeschermingsrichtlijn. De Commissie dringt er bij de lidstaten die verantwoordelijk zijn voor het kleine aantal lacunes in de omzetting, op aan snel de nodige maatregelen te treffen om de marktdeelnemers rechtszekerheid te verschaffen en de gedegen basis die nodig is voor de verdere ontwikkeling van het regelgevingskader te voltooien. Wat de liberaliseringsrichtlijnen betreft heeft Portugal Richtlijn 90/388/EEG als gewijzigd bij Richtlijn 96/19/EG waarvoor het een bijkomende termijn voor de uitvoering had gekregen bij Beschikking 97/31 O/EG van 12 februari 199725 grotendeels omgezet. Het heeft onlangs bepaalde maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden PB L 133 van 24. 5. 1997, blz. 19. bestudeerd. Wat Richtlijn 1999/64/EG van 23junil99926 betreft is de termijn voor het meedelen van uitvoeringsmaatregelen nog niet verstreken, maar heeft een aantal lidstaten al een begin gemaakt met de tenuitvoerlegging. De Commissie volgt de ontwikkelingen nauwlettend en dringt er bij de lidstaten op aan het gebruik van kabelnetten te stimuleren om de concurrentie op het aansluitnet te bevorderen, hetgeen de doelstelling van deze richtlijn is. 3. ANALYSE VAN DE WIJZE WAAROP DE LIBERALISERINGS- EN HARMONISERINGS- RICHTLIJNEN IN DE PRAKTIJK WORDEN TOEGEPAST Bij de analyse van de daadwerkelijke toepassing van het huidige regelgevingspakket waren in het vierde verslag acht hoofdthema's behandeld: nationale regelgevende instanties, vergunningen, interconnectie, universele dienst, tarieven, nummering, frequenties, recht van overpad. Bovendien werd gezien het belang ervan voor de markt ook een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de concurrentie op het aansluitnet. In dit hoofdstuk wordt, voortbouwende op het vierde verslag, per thema behandeld hoever de praktische toepassing van de bepalingen van het regelgevingskader (overzicht zie bijlage 1) in de lidstaten op 1 oktober 1999 was gevorderd. De bevindingen van de Commissie, die zijn gebaseerd op de in bijlage 3 beschreven analyses per land, worden in het onderstaande behandeld; in sommige gevallen wijken deze af van de conclusies in het vierde verslag, niet omdat het nationale is gewijzigd, maar omdat de behoeften en percepties van de regelgevingskader marktdeelnemers sinds oktober 1998 een grote ontwikkeling hebben doorgemaakt. Nationale regelgevende instanties (NRI's) Evaluatie De nationale regelgevende instanties zijn de pijler waarop de toepassing van vrijwel het gehele huidige regelgevingspakket in de lidstaten berust. Zij zullen een belangrijke rol spelen bij de vormgeving en toepassing van het herziene regelgevingskader. Bovendien leveren zij een belangrijke bijdrage toepassing van het communautaire regelgevingskader door middel van hun input in het ONP- en het vergunningencomité27, hun deelname aan het Comité op hoog niveau van nationale overheidsdiensten en regelgevende instanties en, daar waar de regelgevende instanties los staan van de nationale ministeries, hun coördinatie in de groep van onafhankelijke regelgevers. tot een consistente Bij de beoordeling van het criterium onafhankelijkheid ten opzichte van exploitanten en structurele scheiding van de regelgevende en controlerende taken heeft de Commissie niet alleen de formele structuren onderzocht, met inbegrip van maatregelen om ervoor te zorgen dat ambtenaren die betrokken zijn bij de regelgevende functie niet betrokken zijn bij het beheer van de gevestigde exploitant, maar ook factoren als besluitvormingsmechanismen, de vraag of besluiten op het juiste ogenblik worden genomen, de aard van de besluiten en de mate waarin personeel wordt overgenomen van of gedetacheerd door de gevestigde of andere exploitanten. PB L 175 van 10. 7. 1999, blz. 39. Opgericht bij respectievelijk artikel 9 van de Kaderrichtlijn 90/387/EEG, PB L 192 van 24. 7. 1990 en artikel 14 van de Vergunningenrichtlijn 97/13/EG, PB L 117 van 7. 5. 1997. en de van billijke passende ontwikkeling Bovendien heeft de Commissie niet alleen onderzocht of de NRI's over de nodige bevoegdheden beschikken, maar ook of het personeel gekwalificeerd is om hier doelmatig gebruik van te maken en of andere middelen, met inbegrip van financiële, toereikend zijn. Bovendien hangt veel af van de manier waarop de NRI's hun bevoegdheden, zoals bepaald in de richtlijnen, pro-actief gebruiken om bijvoorbeeld concurrerende markten te stimuleren en een geharmoniseerde Europese telecommunicatiemarkt te waarborgen. Een belangrijke factor is ook de duidelijkheid waarmee de bevoegdheden zijn verdeeld tussen de NRI en andere instanties, waaronder ministeries en de nationale mededingingsautoriteit of tussen het afzonderlijke regelgevende orgaan en het ministerie als het ministerie ook als NRI is aangemeld; een te grote versnippering van de regelgevende bevoegdheden kan remmend werken op de implementatie. In sommige gevallen kan de ontwikkeling van een samenhangende regelgevende aanpak van de markt, bijvoorbeeld wat betreft de relatie tussen tarieven voor kleingebruikers en de interconnectietarieven, in het gedrang komen of krijgt het standpunt van het afzonderlijke regelgevende orgaan onvoldoende gewicht omdat er geen duidelijke procedures voor overleg of coördinatie tussen de betrokken instanties zijn. In de definitieve analyse is veel afhankelijk van de politieke of andere steun die de regelgevers van de regeringen krijgen; dit geldt eveneens in lidstaten waar de gevestigde exploitant niet of niet meer in handen van de staat is, maar waar de regeringen de gevestigde exploitant beschouwen als de "nationale kampioen". De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de structuur en het functioneren van de NRI's zijn als volgt: Gezien het feit dat een aantal lidstaten al regelgevende instanties hadden opgericht voordat er sprake was van liberalisering op EG-niveau, lopen de modellen en ervaringen van de verschillende lidstaten sterk uiteen. Er is echter grote vooruitgang geboekt in de landen die pas in een laat stadium NRI's hebben opgericht en de samenwerking met de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten en tussen de NRI's in de verschillende lidstaten is zeer bevredigend voortgezet. Onafhankelijkheid van exploitanten/structurele scheiding van regelgevende functie en controle over de gevestigde exploitant: In één geval is de minister nog steeds zowel hoofd van de NRI als vertegenwoordiger van het overheidsbelang in de gevestigde exploitant (België). In één lidstaat is de betrokken minister bevoegd om leden voor te dragen voor de raad van beheer van de NRI en, samen met de minister van Financiën, de leden voor te dragen voor de raad van beheer van de gevestigde exploitant die het beperkte overheidsaandeel vertegenwoordigen (Portugal); in een andere lidstaat berusten de eigendom en de regelgevende functies bij hetzelfde ministerie, hoewel de grondwet onafhankelijkheid van de NRI voorschrijft (Zweden). In één lidstaat (Luxemburg) heeft de regering een medewerker van het ministerie dat voor de regelgeving verantwoordelijk is, benoemd als voorzitter van de gevestigde exploitant. Ook in gevallen waarin de formele scheiding tussen de gevestigde exploitant en de regelgevende functie gewaarborgd is, dringen nieuwkomers aan op een situatie waarin de regering niet ingrijpt om de belangen van de gevestigde exploitant te waarborgen, met name in gevallen waarin de staat overweegt zijn aandeel te 10 verkopen. Dit is met name het geval als de regelgevende functies worden uitgeoefend door diensten van ministeries die nog steeds eigendomsfuncties uitoefenen. Bevoegdheden: Bij nieuwkomers in een aantal lidstaten leeft het gevoel dat de regelgevende instanties hun bevoegdheden onvoldoende gebruiken om te voorkomen dat de gevestigde exploitanten hun marktpositie gebruiken om de toegang te vertragen door langdurige onderhandelingen te voeren, na te laten relevante informatie te verstrekken of misbruik In sommige gevallen spraken bepaalde nieuwkomers de bezorgdheid uit dat de NRI zich onvoldoende zou inspannen om al haar bevoegdheden uit te oefenen (Duitsland, Spanje, Zweden, Verenigd Koninkrijk). In één lidstaat zijn de marktdeelnemers van mening dat de NRI zich meer richt op consumentenbelangen dan op de economische gevolgen van haar besluiten (Nederland). te maken van procedures. In sommige gevallen lijken de NRFs onvoldoende bevoegdheden te hebben om bindende besluiten te nemen, maar eerder een adviserende rol te spelen (België, Luxemburg). In een aantal gevallen zou de markt de toekenning van verdere bevoegdheden toejuichen (België, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Frankrijk, Oostenrijk en Portugal). In één geval (Italië) heeft de NRI krachtens de wet alle bevoegdheden gekregen, maar blijkt zij nog niet volledig operationeel te zijn. Bij nieuwkomers leeft het gevoel dat de verdeling van regelgevende taken tussen ministeries en regelgevende organen in sommige lidstaten onduidelijk is of dat de bevoegdheden te sterk versnipperd zijn (Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk). Dit wordt duidelijk gezien als een factor die in het voordeel van de gevestigde exploitant werkt. Anderzijds is in veel lidstaten een zekere coördinatie gewenst tussen de N RI en de nationale mededingingsautoriteiten, met name als moet worden onderzocht welke ondernemingen aanmerkelijke macht op de markt hebben. Dit kan worden in een protocol (Nederland) of memorandum of understanding geformaliseerd (Verenigd Koninkrijk). formele samenwerking (België, Griekenland, Spanje en Oostenrijk). In andere lidstaten is een uiteenlopende mate van samenwerking wettelijk geregeld (Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Italië, Portugal en Zweden). In Spanje blijken de nationale mededingings autoriteit en de NRI de facto samen te werken. In twee gevallen is sprake van overlappende bevoegdheden (Ierland en Finland) en meer duidelijkheid in de relatie tussen beide zou door marktdeelnemers worden toegejuicht (Luxemburg). is er kennelijk geen sommige lidstaten In De nieuwkomers zijn niet altijd voorstander van een actievere opstelling van de NRI, met name in die marktsegmenten waar de concurrentie goed lijkt te functioneren (Nederland). In sommige lidstaten is evenwel een te weinig actieve opstelling gemeld (België, Griekenland, Zweden en Finland). Procedures: Nieuwkomers melden vertragingen bij de besluitvorming door de NRI in Duitsland, Griekenland, Italië en Zweden. 