title: Mededeling van de Commissie betreffende de Structuurfondsen, het Cohesiefonds en de coördinatie ervan - Richtlijnen voor programma's in de periode 2000-2006

eurovoc_concepts:
Cohesion Fund
EU programme
Structural Funds

text: C 267/2 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 Mededeling van de Commissie betreffende de Structuurfondsen, het Cohesiefonds en de co(cid:246)rdinatie ervan Richtlijnen voor programma’s in de periode 2000-2006 (1999/C 267/02) INLEIDING Doel van de richtlijnen Hoofddoel van het structuurbeleid en het cohesiebeleid van de Unie is de economische en sociale ongelijkheid te verkleinen. Beide beleidsvormen ondersteunen het nationale en regionale beleid ten aanzien van de zwakste regio’s en de nationale en regionale arbeidsmarkten. Weliswaar is het in de eerste plaats aan de lidstaten en de regio’s om hun ontwikkelingsprioriteiten te bepalen, maar de medefinanciering van programma’s door de Europese Unie brengt mee dat daarbij ook rekening moet worden gehouden met de communautaire prioriteiten en zodat de programma’s tegelijk de economische en sociale cohesie in de Gemeenschap bevorderen. Daarom, in overeenstemming met artikel 10, lid 3, van Ver- ordening (EG) 1260/1999 van de Raad welke de bepalingen betreffende de Struktuurfondsen uiteenzet, heeft de Commissie de volgende algemene indicatieve richtlijnen aangenomen, be- trekking hebbende op relevante en overeengekomen beleidster- reinen van de Gemeenschap in relatie tot de doelstellingen van het fonds. De ontwerp-richtlijnen zijn bedoeld als hulpmiddel voor de nationale en regionale overheden om hun program- meringsbeleid voor de doelstellingen 1, 2 en 3 van de Struc- tuurfondsen, en de samenhang van dat beleid met het Cohe- siefonds te bepalen. Het is de bedoeling om de prioriteiten van de Commissie uiteen te zetten zowel op basis van de ervaring bij de uitvoering van de vorige programma’s als in het licht van het huidige communautaire beleid voor structurele bijstand. Deze prioriteiten moeten ertoe bijdragen dat de communau- taire bijstand op nationaal en regionaal niveau optimaal wordt benut. Het huidige dokument formaliseert de voorlopige richt- snoeren die al op 3 februari door de Commissie waren aange- nomen. De bijstandsverlening uit de Structuurfondsen voor de periode 2000-2006 zal voor elk van de drie doelstellingen worden geprogrammeerd volgens de nieuwe verordening. Toch zijn de richtlijnen opgesteld aan de hand van thematische prioritei- ten. Er moet immers voor elk van de drie doelstellingen in verschillende mate rekening mee worden gehouden naargelang van de specifieke situatie van de lidstaat en de regio’s. Economische en sociale cohesie: groei en concurrentie- vermogen voor werkgelegenheid Ten dele dankzij de bijstand die sinds 1988 uit de Structuur- fondsen en het Cohesiefonds is verleend, zijn er nu duidelijke tekenen van economische en sociale convergentie, met name in regio’s waar de ontwikkeling achterblijft en die derhalve in aanmerking komen voor doelstelling 1. Er bestaan echter ten aanzien van regionaal infrastructuur, opleidings- niveau van het arbeidspotentieel en het concurrentievermogen van ondernemingen nog altijd zeer grote verschillen tussen de regio’s. Bovendien blijven, ondanks de daling van de werkloos- inkomen, heidscijfers in de Unie, het werkloosheidspercentage van de Gemeenschap als totaal en de verschillen in de percentages per regio te hoog. Het scheppen van banen is daarom nog steeds de grootste structurele uitdaging voor de Unie. Met de volgende generatie programma’s moeten al deze ver- schillen verder worden verkleind en moeten de voorwaarden worden geschapen waarmee de ontwikkeling van de regio’s op lange termijn is gewaarborgd, want alleen door bijstand voor duurzame groei en voor een beter concurrentievermogen in de regio’s kan de werkgelegenheid worden bevorderd en behou- den. De Europese werkgelegenheidsstrategie Adequaat beleid voor het scheppen van banen zal worden ver- gemakkelijkt door de nationale actieplannen voor de werkgele- genheid van de lidstaten die verplicht zijn in het kader van de Europese strategie voor de werkgelegenheid op grond van het Verdrag van Amsterdam. Deze actieplannen, die zijn opgesteld aan de hand van gemeenschappelijke richtsnoeren voor werk- gelegenheid die door de Raad zijn aangenomen, vormen het algemene kader voor de maatregelen ter ondersteuning van het werkgelegenheidsbeleid via de Structuurfondsen, en met name via het Europees Sociaal Fonds. Investeringsvoorwaarden en het effect van de EMU De inspanningen van de lidstaten voor het behoud van macro- economische stabiliteit zijn van belang voor het scheppen van de juiste investeringsvoorwaarden. Aangezien in dat verband een strikte begrotingsdiscipline nodig zal blijven, is vanwege de behoefte aan grote publieke investeringen, met name in infrastruktuur, wellicht enige herstructurering van de over- heidsuitgaven noodzakelijk. Verder moet worden onderzocht of er geschikte instrumenten zijn om via uitgaven uit de be- groting een hefboomeffect in de particuliere sector op gang te brengen. Voor regio’s binnen euroland wordt als gevolg van de Eco- nomische en Monetaire Unie (EMU) de integratie in de gemeen- schappelijke markt nog sterker. Daardoor wordt het belang van een gediversifieerde economische structuur, een ondernemers- vriendelijk klimaat en een beroepsbevolking die beantwoordt aan de eisen van concurrentie binnen de Unie, nog groter dan totnutoe. In de regionale programma’s moet hiermee rekening worden gehouden. Twee algemene beginselen: duurzame ontwikkeling en gelijke kansen Volgens het Verdrag van Amsterdam moeten de financiºle in- strumenten van de Unie tegelijk en in een langetermijn per- spectief, bevorderlijk zijn voor economische groei, sociale co- hesie en milieubescherming, met andere woorden bevorderlijk 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/3 voor duurzame ontwikkeling. Voorts heeft de Europese Raad in Wenen nog eens bevestigd dat in het kader van Agenda 2000 het milieu een prioritair punt dient te zijn van het structuur- en het landbouwbeleid. Dit betekent dat milieu en natuurbescher- ming, een onderdeel moeten zijn van de vaststelling en de tenuitvoerlegging van maatregelen die door de Structuurfond- sen en het Cohesiefonds worden gesteund. Dat zal er ook toe bijdragen dat de Unie haar in Kyoto in verband met de kli- maatsveranderingen aangegane internationale verbintenissen kan nakomen. Gelijkheid van mannen en vrouwen is een democratisch basis- beginsel dat in het Verdrag van Amsterdam wordt benadrukt. Verwerking van dit beginsel in alle vormen van beleid is niet langer een optie, maar een verplichting. In dit verband moet in alle programma’s in het kader van de Structuurfondsen de aanpak voor gelijke kansen als algemeen beleid worden opge- nomen. Dit houdt in dat getracht moet worden om niet alleen gelijke kansen te bevorderen en specifieke maatregelen te ne- men om vrouwen te helpen, maar ook dat in het algemene beleid op alle terreinen al in het planstadium actief en openlijk rekening moet worden gehouden met de mogelijke gevolgen voor de situatie van zowel mannen als vrouwen. Vergroting van de doelmatigheid door strategische aanpak en partnerschap Een ge(cid:239)ntegreerde aanpak van ontwikkeling en omschakeling moet met het oog op een doelmatigere uitvoeringssystematiek worden vertaald in programmeringsmethoden. Een eerste vereiste waaraan de door de lidstaten opgestelde plannen moeten voldoen, is de vaststelling van ge(cid:239)ntegreerde ontwikkelings- en omschakelingsstrategieºn waarin de syn- ergie tussen prioriteiten en maatregelen optimaal wordt benut om te komen tot een samenhangende visie. Deze ge(cid:239)ntegreerde meerjarenstrategieºn moeten vooral gericht zijn op drie prio- riteiten: (cid:151) verbetering van het concurrentievermogen van de regionale economie met het oog op het scheppen van duurzame werkgelegenheid; (cid:151) vergroting van de werkgelegenheid en sociale cohesie, vooral door verhoging van de vakkennis; (cid:151) verdere ontwikkeling van steden en platteland in het kader van een evenwichtige ruimtelijke ordening van het grond- gebied van de Unie. Een andere doorslaggevende factor voor het succes van struc- tuurprogramma’s is gedecentraliseerd, doelmatig en breed opgezet partnerschap. Partnerschap, dat eventueel ook het verbeteren van de vaardigheden van de partner omvat, geeft maximale synergie, verhoogt de betrokkenheid van iedereen die regionaal en lokaal meedoet, en vraagt een grote verscheiden- heid aan financiºle en intellectuele inbreng, met name bij het systeem van globale subsidies. (cid:151) concurrentievermogen van de regio’s; (cid:151) sociale cohesie en werkgelegenheid; (cid:151) verdere ontwikkeling van steden en platteland (met inbegrip van specifieke maatregelen voor visserijgebieden). Verder is in deze richtsnoeren de analyse verwerkt die is gege- ven in het zesde Periodiek Verslag over de sociaal-economische situatie en ontwikkeling van de regio’s van de Europese Unie. Tenslotte worden ter illustratie van de richtsnoeren een aantal voorbeelden van succesvolle werkmethoden ((cid:132)good practices(cid:148)) uit de lopende programma’s (1994-1999) gegeven. De Commissie is er vast van overtuigd dat deze indicatieve richtlijnen een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het formuleren van samenhangende en evenwichtige prioriteiten voor de programma’s voor de volgende periode. DEEL 1: VOORWAARDEN VOOR GROEI EN WERKGELEGEN- HEID: CONCURRENTIEVERMOGEN VAN DE REGIO’S I. Het scheppen van de basisvoorwaarden voor concurren- tievermogen van de regio’s Voor een (cid:132)beter concurrentievermogen van de regio’s(cid:148) en een (cid:132)groter werkgelegenheidsgehalte in de groei(cid:148) moeten in de re- gio’s de juiste randvoorwaarden en een ondernemersvriendelijk klimaat worden geschappen. Dit betekent dat ondernemingen voor een maximaal resultaat en maximale werkgelegenheid ge- bruik moeten kunnen maken van een compleet arsenaal aan indirecte ondersteuning vanuit infrastructuur, telecommunica- informatietechnologie, onderzoek, technologische ontwik- tie, keling en innovatie. De volgende overwegingen kunnen als leidraad dienen voor bijstandsverlening aan de ontwikkeling op bovengenoemde ter- reinen. (cid:151) Bij investeringen voor vervoer, energie en telecommunicatie met steun van het EFRO en de EIB, moet vooral aandacht worden gegeven aan nog ontbrekende verbindingen en aan- sluitingen in de trans-Europese netwerken (TEN). (cid:151) In de lidstaten die in aanmerking komen voor het Cohesie- fonds moeten de bijstandsverlening uit het Cohesiefonds en die uit het EFRO en eventuele steun van de EIB worden geco(cid:246)rdineerd. (cid:151) Waar mogelijk moet samenwerking tussen de publieke en de private sector bij de ontwikkeling van infrastructuur en dienstverlening worden aangemoedigd (zie het kader over nieuwe financieringstechnieken). Structuur en analytische basis van deze richtlijnen De richtlijnen zijn opgesteld aan de hand van de drie boven- genoemde strategische prioriteiten: (cid:151) De programma-instanties moeten er steeds voor zorgen dat de bijstandsverlening niet in strijd is met de communautaire mededingingsregels. C 267/4 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 A. Vervoersinfrastructuur: verbetering van netwerken en systemen Efficiºnte vervoersnetwerken en -systemen spelen een belang- rijke rol in de economische ontwikkeling. De markten voor grondstoffen en eindproducten dienen voor het bedrijfsleven goed en zo goedkoop mogelijk bereikbaar te zijn, terwijl bur- gers behoefte hebben aan goed reizigersvervoer om naar werk of school te gaan, en ook om te winkelen en voor vrijetijds- besteding. In de komende regionale ontwikkelingsprogramma’s moeten daarom verbeteringen in het vervoer worden bevorderd waar- mee obstakels voor het bedrijfsleven en privØgebruikers worden weggenomen, daarbij rekening houdend met de aanzienlijke vooruitgang die aan het eind van de huidige programmaperi- ode in het kader van de Structuurfondsen en het Cohesiefonds reeds zal zijn geboekt. Investeringen in dit verband moeten streven naar verlaging van de vervoerkosten, vermindering van verkeersopstoppingen en de reistijden, en verbetering van de netwerkcapaciteit, dienstverlening, kwaliteit en veiligheid. De prioriteiten in het vervoer moeten, met name in de regio’s met een ontwikkelingsachterstand, in de volgende periode bij- dragen aan doelmatigheid, evenwicht tussen vervoersoorten, bereikbaarheid en duurzaamheid. (cid:151) Doelmatigheid: Ondanks de vooruitgang moet de doelma- tigheid van het vervoersysteem verder worden verbeterd. In veel gevallen betekent dit modernisering en verhoging van de kwaliteit van de infrastructuur. Het is echter minstens zo belangrijk om een beter beheer van het vervoersysteem te bevorderen. Dit omvat onder meer de ontwikkeling van intelligente vervoersystemen en maatregelen voor harmoni- satie van de technische normen ter bevordering van gebruik van infrastructuur of materieel door de verschillende lidsta- ten (interoperabiliteit). Als eindresultaat moet worden ge- streefd naar de integratie van verschillende vervoersystemen in een samenhangend systeem voor transport van passa- giers en goederen. (cid:151) Evenwicht tussen vervoersoorten: Op dit moment gaat het merendeel van de investeringen in vervoer uit de Struc- tuurfondsen en het Cohesiefonds naar het wegvervoer. In de volgende programmeringsperiode zou de beschikbare finan- ciering evenwichtiger over de verschillende vervoersmoge- lijkheden kunnen worden verdeeld. Er moet ook een even- wichtige verdeling komen tussen grote projecten en kleinere plaatselijke verbeteringen. Over het algemeen moet voor- rang worden gegeven aan de ontwikkeling van samenhan- gende intermodale en gecombineerde transportsystemen en de ontwikkeling van vervoersknooppunten. (cid:151) Bereikbaarheid: Waar mogelijk dienen programma’s op het gebied van vervoer rekening te houden met de behoefte aan betere bereikbaarheid van de regio. Behalve de volteoi- ing van de TEN op het grondgebied van de in aanmerking komende regio’s zijn ook de secundaire aansluitingen op deze netwerken belangrijk. Tenslotte dient altijd rekening te worden gehouden met de toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke handicap. (cid:151) Duurzaamheid: Bijstand van de Gemeenschap voor de ver- voersector moet worden ingepast in een consequent beleid van de lidstaten gericht op duurzame vervoersystemen. Dit houdt noodzakelijkerwijs in dat niet alleen de milieugevol- gen moeten worden verminderd, maar dat omschakeling naar andere, meer duurzame vormen van vervoer moet worden gestimuleerd. De regionale ontwikkelingspro- gramma’s moeten met name verenigbaar zijn met de toe- zegging van de Gemeenschap om de uitstoot van broeikas- gassen te