title: 1999/329/EG: Beschikking van de Commissie van 12 april 1999 inzake een procedure op grond van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag en de artikelen 53 en 54 van de EER-Overeenkomst (Zaken nrs. IV/D-1/30.373 - P&I Clubs- IGA en IV/D-1/37.143 - P&I Clubs-pooling-overeenkomst) (kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 221) (Voor de EER relevante tekst)

eurovoc_concepts:
European treaties
association
carrier
competition law
insurance
maritime transport

text: L 125/12 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 II (Besluiten waarvan de publicatie niet voorwaarde is voor de toepassing) COMMISSIE BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 12 april 1999 inzake een procedure op grond van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag en de artikelen 53 en 54 van de EER-Overeenkomst (Zaken nrs. IV/D-1/30. 373 (cid:190) P&I Clubs-IGA en IV/D-1/37. 143 (cid:190) P&I Clubs- pooling-overeenkomst) (kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 221) (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (1999/329/EG) DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEEN- SCHAPPEN, en van 21 oktober 1998 (3) betreffende de International Group Agreement, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, Na raadpleging van het Adviescomit(cid:130) voor mededingings- regelingen en economische machtsposities, Overwegende hetgeen volgt: Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, Gelet op Verordening nr. 17 van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstel¶k gew¶zigd b¶ de Akte van Toetreding van Oostenr¶k, Finland en Zweden, inzonder- heid op de artikelen 6 en 8, Gezien de formele aanmeldingen overeenkomstig artikel 4 van Verordening nr. 17 op 18 juni 1981 en 27 juli 1984 met het oog op een negatieve verklaring en/of vr¶stelling van de International Group Agreement, het verzoek van 20 februari 1995 om verlenging van de op 16 december 1985 verleende vr¶stelling en de formele aanmeldingen met het oog op vr¶stelling van 7 juli 1998 van Internati- onal Group Pooling Agreement en van 21 oktober 1998 van International Group Agreement, Gezien de bekendmakingen overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 op 14 augustus 1998 (2) betreffende de International Group Pooling Agreement A. DE FEITEN 1. INLEIDING (1) (2) (3) Deze zaak betreft de verenigbaarheid met de mede- dingingsregels van het EG-Verdrag en de EER- Overeenkomst van twee binnen de International Group of P&I Clubs, hierna ook „IG” genoemd, gesloten overeenkomsten namel¶k de International Group Pooling Agreement, hierna „pooling-over- eenkomst” genoemd en de International Group Agreement, hierna ook „IGA” genoemd. De IGA was oorspronkel¶k in 1981 b¶ de Commissie aangemeld. De Commissie verleende daarop aan de groep een formele vr¶stelling voor een periode van tien jaar. Deze liep in februari 1995 af en de IG diende een verzoek in tot verlen- ging van de vr¶stelling. In juni 1997 richtte de Commissie een mededeling van punten van bezwaar tot de IG, op grond van de overweging dat zowel de pooling-overeenkomst als (1) PB 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62. (2) PB C 256 van 14. 8. 1998, blz. 2. (3) PB C 322 van 21. 10. 1998, blz. 31. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/13 de IGA in str¶d waren met de mededingingsregels van het EG-Verdrag. Aan deze mededeling van punten van bezwaar was een klacht tegen de pooling-overeenkomst voorafgegaan van de Greek Shipping Co-operation Committee (GSCC), een te Londen gevestigde scheepvaartorganisatie die zaken behartigt in verband met schepen die in laatste instantie in Griekse handen z¶n. Na de mededeling van de punten van bezwaar besloot de IG haar overeenkomsten te w¶zigen om aan de mededingingsregels van de Gemeenschap en van de EER te voldoen. In juli 1998 meldde z¶ een gemeenschappel¶ke versie van de pooling- overeenkomst aan, en in oktober 1998 van de IGA. Z¶ zullen in werking treden in februari 1999. 2. DE PART(cid:246)EN De Protection & Indemnity Clubs (P&I Clubs) z¶n onderlinge verenigingen zonder winstoogmerk, die aan hun leden, de reders, aansprakel¶kheidsverze- keringen aanbieden. Elk van de P&I Clubs wordt geleid door een raad van bestuur, die de leden vertegenwoordigt, maar het dagel¶kse bestuur is in handen van beroepsbestuurders, die door de raad van bestuur z¶n in aangesteld. De Internationale Groep (IG) van P&I Clubs is een wereldw¶de vereniging van P&I Clubs. Negentien P&I Clubs z¶n er lid van (zeven uit het Verenigd Koninkr¶k, vier uit Bermuda, drie uit Luxemburg, twee uit Noorwegen, (cid:130)(cid:130)n uit de Verenigde Staten, (cid:130)(cid:130)n uit Japan en (cid:130)(cid:130)n uit Zweden). P&I-verzekeraars bieden in een enkel contract dekking voor al deze risico’s. (9) Ongeveer 89 % van de mondiale tonnenmaat en b¶na 100 % van de Europese tonnenmaat is verze- kerd door de P&I Clubs die lid z¶n van de IG. Op dit ogenblik bieden z¶ dekking voor een bedrag van ongeveer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD). (10) De mondiale marktaandelen van de afzonderl¶ke P&I Clubs van de IG vari(cid:137)ren van 16,3 % (UK Mutual) tot minder dan 1 % (American Club). In de onderstaande tabel worden voor elk van de P&I Clubs de verzekerde tonnenmaat en het marktaan- in het verzekeringsjaar 1998/1999 weerge- deel geven (1). P&I Club Verzekerde tonnenmaat (in miljoen brt) Marktaandeel (%) American Britannia Gard Japan Club Liverpool & London London North of England Skuld SMP Standard Steamship Mutual Swedish Club UK Mutual West of England 5,3 58,6 52,9 41,7 6,5 25,9 21,8 42,5 6,9 29,5 52,8 11 88,8 39,5 0,98 10,78 9,73 7,67 1,2 4,77 4,01 7,82 1,27 5,43 9,72 2,02 16,34 7,27 89 3. DE MARKT VOOR AANSPRAKEL(cid:246)KHEIDS- VERZEKERINGEN Totaal IG 483,7 Rechtstreekse zeeverzekering kan in twee grote categorie(cid:137)n worden onderverdeeld: de eerste betreft de verzekering van de risico’s van schade aan de schepen (casco, machines enz. ), welke gewoonl¶k wordt ondergebracht commerci(cid:137)le verzekeraars. De tweede wordt Protection & Indemnity (P&I) verze- kering genoemd en dekt contractuele aansprake- l¶kheid en aansprakel¶kheid jegens derden; deze risico’s worden traditioneel verzekerd door onder- linge redersverenigingen, de P&I Clubs. verzekering behelst Protection & Indemnity is een algemeen concept dat de van verschillende soorten risico’s: lichamel¶ke schade of overl¶den van bemanningsleden, passagiers en derden; schade aan schepen ten gevolge van aanvaringen; andere schade aan eigendommen van derden (zoals haven- installaties); vervuiling; schade aan vracht en andere bergingskosten). De meeste kosten (zoals (11) De resterende tonnenmaat wordt verzekerd door kleine onafhankel¶ke onderlinge P&I-verenigingen of door commerci(cid:137)le zeeverzekeraars, of is in het geheel niet tegen P&I-risico’s verzekerd. Onafhan- kel¶ke onderlinge P&I-verenigingen concentreren zich doorgaans op specifieke types schepen, zoals vrachtschepen voor droge lading, kust- of vissers- vaartuigen en bieden een laag niveau van P&I-dekking. De grootste van deze verzekeraars z¶n de Ocean Marine onderlinge verenigingen. (12) Sommige P&I Clubs die lid z¶n van de IG, bieden onafhankel¶k verzekeringen aan voor specifieke types schepen. Shipowners Mutual Protection, b¶voorbeeld, bracht in 1996 alle vissersvaartuigen buiten de IG-regelingen en biedt voor deze schepen thans dekking tot 500 miljoen USD. (1) De tabel geeft geconsolideerde bedragen voor (Londen, Europa en Bermuda), Steamship Mutual Europa en Bermuda) en Skuld (Noorwegen en Bermuda). Standard (Londen, (4) (5) (6) (7) (8) L 125/14 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 (13) Sommige commerci(cid:137)le verzekeraars, zoals Lloyds Syndicates, Southern Seas (Chubb Insurance), Terra rechtstreekse Nova en HIH, bieden eveneens P&I-verzekeringen aan. Hun marktaandeel is momenteel verwaarloosbaar. 4. DE OVEREENKOMSTEN 4. 1. De pooling-overeenkomst (14) De pooling-overeenkomst is in wezen een overeen- komst voor het omslaan van schadevorderingen over onderlinge verenigingen. Het doel ervan is, schadevorderingen op (cid:130)(cid:130)n club boven een bepaald bedrag evenredig over alle P&I Clubs te verdelen. De oorspronkel¶ke overeenkomst werd in 1899 gesloten tussen zes in het Verenigd Koninkr¶k gevestigde P&I Clubs. Sindsdien is z¶ herhaaldel¶k gew¶zigd en z¶n nieuwe clubs toegetreden. (15) Slechts achttien P&I Clubs z¶n b¶ de pooling-over- eenkomst aangesloten. Het overbl¶vende lid van de IG, SMP (met zetel in Luxemburg), neemt er indi- rect aan deel, doordat het herverzekerd is door een van de andere clubs. 4. 1. 1. De overeenkomst voor het omslaan van schadevorderingen (16) De overeenkomst voor het omslaan van schadevor- in verschillende tranches van deringen voorziet dekking. a) De eerste 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD) van elke vordering komt ten laste van de club waarvan het lid de schade heeft veroorzaakt. Dit staat bekend als de „franchise” van de club. De meeste vorderingen op de clubs vallen geheel binnen deze tranche (99 % in aantal en 82 % in waarde voor de periode 1985-1995). b) Het bedrag van een vordering boven 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD) tot 27,42 miljoen EUR (30 miljoen USD) wordt overeenkomstig de pooling-overeenkomst omgeslagen over de clubs. Van 1985 tot 1995 vielen ongeveer 20 vorderingen per jaar binnen deze tranche. c) Het bedrag van een vordering boven 27,42 miljoen EUR (30 miljoen USD) tot 1,8 miljard EUR (2 miljard USD) wordt gedekt door het algemene herverzekeringscontract van de groep voor grote verliezen (General Excess Loss Rein- surance Contract), dat door de clubs collectief is gesloten met commerci(cid:137)le verzekeraars. Slechts een of twee vorderingen per jaar vallen binnen deze tranche. d) Het bedrag van een vordering boven het bedrag van de herverzekering voor grote verliezen tot ongeveer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) wordt overeenkomstig de pooling-overeenkomst opnieuw over de clubs omgeslagen. Dit staat bekend als de „overspill”. Tot dusver heeft een vordering nog nooit deze tranche bereikt. enige (17) De omschr¶ving „tot ongeveer” 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) voor het maximum van de over- spill behoeft wellicht toelichting. Dit maximum is inderdaad geen vast bedrag. Wanneer zich een „overspill”-vordering voordoet, moet elk lid maximaal 2,5 % b¶dragen van de maximale schadevergoeding die het zou moeten betalen op grond van artikel 6, lid 1, onder b), van de Interna- tionale Overeenkomst van 1976 inzake beperking van aansprakel¶kheid voor maritieme vorderingen (artikel 14. 2 van de pooling-overeenkomst). Dit artikel stelt een aantal maximumbedragen vast voor de vergoeding door een reder b¶ een enkele ramp. Deze bedragen z¶n gebaseerd op de tonnenmaat van het betrokken schip (1). Het bedrag van 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) wordt bereikt door optelling van 2,5 % van de maximale aansprake- l¶kheidsbedragen voor elk van de schepen die door de b¶ pooling-overeenkomst aangesloten P&I Clubs z¶n verzekerd. (18) In de franchise-tranche wordt, zoals gezegd, de gehele schade vergoed door de club waarvan het lid de schade heeft veroorzaakt. In de andere tranches worden de vorderingen over de clubs omgeslagen volgens telkens verschillende regels. a) Tussen 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD) en 27,42 miljoen EUR (30 miljoen USD) worden de vorderingen omgeslagen overeenkomstig het aandeel van elke club in het totale aantal vorde- ringen, de totale verzekerde tonnenmaat en het totale bedrag aan b¶drage-opvragingen (vaste en aanvullende). Elk van deze drie factoren is bepa- lend voor 1/3 van het uiteindel¶ke percentage (daarom wordt deze methode ook de „1/3 formule” genoemd). Op deze formule worden echter twee correcties toegepast. Ten eerste is er een correctie op grond van de verhouding tussen schade en de betaalde premies, waarb¶ er rekening mee wordt gehouden of de betrokken club in het verleden meer of minder b¶dragen heeft ontvangen dan z¶ aan de andere leden daadwerkel¶k heeft b¶gedragen. Ten tweede wordt aan de club waartegen een vordering tussen 18,3 miljoen EUR (20 miljoen USD) en 27,42 miljoen EUR (30 miljoen USD) wordt gericht, een boete van 20 % opgelegd (artikel 10. 1 en aanhangsel VI van de pooling-overeen- komst). (1) Artikel 6, lid 1, onder b), bevat een tabel, waarin de bedragen vari(cid:137)ren van 50 000 USD voor een schip van 500 bruto regis- terton tot 5,5 miljoen USD voor een schip van 170 000 bruto registerton. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/15 b) De kosten van het algemene herverzekerings- contract van de groep voor grote verliezen worden over de clubs omgeslagen in verhouding tot de door elke club verzekerde tonnenmaat. Het te betalen tarief per ton hangt evenwel af van het type schepen. Voor schepen die in het verleden aanleiding hebben gegeven tot vorde- ringen die dit niveau bereiken, geldt een hoger tarief per ton. Concreet hebben tankers aanlei- ding gegeven tot 80 % van de vorderingen die dit niveau hebben bereikt; daarom liggen hun tarieven per ton veel hoger. clublimiet c) Een „overspill”-vordering zou over de clubs worden omgeslagen in verhouding tot hetgeen de club afzonderl¶k b¶draagt tot het totaal van alle clublimieten, dat volgens de in overweging 17 uiteengezette methode wordt berekend. van elke (19) In gevallen van „overspill”-vorderingen is elke club hoe dan ook gerechtigd van haar b¶drage de bedragen af te trekken die b¶ haar leden niet „economisch inbaar” z¶n (artikel 14. 3 van de pooling-overeenkomst). Een comit(cid:130) van deskun- digen zal in geval van meningsverschil tussen de clubs vaststellen welke bedragen niet „economisch inbaar” z¶n (artikel 15 van de pooling-overeen- komst). Deze bepaling beperkt de mate waarin de clubs voor een vordering kunnen worden aange- sproken en voorkomt dat clubs sommen moeten betalen die z¶ nooit volledig kunnen innen. (22) Naar aanleiding van de mededeling van punten van bezwaar z¶n de IG-clubs overeengekomen het gemeenschappel¶ke minimumdekkingsniveau te verlagen van ongeveer 16,5 miljard EUR (18 miljard USD) tot 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD). (23) De IG heeft voorts een w¶ziging in de pooling- overeenkomst aangemeld, die verduidel¶kt dat het de P&I Clubs vr¶ staat buiten de pooling-overeen- komst om, hogere dekkingsniveaus aan te bieden dan het gemeenschappel¶ke minimumdekkingsni- veau en aldus door het aanbieden van die niveaus onderling te concurreren (w¶ziging van artikel 5 van aanhangsel III van de pooling-overeenkomst). Het staat de clubs tevens vr¶ buiten de pooling- overeenkomst om, lagere dekkingni- individueel veaus aan te bieden. 4. 1. 3. Goedkeuring van de clubvoorwaarden (24) De pooling-overeenkomst bevat ook een aantal bepalingen die geen betrekking hebben op de methode om schadevorderingen over de P&I Clubs om te slaan, maar die er toch rechtstreeks verband mee houden. De verzekeringspolissen („voor- waarden”) van elke club dienen te worden goedge- keurd door de andere leden van de pooling-over- eenkomst (artikel 16 van de pooling-overeenkomst). In feite kan drievierde van de P&I Clubs besluiten de voordelen van de pooling te onthouden aan P&I Clubs waarvan de voorwaarden en de boekhoud- kundige methoden niet door hen z¶n goedgekeurd. 4. 1. 2. Het gemeenschappel¶ke minimumdek- kingsniveau 4. 1. 4. Regels inzake herverzekering (20) Zoals uiteengezet (zie punt 16), z¶n alle leden van de P&I Clubs die aan de pooling deelnemen, verplicht b¶ te dragen om vorderingen tot ongeveer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) te kunnen omslaan. (25) De pooling-overeenkomst bevat tevens de regels die een club in acht moet nemen die aan een derde (cid:190) onderlinge dan wel commerci(cid:137)le (cid:190) verzekeraar een herverzekering wil aanbieden. (21) V(cid:155)(cid:155)r 20 februari 1998 was dit bedrag vastgesteld op ongeveer 16,5 miljard EUR (18 miljard USD), dat wil zeggen 20 % van de maximumschadevergoe- ding overeenkomstig de Internationale Overeen- komst van 1976 inzake beperking van aansprake- l¶kheid voor maritieme vorderingen. In de mede- deling van punten van bezwaar heeft de Commissie het standpunt ingenomen dat dit hoge minimum- dekkingsniveau in str¶d was met artikel 85, omdat het clubs ervan weerhield te concurreren door lagere dekkingsniveaus dan ongeveer 16,5 miljard EUR (18 miljard USD) aan te bieden, waarnaar een aanzienl¶ke bestond. De Commissie beschouwde deze overeenkomst betreffende een hoog gemeenschappel¶k dekkingsniveau tevens als een misbruik van de collectieve machtspositie van de P&I Clubs, dat erin bestond dat de op de verze- keringsmarkt beschikbare keuze van dekkingsni- veau ten nadele van de consument werd beperkt. vraag (26) Oorspronkel¶k bevatte de pooling-overeenkomst alleen objectieve voorwaarden waaraan onderlinge verzekeraars moesten voldoen aan wie de P&I Clubs herverzekering wilden aanbieden. Over voor- waarden voor commerci(cid:137)le verzekeraars werd niets gezegd. Dit zou het de IG mogel¶k hebben gemaakt te discrimineren tussen commerci(cid:137)le verzekeraars, door slechts aan sommige van hen herverzekering aan te bieden. Daarenboven bevatte de pooling-overeenkomst geen procedurevoor- schriften om ervoor te zorgen dat de P&I Clubs aan de voor onderlinge verzekeraars vastgestelde objec- tieve voorwaarden zouden voldoen. Daarom heeft de Commissie in de mededeling van punten van in de bezwaar het pooling-overeenkomst en geschikte procedures ontbraken volgens welke een club aan een derde verzekeraar herverzekering kon aanbieden. Dit vormde een inbreuk op artikel 86 van het EG-Verdrag. ingenomen, dat objectieve standpunt criteria L 125/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 verzekeraar aan bepaalde (27) De IG heeft w¶zigingen in de desbetreffende regels aangemeld (w¶zigingen in aanhangsel X van de pooling-overeenkomst). De voorgestelde w¶zi- gingen houden in, dat elke club die herverzekering aan een derde verzekeraar wil aanbieden, een aanvraag b¶ de IG moet indienen. De part¶en b¶ de pooling-overeenkomst moeten dan nagaan of de derde voorwaarden voldoet. Sommige van die voorwaarden z¶n alge- meen en sommige gelden specifiek voor onder- linge dan wel commerci(cid:137)le verzekeraars. De alge- mene voorwaarden houden in, dat de verzekeraar financieel gezond moet z¶n, dat de door hem geboden P&I-dekking vergel¶kbaar moet z¶n met die welke door de P&I Clubs wordt geboden en dat h¶ een bill¶ke b¶drage moet leveren aan schade- vorderingen op de pool en aan de premies voor het herverzekeringscontract verliezen. Wanneer het een onderlinge maatschapp¶ betreft (die niet wordt begunstigd door wetten in z¶n land, die reders in dat land in hun vr¶e keuze van verze- keraar beperken), moet de verzekeraar daarenboven werken als een echte onderlinge, zonder winstoog- merk, moeten z¶n ervaring en beleid inzake de behandeling van schadevorderingen verenigbaar z¶n met die van de P&I Clubs en moet h¶ zich houden aan de regels van de IGA. Wanneer het een commerci(cid:137)le verzekeraar betreft (die wordt begun- stigd door wetten in z¶n land, die de vr¶e keuze van verzekeraar voor reders in dat land beperken), moet de club die als herverzekeraar optreedt verantwoordel¶k z¶n voor de afhandeling van de schadevorderingen en voor de vaststelling, namens de verzekeraar, van de premies voor de reders op een onderlinge-verzekeringsbasis. grote voor (28) Wat de procedure betreft, dient een subcommissie van de IG binnen 30 dagen na ontvangst van alle relevante informatie een aanbeveling te doen omtrent de aanvraag (de term¶n kan t¶dens de vernieuwingsperiode worden verlengd met nog eens 30 dagen). De clubs stemmen vervolgens op basis van de aanbeveling. Indien de beslissing ongunstig is, moet de verzekeraar aan wie de herverzekering wordt geweigerd daarvan binnen tien dagen na de stemming schriftel¶k in kennis worden gesteld, met opgaaf van de redenen voor de weigering. De verzekeraar kan tegen die weigering in beroep gaan. Het beroep wordt behandeld door drie scheidsrechters, die zich erover uitspreken of de clubs de genoemde voorwaarden op een rede- l¶ke w¶ze hebben toegepast. De part¶en w¶zen binnen veertien dagen na de indiening van het verzoek tot arbitrage elk (cid:130)(cid:130)n scheidsrechter aan. De derde wordt door deze beiden aangewezen binnen tien dagen na hun eigen aanstelling; het moet een ervaren jurist z¶n, gespecialiseerd in handels- en verzekeringszaken. De scheidsrechters stellen hun eigen procedures vast en behandelen de zaak met bekwame spoed. Z¶ geven een schriftel¶ke, met redenen omklede beslissing. Hun beslissing is bindend. 4. 2. De International Group Agreement (IGA) (29) Oorspronkel¶k was de IGA een herenakkoord tussen de clubs, dat ten doel had een aantal regels vast te stellen omtrent de w¶ze waarop aan een reder die reeds lid was van een andere club, een offerte voor P&I-dekking kon worden gedaan. In het begin van de jaren tachtig werd de IGA een schriftel¶ke overeenkomst tussen alle leden van de IG. In deze overeenkomst z¶n regels vastgelegd waaraan de part¶en b¶ de pooling-overeenkomst zich moeten houden. De hoofdkenmerken ervan worden in de overwegingen 30-40 beschreven. 4. 2. 1. De procedure voor offertes clubs voor die b¶ andere (30) De IGA beperkt de vr¶heid van de P&I Clubs aan reders verzekerde schepen, tarieven aan te bieden om hen als klant te winnen. Het premietarief is de b¶drage die voor een schip wordt betaald ter dekking van de diverse kosten van de schuldvorderingen die door de P&I Club die het schip verzekert, worden gedragen, dat wil zeggen de kosten van schadevorderingen franchiseniveau die de club moet beneden het betalen, de kosten van vorderingen die op grond van de pooling-overeenkomst met andere clubs moeten worden gedeeld, de kosten van herverzeke- in sommige gevallen, een specifieke ring en, vergoeding voor de beheerskosten van de club. Deze b¶drage wordt b¶ de aanvang van het polis- jaar begroot en wordt doorgaans in term¶nen betaald: b¶ het begin van het polisjaar betaalt de reder voor ieder schip een eerste b¶drage (b¶drage- voorschot). De reder moet later (doorgaans drie jaar later) verdere bedragen (aanvullende b¶dragen) betalen, wanneer de in totaal door de club te betalen schadevergoedingen, beheerskosten en beleggingsopbrengsten voor dat jaar bekend z¶n. (31) De IGA schr¶ft voor, dat wanneer een offerte wordt gedaan om een schip met ingang van de eerstvol- gende 20 februari te verzekeren (het polisjaar neemt een aanvang op 20 februari en elke overgang van de ene naar de andere club gaat daarom steeds op die datum in), een club nooit een lager tarief mag opgeven dan het tarief dat door de club waarb¶ het schip op dat ogenblik verzekerd is (de „holding club”), wordt berekend, tenz¶ een door de nieuwe van deskundigen het tarief van de holding club onre- del¶k hoog acht. De commissie bestaat uit drie leden: (cid:130)(cid:130)n voor elke rechtstreeks betrokken club en een onafhankel¶ke deskundige die door de IG wordt aangewezen. b¶eengeroepen commissie club (32) Op verzoek van de Commissie werd in 1985 een nieuwe procedure ingevoerd: een club (de „nieuwe club”) kan een lager tarief opgeven dan het door de holding club toegepaste tarief, indien z¶ v(cid:155)(cid:155)r 30 september een bindende overeenkomst met de reder sluit en de holding club daarvan binnen drie dagen in kennis stelt. Ingeval de holding club van oordeel is dat het tarief van de nieuwe club onre- del¶k laag is, kan z¶ b¶ een commissie van deskundigen in beroep gaan. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/17 (33) (34) (35) In de mededeling van punten van bezwaar van 2 juni 1997 werd het standpunt ingenomen dat deze procedures str¶dig waren met artikel 85 van het EG-Verdrag omdat z¶ de clubs ervan weerhielden onderling te concurreren inzake de premietarieven en niet onmisbaar waren voor de goede werking van de pooling-overeenkomst. De in 1985 inge- voerde nieuwe procedure had de onderlinge concurrentie klaarbl¶kel¶k niet in voldoende mate doen toenemen. In de eerste jaren werden in september weliswaar verscheidene pogingen gedaan offertes te doen voor het verzekeren van schepen, maar slechts in (cid:130)(cid:130)n geval is de procedure daadwer- kel¶k gebruikt om van de ene naar een andere club over te gaan. De laatste jaren is de procedure geheel in onbruik geraakt (1). Thans heeft de IG een w¶ziging van de procedure voor offertes aangemeld, waarvan de werkingssfeer wordt beperkt. Vanaf 20 februari 1999 zal de proce- dure voor offertes voor het volgende polisjaar niet langer van toepassing z¶n op alle kostenelementen van een P&I Club, zoals thans het geval is, doch slechts op de kosten van de vorderingen en de herverzekering. Dit betekent dat de interne beheerskosten van de club voortaan buiten de procedure voor offertes vallen. In de gew¶zigde procedure voor offertes bl¶ven de clubs vr¶ ofwel een specifieke pr¶s te berekenen voor hun beheerskosten (door deze als een afzon- derl¶ke kostenfactor op te nemen in het aan het begin van het jaar opgegeven tarief), ofwel deze in het algemeen uit hun beleggingsopbrengsten te financieren en later in de aanvullende b¶dragen door te berekenen. In beide gevallen is de proce- dure voor offertes van de IGA van toepassing op het tarief zonder beheerskosten. In het eerste geval stelt de gew¶zigde procedure voor offertes een nieuwe club met lagere beheerskosten in staat een lagere pr¶s op te geven, hetgeen direct z¶n weer- slag heeft op het niveau van het b¶dragevoorschot dat door de reder moet worden betaald. In het tweede geval, wanneer de nieuwe club in haar premietarief geen specifiek bedrag voor beheers- kosten opneemt, zal de gew¶zigde procedure voor offertes de reders nog steeds ten goede komen, aangezien z¶ door van club te veranderen zullen kunnen profiteren van eventuele lagere beheers- kosten die de nieuwe club naar verwachting zal maken in het polisjaar waarin z¶ overstappen. De IG verwacht dat de w¶ziging van de procedure voor offertes in de prakt¶k in de meeste gevallen zal resulteren in de tweede mogel¶kheid, omdat de meeste clubs er de voorkeur aan zullen geven een tarief op te geven waarin geen specifiek bedrag voor beheerskosten is opgenomen. (1) Gebruik van de „30 september”-procedure: 1986: 8 offertes, geen overgang; 1987: 3 offertes, (cid:130)(cid:130)n overgang; 1988: geen offertes; 1989: geen gegevens beschikbaar; 1990: 13 offertes, geen overgang; 1991: 34 offertes, geen overgang; 1992: 86 offertes, geen overgang; 1993: (cid:130)(cid:130)n offerte, geen overgang; 1994: geen offertes. (36) De gew¶zigde procedure voor offertes zal worden aangevuld met bepalingen die de doorzichtigheid van de hoogte van de beheerskosten van elke P&I Club moeten vergroten. De clubs moeten elk jaar hun gemiddelde uitgavenniveau over v¶f jaar bere- kenen, waarb¶ het niveau van de beheerskosten wordt uitgedrukt als een percentage van de opge- telde opbrengsten uit premies en uit beleggingen. Dit c¶fer moet worden bekendgemaakt in de gepu- bliceerde jaarstukken van elke club en moet zowel door de nieuwe club als door de holding club worden medegedeeld telkens wanneer een club een offerte doet voor de verzekering van een schip dat b¶ een andere club is verzekerd. (37) B¶ de berekening van het gemiddelde uitgavenper- centage worden de beheerskosten en beleggingsop- brengsten bepaald overeenkomstig de toepassel¶ke communautaire richtl¶nen inzake boekhouding, met name Richtl¶n 91/674/EEG van de Raad van 19 december 1991 betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening van verzekerings- ondernemingen (2). Onder beheerskosten worden verstaan, alle uitgaven voor de exploitatie van een club (met uitzondering van uitgaven in verband met de afhandeling van schadevorderingen en potenti(cid:137)le vorderingen); z¶ omvatten commissie- en makelaarslonen, andere acquisitiekosten en afschr¶vingen. beleggingsopbrengsten worden verstaan, alle al dan niet gerealiseerde vermogens- en koerswinsten en -verliezen die gedurende het boekjaar z¶n gemaakt, na aftrek van de daarmee verband houdende uitgaven. Onder 4. 2. 2. Offertes voor tankers (38) De IGA bevat b¶zondere regels voor offertes voor tankers. In de eerste plaats beveelt de IG aan, dat elk jaar een redel¶ke minimumvoorziening wordt aangelegd voor vorderingen in verband met tankers, die op grond van de pooling-overeenkomst dienen te worden omgeslagen. In de tweede plaats wordt in de IGA uitdrukkel¶k voorgeschreven, dat b¶ offertes voor tankers op eerl¶ke w¶ze en in voldoende mate rekening moet worden gehouden met alle relevante kostenfactoren (artikel 6. 2) en wordt in een procedure voorzien die het clubs mogel¶k maakt acceptatie van verzekering voor een tanker door een andere club voor te leggen aan een commissie van deskundigen. In dat geval beslist de commissie of de club op eerl¶ke w¶ze en in voldoende mate met alle relevante kostenfactoren rekening heeft gehouden (artikel 12. 4). Een derge- l¶ke voorlegging aan een commissie van deskun- digen heeft sinds 1985 slechts eenmaal plaatsge- vonden. (39) De IG heeft thans een w¶ziging aangemeld, die ervoor moet zorgen dat deze regel in overeenstem- ming is met de eerder voorgestelde w¶zigingen van de offerteprocedure. Vanaf het begin van het (2) PB L 374 van 31. 12. 1991, blz. 7. L 125/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 volgende boekjaar zal de IGA voorschr¶ven, dat b¶ offertes voor tankers op eerl¶ke w¶ze en in voldoende mate rekening moet worden gehouden met alle relevante kostenfactoren, behalve met interne beheerskosten. 4. 2. 3. B¶dragen b¶ uittreding (40) Wanneer een reder z¶n club verlaat, is h¶ verplicht z¶n deel te dragen van de schadevergoedingen waarvoor de club is aangesproken in de jaren waarin h¶ lid was, zelfs indien het bedrag van die vergoedingen op het ogenblik van z¶n uittreding nog niet vaststaat. Sinds 1985 laat de IGA de reder de keuze tussen twee mogel¶kheden: een bankga- rantie of een b¶drage b¶ uittreding die door de club wordt vastgesteld. Indien h¶ die b¶drage onre- del¶k hoog acht, kan h¶ zich wenden tot een commissie van deskundigen, die wordt samenge- steld is beschreven. (in overweging zoals hiervoor 31) 5. DE PROCEDURE (41) In juni 1981 meldde de internationale groep van P&I Clubs een aantal van haar afspraken b¶ de Commissie aan. Alleen de IGA en enkele aan de nevenovereen- pooling-overeenkomst komsten, zoals de herverzekeringsovereenkomsten (thans opgenomen in aanhangsel X van de pooling- overeenkomst, zie overweging 25) waren in deze aanmelding begrepen. De pooling-overeenkomst zelf werd niet aangemeld. gehechte (42) Na een voorlopig onderzoek kwam de Commissie tot het oordeel dat de aangemelde overeenkomsten een aantal bepalingen bevatten die niet konden worden vr¶gesteld op grond van artikel 85, lid 3. In februari 1983 leidde z¶ dan ook een procedure in en zond z¶ de aanmelders een mededeling van punten van bezwaar, voorafgaand aan een beschik- king op grond van artikel 15, lid 6, van Verorde- ning nr. 17, waarb¶ het voordeel van de vr¶stelling van geldboeten werd ingetrokken. In december 1983 voegden de Unie van Griekse reders en de Greek Shipping Cooperation Committee (GSCC) zich in de procedure door een formele klacht tegen de IGA in te dienen. (43) In juli 1984 heeft de Commissie punten van bezwaar meegedeeld met betrekking tot de grond van de zaak, waarin z¶ stelde dat sommige bepa- lingen van de IGA inbreuk maakten op artikel 85, lid 1, en niet voldeden aan de voorwaarden voor vr¶stelling op grond van artikel 85, lid 3. Na ingr¶- pende w¶zigingen (b¶voorbeeld de invoering van de „30 september”-procedure) werd een nieuwe IGA gesloten, die van kracht werd in februari 1985. Deze nieuwe overeenkomst werd aangemeld en b¶ Beschikking 85/615/EEG van de Commissie van 16 december 1985 (P&I Clubs) (1) werd een vr¶stel- ling voor tien jaar verleend. (1) PB L 376 van 31. 12. 1985, blz. 2. (44) De internationale groep van P&I Clubs verzocht in februari 1995 om verlenging van die vr¶stelling. Met het oog op het onderzoek in deze zaak werd in juli 1995 in het Publicatieblad een bericht bekend- gemaakt waarin derden werden uitgenodigd hun te maken (2). Bezwaren opmerkingen kenbaar werden geuit door de GSCC, die in december 1995 besloot haar opmerkingen om te zetten in een formele klacht. Op een later t¶dstip werden ook opmerkingen ontvangen van Ocean Marine, een onafhankel¶ke onderlinge P&I-maatschapp¶, en van de Unie van Griekse reders (UGR). (45) Op 2 juni 1997 heeft de Commissie tot de IG een mededeling van punten van bezwaar gericht, volgens welke zowel de pooling-overeenkomst als de IGA str¶dig waren met de communautaire mededingingsregels. De IG antwoordde op 14 september 1997 en een mondelinge behandeling vond plaats op 27 april 1998. Behalve de IG namen de GSCC, de UGR en Ocean Marine hieraan deel. (46) Op 7 juli 1998 meldde de IG de pooling-overeen- komst aan, zoals deze was gew¶zigd ten gevolge van onderhandelingen met de Commissie. Op 14 augustus 1998 publiceerde de Commissie een mededeling ingevolge artikel 19, lid 3, van Veror- dening nr. 17, waarin z¶ aangaf voornemens te z¶n een gunstige houding aan te nemen ten aanzien van de aangemelde pooling-overeenkomst. (47) Op 24 september 1998 gaf de IG de Commissie formeel te kennen dat z¶ voornemens was een aantal w¶zigingen aan te melden die in de IGA zouden worden aangebracht. Op grond daarvan publiceerde de Commissie op 21 oktober 1998 een kennisgeving ingevolge artikel 19, lid 3, van Veror- dening nr. 17 betreffende de gew¶zigde IGA. Op diezelfde datum meldde de IG de w¶zigingen op de IGA aan. (48) Opgemerkt moet worden dat het Europees Parle- ment grote belangstelling voor deze zaak heeft getoond. Op 22 januari 1996 stelde de heer B. Cassidy drie schriftel¶ke vragen (3). De heer K. Von Wogau stelde in de zitting van 15 maart 1996 (4) een mondelinge vraag (0-0053/96) en ten slotte werd op 27 maart 1996 (5) zelfs een resolutie aangenomen, volgens welke een ramp met een schade van 20 miljard USD „de P&I Clubs als zodanig in gevaar brengt” en waarin de Commissie werd verzocht „verschillende oplossingen voor dit probleem te onderzoeken” die „het beginsel dat de vervuiler betaalt volledig dien[en] te respecteren”, en „de kwestie van vr¶stelling op grond van artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag in het licht van de conclusies van dit onderzoek te behandelen”. Ten slotte stelde de heer Cassidy in januari 1998 een andere schriftel¶ke vraag (E-0213/98) (6) en werd door de heer F. W¶senbeek in de zitting van 11 mei 1998 een mondelinge vraag (nr. 077) gesteld (H-0410/98). (2) PB C 181 van 15. 7. 1995, blz. 16. (3) PB C 122 van 25. 4. 1990, blz. 32. (4) B¶lage PB 4-478 van 15. 3. 1996, blz. 299. (5) PB C 117 van 22. 4. 1996, blz. 20. (6) PB C 304 van 2. 10. 1998, blz. 54. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/19 B. BEOORDELING 1. ARTIKEL 85 (49) Volgens artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag z¶n alle overeenkomsten tussen ondernemingen die de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen be(cid:139)n- vloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappel¶ke markt wordt beperkt, verboden. Dergel¶ke overeen- komsten kunnen evenwel worden vr¶gesteld indien z¶ voldoen aan de voorwaarden van artikel 85, lid 3. 1. 1. Overeenkomst tussen ondernemingen (50) De pooling-overeenkomst en de IGA z¶n overeen- komsten tussen de P&I Clubs. Z¶ moeten worden beschouwd als ondernemingen zonder winstoog- merk, die een economische activiteit uitoefenen. Z¶ concurreren immers onderling en met andere ondernemingen met winstoogmerk in bepaalde segmenten van het P&I-verzekeringsbedr¶f. (51) Het Hof van Justitie heeft in het arrest Fedetab van 29 oktober 1980 (1) reeds vastgesteld, dat organisa- ties zonder winstoogmerk als ondernemingen in de zin van artikel 85, lid 1, kunnen worden beschouwd (zaken 209-215 en 218/78, Van Lande- wyck tegen Commissie, r. o. 88). 1. 2. Omschr¶ving van de markt (52) lid 1, van het EG-Verdrag dient Elke beperking van de mededinging in de zin van artikel 85, te worden beoordeeld in de context van een relevante markt. Hieronder worden de voor de beoordeling van deze zaak relevante markten, zowel de geografi- sche als de productmarkt, omschreven. 1. 2. 1. Productmarkt Analyse van de vraagz¶de (53) Aan de vraagz¶de kan de zeeverzekering duidel¶k worden onderverdeeld in twee onderscheiden productmarkten: casco- en P&I-verzekering. Deze dekken verschillende behoeften en worden traditio- neel door de reders afzonderl¶k bekeken: z¶ nemen een cascoverzekering b¶ commerci(cid:137)le verzekeraars, maar richten onderlinge verenigingen op om hun P&I-risico’s te delen. Scheepscascover- zekeringen z¶n door de Commissie reeds als een afzonderl¶ke markt erkend in Beschikking 93/ 3/EEG van de Commissie (Lloyd’s Underwriters’ Association en Institute of London Underwri- ters) (2). (54) P&I-verzekering zou, eveneens bekeken van de vraagz¶de, theoretisch kunnen worden ingedeeld in zeer specifieke segmenten, naar gelang van het type schepen dat wordt verzekerd (tankers, vissersvaar- tuigen, vrachtschepen voor droge lading enz. ), de (1) Jurispr. 1980, blz. 3125. (2) PB L 4 van 8. 1. 