11 De daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de besluiten van de NRI kan in één geval problemen opleveren (Oostenrijk). De marktdeelnemers in Italië achten meer doorzichtigheid in de besluitvorming gewenst. Sommige nieuwkomers zien een te sterke afhankelijkheid van de informatie die de gevestigde exploitant verschaft als een probleem (Zweden, Verenigd Koninkrijk). In sommige lidstaten kunnen de procedures om beroep aan te tekenen tegen de leiden besluiten van de regelgevende (Denemarken, Griekenland, Oostenrijk) of opschorting tot gevolg hebben (Ierland). In sommige gevallen is er ook kritiek op deze herzieningsprocedures omdat zij uitsluitend een controle van de rechtsgrond van het oorspronkelijke besluit behelzen, zonder dat wordt ingegaan op de positieve en negatieve kanten (Ierland, Verenigd Koninkrijk). langdurige vertragingen instantie tot Middelen: Een algemeen probleem betreft de aanwerving en het vasthouden van personeel op een markt waar de liberalisering en de snelle groei van de markt, in sommige gevallen met inbegrip van de markt voor telecommunicatieapparatuur, heeft geleid tot ernstige tekorten aan goed opgeleid personeel; één NRI deelde mee dat zij haar kaderpersoneel gemiddeld zes maanden in dienst kan houden. In extreme gevallen bestaat het personeel van de NRI gedeeltelijk uit gedetacheerd personeel van de gevestigde exploitant, dat soms zijn contractuele relatie, met inbegrip van pensioenrechten, behoudt. in sommige gevallen vasthouden van gekwalificeerd personeel Exploitanten maakten melding van de problemen van de NRI's met het aantrekken en in België, Denemarken, Ierland, Nederland, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk of met het verkrijgen van de nodige middelen (Griekenland, Italië). In de meeste gevallen zijn de NRI's het niet met deze bewering eens en benadrukken zij de kwaliteit en integriteit van hun personeel. Vergunningen Evaluatie Bij haar evaluatie is de Commissie uitgegaan van het beginsel dat in de richtlijnen is neergelegd dat vergunningsregelingen licht moeten zijn en dat de voorkeur moet worden gegeven, aan algemene vergunningen boven individuele machtigingen. De voorwaarden zouden moeten worden gepubliceerd teneinde nieuwkomers zo volledig mogelijk te informeren en de markt de mogelijkheid te bieden om met de grootst mogelijke doorzichtigheid te functioneren. Uitgebreide voorwaarden die verder gaan dan hetgeen krachtens de vergunningenrichtlijn is toegestaan, zijn niet aanvaardbaar. De procedures moeten transparant en licht zijn. Er moet strikt de hand worden gehouden aan de termijnen voor de verlening van vergunningen en machtigingen en deze termijnen mogen niet door bureaucratische procedures worden verlengd. De vergoedingen zouden aantoonbaar in verhouding moeten staan tot de hoeveelheid administratief werk en niet zonder meer 12 verbeurd mogen worden verklaard als de betrokken exploitant de verleende dienst wijzigt of zich van de markt terug trekt. In bijlage 4 zijn onder meer gegevens opgenomen over het aantal verleende vergunningen en de aangerekende vergoedingen in de verschillende lidstaten. De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de vergunningsregelingen zijn als volgt: Er zijn grote verschillen tussen de nationale vergunningsregelingen die uiteenlopen van de lichtst denkbare, waar de exploitant zich zonder formaliteit op de markt kan begeven (Denemarken) of zich slechts hoeft te registreren (Nederland) dan wel zijn voornemen kenbaar moet maken (tenzij het gebruik van frequentiespectrum wordt verlangd, bijv. Finland en Zweden), individuele vergunningen standaard zijn en in sommige gevallen een regeringsminister elke vergunning moet ondertekenen. tot extreem zware, waar In de lichtste systemen zijn de voorwaarden voor het aanbieden van netwerken of diensten in de wetgeving neergelegd, zodat een zo groot mogelijke doorzichtigheid bestaat (Denemarken, Zweden). In andere gevallen zijn er in de vergunningen zelf uitgebreide voorwaarden neergelegd die veel verder gaan dan de letter en de geest van de richtlijnen. In sommige gevallen zijn deze op volledig vertrouwelijke grondslag tussen de vergunningverlenende instantie en de betrokken exploitant overeen gekomen. In ten minste één systeem moeten gedetailleerde bedrijfsplannen worden ingediend voor een lange periode in de toekomst (België). Lidstaten met lichte regelingen melden dat de problemen met de administratie ervan minimaal zijn en dat de voordelen voor de markt en de gebruikers en consumenten maximaal zijn. in de satellietsector maken zich zorgen over de grote Met name exploitanten divergenties in de interpretatie van de lidstaten van het principe dat het aantal vergunningen alleen mag worden beperkt om een efficiënt spectrumgebruik te waarborgen. De meer specifieke bevindingen van de Commissie zijn als volgt: Voorwaarden: Twee lidstaten verbinden voorwaarden aan de vergunningen die verder gaan dan de bijlage bij de vergunningenrichtlijn (België, Frankrijk). In Frankrijk wordt de eis om een bijdrage te leveren aan onderzoek en ontwikkeling door nieuwkomers, met name kleine exploitanten, gezien als een belemmering van de toegang tot de markt. Exploitanten in de satellietsector betreurden het feit dat er weinig gebruik wordt gemaakt van de one-stop shopping-mogelijkheden van de vergunningenrichtlijn en de S-PCS-beschikking. Termijnen: In een aantal lidstaten zijn de procedures van de vergunningsregelingen te langdurig, waarbij er klachten zijn over termijnen die langer zijn dan de zes weken die zijn vastgesteld in de vergunningenrichtlijn (Griekenland, Frankrijk voor netwerken, 13 Italië), hoewel deze streef ter mijn in sommige gevallen wordt gehaald ondanks het feit dat de nationale regelgeving hierin niet voorziet (België). In Griekenland is de vergunningenrichtlijn onlangs in het nationale recht omgezet. In Italië zijn de lang en de procedures termijnen voor het verkrijgen van satellietvergunningen ingewikkeld. Italië heeft evenwel een begin gemaakt met het proces om zijn regelgeving in overeenstemming met de richtlijn te brengen. In Duitsland duurt de vergunningsprocedure in de praktijk in de meeste gevallen langer dan zes weken en worden vergunningen doorgaans pas na twee of die maanden afgegeven. Procedures: In de meeste lidstaten zijn de procedures voor de vergunninglening doorzichtig, niet-discriminerend en toegankelijk en laten de exploitanten zich over het algemeen lovend uit over de doorzichtige aanpak van de NRTs. Er is echter nog een probleem dat ten minste één ministerie een tweede evaluatie uitvoert (Frankrijk) die in een aantal gevallen kan leiden tot tegenstrijdige besluiten van de twee regelgevende instanties die voor de vergunningverlening verantwoordelijk zijn. Dit kan ook leiden tot buitensporige termijnen voor de verlening van vergunningen of onvoldoende doorzichtigheid in de besluitvorming. De vergunningsprocedures blijken ook langdurig, zwaar en ondoorzichtig te zijn in Italië (hoewel er thans 61 vergunningen zijn verleend) en er is nog geen duidelijk pakket voorschriften en voorwaarden uitgewerkt voor algemene vergunningen. De Italiaanse overheid heeft evenwel een begin gemaakt met de herziening van de vergunningsregeling om onder meer de procedures te vereenvoudigen. Vergoedingen: landen (Duitsland, Frankrijk, Luxemburg) lijken de vergoedingen en In drie heffingen misschien hoger dan de werkelijke administratieve kosten (hoewel er op moet worden gewezen dat er in Duitsland en Frankrijk veel exploitanten op de markt actief zijn). Bovendien zijn potentiële nieuwkomers van mening dat de vergoedingen zo hoog zijn dat zij een belemmering voor de markttoegang vormen. In één land (Luxemburg) kan de hoogte van de vergoedingen in vergelijking met die van andere lidstaten hoog worden genoemd gezien de bevolking en de geografische dekking van de vergunningen. Hoewel de richtlijn de mogelijkheid biedt om rekening te houden met de noodzaak dat schaarse hulpbronnen optimaal moeten worden gebruikt, lijken de vergoedingen voor vergunningen waarbij frequenties worden toegewezen in één land zeer hoog (Portugal). Satellietexploitanten klagen dat de hoogte en de structuur van de vergoedingen van lidstaat tot lidstaat zeer sterk verschillen. 14 Interconnectie/bijzondere toegang Evaluatie De voorwaarden voor de levering van interconnectie, de fysieke koppeling van (vaste en mobiele) netwerken en diensten om gebruikers van het ene netwerk in staat te stellen te communiceren met het andere of om toegang te krijgen tot diensten die via een ander netwerk worden geleverd, zijn van cruciaal belang voor het ontstaan van een concurrerende Europese telecommunicatiemarkt. In de evaluatie van Commissie is rekening gehouden met de problemen waarmee veel nieuwkomers te maken krijgen als zij interconnectie verlangen met gevestigde exploitanten, met name langdurige onderhandelingen en leveringstijden en zelfs een botte weigering om tot interconnectie over te gaan. De hoogte van de tarieven is van groot belang op een concurrerende markt, waarbij ongegrond hoge tarieven in bepaalde lidstaten zijn aangetroffen evenals naar verhouding hoge interconnectietarieven in combinatie met lage eindgebruikerstarieven die een belemmering voor de toegang tot de markt kunnen vormen. Niet-discriminerende tarieven, ongeacht het doel waarvoor interconnectie wordt verlangd, zijn van belang om concurrentievervalsing te voorkomen. Een belangrijke factor waardoor nieuwkomers op de markt vertraging ondervinden is de laattijdige opstelling en, indien krachtens het nationale recht vereist, goedkeuring van het referentie-interconnectie aanbod (RIA) door de NRI. RIA's zouden geen aanbiedingen mogen bevatten die niet voldoen aan de marktbehoeften van andere exploitanten of die belemmeren dat diensten worden geleverd die al door de opsteller van het RIA worden aangeboden of die diensten bundelen zodat nieuwkomers diensten moeten betalen die zij niet wensen, waardoor de diensten die zij willen aanbieden oneconomisch worden. Wanneer een NRI of andere nationale instanties tarieven goedkeuren of voorschrijven die concurrentie vervalsend gedrag versterken of aanmoedigen, plegen de lidstaten zelf mogelijkerwijs een inbreuk op de EU-mededingingsregels, waarvoor zij aansprakelijk kunnen worden gesteld. Gevestigde exploitanten mogen interconnectiepartners geen uitgebreide eisen inzake de netwerkarchitectuur opleggen die de tot de markt belemmeren doordat nieuwkomers onnodig bestaande capaciteit moeten dupliceren. toegang De NRI's hebben onder de richtlijnen uitgebreide bevoegdheden gekregen om toezicht uit te oefenen op de interconnectiemarkt, met inbegrip van de bevoegdheid om van tevoren voorwaarden vast te stellen, RIA's te wijzigen, tariefwijzigingen voor te schrijven, op eigen initiatief tussenbeide te komen in interconnectiegeschillen, interconnectieovereenkomsten te controleren en toe te zien op de toerekening en scheiding van kosten. De NRI's dienen waar nodig gebruik te maken van deze bevoegdheden om interconnectie in het belang van alle gebruikers te waarborgen. Bijlage 4 bevat onder meer gegevens over het aantal lopende interconnectieovereenkomsten, de hoogte van de tarieven voor gesprekstotstandbrenging en de afwijkingen van de beste huidige praktijk. 