verminderen; dit vergt een bijzondere inspanning ten aanzien van het weg- en luchtvervoer. In de voor bijstandsverlening uit het Cohesiefonds in aanmer- king komende lidstaten dient gezorgd te worden voor een zo groot mogelijke co(cid:246)rdinatie tussen de bijstand uit dit fonds en uit het EFRO. Het Cohesiefonds heeft eveneens een belangrijke rol bij de tenuitvoerlegging van de trans-Europese netwerken en in het bijzonder de realisatie van de corridors en knoop- punten die de cohesie het meest zullen bevorderen. Het is van groot belang dat de steun uit het Cohesiefonds op dergelijke projecten wordt geconcentreerd. Buiten de regio’s met een ontwikkelingsachterstand is de EU over het algemeen goed uitgerust met basisinfrastructuur op het gebied van vervoer. Wel bestaan er daar leemtes in som- mige plattelandsgebieden en in gebieden waar de natuurlijke omstandigheden bijzonder moeilijk zijn. Ook bestaan er tekort- komingen bij het openbaar vervoer in steden. Buiten de regio’s met een ontwikkelingsachterstand dienen de investeringen in vervoersinfrastructuur dan ook beperkt te blijven en voorname- lijk gericht te worden op kleine projecten. In dit verband zou het EFRO, waar mogelijk geco(cid:246)rdineerd met de EIB, zich kun- nen richten op de volgende maatregelen: verbindingen ter ver- betering van de bereikbaarheid binnen de regio’s of binnen een bepaalde plaats; betere compatibiliteit en onderlinge gebruiks- mogelijkheden van de vervoersinfrastructuur; ontwikkeling van knooppunten tussen verschillende vervoersystemen en over- stapknoppunten of transferia; ondersteuning van openbaar ver- voer in stad en regio. Multimodale vervoersystemen Multimodaal vervoer speelt een belangrijke rol in de Neder- landse doelstelling 2-programma’s. In de provincie Gelder- land in het oosten van Nederland staan in de regio Arn- hem-Nijmegen bijvoorbeeld dankzij de centrale ligging daar- van en de nabijheid van belangrijke Europese vervoersaders de vervoers- en distributiemogelijkheden centraal in het ontwikkelingsbeleid van de regio. De eerste prioriteit van het programma is daarom een verbetering van de doelma- tigheid van multimodaal vervoer in de regio. Deze prioriteit van de periode 1994-1996 is in de tweede programme- ringsperiode 1997-1999 gehandhaafd en enigszins ver- ruimd, zodat er nu ook infrastructuur in de sectoren ver- voer, distributie en logistiek toe behoort, evenals de ont- wikkeling en verbetering van de bedrijventerreinen rondom (cid:132)EuroTradePort(cid:148). B. Energie: netwerken, doelmatigheid en hernieuwbare energiebronnen Duurzame ontwikkeling in de regio’s is afhankelijk van een doelmatige, gediversifieerde en concurrerende energiesector waardoor flexibiliteit en kwaliteit van de energievoorziening zijn verzekerd en de energiekosten omlaag gaan. 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/5 In regio’s met een ontwikkelingsachterstand moeten de inves- teringen van de Structuurfondsen geconcentreerd worden op: (cid:151) Energienetwerken: Door de ontwikkeling van infrastruc- tuur voor de energietoevoer worden met name in de meest afgelegen regio’s de afhankelijkheid van een enkele externe leverancier en de gevolgen van het isolement verminderd. Daarom moeten, met extra nadruk op de TEN, de voltooi- ing van de verbindingen tussen verschillende netwerken, de verbetering van het elektriciteitsnet en de voltooing en ver- betering van de toevoer- en distributienetten voor gas pri- oriteit krijgen. In het bijzonder dient voorrang te worden gegeven aan koppelingen die ertoe bijdragen dat de elek- triciteits- en gasmarkt worden opengesteld en volgens de mededingingsregels van het Verdrag worden geºxploiteerd. (cid:151) Energie-efficiency: Zuiniger gebruik van energie moet worden aangemoedigd met behulp van technieken die aan- zienlijke kostenbesparingen en verlaging van het energiever- bruik opleveren. Om onnodige vergroting van de produc- tiecapaciteit voor energie te voorkomen, moeten de maat- regelen in eerste instantie op de vraagzijde worden gecon- centreerd. Gerichte bijstand kan worden ingezet ter bevor- dering van de productie van energiezuinige apparatuur, de aanschaf ervan door het MKB, en het gebruik in huishou- dens en openbare gebouwen. Bijstandsverlening voor indus- triºle investeringen in energiezuinige en innovatieve tech- nieken, zoals warmtekrachtinstallaties of gecombineerde koeling-kracht, zou kunnen worden gekoppeld aan vrijwil- lige convenanten, energie-audit, het gebruik van energie-eti- ketten en initiatieven om tot de beste werkmethoden te komen. Het is nuttig investeringen in energiezuinige tech- nieken te combineren met hierop toegesneden opleidings- maatregelen. (cid:151) Hernieuwbare energiebronnen: Investeringen in duur- zame energie zijn bevorderlijk voor de ontwikkeling van plaatselijke hulpbronnen en dragen bij tot een verminderde afhankelijkheid van de invoer van energie, terwijl er tege- lijkertijd lokaal nieuwe werkgelegenheidskansen ontstaan. Gerichte bijstand kan worden ingezet om de aanschaf van apparatuur voor hernieuwbare energie in het MKB te be- vorderen, bijvoorbeeld in de toeristensector, waar de moge- lijkheden voor het gebruik van dergelijke energie heel groot zijn. In dit verband worden de lidstaten in het Witboek inzake een communautaire strategie en een actieplan voor duur- zame energiebronnen van de Commissie opgeroepen om er- voor te zorgen dat ten minste 12 % van de totale begroting van de deelprogramma’s (cid:132)Energie(cid:148) wordt gebruikt voor de bijstandsverlening voor hernieuwbare energiebronnen. Buiten de regio’s met een ontwikkelingsachterstand beschikt de EU over het algemeen over een goede infrastructuur voor de energieproductie. Bijgevolg moeten in andere regio’s dan die met een ontwikkelingsachterstand investeringen gericht worden op kleine innovatieve projecten voor infrastructuur. Prioriteiten worden dan investeringen ter bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, investeringssteun voor het te- rugdringen van de uitstoot van SO2 en CO2, gebruik van de energie-audit en het bevorderen van doelmatige energiebeheer in het MKB, in dorpen en steden. Op dit punt zouden lokale en regionale energiebureaus sterker kunnen worden ingezet. Alternatieve energiebronnen Dankzij de installatie van 20 windturbines met een capaci- teit van 25 KW elk op het eiland DØsirade (bij Guadeloupe) op een hoogte van 270 meter in open land aan zee kan windenergie worden geproduceerd waarmee de behoefte van het eiland voor 80 % wordt gedekt. Deze voorziening, die in een toeristengebied is gelegen, bespaart jaarlijks ook ongeveer 220 ton stookolie en is milieuvriendelijk: weinig geluidshinder en geen vervuiling. Project voor hernieuwbare energie in Oostenrijk Projecten voor hernieuwbare energie zijn een innovatief onderdeel van veel door de Structuurfondsen gefinancierde programma’s voor de plattelandsontwikkeling. In Zalms (Ti- rol, Oostenrijk) bijvoorbeeld steunt het programma voor plattelandsontwikkeling een strategie voor hernieuwbare energie ten behoeve van een kleine ge(cid:239)soleerde gemeen- schap. Het project omvat een systeem voor de levering van warmte en elektriciteit door middel van de verbranding van houtsnipperafval. Er zijn plannen om in de toekomst zonnewarmtesystemen te installeren. De energie wordt zo- wel aangewend voor economische activiteiten (cid:151) in silo’s voor de opslag van basisproducten (cid:151) en voor huishoudelijk gebruik. C. Telecommunicatie: op weg naar de informatiemaat- schappij Door de snelle ontwikkeling van de informatiemaatschappij zijn nieuwe mogelijkheden voor economische ontwikkeling ontstaan. Bedrijven hebben hierdoor ruimere vestigingsmoge- lijkheden gekregen en de regio’s, ook de afgelegen gebieden en plattelandsgemeenschappen, kunnen activiteiten aantrekken en behouden die hooggekwalificeerde arbeidsplaatsen opleveren. Efficiºnte basisvoorzieningen op het gebied van telecommuni- catie zijn een eerste vereiste voor participatie in de informatie- maatschappij. Een ondersteunende rol van de overheid is echter wellicht minder noodzakelijk dan voor andere soorten voor- zieningen, omdat zelfs in achtergebleven gebieden investerin- gen in de telecommunicatiesector meestal potentieel winst- gevend zijn. De financiering moet dan ook voornamelijk ko- men uit de eigen middelen van de telecomaanbieders of uit leningen, eventueel via de EIB. Indien overheidssubsidie aan de telecomsector noodzakelijk wordt geacht, moet deze gebonden zijn aan doorzichtige regels waarmee concurrentievervalsing wordt voorkomen en het te- gelijkertijd mogelijk wordt om de overheidsmiddelen aan te wenden in gebieden waar gezien de marktomstandigheden an- ders geen investeringen zouden worden gedaan. Overheidssub- sidie is in het algemeen alleen te rechtvaardigen op plaatsen waar geen nieuwe concurrerende aanbieders van vaste verbin- dingen zijn, de bestaande voorzieningen ontoereikend zijn voor de moderne standaard in spraak- en gegevenscommunicatie en de noodzakelijke investeringen voor kwalitatieve aanpassing van de vaste netten anders niet zouden plaatsvinden. C 267/6 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 De ontwikkeling van de informatiemaatschappij is niet alleen een kwestie van het leveren van de juiste hardware, maar vergt ook dat de technologie wordt ingepast in een samenhangend beleid om de economische, sociale en culturele vruchten van de revolutie in de communicatie- en informatiesector te kunnen plukken. Daarom moeten de door de Structuurfondsen gefinan- cierde maatregelen de zakelijke voordelen van de informatie- maatschappij voor het bedrijfsleven, met name het MKB opti- maliseren, maar tegelijk ook het gebruik van de nieuwe infor- matienetwerken door particulieren stimuleren en vergemakke- lijken. Dus zijn onder andere maatregelen nodig met betrekking tot: (cid:151) Stimulering van nieuwe diensten en innovatieve toe- passingen Belangrijke aspecten zijn televerkoop en het gebruik van Internet als bedrijfsinstrument, met inbegrip van de ontwik- keling van elektronische gegevensuitwisseling (EDI) en toe- passingen die telewerken mogelijk maken. Voor de overheid zijn er ook potentiºle voordelen, indien overheidsdiensten en informatie langs elektronische weg worden aangeboden. Ook belangrijk zijn bewustmaking en vergroting van kennis waarbij door middel van proef- en demonstratieprojecten grote delen van de lokale bevolking worden betrokken. Verder valt te denken aan plaatselijke overheden die onder- ling technieken overdragen en hun ervaringen en beste werkmethoden op het gebied van de informatiemaatschap- pij uitwisselen, aan (cid:132)road-showcampagnes(cid:148) enz. (cid:151) Mogelijke gebruikers op weg helpen Onderwijs en scholing zijn essentiºle factoren om de vaar- digheden te verkrijgen waarmee nieuwe economische acti- viteiten tot bloei kunnen komen en waardoor gebruikers optimaal kunnen profiteren van de informatiemaatschappij. Hieronder valt afstandsonderwijs, ook met elektronische hulpmiddelen (onder andere multimediapakketten, toepas- singen in (cid:132)educatief amusement(cid:148), enzovoort). Essentieel is eveneens dat het niveau van de vaardigheden in het be- drijfsleven door scholing en onderwijs wordt verhoogd. Overheidssteun voor telecommunicatie-infrastructuur in een open markt In Ierland was er na de liberalisering van de telecommuni- catiemarkt nog niet zo’n concurrentie dat in perifere en economisch achtergebleven regio’s werd ge(cid:239)nvesteerd in ge- avanceerde telecommunicatievoorzieningen zoals breed- band. Dit was voor het EFRO aanleiding om een aanbeste- dingsprocedure te starten waarin alle telecommunicatie-aan- bieders op gelijke voet konden concurreren om in aanmer- king te komen voor bijstandsverlening bij de aanleg van infrastructuur die beantwoordt aan vooraf vastgestelde cri- teria. Via deze procedure konden projecten die uitsluitend op grond van commerciºle criteria niet uitgevoerd zouden zijn, toch doorgang vinden en kunnen perifere gebieden nu volledig deel hebben aan de informatiemaatschappij. De verbetering van de infrastructuur die het gevolg is geweest, betekende dat meer steden en dorpen het informatietijdperk kunnen binnengaan en zo het succes van Ennis, de eerste Ierse stad in het informatietijdperk, kunnen herhalen. Dit modelproject was opgezet als proef om te zien wat er ge- beurt als burgers volledige toegang tot geavanceerde com- municatiediensten hebben. Concurrentievermogen van boeren door middel van telema- tica In het kader van een klein maar succesvol project in mid- den-Finland, georganiseerd door de gemeente Joutsa, krijgen ongeveer 50 plaatselijke boeren scholing en hulp om hun PC’s beter te benutten. De deelnemers krijgen, afhankelijk van hun vooropleiding een basisopleiding of een vervolg- cursus over bedrijfsbeheer, productieplanning en netwerken per computer. Een aantal deelnemers leert hoe het boeren- bedrijf met telewerken valt te combineren. De totale begro- ting ongeveer 130 000 EUR, waarvan 60 % door de Structuurfondsen wordt gefinancierd. eenjarige bedraagt project voor dit D. Infrastructuur voor een hoge milieukwaliteit Het laatste verslag van het Europees Milieuagentschap Het mi- lieu in Europa: De tweede balans toont aan dat in de meeste landen de uitstoot van stoffen met een negatieve invloed op het milieu en de gezondheid van de mens is verminderd. Toch blijven er risico’s voor het milieu in Europa, vooral wat de kwaliteit van water, lucht en bodem betreft. Daarom moet infrastructuur voor het milieu worden aangelegd of verbeterd, vooral in de regio’s met een ontwikkelingsachterstand, temeer daar milieuvoorzieningen van hoge kwaliteit een belangrijke factor vormen voor sociaal-economische ontwikkeling in een regio. De Structuurfondsen en het Cohesiefonds moeten bij voorrang steun verlenen opdat de milieunormen van de richtlijnen van de Gemeenschap op het gebied van water- en afvalbeheer wor- den nageleefd. In de voor het Cohesiefonds in aanmerking komende lidstaten moet tevens worden gezorgd voor co(cid:246)rdi- natie tussen bijstand uit het Structuurfonds en bijstand uit het ERFRO. Tenslotte moeten in gebieden waar natuurrampen, zo- als bij bijvoorbeeld overstromingen, een reºel gevaar zijn, pre- ventieve maatregelen voor de bescherming van de bevolking worden bevorderd. Specifieke prioriteten op het gebied van water- en afvalbeheer voor de komende programmaperiode zijn: (cid:151) Water. De infrastructuur dient toereikend te zijn voor de aanvoer van voldoende drinkwater en voor de opvang, de behandeling en de lozing van afvalwater. De projecten moe- ten in overeenstemming zijn met de beginselen van de voorgestelde kaderrichtlijn (cid:132)Water(cid:148) die naar verwachting in 1999 zal worden goedgekeurd. Voor drinkwater geldt dat er meer nadruk moet komen te liggen op verhoogde doelmatigheid van de bestaande infra- structuur door vermindering van verlies (lekkages) en op verbetering van de kwaliteit van het bij de consument af- geleverde product. 