1993, blz. 26. aard van de schade (materi(cid:137)le schade, milieuschade, door de bemanning geleden schade enz. ) of zelfs het niveau van de dekking (onbeperkt, beperkt tot een bepaald maximumbedrag). In feite is een niet- gestandaardiseerde verzekering zoals de onderha- vige een maatproduct, dat aan de kenmerken van de verzekerde wordt aangepast. (55) Casco- en P&I-verzekering moet eveneens van zeeherverzekering worden onderscheiden. De vraag naar elk van deze typen verzekering is immers verschillend: in de eerste twee gevallen komt de vraag van de reders, terw¶l deze in het derde geval uitgaat van de beroepsverzekeraars. Zeeherverzeke- ring wordt in den regel verstrekt door gespeciali- seerde herverzekeraars, maar in sommige gevallen ook door P&I-verzekeraars. De P&I Clubs bieden met name aan kleine onafhankel¶ke onderlinge maatschapp¶en herverzekering aan. Analyse van de aanbodz¶de term¶n met (56) Aan de aanbodz¶de dient allereerst te worden nage- gaan, of de vereisten voor het aanbieden van P&I-verzekering vergel¶kbaar z¶n met die voor het aanbieden van andere soorten verzekering en andere verzekeraars dus in staat zouden z¶n op korte van P&I-verzekeringen te beginnen. Indien dat het geval zou z¶n, zou de productmarkt moeten worden uitgebreid tot deze andere soorten verze- keraars. Op wettel¶k gebied bestaan er voor onder- nemingen die reeds andere schadeverzekeringen aanbieden, geen noemenswaardige belemmeringen om de P&I-markt te betreden. Twee andere soorten belemmeringen z¶n echter van grotere betekenis. aanbieden het (57) Om te beginnen vereist P&I-verzekering bepaalde kenmerken die andere verzekeringsondernemingen niet op korte term¶n kunnen ontwikkelen. Deze kenmerken betreffen in hoofdzaak de technische kennis van de P&I-risico’s, een uitgebreid net van vertegenwoordigers in de belangr¶kste wereldha- vens, die effici(cid:137)nt P&I-schadevorderingen kunnen behandelen, en een geperfectioneerde afdeling voor de schadeafhandeling. (58) een verzekeraar Ten tweede, wat nog veel belangr¶ker is, spelen schaalvoordelen zeer sterk b¶ het verstrekken van een hoog niveau van P&I-verzekering. In het alge- meen is het hele verzekeringsbedr¶f alt¶d een kwestie van schaalgrootte. Om een verzekering te kunnen aanbieden voor een bepaald type risico moet een minimumaantal eenheden bestr¶ken. Dit minimumaantal eenheden maakt een voldoende spreiding van de risico’s mogel¶k om de grilligheid van de schadevorde- ringen te verminderen, dat wil zeggen om er zeker van te z¶n dat de vorderingen een vast patroon volgen (dat normaal kan worden vastgesteld door observatie van het verleden). Met andere woorden, wanneer dit minimumaantal eenheden verzekert, is het zeer waarsch¶nl¶k dat verzekeraar de L 125/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 h¶ niet met onverwachte vorderingen zal worden geconfronteerd omdat de frequentie en omvang van de schadevorderingen dezelfde patronen als in het verleden zullen volgen. Doorgaans ligt het minimumaantal in verhouding hoger b¶ risico’s die het karakter van een ramp hebben (d. w. z. risico’s met een grote omvang maar een lage frequentie) dan b¶ normale risico’s. vormen met Schaalvoordelen (59) Op het gebied van P&I-verzekering is de vereiste minimumschaal om dekking te kunnen bieden groot in verhouding tot de totale omvang van de andere markt. woorden een aanzienl¶ke belemmering voor de toegang tot de markt. Om de vereiste minimum- schaal te bereiken zou een verzekeraar immers grote kosten moeten maken die niet kunnen worden terugverdiend indien de marktpenetratie zou mislukken (zgn. verzonken kosten). Wanneer h¶ eenmaal de markt heeft betreden, moet een verzekeraar aan alle vorderingen voldoen die voort- komen uit de polissen die h¶ heeft afgesloten. De nietterugverdiende kosten z¶n gel¶k aan het verschil tussen de ge(cid:139)nde premies, die worden bere- kend volgens de in het verleden vastgestelde patronen, en de uitbetalingen op schadevorde- Indien de minimumschaal niet wordt ringen. bereikt (d. w. z. indien de marktpenetratie mislukt), kan dit verschil zeer groot z¶n, daar de vorderingen zeer grillig z¶n (doordat de verwachte patronen niet worden gevolgd). Deze algemene stelling omtrent schaalvoordelen op het gebied van P&I-verzekering bl¶ft geldig wanneer het aangeboden dekkingsni- veau lager ligt, al neemt het belang ervan in dat geval uiteraard af. (60) De combinatie van deze beide belemmeringen weerhoudt de meeste schadeverzekeraars en de meeste gespecialiseerde herverzekeraars ervan, zich op de markt voor P&I-verzekering te begeven. Scheepscascoverzekeraars kunnen waarsch¶nl¶k echter wel hun deskundigheid en voorzieningen voor de afhandeling van vorderingen ontwikkelen om, gemakkel¶ker dan andere soorten verzekeraars, P&I-risico’s te dekken. Voor lagere niveaus van P&I-dekking, waarb¶ de schaalvoordelen minder belangr¶k z¶n, zouden z¶ actief kunnen z¶n op de P&I-markt. Een minderheid onder hen biedt ook daadwerkel¶k P&I-verzekering aan tot een niveau van ongeveer 459 miljoen EUR (500 miljoen USD). 1,8 miljard EUR (2 miljard USD). Herverzekering voor hogere dekkingsniveaus kan momenteel alleen door de P&I Clubs worden verstrekt. 1. 2. 2. Geografische markt (62) De markt voor zeeverzekering van contractuele aansprakel¶kheid en schade aan derden is een wereldmarkt. Reders zien er over het algemeen op toe, dat hun vloot verzekerd is tegen de best moge- l¶ke voorwaarden die door P&I Clubs worden aangeboden, ongeacht waar die clubs gevestigd z¶n. In de prakt¶k verstrekken zowel de internationale groep van P&I Clubs als de meeste kleine onafhan- kel¶ke P&I-verzekeraars dekking voor schepen die in allerlei landen over de hele wereld geregistreerd z¶n. De markt voor P&I-herverzekering is eveneens een wereldmarkt. 1. 2. 3. Conclusie (63) Geconcludeerd kan worden, dat P&I-verzekering (cid:130)(cid:130)n enkele mondiale productmarkt vormt. De substitueerbaarheid met andere zeeverzekeringspro- ducten is, zowel uit het oogpunt van de vraag als van het aanbod, gering. Er is slechts een beperkte mate van substitueerbaarheid aan de aanbodz¶de met scheepscascoverzekeraars voor lage niveaus van P&I-verzekering (tot 459 miljoen EUR (500 miljoen USD)), op welk gebied onafhankel¶ke onderlinge P&I-maatschapp¶en en commerci(cid:137)le verzekeraars eveneens actief kunnen z¶n. (64) Op het gebied van P&I-herverzekering moet worden onderscheiden naar gelang van het niveau van de geboden dekking. Tot een niveau van onge- veer 1,8 miljard EUR (2 miljard USD) kan P&I-herverzekering worden beschouwd als een onderdeel van de ruimere wereldmarkt voor zeeher- verzekering. Voor hogere dekkingsniveaus bereiken de zeeherverzekeraars momenteel evenwel niet de vereiste minimumomvang om P&I-herverzekering aan te bieden. P&I-verzekering voor een hoger dekkingsniveau dan ongeveer 1,8 miljard EUR (2 miljard USD) moet b¶gevolg als een afzonderl¶ke markt worden beschouwd. 1. 3. Beperking van de mededinging 1. 3. 1. De pooling-overeenkomst (61) Wat de markt voor herverzekering van recht- streekse P&I-verzekeraars betreft, z¶n de schaal- voordelen de belangr¶kste belemmering voor de technische toegang tot de markt. Wettel¶ke of belemmeringen spelen geen noemenswaardige rol. B¶gevolg kunnen niet alleen de P&I Clubs herver- zekering aanbieden aan andere P&I-verzekeraars, maar ook zeeherverzekeraars die een minimumom- vang halen. In de prakt¶k verstrekken zeeherverze- keraars onderlinge P&I-verzekeraars lage niveaus van herverzekerings- dekking, en aan de P&I Clubs herverzekering tot onafhankel¶ke aan (65) Een overeenkomst inzake het omslaan van schade- vorderingen, zoals de pooling-overeenkomst, houdt in dat de part¶en afspraken hebben over een aantal is aspecten van hun verzekeringsactiviteit. Het immers eigen aan elke overeenkomst inzake het omslaan van schadevorderingen dat de leden op z¶n minst gezamenl¶k de polisvoorwaarden en het geboden Deze afspraken beletten de leden in het kader van de overeenkomst voor het omslaan van schadevorde- ringen verschillende verzekeringsproducten aan te bieden. dekkingsniveau vaststellen. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/21 (66) (67) Een dergel¶ke overeenkomst kan niet als str¶dig met de mededinging worden beschouwd, althans wanneer het omslaan van de schadevorderingen althans noodzakel¶k is om de leden in staat te stellen een soort verzekering aan te bieden dat z¶ alleen niet zouden kunnen aanbieden. Er kan immers geen beperking van de mededinging z¶n wanneer de leden van de pool geen werkel¶ke of potenti(cid:137)le concurrenten z¶n omdat z¶ de door de pool gedekte risico’s niet alleen kunnen verzekeren. Integendeel, een dergel¶ke omslag van de schade- vorderingen zal de mededinging eerder bevorderen, doordat h¶ verscheidene verzekeraars die geen dekking kunnen verlenen, stelt hun krachten te bundelen en een nieuwe marktdeel- nemer in het leven te roepen. in staat Voorzover de omslag van schadevorderingen geen inbreuk vormt op artikel 85, lid 1, vallen de beper- kingen die de leden van de pool worden opgelegd en die onmisbaar z¶n voor de goede werking van de overeenkomst tot omslag van schadevorde- ringen, niet onder artikel 85, lid 1. Z¶ moeten als aanvullend op of inherent aan de omslag van scha- devorderingen worden aangemerkt (zie b¶voorbeeld het arrest van het Hof van Justitie van 15 december 1994 in zaak C-250/92, Gøttrup-Klim/Dansk Landbrugs Grovvareselskab (1), waarin het Hof verklaarde dat de beperkingen die noodzakel¶k z¶n voor de goede werking van een co(cid:148)peratie niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, vallen). 1. 3. 1. 1. Onmisbaarheid van de omslag van scha- devorderingen in de IG van P&I Clubs (68) Hieronder wordt geanalyseerd of de omslag van schadevorderingen binnen de IG van P&I Clubs, welke betrekking heeft op ongeveer 89 % van de wereldscheepstonnage, noodzakel¶k is om de P&I Clubs in staat te stellen P&I-verzekeringen aan te bieden tot een bedrag van 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD), zoals z¶ thans doen. De conclusie zal z¶n dat de afspraken van de IG omtrent het omslaan van vorderingen inderdaad noodzakel¶k z¶n om het huidige dekkingsniveau aan te bieden, omdat de vereiste minimumomvang om een derge- l¶ke dekking te kunnen aanbieden alleen kan worden bereikt door meer dan 50 % van de mondiale tonnage te verzekeren. Er is dan ook levensvatbare geen ruimte verstrekker van een dergel¶ke dekking. een tweede voor (69) Zoals uiteengezet in de overwegingen 58 en 59, spelen schaalvoordelen in het verzekeringsbedr¶f een belangr¶ke rol. Om een verzekering voor een bepaald type risico te kunnen aanbieden, moet men een minimumaantal eenheden verzekeren. Dit minimumaantal eenheden kan worden bereikt door een enkele verzekeraar of door verscheidene verze- keraars die overeenkomen een bepaald soort risico (1) Jurispr. 1994, blz. I-5641. (70) (71) is het geval b¶ gezamenl¶k te verzekeren. Dit medeverzekerings- of medeherverzekeringspools van commerci(cid:137)le verzekeraars, maar ook b¶ over- eenkomsten inzake het omslaan van schadevorde- ringen over onderlinge verenigingen, zoals de onderhavige overeenkomst. In den regel kan de vereiste minimumomvang om een bepaald type verzekering te kunnen aanbieden, rechtstreeks worden geraamd door analyse van de marktaandelen van de verzekeraars die daadwer- kel¶k alleen dit type verzekering aanbieden. Op de P&I-verzekeringsmarkt z¶n, zoals reeds uiteengezet in de overwegingen 11 tot en met 13, zeer weinig verzekeraars actief die niet tot de IG behoren. Daarenboven bieden deze onafhankel¶ke verzeke- raars (Ocean Marine, met een marktaandeel van laag ongeveer 2 %, niveau van P&I-dekking aan, doorgaans tot onge- veer 459 miljoen EUR (500 miljoen USD). Z¶ z¶n dan ook niet geschikt als vergel¶kingselement om de minimumomvang te bepalen die noodzakel¶k is om P&I-dekking aan te bieden tot ongeveer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD). is de grootste) een relatief In gevallen waarin de minimumomvang om (cid:130)(cid:130)n bepaald niveau van verzekering aan te bieden niet rechtstreeks kan worden geraamd omdat er geen verzekeraars z¶n die deze verzekering onafhan- kel¶k aanbieden, moet gebruik worden gemaakt van indirecte methoden. De minimumomvang kan indirect worden geraamd door analyse van de beschikbaarheid van herverzekering voor verzeke- raars met verschillende marktaandelen. Het maxi- mumniveau van herverzekering dat een P&I Club kan verkr¶gen, zal gewoonl¶k immers het maxi- mumdekkingsniveau bepalen dat de betrokken club onafhankel¶k kan aanbieden. zeeverzekeringsmakelaars (72) Aangaande het maximumniveau van herverzeke- ring dat onafhankel¶ke P&I-verzekeraars kunnen verkr¶gen, werden inlichtingen ingewonnen b¶ toonaangevende in Londen en b¶ de belangr¶kste herverzekeraars van de IG. Uit al hun antwoorden bleek dat 30 % van de mondiale tonnage toereikend zou z¶n om herverzekering tot 1,38 miljard EUR (1,5 miljard USD) te verkr¶gen, terw¶l 45 % toereikend zou z¶n voor herverzekering tot 1,8 miljard EUR (2 miljard USD), maar dat meer dan 50 % vereist is voor bedragen boven 2,75 miljard EUR (3 miljard USD) en dat er dus slechts ruimte is voor (cid:130)(cid:130)n marktdeelnemer dekking aanbiedt. Dit betekent dat de omslag van de scha- devorderingen over de P&I Clubs, zoals die thans bestaat, op zichzelf concurrentiebevorderend is. een dergel¶ke die (73) Theoretisch zou kunnen worden gesteld, dat herverzekering dekkingsniveaus beschikbaar zou moeten z¶n voor schepen die een kleiner risico vormen. In dit verband werd aan de hogere voor L 125/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 makelaars en herverzekeraars gevraagd wat het maximumniveau van herverzekering zou z¶n voor een hypothetische club die geen tankers of passa- giersschepen zou verzekeren, de twee soorten schepen die in het verleden aanleiding hebben gegeven tot de grootste vorderingen. Uit de inge- komen antwoorden bl¶kt dat de herverzekeringsli- mieten voor een dergel¶ke hypothetische club dezelfde zouden z¶n als voor clubs die alle soorten schepen verzekeren. (74) Gelet op het in de overwegingen 72 en 73 beschreven bew¶smateriaal moet worden geconclu- deerd dat de overeenkomst van de IG voor het omslaan van schadevorderingen de enige beschik- bare mogel¶kheid is om dekking tot ongeveer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) aan te bieden. Het staat dan ook buiten k¶f dat alle beperkingen die onmisbaar z¶n voor de goede werking van de rege- ling betreffende het omslaan van schadevorde- ringen („inherente beperkingen”) als verenigbaar met artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag moeten worden beschouwd. 1. 3. 1. 2. Aan de pooling-overeenkomst inherente beperkingen 1. 3. 1. 2. 1. H e t m i n i m u m d e k k i n g s n i v e a u (75) Zowel in de klacht van de GSCC als in de medede- ling van punten van bezwaar werd gesteld dat de bepaling in de vorige versie van de pooling-over- eenkomst volgens welke alle clubs slechts (cid:130)(cid:130)n dekkingsniveau zouden aanbieden (tot 16,5 miljard EUR (18 miljard USD)) niet onmisbaar was voor de goede werking van de pooling-overeenkomst en de mededinging stond immers eraan in de weg, dat clubs aan reders andere dekkingsniveaus zouden aanbieden. Z¶ belette met andere woorden dat individuele reders over het dekkingsniveau konden onderhandelen dat z¶ gelet op de aard van het risico dat hun vloot vertegenwoordigde, echt wensten of nodig hadden. beperkte. Deze bepaling (76) Thans is de pooling-overeenkomst gew¶zigd om duidel¶k te maken dat het de P&I Clubs vr¶ staat hogere dekkingsniveaus dan het gezamenl¶k over- eengekomen niveau van omstreeks 3,9 miljard EUR (4,25 miljard EUR) aan te bieden. De gew¶- zigde versie van de pooling-overeenkomst schr¶ft langer (cid:130)(cid:130)n enkel dekkingsniveau derhalve niet voor, maar alleen een minimum-dekkingsniveau, dat gezamenl¶k door alle part¶en b¶ de overeen- komst moet worden aangeboden. Niets staat de clubs derhalve nog in de weg om hogere dekkings- niveaus aan te bieden. Evenmin wordt hun belet individueel lagere dekkingsniveaus aan te bieden. (77) In feite kan een overeenkomst voor het omslaan van schadevorderingen niet naar behoren functio- neren zonder dat ten minste (cid:130)(cid:130)n dekkingsniveau moet worden aangeboden waarover alle leden over- eenstemming hebben bereikt. Geen enkel lid zou immers bereid z¶n mee te betalen voor vorde- ringen die door andere clubs in de pool worden gebracht, wanneer het bedrag daarvan hoger is dan dat van de vorderingen die het zelf kan inbrengen. Dit kan wel in een commerci(cid:137)le pool omdat alle leden gewoon premies aan de pool betalen, en deze vari(cid:137)ren naar gelang van de verleende dekking. In een overeenkomst voor het omslaan van schadevor- deringen die is gesloten tussen onderlinge maat- schapp¶en die geen premies berekenen, is er daar- entegen geen werkbare methode om leden die grotere vorderingen inbrengen, te dwingen de anderen te vergoeden. (78) Dit betekent niet dat de clubs die lid z¶n van de IG zichzelf de mogel¶kheid hebben ontzegd, collectief andere dekkingsniveaus aan te bieden. Alle leden, of een aantal ervan die vorderingen tot een hoger niveau willen omslaan, kunnen b¶komende b¶zon- dere overeenkomsten sluiten om hogere dekking te bieden, zonder afbreuk te doen aan het overeenge- komen minimumdekkingsniveau dat op grond van de overeenkomst inzake het omslaan van schade- vorderingen moet worden geboden. In de medede- ling van punten van bezwaar werd verwezen naar schriftel¶k bew¶smateriaal waaruit bleek dat de IG in het verleden de haalbaarheid van verscheidene van deze systemen had besproken. Overigens hebben verscheidene P&I Clubs in hun antwoord op verzoeken om inlichtingen de technische uitvoerbaarheid van dergel¶ke systemen erkend. (79) Geconcludeerd moet worden dat de bepaling betreffende het gemeenschappel¶ke dekkingsni- veau geen beperking van de mededinging in de zin van artikel 85, lid l, inhoudt. De clubs z¶n immers alleen overeengekomen, door middel van de over- eenkomst inzake het omslaan van schadevorde- ringen, die een noodzakel¶k instrument is voor de werking van een dergel¶k systeem, een mini- mumdekkingsniveau aan te bieden. Z¶ bl¶ven vr¶, individueel of elk dekkingsniveau aan te bieden dat z¶ passend achten. samen met andere clubs 1. 3. 1. 2. 2. G e z a m e n l ¶ k e v a n v o o r w a a r d e n e n d e b o e k h o u d k u n - d i g e p r a k t ¶ k e n g o e d k e u r i n g (80) De pooling-overeenkomst bevat een bepaling volgens welke de voorwaarden die gelden voor de verzekeringspolissen van elke club, door drievierde van de leden van de pooling-overeenkomst moeten worden goedgekeurd. Deze bepaling staat eraan in de weg dat de P&I Clubs door middel van de overeenkomst inzake het omslaan van schadevorde- ringen andere polisvoorwaarden aanbieden. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/23 (81) Zoals elke medeverzekerings- of medeherverzeke- ringspool kan een overeenkomst inzake het omslaan van schadevorderingen echter slechts naar behoren functioneren indien alle leden het eens z¶n over de voorwaarden die elk van hen in z¶n polissen opneemt. Geen enkel lid mag er immers toe worden gedwongen b¶ te dragen aan het verlenen van verzekeringsdekking op polisvoor- waarden waarmee h¶ niet heeft ingestemd. De bepaling in de pooling-overeenkomst dat de verze- keringspolissen („voorwaarden”) van elke club door de andere leden van de pool moeten worden goed- gekeurd, kan derhalve als noodzakel¶k voor de werking van de afspraken van de IG inzake het worden omslaan beschouwd. schadevorderingen van 1. 3. 1. 2. 3. D e g e z a m e n l ¶ k e h e r v e r z e k e r i n g (82) Zoals uiteengezet in overweging 16, wordt elk scha- debedrag boven 27,4 miljoen EUR (30 miljoen USD) en beneden 1,8 miljard EUR (2 miljard USD) gedekt door het algemene herverzekeringscontract van de groep voor grote verliezen (General Excess Loss Reinsurance Contract). Dit herverzekerings- contract is overeenkomstig artikel 12 van de pooling-overeenkomst door de clubs gezamenl¶k gesloten met commerci(cid:137)le herverzekeraars. Dit is een overeenkomst inzake gezamenl¶ke herverzeke- ring. (83) Gezamenl¶ke aankoop van goederen kan als str¶dig met artikel 85, lid 1, worden beschouwd. In Beschikking 80/917/EEG (National Sulphuric Acid Association) (1) kwam de Commissie tot de bevin- ding dat een aankooppool voor de gezamenl¶ke aankoop van zwavel, die was opgezet door een vereniging waarvan alle Britse fabrikanten van zwavelzuur lid waren, mededingingbeperkend was. In die zaak verkreeg de collectieve aankoopover- eenkomst onder meer vr¶stelling omdat z¶ een vaste aanvoer van zwavel waarborgde in t¶den van schaarste en omdat de leden van de pool niet verplicht waren uitsluitend door middel van de pool in hun zwavelbehoeften te voorzien. (84) Het gezamenl¶k afsluiten van een herverzekerings- polis is in den regel niet inherent aan de werking van een overeenkomst inzake het omslaan van schadevorderingen, omdat elk lid van een derge- l¶ke overeenkomst z¶n eigen aandeel in de vorde- ringen onafhankel¶k zou kunnen herverzekeren. In het onderhavige geval is het echter bewezen (zie de overwegingen 72 tot en met 74), dat de meeste clubs zonder de gezamenl¶ke polis geen herverze- kering hadden kunnen verkr¶gen tot het niveau dat thans is verkregen. Er is immers een minimumom- vang van meer dan 50 % van de mondiale tonnage vereist om een dergel¶ke dekking te kunnen bieden, en de grootste P&I Club dekt momenteel slechts 16,34 % daarvan (zie overweging 10). De conclusie moet dan ook z¶n, dat gezamenl¶ke (1) PB L 260 van 3. 10. 1980, blz. 24. herverzekering noodzakel¶k is, wil de IG dekking tegen de huidige voorwaarden bieden. Het herver- zekeringscontract valt derhalve niet onder het verbod van artikel 85, lid 1. 1. 3. 2. De International Group Agreement (IGA) 1. 3. 2. 1. De regels inzake b¶dragen b¶ uittreding (85) Zoals in overweging 27 van Beschikking 85/ 615/EEG werd gesteld, geven de methoden voor de berekening van de b¶dragen b¶ uittreding „op zichzelf niet tot duidel¶ke beperkingen aanleiding (. ) maar zouden z¶ kunnen worden gebruikt om de beperkingen op de overschakeling tussen Clubs te versterken. Deze regels zouden zelfs kunnen worden gebruikt om de mogel¶kheid voor een exploitant om gebruik te maken van de gelegen- heid om naar betere tarieven van een andere club te zoeken, verder te beperken. Het bedrag van een vergoeding b¶ uittreding dat door de holding club wordt berekend zou in feite een middel kunnen worden tot afschrikking van het overgaan van de ene club naar de andere”. (86) In ieder geval z¶n de regels inzake uittredingsver- zoeken inherent aan de goede werking van de pooling-overeenkomst. Z¶ z¶n immers noodza- kel¶k om te voorkomen dat een reder die een club heeft verlaten, zich aan de betaling van bedragen onttrekt die h¶ nog aan z¶n vroegere club verschul- digd is om schadegevallen te dekken die zich hebben voorgedaan toen h¶ nog lid was, maar die b¶ z¶n vertrek nog niet waren afgewikkeld. Deze regels z¶n niet onevenredig aan het beoogde doel: er wordt alleen een bankgarantie verlangd (een daadwerkel¶ke betaling is niet vereist zolang de schadevergoeding niet vaststaat) en de betrokkene heeft steeds het recht het bedrag van de b¶drage b¶ uittreding aan te vechten voor een onafhankel¶ke commissie van deskundigen. 1. 3. 2. 2. De regels inzake offertes voor vaartuigen (87) De procedures voor het doen van offertes voor vaar- tuigen beperkt de vr¶heid van de P&I Clubs om met de premietarieven te concurreren om de klan- dizie van vaartuigen. V(cid:155)(cid:155)r de w¶ziging van de IGA had de beperking op de tariefconcurrentie betrek- king op het gehele premiebedrag. Na de w¶zi- gingen van de IGA, staat het de clubs vr¶ een offerte te maken voor het deel van de premie dat de beheerskosten dekt, maar z¶ bl¶ven aan beper- kingen onderworpen b¶ de vaststelling van de overige elementen van de premie. De „20 februari- procedure” belet P&I Clubs immers een lagere offerte dan de holding club te doen voor de tarief- elementen die niet als beheerskosten worden beschouwd, tenz¶ een commissie van deskundigen van oordeel is dat het tarief van de holding club voor die premie-elementen onredel¶k hoog is. L 125/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 (88) De premie-elementen waarvoor de offertemogel¶k- heden van de clubs beperkt z¶n, z¶n die welke betrekking hebben op de kosten van de vorde- ringen die door de clubs zullen moeten worden betaald. De offerteprocedure heeft immers zowel betrekking op de kosten van vorderingen die over de clubs worden omgeslagen (d. w. z. de vorderingen tussen 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD) en 27,4 miljoen EUR (30 miljoen USD), vermeerderd met de kosten van herverzekering) als op de kosten die individueel door elke club worden gedragen (d. w. z. de vorderingen tot 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD), de zogenoemde franchise). (89) (90) 1. 3. 2. 2. 1. I n h e r e n t k a r a k t e r v a n d e b e p e r - k i n g Elke overeenkomst voor het omslaan van schade- vorderingen veronderstelt een zekere mate van discipline b¶ de deelnemers aan die overeenkomst met betrekking tot de tarieven die overeenkomen met de kosten die z¶ delen. Geen enkele club zou immers bereid z¶n vorderingen te verdelen met een andere club die voor de dekking van diezelfde vorderingen een lagere premie berekent. Geen enkele klant zou b¶ de eerste club willen bl¶ven, aangezien h¶ weet dat h¶ b¶ de tweede club precies dezelfde dekking kr¶gt (cid:190) die ook door alle P&I Clubs wordt verleend (cid:190) als b¶ de eerste, maar voor een lagere premie. In het onderhavige geval delen de P&I Clubs vorderingen tussen 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD) en 27,4 miljoen EUR (30 miljoen USD), hebben z¶ gezamenl¶k een herverzekering voor hogere bedragen tot 1,8 miljard EUR (2 miljard USD) en zouden z¶, ingeval een nog hogere vorde- ring zich zou voordoen (een zogenaamde „over- spill”-vordering), de kosten daarvan delen tot een bedrag van 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD). Het is dus noodzakel¶k dat z¶ afspreken een zekere discipline in acht te nemen om de tarieven vast te stellen op een niveau dat in overeenstemming is met deze kosten. Deze discipline wordt bereikt door de offerteprocedure en, voor tankers, door de aanbeveling betreffende de kosten van de over de pool te verdelen vorderingen. (91) Deze regels z¶n niet onevenredig aan de beoogde doeleinden. De offerteprocedure laat het immers aan de holding club over om het passende tarief vast te stellen en beoogt alleen te voorkomen dat een andere club waarmee de schadevorderingen worden gedeeld een lager bod kan doen door de kosten van de vorderingen lager in te schatten. Alleen voor tankers gaat de IG een stap verder en beveelt z¶ jaarl¶ks een niet-bindend tarief aan voor de kosten van de vorderingen die in het kader van de pooling-overeenkomst moeten worden omge- slagen. Deze specifieke regel valt te verklaren door de specifieke kenmerken van schadegevallen met tankers (die doorgaans het karakter hebben van een ramp, d. w. z. dat z¶ zelden voorkomen, maar aanlei- ding geven tot zeer grote schadevergoedingen wanneer z¶ voorkomen). (92) De gew¶zigde offerteprocedure heeft echter even- eens betrekking op bepaalde kosten die niet over de clubs worden omgeslagen, namel¶k de kosten van de franchise (dit wil zeggen de kosten van vorderingen beneden 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD)). Voor deze kosten gaat de offerteprocedure verder dan strikt noodzakel¶k is om de regeling voor het omslaan van schadevorderingen te hand- haven. Voor niet-omgeslagen kosten is het immers niet nodig te voorkomen dat de clubs elkaar onder- bieden. Clubs die erin slagen deze kosten lager te houden dan die van hun concurrenten, moeten een lagere premie kunnen berekenen. Pr¶sconcurrentie met betrekking tot het franchisegedeelte van de tarieven kan de regeling voor het omslaan van de schadevorderingen niet in gevaar brengen. (93) B¶gevolg kan worden geconcludeerd dat de offerte- procedure, voorzover z¶ betrekking heeft op het gedeelte van de premie dat vorderingen dekt die binnen de franchise vallen, niet inherent is aan de overeenkomst voor het omslaan van schadevorde- ringen. 1. 3. 2. 2. 2. M e r k b a r e i n v l o e d v a n d e b e p e r - k i n g (94) Aangezien de P&I Clubs ongeveer 89 % van de wereldmarkt voor P&I-verzekering voor hun reke- ning nemen en er zeer weinig concurrentie komt van buiten het systeem, heeft elke beperking van de pr¶sconcurrentie tussen de clubs een merkbare invloed op de wereldmarkt voor P&I-verzekering. (95) Na de w¶ziging van de IGA zal pr¶sconcurrentie mogel¶k z¶n met betrekking tot het gedeelte van de premie dat de beheerskosten moet dekken. Dit betekent echter niet, dat een beperking met betrek- king tot het gedeelte van de premie dat de kosten van vorderingen beneden de franchisegrens dekt, geen merkbare invoed heeft op de concurrentie tussen de clubs. De franchisevorderingen bedragen immers 82 % in waarde en 99 % in aantal van alle schadevorderingen waarvoor IG dekking verleent (zie overweging 16). de 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/25 (96) De beperking geldt weliswaar slechts voor een jaar. Het jaar nadat een reder naar een andere club is overgestapt, kan de nieuwe club immers lagere tarieven aanbieden dan die welke z¶ verplicht was het eerste jaar aan te bieden. Maar hieruit kan niet worden afgeleid dat de beperking geen merkbare invloed zou hebben. Precies op het ogenblik waarop een reder overweegt van club te veranderen, kan deze club een concurrentievoordeel behalen door een lagere premie aan te bieden en heeft z¶ dus een stimulans om dit te doen, en niet een jaar later. (97) (98) Evenmin kan staande worden gehouden dat de „20 februari-procedure” geen merkbare invloed op de mededinging zou hebben, omdat er een alterna- tieve procedure is, de „30 september-procedure”, die clubs de mogel¶kheid biedt een lager tarief te bieden dan dat van de holding club. Weliswaar geloofde de Commissie in 1985, toen de „30 september-procedure” werd ingevoerd, dat dit het geval was, maar de ervaring heeft uitgewezen dat deze procedure niet tot de verwachte resultaten heeft geleid. Er is namel¶k slechts eenmaal met succes gebruik van gemaakt om van de ene naar een andere club over te gaan (zie overweging 33). In feite is het niet verbazingwekkend dat de „30 september-procedure” geen afdoende oplossing is gebleken. Hiervoor z¶n twee redenen. Ten eerste kan z¶ alleen v¶f maanden v(cid:155)(cid:155)r de vervaldatum van de verzekering worden gebruikt. Dit is zonder meer te vroeg voor een club om een degel¶ke offerte te doen (het is b¶voorbeeld te vroeg om rekening te kunnen houden met het niveau van de herverzekeringspremies op dat ogenblik). Ten tweede, indien de holding club de onafhankel¶ke commissie van deskundigen verzoekt na te gaan of de berekende premie onredel¶k laag is en de commissie van oordeel is dat dat inderdaad het geval is, is de straf voor de club die de betrokken offerte heeft gedaan b¶zonder streng: z¶ verliest voor het betrokken schip gedurende twee hele jaren elke aanspraak op herverzekering door de andere clubs. 1. 3. 2. 3. Regels inzake de minimumkosten voor tankers (99) De IG doet jaarl¶ks een aanbeveling betreffende het bedrag van de voorziening die de clubs in hun premieberekening moeten opnemen voor de kosten die schadevorderingen ten gevolge van ongevallen met tankers voor de pool zouden kunnen meebrengen (zie de overwegingen 38 en 39). Hoewel deze aanbeveling niet bindend is, kunnen de clubs op grond van de IGA elke door een andere club gedane premieofferte voor tankers waarin volgens hen geen toereikende voorziening voor alle kostenelementen van de schadevorde- ringen is opgenomen, aan een commissie voor- leggen. Wanneer de commissie van oordeel is dat dat inderdaad het geval is, verliest de club gedu- rende twee jaar het voordeel van de pool. De zware sanctie die verbonden is aan het oordeel van de commissie dat de pr¶sofferte geen toereikende voorziening voor alle kostenelementen van de scha- devordering bevat, weerhoudt de clubs ervan echt van de aanbeveling af te w¶ken. „franchisekosten”, dient (100) Voorzover de aanbeveling eveneens betrekking z¶, om heeft op de dezelfde redenen als uiteengezet in de overwe- gingen 88 tot en met 97, als een merkbare beper- king van de mededinging te worden beschouwd, die niet inherent is aan de werking van de pooling- overeenkomst. 1. 3. 3. Gevolgen lidstaten voor de handel tussen (101) De IG-regelingen hebben merkbare gevolgen voor de handel tussen lidstaten. Om te beginnen z¶n de P&I Clubs die lid z¶n van de IG, gevestigd in meer dan (cid:130)(cid:130)n lidstaat en in derde landen. Voorts verze- keren de leden van de IG schepen uit alle lidstaten en uit derde landen. In feite is zelfs b¶na de gehele vloot uit de Gemeenschap b¶ de IG verzekerd. 1. 3. 4. Conclusie: beperkingen van de mede- dinging op de markt voor P&I verzeke- ring (102) Geconcludeerd moet worden dat zowel de offerte- procedure als de aanbeveling inzake de minimum- kosten voor tankers, voorzover z¶ van toepassing z¶n op de franchisekosten, beperkingen van de mededinging inhouden. Deze beperkingen hebben merkbare ongunstige gevolgen voor de mededin- ging op de wereldmarkt voor P&I-verzekering en hebben een aanzienl¶ke ongunstige invloed op de handel tussen lidstaten. Z¶ vallen derhalve onder het verbod van artikel 85, lid 1, van het EG- Verdrag. 1. 4. Vr¶stelling uit hoofde van artikel 85, lid 3 1. 4. 1. Toepassel¶kheid van de groepsvr¶stel- ling voor verzekeringen (103) Betoogd is, dat de pooling-overeenkomst en de IGA onder de definitie van medeherverzekerings- overeenkomsten vallen als bedoeld in artikel 10, lid 2, onder b), van Verordening (EEG) nr. 3932/92 van de Commissie van 21 december 1992 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitel¶ke gedra- gingen in de verzekeringssector (1). In dit artikel wordt een medeherverzekeringsgroep gedefinieerd als een groep die bestaat uit verzekeringsonderne- mingen, teneinde onderling alle of een deel van hun verplichtingen betreffende een bepaalde cate- gorie risico’s te herverzekeren. bepaalde groepen van (1) PB L 398 van 31. 12. 1992, blz. 7. L 125/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 (104) onderlinge In feite is het uit de communautaire rechtspraak niet duidel¶k geworden, of de groepsvr¶stelling voor verzekeringen ook geldt voor overeenkomsten tussen verzekeringsmaatschapp¶en inzake het omslaan van schadevorderingen, maar in het onderhavige geval behoeft dit vraagstuk niet te worden opgelost, daar de IG-regelingen niet aan alle door de groepsvr¶stelling gestelde voorwaarden voldoen. Met name is het marktaandeel van de leden aanzienl¶k hoger dan de voorgeschreven 15 %. 1. 4. 2. Individuele vr¶stelling voor een zo hoog bedrag beschikbaar z¶n en zouden sommige van deze klanten waarsch¶nl¶k niet door de reder kunnen worden vergoed. Hetzelfde geldt voor alle andere derden die buiten- contractuele schade kunnen l¶den die door een reder is veroorzaakt (b¶voorbeeld verontreiniging van de zee). 1. 4. 2. 2. Onmisbaarheid van de beperking (105) Zelfs indien de IG-regelingen niet onder de defmitie van een medeherverzekeringsgroep als bedoeld in Verordening (EEG) nr. 3932/92 vallen, kan een individuele vr¶stelling worden verleend voor de met artikel 85, lid 1, str¶dige bepalingen van deze regelingen, te weten de offerteprocedure en de regels inzake de minimumkosten voor tankers voorzover deze van toepassing z¶n op de franchisekosten. (109) Voorzover de offerteregels en de regels inzake de minimumkosten voor tankers van toepassing z¶n op bepaalde kosten die niet over de clubs worden omgeslagen, met name de franchisekosten (dit wil zeggen de kosten van vorderingen beneden 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD)), z¶n deze, zoals reeds uiteengezet in de overwegingen 88 tot en met 99, niet inherent aan de overeenkomst voor het omslaan van schadevordering. 1. 4. 2. 1. Bevordering van de economische vooruit- (110) gang (106) Zoals eerder uiteengezet (zie overweging 72), moet een verzekeraar, om P&I-verzekeringen te kunnen bieden tot een bedrag van 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) b¶ de huidige kosten, een marktaan- deel hebben van meer dan 50 %. Dit is met name nodig om niet het slachtoffer van b¶zonder grillige schadevorderingen te worden en om voldoende herverzekering te kunnen verkr¶gen. Geen enkele verzekeraar heeft alleen een zo groot marktaandeel en b¶gevolg is pooling van het risico door meer verzekeraars die samen een marktaandeel van meer dan 50 % hebben de enig mogel¶ke werkw¶ze voor de bedr¶fstak om op dit ogenblik een derge- l¶ke dekking te kunnen bieden. De IG-regelingen dragen derhalve b¶ tot de economische vooruit- gang, doordat z¶ ervoor zorgen dat op de verzeke- ringsmarkt dekking tot 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) wordt aangeboden. (107) De beschikbaarheid van dekking tot een bedrag van 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) is een rechtstreeks voordeel voor de reders. Door die dekking te bieden voldoet de IG aan het grootste van de wereldw¶de vraag naar P&I-verzekering en maakt de IG het mogel¶k dat zeevervoer en andere activiteiten op zee kunnen worden beoefend met een afdoende verzekeringsdekking voor contrac- tuele aansprakel¶kheid en aansprakel¶kheid jegens derden. (108) De eindverbruikers van de diensten van reders, zowel passagiers als vervoerders van goederen, profiteren eveneens van de beschikbaarheid van dat dekkingsniveau. Zonder de pooling-overeenkomst zou immers over het algemeen geen verzekering In het onderhavige geval erkent de Commissie evewel dat het wellicht niet doenl¶k (cid:190) en in ieder geval ingwikkeld en omslachtig (cid:190) zou z¶n een geschikte methode uit te werken om te bereiken dat de offerteregels en de regels inzake de mini- mumkosten voor tankers daadwerkel¶k uitsluitend van toepassing z¶n op de kosten die op grond van de pooling-overeenkomst worden omgeslagen en niet op de „franchisekosten”. (111) B¶ de berekening van de premie voor een schip maakt een club immers een globale beoordeling van het risico dat aan het schip verbonden is. Z¶ maakt met andere woorden een inschatting van de frequentie en de omvang van de schadevorderingen die het betrokken schip voor de club zou kunnen Indien de offerteprocedure of de meebrengen. regels tankers inzake de minimumkosten voor uitsluitend van toepassing zouden z¶n op de elementen van de premie die de omgeslagen kosten moeten dekken, zou de club verplicht z¶n kunstmatig een afzonderl¶ke en verschillende inschatting te maken van de kans dat het betrokken schip aanleiding zou geven tot vorde- ringen beneden 4,57 miljoen EUR (5 miljoen USD). Aangezien risicobeoordeling gebaseerd is op subjectieve parameters (b¶voorbeeld de veiligheids- maatregelen op het schip, de opleiding van de bemanning enz. ), zou het voor een club gemak- kel¶k z¶n de beoordeling te manipuleren door het relatieve belang van de franchisekosten lager in te schatten en aan de omgeslagen kosten een relatief hoger belang toe te kennen. Aangezien de fran- chise-kosten buiten de offerteprocedure zouden bl¶ven, zou de club haar tarief dienovereenkomstig kunnen verlagen en dit in de concurrentie als een argument kunnen uitspelen om klanten aan te 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/27 lokken. Met betrekking tot tankers zou de club, aangezien het belang van de omgeslagen kosten kunstmatig zou worden opgetrokken, terzelfdert¶d de aanbeveling inzake de minimumkosten kunnen naleven. (112) Elk instrument om dergel¶ke manipulaties te voor- komen zou moeten voorzien in een nauwgezet toezicht op de risicobeoordeling door de clubs. Met name zou in detail moeten worden nagegaan of een hogere dan wel lagere inschatting van de kans dat er schadevorderingen beneden het franchiseniveau worden ingediend neerkomt op een onredel¶ke premieberekening. Gezien het subjectieve element dat b¶ risicobeoordeling een rol speelt, zou een dergel¶ke controle zeer gecompliceerd en t¶dro- vend z¶n. De te maken afweging zou veel gecom- pliceerder z¶n dan de taken die thans aan de commissie van deskundigen z¶n toevertrouwd, waarb¶ alleen wordt verlangd dat wordt nagegaan of de door een club gemaakte risicobeoordeling in haar geheel elk van de elementen afzonderl¶k te bezien. Indien de fran- chise buiten de offerteprocedure zou bl¶ven, zou daarenboven het aantal controversi(cid:137)le offertes en derhalve ook het aantal aan de commissie voorge- legde zaken drastisch toenemen. Het bl¶kt niet haalbaar onafhankel¶ke commissie van deskundigen of aan een daartoe op te richten nieuw orgaan de taak toe te w¶zen een groot aantal controversi(cid:137)le en in ruime mate subjectieve premieberekeningen op een coherente w¶ze en binnen redel¶ke term¶nen te onder- zoeken. redel¶k is, bestaande zonder aan de 1. 4. 2. 3. Niet-uitschakeling van de mededinging (113) De offerteprocedure of de regels inzake de mini- mumkosten voor tankers schakelen de mededin- ging op de markt voor P&I-verzekering niet uit. Ondanks het feit dat IG 89 % van de wereldmarkt voor P&I-verzekering dekt, is er mededinging tussen de P&I Clubs. van dekken (114) De concurrentie tussen P&I Clubs onderling met betrekking tot de elementen van de premie die de kosten (de schadevorderingen elementen waarvoor de offerteprocedure geldt) is een zeer belangr¶ke parameter voor de mededin- ging, maar niet de enige. Het staat de clubs vr¶ te concurreren met betrekking tot andere parameters dan de pr¶s (b¶voorbeeld de kwaliteit van de dienstverlening b¶ de afhandeling van schadevor- deringen) en met betrekking tot het deel van de premie dat de beheerskosten moet dekken. Er is immers een re(cid:137)le mogel¶kheid tot vermindering van de beheerskosten, en derhalve van het deel van de premie dat daarop is gebaseerd. Een dergel¶ke vermindering kan worden bereikt door het uitspelen van schaalvoordelen, een effici(cid:137)nt bestuur en druk op de bestuurders om de winstmarges te beperken (er z¶ aan herinnerd dat de clubbestuur- ders over het algemeen onafhankel¶ke onderne- mingen z¶n die winst willen maken). Indien clubs ervoor kiezen de beheerskosten niet als een speci- fiek onderdeel in de premies te verrekenen, maar deze uit hun beleggingsopbrengsten te financieren (zie overweging 35), zou de concurrentie nog kunnen spelen, aangezien een verlaging van de beheerskosten tot lagere aanvullende b¶dragen voor de reders zou leiden. (115) Daarenboven zal het opnemen van regels ter bevor- dering van de doorzichtigheid (zie overweging 36) in de gew¶zigde IGA b¶dragen tot een verscher- ping van de concurrentie met betrekking tot de beheerskosten. Door alle clubs te verplichten hun gemiddelde uitgavenniveau over v¶f jaar te publi- ceren, waarb¶ het niveau van de beheerskosten wordt uitgedrukt als een percentage van de opge- telde opbrengsten uit premies en uit beleggingen, kunnen de reders de effici(cid:137)ntie van de verschil- lende clubs vergel¶ken met betrekking tot het gedeelte van de premie dat de clubs vr¶ kunnen vaststellen, en hun keuze daardoor laten bepalen. 1. 4. 3. Conclusie (116) Uit hetgeen in de vorige overwegingen is uiteen- gezet, kan worden geconcludeerd dat zowel de offerteprocedure als de aanbeveling inzake de mini- mumkosten voor tankers, voorzover z¶ van toepas- sing z¶n op de franchisekosten, in str¶d z¶n met artikel 85, lid 1, maar aan alle voorwaarden van lid 3, voldoen en derhalve voor een artikel 85, individuele vr¶stelling in aanmerking komen. Z¶ kunnen immers als onmisbaar worden beschouwd om de economische vooruitgang en de voordelen voor de verbruikers, die uit de pooling-overeen- komst voortvloeien, te bereiken en z¶ schakelen de mededinging op de markt voor P&I-verzekering niet uit. (117) De offerteprocedures en de aanbeveling inzake de minimumkosten voor tankers, voorzover deze van toepassing z¶n op de franchisekosten, dienen slechts voor een vr¶stelling in aanmerking te komen, zolang de pooling-overeenkomst noodza- kel¶k bl¶ft om de P&I Clubs in staat te stellen de minimumomvang te bereiken die het hun mogel¶k maakt een dekkingsniveau te verschaffen dat z¶ alleen niet zouden kunnen aanbieden (zie overwe- ging 72). De Commissie zal optreden om de b¶ deze beschikking gegeven vr¶stelling overeenkomstig artikel 8, lid 3, van Verordening nr. 17 in te trekken wanneer de leden van de IG gezamenl¶k een marktaandeel hebben dat groter is dan twee- maal de minimumomvang die economisch vereist is om het op enig ogenblik in de IG overeenge- komen dekkingsniveau te verschaffen. In dat geval zouden immers twee martktdeelnemers kunnen ontstaan en zou de pooling-overeenkomst niet langer als noodzakel¶k worden beschouwd om de bereiken. Daarb¶ moet minimumomvang te L 125/28 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 worden verduidel¶kt dat de minimumomvang overeenstemt met het marktaandeel dat noodza- kel¶k is om redel¶kerw¶s te verzekeren dat dekking kan worden verleend tegen een kostpr¶s voor schadevorderingen per ton die vergel¶kbaar is met de kostpr¶s voor schadevorderingen per ton die voor de leden van de IG geldt. 2. ARTIKEL 86 VAN HET EG-VERDRAG (118) Overeenkomstig artikel 86 is het verboden, voor- zover de handel tussen lidstaten daardoor ongunstig kan worden be(cid:139)nvloed, dat een of meer onderne- mingen misbruik maken van een machtspositie op de gemeenschappel¶ke markt of op een wezenl¶k deel daarvan. 2. 1. Machtspositie (119) Het Hof van Justitie (arrest in zaak 85/76, Hoffmann-La Roche/Commissie (1), punten 38 en 39) heeft een machtspositie als volgt omschreven: „een economische machtspositie welke een onder- neming in staat stelt de instandhouding van een daadwerkel¶ke mededinging in de relevante markt te verhinderen, en het haar mogel¶k maakt zich, jegens haar concurrenten, haar afnemers en, uitein- del¶k, de consumenten in belangr¶ke mate onaf- hankel¶k te gedragen. Zulk een positie sluit, anders dan een monopolie of quasi-monopolie, het bestaan van een zekere mededinging niet uit, doch stelt het betrokken bedr¶f in staat de voorwaarden waaronder bedoelde mededinging zich zal ontwik- kelen, zo al niet te bepalen, dan toch aanmerkel¶k te be(cid:139)nvloeden en biedt haar in ieder geval ruim- schoots (cid:190) en zonder dat zulks haar nadeel berok- kent (cid:190) de gelegenheid zich b¶ haar gedrag aan de concurrentie niet gelegen te laten liggen. ”. (120) Een machtspositie kan worden ingenomen door een enkele onderneming of door een groep van ondernemingen. Het Gerecht van eerste aanleg heeft verklaard dat er een collectieve machtspositie is wanneer „twee of meer onafhankel¶ke economi- sche eenheden op een specifieke markt door zoda- nige economische banden z¶n verenigd, dat z¶ hierdoor tezamen ten opzichte van de andere ondernemingen op de markt een machtspositie bezitten” (arrest in gevoegde zaken T-68/89, T-77/ Vetro 89 e. a. /Commissie (2)). Dit werd onlangs door het Gerecht van eerste aanleg herhaald in z¶n arrest van 8 oktober 1996 (in gevoegde zaken T-24/93, T-25/93, T-26/93 en T-28/93, (Compagnie Mari- time Belge tegen Commissie (3)) dat Beschikking 93/82/EEG van de Commissie (CEWAL) (4) beves- tigde waarin het bestaan van een collectieve machtspositie werd vastgesteld in een zaak van T-78/89, Italiana Societ(cid:133) en (1) Jurispr. 1979, blz. 461. (2) Jurispr. 1992, blz. II-1403. (3) Jurispr. 1996, blz. II-1201. (4) PB L 34 van 10. 2. 1993, blz. 20. scheepvaartconferences, nadat hetzelfde al was vast- gesteld in Beschikking 92/262/EEG (Frans-West- afrikaanse rederscomit(cid:130)s) (5). (121) De P&I Clubs die lid van de IG z¶n, z¶n onafhan- kel¶ke eenheden die door sterke economische banden z¶n verenigd en die hierdoor tezamen een machtspositie bezitten op de wereldmarkt voor P&I-verzekering en op de wereldmarkt voor P&I-herverzekering voor niveaus hoger dan onge- veer 1,8 miljard EUR (2 miljard USD) (zie de over- wegingen 52 tot en met 64 voor een beschr¶ving van de relevante markt). z¶ (122) De P&I Clubs die lid van de IG z¶n, hebben een overeenkomst voor het omslaan van schadevorde- ringen gesloten, die sterke economische banden tussen hen schept: z¶ betalen tot een zeker niveau elk een deel van de door hun leden ingebrachte schadevorderingen, volgen welomschreven gemeenschappel¶ke procedures voor het aanbieden van verzekering aan leden van andere P&I Clubs, z¶ verschaffen zich gezamenl¶k herverzekering, z¶ stellen in onderlinge overeenstemming de polis- voorwaarden voor hun leden vast en z¶ werken samen met betrekking tot vele andere aspecten van de P&I-verzekering. Door af te spreken gemeen- schappel¶ke polisvoorwaarden toe te passen en meer bepaald (cid:130)(cid:130)n enkel dekkingsniveau aan te bieden, volgen z¶ bovendien een eenvormige gedragsl¶n op de markt. (123) Deze collectieve positie van de IG is duidel¶k een machtspositie. Het Hof van Justitie heeft verklaard (arrest in zaak C-62/86, AKZO Chemie BV/ Commissie (6), punt 60, en Hoffmann-La Roche, punt 41): „al moet aan de marktaandelen van markt tot markt een verschillende betekenis worden toegekend, het mag ervoor worden gehouden dat zeer aanzienl¶ke marktaandelen, uitzonderingsom- standigheden daargelaten, op zichzelf reeds het bew¶s van een machtspositie leveren”. (124) (125) In de zaak AKZO voegde het Hof hieraan toe: „Dit is het geval b¶ een marktaandeel van 50 %”. B¶ge- volg kan op basis van de marktaandelen alleen worden gesteld dat de IG, die ongeveer 89 % van een machtspositie verzekert, de wereldvloot inneemt voor alle op P&I-verzekering waarop z¶ aanwezig is. wereldmarkten In z¶n arrest in de zaak Hoffman-La Roche (punt 42) overwoog het Hof van Justitie voorts, dat een groot verschil tussen het marktaandeel van een onderneming en de marktaandelen van haar naaste concurrenten eveneens een relevante factor is om te bepalen in weke mate eerstgenoemde onderne- ming marktmacht bezit. Het is duidel¶k dat in casu het verschil tussen de marktaandelen van de IG en die van haar concurrenten zeer aanzienl¶k is. (5) PB L 134 van 18. 5. 1992, blz. 1. (6) Jurispr. 1991, blz. I-3359. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/29 (126) Bovendien wordt in de onderhavige zaak de conclusie dat de IG aanzienl¶ke marktmacht bezit, nog meer kracht b¶gezet door andere factoren waarop in het arrest Hoffmann-La Roche (punt 42) reeds werd gewezen. Ten eerste is de IG in staat alle niveaus van P&I-dekking aan te bieden, hetgeen haar concurrenten niet kunnen. Ten tweede heeft z¶, doordat z¶ reeds een goede 100 jaar P&I-verzekering aanbiedt, ruime ervaring opge- daan en een gevestigde reputatie verworven. En ten derde is z¶ over de gehele wereld aanwezig met een uitgebreid net van correspondenten. Dankz¶ al deze troeven, en haar grote marktaandeel, bezit de IG onmiskenbaar een machtspositie en kan z¶ zich in grote mate onafhankel¶k van haar concurrenten gedragen. (127) 2. 2. Misbruik van machtspositie In de mededeling van punten van bezwaar werd gesteld dat de regelingen van de IG tot twee verschillende misbruiken van machtspositie leidden, namel¶k een beperking van het aange- boden dekkingsniveau en de verstrekking van herverzekering op discriminerende voorwaarden. In de overwegingen 129 tot en met 133 wordt uiteen- gezet dat, gezien de w¶zigingen die in de pooling- langer kan overeenkomst z¶n aangebracht, niet worden gesteld dat de regelingen van de IG tot een misbruik van machtspositie leiden. Dit sluit niet uit dat de IG of haar leden, tezamen handelend, zich door hun gedrag op de markt aan misbruik van de collectieve machtspositie van de IG schuldig zouden kunnen maken. Dit is echter niet het onderwerp van deze beschikking, waarin alleen de aangemelde regelingen worden beoordeeld. 2. 2. 1. Misbruiken bestaande in uitbuiting. Beperking van de op de markt aange- boden producten (128) Met de afspraak over (cid:130)(cid:130)n enkel dekkingsniveau heeft de IG haar klanten uitgebuit door (cid:130)(cid:130)n enkel verzekeringsproduct aan te bieden, waardoor een zeer aanzienl¶k deel van de vraag onbevredigd bleef. Dit vormde een misbruik in de zin van artikel 86, tweede alinea, onder b), van het EG- Verdrag. Er z¶ evenwel aan herinnerd dat het niet aan de Commissie staat te beslissen tot welk niveau de zou moeten verlenen. De Commissie kan in deze kwestie slechts optreden, indien duidel¶k en onomstotel¶k vaststaat dat aan een zeer aanzienl¶k deel van de vraag een dienst wordt onthouden waaraan klaarbl¶kel¶k behoefte bestaat, en dat de IG dus daadwerkel¶k haar machtspositie uitbuit op een w¶ze die misbruik oplevert. IG dekking (129) Dit is niet langer het geval. Ten eerste is, zoals reeds uiteengezet (zie overweging 76), de pooling- overeenkomst in die zin verduidel¶kt dat daarin nu is bepaald dat het de P&I Clubs vr¶staat individueel hogere of lagere dekkingsniveaus aan te bieden en daartoe desgewenst regelingen inzake samenwer- king te treffen. (130) Ten tweede bl¶ft, sinds de IG het nieuwe gemeen- schappel¶ke minimumdekkingsniveau van onge- veer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) heeft aangenomen, geen aanzienl¶k deel van de vraag onbevredigd. De meeste redersorganisaties over de gehele wereld hebben hun opvatting hierover aan de Commissie kenbaar gemaakt en hebben niet geklaagd over het nieuwe dekkingsniveau. Slechts een deel van de vloot die zich in Griekse handen bevindt en in haar geheel ongeveer l5 % van de mondiale tonnenmaat bedraagt, bl¶ft ontevreden over het nieuwe dekkingsniveau. (131) Deze conclusie wordt kracht b¶gezet door het feit dat, objectief bezien, niet kan worden gesteld dat het nieuwe dekkingsniveau niet aan de behoeften van de klanten voldoet. Betoogd werd dat, mocht zich een „overspill”-vordering voordoen, een groot deel van de scheepvaartindustrie failliet zou gaan wanneer z¶ zou trachten in de vergoeding van de schade b¶ te dragen tot het vroegere dekkingsni- veau van ongeveer 16,5 miljard EUR (18 miljard (er z¶ op gewezen dat de kosten van een USD) „overspill”-vordering niet in de door de P&I Clubs berekende premies z¶n ingecalculeerd; de leden van de P&I Clubs behoeven slechts in de kosten van een dergel¶ke schadevordering b¶ te dragen ingeval z¶ zich zou voordoen). Dit kan niet het geval z¶n met de nieuwe, lagere dekkingslimiet van ongeveer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD). (132) Er bestaan voldoende aanw¶zingen voor de rede- l¶ke verwachting dat de scheepvaartindustrie een vordering tot 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) zou aankunnen. Ten eerste kan uit de ervaring met grote schadevorderingen in het verleden worden afgeleid dat de volledige schadevergoeding niet in (cid:130)(cid:130)n jaar zal moeten worden betaald, maar over een periode van verscheidene jaren, afhankel¶k van de snelheid waarmee de vorderingen worden afgewik- keld. Ten tweede beschikken sommige clubs over belangr¶ke reserves, die kunnen worden gebruikt om een deel van hun aandeel in de schadevergoe- ding b¶ een „overspill”-vordering te betalen (op 20 februari 1997 bedroegen deze reserves ongeveer 0,9 miljard EUR); hierdoor zou de last voor de indivi- duele reders worden verlicht. Ten derde is b¶ gebeurtenissen in het verleden (zoals de oliecrisis van de jaren zeventig) de scheepvaartindustrie hoe dan ook in staat gebleken kostenst¶gingen in dezelfde orde van grootte als b¶ een „over- spill”-vordering het hoofd te bieden. En ten slotte zouden de kosten van een dergel¶ke vordering voor de meeste schepen slechts een vr¶ gering percen- tage (minder dan 10 %) van hun jaarl¶kse exploita- tiekosten uitmaken, zodat het niet erg waar- sch¶nl¶k is dat een dergel¶ke vordering voor die schepen het faillissement zou betekenen. L 125/30 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 5. 1999 (133) Op grond van het bovenstaande wordt geoordeeld dat de regels inzake het gemeenschappel¶ke mini- mumdekkingsniveau niet langer een inbreuk op artikel 86 van het EG-Verdrag opleveren. 2. 2. 2. Misbruiken bestaande in uitsluiting. Verstrekking van herverzekering op discriminerende voorwaarden (134) Volgens de pooling-overeenkomst kunnen onaf- hankel¶ke P&I-verzekeraars herverzekering van een indien aan van de leden van de IG verkr¶gen, bepaalde voorwaarden is voldaan. In de mededeling van punten van bezwaar werd gesteld dat in de pooling-overeenkomst geen objectieve en niet- discriminerende voorwaarden waren opgenomen aan de hand waarvan moest worden beslist of commerci(cid:137)le P&I-verzekeraars herverzekering van de leden van de pool konden verkr¶gen (de in de overeenkomst opgenomen voorwaarden werden wel als objectief beschouwd voor onafhankel¶ke onder- linge P&I-verzekeraars). Bovendien waren in de pooling-overeenkomst geen procedurevoorschriften opgenomen aan de hand waarvan (zowel commer- ci(cid:137)le P&I- verzekeraars konden nagaan of de regels van de IG inzake herverzekering juist werden toegepast, waartoe onder meer had moeten worden voorzien in de verplichting de afw¶zing van de aanvraag om herverzekering redenen omkleed ter kennis van de betrokkene te brengen, en in de mogel¶kheid beroep in te stellen. onafhankel¶ke onderlinge) schriftel¶k en met als (135) Het ontbreken van objectieve voorwaarden en procedurele waarborgen in de pooling-overeen- komst werd beschouwd als een misbruik van machtspositie in de zin van artikel 86 van het EG-Verdrag. Zoals eerder uiteengezet, is de IG immers op het ogenblik de enige marktdeelnemer die P&I-dekking tot ongeveer 3,9 miljard EUR (4,25 miljard USD) aanbiedt, en kan geen enkele onafhankel¶ke verzekeraar alleen de minimumom- vang bereiken die noodzakel¶k is om een derge- l¶ke dekking te kunnen aanbieden. Bovendien kunnen onafhankel¶ke verzekeraars door hun geringe marktaandeel geen herverzekering voor hoge P&I-dekking verkr¶gen. De IG had b¶gevolg gemakkel¶k de mededinging kunnen vervalsen door niet aan de hand van objectieve voorwaarden te beslissen aan welke onafhankel¶ke verzekeraars z¶ herverzekering zou verstrekken. waarden correct verloopt. De IG zal zich namel¶k binnen 30 dagen na ontvangst van alle relevante informatie over de aanvraag moeten uitspreken (deze term¶n kan t¶dens de verlengingsperiode met nog eens 30 dagen worden verlengd). Wanneer de beslissing ongunstig is, moet de verzekeraar waaraan herverzekering wordt geweigerd schriftel¶k van de redenen voor die weigering in kennis worden gesteld. De verzekeraar zal tegen die weige- ring beroep kunnen instellen. Op grond van het voorgaande wordt geoordeeld dat de regels inzake herverzekering onafhankel¶ke voor P&I-verzekeraars niet langer een inbreuk op artikel 86 van het EG-Verdrag kunnen opleveren. 3. ARTIKELEN 53 EN 54 VAN DE OVEREENKOMST BETREFFENDE DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE (137) Volgens artikel 53 van de EER-Overeenkomst z¶n alle overeenkomsten tussen ondernemingen welke de handel tussen de overeenkomstsluitende part¶en ongunstig kunnen be(cid:139)nvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging op het door deze Overeenkomst bestreken grondgebied wordt beperkt, verboden. (138) Volgens artikel 56, lid 1, van de EER-Overeen- komst beslist de Commissie van de Europese Gemeenschappen over de gevallen waarop artikel 53 van deze Overeenkomst van toepassing is, indien de betrokken overeenkomst de handel tussen de lidstaten ongunstig be(cid:139)nvloedt en de omzet van de betrokken ondernemingen op het grondgebied van de EVA minder dan 33 % van hun omzet in de EER bedraagt. (139) In de onderhavige zaak bedraagt de omzet van de P&I Clubs op het grondgebied van de EVA minder dan 33 % van hun omzet in de EER. Het staat b¶gevolg aan de Commissie te beoordelen of de IG inbreuk op artikel 53 van de EER-Overeenkomst heeft gemaakt. Te dien einde gelden alle argu- menten die in deze beschikking met betrekking tot artikel 85 z¶n ontwikkeld, in deze zaak ook voor artikel 53 van de EER-Overeenkomst. (140) Volgens artikel 54 van de EER-Overeenkomst is het verboden dat een of meer ondernemingen misbruik maken van een machtspositie op het door deze Overeenkomst bestreken grondgebied of op een wezenl¶k deel daarvan. (136) Zoals reeds uiteengezet (zie overwegingen 27 en 28), heeft de IG nu objectieve voorwaarden voor het verstrekken van herverzekering aan commerci(cid:137)le verzekeraars in de overeenkomst opgenomen en heeft z¶ een passende procedure ingevoerd waar- door een onafhankel¶ke P&I-verzekeraar die b¶ de IG een aanvraag om herverzekering heeft inge- diend, zich er t¶dig van kan vergewissen dat het onderzoek naar de inachtneming van die voor- (141) Volgens artikel 56, lid 2, van de EER-Overeen- komst beslist de Commissie over gevallen waarop artikel 54 van deze Overeenkomst van toepassing is, indien er zowel binnen het rechtsgebied van de Gemeenschap als binnen dat van de EVA-staten een machtspositie bestaat en indien de omzet van de betrokken onderneming binnen het rechtsge- bied van de EVA-staten minder dan 33 % van haar omzet in de EER bedraagt. 19. 5. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 125/31 (142) In de onderhavige zaak hebben de P&I Clubs in de gehele wereld een collectieve machtspositie en bedraagt hun omzet in de EVA-staten minder dan 33 % van hun omzet in de gehele EER. Het staat b¶gevolg aan de Commissie te beslissen of z¶ inbreuk op artikel 54 van de EER-Overeenkomst hebben gemaakt. Te dien einde gelden alle argu- menten die in deze beschikking met betrekking tot artikel 86 z¶n ontwikkeld, in deze zaak ook voor artikel 54 van de EER-Overeenkomst, HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN: Artikel 1 Op grond van de haar bekende feiten heeft de Commissie geen redenen op grond van artikel 85, lid l, van het EG-Verdrag en artikel 53, lid 1, van de EER-Overeen- komst op te treden met betrekking tot de gew¶zigde pooling-overeenkomst en de International Group Agree- ment („IGA”), met uitzondering van de regels betreffende de offerteprocedures en de minimumkosten voor tankers, voorzover deze van toepassing z¶n op de franchisekosten. Artikel 2 Op grond van de haar bekende feiten heeft de Commissie geen redenen op grond van artikel 86 van het EG-Verdrag en artikel 54 van de EER-Overeenkomst op te treden met betrekking tot de pooling-overeenkomst en de IGA, beide zoals gew¶zigd. Artikel 3 Het bepaalde in artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag en in artikel 53, lid 1, van de EER-Overeenkomst wordt overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en lid 3, van de EER-Overeenkomst buiten artikel 53, toepassing verklaard voor de regels betreffende de offerte- procedures en de minimumkosten voor tankers, die in de IGA, zoals gew¶zigd, z¶n opgenomen, voorzover deze van toepassing z¶n op de franchisekosten. Deze vr¶stelling geldt vanaf 20 februari 1999, de datum waarop de laatste aangemelde w¶zigingen in de pooling-overeenkomst en in de IGA van kracht worden, tot 20 februari 2009. Artikel 4 De International Group of P&I Clubs („IG”) stelt de Commissie jaarl¶ks in kennis van elke w¶ziging in en/of toevoeging aan de aangemelde overeenkomst alsook van de sluiting van enige andere overeenkomst binnen de groep. De IG dient voorts jaarl¶ks b¶ de Commissie een verslag in, waarin wordt uiteengezet of de pooling-overeenkomst noodzakel¶k bl¶ft om de P&I Clubs in staat te stellen het dekkingsniveau te verschaffen dat z¶ op dat t¶dstip z¶n overeengekomen. In dit verslag worden gedetailleerde gegevens verstrekt over de evolutie van de markten voor P&I-verzekering en P&I-herverzekering. Aangaande de rechtstreekse P&I-verzekering worden in het verslag de marktaandelen en de dekkingsniveaus van zowel de IG als elk van haar leden vermeld alsmede ramingen van de marktaandelen en de dekkingsniveaus van andere verze- keraars. Aangaande de P&I-herverzekering worden in het verslag gegevens verstrekt over de structuur van het Group General Excess Loss Reinsurance Contract, het algemene herverzekeringscontract van de groep voor grote verliezen, (tranches van herverzekering; betaalde premies; deelne- vermelding van ieders mende herverzekeraars, met aandeel) andere van ramingen alsmede P&I-verzekeraars verleende dekkingsniveaus. aan de Ten slotte verstrekt de IG jaarl¶ks gedetailleerde statisti- sche informatie over de werking van de offerteprocedures en van de regels inzake offertes voor tankers. Artikel 5 Deze beschikking is gericht tot: The International Group of P&I Clubs 78 Fenchurch Street London EC3M 4BT United Kingdom Gedaan te Brussel, 12 april 1999. Voor de Commissie Karel VAN MIERT Lid van de Commissie