15 De algemene bevindingen van de Commissie in verband met zijn ah volgt: interconnectieregelingen Wat de verlening van interconnectie op eerlijke voorwaarden aan nieuwkomers betreft, wordt als belangrijkste probleem de terughoudendheid of het gebrek aan bevoegdheden van de regelgevers genoemd om tijdig krachtig en doeltreffend op te treden. Daardoor worden nieuwkomers in veel gevallen geconfronteerd met RIA's die laat worden gepubliceerd of onbevredigende aanbiedingen bevatten en met langdurige onderhandelingen en onaanvaardbare leveringstijden. Veel interconnectie overeenkomsten bevatten asymmetrische voorwaarden ten gunste van de gevestigde exploitant inzake bijvoorbeeld boetes. Een ander groot probleem is dat het toezicht van de NRI's op de systemen voor de toerekening van de interconnectiekosten in veel gevallen niet toereikend is, wat betreft de regelgeving of de procedures die worden gehanteerd of de grote verscheidenheid aan tarieven die op de interne markt worden interconnectie- en berekend. Daardoor kan niet worden geverifieerd of de eindgebruikers tarieven van exploitanten met een aanmerkelijke macht op de markt op de kosten georiënteerd zijn. Met name de uitholling van de marges als gevolg van hoge interconnectie tarieven en lage eindgebruikers tarieven in een aantal lidstaten heeft tot gevolg dat de toegang tot verschillende marktsegmenten wordt belemmerd. Ingrijpen door de NRI's: In sommige lidstaten waar in het verleden problemen zijn geweest met het verkrijgen van interconnectie op billijke voorwaarden (Denemarken, Italië, Portugal) is de situatie in de loop van het jaar verbeterd. De weinig actieve houding of het gebrek aan gezag van de regelgever wat de interconnectievoorwaarden betreft, blijft evenwel zeer zorgwekkend in België en in mindere mate in Finland. Procedurele vertragingen bij de voltooiing van de publicatie van een effectieve RIA, met name als gevolg van een rechterlijke toetsing op initiatief van de gevestigde exploitanten, zijn eveneens een objectieve belemmering voor de liberalisering. Slechts in zeer weinig lidstaten (Zweden, Verenigd Koninkrijk) kan worden gezegd dat het referentie-interconnectie aanbod en de interconnectiefaciliteiten door de gevestigde exploitanten consequent en tijdig worden aangeboden en voldoen aan de redelijke verwachtingen van de nieuwkomers. is bedoeld om de toegang tot De publicatie van interconnectie-overeenkomsten informatie te vergemakkelijken; in de praktijk beroepen gevestigde exploitanten zich tegenover de NRI vaak op vertrouwelij kheidsclausules of de bescherming van bedrijfsgeheimen. Bijkomende problemen kunnen ontstaan als de gevestigde exploitant dure en langdurige voorafgaande tests eisen of in de overeengekomen regelingen zware boeteclausules opnemen. Technische voorwaarden: De technische voorwaarden voor interconnectie, met inbegrip van de levering van voldoende capaciteit en de beschikbare of gevraagde interconnectiepunten zijn door nieuwkomers genoemd als een belangrijke bron van praktische problemen, kosten en vertragingen. Bovendien is het voor nieuwkomers vaak moeilijk om nauwkeurige te krijgen over de plaats en de informatie van de gevestigde exploitanten 16 mogelijkheden van de schakelpunten en over de kwaliteit van de dienst waarvan zij wellicht afhankelijk zijn. De tijdige beschikbaarheid van infrastructuurcapaciteit, wat betreft huurlijnen of geschikte interconnectiepunten, wordt als een probleem genoemd in België, Duitsland, Griekenland, Ierland, Nederland, Oostenrijk en Finland. De nationale regelgeving of besluiten van de regelgever blijken soms buitensporige leggen aan interconnectiepartners wat betreft het aantal verplichtingen op te interconnectiepunten dat zij moeten leveren. In Duitsland begint zich een oplossing voor dit probleem af te tekenen. In België en Spanje, waar de vergunningen voor netwerkexploitanten zijn gekoppeld aan voorwaarden inzake de opbouw van de infrastructuur, bestaat de mogelijkheid dat de NRI buitensporige eisen oplegt wat betreft plaats en aantal van de interconnectiepunten die nieuwkomers moeten leveren. Dezelfde lidstaten beperken het recht van nieuwkomers om dubbele tandem interconnectie te krijgen met als doel investeringen in infrastructuur aan te moedigen en het risico te beperken dat het netwerk van de gevestigde exploitant wordt overbelast via een interconnectiepunt op lokaal niveau dat niet was opgezet om verkeer op nationaal niveau te verwerken. Hoewel deze overwegingen niet in strijd zijn met specifieke bepalingen van het regelgevingskader van de EG, speelt hier de proportionaliteit van de eisen een rol, die kan worden afgewogen tegen de mogelijke concurrentievervalsing die zij teweeg kunnen brengen. Directe toegang tot het ruimtesegment: In de meeste lidstaten is directe toegang tot het ruimtesegment van EUTELSAT en INTELSAT op grond van de respectieve overeenkomsten nog niet toegestaan. De privatisering van beide organisaties, die eind 2001 rond moet zijn, zou echter een definitieve oplossing moeten brengen voor het ontbreken van meervoudige toegang. In de tussentijd hebben de meeste lidstaten deze kwestie geregeld door middel van aanhangsels aan de overeenkomsten die directe toegang in hun land mogelijk maken. Deze aanhangsels betreffen acht lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) voor EUTELSAT en elf Ierland, Nederland, lidstaten Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) voor INTELSAT. Vertegenwoordigers van de satellietsector laten echter weten dat in de meeste gevallen satellietcapaciteit nog steeds moet worden gekocht via de lokale ondertekenaars, die vergoedingen ontvangen uiteenlopend van ongeveer 5 tot 20% (voor INTELSAT) en 5 tot 10% (voor EUTELSAT) van de prijs voor het ruimtesegment. (Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Universele dienst en bescherming van de gebruiker/consument Evaluatie De belangen van de gebruikers en de consumenten staan centraal in het liberaliseringsproces en de ontwikkeling van de interne markt in die zin dat de fundamentele doelstelling van het regelgevingspakket van de EG is een vrije keuze te waarborgen van exploitanten en diensten en lagere te realiseren. Het regelgevingskader van de EU kent de universele dienstverplichting om de lidstaten de mogelijkheid te bieden ervoor te zorgen dat alle gebruikers tarieven 17 tegen een betaalbare prijs de beschikking krijgen over een minimumpakket diensten van een bepaalde kwaliteit. Wat de sectorspecifieke regelgeving inzake de universele dienst en gebruikers en consumenten betreft, heeft de Commissie met name de bestaande financieringsmechanismen voor de universele dienst onderzocht alsmede de rol van de NRI's, die ook hier een grote verantwoordelijkheid dragen voor de toepassing van de concepten die in het regelgevingskader zijn opgenomen in verband met gebruikers en consumenten, en de belangrijkste praktische problemen waarmee nieuwkomers, gebruikers en consumenten te maken hebben. De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de universele dienst en de bescherming van gebruikers en consumenten zijn als volgt: Financiering van de universele dienst: De levering van de universele dienst lijkt geen buitensporige belasting mee te brengen voor de aangewezen exploitanten in de lidstaten. Dit blijkt uit het feit dat terwijl negen (België, Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland, lidstaten Oostenrijk een financieringsmechanisme voor de universele dienst, deze slechts in twee gevallen (Frankrijk en Italië) worden toegepast. Bovendien heeft dit alleen in Frankrijk geleid tot betalingen tussen exploitanten. en Portugal) wettelijke bepalingen hebben ingevoerd voor Nieuwkomers in de landen waar een financieringsmechanisme is opgezet of waar wellicht een dergelijk fonds zal worden opgezet, zien deze financiering als een bijkomende heffing op de inkomsten en derhalve als een belemmering voor de toegang tot de markt en als een bureaucratische regeling die tot concurrentievervalsing kan leiden. In Frankrijk worden de hoogte van de kosten die volgens het financieringsmechanisme worden vergoed en de berekeningsmethode door nieuwkomers gezien als een factor die tot concurrentievervalsing leidt. Dit zou ook het geval kunnen zijn in België. De onzekerheid over toekomstige verplichtingen en het feit dat het financieringsmechanisme in een aantal lidstaten in werking kan treden als eenmaal aan bepaalde marktvoorwaarden is voldaan, ondermijnt de bedrijfsplanning en financiële stabiliteit van nieuwkomers. Nieuwkomers zijn van mening dat de regeringen sociale verplichtingen moeten financieren uit algemene belastingen, zoals ook in andere economische sectoren gebruikelijk is. Bovendien ontwikkelen de mobiele markten zich in sommige lidstaten of geografische gebieden van lidstaten zo dat toegang kan worden geboden tegen tarieven die vergelijkbaar zijn met, of zelfs nog lager zijn dan, die van de vaste universele dienst. In de meeste lidstaten zijn er maar weinig aanwijzingen dat de tarieven voor spraaktelefonie die door de gevestigde exploitanten worden gehanteerd, inderdaad zijn aangepast aan de kosten, met name wanneer wordt gekeken naar de maandelijkse abonnementstarieven die de gevestigde exploitanten in rekening brengen, en dat er goede kostenberekeningssystemen zijn om dit te verifiëren. Wanneer de tarieven volledig zijn aangepast, is het doorgaans mogelijk de universele dienst tegen betaalbare prijzen aan te bieden volgens regelingen die gelden bij een gering gebruik. 