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/7 Bij het ontwerpen van afvalwaternetten moet extra aan- dacht worden geschonken aan de ligging van de lozingen, de duurzame verwerking/verwijdering van rioolslib afkom- stig van afvalwaterzuivering, en het beheer van via bestra- ting afvloeiende neerslag en van het water afkomstig van overstorten. Een belangrijk punt bij de waterlevering is een juist prijs- niveau waarin de waterschaarste en de vraag naar water zijn verdisconteerd. Extra aandacht moet worden gegeven aan ge(cid:239)ntegreerde waterprojecten waarin rekening wordt gehouden met de waterkwaliteit en de hoeveelheid water per stroomgebied van een rivier en met grensoverschrij- dende aspecten. (cid:151) Afvalbeheer. Het betreft het beheer en het verwijderen van vast, stedelijk, industrieel en gevaarlijk afval met inacht- neming van het beleid en de wetgeving van de Gemeen- schap (waartoe onder meer behoren de communautaire strategie voor afvalbeheer, de kaderrichtlijn betreffende af- val, de richtlijn betreffende gevaarlijke afvalstoffen en de verordening inzake het vervoer van afvalstoffen). Bij de financiering van infrastructuur voor afvalbeheer moet in onderstaande volgorde aandacht worden gegeven aan de volgende principes: (cid:151) voorkomen van afvalproductie en de schadelijke gevol- gen ervan; (cid:151) terugwinnen door recycling of hergebruik; (cid:151) veilig en definitief verwijderen/verwerken, alleen voor afval waarvoor terugwinning niet mogelijk is. Een centraal thema in de afvalrichtlijnen is de eis dat lid- staten plannen voor afvalbeheer moeten opstellen die hun gehele grondgebied bestrijken. Voordat middelen uit de Ge- meenschap beschikbaar worden gesteld voor infrastructuur op het gebied van afvalbeheer dienen dergelijke plannen te worden vastgesteld. Hierin moet worden bepaald hoe kan worden voldaan aan de concrete doelstellingen inzake nati- onaal en regionaal afvalbeleid. Waar hergebruik van mate- riaal op milieuvriendelijke wijze mogelijk is, dient materiaal dit de voorkeur te krijen boven afvalverwerking met ener- gieterugwinning. Vervuilde terreinen zoals oude stortplaatsen en plaatsen waar illegaal afval is gestort, vormen een ernstige bedrei- ging voor het milieu en menselijke activiteit. De lidstaten moeten dit probleem oplossen door adequate sanerings- maatregelen te nemen. Afvalwaterzuivering In een interessant, deels uit de Structuurfondsen gefinan- cierd, project voor het verzamelen en behandelen van afval- water in Cagliari op Sardiniº zijn drie belangrijke aspecten gecombineerd: hergebruik, natuurbehoud en milieuvoor- delen. Ten eerste kan het afvalwater van Cagliari dankzij de zuiveringsinstallatie in de zomermaanden voor irrigatie worden gebruikt. Ten tweede wordt het water in de andere maanden van het jaar opgeslagen in een bestaand zoet- waterbekken nadat het verder is gezuiverd en zoveel moge- lijk ontdaan van fosfaten. Dat water wordt gebruikt in de periode waarin er vanwege de droogte een tekort aan water is. Ten derde zijn er naast het belang voor het milieu door- dat het om een ge(cid:239)ntegreerd project gaat, nog andere voor- delen voor het milieu, omdat het afvalwater niet langer in de Middellandse Zee wordt geloosd. Sanering en herinrichting van vervuilde terreinen In de vijf nieuwe Duitse deelstaten en Oost-Berlijn is er ernstige verontreiniging. Water, lucht en bodem zijn sterk vervuild, vooral omat onder het voormalige centraal geleide systeem de nodige wettelijke bescherming ontbrak en het beleid gericht was op economische doelen op korte termijn. De sanering van het milieu vergt een enorme inspanning. De Europese financiºle bijstand draagt ertoe bij dat de struc- turele problemen in sommige gebieden worden aangepakt en werkt zo mee aan de kwaliteitsverbetering van deze plaatsen. De maatregelen hebben vaak betrekking op reini- ging en sanering van industrieterreinen en militaire ter- In Parchim (Mecklenburg-Vorpommern) heeft het reinen. EFRO bijgedragen aan het reinigen en omschakelen van in onbruik geraakte militaire installaties. Het ging om de ont- manteling van een enorme olieopslagplaats en voorts om het reinigen en de verbetering van de kwaliteit van het grondwater op een voormalige militair vliegveld met ge- bruikmaking van een innovatieve en rendabele techniek. Zo is de dreiging voor het milieu afgewend en zijn de voorwaarden geschapen voor de inrichting van een bedrij- venpark. TOEPASSING VAN HET BEGINSEL (cid:132)DE VERVUILER BETAALT(cid:148) Het is duidelijk vastgelegd dat het beginsel (cid:132)de vervuiler betaalt(cid:148) moet worden toegepast bij alle maatregelen in het kader van het communautaire beleid. Om die reden bevat- ten de voorstellen van de Commissie voor de hervorming van de Structuurfondsen en de herziening van het Cohesie- fonds bepalingen dat het beginsel (cid:132)de vervuiler betaalt(cid:148) moet worden gehanteerd bij acties met bijstand van de Fondsen. Op dit moment wordt het beginsel in de lidstaten op zeer verschillende wijze toegepast. Zonder samenhan- gend en homogeen kader voor de hele Gemeenschap be- staat het gevaar voor ongelijke behandeling bij de financie- ring door de Gemeenschap. De Commissie zal daarom in de nabije toekomst, in een apart document, een kaderregeling voorstellen voor de toe- passing van het beginsel (cid:132)de vervuiler betaalt(cid:148). Er zal wor- den gewerkt met verschillende bijstandspercentages voor de verschillende vormen van infrastructuur die door het Cohe- siefonds en de Structuurfondsen worden gefinancierd. In andere sectoren waar steun wordt verleend, zoals industrie en landbouw, dient bij negatieve milieueffecten van die sec- toren, het beginsel ook te worden toegepast. De uitgangspunten van de kaderregeling worden: (cid:151) uiteenlopende bijstandspercentages, zodat wordt bevor- derd dat de milieukosen voor het verwijderen van ver- vuiling en/of preventieve maatregelen ten laste komen van degene die de vervuiling veroorzaakt; C 267/8 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 (cid:151) toepassing van het beginsel (cid:132)de vervuiler betaalt(cid:148) op een wijze die verenigbaar is met economische en sociale cohesie; (cid:151) het beginsel moet geleidelijk worden ingevoerd voor alle infrastructuur waarvoor communautaire bijstand wordt verleend; (cid:151) de maatschappelijke aanvaardbaarheid van doorbereke- ning; (cid:151) de bepalingen van het Verdrag over het zorgvuldig en rationeel gebruik van hulpbronnen, met name water en energie. De Commissie zal verder prioriteit geven aan het opstellen van een gemeenschappelijk kader voor de toepassing van het beginsel (cid:132)de vervuiler betaalt(cid:148) in al het communautair beleid. E. Onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie: modernisering van het productieapparaat Intense activiteit op het gebied van onderzoek en technologi- sche ontwikkeling (OTO) en innovatie zijn belangrijke kenmer- ken van de meest concurrerende regio’s. Bij bijstandsverlening uit de Structuurfondsen moet daarom in toenemende mate de nadruk worden gelegd op de bevordering van OTO en inno- vatiecapaciteit. Succesvol zijn meestal de regio’s met een stra- tegische aanpak van innovatiehulp waarbij, met het oog op doelmatige sturing van de nieuwe technologie, onderzoek en ontwikkeling, product- en productieprocesinnovatie, aan bedrij- ven bijstand wordt gegeven om hun eigen middelen en kennis te bundelen met die van overheidsinstanties, voortgezet en hoger onderwijs, bedrijfsondersteunende organisaties en andere organisaties. Verhoging van de doelmatigheid van OTO en innovatie qua effect daarvan op de economische ontwikkeling met name in de regio’s met een ontwikkelingsachterstand, vergt voor de volgende programmeringsperiode duidelijke prioriteiten voor de volgende gebieden: (cid:151) Bevordering van innovatie. Een groot aantal gerichte ac- tiviteiten, waaronder nieuwe financieringsvormen (bijvoor- beeld risicokapitaal), moet worden ontplooid als aanmoedi- ging voor startende ondernemingen, afgesplitste en verzelf- standigde ondernemingen, innovatieve ontwikkelingen, ge- specialiseerde zakelijke dienstverlening, technologieover- dracht en aanverwante diensten. Bovendien moeten er maatregelen komen ter bevordering van productieve inter- actie tussen bedrijven en instellingen voor hoger onderwijs en/of onderzoek, betere exploitatie van de informatietech- nologie ten nutte van het bedrijfsleven en de samenleving en als aanmoediging van kleine bedrijven om ook aan OTO te doen. (cid:151) Netwerken en industriºle samenwerking. De stroom van kennis die door technologieoverdracht en verspreiding van de nieuwe technieken op gang komt, levert eveneens een belangrijke bijdrage aan de verhoging van het concurren- tievermogen in de regio’s. De Structuurfondsen moeten met name kleine en middelgrote ondernemingen helpen om de vaardigheden te verwerven die zij nodig hebben om hun eigen groei te bevorderen en voor de versterking van de industriºle en commerciºle groepen en de bedrijfskolom waartoe zij behoren. De interactie met internationale in OTO en innovatie gespecialiseerde netwerken in de Ge- meenschap en daarbuiten moet verder worden versterkt. (cid:151) Ontwikkeling van menselijk potentieel. Op het gebied van OTO en innovatie moet aandacht worden geschonken aan permanente educatie en voortdurende bijscholing. Voor kleine en middelgrote ondernemingen is het van belang dat er management developmentprogramma’s worden opgezet die hen helpen zich de nieuwe technologieºn en ermee verband houdende organisatiemethoden eigen te maken. Het in de regio beschikbare aanbod van onderwijs- en op- leidingsmogelijkheden is bepalend voor de verbetering van het innovatieniveau. Daarom worden programma’s voor de opleiding en mobiliteit van afgestudeerden, managers, we- tenschappers en technici als prioriteiten beschouwd. (cid:151) Behoud van de effecten van OTO en innovatie door goed management. Behalve aan de drie bovengenoemde beleidsprioriteiten moet ook aandacht worden gegeven aan beter management. Op prestatie gerichte regelingen kunnen worden ingevoerd ter verhoging van de doelmatigheid en de kwaliteit van de bijstandsverlening aan OTO en innova- tie. De statistische instrumenten in de regio’s behoeven ver- betering. Nieuwe manieren van bijstandsverlening waarbij gebruik wordt gemaakt van scorewaarderingen en bench- marking kunnen in overweging worden genomen als mid- del om de doelmatigheid van de bijstandsverlening op sys- tematische wijze te verhogen. Netwerken voor technologische ontwikkeling Een netwerk van acht technologiecentra (Baskenland) wordt sinds 1992 gesteund door het EFRO en het ESF bij de aanschaf van materiaal en bij onderzoekprojecten. De werk- zaamheden richten zich op zes sectoren, te weten produc- tie, informatie/telecommunicatie, materiaaltechnologie, mi- lieu/recycling, industriºle biotechnologie en energie. Het netwerk heeft jaarlijks te maken met 1 100 onderzoekers, waarvan ongeveer een vijfde wordt gesteund met subsidie, en met 450 onderzoekprojecten. Het aantal arbeidsplaatsen in gelieerde ondernemingen bedraagt ongeveer 1 700. Innovatieaudit In het kader van de Regionale innovatiestrategie (RIS) heb- ben 350 bedrijven in Wales met hulp van zakelijke dienst- verleners een (cid:132)innovatiedoorlichting(cid:148) ondergaan. Meer dan 600 organisaties waren bij deze RIS-procedure betrokken. Op deze wijze zijn 70 nieuwe projecten tot stand gekomen; in het Structuurfondsprogramma voor 1997-1999 in het kader van doelstelling 2 voor Zuid-Wales is nu een bedrag van 56 miljoen EUR opgenomen voor innovatieprojecten. 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/9 II. Concurrende ondernemingen voor het scheppen van werkgelegenheid drijfsleven, moet aandacht worden gegeven aan de volgende beginselen: De oprichting of uitbreiding van concurrerende ondernemin- gen is een eerste vereiste voor het scheppen van duurzame werkgelegenheid en economische ontwikkeling in de regio’s. In de regio’s van doelstelling 1 en 2 kan hiervoor bijstand worden verleend uit alle Structuurfondsen, anderzijds verleent het Europees Sociaal Fonds hiervoor bijstand in de hele Unie. Hoewel elke bron van werkgelegenheid belangrijk is, moet in de communautaire programma’s het toenemende belang van de dienstensector tot uitdrukking komen. Deze sector heeft im- mers de laatste jaren gezorgd voor het grootste deel van de nettogroei aan arbeidsplaatsen in de Unie. Veel maatregelen ter ondersteuning van ondernemingen betref- fen financiºle steun of andere voordelen. De programma-in- stanties moeten zich ervan vergewissen dat de bijstand in over- eenstemming is met de communautaire mededingingsregels. A. Ondersteuning van ondernemingen: voorrang voor het MKB Bijstand uit de Structuurfondsen als stimulans voor de produc- tiesector moet met name gericht worden op het midden- en kleinbedrijf (MKB), zonder voorbij te gaan aan de behoeften van grote ondernemingen, vooral omdat er vaak nauwe betrek- kingen bestaan tussen grote ondernemingen en het MKB. De prioriteiten voor de bijstandsverlening zijn: (cid:151) Minder nadruk op kapitaalsubsidies. De ontwikkeling van het bedrijfsleven in het algemeen en het bevorderen van de oprichting en groei van het MKB in het bijzonder vraagt een groot aantal verschillende maatregelen van de zijde van de programma-instanties. Tot nu toe was het gebruikelijk de nadruk te leggen op kapitaalsubsidies, spe- ciaal voor het aantrekken van buitenlandse investeringen. In de toekomst moeten kapitaalsubsidies en met name de door de Structuurfondsen gefinancierde, minder belangrijk wor- den. In dit verband is het voorbeeld van Ierland in de huidige programmaperiode vermeldenswaard, omdat daar de EFRO-steun om investeringen uit het buitenland aan te trekken in 1998 is beºindigd. Het verdient aanbeveling alternatieve financieringsbronnen aan te moedigen, zoals onder meer terug te betalen voor- schotten, risico- en durfkapitaal, leningen en doorlopende kredieten, onderlinge waarborgregelingen (zie het onder- staande kader over nieuwe financieringstechnieken). Elkaar overlappende steunregelingen voor ondernemingen en met name het MKB moeten echter vermeden worden. Voor meer doelmatigheid is wellicht enige stroomlijning nodig. (cid:151) Verbetering van de steunverlening. Ook moet meer aan- dacht uitgaan naar kwaliteitsaspecten en organisatorische kwesties, zoals de systemen voor het verlenen van bijstand en het totale productieklimaat. Ter verhoging van de doel- matigheid van de bijstandsverlening, vooral in regio’s met een ontwikkelingsachterstand of een slecht ontwikkeld be- (cid:151) Aangezien er grote verschillen bestaan tussen de diverse kleine en middelgrote ondernemingen moet