18 Consumenten/gebruikers Wat de consumenten betreft, blijken de grootse problemen te worden gevormd door het gebrek aan doorzichtigheid in de tarieven en de informatie over de diensten en de noodzaak om snelle en efficiënte mechanismes in te voeren voor de behandeling van klachten en voor schadevergoeding. Een aantal lidstaten voert thans mechanismes in voor de behandeling van de problemen waarmee consumenten te maken hebben, met name in verband met contracten en de kwaliteit van de dienst. De NRTs oefenen echter slechts zeer weinig systematisch toezicht uit op de indicatoren voor de kwaliteit van de dienst, waardoor het moeilijker wordt om te controleren of de universele dienst en regelmatige betaalbare prijzen publicatie van onafhankelijk geverifieerde indicatoren door de lidstaten als zodanig al bijdragen tot de concurrentie en de keuze van de consument. inderdaad worden gerealiseerd. Uiteraard zou de Een bijzonder probleem is het ontbreken van doorzichtigheid in de tarieven van nieuwkomers die hun tarieven en de structuur van hun aanbiedingen, die van exploitant tot exploitant sterk verschillen, regelmatig wijzigen, waardoor de consument moeilijk kan vergelijken. Nieuwkomers verdedigen hun gedrag door erop te wijzen dat zij enerzijds moeten reageren op veranderingen in het aanbod van de gevestigde exploitant en dat zij anderzijds niet hetzelfde marktprofiel of reclamebudget hebben als de gevestigde exploitanten. Bovendien bevatten contracten soms onbillijke clausules die onverenigbaar zijn met het horizontale Gemeenschapsrecht (bijvoorbeeld clausules die de consument verplichten zich gedurende een bepaalde minimumperiode aan een exploitant te binden, hetgeen in strijd is met de richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in overeenkomsten). Een ander groot probleem voor de consumenten betreft de facturering, die de oorzaak is van de meeste klachten bij de regelgevers. De consumenten zijn ook bezorgd dat de bestaande concurrentie bij de nationale en lokale dienstverlening in veel lidstaten alleen gevolgen heeft voor het bedrijfsleven en niet voor de particuliere gebruikers. Het gebrek aan werkelijke concurrentie in het aansluitnet, die de particuliere gebruikers betreft, heeft negatieve gevolgen voor de hoogte van de vaste kosten en de lokale gesprekskosten. Een ander potentieel probleem voor de consumenten kan ontstaan met het afschaffen van de analoge telefonie in de 900 MHz band als gevolg van de uitbreiding van GSM. Consumenten op de mobiele markt kunnen geconfronteerd worden met de mogelijkheid dat hun analoge handsets onbruikbaar worden. De ervaring in een aantal lidstaten heeft echter geleerd dat de exploitanten marktgeoriënteerde oplossingen hebben gevonden die de consument niet benadelen. Bij de gebruikers bestaat er zeer grote bezorgdheid over de effecten van de tarieven voor huurlijnen in Europa, met inbegrip van grensoverschrijdende huurlijnen. Het feit dat de klaarblijkelijk niet op de kosten georiënteerde tarieven niet door de concurrentie en de regelgevers omlaag zijn gebracht, heeft nadelige gevolgen voor de levering van Internet en ander diensten in Europa. Dit heeft vervolgens weer nadelige gevolgen voor de toegang en keuze van de gebruiker, met name op het vlak van nieuwsgaring en marktdatadiensten. 19 112 Het Europese alarmnummer 112 is in de gehele Unie beschikbaar28, hoewel in veel lidstaten alleen wordt geantwoord in de taal van het land of de regio waar de oproep wordt gedaan. Het feit dat de consumenten in de meeste lidstaten weliswaar weten dat zij het nummer in hun eigen land kunnen gebruiken, maar vaak niet weten dat zij dit ook in andere lidstaten kunnen gebruiken, vormt een belemmering voor het vrije verkeer. Tarieven/boekhoudsystemen Evaluatie De Commissie heeft onderzocht of er naast de maatregelen die zijn toegestaan in het kader van de levering van de universele dienst nog andere beperkingen gelden voor de tariefherstructurering. PSTN-tarieven (telefonie), huurlijn- en interconnectietarieven die door exploitanten met een aanmerkelijke macht op de markt worden gehanteerd, dienen op de kosten georiënteerd te zijn waarbij gebruik moet worden gemaakt van goede systemen voor de kostentoerekening, de methode geverifieerd moet zijn, de informatie over de kosten- toerekeningssystemen gepubliceerd moet zijn en de toepassing van het kostentoerekenings- systeem door de NRI's of andere onafhankelijke instanties geverifieerd moet zijn. In bijlage 4 zijn onder meer gegevens vermeld over huurlijn-, PSTN-tarieven. interconnectie- en De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de toepassing van de tariefbeginselen zijn ah volgt: Tariefherstructurering: liberalisering heeft geleid tot aanzienlijke De tariefverlagingen waardoor de gesprekskosten dichter bij de werkelijke kosten zijn gekomen. Dit is het gevolg van interlokale en het feit dat concurrerende exploitanten op de markten voor internationale spraaktelefonie erin zijn geslaagd hun tarieven te verlagen tot onder die van de gevestigde exploitanten, die werden gekenmerkt door kunstmatig hoog gehouden tarieven om hun gereguleerde niet-kostendekkende tarieven voor toegang en lokale gesprekken te subsidiëren. Uit de gegevens blijkt dat de internationale tarieven in de periode 1997-1999 voor particuliere en zakelijke gebruikers zijn gedaald met respectievelijk 40% en 25%. Over het algemeen verklaren de meeste lidstaten dat de tarieven zijn geherstructureerd en dat de geleidelijke aanpassing van de tarieven aan de kosten is voltooid. De lidstaten die nog over een extra termijn beschikken om de markt volledig te liberaliseren (Griekenland en Portugal) hebben deze extra termijn van de Commissie uitdrukkelijk verkregen om de nodige structurele aanpassingen door te voeren. Beide landen zijn van mening dat de herstructurering van de tarieven door de invoering van Uitgezonderd de gevestigde exploitant in Griekenland. 20 concurrentie op de markt voor spraaktelefonie zal worden bewerkstelligd, hoewel van tevoren geen gedetailleerd tijdschema is opgesteld. Wat de landen betreft waar de markt in of vóór 1998 is opengesteld voor volledige concurrentie, hebben de marktdeelnemers in sommige gevallen hun twijfels geuit over de vraag of de tariefherstructurering werkelijk voltooid is. In de meeste lidstaten is het niet goed mogelijk om te bepalen of de abonneetarieven voldoen aan het beginsel van kostenoriëntering of om aan te tonen dat de hoogte van de tarieven voor lokale diensten zo is dat deze diensten tegen die tarieven ook door nieuwkomers zouden kunnen worden geleverd; hetzelfde kan ook worden gezegd van de tarieven voor huurlijnen als deze worden vergeleken met het werkelijke kostenplaatje van de gevestigde exploitant. Op dit ogenblik is echter in geen enkele lidstaat een regeling getroffen om het toegangsdeficit op te lossen. Het onderzoek met betrekking tot het aansluitnet dat de Commissie in juli 1999 is begonnen moet de Commissie in staat stellen om aan de hand van de boekhoudgegevens van de gevestigde exploitanten na te gaan in hoeverre de tarieven in de lidstaten werkelijk in evenwicht zijn gebracht. Het is van essentieel belang dat de herstructurering van de tarieven volledig voltooid is, aangezien met name te lage tarieven op het aansluitnet nieuwkomers afschrikken en het hen onmogelijk maken een redelijke winstmarge tussen de eindgebruikerstarieven te van de gevestigde exploitant en de corresponderende interconnectietarieven realiseren, met als gevolg dat de prijzen worden uitgehold en investeringen in alternatieve infrastructuren in het aansluitnet minder interessant worden. Gebrek aan duidelijkheid over de controle van de eindgebruikerstarieven door de NRI wordt gemeld in twee landen (Frankrijk, Luxemburg) en in sommige landen blijken de tarieven ondoorzichtig te zijn (Frankrijk) met name wat betreft de kortingen voor grote zakelijke gebruikers (met name Denemarken, Italië, Luxemburg, Oostenrijk). Om de betaalbaarheid van de diensten te garanderen of de tarieven te beheersen heeft een aantal lidstaten besloten maximumtarieven in te voeren totdat de concurrentie heeft geleid tot een effectieve beheersing van de eindgebruikerstatieven van de gevestigde exploitant. In sommige lidstaten zijn echter maximumprijzen ingevoerd voordat de aanpassing van de tarieven aan de kosten was voltooid. Toerekening van kosten: Over het algemeen is de toerekening van de kosten in een groot aantal lidstaten nog steeds een probleem. In de meeste lidstaten zijn er maar weinig aanwijzingen waaruit zou blijken dat de boekhoudkundige beginselen correct worden toegepast. In sommige landen heeft de NRI het systeem voor de toerekening van de kosten van de gevestigde exploitant nog niet goedgekeurd (België, Duitsland, Griekenland, Spanje, Ierland, Luxemburg, Oostenrijk, Portugal) zodat niet kan worden geverifieerd of er een geschikt boekhoudsysteem wordt gebruikt om de kosten van de betrokken diensten te bepalen (spraaktelefonie, is de situatie sterk verbeterd sinds het vierde verslag. Hier is voor de eerste keer een systeem voor de toerekening van kosten voor huurlijnen goedgekeurd. Een aantal te werken, maar omdat er weinig lidstaten verklaart actief aan zijn systeem vooruitgang wordt geboekt, vertoont de controle van de tenuitvoerlegging van het regelgevings kader een ernstige leemte. In een aantal lidstaten is het systeem voor de interconnectie, huurlijnen, enz. ). In Griekenland 21 toerekening van de kosten van de gevestigde exploitant ondoorzichtig (Duitsland, Spanje, Oostenrijk, Finland, Zweden) met name wat betreft de verschaffing van gegevens over de kosten van specifieke toegangselementen (België). De scheiding van de boekhoudingen is onvoldoende strikt en een reden tot algemene bezorgdheid, evenals het risico van kruissubsidiëring tussen verschillende bedrijfsactiviteiten van de vroegere monopolist. Huurlijnen: De gebruikers hebben zich in het verleden grote zorgen gemaakt over de buitensporige tarieven voor huurlijnen, met inbegrip van internationale huurlijnen; deze vormen een belemmering voor het ontstaan van een interne markt voor telecommunicatiediensten. Er zijn echter tekenen die erop wijzen dat de concurrentie er thans toe leidt dat de tarieven voor bepaalde diensten dalen. Er zijn problemen met de doorzichtigheid van de huurlijntarieven (België wat kortingen betreft, Italië, Luxemburg), de tariferingsmethode (Finland) en de voordelen die de gevestigde exploitant aan grote klanten verleent (België, Frankrijk, Luxemburg). In veel landen toepassing van de kostenoriëntering voor is er bezorgdheid over de correcte huurlijnen, die ook wordt gevoed door marktgegevens (België, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Italië, Luxemburg, Oostenrijk, Portugal; alsmede Finland, Zweden, Verenigd Koninkrijk voor In Griekenland heeft dit betrekking op de situatie voordat het nieuwe systeem voor de toerekening van kosten voor huurlijnen werd ingevoerd. In Zweden en het Verenigd Koninkrijk huurlijnen twijfel over andere (respectievelijk digitale X-lijn en abonneelijn) en hebben de betrokken regelgevende instanties zich over de kwestie gebogen. In enkele landen zijn er nog problemen met het verkrijgen van huurlijnen en worden lange wachttijden gemeld die ook het gevolg zouden kunnen zijn van schaarste (België, Nederland). Het onderzoek naar de levering van huurlijnen dat de Commissie in juli is begonnen moet de Commissie in staat stellen om na is van concurrentievervalsende praktijken. te gaan of de geconstateerde situatie het gevolg internationale huurlijnen). sprake van specifieke types is Nummering Evaluatie De Commissie heeft onderzocht of er nummerplannen zijn gepubliceerd, of het eigenlijke beheer van de plannen niet in handen is van de gevestigde exploitant en of met name mobiele exploitanten voldoende nummers ter beschikking krijgen. Wat de nummerportabiliteit en de carriervoorkeuze betreft, heeft de Commissie de aard van de diensten die de lidstaten in bedrijf hebben gesteld of willen stellen, onderzocht, evenals de tijdschema's voor de voltooiing van hun verplichtingen onder de nummeringsrichtlijn29. 29 Richtlijn 98/61/EG tot wijziging van Richtlijn 97/33/EG wat betreft nummerportabiliteit tussen exploitanten en carriervoorkeuze, PB L 268 van 3. 10. 1998. 22 De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de nummering zijn als volgt: de alle van over beide zorgen diensten, invoering administratieve deelnemers maken van zich Vrijwel nummerportabiliteit en carriervoorkeuze. De oplossingen die zijn gekozen voor de invoering en vereisen netwerkherconfiguraties van uiteenlopende complexiteit, die moeilijk te beheren zijn. De kosten zijn in sommige gevallen vrij hoog gebleken en er zijn nog geen definitieve besluiten genomen in alle lidstaten over de verdeling van de kosten tussen de betrokken sommige exploitanten naar voren gebracht dat de invoering van deze diensten op 1 januari 2000 wordt gecompliceerd door de millenniumrisico's voor netwerken en iT-installaties. Gezien het feit dat deze diensten reeds in een aantal lidstaten bestaan en dat andere hebben laten weten dat zij de voorgeschreven termijnen zullen halen, is de Commissie evenwel optimistisch gestemd. en de eindgebruikers. Bovendien hebben exploitanten regelingen Numm erportabiliteit: tussen in zeven exploitanten wordt van al voor de Nummerportabiliteit 1 januari 200030 toegepast lidstaten: Duitsland, Frankrijk, Nederland (geografisch en niet-geografisch voor vaste en mobiele exploitanten), Oostenrijk (binnen een geografische zone door oproepdoorschakeling), Finland (binnen een nummerzone en voor nationale nummers), Zweden (geografische en sommige niet-geografische nummers en het Verenigd Koninkrijk. In Denemarken zou nummerportabiliteit binnen dezelfde geografische zone op 15 oktober 1999 een feit moeten zijn. termijn Carriervoorkeuze: lidstaten hebben al vóór 1 januari 200030 carriervoorkeuze Vier ingevoerd: Denemarken (1 januari 1999), Duitsland (1 januari 1998), Finland (voor interlokale gesprekken 1 januari 1994, voor internationale gesprekken vanaf vaste netwerken 30 september 1998 en voor internationale gesprekken vanaf mobiele netwerken 1 januari 1999) en Zweden (september 1999). Het Verenigd Koninkrijk heeft uitstel gevraagd van zijn verplichtingen onder de richtlijn wat de invoering van carriervoorkeuze betreft. Nummerplan: In alle lidstaten behalve Griekenland zijn nieuwe nummerplannen aangenomen. In alle lidstaten zijn de NRPs belast met het beheer ervan. De termijn voor landen waarvoor een uitzondering is gemaakt is uiterlijk twee jaar na de invoering van de volledige liberalisering. 23 Frequentie Evaluatie De Commissie heeft in dit verband met name onderzocht of het gebruik van de 900 MHz band voor analoge mobiele diensten wordt afgeschaft in overeenstemming met de commerciële vraag naar (digitale) GSM-diensten, of alle frequenties zijn bestemd voor GSM, semafonie en snoerloze telefoniediensten, of er vergunningen zijn afgegeven in alle gevallen waarin er frequenties beschikbaar zijn, en of de toewijzingsprocedures doorzichtig, niet-discriminerend en efficiënt zijn. De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de frequenties zijn als volgt: Er zijn zeer weinig klachten of bezorgdheid over het frequentiebeheer in de lidstaten in het kader van de richtlijnen inzake GSM, DECT en ERMES; in veel lidstaten worden momenteel vergunningen afgegeven voor de derde generatie mobiele telefonie en voor toepassingen voor draadloze abonneelijnen. Hierop wordt verderop nader ingegaan. Verschillende ministeries en regelgevers hebben er tijdens het opstellen van het verslag op gewezen dat frequentieveilingen een belemmering kunnen vormen voor het uitbouwen van infrastructuur en kunnen leiden tot hogere eindgebruikerstarieven met als gevolg tragere groei en nadelige effecten voor de economie in het algemeen. Andere benadrukten dat mechanismen om een waarde toe te kennen aan spectrum, met inbegrip van veilingen, een efficiënt instrument voor het spectrumbeheer zijn. Afschaffing van analoge diensten: In veruit de meeste lidstaten is een termijn vastgesteld voor de afschaffing van het analoge systeem dat op de voor GSM gereserveerde frequentiebanden in gebruik is. In sommige gevallen langer dan de commerciële vraag doet verwachten (Denemarken, Italië, Oostenrijk, Finland, Zweden, hoewel in de beide laatste gevallen in ieder geval de gevestigde exploitant heeft toegezegd vóór eind 2000 loopt echter bij de de analoge diensten te beëindigen). Een aantal lidstaten beëindiging voor op de data die zijn genoemd in het frequentieverslag31. lijkt deze termijn Frequentiebeheer: In België, Denemarken, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk wordt in principe geen gebrek aan frequenties gemeld. Er zijn frequentieplannen in de meeste lidstaten (België, Denemarken, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Finland, Zweden, Verenigd Koninkrijk). In de andere lidstaten (Duitsland, Griekenland, Luxemburg) bestaat grote behoefte aan een frequentieplan om te waarborgen dat het spectrum op doorzichtige, niet-discriminerende en efficiënte wijze wordt beheerd. In Italië wordt het spectrum gezien de schaarste van deze hulpbron en de snelgroeiende vraag naar mobiele systemen niet efficiënt beheerd COM(1998)559. 24 Satellietexploitanten zijn bezorgd over de grote verschillen tussen de lidstaten in de wijze waarop het spectrum wordt beheerd, toegewezen en ingedeeld3 132 De vereiste bandbreedtes zijn in overeenstemming met de betrokken richtlijnen in alle lidstaten gereserveerd en ingedeeld voor GSM en DECT. In sommige lidstaten is er echter nog onvoldoende doorzichtigheid (Italië, Luxemburg). Alle lidstaten hebben ten minste twee vergunningen afgegeven voor GSM 900 en ten minste één voor DCS- 1800. In één land (Griekenland) bestaat bezorgdheid over controle op het spectrum die kan worden gezien als een belangrijke belemmering voor marktactiviteiten. Verlening van vergunningen voor derde generatiesystemen en draadloze aansluitnetten: vergunningen worden Alleen Finland heeft al vergunningen afgegeven voor derde generatie mobiele netwerken (maart 1999). Naar verwachting zullen in 2000 in Denemarken en Nederland de vergunningsprocedure van start gaan. In het Verenigd Koninkrijk zullen derde generatie mobiele diensten naar verwachting in 2002 worden aangeboden. België, Spanje, Frankrijk, Italië en Oostenrijk hebben een openbare discussie over de invoering van derde generatiesystemen gestart. afgegeven Zweden zal en in Met uitzondering van Griekenland, Italië en Luxemburg zijn in de meeste lidstaten procedures gestart om frequenties te bestemmen voor draadloze aansluitnetten of om experimentele vergunningen te verlenen (België, Frankrijk, Zweden). In Oostenrijk is geen speciale vergunning vereist. Recht van overpad Analyse De Commissie heeft onderzocht of er zich in de praktijk problemen voordoen met het verkrijgen van recht van overpad over openbare en particuliere grond, of er wordt gediscrimineerd tussen exploitanten, of er geschillen zijn gerezen in verband met het gezamenlijk gebruik van faciliteiten en of er problemen zijn gerezen in verband met de aansluiting op het land van onderzeese kabels en de bijbehorende backhaul. De algemene bevindingen overpad/gezamenlijk gebruik van faciliteiten/onderzeese kabels zijn als volgt: in verband met de Commissie van recht van Er is geen uniform beleid inzake het recht van overpad, aangezien de bevoegdheden op dat gebied in de meeste lidstaten in handen zijn van lokale of regionale overheden in plaats van de centrale regering. Ook kunnen andere onderdelen van het recht van Met name werd naar voren gebracht dat de harmonisatie die momenteel door middel van CEPT-besluiten inzake wordt bereikt, onvoldoende is: zo hebben slechts 10 lidstaten CEPT/ERC/DEC (97)03 spectrumgebruik voor S-PCS aangenomen en slechts 5 lidstaten CEPT/ERC/DEC (97)07 inzake spectrumgebruik voor UMTS. 25 belang zijn, bijvoorbeeld voorschriften, en kunnen complexe historische precedenten eveneens meespelen. ruimtelijke ordening en milieuwetgeving en bouw Collocatie in kabelgoten, gebouwen en masten/antennes is een reëel probleem voor zowel nieuwkomers als gevestigde exploitanten, dat wordt gecompliceerd door esthetische, milieu-, fysieke (bijvoorbeeld ontbreken van hoge gebouwen) en andere factoren zoals bouwvoorschriften en ruimtelijke ordening. In een aantal lidstaten bestaat de bezorgdheid dat de gevestigde exploitant zijn machtspositie gebruikt om onderhandelingen te vertragen als er geen alternatieve infrastructuren beschikbaar zijn. Er zijn ook gevallen waarin het feit dat de gevestigde exploitant eigenaar is van de bekabeling in kantoor- of flatgebouwen een belemmering vormt voor de toegang. terughoudend als het erom gaat De gevestigde exploitanten zijn anderzijds concurrenten toegang tot dergelijke faciliteiten te verlenen vanwege de risico's voor kabels en installaties. In sommige lidstaten hebben de regelgevers zich actief ingespannen om het vinden van creatieve oplossingen te stimuleren, met name in de mobiele sector in verband met het gezamenlijk gebruik van masten en antennes die eigendom van overheidsinstanties zijn. Recht van overpad: Alle lidstaten hebben een regelgevingskader opgezet om op niet-discriminerende basis recht van overpad te verlenen. In één lidstaat (Luxemburg) wordt momenteel onderzocht of de gevestigde exploitant in de praktijk op gunstiger voorwaarden recht van overpad geniet dan nieuwkomers. Voor recht van overpad over openbaar terrein hoeft niet te worden betaald in zes lidstaten (Denemarken, Duitsland, Luxemburg, Oostenrijk, Finland, Verenigd Koninkrijk). In twee landen (Frankrijk, Italië) kan de vergoeding sterk uiteenlopen omdat deze op lokaal niveau wordt vastgesteld. In een ander land (België) voorziet de in vrij recht van overpad over federale openbaar eigendom, maar claimen sommige lokale overheden dat deze kwestie onder hun bevoegdheid valt. Het resultaat is dat nieuwkomers in afwachting van een wettelijke oplossing niet voor recht van overpad betalen. In een ander land (Nederland) is het niet altijd duidelijk of er een extra plaatselijke vergoeding moet worden betaald voor de plaatsing van antennes. telecommunicatiewetgeving weliswaar In drie landen (Denemarken, Duitsland, Nederland) kunnen de exploitanten zonder grote vertragingen hun werkzaamheden beginnen, d. w. z. binnen zes weken tot drie maanden en in twee andere landen zijn geen problemen gemeld (Oostenrijk, Finland). In vier landen (Griekenland, Frankrijk, Italië, Luxemburg) worden de termijnen te lang gevonden, onder meer als gevolg van voorschriften voor gezamenlijke graafwerkzaamheden en voorschriften die het opnieuw openbreken van de openbare weg verbieden (Italië, Luxemburg) of lokale overheden die uitgebreid gebruik maken inzake milieuaspecten en stimulering van collocatie van hun bevoegdheden (Frankrijk, Italië) en administratieve problemen zoals de betrokkenheid van een aantal openbare diensten en dé problemen met de coördinatie daarvan (Griekenland, 