prioriteit worden gegeven aan bijstandsverlening die beter is af- gestemd op de specifieke behoeften van het MKB in de verschillende branches en bedrijfstakken. Voor het MKB moeten ge(cid:239)ntegreerde en duidelijk herkenbare onder- steuningspakketten worden ontwikkeld met maatregelen voor gemakkelijkere toegang tot financiering, bedrijfs- ondersteunende dienstverlening en opleiding. Deze to- taalpakketten moeten aangepast zijn aan de behoeften van de kleine en/of middelgrote onderneming en het stadium waarin deze zich bevindt (startende onder- neming, groeifase, overdracht). Hiervoor moeten de maatregelen uit hoofde van het ESF en het EFRO wor- den ge(cid:239)ntegreerd. Bijstandsverlening moet ook worden gericht op micro-ondernemingen en specifieke groepen, zoals jongeren, vrouwelijke ondernemers en kansarme personen. Tenslotte moeten de communautaire pro- gramma’s nieuwe producten en productieprocessen on- dersteunen, wat zou kunnen inhouden dat bijstand wordt verleend voor het oprichten van groepen kleine en middelgrote ondernemingen in een bepaalde bedrijfs- tak. (cid:151) Voor zover nodig moet de bijstandsverlening gericht zijn op een terrein waarop de betrokken regio een reºle kans heeft om een zekere mate van specialisatie en zakelijk voordeel te bereiken. Een aantal werkterreinen heeft echter prioriteit omdat ze van betekenis zijn voor vrijwel alle regio’s. Het betreft de informatiemaatschap- pij en dienstverlening in het algemeen, omdat beide zeer belangrijk zijn voor het scheppen van werkgelegenheid. Binnen de dienstverlening speelt de handel een bijzon- dere rol binnen de regio’s, omdat handel de afzet be- vordert van lokale producten, bijvoorbeeld van ambach- telijke makelij, de structuur van lokale gemeenschappen in stand kan helpen houden en in het algemeen een grote bijdrage levert aan het scheppen van werkgelegen- heid. (cid:151) Bij een ge(cid:239)ntegreerde aanpak voor de ontwikkeling van de productieve sector kan niet worden voorbijgegaan aan de onderlinge afhankelijkheid van grotere en klei- nere ondernemingen. De bijstandsverlening aan grote ondernemingen moet derhalve gehandhaafd blijven, maar in verband worden gebracht met hun toegevoegde waarde voor de economie van de regio, met name via de netwerken met andere ondernemingen, vooral de kleine en middelgrote. Beleid voor de ontwikkeling van de kwaliteit van het personeel moet zich richten op verhoging van de productiviteit van deze netwerken. (cid:151) Algemene regel is dat indien de voorwaarden die bij het verlenen van bijstand aan de aard of de duur van de betreffende activiteit zijn gesteld, niet worden nageko- men, deze bijstand geheel of gedeeltelijk teruggevorderd moet worden. In het algemeen mag communautaire bijstand bovendien niet worden gebruikt om de ver- plaatsing van productie of andere faciliteiten binnen het grondgebied van de Unie te bevorderen. C 267/10 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 (cid:151) Inschakeling van de particuliere sector bij het opstellen van beleidsstrategieºn. Uit de evaluaties van eerder ver- leende bijstand blijkt dat de kwaliteit van de programma’s voor de ontwikkeling van het MKB stijgt als deze worden uitgewerkt en uitgevoerd in het kader van een breed part- nerschap waaraan vertegenwoordigers van particuliere on- dernemingen en bedrijfsondersteunende organisaties deel- nemen. Als onderzoek waarbij bedrijven en universiteiten hebben samengewerkt bruikbare resultaten heeft opge- leverd, moeten die eveneens worden benut in het kader van een breed partnerschap (zie punt I. E. ). Naast rechtstreekse bijstand aan bedrijven in de vorm van in- vesteringssteun en bedrijfsondersteunende maatregelen moet de vakkennis van werknemers in het algemeen een punt van zorg zijn. Dit betekent dat een duidelijke inventaris moet worden gemaakt van de huidige en toekomstige knelpunten (tekort aan bepaalde vaardigheden) op de regionale arbeidsmarkten en van het gevaar voor gedwongen ontslagen en werkloosheid, en dat deze problemen in een vroeg stadium moeten worden aange- pakt. Deze kwesties komen gedetailleerd aan de orde in deel 2. Steunregeling voor micro-ondernemingen In Portugal is in het kader van het programma voor de (cid:132)bevordering van regionale ontwikkeling (PPDR)(cid:148) een steun- regeling voor micro-ondernemingen, (cid:132)RIME(cid:148) genaamd, gefi- nancierd. Het doel ervan is lokale gemeenschappen met ernstige ontvolking en specifieke ontwikkelingsproblemen, te helpen bij het scheppen van arbeidsplaatsen. De regeling is afgestemd op de oprichting en/of modernisering van mi- cro-ondernemingen en kleine ondernemingen. De prioriteit ligt bij projecten in de sectoren ambacht, lokale dienstver- lening van diverse aard, plattelandstoerisme en ecologie. Samenwerking tussen grote en kleine ondernemingen Het Plato-project in de doelstelling 2-regio Turnhout (Belgiº) betreft de beschikbaarstelling van managers van grote on- dernemingen, (cid:132)beschermengelen(cid:148) genoemd, met name aan beginnende ondernemingen in het MKB die op deze manier profiteren van hun grotere ervaring en kennis. De managers van de grote bedrijven hebben steun verleend bij kwesties die variºren van marketingadviezen tot uitbreidingsstrate- gieºn. In de periode 1996-1998 hebben 265 kleine en mid- delgrote ondernemingen aan het project meegedaan. De steun is verleend in de vorm van workshops en via infor- melere, individuele contacten. Dit project was zo’n succes dat het onlangs ook is toegepast voor bedrijven in verschil- lende andere landen, waaronder Nederland en Ierland. Het is kort geleden als een van de meest succesvolle projecten voor het scheppen van werkgelegenheid voorgedragen voor de door de Europese Commissie georganiseerde (cid:132)Eu- ropean Job Challenge(cid:148). NIEUWE FINANCIERINGSTECHNIEKEN In de nieuwe verordeningen voor de Structuurfondsen wordt benadrukt dat met behulp van de financiering uit de communautaire begroting een optimale hefboomwerking moet worden verkregen door zoveel mogelijk een beroep te doen op particuliere financieringsbronnen, met name risi- codragend kapitaal en publiek-private samenwerking, als methode waarmee niet alleen de beschikbare financierings- middelen worden vergroot, maar ook om te zorgen voor deskundige inbreng van de particuliere sector. Risicodragend kapitaal. Van de lidstaten wordt bijzondere aandacht gevraagd voor de prestatiebewaking om preciezer te kunnen vaststellen welke bijdrage de nieuwe financie- ringstechnieken leveren aan de regionale ontwikkeling. Van belang hierbij zijn de samenwerking met de particuliere sector als waarborg voor de duurzaamheid van projecten, het management door onafhankelijke deskundigen die de dagelijkse beslissingen autonoom nemen, strikte selectiecri- teria voor de projecten in het perspectief van de doelstel- lingen voor regionale ontwikkeling en koppeling van de financiºle bijstand aan het MKB adviesverstrekking en ver- schillende financieringsinstrumenten, zodat deze bedrijven in de verschillende groeistadia verzekerd zijn van flexibele en langdurige bijstand. Indien van toepassing kan de steun van het EIF worden gevraagd. In het kader van de maatregel (cid:132)Invest(cid:148) (Henegouwen) ver- strekken vier participatiemaatschappijen startkapitaal en ka- pitaal voor het lanceren van nieuwe activiteiten, het ont- wikkelen en diversifiºren van bestaande ondernemingen. De participatiemaatschappijen kunnen bedrijven ook de midde- len verschaffen die zij nodig hebben voor investeringen waarmee het resultaat van industrieel onderzoek kan wor- den benut of technisch innovatieve productieprocessen kun- nen worden uitgevoerd. De maatschappijen kunnen ook steun verlenen bij grensoverschrijdende projecten door on- der meer te participeren in interregionale projecten en het opzetten van interregionale bedrijven. Deze steun wordt gegeven in de vorm van participaties in het risicodragend kapitaal, leningen en de emissie van converteerbare obli- gaties. De instrumenten worden van geval tot geval op de specifieke behoeften van elk bedrijf afgestemd. PPS. De bereidheid van de particuliere sector tot samenwer- king houdt rechtstreeks verband met de vooruitzichten op acceptabele inkomstenstroom bij een acceptabel risico. Een aantal factoren speelt daarbij een grote rol: de particuliere sector moet in een zo vroeg mogelijk stadium worden in- geschakeld, vooral in de planningfase van infrastructuurpro- jecten, de projectrisico’s moeten komen te liggen bij dege- nen die deze het best kunnen dragen volgens duidelijke bepalingen in de PPS-contractdocumenten. Verder moet er sprake zijn van werkelijk overleg met en betrokkenheid van het publiek dat rechtstreeks door de regeling wordt geraakt voordat de details worden uitgewerkt, voldoende bescher- ming van het openbaar belang door middel van contracten of wetgeving. Ook moet worden voldaan aan de aanbeste- dings- en mededingingsregels van de EU. Tenslotte moet worden getracht een compromis te vinden tussen de nood- zaak om de EFRO-vastleggingen te doen binnen de ko- mende periode van de financiºle perspectieven, terwijl de uitgaven van de publieke-private partner deze termijn ge- woonlijk ver zullen overschrijden. Indien nodig kan de Commissie een technisch document opstellen waarin de gebruiksmogelijkheden van deze financieringsmethode wor- den uiteengezet. 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/11 Een goed voorbeeld van successvolle publiek-private samen- werking is de bouw van de Vasco da Gama-brug (Portugal). Dit project voor een tweede oeververbinding over de Taag bij Lissabon met een kostprijs van ongeveer 900 miljoen EUR is uitgevoerd op basis van een concessie voor de bouw, eigendom, exploitatie en overdracht. De concessie is ver- leend aan Lusoponte, een samenwerkingsverband tussen Portugese, Franse en Britse bouwmaatschappijen. Volgens de voorwaarden van de concessie mag Lusoponte de brug bouwen en gedurende een periode van maximaal 33 jaar exploiteren, alvorens de eigendom aan de regering over te dragen. De concessie omvat eveneens de exploitatie en het onderhoud door Lusoponte van de bestaande (cid:132)25 april- brug(cid:148). Het project is gefinancierd door het Cohesiefonds, de EIB en de aandeelhouders. De bijdrage van de Portugese overheid bestaat uit de overdracht van de tol op de be- staande brug. B. Bedrijfsondersteunende diensten: hulp bij de oprichting en uitbreiding van ondernemingen Het belang van bedrijfsondersteunende dienstverlening voor succes bij de oprichting, groei en overdracht van ondernemin- gen, met name in het MKB, staat vast. Dankzij deze diensten kunnen ondernemingen hun concurrentievermogen en hun mogelijkheden voor de verkenning van nieuwe markten ver- groten. Ze helpen ook om een eerlijke situatie tot stand te brengen in die terreinen waar op het gebied van de interne markt het midden en klein bedrijf een mogelijk belangrijke rol te spelen heeft. In het kader van de Structuurfondsen moeten ter ondersteuning van de zakelijke dienstverlening onder andere maatregelen wor- den genomen voor technologieoverdracht, bevordering van marketing en internationalisering (zonder rechtstreekse export- steun), innovatie in organisatie en management, alsmede voor het opzetten en ontwikkelen van financiºle instrumenten als startkapitaal en onderlinge waarborgmaatschappijen. Prioritei- ten zijn: (cid:151) Bepaling van de behoeften bij bedrijven. Vastgesteld moet worden welke soorten dienstverlening moeten worden ontwikkeld en welke instanties het meest geschikt zijn om aan de behoeften van de bedrijven te voldoen en hen bij de uitvoering van hun ontwikkelingsplannen te ondersteunen. Kleine en middelgrote bedrijven blijken een duidelijke voor- keur te hebben voor ØØn enkele instantie als eerste aan- spreekpunt waar zij informatie en advies over de mogelijk- heden voor bijstandsverlening kunnen krijgen en van waar- uit zij zich in verbinding kunnen stellen met meer gespe- cialiseerde instanties. Indien deze instanties doelmatig bij- standsverlening willen geven, moeten zij niet alleen gerichte en persoonlijke informatie en diensten aan het MKB kunnen aanbieden, maar ook geschikte adviezen kunnen geven. (cid:151) Benutting van synergie. Er is in het bijzonder ruimte voor een verbeterde synergie tussen centra van dienstverlening, centra voor technologieoverdracht, wetenschapsparken, uni- versiteiten, onderzoekscentra, en andere instellingen waar- tussen vaak geen co(cid:246)rdinatie bestaat. Samenwerking kan een bijdrage leveren aan een betere kwaliteit van de dienst- verlening, in het bijzonder door adequate scholing van het personeel, verspreiding van de beste werkmethoden, ook via Internet, en het bevorderen van klantgerichtheid. (cid:151) Versterking van de internationale samenwerking. Dit behelst de samenwerking tussen bedrijven die dankzij de ontwikkeling van een Europese en internationale dimensie een steviger positie op de interne markt kunnen verkrijgen. Naast de bedrijfsondersteunende diensten van de overheid le- veren ook particuliere zakelijke dienstverleners op het gebied van computers, marketing, techniek, personeelswerving en an- dere zakelijke en commerciºle diensten een grote bijdrage aan een grotere concurrentiekracht van bedrijven. Bovendien is deze sector zelf een belangrijke bron van arbeidsplaatsen, na- melijk naar schatting 10 % van de totale werkgelegenheid van de Unie. Zakelijke dienstverlening is gewoonlijk geconcentreerd in de meer welvarende en centraal gelegen regio’s, omdat daar de vraag naar dit soort diensten het grootst is. Het is een taak voor programma’s in het kader van de Structuurfondsen om vast te stellen welke randvoorwaarden kunnen zorgen voor een evenwichtiger aanbod van zakelijke dienstverlening. Hiertoe zou het beleid zich onder andere kunnen richten op de vraag in hoeverre er in de regio’s vraag is naar zakelijke dienstver- lening, op vergroting van het aanbod van deskundig ge- schoolde mensen op dit terrein en op uitbreiding van het gebruik van informatica als bedrijfsondersteunend instrument. Praktische ondersteuning van het bedrijfsleven (Cataloniº) is gebouwd en engericht met IDIADA, het test- en certificeringscentrum voor de automo- bielsector fi- nanciºle steun van de sinds 1992 in deze regio uitgevoerde EFRO-programma’s. Het centrum beschikt over testcircuits en laboratoria waar bedrijven de prestaties en veiligheid van hun producten kunnen testen en hun onderdelen en voer- tuigen kunnen laten certificeren. Op dit moment maken meer dan 275 bedrijven gebruik van deze installaties, waar 150 mensen werken. 