26 Italië). In één land (Spanje) kunnen de vertragingen sterk variëren, maar konden geen gedetailleerde gegevens worden verzameld over de gehanteerde termijnen. Dit was evenmin mogelijk in de overige vijf landen (België, Ierland, Portugal, Zweden, Verenigd Koninkrijk). In dertien landen (België, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Portugal, Finland, Zweden, Verenigd Koninkrijk) is er een duidelijk kader waarbinnen de respectieve bevoegdheden voor de verlening van het recht van overpad zijn vastgelegd. In een van deze landen (België) is de wetgeving weliswaar duidelijk, maar zijn sommige plaatselijke overheden van mening dat hun bevoegdheid verder gaat dan die van de federale regering, hetgeen in de praktijk problemen oplevert. In een ander land (Oostenrijk) is geen speciale vergunning vereist. In één land zijn problemen gemeld in verband met de duidelijkheid van de bevoegdheden (Luxemburg). In geen enkele lidstaat zijn problemen gesignaleerd in verband met de toegang tot particuliere terreinen. Gezamenlijk gebruik van faciliteiten: Gezamenlijk gebruik van faciliteiten met het vaste netwerk van de gevestigde exploitant vindt plaats in tien landen (Duitsland, Spanje, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Zweden, Finland, Verenigd Koninkrijk). In drie van die landen (Frankrijk, Zweden, Verenigd Koninkrijk) gebeurt dit evenwel niet op een verplichte basis. In een ander land (Duitsland) is bezorgdheid geuit over claims in verband met de capaciteitsbeperkingen van de gevestigde exploitant. In één land (Denemarken) is het gezamenlijk gebruik van faciliteiten voor vaste netwerken niet verplicht. In een ander land (Griekenland) staat de gevestigde exploitant gezamenlijk gebruik van faciliteiten alleen toe aan zijn mobiele dochteronderneming. Gezamenlijk gebruik van faciliteiten door de exploitanten van mobiele netwerken is gewaarborgd Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Finland). lidstaten (België, Denemarken, Spanje, Frankrijk, tien in Onderzeese kabels: Er zijn geen problemen gemeld in verband met de toegang tot de aansluitpunten van onderzeese kabels in vier landen (België, Frankrijk, Nederland, Finland). In twee andere landen (Denemarken, Duitsland), is de toegang tot zeekabels gereglementeerd. In twee landen (Spanje, Italië), bestaat hiervoor geen regelgeving. Concurrentie op het aansluitnet Hoewel de harmonisatierichtlijnen ontbundeling van de toegang tot het aansluitnet om nieuwkomers in staat te stellen de bestaande abonneelijn te gebruiken om toegang te krijgen tot de eindgebruiker, niet uitdrukkelijk voorschrijven, neemt in een aantal lidstaten het besef toe dat ontbundeling van het aansluitnet nodig is om op lokaal niveau concurrentie in te voeren. In andere is ontbundeling in veel gevallen voor nieuwkomers van belang, met name om hen in staat te lidstaten wordt dit overwogen. Gezien de kostenbeperkingen 27 stellen xDSL33 te gebruiken om hun klanten toegang te geven tot breedbanddiensten, met name het Internet. Besluiten over ontbundeling, met name wat de tarieven betreft, zullen gevolgen hebben voor de investeringsplannen van de exploitanten. Besluiten over ontbundeling kunnen ook afhankelijk zijn van de mate van concurrentie die er via kabelnetten of draadloze aansluitnetten is. Tevens dient rekening te worden gehouden met het feit dat er nog problemen zijn met graafwerkzaamheden in verband met de uitbouw van de plaatselijke infrastructuur. Over het algemeen worden kabelnetten of draadloze abonneelijnen nog niet algemeen gebruikt als praktisch alternatief voor het aansluitnet. Niet alleen" technische kwesties, maar ook de vraag of de gevestigde exploitant van het vaste net al dan niet nog steeds grote belangen in kabelnetten bezit of controleert, zijn hier uiteraard van belang. Hieronder volgt een overzicht van de huidige situatie in de lidstaten wat de concurrentie op het aansluitnet betreft: Steeds meer lidstaten (Denemarken, Duitsland, Italië, Nederland, Oostenrijk, Finland) hebben besloten ontbundeling van het aansluitnet verplicht te stellen. In Italië, Nederland en Oostenrijk is deze ontbundeling echter nog niet operationeel. In Nederland worden tests uitgevoerd en in Italië wordt vóór eind 1999 een besluit van de NRI verwacht waarin de ontbundelingsvoorwaarden worden vastgesteld. Hierover is de afgelopen tien maanden overleg gepleegd. In een aantal landen wordt nog overlegd over een besluit over ontbundeling (Frankrijk, Ierland, Verenigd Koninkrijk). In Zweden wordt een voorstel om ontbundeling via de vergunningsvoorwaarden verplicht te stellen door de regering bestudeerd34. In België, Griekenland, Spanje, Luxemburg en Portugal zijn er nog geen plannen om op korte termijn de locale infrastructuur te ontbundelen. België, Spanje, Luxemburg en Portugal claimen dat deze maatregel niet nodig is omdat er alternatieve infrastructuur beschikbaar is, met name kabelnetten van concurrerende bedrijven en, in Spanje en Portugal, vergunningen voor draadloze abonneelijnen. In de meeste lidstaten worden diensten via ADSL-technologie aangeboden, maar alleen door de gevestigde exploitant, terwijl er geen verplichting is dat deze andere marktspelers toegang biedt. In Duitsland, Spanje en Finland bieden ook nieuwkomers diensten via ADSL. In Griekenland, Luxemburg en Portugal zijn er momenteel geen ADSL-diensten, in Nederland en Oostenrijk loopt een ADSL-proefproject. De Italiaanse NRI onderzoekt de mogelijkheid om de ADSL-dienst op te nemen in de verschillende opties voor het aansluitnet. Volgens recente inlichtingen wil de NRI in het Verenigd Koninkrijk ervoor zorgen dat als de gevestigde exploitant het aansluitnet geschikt maakt om ADSL aan te bieden, andere exploitanten tegen grootgebruikersvoorwaarden de beschikking krijgen over bepaalde producten zodat zij soortgelijke diensten via het netwerk van de gevestigde exploitanten kunnen aanbieden. In Frankrijk is aangekondigd dat er plannen zijn om nieuwkomers toegang te bieden tot de ADSL-diensten van de gevestigde exploitant. Digitale abonneelijnsystemen die zeer snelle toegang bieden via bestaande koperkabel. In het kader van de kennisgeving van hun voorgenomen fusie hebben Telia en Telenor toegezegd een reeks maatregelen te treffen om het aansluitnet te ontbundelen. 28 Een andere manier om meer concurrentie op het aansluitnet te introduceren is het draadloze aansluitnet. In de meeste lidstaten zijn vergunningen verleend (Duitsland, Spanje, Ierland, Portugal - operationeel vanaf 1 januari 2000, Finland en het Verenigd Koninkrijk) of lopen onderhandelingen. In Spanje zijn twee vergunningen voor draadloze aansluitnetten verleend aan nieuwkomers en heeft de overheid onlangs een aanbestedingsprocedure gestart voor nog eens zes vergunningen. In Oostenrijk is geen vergunning nodig; de frequentietoewijzing wordt spoedig verwacht. In Denemarken, Frankrijk en Nederland zullen in 2000 vergunningen worden verleend; in Frankrijk zijn intussen al experimentele vergunningen verleend. In Zweden lopen momenteel eveneens voorlopige proeven, maar is nog geen aanvraag ingediend voor een permanente vergunning. Ook in België worden bij wijze van proef vergunningen verleend en wordt gewerkt aan een wetsontwerp om definitieve vergunningen te verlenen. Er is echter geen tijdschema meegedeeld, evenals voor Luxemburg. In Italië is vóór eind 1999 overleg gepland. In Griekenland zijn er geen plannen om vergunningen te verlenen voor een draadloos aansluitnet. Kabelnetten zijn eveneens een goede alternatieve lokale infrastructuur, met name wanneer zij niet in het bezit zijn van of worden gecontroleerd door de gevestigde exploitant. Er is dan ook een reden om te investeren in de nodige aanpassing van de kabelinfrastructuur om deze voor telecommunicatie geschikt te maken. In België, Luxemburg en Nederland is de penetratie van het kabelnet even groot als die van het spraaktelefonienet. In de meeste andere landen zijn er kabelnetten, doorgaans in stedelijke en dichtbevolkte gebieden. In België, Spanje, Nederland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk wordt al spraaktelefonie via het kabelnet aangeboden, hoewel grote delen van de bevolking hiervan nog verstoken zijn. Het feit dat kabelexploitanten de kabel meer gebruiken voor het leveren van internettoegang (data) dan voor spraaktelefonie is in Nederland een van de redenen geweest om te besluiten tot ontbundeling van het aansluitnet, aangezien slechts twee kabelexploitanten (die 25% van de bevolking bestrijken) momenteel lokale gesprekken aanbieden. Er is echter een samenwerking tussen vier kabelmaatschappijen aangekondigd waardoor de dekking zou worden verhoogd tot ongeveer 70%. Spraaktelefonie via de kabel wordt momenteel niet of slechts in zeer beperkte mate aangeboden in Denemarken, Duitsland, Griekenland, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Portugal, Finland en Zweden. In Italië is de penetratie van kabel TV vrijwel nul. In Ierland begint de concurrentie op het aansluitnet na de recente privatisering van een kabelmaatschappij van de grond te komen. 4. SITUATIE OP DE MARKT VOOR TELECOMMUNICATIEDIENSTEN IN DE EU De bovenstaande analyse van de omzetting van het regelgevingspakket en de praktische toepassing van de beginselen daarvan sluit aan bij de marktgegevens in bijlage 4. Over het algemeen is duidelijk dat de geliberaliseerde regelingen die in de lidstaten zijn ingevoerd, leiden tot groei in alle marktsectoren, een sterke toename van het aantal nieuwe marktdeelnemers, een verdubbeling van het aantal interconnectieovereenkomsten voor het tot stand brengen van gesprekken in vaste netwerken, sterke dalingen van met name de tarieven voor interlokale en internationale gesprekken en van de tarieven voor nationale en internationale huurlijnen, met name voor digitale huurlijndiensten. De binnenlandse gesprekskosten voor particuliere gebruikers zijn de afgelopen twee jaar echter stabiel gebleven en de gesprekskosten voor zakelijke gebruikers zijn slechts licht gedaald. Bovendien laat een vergelijking van de prijzen van huurlijndiensten tussen lidstaten verschillen zien die in veel gevallen alleen kunnen worden toegeschreven aan het feit dat de 29 tarieven niet op de kosten georiënteerd zijn. Bovendien laat een vergelijking van de prijzen van internationale huurlijnen (half circuits) met die van nationale interlokale lijnen zien dat de prijzen voor de eerstgenoemde veel te hoog zijn. Markt voor telecommunicatiediensten De markt voor telecommunicatiediensten in de lidstaten (spraaktelefonie, mobiele telefonie, geschakelde datadiensten en huurlijndiensten) groeit zowel wat de omzet als wat het aantal abonnees betreft met een verwachte gemiddelde groei van ruim 6,5% in 199935. Hoewel de markt voor spraaktelefonie volwassen is, wordt voor 1999 een groei in waarde van gemiddeld 4,6% ten opzichte van vorig jaar verwacht. Hoewel de levering van basistelecommunicatiediensten in alle lidstaten grotendeels een feit is, neemt bovendien het aantal vaste lijnen per 100 inwoners nog steeds toe, wellicht als gevolg van de vraag naar particuliere tweede lijnen en Internet-aansluiting via ISDN. De mobiele markt blijft snel groeien en zal naar waarde in 1999 waarschijnlijk gemiddeld 15,7%) toenemen, terwijl de gemiddelde penetratiegraad is toegenomen van 18% in augustus 1998 naar 36%. in augustus 1999. In sommige landen is het aantal mobiele abonnees vergelijkbaar met het aantal abonnees van de vaste dienst. (geschakelde datadiensten en huurlijnen) zullen dit jaar naar De netwerkdiensten verwachting 8,6%o groeien, terwijl internetdiensten waarvan de penetratiegraad in de lidstaten nog sterk uiteenloopt, aan een zeer snelle opmars bezig zijn: ramingen gebaseerd op het aantal Internet hosts per 1. 000 inwoners laten een gemiddelde groei zien van ongeveer 125% in de periode januari 1998 -juli 1999. Markt voor vaste telefonie In de periode augustus 1998 - augustus 1999 is het aantal exploitanten met een vergunning om vaste telefoniediensten aan het publiek aan te bieden, drastisch toegenomen. In die periode zijn meer dan 260 vergunningen verleend en is het aantal exploitanten met een vergunning per miljoen inwoners toegenomen van 1,7 naar 2,5. Het totale aantal exploitanten dat thans werkelijk diensten aanbiedt, is als volgt: 223 op de markt voor lokale gesprekken; 244 op de markt voor interlokale gesprekken (tegen 195 in 1998) en 280 op de markt voor internationale gesprekken (166 in 1998). Behalve in Portugal en Griekenland36, heeft de gehele bevolking in de Unie thans de keuze uit meer dan één exploitant voor interlokale en internationale gesprekken en in zeven landen (Denemarken, Ierland, Nederland, Oostenrijk, Finland, Zweden, Verenigd Koninkrijk) ook uit meerdere exploitanten voor plaatselijke gesprekken. De aanwezigheid van concurrentie op de markt wordt steeds duidelijker op de markten voor interlokale en internationale gesprekken, waar nieuwkomers sterk aanwezig zijn: in één land 35 Variaties in marktwaarden worden uitgedrukt in nominale waarden. Bron: EITO (European Information Technology Observatory) 1999. 36 Portugal en Griekenland moeten respectievelijk op 1 januari 2000 en 31 december 2000 volledige liberalisering hebben doorgevoerd. 30 (Verenigd Koninkrijk) wordt hun marktaandeel voor internationale gesprekken geraamd op 45%; in vier landen (Denemarken, Duitsland, Nederland, Zweden) op 30-37%; in twee landen (Italië, Finland) op 10-15% en in zes landen (België, Spanje, Frankrijk - voor de lokale, nationale en internationale markt samen, Ierland, Luxemburg, Oostenrijk) minder dan 5%. De concurrentie wordt nu ook effectief op de markt voor lokale gesprekken als gevolg van de mogelijkheid om een lokale carrier te kiezen en de ontbundeling van het aansluitnet. In vijf landen (België, Denemarken, Duitsland, Nederland, Oostenrijk) hebben nieuwkomers een geraamd marktaandeel tot 5%. In het UK, waar liberalisering al in het midden van de jaren tachtig is ingevoerd, hebben alternatieve exploitanten thans een aandeel van 18% op de markt voor lokale gesprekken. Mobiele markt Het totale aantal mobiele vergunningen is toegenomen van 77 nationale vergunningen in 1989 tot 94 (analoog, GSM, DCS). Slechts twee exploitanten met een vergunning zijn nog niet actief op de markt. Het aantal mobiele exploitanten dat op nationaal niveau digitale mobiele diensten aanbieden bedraagt thans 52 en in alle lidstaten kan ten minste 95% van de bevolking uit meerdere exploitanten kiezen. Het marktaandeel van nieuwkomers neemt toe en in twee landen (Duitsland, Verenigd Koninkrijk) zijn nieuwe exploitanten thans de marktleiders. In zes andere landen (België, Spanje, Ierland, Italië, Luxemburg, Finland) hebben nieuwkomers thans een aandeel van 30-40% van de totale mobiele markt; in vier (Griekenland, Nederland, Oostenrijk, Zweden) bedraagt dit aandeel 40-45%; en in twee (Frankrijk, Portugal) meer dan 50%. Op de digitale markt hebben de nieuwkomers een hoger aandeel en in zeven landen (Denemarken, Griekenland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Zweden) hebben nieuwkomers een aandeel van meer dan 45% van de digitale mobiele markt. Vaste netwerkdiensten In de periode van augustus 1998 tot augustus 1999 is het aantal exploitanten met een vergunning om netwerkdiensten aan te bieden, met meer dan 400 gestegen en is het aantal exploitanten met een vergunning per miljoen inwoners toegenomen van 1,4 tot 2,5. Er zijn thans veel exploitanten actief op de markt: 375 op de markt voor lokale netwerkdiensten; 194 op de markt voor interlokale netwerkdiensten (tegen 173 in 1998) en 187 op de markt voor internationale netwerkdiensten (tegen 162 in 1998). Interconnectie Er zijn thans 820 interconnectie-overeenkomsten voor het tot stand brengen van gesprekken op vaste netwerken37, bijna het dubbele van het totaal van vorig jaar, 442. Over het algemeen zijn de voorwaarden voor gesprekstotstandbrenging op vaste netwerken op de voornaamste Europese markten concurrerend. Wat vast naar vast interconnectie betreft is niet alleen het aantal landen met interconnectietarieven die hoger zijn dan die volgens de Vast naar vast en mobiel naar vast samen. 31 beste praktijk38 aanzienlijk gedaald (bijvoorbeeld van 9 naar 5 voor interconnectie op lokaal niveau) ook de afwijking is percentsgewijs veel lager: de gemiddelde afwijking voor landen waar de tarieven hoger liggen dan de beste praktijk, bedraagt 28% voor interconnectie op lokaal niveau (73% vorig jaar), 13% voor single transit (67% vorig jaar) en 27% voor doublé transit (102% vorig jaar). Hetzelfde geldt min of meer voor de tarieven voor mobiel naar vast, waarvoor over het algemeen dezelfde voorwaarden gelden. Op dit ogenblik zijn er alleen in Spanje en Ierland nog verschillen tussen de tarieven voor vast naar vast en mobiel naar vast; de NRI's in deze landen zijn echter van plan hiervoor in de nabije toekomst dezelfde voorwaarden in te voeren. Eindgebruikerstarieven van de gevestigde exploitanten Onder druk van de concurrentie gaan steeds meer exploitanten ertoe over tarieven per seconde in rekening te brengen, die transparanter en eerlijker zijn vanuit het oogpunt van de consument en concurrent. In 1997 pasten slechts vijf gevestigde exploitanten de tarifering per seconde toe, in 1998 zeven en in augustus 1999 tien. Het proces van tariefherstructurering is, zoals in hoofstuk 3 vermeld, in een aantal lidstaten gaande: de afgelopen twee jaar zijn de prijzen per lokaal gesprek van tien minuten nominaal met gemiddeld 4% per jaar gestegen, terwijl de prijzen voor regionale en interlokale gesprekken met respectievelijk 7% en 15% zijn gedaald. De afgelopen twee jaar zijn de kosten van een gemiddelde internationaal gesprek jaarlijks met 21% gedaald voor particuliere gebruikers en met 13% voor zakelijke gebruikers. De prijzen van internationale gesprekken van tien minuten zijn met 17% gedaald voor gesprekken met aangrenzende landen, met 8% voor gesprekken naar verder verwijderde Europese landen, met 23% naar de VS en met 11% naar Japan. De jaarlijkse uitgaven aan nationale gesprekken zijn de afgelopen twee jaar min of meer stabiel gebleven voor de gemiddelde particuliere gebruiker, terwijl voor de zakelijke gebruikers de prijzen met 4,2% per jaar zijn gedaald. En vergelijking met een belangrijke Amerikaanse exploitant39 laat zien dat de prijs van lokale gesprekken in Europa nog steeds hoger is dan in de VS (EU-tarieven voor een gesprek van drie minuten zijn driemaal zo hoog als die in de VS) maar dat het verschil veel kleiner is voor lokale gesprekken van tien minuten (20% hoger), terwijl voor regionale en interlokale gesprekken de tarieven van de Amerikaanse exploitant hoger zijn dan het EU-gemiddelde. Internationale gesprekken van de EU naar de VS kosten tweemaal zoveel als gesprekken van de VS naar de EU, terwijl een vergelijking met de gevestigde Japanse exploitant40 leert dat internationale gesprekken vanuit Europa 70% goedkoper zijn dan die vanuit Japan. Zie aanbeveling van de Commissie inzake interconnectieprijzen in een geliberaliseerde omgeving (deel 1). De "beste praktijkprijzen" voor 1999 zijn 0,5 - 1,0 euro/100 per minuut voor lokale interconnectie, 0,8 - 1,6 euro/100 per minuut voor single transit interconnectie en 1,5 - 2,3 euro/100 per minuut voor doublé transit. Cijfers voor Nynex/Bell Atlantic, die als zuiver illustratief moeten worden beschouwd en voor andere exploitanten anders zijn. NTT 32 Nationale huurlijnen Het gemiddelde tarief voor nationale huurlijnen is van augustus 1996 tot augustus 1999 eindgebruikerstarieven voor digitale standaard gestaag gedaald. De gemiddelde huurlijndiensten hebben zich als volgt ontwikkeld: voor 64 Kbit/s huurlijnen een prijsdaling van 45% voor 50 km en 200 km lijnen en 28% voor 2 km lijnen, voor 2 Mbit/s huurlijnen een prijsdaling van 45% voor 50 km en 200 km lijnen en 35% voor 2 km lijnen. De prijsdaling van analoge circuits (M. 1020) van 50 km en 200 km was met ongeveer 17% wat bescheidener. Een vergelijking van de huurlijntarieven die de gevestigde exploitanten op 1 augustus 1999 in rekening brachten, laat evenwel zien dat dezelfde dienst tegen zeer uiteenlopende prijzen kan worden aangeboden, hetgeen niet verdedigbaar lijkt, zelfs als verschillende onderliggende kosten worden geaccepteerd. Internationale huurlijnen zich Het gemiddelde tarief voor internationale huurlijnen is van augustus 1996 tot augustus 1999 gedaald. De gemiddelde eindgebruikerstarieven voor digitale huurlijndiensten in de EU hebben voor 64 Kbit/s-verbindingen met Europese landen en de VS is met meer dan 30% gedaald, het gemiddelde tarief voor 2 Mbit/s-verbindingen met Europese landen en de VS is met 22% tot 29% gedaald. De prijsdaling voor analoge circuits (M. 1020) was bescheidener, met 3% tot 9% voor verbindingen met Europese landen en de VS. standaardtarief ontwikkeld: gemiddelde volgt het als voor Het prijsniveau per 1 augustus 1999 is echter nog tamelijk hoog in vergelijking met de prijs standaard grootgebruikerstarief voor 2 Mbit/s internationale half circuits is bijvoorbeeld 7 tot 14 keer zo hoog als dat voor nationale circuits van 200 km. diensten. Het vergelijkbare gemiddelde nationale De levering van nationale en internationale circuits met een hoge capaciteit (34 en 155 Mbit/s) is nog in ontwikkeling en voor deze diensten zijn slechts in een paar lidstaten standaardtarieven beschikbaar. In de meeste gevallen worden deze tarieven, in ieder geval voor 155 Mbit/s-circuits, alleen per geval vermeld. 