150 BIC’s: ge(cid:239)ntegreerde dienstverlening bij de oprichting van bedrijven Ongeveer 150 bedrijfsinnovatiecentra (BIC) maken met suc- ces gebruik van modellen voor bedrijfsondersteunende dienstverlening bij de start en de innovatie van bedrijven. De BIC’s, die gebaseerd zijn op samenwerking van bedrijfs- leven en overheid, en lokaal-regionaal partnerschap funge- ren in hun werkgebied als schakel tussen de behoeften van het bedrijfsleven en het aanbod aan gespecialiseerde dienst- verleners. Zij leveren ook een bijdrage aan de internationa- lisering van bedrijven (marketing, interregionale samenwer- king). Wanneer de BIC’s alle regio’s zouden bestrijken die bijstand ontvangen en er intensiever gebruik van hun dien- sten wordt gemaakt bij de uitvoering van regionale pro- gramma’s, zou het gemakkelijker worden de beste werk- methoden voor de oprichting en ontwikkeling van bedrijven verder te verspreiden. BIC’s zijn via samenwerkingsovereen- komsten verbonden met communautaire netwerken waar- onder de innovatiecentra, de EuroInfoCentra en de Leader- lokale aktie-groepen. C 267/12 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 89 werkgelegenheidsconvenanten op lokaal en regionaal vlak In de meeste van de 89 lokale en regionale werkgelegen- heidsconvenanten, die gebieden met bijna 10 % van de be- volking van de Unie betreffen, is duidelijk gekozen voor een strategische aanpak en partnerschap. Het werkgelegenheids- convenant voor West-Brabant (de Forges de Clabecq) heeft bijvoorbeeld geleid tot een ge(cid:239)ntegreerd project waarbij alle belangrijke lokale partners, ook de vakbonden, zijn inge- schakeld. C. Gebieden met veel mogelijkheden: milieu, toerisme, cultuur en sociale economie De hierboven besproken maatregelen zijn bedoeld om de con- currentiekracht en daarmee het banenscheppend vermogen van het bedrijfsleven en met name het MKB te verhogen. De met de lopende programma’s opgedane ervaring wijst uit dat dit ba- nenscheppend vermogen juist in bepaalde sectoren met daar- voor grote mogelijkheden, tot nu toe onvoldoende is benut. Bovendien wordt in de Werkgelegenheidsrichtsnoeren bena- drukt dat het noodzakelijk is om de nieuwe mogelijkheden voor het scheppen van arbeidsplaatsen te benutten. Op de drie hieronder genoemde gebieden, die vooral op het vlak van de dienstverlening liggen, zijn enkele voorbeelden vermeld van kansen voor het scheppen van meer werkgelegenheid. Verbetering van het milieu: een bijdrage aan het concurren- tievermogen De kwaliteit van het milieu speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling en het concurrentievermogen van de regio’s. Re- kening houden met de kwaliteit van het milieu bij productie- gerichte investeringen garandeert een rationeel gebruik van de hulpbronnen, verhoogt de economische prestatie en het con- currentievermogen, terwijl werkgelegenheid behouden blijft en wordt geschapen. Bovendien geven milieugerelateerde produc- ten of productieprocessen de regio’s extra kansen, aangezien ze tegelijk een potentiºle nieuwe werkgelegenheidsbron zijn. Bij specifieke maatregelen waarbij verbetering van het milieu en investeringen in industrie en dienstverlening worden gecom- bineerd, moet aandacht worden gegeven aan de volgende pun- ten: (cid:151) Aanpak volgens het voorzorgsbeginsel. Bijstand uit de Fondsen voor zakelijke activiteiten (in met name het MKB) moet in de eerste plaats gaan naar investeringen met aan- dacht voor het voorzorgsbeginsel. Dit kan worden bereikt door een hoger bijstandspercentage voor dit soort investe- ringen. De prioriteit moet liggen bij een doelmatig en duur- zaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen, minimalise- ring van de hoeveelheid afval, hergebruik van afval, ver- mindering van luchtvervuiling en invoering van een beleid voor duurzame productie. De Fondsen zouden bovendien de ontwikkeling en afzet van innovatieve milieuvriendelijke producten en diensten kunnen steunen. (cid:151) Schone technologie. De lidstaten zouden maatregelen moeten bevorderen waarmee oude vervuilende technieken en zuiveringsmaatregelen aan het eind van het productie- proces versneld worden vervangen door nieuwe schone technologie. (cid:151) Milieubeheer. In het bijzonder aan het MKB dient fi- nanciºle bijstand te worden verleend voor het gebruik van milieudiensten als de milieu-audit. (cid:151) Industrieterreinen. De sanering van verlaten en vervallen industrieterreinen moet voorrang krijgen boven de ontwik- keling van nieuwe terreinen in ongerept gebied. (cid:151) Scholing. Scholing is absoluut noodzakelijk om de vakken- nis op het gebied van milieukwesties binnen het bedrijfs- leven te vergroten en nieuwe arbeidsplaatsen te creºren of omschakeling te bevorderen. De mededingingsregels van de EU zijn normalerwijze gunstig voor staatssteun voor het milieu. Om het opstellen van derge- lijke steunmaatregelen te vereenvoudigen, heeft de Commissie richtsnoeren opgesteld over staatssteun voor milieumaatregelen. Toerisme en cultuur: troeven voor lokale ontwikkeling (cid:151) Duurzaam toerisme van hoge kwaliteit. Toerisme is een van de snelst groeiende industrieºn in Europa en over de hele wereld, zowel qua omzet als qua werkgelegenheid. Toerisme is derhalve een belangrijke economische troef voor een groot aantal regio’s, plattelandsgemeenschappen en steden in de Unie. Een evenwichtige en duurzame ont- wikkeling van het toerisme dient met name te worden gesteund door (cid:151) modernisering en verhoogde doelmatigheid van de in- frastructuur voor het toerisme; (cid:151) vergroting van de vakkennis van de beroepsinhoud, zo- dat beter kan worden voldaan aan de verwachtingen van de toerist en de behoeften van de bedrijfstak; (cid:151) stimulering van samenwerkingsverbanden tussen bedrij- ven, publiek-private samenwerking en netwerken om de integratie van de verschillende diensten binnen de be- drijfskolom toerisme te bevorderen. De ontwikkeling van het toerisme dient zorgvuldig te wor- den gepland. Daarbij moet rekening worden gehouden met de milieueffecten en sociaal-economische gevolgen die de streek nog kan verwerken. Die aandacht voor milieuover- wegingen en behoud van het natuurlijk en cultureel erfgoed in de ontwikkelingsplannen is van essentiºle betekenis voor duurzaam toerisme van hoge kwaliteit. (cid:151) Cultuur: een economisch troef. Cultuur is nauw verbon- den met toerisme. Het cultureel erfgoed van een regio draagt immers niet alleen bij aan de ontwikkeling van een lokale of regionale identiteit, maar trekt ook toeristen. Cul- tuur biedt dus mogelijkheden voor extra arbeidsplaatsen en dat is een uitermate belangrijk gegeven door de achtergeble- 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/13 ven regio’s in de Unie met veel mogelijkheden op dat vlak. Het culturele aspect moet daarom betrokken worden in het ontwikkelingsbeleid voor toerisme. Contacten tussen regio’s en lokale overheden dragen bij tot de overdracht van kennis over cultuur, de manier waarop cultureel toerisme kan wor- den ontwikkeld en ze bevorderen gezamenlijke oplossingen. De culturele aspecten van een regio maken haar ook aan- trekkelijker voor investeerders. Het aandeel van cultuur in de particuliere sector wordt steeds belangrijker en biedt ook daar ruime mogelijkheden voor groei en meer arbeidsplaatsen. Lidstaten moeten der- halve meer gebruik maken van de mogelijkheden die inno- vatieve en creatieve culturele producten bieden voor de werkgelegenheid, bijvoorbeeld online dienstverlening op cultureel vlak, de media, de informatiemaatschappij of vormgeving, en in hun regionale programma’s meer maat- regelen op deze gebieden opnemen. Tenslotte eist het goed functioneren van de bedrijfstak cultuur dat voor cultuurge- relateerde beroepen flexibele scholing wordt geboden, die ook weer bijdraagt aan zowel het behoud of de moderni- sering van traditionele beroepen, als het ontstaan van vol- strekt nieuwe vakkennis in samenhang met bijvoorbeeld de informatiemaatschappij. Sociale economie: nieuwe werkgelegenheidscheppende dienst- verlening Niet alle economisch actieven kunnen zonder meer onder de publieke of onder de particuliere sector worden gerangschikt. Er is een grote variºteit aan organisaties, zoals co(cid:246)peraties, verenigingen en stichtingen, maar ook ondernemingen en per- sonen die hun leden bedienen of gevormd zijn om bepaalde groepen in de maatschappij met gemeenschappelijke behoeften te zijn. Sommige functioneren in concurrerende van dienst markten (onder andere kredietverenigingen, onderlinge verzeke- ringsmaatschappijen) en andere verlenen diensten die dichter tegen de openbare sector aanliggen, zoals bijvoorbeeld, gezond- heidszorg, maatschappelijk werk, nieuwe vormen van persoon- lijke dienstverlening, sportieve activiteiten en recreatie. Hoewel de organisaties die de sociale economie vormen, be- doeld zijn om in specifieke maatschappelijke behoeften te voor- zien, leveren zij ook een belangrijke bijdrage aan de economie en met name van de werkgelegenheid. Geschat wordt dat de sociale economie momenteel zo’n 5 % van de totale werkgele- genheid in de Europese Unie verschaft en er zijn duidelijk mogelijkheden voor verdere groei. Toerisme als onderdeel van de lokale economie De ontwikkeling van het toerisme in Piemonte met bijstand uit de Structuurfondsen was gericht op vier strategische zones met groot potentieel, namelijk het Lago Maggiore, het skigebied van Val di Susa, de stad Turijn en de kastelen- route van Canavese. Bij de projecten is een ge(cid:239)ntegreerde aanpak gevolgd met financiering van zowel voorzieningen voor verbetering van de aantrekkingskracht van de verschil- lende plaatsen, als van steunregelingen voor het MKB in de toeristische sector en promotieprogramma’s voor het toe- risme. Dit project had een extra toegevoegde waarde door de goede samenwerking tussen lolake en regionale overhe- den en door concentratie van de activiteiten in kleine ge- bieden. Behoud van industrieel erfgoed Al minstens vijf eeuwen zijn er in het dal van Lousios in de Peloponnesos in Griekenland tal van fabrieken gevestigd die hun energie halen uit het water in de bergen. In het kader van het operationeel programma voor de Peloponnesos in de periode 1994-1999 is een aantal gebouwen hersteld en zijn de machines gerestaureerd. Er is een openluchtmuseum voor waterkracht geopend dat een toeristische en educatieve trekpleister is. In het museum krijgt het publiek informatie over waterkracht en de productie van buskruit en leer. Toe- risten kunnen over de aangelegde en zorgvuldig onderhou- den paden langs de Lousios wandelen. Het project heeft geleid tot aanzienlijke groei voor de regio als gevolg van de grote aantallen toeristen en scholen die erdoor worden aangetrokken. Op grond van de ervaringen met nationale steunregelingen, communautaire proefprojecten en de actieplannen in het kader van sommige werkgelegenheidsconvenanten op lokaal en regio- naal vlak moeten voor bijstandsverlening aan deze sector de volgende prioriteiten worden aangehouden: (cid:151) Actieve steun voor de oprichting en ontwikkeling van dienstverlenende bedrijven. Dit betekent in de eerste plaats dat moet worden vastgesteld welke veelbelovende nieuwe sectoren er zijn en ten tweede het geven van de juiste bijstand aan potentiºle en bestaande dienstverleners in de vorm van informatieverstrekking, advies, financiºle en technische bijstand. (cid:151) Organisatie en voortbestaan. Aanbieders van diensten hebben, vooral als het starters betreft, na de oprichting van hun bedrijf over het algemeen nog gedurende enige tijd behoefte aan bijstand, vooral op het gebied van ma- nagement en scholing. Als regel moet het uiteindelijke doel echter zijn dat de dienst duurzaam kan functioneren. Daarom moet de overheidssteun langzamerhand worden verminderd, rekening houdend met de specifieke behoeften van de betrokken dienst. Dankzij de initiatieven van de lidstaten ten gunste van werk- gelegenheid voor jongeren, de strijd tegen sociale uitsluiting en de ontwikkeling van lokale diensten, zijn de organisaties en ondernemingen in de sociale economie nieuwe en belangrijke partners geworden van regionale en lokale overheden. De bij- standsverlening uit de Structuurfondsen heeft in het algemeen als doel dit partnerschap te continueren en te versterken. C 267/14 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 Innovatieve voorzieningen voor kinderopvang Een project dat oorspronkelijk was gericht op de ouders van jonge kinderen in een probleemwijk in Belfast heeft geleid tot een commerciºle onderneming voor kinderopvang die de voortzetting van het oorspronkelijke project gaat sub- sidiºren nadat de EFRO-financiering is afgelopen. De groep voor lokale ontwikkeling streeft ernaar de vicieuze cirkel van achterstand te doorbreken door ouders, meestal moe- ders, aan te moedigen hun kinderen naar plaatselijke speel- centra te brengen. Hier worden de moeders door vrouwen in dezelfde situatie geholpen bij de voltooiing van hun eigen opleiding, zodat zij op hun beurt hun kinderen kun- nen helpen. Sommige moeders doen een vervolgopleiding voor onder meer kinderverzorgster. Het EFRO heeft finan- ciering verleend voor twee nieuwe multifunctionele gebou- wen waarvan er een in de buurt van het winkelcentrum in de stad ligt. Het is de bedoeling hier een commercieel kin- deropvangcentrum in te vestigen en met de winst vervol- gens de kerntaken in het andere gebouw te financieren. Dit tweede gebouw is door de ligging niet aantrekkelijk voor bovenmodale ouders met voldoende geld om voor de dien- sten te betalen. Tegen de tijd dat het gebouw klaar is, zal een aantal moeders hun opleiding tot kinderverzorgster afgerond hebben en kunnen zij in het centrum aan de slag. DEEL 2: DE EUROPESE WERKGELEGENHEIDSTRATEGIE: DE HOOFDPRIORITEIT VOOR DE GEMEENSCHAP Het Europees Sociaal Fonds is in de EU het belangrijkste finan- cieringsinstrument voor enerzijds projecten inzake ontwikke- ling van het menselijke potentieel in de hele Unie en anderzijds projecten op dat gebied in het kader van de prioritaire doel- stellingen van de Structuurfondsen. De taak van het ESF is tweeledig. Enerzijds beoogt het vergroting van de werkgelegen- heid in de gemeenschappelijke markt en daardoor verhoging van de levensstandaard. Anderzijds beoogt het als een van de Structuurfondsen bij te dragen aan het bereiken van de alge- mene doelstelling van die Fondsen, te weten versterking van de economische en sociale cohesie. De onderstaande prioriteten gelden voor het hele grondgebied van de EU. In regionale programma’s of als programma’s in het kader van doelstelling 3 per regio worden opgesteld of uitgevoerd, zal echter rekening moeten worden gehouden met specifieke regionale punten. Het is eveneens van belang dat gezorgd wordt voor complemen- tariteit en synergie tussen de door het ESF gesteunde maat- regelen en de maatregelen voor plattelandsontwikkeling die buiten het kader van doelstellingen 1 en 2 worden gefinan- cierd. In dit verband heeft de Commissie voorgesteld dat doelstelling 3 van de Structuurfondsen, op grond waarvan de aanpassing en modernisering van onderwijs, scholing en werkgelegenheid worden gesteund, de volgende taken krijgt: (cid:151) ten eerste fungeert doelstelling 3 als een referentiekader voor beleid met betrekking tot alle maatregelen voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen op het hele grondgebied van een lidstaat, ongeacht of de twee andere doelstellingen gelden. Met doelstelling 3 bepalen de lidsta- ten hoe zij de Structuurfondsen (voornamelijk, maar niet uitsluitend het ESF) willen inzetten voor wergelegenheids- groei en economische en sociale cohesie; (cid:151) ten tweede fungeert doelstelling 3 als programmerings- en financieringsinstrument waarmee het Europees Sociaal Fonds financieel en horizontaal ter ondersteuning van de nationale werkgelegenheidsplannen optreedt in een bepaald geografisch gebied (in de hele lidstaat, met uitzondering van doelstelling 1-regio’s). De werkzaamheden op dit vlak worden ook verricht in samen- hang met het communautaire initiatief voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen. I. Doelstelling 3 (cid:151) Het referentiekader voor de ontwik- keling van de menselijke hulpbronnen voor meer en betere banen Aangezien het ESF tot taak heeft om bij te dragen aan werk- gelegenheidsbevorderende maatregelen, is dit Fonds het belang- rijkste financiºle instrument van de EU om de lidstaten te helpen bij de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren die zijn vastgesteld als onderdeel van de Europese werkgelegen- heidsstrategie. Deze strategie vormt het kader (cid:151) waarbinnen de prioriteiten in het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten worden vertaald naar nationale actieplan- nen (NAP’s); (cid:151) dat als leidraad dient voor de maatregelen op grond van deze prioriteiten, met inbegrip van de doelstelling 3-prio- riteiten; (cid:151) voor alle activiteiten op het gebied van de werkgelegenheid in de Europese Unie en alle lidstaten. Uiteraard moet er samenhang bestaan tussen de in nationale actieplannen omgezette Europese werkgelegenheidsstrategie en de door het ESF gesteunde prioriteiten voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen. In de conclusie van de Top van Wenen wordt immers aanbevolen de hervorming van het ESF te gebruiken om de werkgelegenheidsstrategie te versterken. De nationale actieplannen zijn een combinatie van de nationale werkgelegenheidsstrategie en de nationale beleidsinstrumenten enerzijds met de Europese prioriteiten voor cohesie en werk- gelegenheid anderzijds. In de voorgestelde strategie voor de ontwikkeling van het ar- beidspotentieel zijn drie algemene punten van bijzonder belang: (cid:151) een globale aanpak ten gunste van gelijke kansen voor mannen en vrouwen; (cid:151) benutting van de werkgelegenheidskansen in de informatie- maatschappij ten bate van de hele samenleving; 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/15 (cid:151) de bijdrage van het Europees Sociaal Fonds aan de bevor- dering van lokake ontwikkeling, via bijvoorbeeld de regio- nale en lokale werkgelegenheidsconvenanten, moet worden verhoogd. Via deze aanpak kunnen, naargelang van de be- hoefte, de maatregelen in het kader van de nationale actie- plannen voor werkgelegenheid aangevuld en versterkt wor- den op het regionale of lokale niveau. in de ESF-verordening Tegen die achtergrond geven de vijf genoemde beleidsterreinen aan op welke gebieden de lidstaten actie moeten ondernemen ter ondersteuning van de vier pijlers voor beleid die in de werkgelegenheidsrichtsnoeren zijn ver- meld. Opgemerkt wordt dat maatregelen ter bevordering van scholing en werkgelegenheid in bedrijven eventueel kunnen worden be- schouwd als staatssteun en dus moeten voldoen aan de mede- dingingsregels. A. Een actief arbeidsmarktbeleid ter bevordering van de werkgelegenheid Op dit gebied moeten de lidstaten laten zien hoe zij de actieve en preventieve strategieºn waarvan sprake in de werkgelegen- heidsrichtsnoeren omzetten in concrete voorstellen voor actie. Activering en preventie vereisen (cid:132)maathulp(cid:148) op basis van de persoonlijke eigenschappen. Een dergelijke doelgerichte werk- wijze vereist dat risicogevallen in een vroeg stadium worden herkend. Om het doel te bereiken, moet een heel scala van maatregelen worden gecombineerd, zoals diagnosegesprekken, scholing in samenhang met een persoonlijk actieplan, loop- baanadvisering, hulp bij het zoeken naar werk, en werken op proef. Het is belangrijk dat de werkloze, al voordat hij langdurig werkloos is, scholing of andere actieve maatregelen ter bevor- dering van de inzetbaarheid krijgt aangeboden. Het bevorderen van de inzetbaarheid van jonge mensen is een sleutelfactor in de strijd tegen de jeugdwerkloosheid. Daarom is het noodzake- lijk dat jonge mensen zo worden toegerust dat zij zich beter kunnen aanpassen aan technologische en economische ver- anderingen en beschikken over de vaardigheiden die de arbeids- markt nodig heeft. Voorzover nodig kan hierbij een leerling- stelsel worden toegepast of ontwikkeld. Regionale en lokale diensten voor arbeidsvoorziening spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van tekorten aan be- paalde bekwaamheden, van uitsluiting en bij de steun voor aanpassing van structurele veranderingen. Zij zouden bijvoor- beeld een voortrekkersrol moeten vervullen door de balans bij te houden van de beschikbare vaardigheden, het vakbekwaam- heidsniveau van jonge mensen, de scholingsbehoeften van wer- kenden en de omscholingsbehoeften van werklozen. Dit werk is essentieel voor het scheppen van scholings- en instromings- mogelijkheden die beantwoorden aan de specifieke of persoon- lijke behoeften en ook voor de aanpassing van bijscholings- mogelijkheden aan de behoeften van het lokale en regionale bedrijfsleven. Diensten voor arbeidsvoorziening hebben dus een bijzonder belangrijke rol in regio’s waar structurele veranderin- gen plaatsvinden. De maatregelen in het kader van dit beleidsterrein zouden kunnen inhouden dat op meer innovatieve wijze gebruik wordt gemaakt van het ESF dan tot nu toe. De maatregelen zouden bijvoorbeeld een grote verscheidenheid aan diensten kunnen omvatten, zoals vooropleidingen, advisering, sociale werkgele- genheid, hulp bij het zoeken naar werk, arbeidsplaatspremies en werkgelegenheidssteun, samen dus een flexibele totaalaan- pak. B. Sociale integratie en gelijke kansen voor allen Bevordering van een arbeidsmarkt met kansen voor iedereen is in de Europese werkgelegenheidsstrategie een prioriteit voor alle lidstaten. In dit verband dient in het bijzonder aandacht te worden geschonken aan de behoeften van gehandicapten, etnische minderheden en andere kansarme groepen of per- sonen, en aan de ontwikkeling van gepast preventief en actief beleid ter bevordering van hun instroming op de arbeidsmarkt. Lagere werkloosheid bij en verbeterde (her)intreding op de ar- beidsmarkt van deze groepen is echter vaak niet mogelijk zon- der andere vormen van uitsluiting weg te nemen. Uitsluiting heeft vaak een aantaal oorzaken en dat betekent dat integratie- beleid alleen doelmatig is via een ge(cid:239)ntegreerde aanpak. Het is van belang hierbij gebruik te maken van de deskundigheid van niet-gouvernementele organisaties, omdat deze dichter staan bij de reºle noden van de betrokkenen dan de overheidsinstanties. Ook het inschakelen van lokale groepen en hun projecten kan een doelmatige manier zijn om met uitsluiting bedreigde of reeds uitgesloten mensen te bereiken. De ontwerp-ESF-verorde- ning van de Commissie legt de nodige nadruk op dit instru- ment om uitsluiting aan te pakken. Succesvolle werkmethoden bij projecten voor sociale inte- gratie In Portugal steunt het deelprogramma Integrar, waarvoor in de periode 1994-1999 279 miljoen EUR aan ESF-bijstand beschikbaar is, projecten voor de sociaal-economische ont- wikkeling van kansarme gemeenschappen en sociale groe- pen. Dit is in overeenstemming met de hoge prioriteit die de regering geeft aan het nationale beleid tegen sociale uit- sluiting. In dit kader financiert Integrar maatregelen voor scholing en beroepskeuzevoorlichting aan langdurig werk- lozen die van de overheid een minimuminkomen ontvan- gen. Integrar verleent steun voor maatregelen waarmee de factoren die uitsluiting veroorzaken weggenomen kunnen worden en die de toegang tot de arbeidsmarkt vergemakke- lijken. Andere maatregelen betreffen stelsels voor beroeps- opleiding of zijn gericht op sociaal kansarme gemeenschap- pen en maatschappelijke groeperingen die streven naar een betere sociale integratie. Zoals voor een totaalaanpak nodig is, is een speciale voor- lichtingsmaatregel een van de hoofdpunten van het pro- immers vaak de grootste gramma. De doelgroep heeft moeite om informatie te krijgen. Verder omvat het pro- gramma maatregelen om integratie en/of het voorkomen van uitsluiting te vergemakkelijken en maatregelen voor de opleiding van professionele krachten die rechtstreeks C 267/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 met de kansarme groepen werken en hun specifieke proble- men trachten op te lossen. Innovatieve elementen zijn: a) Voor mensen die moeite hebben deel te nemen aan de gebruikelijke scholings- en werkgelegenheidsmaatregelen is er een voortraject. Dat houdt bijvoorbeeld in bijstand op het gebied van huisvesting, onderwijs, gezondheids- zorg en maatschappelijk werk voor de meest kwetsbare groepen en speciale scholingsmaatregelen voor gehandi- capten. Hierdoor vergroten zij hun kansen op deelname aan en succes bij de gebruikelijke arbeidsmarktmaatrege- len. b) Toepassing van de methodiek van samenlevingsopbouw, in verband met het lokale karakter van de problemen en de sociale gevolgen ervan. C. Levenslang leren ter bevordering van inzetbaarheid van mobiliteit Dit beleidsterrein omvat strategieºn om de mogelijkheden voor verwerving van vaardigheden te verruimen, diversificatie en verbetering van scholingsmogelijkheden te steunen en de kwa- liteit van onderwijs- en scholingssystemen te verbeteren. Om te kunnen beschikken over een vakbekwame en flexibele beroepsbevolking, dienen de mogelijkheden voor levenslang leren met name op het vlak van de informatie- en communi- catietechnologie te worden verbeterd. In dit verband moet aan- dacht worden geschonken aan het opzetten van nationaal er- kende certificaten zodat studies op een soepele wijze kunnen worden voortgezet. De kwaliteit van het onderwijs en de scholing die jonge men- sen krijgen, is essentieel voor hun mogelijkheden voor instro- ming op de arbeidsmarkt. Onderwijs- en scholingssystemen zouden beter toegerust moeten zijn om mensen de vaardighe- den bij te brengen die zij nodig hebben om zich aan te passen aan en toe te treden tot de arbeidsmarkt. Met name zouden alle mensen minimale basisvaardigheden moeten hebben, zeker wat betreft lezen en rekenen. Extra aandacht is nodig voor jongeren met leerproblemen. Voor de verhoging van de basisvorming mag bijstand worden verleend, wanneer er een duidelijk ver- band is met een beter functioneren van de arbeidsmarkt en/of de inzetbaarheid van de betrokkene. In regio’s met een ontwikkelingsachterstand is verbetering van de capaciteit en efficiency van de onderwijs- en scholingssys- temen een belangrijke factor voor verbetering van het concur- rentievermogen van die regio’s. Het is gebleken dat volgehou- den investeringen in deze sector in de loop van de tijd tot uitstekende resultaten leiden. D. Stimulering van aanpassingsvermogen en ondernemer- schap Dit beleidsterrein houdt in dat de lidstaten moeten aantonen dat zij in samenwerking met de sociale partners de krachten kunnen bundelen voor de modernisering van de arbeidsorga- nisatie en werkvormen, en de beroepsbevolking in staat kunnen stellen om zich beter aan te passen aan veranderingen in de economie. Voor het scheppen van meer en betere arbeidsplaat- sen is het belangrijk dat steun wordt verleend aan ondernemer- schap en de uitbreiding van scholingsmogelijkheden. ESF-maatregelen moeten worden geconcentreerd op het helpen van mensen bij de aanpassing aan veranderingen ten gevolge van nieuwe technologieºn en nieuwe marktomstandigheden, vooral werknemers die het risico lopen werkloos te worden. Wat dit betreft, is het anticiperen op de verwachte behoeften aan vaardigheden van cruciale betekenis, zoals ook het organi- seren van scholingsmaatregelen en adviesverstrekking aan werknemers in het MKB. Dit soort maatregelen vereist hechtere partnerschappen en de volledige betrokkenheid en samenwer- king van de sociale partners; dat geldt overigens ook voor het ontwikkelen van nieuwe manieren om arbeidstijd over de be- roepsgroepen te verdelen en om werk en gezinsleven te com- bineren. Het is noodzakelijk dat bij acties en maatregelen voor integratie (initiºle en permanente) beroepsopleidingen en omscholing een verband wordt gelegd met activiteiten ter ondersteuning van de economische groei en omschakeling. Dit geldt zowel op het vlak van bijstand aan bedrijven voor bijvoorbeeld innovatie als op het vlak van basisvoorwaarden zoals onderzoek en tech- nologische ontwikkeling ten behoeve van bijvoorbeeld het op- stellen van een regionale strategie voor innovatie en technolo- gische ontwikkeling. Een dergelijke pro-actieve benadering is bijzonder belangrijk in regio’s waar structurele omschakeling gaande is. Ter bevordering van het ondernemerschap en het scheppen van arbeidsplaatsen moeten zowel maatregelen worden genomen aan de vraagzijde (zoals subsidies of andere vormen van steun aan personen die als zelfstandige willen gaan werken of een eigen onderneming starten) als aan de aanbodzijde (zoals ge- richte informatie, scholing en mentorschap). Scholing in onder- nemen en gerichte ondersteunende diensten voor ondernemers zijn ook van belang. Ondernemerschap, met inbegrip van werken als kleine zelfstan- dige, verdient ook ondersteuning. Lidstaten dienen maatregelen te bevorderen om de mogelijkheden voor het scheppen van werkgelegenheid volledig te benutten, zowel lokaal, in de soci- ale economie, op het gebied van milieutechnologie, in platte- landsgebieden als met nieuwe activiteiten die inspelen op een behoefte waaraan de markten nog niet voldoen. Partnerschap en anticipatie in Zweden (doelstelling 4) in de periode In het kader van doelstelling 4 wordt 1994-1999 geprobeerd de aanpassing van de beroepsbevol- king aan veranderende omstandigheden in het bedrijfsleven te vergemakkelijken. Een sleutelfactor voor het succes van doelstelling 4 in Zweden is de actieve en gezamenlijke be- trokkenheid van het management en de werknemers bij de planning en uitvoering van de projecten. Met deze geza- menlijke aanpak erkennen beide partijen dat de verandering voordelen oplevert. Sinds doelstelling 4 is nauwe samen- werking tussen de sociale partners en de overheid tot stand 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/17 gekomen. Gebleken is dat ongeveer 80 % van de deel- nemende ondernemingen voordien nooit enige steun of ad- vies van de overheid had gehad. Met een bedrag van 173 miljoen EUR richt het Zweedse doelstelling 4-programma zich voornamelijk op innovatieve aanpassingsmaatregelen voor het personeel van onder- nemingen met minder dan 50 werknemers. De maatregelen worden uitgevoerd in twee fasen. Eerst worden individuele bedrijfsplannen uitgewerkt, vervolgens worden de belang- rijkste medewerkers en managers geschoold in verandering en kriigen de andere medewerkers en degenen die het risico lopen werkloos te worden een opleiding om hun bekwaam- heid te vergroten. Uit een aantal onderzoeken blijkt dat 80 % van de werknemers betrokken is geweest bij een ge- zamenlijke analyse. Een andere factor voor het succes is het feit dat het actieplan door de onderneming zelf is opgesteld en is gebaseerd op de individuele behoeften. Uit het Zweedse model blijkt dat grotere zeggenschap leidt tot een beter aanpassingsvermogen, ook voor bedrijven. E. Positieve actie voor vrouwen Het volstaat niet dat de man-vrouwverhoudingen een vast on- derdeel van alle door de Structuurfondsen gesteunde acties worden. Daarnaast is ook positieve discriminatie nodig via specifieke acties die moeten worden gebaseerd op (cid:151) een analyse (in verband met de inpassing van het gender- aspect in het algemene beleid) van de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in de betrokken bedrijfstakken en van de specifieke belemmeringen waardoor mannen en vrou- wen niet in gelijke mate profiteren van beleidsmaatregelen; (cid:151) doelstellingen voor het wegnemen van ongelijkheden aan de hand van deze analyse. Vervolgens moeten indicatoren worden vastgesteld waarmee toetsing en evaluatie van de vooruitgang op het gebied van gelijke behandeling mogelijk is. Programma’s en maatregelen moeten zijn toegespitst op het aanpakken van de specifieke man-vrouwbelemmeringen die gelijke toegang en deelname ver- hinderen om te zorgen dat de effecten van discriminatie geneu- traliseerd worden, gelijke behandeling wordt bevorderd en dat mannen en vrouwen in gelijke mate aan het besluitvormings- proces deelnemen. Dit zou kunnen worden bereikt met maat- regelen ter bevordering van de loopbaanontwikkeling en de toegang tot hogere posities van vrouwen, correctie van het onevenwichtige aandeel van vrouwen in bepaalde beroepen en sectoren van de economie, steun voor verhoogde arbeids- participatie van vrouwen en vergroting van het ondernemer- schap door vrouwen. Het is belangrijk dat voor het bereiken van dit doel niet uit- sluitend wordt vertrouwd op opleidingsmaatregelen, maar dat gebruik wordt gemaakt van alle beschikbare maatregelen, zodat een totaalbeleid voor positieve discriminatie wordt gesteund. De lidstaten moeten er daarom voor zorgen dat een actief arbeidsmarktbeleid voor vrouwen wordt gevoerd naar evenre- digheid van hun aandeel in de werkloosheid, met bijzondere aandacht voor belemmeringen voor vrouwen om een eigen zaak op te richten of zelfstandig ondernemer te worden en met de nodige waarborgen dat vrouwen kunnen profiteren van flexibele vormen van arbeidsorganisatie. Het beleid moet de voornaamste doelstellingen van de Europese werkgelegenheidsstrategie weerspiegelen en een aanvulling vor- men op de algemene maatregelen ter bevordering van de in- zetbaarheid van de beroepsbevolking. Vergroting van de inzetbaarheid van vrouwen en vrouwelijk ondernemerschap In Spanje hebben de Ayuntamiento van Santa PerpØtua de Magoda en de werkgeversorganisatie een ge(cid:239)ntegreerde aan- pak opgesteld om vrouwen te helpen bij hun loopbaan- keuze en bij het vinden van werk. Als onderdeel van de ge(cid:239)ntegreerde aanpak bij dit programma werd een verband gelegd tussen de behoeften van vrouwen en de behoeften van het bedrijfsleven in de regio. Begonnen werd met het geven van informatie over de beschikbare loopbaanmoge- lijkheden, gevolgd door een reeks persoonlijke gesprekken en groepssessies met vrouwen. Daarna volgde de eigenlijke opleiding bestaande uit 400 (cid:224) 500 uur praktijk- en theorie- les op gebieden als wijkhulp en technisch beheer. Een van de belangrijkste barriŁres voor vrouwen voor toe- treding tot de arbeidsmarkt is het gebrek aan zorgvoorzie- ningen. Dankzij financiering, uit het ESF zijn in Luik (Belgiº) voorzieningen getroffen voor opvang van kinderen wies moeders bijscholingscursussen volgen. Vrouwelijke ondernemers zijn in de minderheid. In Finland heeft het ESF bijstand verleend voor projecten waarbij vrou- wen werden aangemoedigd om een eigen bedrijf op te richten. In het kader van dit project kregen werkloze vrou- wen boven de 25 jaar een zes maanden durende cursus bedrijfsleiding en een stage van vier weken in een bedrijf. II. Specifieke maatregelen in de regio’s van doelstelling 1 en 2 De Europese werkgelegenheidsstrategie wordt niet alleen uit- gevoerd via nationaal beleid. Regionale en lokale overheden moeten hun eigen rol spelen bij de uitvoering van de werk- gelegenheidsrichtsnoeren. Daarom is er bij de uitvoering van deze richtsnoeren ruimte voor een sterk regionaal accent dat in concrete maatregelen kan worden vertaald via regionale pro- gramma’s in het kader van doelstelling 2. Dergelijke programma’s op het gebied van de werkgelegenheid en de ontwikkeling van menselijk potentieel moeten met name aan de volgende eisen voldoen: (cid:151) de programma’s moeten beantwoorden aan lokaal of regio- naal vastgestelde behoeften en het resultaat zijn van bot- tom-up overleg over de programmering; (cid:151) de gesteunde activiteiten moeten ge(cid:239)ntegreerd/geco(cid:246)rdi- neerd zijn met de door andere Structuurfondsen gesteunde activiteiten; (cid:151) elk risico van dubbele financiering van maatregelen of ac- tiviteiten uit hoofde van doelstelling 3 moet uitgesloten zijn. C 267/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 In de doelstelling 2-regio’s moeten tegelijk met het bepalen van de behoeften aan scholing en vaardigheden doelen worden vastgesteld voor de ontwikkeling of omschakeling van bedrij- ven die investeringssteun uit de Structuurfondsen ontvangen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat, in aanvulling op de algemene maatregelen uit hoofde van doelstelling 3, speci- fieke maatregelen worden genomen op de volgende gebieden. (cid:151) Passende scholings- en integratie-initiatieven en aanpassing van de bestaande permanente scholing aan de veranderende behoeften van het lokale en regionale bedrijfsleven tegen de achtergrond van omschakelingen of vooruitlopend op her- structureringen in doelstelling 2-regio’s. (cid:151) De vraag naar opleidingen stimuleren en zo goed mogelijk inspelen op de opleidingseisen van het bedrijfsleven in de doelstelling 2-regio’s. Dit omvat bijstand aan bedrijven voor jongerenopleidingen en scholing van werknemers in nieuwe bekwaamheden, maar ook het ontwikkelen van nieuwe ac- tiviteiten in de vorm van nieuwe producten of productie- processen, of producten en processen die beantwoorden aan nieuwe afzetmogelijkheden op de markt, waarbij dan tevens aandacht wordt gegeven aan de behoefte aan tech- nische scholing. (cid:151) De lokale en regionale overheden in hun taakuitoefening bijstaan door de bevorderen dat wordt nagegaan en be- schreven welke behoeften bij de bedrijven leven en door te helpen bij de aanpassing van scholings- en werkgelegen- heidsregelingen aan de lokale en regionale behoeften. Deze maatregelen, die berusten op een bottom up-benadering, kunnen eveneens worden opgenomen in acties voor doelstel- ling 1-regio’s. DEEL 3: DE BIJDRAGE VAN STADS- EN PLATTELANDSONT- WIKKELING AAN EEN EVENWICHTIGE RUIMTELIJKE ONT- WIKKELING De evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling binnen de Gemeen- schap moet worden gerealiseerd tegen de achtergrond van ster- kere economische integratie en mondialisering. Ook het communautair beleid is van invloed op de ruimtelijke ontwikkeling, zij het per beleidsterrein op verschillende wijze. De Structuurfondsen hebben effect op de stedelijke ontwikke- ling via bijstand als onderdeel van een ge(cid:239)ntegreerde regionale aanpak en op de plattelandsontwikkeling zowel door hun bij- drage voor het Europese landbouwmodel als voor de economi- sche en sociale cohesie. Het is niet zo dat deze bijstand vanzelf leidt tot een meer evenwichtige ontwikkeling in het hele grondgebied van de Unie. Het is daarom nodig een ge(cid:239)ntegreerd proces te bevorde- ren dat gericht is op synergie tussen stads- en plattelandsont- wikkeling om zo te komen tot een meer evenwichtige ruimte- lijke ontwikkeling De lidstaten hebben een informeel document opgesteld met indicatieve richtsnoeren voor de ruimtelijke ontwikkeling op lange termijn in Europa (Europees Ruimtelijk Ontwikkelings- perspectief). In dit verband moet de bijstand uit de Structuur- fondsen ter vermindering van de verschillen tussen kernregio’s en perifere regio’s worden voortgezet, omdat de economische aciviteiten in toenemende mate in bepaalde delen van de Unie en bepaalde stedelijke gebieden geconcentreerd zijn. In de ont- wikkelingsstrategie van elke regio moet rekening worden ge- houden met eerderbedoelde indicatieve richtsnoeren, ook al om tot een ruimere visie te komen waarin niet alleen aandacht wordt gegeven aan het land in kwestie, maar ook aan de Unie als totaliteit. In diezelfde context is het eveneens belang- rijk om bij het vaststellen van investeringsprioriteiten rekening te houden met grensoverschrijdende effecten, met name in de vervoersector. Op die manier zal de ontwikkeling van elke regio steeds meer leiden tot het ontstaan van economisch ge(cid:239)ntegreerde gebieden die evenwichtiger over de Unie zijn gespreid en tot een gelei- delijke overgang met het huidige centrum-periferiemodel naar een Europese ruimte met verschillende kernen. A. Stadsontwikkeling als onderdeel van een ge(cid:239)ntegreerd regionaal beleid Stedelijke gebieden spelen een cruciale rol in de Europese eco- nomie. Het zijn de centra van communicatie, handel, creativi- teit, innovatie en cultureel erfgoed. Daartegenover staat dat ze meer dan hun deel gebruiken aan energie en niet-hernieuwbare energiebronnen en dat ze onevenredig grote hoeveelheden afval en vervuiling produceren. Verder hebben vooral middelgrote steden grote invloed op plattelandsgebieden. De recente mededeling van de Commissie: (cid:132)Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling in de Europese Unie(cid:148) (vooraal acties 1, 8 en 18) schetst het kader voor acties in stedelijke gebieden die door de Structuurfondsen dienen te worden ge- steund. Deze acties die moeten passen in een ge(cid:239)ntegreerde strategie voor ontwikkeling of regionale conversie, moeten ge- richt zijn op vier onderling samenhangende doelen: (cid:151) Vergroting van welvaart en werkgelegenheid in stedelijke gebieden door de rol van grote en kleine steden als regio- nale groeikernen te versterken. (cid:151) Bevordering van maatschappelijke integratie, gelijke kansen en stadsrenovatie. (cid:151) Verbetering van de milieusituatie in de steden als middel om de kwaliteit van het bestaan te verbeteren, en de ge- zondheid van de bevolking en de lokale en mondiale eco- systemen te beschermen. Dit betreft duurzame vervoerssys- temen, hernieuwbare energiebronnen en rationeel energie- beheer. (cid:151) Bijdragen aan systemen voor goed bestuur op stedelijk en plaatselijk niveau. Voor zowel de regio’s van doelstelling 1 als voor de regio’s van doelstelling 2 betekent deze aanpak dat in de verschillende programmadocumenten die in het kader van de Structuurfond- sen worden vastgesteld ge(cid:239)ntegreerde acties voor de ontwikke- ling van de belangrijkste stedelijke gebieden in de regio moeten worden opgenomen. Dergelijke maatregelen zullen een uiterst 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/19 belangrijke bijdrage zijn aan een ge(cid:239)ntegreerde aanpak van de regionaale ontwikkeling of omschakeling. Met name voor revitalisering van stedelijke probleemgebieden zou speciale bijstand mogelijk zijn via een ge(cid:239)ntegreerde aanpak zoals in het communautaire initiatief URBAN is ontwikkeld. Het zou nuttig zijn de in dat verband opgedane ervaring met innovatieve maatregelen en met samenwerkingsverbanden alge- meen toe te passen. Verder zal ook de bijstand van het ESF op grond van doel- stelling 3 belangrijke effecten hebben voor de sociale cohesie, zelfs in steden die niet onder de doelstellingen 1 en 2 vallen. Renovatie van een stedelijk probleemgebied Aan Aulnay-sous-Bois, een gemeente in het Franse departe- ment ˛le de France met 5 000 sociale woningen en met tal van problemen, is publieke en private bijstand verleend in de vorm van een groot stadsproject. Het URBAN-project omvat renovatiemaatregelen en aanvullende acties, waar- onder een maatregel ter verhoging van de veiligheid waarbij de bewoners nieuwe diensten aangeboden worden vanuit buurtcentra met personeel, mobiele dienstverlening en kan- toorruimte voor plaatselijke verenigingen. Er is ook een initiatief om grote gebruiksvoorwerpen en voor hergebruik geschikt afval in te zamelen. B. Plattelandsontwikkeling met het oog op modernisering, diversificatie en milieubescherming Hoewel sommige landelijke gebieden tot de meest dynamische regio’s van de Unie behoren, zijn er veel andere met vaak ernstige sociaal-economische problemen die hun weerslag vin- den in een ongunstige bevolkingsopbouw, onvoldoende werk- gelegenheidskansen en onvoldoende aanbod van essentiºle diensten. Veel van de problemen kunnen worden herleid tot de gevolgen van een diepgaande, enkele tientallen jaren geleden ingezette structurele verandering en met name het afnemende economische belang van de landbouw, dat tot uitdrukking komt in de bijdrage van deze sector aan het inkomen en de werkgelegenheid van de regio. Ongeveer driekwart van de Eu- ropese boeren heeft daaraan tegenwoordig geen voltijdse baan en heeft een aanvullende bron via inkomsten nodig. Tegelijk is nog ongeveer viervijfde van het grondgebied van de EU platteland, wordt het grootste deel van het platteland benut voor landbouw en blijft landbouw de belangrijkste economi- sche sector in veel regio’s. Ook krijgt de multifunctionele rol van de landbouwsector steeds meer erkenning. Naast hun economische rol vervullen land- en bosbouw nu een belangrijke maatschappelijke functie doordat kwaliteitsproducten worden geleverd en stadsbewoners ontspannings- en recreatiemogelijkheden worden geboden. De sector levert verder een grote bijdrage aan het behoud van de kwaliteit van het milieu en het cultureel erfgoed. Plattelands- gebieden zijn uitermate belangrijk voor de ontwikkeling van het Europese grondgebied. Voor de EU is het voortbestaan van het Europese landbouw- model een belangrijk doel van het beleid inzake plattelands- ontwikkeling. Daarom ook is dat beleid de tweede pijler van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dat beleid vergt een tweeledige aanpak waarbij zowel bijstand wordt gegeven voor enerzijds de ontwikkeling van een multifunctionele landbouw- sector en anderzijds voor de ontwikkeling van het ruimere sociale en geografische verband waarbinnen de landbouwsector functioneert. In de gebieden met de grootste problemen, de regio’s van de doelstellingen 1 en 2, moet het plattelandsbeleid zowel streven naar de ontwikkeling van een concurrerende landbouwsector die gebruik maakt van milieuvriendelijke productiemethoden als bijstand verlenen voor diversificatie van boerenbedrijven, het ontwikkelen van nieuwe activiteiten en bronnen voor werk- gelegenheid binnen de plattelandseconomie. In dat perspectief is plattelandsontwikkeling een belangrijk onderdeel van het cohesiebeleid en is het tegelijk ook een aanvulling op de mo- dernisering en hervorming van het marktbeleid in het kader van het GLB. In de subsidiabele gebieden moeten de Structuurfondsen en het EOGFL-afdeling Garantie de diversificatie van een concurre- rende plattelandseconomie steunen door met behulp van ge(cid:239)n- tegreerde programma’s nieuwe economische activiteiten aan te moedigen, met inachtneming van de volgende prioriteiten: (cid:151) Versterking van de agrarische sector. Zorgen voor con- currerende land- en bosbouw door investeringssteun bij modernisering, ook voor verwerking en afzet van land- bouw- en bosbouwproducten. Daarbij moet gestreefd wor- den naar kostenverlaging, grotere kwaliteit van het product, verhoging van de toegevoegde waarde van de landbouw, behoud van landbouwbedrijven (voornamelijk door ervoor te zorgen dat jonge boeren deze kunnen overnemen) en van het milieu (inclusief milieumaatregelen). (cid:151) Verbetering van het concurrentievermogen van de plattelandsgebieden door betere bereikbaarheid, bevorde- ring van diversificatie, de ontwikkeling van nieuwe eco- nomische activiteiten en het scheppen van werkgelegenheid. Dit omvat ook de ontwikkeling van toerisme en kleine bedrijfjes die praktisch allemaal vrijwel unieke producten van hoge kwaliteit maken. Andere mogelijkheden liggen op het gebeid van hernieuwbare energie waaronder ener- gieproductie uit stedelijk afval in plattelandsgebieden in de nabijheid van grote agglomeraties. (cid:151) Behoud van het milieu en het erfgoed op het Europese platteland. Milieubescherming moet een topprioriteit zijn en dient ook het behoud van landelijk gebied, natuur- lijke hulpbronnen en traditionele plattelandsgebieden, als- mede de bevordering van ecotoerisme en dorpsherstel te omvatten. De strategieºn voor plattelandsontwikkeling alleen kunnen niet alle problemen van de plattelandsgebieden oplossen, omdat deze problemen lokaal van aard zijn. Het nieuwe communau- tiare initiatief voor plattelandsgebieden maakt aanvullende ac- ties op de algemene programma’s mogelijk. In dat kader kan bijstand worden gegeven voor maatregelen die door partner- schappen op lokaal niveau worden uitgedacht en uitgevoerd. Het streven is het ontstaan en de ontwikkeling van nieuwe C 267/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 9. 1999 modellen voor de plattelandsontwikkeling aan te moedigen en aan deze modellen vervolgens via netwerken bekendheid te geven. Verder wordt samenwerking tussen lokale marktdeel- nemers in verschillende regio’s en lidstaten aangemoedigd. Nieuwe landbouwactivitieten in Noord-Italiº In Val Bormida in Noord-Italiº zijn innovatieve oplossingen gevonden voor een inkomensverhoging van de bewoners van wie het inkomen uit de traditionele landbouw terugliep. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheden die de regio heeft als leverancier van medicinale planten. Met bij- stand van de programma’s voor plattelandsontwikkeling van de EU zijn twee projecten gefinancierd voor de aankoop van apparatuur voor automatische verwerking en verpakking van gedroogde planten en daarnast voor onderzoek naar mogelijkheden voor andere soorten en voor het verbeteren van de kwaliteitscontrole. Medio jaren negentig bedroeg de productie van etherische oliºn 1 500 kg, in vergelijking met 120 kg ongeveert 10 jaar eerder. Bovendien is het kwaliteitscertificaat (cid:132)biologisch product(cid:148) verworven waarmee een hogere positie in de markt en een hoger rendement wordt verkregen. Hierdoor is in de regio een nieuwe afzetgebied voor landbouwpro- ducten gecreºerd dat zeven nieuwe banen heeft opgeleverd. Doordat in totaal 100 ha minder vruchtbare grond wordt gebruikt, is tevens een bijdrage geleverd aan het behoud van het natuurlijk landschap in een berggebied. Steun aan plattelandsgemeenschappen in Noord-Rijnland- Westfalen Een van de problemen in plattelandsgebieden is de tendens tot concentratie van belangrijke economische en sociale dienstverlening in steden, terwijl het openbaar vervoer naar de steden steeds verder afneemt. In sommige lidstaten is met programma’s uit hoofde van doelstelling 5b het her- stel van basisdiensten op het platteland gesteund. In het Duitse dorpje Ottenhausen in Noord-Rijnland-Westfalen bij- voorbeeld waren de plaatselijke bakkerij en groentewinkel in 1995 dichtgegaan, zodat de dorpsbewoners afhankelijk wer- den van verder weg gelegen winkelvoorzieningen, wat met name voor degenen die niet zo mobiel meer waren proble- men opleverde. Met steun van de bewoners en EOGFL-me- definanciering is een nieuwe dorpswinkel geopend, die ech- ter verschilt van de vroegere voorzieningen in die zin dat deze winkel verschillende diensten aanbiedt. De winkel ver- koopt voedingsmiddelen, huishoudelijke artikelen, produc- ten van de plaatselijke landbouw en biologische producten, maar fungeert ook als een postkantoor, centraal punt voor de reparatie van schoenen, herstel en reiniging van kleding, en adviezen over milieukwesties. Hiermee worden de basis- diensten, die met name belangrijk zijn voor ouderen en moeders met kinderen, ter plaatse aangeboden. Bovendien wordt vanuit deze in onbruik geraakte stal de verkoop van plaatselijke landbouwproducten bevorderd en is daartoe te- vens een deel van het bouwkundig erfgoed van het dorp hersteld. Hergebruik van water op de Canarische Eilanden De ontwikkeling van de Canarische Eilanden wordt belem- merd door het tekort aan water, de hoge prijs ervan en de ongelijkheid in de beschikbaarheid van water op het eiland. Meer dan 80 % van het beschikbare water komt uit onder- grondse voorraden die de laatste tijd geslonken zijn, zodat het evenwicht tussen gewonnen water en oppervlaktewater is verschowen. Dat heeft weer geleid tot een geleidelijke stijging van het zoutgehalte. Op de eilanden met de minste neerslag moest voor de watervoorziening aan de bevolking worden overgegaan tot het ontzilten van zeewater. De land- bouw gebruikt 60 % van het beschikbare water. Het tekort aan water en de slechte kwaliteit ervan, alsmede de concurrerende vraag vanuit de groeiende toeristensector zijn twee redenen waarom de landbouwactiviteiten afna- men. Op het eiland Tenerife is onderzoek gedaan naar de technische haalbaarheid en economische levensvatbaarheid van een verdere zuivering van behandeld water en het ge- bruik daarvan voor uiteenlopende doeleinden. Naar aanlei- ding van het onderzoek hebben de overheden besloten om met financiºle bijstand uit het EOGFL te investeren in de aanleg van een op afstand te bedienen waterdistributienet, tertiaire zuivering en filtering van irrigatiewater. Dankzij deze investering beschikt de landbouwsector over nieuwe wateraanvoer. Het project heeft ook bijgedragen aan het toerisme, het behoud van de groene ruimte en verbetering van de kwaliteit van het bestaan. C. Synergie tussen stads- en plattelandsgebieden: even- wichtige ontwikkeling Om de Unie zo goed mogelijke ontwikkelingskansen te bieden, moeten steden en plattelandsgebieden elkaar aanvullen. In dat verband moet via de bijstand uit de Structuurfondsen synergie worden bevorderd die ten goede komt aan een polycentrische en daardoor evenwichtiger ruimtelijke ontwikkeling van de Eu- ropese Unie. Het platteland moet kunnen beschikken over de specialistische diensten die meestal alleen in stedelijke centra worden aangeboden. De stadsbewoner moet kunnen beschik- ken over het voedselaanbod en de natuurlijke, toeristische en recreative voorzieningen die het platteland kan bieden. De actie van de Structuurfondsen voor een ge(cid:239)ntegreerde ruim- telijke ontwikkeling moet worden ondersteund via bijstand voor netwerken tussen stedelijke centra een voor betere relaties tussen steden en plattelandsgebieden. Die activiteiten moeten gericht zijn op een doelmatiger gebruik van de ruimte met meer aandacht voor duurzame ontwikkeling. Ook dient dubbel werk te worden vermeden. Vooral in dunbevolkte gebieden moeten met name middelgrote steden een belangrijker rol gaan spelen. In dergelijke gebieden halen dienstverleningscentra immers alleen in die steden de drempel van economische le- vensvatbaarheid. Co(cid:246)rdinatie met nationale programma’s zou nodig kunnen zijn, als via de Structuurfondsen gefinancierde programma’s slechts voor een deel van een regio gelden. De doelstelling 1-regio’s zijn groot genoeg om daarvoor een complementaire totaalaanpak voor stads- en plattelandsgebie- den te kunnen toepassen. Deze benadering moet ook in de doelstelling 2-regio’s worden toegepast. Daar zal dat gemakke- lijker worden door gebruik van het gemeenschappelijk pro- grammeringsdocument voor de nieuwe doelstelling 2. Het moet worden gebruikt bij de voorbereiding van strategieºn die op regionaal niveau streven naar evenwicht tussen stads- en plattelandsgebieden. 22. 9. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 267/21 Zelfs als in de verschillende programmeringsdocumenten van de Structuurfondsen ge(cid:239)ntegreerde vormen van aanpak voor stads- of plattelandsontwikkeling worden gevolgd, blijft er be- hoefte bestaan aan regionale programma’s. Deze vormen van aanpak, waarin rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de verschillende delen van een bepaalde regio, zouden aanleiding moeten zijn voor het opstellen van ge(cid:239)nte- greerde regionale strategieºn. De ge(cid:239)ntegreerde aanpak zal, vooral via zeer doelmatige trans- nationale, nationale en regionale infrastructuur, bijdragen tot de vorming van dynamische internationale ge(cid:239)ntegreerde gebieden. Het communautaire initiatief Interreg III kan dit proces com- pleteren door bijstand voor trans-Europese en vooral grensover- schrijdende samenwerking die een evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling van de Unie bevordert. KWETSBARE GEBIEDEN EN KUSTGEBIEDEN Het is belangrijk dat structurele programma’s voor kwets- bare gebieden en kustgebieden samen met andere sector- programma’s zorgen voor duurzame ontwikkeling. In het kader van regionaal economisch beleid kunnen de Struc- tuurfondsen acties ter bescherming van deze gebieden steu- nen, onder meer door financiering van ontsluitende infra- structuur en ecotoerisme De prioriteiten voor het beheer van kustgebieden zijn ver- mindering van vervuiling, sanering van verwilderde ter- reinen, toezicht op de kuststrook; op ontgrondingen en andere activiteiten die de waterbekkens en de zeebodem aantasten, en behoud van natuurlijke leefgebieden. D. Specifieke maatregelen voor visserijgebieden Structuurbeleid in de visserijsector (ook voor de aquacultuur en voor de verwerking en afzet van de productie), is een belang- rijk onderdeel van het gemeenschappelijk visserijbeleid. Het is bedoeld om de herstructurering van de sector te sturen en te bespoedigen via rationalisering en modernisering van de pro- ductiemiddelen en andere maatregelen met een blijvend effect. Programma’s voor de visserij moeten aandacht schenken aan de volgende prioriteiten. (cid:151) De meerjarige oriºntatieprogramma’s voor de visserij (tot 2001 MOP IV en daarna MOP V) blijven het referentiekader voor de vangstcapaciteit. Aan de tenuitvoerlegging van de MOP’s, met inbegrip van het toekomstige MOP V, dient derhalve voorrang te worden gegeven. (cid:151) Het is daarnaast noodzakelijk dat ongewenste neveneffecten worden vermeden. Zo zou onvoldoende vernieuwing kun- nen leiden tot algemene veroudering van de vloot. Ander- zijds zou technische vooruitgang de capaciteitsverminde- ring teniet kunnen doen en de scheve verhouding tussen visserij-inspanning en visbestanden zelfs nog verder kunnen verslechteren. (cid:151) Gebruik van selectiever vistuig en selectievere vismethoden; verbetering van de kwaliteit van de aan boord gehouden vis, en ook van de werkomstandigheden en de veiligheid aan boord. Wat betreft de bedrijven in de aquacultuur en verwerking moet eerder aandacht worden gegeven aan collectieve maatregelen die alle bedrijven ten goede komen dan aan investeringen in individuele bedrijven. Bestrijding van milieuproblemen, verbete- ring van de kwaliteit van het product, en de afzet van soorten waarvan een overschot bestaat of waarvan het bestand inten- siever zou kunnen worden bevist, behoren eveneens tot de prioriteiten. Het structuurbeleid in de visserijsector is tegelijk een factor in het cohesiebeleid. Enerzijds gaat de communautaire bijstand in het kader van het structuurbeleid voornamelijk naar regio’s die vallen onder de doelstellingen van de Structuurfondsen die gelden voor bepaalde gebieden. Anderzijds wordt met dit beleid gestreeft naar oplossing van sociaal-economische problemen in de kustgebieden die door de herstructurering van de visserij- sector zijn veroorzaakt. Dat gebeurt door het scheppen van arbeidsplaatsen en door diversificatie van de economische ac- tiviteiten met bijstand uit de verschillende Structuurfondsen. Samenwerking van de verschillende Structuurfondsen is dan ook essentieel om het synergetische effect van een gecom- bineerde aanpak te waarborgen. Projecten ter ondersteuning van de visserijsector Verwerking van producten (Belgiº) In Antwerpen hebben twaalf visverwerkende bedrijven die waren gevestigd in vervallen gebouwen in het centrum van de stad, zich gereorganiseerd tot vier nieuwe bedrijven op een goed bereikbaar industrieterrein. Sindsdien is de omzet van de nieuwe bedrijven aanzienlijk gestegen. Aquacultuur (Verenigd Koninkrijk) in Argyll Het (Schotland) gevestigde bedrijf West Coast Aquaculture Ltd heeft bijstand gekregen voor de bouw en uitrusting van een nieuw geavanceerd watercirculatiesys- teem voor het opkweken van jonge tarbot. Daardoor heeft het bedrijf zich kunnen diversifiºren en wordt voorkomen dat het teveel steunt op het kweken van Atlantische zalm. Het bedrijf verwacht tegen eind 2000 ongeveer 450 ton tarbot per jaar te kunnen produceren. Collectief gebruik van de kustzone (Spanje) In Galiciº konden, dankzij de vele projecten gericht op collectieve exploitatie van de kustwateren door plaatselijke vissers, de schelpdierbestanden beter beschermd worden en kon de kwaliteitscontrole op de producten worden ver- beterd