5. CONCLUSIES EN PRINCIPES DIE IN AANMERKING MOETEN WORDEN GENOMEN IN HET DOCUMENT OVER DE HERZIENING VAN 1999 Uit de analyse die de Commissie heeft verricht van de nationale wetgeving, de toepassing daarvan door de nationale instanties en de marktgegevens, blijkt duidelijk dat minder dan twee jaar nadat de volledige liberalisering in werking is getreden, de toepassing van het regelgevingspakket voor telecommunicatie over het algemeen een succes is en blijft. Gezien haar taak als hoedster van het Verdrag en als instelling die verantwoordelijk is voor de procedures om de naleving van de richtlijnen te waarborgen, dient de Commissie zich echter in verslagen als het onderhavige vooral te richten op die aspecten van de praktische toepassing van de regelgeving in de lidstaten die niet in overeenstemming zijn met het regelgevingskader. In dit verband hebben zowel nieuwe marktdeelnemers als regelgevers bij de opstelling van dit rapport de taak van de Commissie wat betreft het waarborgen van de 33 naleving van het regelgevingskader onderschreven. Bij het opstellen van de mededeling over de herziening van het regelgevingskader dient de Commissie lering te trekken uit het verleden als uitgangspunt voor het uitstippelen van de regelgeving voor het eerste decennium van het nieuwe millennium en daarna. De kritische kanttekeningen in dit verslag moeten in dat licht worden gelezen. is er een aantal boodschappen; de daarmee overeenstemmende voorstellen van de Commissie voor eventuele reparatiemaatregelen zijn beschreven in de mededeling over de herziening. In dit verband Betere harmonisatie Hoewel de totstandbrenging van een interne markt voor telecommunicatiediensten op basis van het huidige regelgevingskader voorspoedig verloopt, worden het aanbieden van pan-Europese diensten en grensoverschrijdende investeringen nog steeds belemmerd doordat de Europese richtlijnen slechts in vrij weinig harmonisatie voorzien, met name wat betreft de vergunningsregeling en in mindere mate de interconnectieregeling. Het is duidelijk dat door alle segmenten van de markt een enorme druk wordt uitgeoefend om maatregelen te treffen (zie hieronder). Uniforme implementatie De ervaring met de implementatie van het huidige regelgevingskader laat zien dat er zelfs waar de richtlijnen tamelijk strikt zijn geformuleerd, aanzienlijke verschillen zijn in de wijze waarop de beginselen in de lidstaten worden toegepast. Er zijn al mechanismes om uniformiteit te bewerkstelligen, bijvoorbeeld het Comité op hoog niveau van nationale overheidsdiensten en regelgevende instanties en de comités voor Open Network Provision en vergunningverlening. Bij de regelgevers en de marktdeelnemers leeft evenwel het gevoel dat deze coördinatie dient te worden verbeterd. NRI's Ten overvloede dient hier nog eens te worden opgemerkt dat de NRI's de pijler zijn waarop de volledige en uniforme implementatie van het regelgevingspakket berust. Om effectief te kunnen functioneren hebben zij krachtige steun nodig vanuit de nationale regelgeving. Dit betekent ook dat zij de nodige financiële en personele middelen ter beschikking moeten hebben en dat de juridische en politieke omkadering hen in staat moet stellen de opgelegde taken uit te voeren. Het feit dat de NRI's in de verschillende lidstaten sterk verschillen is het resultaat van de verschillende juridische en administratieve culturen waarin zij gegrondvest zijn. Deze verscheidenheid is een natuurlijk en welkom onderdeel van de cultuur van de Unie. Momenteel vindt coördinatie tussen de regelgevende instanties plaats door middel van de groep van onafhankelijke regelgevers waardoor de uniformiteit van de implementatie wordt verbeterd. Er vindt echter geen benchmarking plaats van bijvoorbeeld het toezicht op de het kostentoerekening referentie-interconnectieaanbod, overlegprocedures, responsietijden of de rapportage over de kwaliteit van de dienst of consumentenklachten. goedkeuring gevestigde exploitant, van van de de De verschillen in de manier waarop de NRI's zijn georganiseerd komen ook tot uiting in de procedures voor beroep tegen hun besluiten. Ook deze vinden hun oorsprong in de juridische 34 en administratieve culturen van de lidstaten en zijn soms langdurig en kunnen afhankelijk zijn van een beroepsinstantie die wellicht niet gekwalificeerd is om de technische complexiteit van telecommunicatie vraagstukken te onderzoeken. Bovendien kunnen beroepsprocedures een opschortend effect hebben, hetgeen op een markt die in snelle ontwikkeling is nadelige gevolgen kan hebben voor de belangen van met name nieuwkomers, evenals langdurige termijnen bij het verschaffen van duidelijkheid over de toepasselijke regelgeving in het algemeen. Ook zijn er verschillen in de manier waarop de regelgevende bevoegdheden zijn verdeeld tussen ministeries, regelgevende organen, nationale mededingingsautoriteiten en soms andere instanties die verantwoordelijk zijn van bijvoorbeeld de regulering van de tarieven. Dit kan leiden tot conflicten of in ieder geval een administratieve belemmering vormen voor nieuwkomers. Ook zijn er verschillen in de wijze waarop de verantwoordelijkheid voor de afhandeling van klachten van de consument is geregeld, waardoor de consument geen zekerheid heeft over de bescherming van zijn rechten. Vergunn ingverlen ing Pan-Europese exploitanten met inbegrip van satellietexploitanten staven hun argumenten voor een betere harmonisatie van de vergunningsregeling op Europees niveau door te wijzen op de grote verschillen in procedures, geldigheidstermijnen, vergoedingen, classificatie van de exploitanten waarmee zij te maken hebben en zeker niet in de laatste plaats het probleem om aanvragen in te dienen in de elf officiële talen van de Gemeenschap. Vrijwel alle exploitanten zijn tegen zware regelingen om de voor de hand liggende reden dat deze duur en tijdrovend zijn en discriminerend kunnen werken. De ervaring in de lidstaten waar reeds een lichte regeling geldt, leert dat deze succesvol functioneren, goed aansluiten bij een geliberaliseerde markt en de regelgevingstaken van de NRI's verlichten. De huidige regels voor vergoedingen voor vergunningen en het beginsel dat deze alleen de kosten van de vergunningverlening mogen dekken, worden ook op uiteenlopende wijze in de lidstaten toegepast. Hierover heeft geen benchmarking plaatsgevonden. Interconnectie In dit rapport wordt naar voren gebracht dat de bevoegdheden van de regelgever die momenteel in het regelgevingskader zijn neergelegd niet altijd op nationaal niveau aan de NRI's worden toegekend of in sommige gevallen wel bestaan, maar niet worden gebruikt. Dit geldt met name voor de bevoegdheid om rechtstreeks in te grijpen in interconnectie onderhandelingen zonder dat de betrokken partijen daarom vragen. Sommige regelgevers voeren aan dat de nadruk die in het regelgevingskader wordt gelegd op commerciële onderhandelingen (en in nationaal verband op de vrijheid om overeenkomsten aan te gaan) en het recht van de partijen om de regelgever te verzoeken tussenbeide te komen, een dergelijke bevoegdheid overbodig maken. Dit standpunt wordt niet gedeeld door de over het algemeen zwakker geplaatste partijen bij die onderhandelingen, d. w. z. nieuwkomers met een verwaarloosbare macht op de markt. De richtlijnen schrijven de NRI's momenteel niet voor om exploitanten met een aanmerkelijke macht op de markt boetes op te leggen als zij nalaten tijdig met een referentie-interconnectieaanbod te komen of interconnectieovereenkomsten aan te gaan. 35 De kostentoerekening van de gevestigde exploitanten in verband met de tarifering van interconnectie vormt een groot probleem. Er blijkt een grote lacune te zijn in de regelgeving op nationaal niveau en in de door de NRI's toegepaste praktijken in verband met de kostentoerekening, niet alleen voor interconnectie maar ook voor de levering van huurlijnen en spraaktelefonie, met name in het laatste geval als het erom gaat de tarieven op de juiste wijze te herstructureren. Als gevolg zijn in een aantal lidstaten de prijzen uitgehold. Bij het implementatieproces is gebleken dat benchmarking op EU-niveau een effectief middel is om de interconnectietarieven te verlagen. Daarnaast hebben verschillende lidstaten benchmarking in de EU en daarbuiten gebruikt als leidraad voor hun nationale met de tarieven interconnectietarieven. De benchmarkingactiviteiten van de Commissie zullen in ieder geval worden voortgezet zolang het huidige regelgevingspakket van kracht is. Universele dienst Hoewel er momenteel slechts één fonds voor de universele dienstverlening operationeel is, blijkt uit de evaluatie van de implementatie dat de exploitanten in de lidstaten waar waarschijnlijk financieringsmechanismen zullen worden ingevoerd, zich zorgen maken. De meeste zien financieringsmechanismen als een belemmering voor de toegang tot de markt en achten zich in veel gevallen in staat om op hun werkterrein op concurrerende grondslag een universele dienst aan te bieden. Er moet dan ook voor worden gezorgd dat de reële nettokosten van de universele dienstverlening nauwkeurig worden bepaald, met bijzondere aandacht voor de niet tastbare voordelen van de levering van de universele dienst. Wat betreft de vraag welke categorieën exploitanten via financieringsmechanismen een bijdragen moeten leveren, moet rekening worden gehouden met de huidige en verwachte groei van de mobiele markt. Bovendien kan, waar de tarieven volledig zijn geherstructureerd en geen toegangsdeficit overblijft, de universele dienst worden gerealiseerd op basis van tariefregelingen voor kleine gebruikers zonder dat het nog nodig is heffingen in verband met de universele dienst op te leggen die een potentiële belemmering vormen voor de toegang tot de markt. Bij de implementatie van het huidige regelgevingskader moet uiteraard rekening worden gehouden met de rechten van de consument, met name wat betreft transparantie van informatie en schadeloosstelling. In specifieke gevallen zoals gebrek aan transparantie in de tariefstructuren of oneerlijke contractuele voorwaarden zouden de lidstaten het huidige regelgevingskader doeltreffender kunnen toepassen en beter gebruik kunnen maken van de bestaande horizontale communautaire wetgeving inzake consumentenbescherming. Een belemmering voor de interne markt vloeit voort uit het feit dat het Europese alarmnummer 112 weliswaar in alle lidstaten beschikbaar is en door de exploitanten op ruime schaal bekend is gemaakt, maar dat de consument niet weet dat dit ook in andere landen van de Unie bestaat. Ook dit probleem kan binnen het huidige regelgevingskader worden aangepakt. Betere coördinatie met de toepassing van de mededingingsvoorschriften Uit de commentaren die bij het opstellen van het verslag werden ontvangen over huurlijntarieven of onvoldoende herstructurering van de tarieven voor het aansluitnet, blijkt dat nieuwe marktspelers ondanks het feit dat de bepalingen van de sectorspecifieke wetgeving 36 ISSN 0254-1513 COM(1999)537def. DOCUMENTEN NL 15 16 08 17 Catalogusnummer: CB-CO-99-585-NL-C Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg