title: Periodiek verslag van de Commissie over de vorderingen van Letland op weg naar toetreding

eurovoc_concepts:
EU relations
Latvia
accession to the European Union
economic situation
report

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 17. 12. 1998 Brussel, 17. 12. 1998 Brussel, 17. 12. 1998 COM(1998)704def. COM(1998)704def. COM( 1998) 704 def. PERIODIEK VERSLAG PERIODIEK VERSLAG PERIODIEK VERSLAG VAN DE COMMISSIE VAN DE COMMISSIE VAN DE COMMISSIE OVER DE VORDERINGEN VAN OVER DE VORDERINGEN VAN OVER DE VORDERINGEN VAN LETLAND LETLAND LETLAND OP WEG NAAR TOETREDING OP WEG NAAR TOETREDING OP WEG NAAR TOETREDING Inhoud A. Inleiding a) Woord vooraf Achtergrond van het Voortgangsverslag b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Letland De versterkte Pre-toetredingsstrategie Recente ontwikkelingen in de bilaterale betrekkingen B. Criteria voor lidmaatschap 1. Politieke criteria 1. 1. Democratie en rechtsstaat Het parlement De uitvoerende macht De rechterlijke macht Corruptiebestrijding 1. 2. Mensenrechten en bescherming van de minderheden Burgerrechten en Politieke Rechten Economische, Sociale en Culturele Rechten Rechten en Bescherming van Minderheden 1. 3. Algemene Evaluatie 2. Economische criteria 2. 1. Inleiding 2. 2. Economische ontwikkelingen sinds de publicatie van het advies van de Commissie Macro-economische ontwikkelingen Structurele hervormingen 2. 3. Toetsing aan de criteria van Kopenhagen Bestaan van een functionerende markteconomie Vermogen om het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten 2. 4. Algemene Evaluatie 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen 3. 1. Interne markt zonder grenzen Algemeen kader De Vier Vrijheden Concurrentie 3. 2. Innovatie De Informatiemaatschappij Onderwijs, Opleiding en Jeugdzaken Onderzoek en Technologische Ontwikkeling Telecommunicatie Audiovisuele sector 3. 3. Economische en Fiscale Aspecten Economische en Monetaire Unie 2. Belastingen Statistiek 3. 4. Sectorbeleid Industrie Landbouw Visserij Energie Vervoer Kleine en Middelgrote Ondernemingen 3. 5. Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en Sociale Zaken Regionaal Beleid en Cohesie 3. 6. Kwaliteit van leven en milieu Milieu Bescherming van de Consument 3. 7. Justitie en Binnenlandse Zaken 3. 8. Buitenlands beleid Handelsverkeer en Internationale Economische Betrekkingen Ontwikkeling Douane Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid 3. 9. Financiële aspecten Financiële Controle 3. 10. Algemene evaluatie 4. Bestuurlijke capaciteit om het acquis toe te passen C. Conclusie D. Partnerschap voor Toetreding en Nationaal programma voor de Overname van het Acquis : algemene beoordeling van de tenuitvoerlegging 1. Partnerschap voor Toetreding 2. Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis Bijlage Statistische Gegevens A. Inleiding a) Woord vooraf In Agenda 2000 stelde de Commissie dat zij regelmatig verslag zal uitbrengen aan de Europese Raad over de vorderingen van elk van de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa bij de voorbereidingen op het lidmaatschap, en dat het eerste verslag eind 1998 zou worden ingediend. De Europese Raad van Luxemburg besloot het volgende: "Over de vorderingen van elke Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaat op weg naar de toetreding in het licht van de criteria van Kopenhagen, met name over het tempo waarin het acquis van de Unie wordt overgenomen, wordt voor elk betrokken land door de Commissie regelmatig een verslag voorgelegd aan de Raad, in voorkomend geval vergezeld van aanbevelingen voor de opening van bilaterale intergouvernementele conferenties, en zulks vanaf eind 1998. Voorafgaand aan deze jaarlijkse verslagen zullen de uitvoering van de partnerschappen voor toetreding en de stand van de overname van het acquis met elke kandidaat-lidstaat in de bij de Europa-Overeenkomsten ingestelde organen worden onderzocht. De verslagen van de Commissie zullen als basis dienen om in het kader van de Raad de besluiten te nemen die in verband met het voeren van de toetredingsonderhandelingen of de uitbreiding daarvan tot andere kandidaten noodzakelijk zijn. In dat verband zal de Commissie, bij de beoordeling van het vermogen van de kandidaat-lidstaten om aan de economische criteria en de uit de toetreding voortvloeiende verplichtingen te voldoen, de in Agenda 2000 vastgelegde methode aanhouden. Bij de beoordeling van de vorderingen van de kandidaat-lidstaten aan de hand van de op gezette tijden door de Commissie aan de Raad voor te leggen verslagen, dient een dynamische benadering te worden gehandhaafd. " De Europese Raad van Cardiff onderschreef deze conclusies en stelde het volgende: "De prioriteit van de Unie ishet uitbreidingsproces in stand te houden voor de landen die in de conclusies van de Europese Raad van Luxemburg worden genoemd, waarbinnen zij het lidmaatschap actief kunnen nastreven en vorderingen kunnen maken bij het aanvaarden van de verplichtingen van dat lidmaatschap, met inbegrip van de criteria van Kopenhagen. Elk van de kandidaat-lidstaten zal volgens dezelfde criteria worden beoordeeld en zich, afhankelijk van de mate waarin hij reeds voorbereid is, in zijn eigen tempo op het lidmaatschap voorbereiden. Veel zal afhangen van de inspanningen die de kandidaat-lidstaten zelf leveren om aan de criteria te voldoen. Alle landen zullen het voordeel genieten van versterkte betrekkingen met de EU, onder andere via een politieke dialoog en een op elk land toegesneden strategie die hen kunnen helpen bij de voorbereiding op de toetreding. " Overeenkomstig deze raadsconclusies kent het voortgangsverslag inzake Letland dezelfde structuur als het Advies. Het verslag: - beschrijft de betrekkingen tussen Letland en de Unie, vooral in het kader van de Associatie-Overeenkomst; - analyseert de situatie op het gebied van de door de Europese Raad vastgestelde politieke voorwaarden (democratie, rechtsstaat, mensenrechten, bescherming van minderheden); - beoordeelt de situatie en vooruitzichten van Letland wat betreft de door de Europese Raad genoemde economische voorwaarden (functionerende markteconomie, vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie het hoofd te bieden); - beoordeelt het Letlandse vermogen de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, dat wil zeggen het acquis van de Unie zoals uiteengezet in het Verdrag, de afgeleide wetgeving en het beleid van de Unie. Zoals verzocht door de Europese Raad van Madrid, bestrijkt het verslag tevens de gerechtelijke en administratieve capaciteit; de Raad heeft er de nadruk op gelegd dat de kandidaat-lidstaten hun administratieve structuren moeten aanpassen met het oog op de harmonieuze uitvoering van het beleid van de Gemeenschap na de toetreding. Deze benadering garandeert een gelijke behandeling voor alle kandidaat-lidstaten. Het verslag bekijkt de vooruitgang die na het Advies is geboekt. Er wordt nagegaan of de in het Advies genoemde geplande hervormingen zijn uitgevoerd, en nieuwe initiatieven worden onderzocht, waaronder initiatieven die direct verband houden met de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding. Het verslag bevat een afzonderlijk hoofdstuk over de vorderingen van Letland wat betreft de in het Partnerschap voor toetreding opgenomen prioriteiten voor de korte termijn. De beoordeling van de vooruitgang bij het voldoen aan de politieke criteria en de criteria van het acquis beperkt zich tot de periode na het Advies, terwijl de beoordeling van de economische prestaties van Letland gebaseerd is op een langere periode. Bij de beoordeling van de vooruitgang bij het overnemen van het acquis is gekeken naar vastgestelde wetgeving, en niet naar wetgeving in de diverse stadia van voorbereiding of parlementaire goedkeuring. Alleen op deze manier was het mogelijk de concrete vooruitgang bij de voorbereidingen op de toetredingen objectief te meten en te vergelijken. Het verslag maakt gebruik van diverse informatiebronnen. De kandidaatlanden werd gevraagd informatie te verstrekken over de vooruitgang bij de voorbereiding op het lidmaatschap sinds de publicatie van het Advies. Aanvullende informatiebronnen waren presentaties van deze landen op de bijeenkomsten onder auspiciën van de Europa- Overeenkomst, hun Nationale Programma's voor de Overname van het Acquis, en de informatie die werd verstrekt in het kader van het analytisch onderzoek van het acquis. Bij het opstellen van de verslagen werd rekening gehouden met besprekingen van de Raad over het advies, met de rapporten en de resoluties van het Europees Parlement over de Adviezen van de Commissie', en vooral met het door de heer Caccavale opgestelde verslag over de aanvraag van Letland voor toetreding tot de Europese Unie. Bij het opstellen van de periodieke verslagen heeft de Commissie tevens gebruik gemaakt van de beoordelingen van de Lidstaten, met name wat betreft de politieke criteria voor 1 Europees Parlement Doe. nr. 224. 339 'Rapport over de mededeling van de Commissie Agenda 2000'' (Rapporteurs: A. Oostlander en E. Baron Crespo; Co-rapportcurs: M. Aelvoet, J. Donner, O. Von Habsburg, E. Caccavale, F. Kristoffersen, M. Hoff, C. Carncro Gonzales, P. Bernard-Raymond, R. Speciale, J. Wiersma, J. W. Bertens). lidmaatschap en van het werk van diverse internationale organisaties, zoals de Raad van Europa, de OVSE, de internationale financiële instellingen en niet-gouvernementele organisaties. b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Letland De versterkte pre-toetredingsstrategie Op 30 maart 1998 ging het toetredingsproces formeel van start met een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de 15 EU-lidstaten, de 10 kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa en Cyprus. Vooruitlopend op deze bijeenkomst werd voor elk land een afzonderlijk Partnerschap voor de Toetreding vastgesteld, ter ondersteuning van de voorbereidingen op het lidmaatschap. In deze documenten worden de prioriteiten uiteengezet voor verdere werkzaamheden en de ondersteunende financiële bijstand van de EU. In maart diende Letland een Nationaal Programma voor Overname van het Acquis (NPOA) in, dat een meer gedetailleerde beschrijving geeft van de maatregelen die nodig zijn om de in het Partnerschap voor toetreding vermelde doelstellingen te verwezenlijken. Op 3 april ging het analytisch onderzoek van het acquis ("screening") van start. De pre-toetredingssteun wordt aanzienlijk vergroot. Het Phare-programma wordt met ingang van het jaar 2000 aangevuld met landbouwsteun en met een structureel instrument, waarbij prioriteit zal worden gegeven aan soortgelijke maatregelen als die van het Cohesiefonds op het gebied van milieu en vervoer. Het Phare-programma zal vooral gericht zijn op institutionele versterking en investeringen in andere sectoren. Recente ontwikkelingen bij de bilaterale betrekkingen De Europa-Overeenkomst tussen de Europese Unie en Letland trad op 1 februari 1998 in werking nadat de ratificatieprocedures waren afgerond. Letland heeft de Europa- Overeenkomst correct uitgevoerd en bijgedragen tot een soepele werking van de diverse paritaire instellingen. De eerste bijeenkomsten van de Associatieraad en het Associatiecomité vonden plaats in februari en mei 1998. Op de bijeenkomst in mei 1998 werd voor de eerste maal de tenuitvoerlegging van de in het Partnerschap voor de Toetreding vermelde prioriteiten besproken. Sedert de inwerkingtreding van de Europa-Overeenkomst hebben 8 subcomitébijeenkomsten plaatsgevonden. Sedert het Advies kwam het Gemengd Parlementair Comité dat vertegenwoordigers omvat van zowel het Letlandse als het Europees Parlement tweemaal bijeen, in november 1997 en juni 1998. Het aandeel van de handel van Letland met de EU in de totale handel blijft groeien. De eerste vijf maanden van 1998 vertegenwoordigde de Letlandse uitvoer naar de EU 52% van de totale uitvoer (Duitsland 14,7%, Verenigd Koninkrijk 12,9% en Zweden 9,9%). De invoer van de EU bedroeg 54% (Duitsland 17,2%, Finland 9,5% en Zweden 7,4%). De voornaamste uitvoerproducten van Letland naar de EU zijn hout- en textielproducten terwijl de belangrijkste invoer machines, apparatuur en chemische stoffen omvat. Op grond van de Europa-Overeenkomst werd een aanpassingsprotocol ondertekend, dat met name al dan niet verwerkte landbouwproducten bestrijkt, om rekening te houden met de resultaten van de Uruguay-ronde en de toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden tot de EU. ê Er zijn geen specifieke handelsproblemen in de betrekkingen tussen Letland en de EU. In oktober 1998 werd het startsein gegeven voor de bilaterale onderhandelingen met Letland over het afsluiten van een Protocol betreffende een Europese Conformiteitsbeoordeling. Een nieuw protocol bij de Europa-Overeenkomst inzake de liberalisering van de handel in textielproducten werd geparafeerd. In afwachting van de formele afronding wordt dit protocol met ingang van 1 januari 1998 voorlopig toegepast. Het Phare programma bestaat uit een nationale toewijzing (21 miljoen ECU), gebaseerd op de prioriteiten uit het Partnerschap voor Toetreding, in het bijzonder ter financiering van de naturalisatie van niet-burgers, versterking van de administratieve capaciteit, milieu, vervoer alsook de deelname aan Gemeenschapsprogramma's en Tempus. Nog een 2,5 miljoen grensoverschrijdend samenwerkingsprogramma. toegewezen ECU voor zijn een Voorts zullen middelen worden verstrekt. in het kader van de zgn. inhaalfaciliteit2 (Catch up Facility) voor corruptiebestrijding en projecten op het gebied van industriële herstructurering. Uit hoofde van een nieuwe faciliteit voor grootschalige infrastructuurprojecten, die medegefinancierd wordt door de Europese Investeringsbank en de Internationale Financiële Instellingen zal in 1998 5 miljoen ecu worden verschaft voor herstel van de spoorwegen. Letland neemt tevens deel aan en profiteert van door Phare gefinancierde multinationale en horizontale programma's op het gebied van onder meer douane, milieu, statistieken, hervorming van de overheidsadministratie en TAIEX. B. Criteria voor het lidmaatschap 1. Politieke criteria Inleiding In het advies dat de Commissie in 1997 uitbracht over het verzoek van Letland om toetreding tot de Europese Unie, kwam zij tot de volgende conclusie: "Letland vertoont de kenmerken van een democratie met stabiele instellingen die waarborgen dat de beginselen van de rechtsstaat en de mensenrechten worden geëerbiedigd en dat minderheden worden gerespecteerd en beschermd. Maar er dienen maatregelen te worden genomen om de naturalisatie van de Russisch sprekende 'niet- burgers' te versnellen om deze beter in de Letse maatschappij te integreren. " Het Partnerschap voor toetreding voor Letland noemt voorts onder de prioriteiten voor de korte termijn "maatregelen ter vergemakkelijking van het naturalisatieproces en voor een betere integratie van niet-staatsburgers, waaronder stateloze kinderen, en een betere opleiding in de Letlandse taal voor mensen die deze taal niet spreken". Bijzondere EG-fïnanciële bijstand voor Letland, Litouwen, Slowakije, Bulgarije en Roemenië ten behoeve van projecten die erop gericht zijn meer vaart te zetten achter de voorbereidingen op de toetreding tot de EU op bepaalde gebieden. f Recente ontwikkelingen Sinds de publicatie van het advies van de Commissie in 1997 zijn er een aantal regeringswisselingen geweest. Eind oktober 1998 werden algemene verkiezingen gehouden, maar de formatie van de nieuwe regering was ten tijde van de publicatie van dit verslag nog niet voltooid. Het regeringsbeleid is het afgelopen jaar niet ingrijpend gewijzigd, en het lidmaatschap van de EU blijft een van de belangrijkste prioriteiten van de regering. 1. 1 Democratie en rechtsstaat Parlement Het Letse parlement (Saeima) functioneert nog steeds naar tevredenheid. De bevoegdheden van de Saeima worden gerespecteerd, en de oppositie neemt volledig deel aan de parlementaire werkzaamheden. Een aantal maatregelen is genomen om het democratische functioneren van het parlement te bevorderen. In mei 1998 nam de Saeima bijvoorbeeld een nieuwe wet aan inzake het reglement van orde van de Saeima, waarbij een gemeenschappelijk annotatiesysteem wordt ingesteld, dat compatibiliteit met de internationale verplichtingen en het communautaire acquis moet garanderen. In december 1997 werden bij een wijziging van de grondwet van 1922 de zittingsduur van de Saeima en de ambtstermijn van de president verlengd van drie tot vier jaar, en werd de periode waarin de kiezers bij parlementsverkiezingen hun stem kunnen uitbrengen teruggebracht van twee dagen tot één. Bij een afzonderlijke wet werden de bevoegdheden van de president geregeld om aan veroordeelde misdadigers gratie te verlenen. Uitvoerende macht De centrale staatsinstellingen functioneren over het algemeen soepel. Belangrijke maatregelen zijn genomen om een efficiënt en professioneel werkend ambtenarenapparaat op te zetten. In juli 1997 werden een Raad voor de hervorming van het openbaar bestuur en een Bureau voor de hervorming van het openbaar bestuur ingesteld. Verdere inspanningen zijn nodig om het openbaar bestuur te stroomlijnen, gekwalificeerd personeel te behouden en het budgetteringssysteem en de interne controle in de ministeries te verbeteren. Rechterlijke macht Om het functioneren van het gerechtelijk apparaat te verbeteren is al veel gedaan, maar verdere inspanningen blijven nodig. Recente ontwikkelingen: • districts- en stadsrechtbanken in vijf districten zijn samengevoegd om de gerechtelijke procedures te versnellen; S • in maart 1998 heeft het kabinet een algemeen kader voor de hervorming van het instituut van gerechtsdeurwaarders vastgesteld, waarbij deze functie wordt omgezet in een onafhankelijk juridische beroep (de desbetreffende wetgeving moet nog worden goedgekeurd). • wijziging van de wet inzake de rechterlijke macht en de wet inzake de disciplinaire aansprakelijkheid van rechters, waardoor rechters eenvoudiger tussen verschillende rechtbanken kunnen rouleren en uit hun ambt kunnen worden ontheven indien zij opzettelijk de wet overtreden of niet aan hun verplichtingen voldoen. De status van het beroep van rechter en aanklager moet aanzienlijk worden verbeterd, teneinde meer gekwalificeerde personen te kunnen aantrekken en behouden en het vertrouwen van de bevolking in het justitiële stelsel te vergroten. Willen topjuristen een carrière in de openbare sector overwegen, dan moeten de salarissen worden verhoogd, moeten betere mogelijkheden worden geschapen voor opleiding in internationaal recht en het communautaire acquis, en moet verbetering worden gebracht in de administratie van de rechtbanken (onder meer betere opleiding en betere uitrusting voor griffiers en assistenten). Hoewel de situatie ten opzichte van voorgaande jaren is verbeterd, waren in juli 1998 nog steeds 43 van de 370 rechtersposten vacant. Ook moet de duur van de voorlopige hechtenis die in penitentiaire inrichtingen wordt doorgebracht worden gereduceerd (zie 'Burgerrechten en politieke rechten'). Door opwaardering van het beroep van rechter kan ook de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht worden versterkt, en kan worden bijgedragen tot de bescherming tegen corruptie. De lange duur van gerechtelijke procedures blijft een punt van zorg, hoewel hier aanzienlijke inspanningen zijn verricht. Maatregelen ter bestrijding van corruptie Ter bestrijding van de corruptie, nog steeds een belangrijk probleem in Letland, zijn door de Letse autoriteiten reeds maatregelen genomen, maar verdere inspanningen blijven noodzakelijk. De getroffen maatregelen zijn onder meer: • in september 1997 is een Raad voor de preventie van corruptie opgericht; • in januari 1998 is een nationaal programma voor spoedmaatregelen goedgekeurd, dat tot dusver echter slechts gedeeltelijk ten uitvoer is gelegd; • in maart 1998 werd een wet inzake het witwassen van geld goedgekeurd; • in bestaande wetten werden nieuwe bepalingen ingevoegd inzake de bescherming van getuigen en slachtoffers van misdrijven; • de EU verleent in het kader van de EU-inhaalfaciliteit3 steun aan een project voor corruptiebestrijding dat door de Letse autoriteiten is voorgedragen. 3 Speciale financiële bijstand van de EU voor Letland, Litouwen, Slowakije, Bulgarije en Roemenië ten behoeve van projecten gericht op versnelling van de voorbereiding op de toetreding tot de EU in bepaalde sectoren. In 1997 ondertekende Letland het Europees Verdrag betreffende uitlevering, het Europees Verdrag aangaande de wederzijdse rechtshulp in strafzaken en het Verdrag inzake de overbrenging van gevonniste personen. Het Europese Verdrag inzake witwassen is door Letland geratificeerd. Het is nog te vroeg om de effectiviteit van deze maatregelen te beoordelen en de ontwikkelingen zullen daarom van nabij moeten worden gevolgd. 1. 2 Mensenrechten en de bescherming van minderheden Letland is toegetreden tot de meeste belangrijke internationale rechtsinstrumenten inzake de mensenrechten. Na de publicatie van het advies van de Commissie heeft Letland in december 1997 het Europees Verdrag ter voorkoming van foltering geratificeerd. Ook het VN-Verdrag van 1951 betreffende de status van vluchtelingen en het Protocol daarbij van 1967 zijn door Letland in 1997 geratificeerd. Het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden en het Europees Sociaal Handvest zijn ondertekend maar nog niet geratificeerd. In oktober 1998 werd door het Parlement de grondwet gewijzigd door opneming daarin van een nieuwe afdeling inzake de fundamentele rechten van de mens. Deze bepalingen waren eerder onderdeel van een afzonderlijke wet. Burgerrechten en politieke rechten De fundamentele burgerrechten en politieke rechten worden in Letland geëerbiedigd. Aandacht blijft echter nodig voor de situatie in de gevangenissen. In juni 1998 verwierp het Letse parlement het voorstel van de president om de doodstraf uit het nieuwe Wetboek van Strafrecht te schrappen. Het Wetboek van Strafrecht treedt op 1 januari 1999 in werking. De regering ondertekende in juni echter in Straatsburg Protocol nr. 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de mens en de fundamentele vrijheden, dat in afschaffing van de doodstraf voorziet. Het protocol zal aan het Parlement worden voorgelegd. Het moratorium dat de president in september 1996 instelde is overigens nog steeds van kracht. De vrijheid van vereniging en vergadering wordt geëerbiedigd. Gedurende het afgelopen jaar kon zonder inmenging van de overheid een groot aantal openbare bijeenkomsten en politieke demonstraties plaatsvinden. Bij een demonstratie van gepensioneerden op 3 maart 1998 tegen de stijgende kosten van het levensonderhoud, waaraan een groot aantal Russischtaligen deelnam, werden de demonstranten door de politie verspreid omdat zij een van de hoofdwegen van Riga blokkeerden. Er waren geen gewonden, maar het politieoptreden werd door de Russische autoriteiten bekritiseerd. De situatie in de Letse gevangenissen is in 1997 verbeterd, maar behoeft nog steeds veel aandacht. De gevangenissen worden thans ingrijpend verbouwd, en in 1998 zijn de centrale gevangenis van Riga en de gevangenissen van Matisa en Jelgava gemoderniseerd. De situatie in sommige gevangenissen laat echter nog veel te wensen over. Er is onvoldoende personeel en uitrusting voor het grote aantal gedetineerden. De detentieperiode tot het proces duurt veelal zeer lang. In de gevangenissen dienen op grotere sociale rcvalidatieprogramma's te worden ingevoerd. Aan het grote aantal gedetineerden kan iets delinquenten) bijzonder jeugdige schaal voor het (in A& worden gedaan door eenvoudige gevallen sneller te berechten, en gedetineerden onder strikte voorwaarden op proeftijd in vrijheid te stellen. Op 19 juni 1997 hechtte het Letse parlement zijn goedkeuring aan een wet inzake asielzoekers en vluchtelingen, die erop doelt, aan internationale eisen te voldoen. Het Centrum voor Vluchtelingenzaken van het Ministerie van Binnenlandse Zaken is de eerste beroepsinstantie voor vluchtelingenaangelegenheden. Het Centrum heeft in mei van dit jaar zijn eerste besluit genomen op grond van de nieuwe wet. Het aantal asielzoekers in Letland is tot dusver beperkt gebleven. Een toenemend aantal niet-gouvernementele organisaties (NGO's) houdt zich bezig met onderzoek naar en verdediging van de mensenrechten, inclusief de situatie in de gevangenissen en de rechten van vrouwen en kinderen. Deze NGO's opereren zonder overheidsinmenging. Een aantal organisaties houdt zich bezig met kwesties die van belang zijn voor plaatselijke niet-staatsburgers en andere personen die niet van Letse afkomst zijn, door ze voor de rechtbank te brengen en in de pers te publiceren. Het initiatief voor democratie en mensenrechten van de EU biedt NGO's die in Letland op dit gebied werkzaam zijn actieve ondersteuning. Economische, sociale en culturele rechten De fundamentele economische, sociale en culturele rechten worden in Letland geëerbiedigd. Het stakingsrecht is bij constitutionele wet geregeld. In april 1998 nam de Saeima een nieuwe stakingswet aan, die de rechten en plichten van de bij stakingen betrokken partijen moet regelen overeenkomstig het internationale recht. Rechten en bescherming van minderheden De naturalisatieprocedure Het naturalisatieproces verloopt nog steeds langzaam. Zoals opgemerkt in het advies dat de Commissie in 1997 uitbracht, kan dit worden toegeschreven aan een aantal factoren, waaronder de beperkingen die bij de Wet inzake het staatsburgerschap van 1994 zijn ingesteld, alsmede bepaalde voordelen die uit het niet bezitten van het Letse staatsburgerschap voortvloeien. Een van de remmende factoren was het stelsel van 'vensters', dat tot 2003 aan de hand van leeftijdscriteria beperkingen instelt op het aantal personen dat naturalisatie kan aanvragen en dat voorrang geeft aan de jongere leeftijdsgroepen. Op 31 augustus 1998 waren op grond van de Wet inzake het Staatsburgerschap van 1994 slechts 10. 260 personen genaturaliseerd. Dat betekent dat van de 148. 000 personen die tot en met 1998 in het kader van de eerste drie 'vensters' (20 jaar oud in 1996, tot 25 jaar oud in 1997 en 30 jaar in 1998) voor het staatsburgerschap in aanmerking kwamen, er slechts 6% dit ook hebben aangevraagd. Sinds de publicatie van het advies van de Commissie (d. w. z. van juli 1997 tot juni 1998) is door 3669 personen het staatsburgerschap aangevraagd; dat waren er in het jaar 1996 2572. Naar aanleiding van de aanbevelingen in het advies van de Commissie en de beoordeling van internationale organisaties als de OVSE, nam de regering op 15 april 1998 een aantal belangrijke besluiten om de naturalisatieprocedures te versnellen. Op 22 juni hechtte het parlement zijn goedkeuring aan het regeringsvoorstel om de 'vensters' voor naturalisatie M af te schaffen, stateloze kinderen bij de geboorte het staatsburgerschap te verlenen en de naturalisatieprocedures voor personen van 65 jaar en ouder te vereenvoudigen. Over de door het parlement op 22 juni goedgekeurde wijzigingen werd in oktober een referendum gehouden, waarin 53% van de kiezers zich voor de liberalisering van de wet op het staatsburgerschap uitsprak. Verwacht wordt dat de per referendum goedgekeurde wijzigingen bevorderlijk zullen zijn voor de versnelling van het naturalisatieproces, wat mede zal bijdragen tot de totstandkoming van een geïntegreerde samenleving in Letland. Tenslotte kan in dit verband worden genoemd dat de Letse autoriteiten, overeenkomstig de aanbevelingen van de OVSE, werken aan vereenvoudiging van de staatsburgerschapstoetsen over de Letse geschiedenis en de grondwet. Door aan de ca. 18. 000 stateloze kinderen het staatsburgerschap te verlenen zal Letland voldoen aan de interne verplichtingen die voortvloeien uit hét Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van 1966, het Verdrag inzake de rechten van liet kind van 1989 en het Verdrag tot beperking der staatloosheid van 1961. Ook wanneer alle aanbevolen wetswijzigingen zijn uitgevoerd, blijft het van belang om voorlichting te geven over de vereisten voor het staatsburgerschap, aangezien uit onderzoek is gebleken dat vele niet-staatsburgers aarzelen met het aanvragen van naturalisatie als gevolg van een gebrek aan informatie over de procedures. De Letse Naturalisatiecommissie zet met hulp van de EU thans een voorlichtingscentrum op, dat voorlichting moet geven over de vereisten voor het verkrijgen van het Letse staatsburgerschap. Speciale paspoorten voor niet-staatsburgers Tot 20 augustus 1998 is aan meer dan 40% van de permanente ingezetenen van Letland die geen Lets staatsburger zijn (270. 000 personen) een speciaal paspoort voor niet- staatsburgers uitgereikt. Het oude Sovjetpaspoort verloopt thans op 31 oktober 1998, maar zal nog tot eind 1998 kunnen worden gebruikt om naar Letland terug te keren. De administratieve procedures voor de uitgifte van het speciale paspoort zijn aanzienlijk verbeterd, zodat nu aan de vraag kan worden voldaan. Omdat thans alle niet-staatsburgers het staatsburgerschap kumien aanvragen, kan normaal gesproken worden verwacht dat het aantal aanvragen voor paspoorten voor niet-staatsburgers zal afnemen. Het reizen naar Rusland is echter gemakkelijker met een paspoort voor niet-staatsburgers dan met een Lets paspoort (in verband met de visumplicht). Integratie van minderheden Over het algemeen worden de rechten van de minderheid van Russischtaligen (ongeacht of zij het Letse staatsburgerschap bezitten) geëerbiedigd en beschermd. Het advies van de Commissie wees echter op een aantal gebieden waarop niet-staatsburgers anders worden behandeld dan staatsburgers. Op de volgende punten is de situatie door de Letse autoriteiten aanzienlijk verbeterd: • In januari 1998 vaardigde de president een nieuwe amnestiewet uit, die staatsburgers en niet-staatsburgers op gelijke voet plaatst. In juli 1998 werd voorts een wet goedgekeurd waarbij een bureau voor amnestieaanvragen wordt ingesteld. /ji • In april 1998 zegde de regering toe de resterende beperkingen op de beroepsbeoefening voor niet-staatsburgers af te schaffen. De restricties die golden voor het verrichten door niet-staatsburgers van werkzaamheden als brandweerman, bij luchtvaartmaatschappijen, als apotheker en als veterinair apotheker, zijn reeds opgeheven. De beperkingen ten aanzien van werkzaamheden als particuliere detective, als bewapende bewaker en als piloot zijn nog van kracht, maar zullen worden afgeschaft. • In mei 1998 werden de voorschriften inzake de status van werklozen gewijzigd, zodat werkzoekenden zich nu kunnen laten registreren bij het staatsarbeidsbureau zonder dat een certificaat inzake hun kemiis van de officiële taal of een opleidingscertificaat behoeft te worden overgelegd. Dit betekent tevens dat kennis van de Letse taal niet behoeft te worden aangetoond voor het verkrijgen van een werkloosheidsuitkering. is een belangrijk instrument voor de integratie van de etnische Taalonderwijs minderheden. Momenteel heeft 44% van de bevolking een andere moedertaal dan het Lets. De eerste fase van een Lets taaiprogramma is met succes afgerond. Gedurende de afgelopen twee jaar zijn 2. 700 leerkrachten uit de minderheidsgroepen opgeleid voor het onderricht in de Letse taal en zijn nieuwe leerboeken gedrukt. In totaal hebben circa 12. 000 volwassenen en studenten Lets taalonderricht gevolgd door middel van diverse cursussen. Aan dit programma is bijgedragen door een aantal internationale donoren, waaronder de EU. Er blijft echter een aanzienlijk tekort aan leerkrachten Lets bestaan. Om het integratieproces te versnellen moet de Letse regering het taaiprogramma voortzetten en versterken. Dit is een van de hoofdpunten van het Nationaal Programma voor de integratie van de samenleving dat thans in ontwikkeling is. Een eerste aanzet tot dit programma is op 29 september door de regering goedgekeurd en gedistribueerd met het oog op een maatschappelijk discussie. Daarna zal het parlement een volledig programma ontwikkelen en goedkeuren. Het Nationale programma is een van de resultaten van de werkzaamheden van de Integratieraad die in maart 1998 door de Letse premier werd ingesteld. Over het ontwerp van Taalwet en de ontwerpen voor de wijziging van de Arbeidswet is gedurende 1998 intensieve discussie gevoerd. Over het ontwerp voor de wijziging van de arbeidswet, die werkgevers verplichtte de arbeidsovereenkomst van werknemers die niet aan bepaalde taaleisen voldoen op te zeggen, heeft de president zijn veto uitgesproken, en hij heeft deze ontwerpen niet opnieuw aan het parlement voorgelegd. Het ontwerp van de taalwet is nog niet definitief goedgekeurd, maar er zijn wijzigingsvoorstellen gedaan waarbij vele van de eerdere discriminerende bepalingen worden geschrapt, zoals de bepalingen die het gebruik van de Letse taal in de particuliere sector verplicht stellen. Het blijft nog te bezien of de definitieve wet volledig zal voldoen aan de internationale normen en de aanbevelingen van de OVSE. 1. 3 Algemene evaluatie De ontwikkelingen in Letland bevestigen de conclusie van het advies dat de Letse instellingen soepel functioneren en dat het land voldoet aan de criteria van Kopenhagen. Er is grote vooruitgang geboekt bij het aanpakken van de in het advies geïdentificeerde zwakke punten en de in het partnerschap voor toetreding gestelde prioriteiten, met name ten aanzien van de integratie van niet-staatsburgers. Nu het parlementsbesluit om is bepaalde restricties op het staatsburgerschap af te schaffen bij referendum m goedgekeurd, voldoet Letland weer aan de internationale normen en moet het naturalisatieproces vereenvoudigen. Voortdurende aandacht is nodig voor de hervorming van het openbaar bestuur, de versterking van de rechterlijke macht, de bestrijding van corruptie en de bevorderen van Lets taalonderricht onder niet-staatsburgers. 2. Economische criteria 2. 1 Inleiding In het advies dat de Commissie in 1997 uitbracht over het verzoek van Letland om toetreding tot de Europese Unie, kwam zij tot de volgende conclusie: "Letland heeft aanzienlijke vorderingen gemaakt bij het tot stand brengen van een markteconomie"; het land "zal ernstige problemen hebben om op middellange termijn het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie". Bij de beoordeling van de economische ontwikkelingen in Letland sinds het uitbrengen van het advies liet de Commissie zich leiden door de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993, die voor het lidmaatschap van de Unie de volgende vereisten vaststelde: • het bestaan van een functionerende markteconomie; • het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. In de hierna volgende analyse heeft de Commissie de in het Advies gehanteerde methode nagevolgd. 2. 2 Economische ontwikkelingen sinds de publicatie van het advies van de Commissie De macro-economische situatie in Letland heeft zich sinds medio 1997 gunstig ontwikkeld. De economische groei is versneld, grotendeels dankzij een scherpe toename van de investeringen in vaste activa. Oorzaken hiervan zijn een verbetering van de voorwaarden voor binnenlandse leningen, en een hoog niveau van buitenlandse investeringen in Letland. Bovendien hebben een sterkere groei en een lagere rente geleid tot een consolidatie van de fiscale positie. Ook neemt de inflatie nog steeds af. Het monetaire beleid in Letland richt zich grotendeels op handhaving van de vaste koppeling aan de speciale trekkingsrechten valutamand. Macro-economisch gezien zorgwekkend is de omvang van het tekort op de lopende rekening. Dit grote tekort wordt echter grotendeels gedekt door de toename van de instroom van buitenlandse directe investeringen. De recente groei van de buitenlandse directe investeringen houdt mede verband met het privatiseringsproces, dat in de verslagperiode gestaag voortging. Ook de versterking van de banksector zette zich voort. Deze verbetering ging gepaard met snelle expansie van de niet-bancaire financiële sector. Macro-economische ontwikkelingen Het reële bruto binnenlands product ondervond in 1997 een snelle groei van 6,5%, aanzienlijk meer dan de 3,3% van 1996. De goede resultaten in de dienstverlenende en de /lh industriële sector hebben bijgedragen tot intensivering van de economische activiteit. De groei van de uitgaven werd in 1997 voornamelijk gestimuleerd door de investeringen, die met 10,3% toenamen. Het reële BBP bleef in het eerste halfjaar van 1998 snel groeien (6,5% op jaarbasis). Het recente sterke herstel van de investeringen is gedeeltelijk mogelijk gemaakt door de verbetering van de structurele voorwaarden voor binnenlandse leningen in de Letse economie. De terugtreding uit de commerciële banksector van de overheid als grote lener leidde tot verlaging van de rente en een sterke groei van het volume van nieuwe bankleningen; het algehele kredietniveau groeide in 1997 met 74%, en in het eerste kwartaal van 1998 met nog eens 19%. De overheidsbegroting vertoonde in 1997 een overschot van 1,8% van het BBP, terwijl de regering een klein tekort had verwacht. Dit overschot is mede toe te schrijven aan de onverwacht sterke groei, de verbetering van de belastinginning en de meevallende uitgaven voor zeer noodzakelijke infrastructuur. Bovendien vertoonde de Letse economie de afgelopen jaren een opwaartse spiraal, met rentedalingen die leidden tot lagere rente uitgaven voor de overheid en lagere begrotingstekorten. Dit betekende dat de overheid minder hoefde te lenen bij de commerciële banken door de uitgifte van schatkistpapier, wat verdere renteverlagingen mogelijk maakte. De begroting profiteerde in 1998 opnieuw van sterke opbrengsten, en vertoonde eind juli een overschot. Dit overschot was zodanig, dat de regering de begroting kon wijzigen om extra uitgaven mogelijk te maken. De geldhoeveelheid blijft snel toenemen: in het jaar voorafgaande aan juli 1998 met 31%. Dit komt ten dele door de deviezentransacties die de Bank van Letland uitvoerde om de wisselkoers te handhaven bij de aanzienlijke instroom van kapitaal, maar ook door de uitbreiding van de leningverstrekking door de binnenlandse banken. Door de aanhoudend sterk groeiende geldvraag leidde dit echter niet tot een sterkere inflatiedruk. De loondynamiek en de producentenprijzen konden bovendien onder controle worden gehouden. De belangrijkste motor van de inflatie van de consumentenprijzen was de stijging van de door de overheid vastgestelde prijzen. Sinds medio 1997 blijft de inflatie gestaag afnemen. IÏ Letland: beiangrijkste economische trends 1994 1995 1996 1997 1998 meest recent Reele groei BBP percent 0,6 -0,8 3,3 6,5 6,4 jan-jun Inflatie jaargerriddelde decerrber-decerrtDer percent percent 35,9 26,2 25,1 23,2 17,7 13,2 8,4 7,0 5,2 3,5 jan-sep sep t. o. v. sq Werkloosheid eind v. h. Jaar Definitie IAO geregistreerd percent percent 6,5 18,9 6,6 Algemeen saldo overbeidsbegroting percent BBP -4,4 -3,4 Saldo lopende rekening percent BBP billion ecu 5,5 0,2 -0,4 0,0 18,3 7,2 -1,1 -5,5 -0,2 14,4 7,0 1,8 -6,3 -0,3 7,4 aug -7,1 -0,2 jarvjun jan-jun Buitertandse schuld schuld/export ratio bruto buitenlandse schuld percent miljard ecu 0,3 31 0,5 28 0,6 27 0,7 33 0,5 jun jun Buitenlandse directe investeringen retto-iiTstroomvolgensEBVVO percent BBP betalingsbalansgegevens miljoen ecu 6,5 180 4,0 137 4,1 301 6,3 459 121 jan-jun Bmn:Commissie. nationale bronnen. EBWO 1e uitvoer van goedi iren en diensten 1 Bruto schuld harde valuta als percentage van c Het handelstekort en het tekort op de lopende rekening zijn nog steeds aanzienlijk, en blijven door de versnelling van de groei toenemen. In 1997 bedroegen het handelstekort en het tekort op de lopende rekening 15,4% respectievelijk 6,3% van het BBP. Gedurende de eerste zes maanden van 1998 steeg de uitvoer met 23% en de invoer met 28% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, uitgedrukt in de nationale munt, waardoor het handelstekort nog groter werd. Het hoge tekort op de lopende rekening wordt echter gefinancierd door de kapitaalinstroom, met name de sterke buitenlandse directe investeringen. Het officiële werkloosheidscijfer ligt sinds 1996 rond de 7%; eind augustus 1998 bedroeg het 7,4%. Meting van de werkloosheid volgens de definitie van de Internationale Arbeidsorganisatie geeft een betere indicatie van de omvang van het werkloosheids-probleem in Letland en van het effect van de recente maatregelen om werkgelegenheid te scheppen: dit cijfer bedroeg 18,3% eind 1996 en was eind 1997 teruggevallen tot 14,4%. Voor een volledige beoordeling van het effect van de verslechtering van de economische situatie in Rusland op de Letse economie is het nog te vroeg, maar deze invloed kan zich op drie manieren doen gelden. Ten eerste is Rusland een belangrijke exportmarkt voor Letse goederen (16% van de uitvoer). Verder is Rusland belangrijk voor de doorvoerhandel. Dit zou ook een positieve factor kunnen zijn, wanneer Rusland een groter gedeelte van zijn uitvoer via Letland zou willen laten lopen. Tenslotte heeft £ Letland een groot tekort op de lopende rekening en is het voor de financiering daarvan afhankelijk van de toestroom van buitenlandse investeringen. De instroom van investeringen in Letland zou door een verlies van het vertrouwen vari investeerders in de opkomende markten kunnen worden aangetast. Structurele hervormingen Vastgesteld was dat per 1 juli 1998 de voormalige staatsbedrijven voor 95% zouden moeten zijn geprivatiseerd. Op 1 oktober 1998 waren 1039 van de 1097 oorspronkelijk in 1994 voor privatisering aangewezen ondernemingen overgedragen in particulier meerderheidseigendom. Voor 20 van de overige 58 ondernemingen zijn de regels met betrekking tot de verkoopvoorwaarden vastgesteld. Voltooiing van de verkoop van enkele van de nog te privatiseren grote staatsbedrijven kan moeilijk blijken, en verdere vertraging veroorzaken. voucherbezitters Tot dusver hebben slechts weinig voucherbezitters hun vouchers in aandelen omgezet. Ook wamieer meer brengt voucherprivatisering het risico met zich mee van een diffuse en vrij passieve aandeelhoudersgemeenschap, waardoor het herstructureringsproces vertraging zou kunnen oplopen. Secundaire markten waar kleine aandelenpakketten kunnen worden verhandeld, waardoor concentratie van het aandeelhouderschap mogelijk wordt, kunnen negatieve effecten van de voucherprivatisering compenseren. omwisselen, vouchers hun In 1996 en 1997 namen de buitenlandse directe investeringen sterk toe. Deze verbetering kan voor een groot deel worden toegeschreven aan de versnelling van het privatiseringsproces. Van deze investeringen was een groot deel, namelijk 34%, bestemd voor de sector vervoer en communicatie. De tweede begunstigde (26%) was de productiesector, waarvan de subsectoren voedselverwerking en chemische producten het meest in trek waren. 20% ging naar de financiële sector. Ook in 1997 en begin 1998 waren de ontwikkelingen in het bankwezen gunstig. De rentabiliteit en de vermogensbasis van de sector namen toe, en de kwaliteit van de leningenportefeuilles verbeterde. Medio 1998 waren er 31 banken actief, waarvan er 25 particuliere deposito's konden aanvaarden. De leningverstrekking door commerciële banken nam uiterst snel toe. Het aantal onrendabele leningen is sinds kort gedaald, ook in absolute termen. Aan het einde van het eerste kwartaal van 1998 betrof dit slechts 8% van de leningenportefeuille. w Letland: belangrijkste economische indicatoren in 1997 Bevolking BBP per capita ais% van gemiddelde EU-15 Aandeel landbouw in: bruto toegevoegde waarde werkgelegenheid Ratio investeringen-BBP Bruto buitenlandse schuld/BBP Export goederen en diensten/BBP Buitenlandse directe investeringen miljoen kks-ecu percent percent percent percent percent percent 2,5 5100 27 7,4 18,3 19 17 56 miljard ecu ecu per capita 1,0 383 Bron: Commissie, nationale bronnen, EBWO 1 Buitenl. directe investeringen op basis vd wisselkoers eind 1997:1 ecu = $1,10421 De jongste instabiliteit in Rusland heeft enkele Letse banken in problemen gebracht; een van de kleine banken werd gesloten, en bij een van de grotere banken werden massaal tegoeden opgenomen. De situatie bij deze laatste bank heeft zich sindsdien gestabiliseerd. De verbintenissen van de Letse banken ten opzichte van Rusland bedragen naar schatting 8% van hun activa, terwijl het voor 3,5% gaat om GKO's (kortlopende staatsobligaties). Hoewel dit een hoog percentage is, vormt een en ander geen structurele bedreiging voor de stabiliteit van het bankstelsel. Wat het bancair toezicht betreft zijn er het afgelopen jaar een aantal ontwikkelingen geweest. Sinds april 1998 moeten de commerciële banken nieuwe normen voor de interne controle toepassen en ook aan striktere eisen voor openbaarmaking voldoen. Wetgeving inzake striktere kapitaaltoereikendheidsvereisten (banken moeten rekening gaan houden met markt- en wisselkoersrisico's) zal waarschijnlijk eind 1998 gereed zijn en eind 1999 in werking kunnen treden. Een belangrijke ontwikkeling die de komende maanden zal plaatsvinden is de invoering door de Bank van Letland van geconsolideerd toezicht op het bankwezen vanaf begin 1999. De snelle expansie van de financiële sector breidt zich ook uit tot de niet-bancaire financiële instellingen, met name lease- en verzekeringsmaatschappijen. Medio 1997 werd een wet inzake de effectenmarkt aangenomen, die uitbreiding van de activiteiten van investeringsmaatschappijen en verdieping van de kapitaalmarkt mogelijk maakt. De effectenbeurs van Riga heeft zich snel ontwikkeld: de beurskapitalisatie was 2,7% van het BBP eind 1996 en 6,3% van het BBP eind 1997. Ook de omzet stijgt. De waarde van effecten op de Letse markt werd echter sinds de eerste maanden van 1998 gedrukt door de turbulentie op de opkomende markten en door bezorgdheid over de gevolgen van de instabiliteit in Rusland voor de financiële sector in Letland. -It 2. 3 Toetsing aan de criteria van Kopenhagen Bestaan van een markteconomie functionerende Vereiste voor een functionerende markteconomie is dat de prijzen en de handel zijn geliberaliseerd en dat er een afdwingbaar is, dat ook de eigendomsrechten regelt. Het functioneren van een markteconomie wordt verbeterd door macro-economische stabiliteit en consensus over het economisch beleid. Een goed ontwikkelde financiële sector en de mogelijkheid om zonder noemenswaardige belemmeringen in en uit de markt te stappen dragen eveneens bij tot de efficiëntie van het economische proces. juridisch stelsel De prijzen voor de meeste goederen en diensten worden in Letland in alle vrijheid bepaald door de marktkrachten, en de prijzen die nog door de overheid worden vastgesteld (22% van het goederenpakket op basis waarvan de consumentenprijsindex wordt vastgesteld) worden geliberaliseerd. Voor verwarming, gas en elektriciteit zijn de prijzen in steeds hogere mate kostendekkend gemaakt door de invoering van nieuwe betalingsregelingen en vermindering van de schulden van de desbetreffende ondernemingen. in Letland De handelsregeling liberaal. Landbouwproducten vormen de belangrijkste uitzondering. Door wijzigingen van de wet inzake douanetarieven worden de tarieven, ook die voor landbouwproducten, steeds lager. Letland is op 14 oktober 1998 als lid van de Wereldhandelsorganisatie toegelaten. is op de meeste gebieden zeer Het oprichten van een onderneming is in Letland relatief gecompliceerd. De autoriteiten nemen echter maatregelen om de procedures voor de registratie van ondernemingen te vereenvoudigen. Het aantal branches waarvoor een vergunning is vereist werd in oktober 1997 gereduceerd. Er wordt gewerkt aan een nieuwe handelswet, die ondernemers een duidelijker juridisch kader moet bieden. Andere belangrijke ontwikkelingen zijn de instelling van een hypotheekregister, waardoor ondernemingen hypotheekleningen kunnen aangaan zonder dat het onderpand uit bedrijf behoeft te worden genomen. De administratieve en ondersteuning vennootschapswetgeving is vaak ontoereikend, wat onzekerheid teweegbrengt over de reikwijdte van de wet. faillissements- juridische voor de en Voltooiing van het privatiseringsproces zal in hoge mate bijdragen tot duidelijkheid ten aanzien van de eigendomsrechten. De meeste voormalige staatsbedrijven zijn thans in particuliere handen; de particuliere sector zorgt voor 62% van het BBP en 66% van de werkgelegenheid. Afgezien van de Letse spoorwegen, de luchthaven en de post, waarvan de privatisering in de afzienbare toekomst niet is voorzien, moeten nog circa 40 bedrijven worden geprivatiseerd. In vier gevallen gaat het om grote ondernemingen (meer dan 500 werknemers), alle in de infrastructuur of nutssector, waarvan de privatisering waarschijnlijk moeizaam zal verlopen. In enkele gevallen was er sprake van een zekere onwil om privatiseringsmethoden te gebruiken die in de desbetreffende sector tot concurrentie zouden leiden. Aanzienlijke aandelen van de te privatiseren ondernemingen zijn vele voucherprivatisering. minderheidsbelangen nog worden geprivatiseerd. Bovendien moeten gereserveerd voor Door een wetswijziging kon de grondmarkt in mei 1997 worden geliberaliseerd. Het kadaster wordt ook steeds verder ontwikkeld. Hoewel het tempo van de privatisering en registratie van grond de laatste tijd is versneld, is dit proces nog niet voltooid. 41 De Letse autoriteiten hebben aanzienlijke vorderingen gemaakt bij het tot stand brengen van de instellingen voor de markteconomie. Recentelijk zijn bijvoorbeeld een Concurrentieraad en een Concurrentiecommissie opgericht. Deze instanties zijn begin 1998 met hun werkzaamheden gestart, maar het zal nog enige tijd vergen voor hun effectiviteit kan worden beoordeeld. Een van de belangrijkste gebieden die nog moeten worden aangepakt is de regulering van de nutssector; de autoriteiten werken aan wetgeving inzake een gecombineerde rcguleringsinstantie voor de belangrijkste nutsvoorzieningen. Er is echter nog maar in geringe mate sprake van regulering, en in de sectoren waarvoor er een tarievenraad is, is deze in sommige gevallen zwak en staat bloot aan externe pressie. De financiële sector, en ook het wetgevingskader voor de financiële sector, ontwikkelen zich snel. De versterking van de banksector zet zich voort. De sector vervult in steeds hogere mate zijn taak als financieel bemiddelaar. Niettemin is er van financiële bemiddeling in de economie slechts spaarzaam sprake: de kredietverstrekking bedroeg eind 1997 slechts 11,7% van het BBP en de leningen-depositoratio bedroeg slechts 46%. De kwaliteit van de leningenportefeuille verbetert, maar er moet op worden toegezien dat de groei van de kredietverstrekking geen afbreuk doet aan de kwaliteit van de leningenportefeuille. Het toezicht op het bankwezen en de prudentiële voorschriften zijn in Letland over het algemeen van hoge kwaliteit. De niet-bancaire sector ontwikkelt zich snel, en er is een versterking van de financiële sector als geheel. Het toezicht op de niet-bancaire financiële sector is echter zwak, en de uitvoering van de overheidsplannen om voor de gehele financiële sector één regelgevingsinstantie op te zetten zal nog enige tijd in beslag nemen. Die nieuwe instelling heeft bovendien ook tijd nodig om ervaring op te doen en zich in te werken. Er is een Commissie voor de Effectenmarkt opgericht voor de regulering van de effectenbeurs van Riga. Belangrijke vorderingen zijn geboekt bij de totstandbrenging van een stabiel macro- economisch klimaat. Het verstandige monetaire en fiscale beleid van de afgelopen jaren heeft geleid tot een aanzienlijke verbetering van het besluitvormings- en investeringsklimaat. Het grootste gevaar uit macro-economisch oogpunt is dat het hoge en nog steeds toenemende tekort op de lopende rekening in de toekomst wel eens moeilijk te financieren zou kunnen blijken. Hoewel de handel zich steeds meer op het westen richt, is Letland voor zijn energie-invoer nog sterk afhankelijk van Rusland. Rusland is een belangrijke markt voor de Letse export, wat een extra risico voor de externe rekeningen van Letland kan inhouden. Letland profiteert echter ook van de doorvoerhandel met Rusland, die in de toekomst nog kan toenemen. Het streven naar integratie in de economische en veiligheidsstructuren van West-Europa heeft in Letland een consensus over de hervormingen teweeggebracht. Met name het programma voor de toetreding tot de Europese Unie heeft geleid tot versnelling van de hervormingen op een aantal gebieden. Ook heeft Letland zich verbonden tot een macro- economisch programma met het Internationaal Monetair Fonds. De autoriteiten hebben door middel van een strategie voor de middellange termijn aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de verbetering van de consistentie van de economische beleidsvorming. De Letse autoriteiten werken samen met de Europese Commissie aan een Gezamenlijke Evaluatie van de prioriteiten voor het economische beleid, die gebaseerd is op die strategie voor de middellange termijn. Een en ander is thans in de slotfase. Ze Letland blijft gestaag vooruitgang boeken met de uitvoering van het programma voor economische hervormingen en de totstandbrenging van een markteconomie. Vele belangrijke hervormingen zijn echter nog in uitvoering of zijn pas onlangs gestart, waardoor het moeilijk is een algemene beoordeling te geven van de effectiviteit van de hervormingen en van de tot stand gekomen instellingen. De nog resterende lacunes in het regelgevings- en wetgevingskader, met name in de financiële sector, moeten worden aangevuld en het juridische klimaat voor het bedrijfsleven moet worden vereenvoudigd. Vermogen om de concurrentiedruk hoofd te bieden en de marktkrachten binnen de Unie het Het vermogen van Letland om aan dit criterium te voldoen is afhankelijk van het bestaan van een markteconomie en een stabiel macro-economisch kader waarbinnen de economische actoren kunnen beslissen in een klimaat van voorspelbaarheid. Bovendien vereist dit voldoende menselijk en fysiek kapitaal, waaronder ook infrastructuur. De staatsbedrijven moeten worden geherstructureerd en alle ondernemingen zullen moeten investeren in verbetering van hun efficiency. Voorts is het aanpassingsvermogen van een onderneming des te groter naarmate deze toegang heeft tot extern kapitaal en met succes kan herstructureren en innoveren. Over het algemeen kan worden gesteld dat een economie beter is voorbereid op de verplichtingen van het lidmaatschap, wanneer reeds vóór de toetreding een grote mate van integratie in de Unie wordt bereikt. Dit blijkt uit de aard en het volume van de handel met de lidstaten van de EU. Letland maakt grote vorderingen bij het tot stand brengen van een volwaardige markteconomie. Dit biedt Letland betere vooruitzichten om het vermogen te ontwikkelen te weerstaan. Privatisering en interne markt om de concurrentiedruk op de herstructurering van bedrijven kan de flexibiliteit van het bedrijfsleven vergroten, waardoor dit adequater kan reageren op de marktomstandigheden. De afgelopen jaren is de macro-economische stabiliteit aanmerkelijk verbeterd en is de koers van het macro-economisch beleid consistenter geworden. Mede hierdoor is een klimaat tot stand gekomen dat gunstiger is voor binnenlandse investeringen, en ook meer buitenlandse directe investeringen aantrekt. De investeringen als aandeel van het BBP nemen snel toe, maar dit aandeel is nog relatief gering. Letland slaagt erin buitenlandse directe investeringen aan te trekken. Veel van deze investeringen dateren echter van de afgelopen jaren, en deze instroom zal pas over enige tijd een merkbaar effect hebben op de heroriëntering van de economie. Houdt de sterke instroom van buitenlandse directe investeringen aan, dan kan de concurrentiepositie van nieuwe het Letse managementtechnieken en nieuwe technologie. bedrijfsleven worden invoering verbeterd door van Voltooiing van het privatiseringsproces is een belangrijke etappe van de voorbereiding van de Letse economie op de concurrentiedruk op de interne markt. Doordat de privatisering van veel bedrijven slechts korte tijd geleden is voltooid, met name in het midden- en kleinbedrijf, heeft de herstructurering van het bedrijfsleven echter nog een lange weg te gaan. De regering heeft een breed programma voor de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf opgezet. Onderdeel daarvan is het Lets Garantiebureau, dat leninggaranties verstrekt voor het midden- en kleinbedrijf. Wanneer dat met zijn werkzaamheden is begonnen, kan de toegang tot financiering aanmerkelijk worden verbeterd. De afwachtende houding als het gaat om het oprichten van nieuwe bedrijven zou hierdoor ook in zekere mate kunnen worden bestreden. u Letland heeft een relatief goed opgeleide bevolking. Veel werknemers zullen echter moeten worden herschoold of bijgeschoold voor zij productief kunnen worden ingezet, vooral gezien de invoering van nieuwe technologieën en werkmethoden. Een actief arbeidsmarktbeleid is noodzakelijk, en de bestaande herscholingsprogramma's moeten worden uitgebreid en verbeterd, met name gezien het groeiende aantal langdurig werklozen. Meer investeringen in infrastructuur zijn noodzakelijk, met name in landelijke gebieden. De regering erkent de noodzaak daarvan en heeft daarvoor begrotingsmiddelen gereserveerd, maar de beoogde bestedingen konden tot dusver niet worden gerealiseerd. Daarnaast werkt de regering aan een breed regionaal ontwikkelingsprogramma, dat gericht is op economisch herstel in landelijke gebieden door middel van een combinatie van investeringen in infrastructuur en stimulerende maatregelen voor het bedrijfsleven. Veel van de plannen zijn echter nog slechts in de aanvangsfase. De structuur van de Letse economie is in de loop der tijd ontwikkeld in de richting van die van de meer geavanceerde geïndustrialiseerde economieën. Het relatieve belang van de landbouwsector neemt af en de dienstensector krijgt een groter aandeel in de productie. De dienstensector was de afgelopen jaren een van de meest dynamische sectoren van de Letse economie, en heeft een groot aandeel in de uitvoer (ca. 30%). Letland heeft hierbij voordeel van zowel de unieke geografische ligging als doorvoerroute tussen oost en west, als de goede infrastructuur van de havens, spoorwegen en pijpleidingen. Dit versterkt de concurrentiepositie van de Letse economie. De havens en de aanvoerwegen worden bovendien gemoderniseerd. De uitvoer van goederen (uitgedrukt in de Letse munt) is de afgelopen jaren blijven groeien. Er is een toenemende tendens naar lichte bewerking van uit te voeren goederen, en de afgelopen jaren is een aantal kleine dynamische exportsectoren ontstaan. De handel met de EU neemt toe en was in het eerste kwartaal van 1998 goed voor 52% van de uitvoer uit Letland en 54% van de invoer in Letland. Letland heeft echter nog een relatief smalle exportbasis, en het grootste deel van de export bestaat nog uit goederen met een lage toegevoegde waarde, zoals textiel- en houtproducten. Anderzijds bestaat de belangrijkste categorie ingevoerde goederen uit machines en mechanische apparatuur (ca. een vierde van de invoer uit de EU), wat erop wijst dat Letland zijn productiecapaciteit moderniseert door het invoeren van kapitaalgoederen. Veel van de voorwaarden die noodzakelijk zijn om de herstructurering van de Letse economie te kunnen versnellen, wat het concurrentievermogen blijvend zou verbeteren, zijn thans aanwezig. Er is reeds veel gedaan om de macro-economische situatie te stabiliseren en de voor het creëren van een markteconomie benodigde hervormingen ten uitvoer te leggen. De investeringen nemen toe en de privatisering vordert. Wanneer Letland de macro-economische stabiliteit in stand houdt en voortgaat met het hervormingsprogramma, zal het in staat zijn voldoende vorderingen te maken om op de middellange termijn het hoofd te kunnen bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie. 2. 4 Algemene evaluatie Letland blijft goede vorderingen maken met de totstandbrenging van een markteconomie en is goed op weg om op de middellange termijn het hoofd te kunnen bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie. X Sinds het uitbrengen van het advies is de macro-economische situatie aanzienlijk verbeterd. Letland maakt snelle vorderingen bij de totstandbrenging van het juridische kader en de instellingen die voor een markteconomie vereist zijn, ook al zijn veel van deze instellingen van recente datum. De privatisering is voortgezet en de voorwaarden voor versnelling van de herstructurering van het bedrijfsleven zijn thans grotendeels aanwezig; ook de buitenlandse directe investeringen zijn toegenomen. Recente wetswijzigingen hebben bovendien de weg gebaand voor verbetering van de diepgang van de financiële sector. Mits Letland de hervormingen voortzet, kan het de noodzakelijke vooruitgang boeken om aan de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie op de middellange termijn het hoofd te kunnen bieden. De autoriteiten moeten in de eerste plaats de nog resterende lacunes in het wet- en regelgevingskader aanvullen, met name wat de financiële sector betreft. Ook moet het juridische klimaat voor ondernemingen worden vereenvoudigd en erop worden toegezien dat het privatiseringsproces wordt voltooid. Prioriteit moet ook worden toegekend aan handhaving van de macro-economische stabiliteit, met name door middel van beleid dat zich, door de binnenlandse besparingen aan te moedigen, richt op het terugdringen van het externe onevenwicht. 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen Het is de bedoeling in dit gedeelte het Advies van de Commissie van 1997 te updaten met betrekking tot het vermogen van Letland om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen, d. w. z. uitvoering te geven aan het wettelijk en institutioneel kader, bekend als het acquis, aan de hand waarvan de Unie haar doelstellingen verwezenlijkt. In haar Advies van 1997 inzake het verzoek van Letland om toetreding tot de Unie, concludeerde de Commissie: "Letland heeft vorderingen gemaakt bij de omzetting en de toepassing van het acquis, met name op het gebied van de interne markt. Indien het land aanzienlijke inspanningen levert, kan het op middellange termijn geheel al aan de eengemaakte markt deelnemen. Bijzondere inspanningen, met name in termen van investeringen, zullen nodig zijn om het acquis in sectoren zoals milieu en landbouw volledig toe te passen. " In onderstaande thematische behandeling wordt het schema gevolgd van het Advies van 1997 maar werden voor iedere sector de algemene situatiebeschrij vingen weggelaten. In dit verslag gaat het namelijk hoofdzakelijk om de sedert juli 1997 gemaakte voortgang. Elke rubriek bevat een overzicht van de besluiten en vorderingen op het gebied van de tenuitvoerlegging en het doen naleven van de wetgeving. 3. 1 Interne markt zonder grenzen Zoals in het Advies werd aangegeven, wordt de interne markt van de Unie in artikel 7A van het Verdrag gedefinieerd als een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd. De interne markt, die een centrale rol speelt bij het communautaire eenwordingsproces, is gebaseerd op een openmarkteconomie waarin de mededinging en de economische en sociale cohesie zich optimaal moeten kunnen ontwikkelen. "hl De feitelijke tenuitvoerlegging van de in het Verdrag neergelegde vrijheden veronderstelt niet alleen dat belangrijke beginselen zoals non-discriminatie of de wederzijdse erkenning van nationale voorschriften worden nageleefd, maar ook dat tegelijkertijd een geheel van gemeenschappelijke regels, zoals bijvoorbeeld die gericht op de openbare veiligheid, de milieu- en consumentenbescherming, alsook het op efficiënte wijze verkrijgen van schadeloosstelling, doeltreffend wordt toegepast. Dezelfde beginselen dienen eveneens te worden nageleefd met betrekking tot bepaalde gemeenschappelijke regels welke betrekking hebben op, bijvoorbeeld, overheidsopdrachten, intellectuele eigendom en gegevensbescherming, en belangrijk zijn als algemeen regelgevend kader voor de economische activiteiten. Algemeen kader Er is kaderwetgeving nodig om voor de economische activiteiten algemeen geldende regels te kunnen hanteren. De voortgang met betrekking tot de totstandbrenging van dit algemeen werkkader kan voor Letland als volgt worden omschreven: Op het gebied van de overheidsopdrachten is als voortgang op het gebied van de tenuitvoerlegging van de wet inzake overheidsopdrachten van 1997 vooral te rapporteren dat Letland met het EG-acquis verenigbare aanvullende voorschriften inzake aanbestedingen heeft vastgesteld. Letland heeft de nodige stappen ondernomen om toe te treden tot de WTO-overeenkomst inzake overheidsopdrachten. Een nieuwe wet betreffende het auteursrecht en aanverwante rechten, gericht op verenigbaarheid met het acquis inzake intellectuele eigendom, is nog niet goedgekeurd. In maart 1998 is een nieuwe wet betreffende halfgeleiderproducten in werking getreden. Letland zal grotere inspanning moeten leveren om deze wetgeving aan de grenzen te doen naleven. Het van kracht worden van een nieuwe wet op 1 juli 1998 vertegenwoordigde een aanzienlijke vooruitgang in de aanpassing aan de eerste, de tweede, de elfde en de twaalfde richtlijn vennootschapsrecht. Op het gebied van de boekhouding blijft een tekort aan accountants problemen opleveren voor de tenuitvoerlegging. In verband met dit probleem werd een opleidingscentrum voor accountants en auditoren in het leven geroepen. Er is nog geen wetgeving betreffende de bescherming van persoonsgegevens tot stand gekomen. De vier vrijheden Vrij verkeer van goederen in de vorm van wetten Met betrekking tot normen en certificatie is het wettelijk kader voor de "nieuwe aanpak" tot stand gekomen inzake conformiteitsbeoordeling, productaansprakelijkheid en productveiligheid. De wet inzake conformiteitsbeoordeling zou niettemin met het oog op volledige verenigbaarheid met de EG-beginselen in 1998 moeten worden gewijzigd. In 1998 kwamen onderhandelingen met de EU over een overeenkomst inzake Europese conformiteitsbeoordeling op gang. Met betrekking tot het in de nationale wetgeving overnemen van de geharmoniseerde Europese nonnen bleef de voortgang nog te beperkt. zi, Het uitbreiden van de capaciteit van de instellingen en laboratoria die zich bezighouden met normalisatie, accreditering en conformiteitsbeoordeling wordt voor Letland in het kader van de maatregelen gericht op het volledig operationeel maken van het kwaliteitssyteem de belangrijkste opdracht. Een andere taak voor de nabije toekomst is het opvoeren van de technische en financiële participatie van de Letlandse industrie in de normalisatiewerkzaamheden. Op sectoraal gebied zijn de richtlijnen betreffende machines, bouwproducten, elektromagnetische compatibiliteit en lage voltage reeds overgenomen. Met betrekking tot levensmiddelen is kaderwetgeving en met betrekking tot etikettering, voor extractie gebruikte oplosmiddelen, hygiëne en smaakstoffen zijn verordeningen vastgesteld en in werking getreden. De kaderwet inzake scheikundige stoffen en producten is goedgekeurd en wordt op 1 januari 1999 van kracht. Een verordening betreffende de indeling, verpakking en etikettering van chemische producten is reeds in werking getreden. Nieuwe voortgang is gemaakt met betrekking tot farmaceutische producten, vooral door de goedkeuring in 1997 van een kaderwet inzake farmaceutische activiteiten alsook van een wet betreffende verdovende en psychotrope stoffen. Vrij verkeer van kapitaal Letland heeft met betrekking tot het kapitaalverkeer nog steeds een liberaal stelsel, dat aan de EU-voorwaarden vervat in artikel 67 van Europa-Overeenkomst beantwoordt behalve op het gebied van de buitenlandse directe investeringen (BDI) in bosexploitatie-, radio-, televisie- en gokactiviteiten, waarvoor buitenlandse investeerders niet meer dan 49% van het kapitaal in handen mogen hebben. Vrij verkeer van diensten is nog verdere vooruitgang geboekt. Er werd een wet Banksector. Op het gebied van de aanpassing van de wetgeving betreffende het inzake bankwezen depositogarantiestelsels goedgekeurd. De tenuitvoerlegging van de (reeds vastgestelde) wetgeving inzake de jaarrekeningen en geconsolideerde rekeningen van banken vordert gestadig. De wet op kredietinstellingen voorziet in de invoering van toezicht op geconsolideerde basis voor kredietinstellingen tegen januari 1999. Met betrekking tot de betalingssystemen zijn maatregelen genomen maar moeten nog verdere inspanningen worden geleverd met het oog op de tenuitvoerlegging van het real time brutoverrekeningssysteem. Een nieuwe regeling inzake krediettransfers voor zowel grote als kleine betalingen, waarbij de richtlijn betreffende grensoverschrijdende krediettransfers wordt omgezet, treedt in november 1998 in werking. Het door de Bank van Letland uitgeoefende toezicht op het bankwezen werd uitgebreid. Sedert januari 1997 werden er 199 inspecties ter plaatse uitgevoerd en werden 3 vergunningen van banken ingetrokken. Met betrekking tot effecten is een wet op investeringsmaatschappijen van kracht geworden waardoor de Letlandse wetgeving in overeenstemming wordt gebracht met de inzake collectieve beleggingen. De effectenmarktcommissie, die EG-voorschriften toezicht houdt op de effectenhandel, heeft sedert 1997 12 vergunningen toegekend aan rechtspersonen en 362 aan particulieren (makelaars). In dezelfde periode heeft de effectenmarktcommissie 69 inspecties in banken en makelaarskantoren uitgevoerd. %Ç Letland heeft onlangs met de communautaire wetgeving geharmoniseerde wetten betreffende verzekeringsmaatschappijen, het toezicht op verzekeringsmaatschappijen en verzekeringscontracten goedgekeurd. Sedert 1 juli 1998 is de inspectie van particuliere pensioenfondsen toegevoegd aan de bevoegdheid van de Nationale Inspectiedienst voor Verzekeringen. Het toezicht in de verzekeringssector dient te worden geïntensiveerd. Vrij verkeer van personen a) Vrij verkeer van burgers van de Unie, vrijheid van vestiging en wederzijdse erkenning van diploma 's en kwalificaties Sedert het Advies is geen nieuwe wetgeving tot stand gekomen. b) Opheffing van alle personencontroles aan de binnengrenzen De deelnemers aan het Baltisch overleg op consulair niveau waren het in januari 1998 eens over de behoefte aan een gemeenschappelijk informatiesysteem gebaseerd op het model van het Schengen-informatiesysteem. Daarmee kan effectiever worden samengewerkt ten aanzien van de beheersing van de migratie en de uitgifte van toegangsdocumenten (visa en verblijfsvergunningen). Mededinging Op het gebied van de antitrustwetgeving is de nieuwe concurrentiewet op 1 januari 1998 in werking getreden. De daarmee verband houdende afgeleide wetgeving werd reeds goedgekeurd of wordt nog uitgewerkt. Het Letlandse mededingingsrecht is nu nagenoeg volledig met dat van de EU geharmoniseerd. De nog resterende leemten in de huidige wetgeving hebben betrekking op het melden van fusies. De Concurrentieraad heeft, tezamen met zijn uitvoerend orgaan, het Concurrentiebureau, reeds ervaring opgedaan met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de nieuwe wet. De raad heeft reeds met betrekking tot 37 gevallen besluiten genomen. 16 gevallen worden nog steeds onderzocht. Letland heeft geprobeerd door het oprichten van de Concurrentieraad de onafhankelijkheid van de voor antitrustzaken verantwoordelijke instanties te vergroten. Het werkelijk doen naleven van de concurrentiewet is nu de belangrijkste opdracht. Het ontbreekt de autoriteiten aan ervaring op het gebied van inspecties ter plaatse. Letland heeft een wet inzake staatsteun goedgekeurd. In die wet werden de basisbeginselen van het EU-beleid opgenomen. Het jaarverslag van 1997 betreffende de in Letland toegekende staatsteun werd in juli 1998 gepubliceerd en bij de Commissie ingediend. Voor het opstellen van dit verslag werden in grote lijnen de methodiek en de indeling gevolgd van het door de Commissie opgestelde overzicht betreffende de binnen de Unie toegekende staatsteun. Uit het jaarverslag blijkt dat het nodig is bepaalde lopende programma's te herzien met het oog op de verenigbaarheid ervan met de Europa- Overeenkomst. De nieuw ingestelde Commissie voor Toezicht op Staatsteun is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de staatssteunregels en beschikt over uitgebreide bevoegdheden inzake controleverrichtingen. Conclusie hC Er is vooruitgang gemaakt met betrekking tot de belangrijke prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor Toetreding, met name op het gebied van de financiële diensten en het vrije verkeer van goederen. Er werd voortgang geregistreerd met betrekking tot de antitrust- en staatssteunwetgeving. Met betrekking tot andere belangrijke aspecten van de interne markt bleven daarentegen de vorderingen beperkt. Met betrekking tot de staatsteun zou bovendien volledige doorzichtigheid moeten worden gecreëerd door het opstellen van een volledige, geregeld bijgewerkte staatssteuninventaris. Letland beschikt voor het ten uitvoer leggen en het doen naleven van de regelgeving over een administratieve infrastructuur die op een aantal gebieden (bijv. normen en certificatie, concurrentie en staatsteun, toezicht in de banksector, handhaving van de regels inzake overheidsopdrachten) op bevredigende wijze functioneert. Belangrijke inspanningen zijn nog nodig met betrekking tot het doen naleven van de auteursrechtenbescherming, de grensbewaking en de bescherming van persoonsgegevens. Het toezicht op de verzekeringssector dient te worden verscherpt. De particuliere sector heeft behoefte aan steun om de eigen verantwoordelijkheden inzake normen en certificatie te kunnen opnemen. 3. 2 Innovatie Informatiemaatschappij Letland neemt deel aan het gemengde Comité van hoog niveau voor de informatiemaatschappij en geeft actieve ondersteuning aan de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. Letland is bezig het wettelijk kader inzake informatie- en communicatietechnologieën te moderniseren. twee programma's betreffende Er werden informatietechnologieën met als titel "Toepassing van informatietechnologie in het onderwijs" en "Computerisering van het onderwijssysteem" op gang gebracht. Bij wet werd bepaald dat tegen 2003 alle gewone en beroepsonderwijsinstellingen in Letland een computercursus organiseren en beschikken over een gemeenschappelijk netwerk met toegang tot het Internet. Onderwijs, opleiding en jeugdzaken Letland neemt verder maatregelen ter hervorming van het onderwijs. In 1998 werden de voor onderwijsuitgaven op de nationale begroting opgevoerde middelen met circa 9% verhoogd. Er werd geen voortgang gemaakt op het gebied van nieuwe wetgeving betreffende de wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties. In 1998 is Letland beginnen deelnemen aan de programma's Socrates, Leonardo da Vinci en Jeugd voor Europa. Onderzoek en technologische ontwikkeling (O&TO) Letland heeft in februari officieel gevraagd onderhandelingen op gang te brengen over een volwaardige deelneming aan het vijfde kaderprogramma. Drie verkennende gespreksronden ter voorbereiding van de onderhandelingen hebben reeds plaatsgehad. n Op het belang van onderzoek en technologische ontwikkeling voor het versterken van het industrieel concurrentievermogen werd gewezen in het nationaal programma voor de goedkeuring van het acquis. Telecommunicatie Er zijn geen nieuwe wetten goedgekeurd met betrekking tot de liberalisering van de telecommunicatiesector, maar de regering heeft in augustus 1998 een beleid voor de telecommunicatiesector vastgesteld. Op grond van dit beleid en in overeenstemming met de in het kader van de WHO door Letland aangegane verbintenissen, wordt het einde van de monopolieperiode teruggebracht van 2013 naar 2003. De huidige monopoliehouder, Lattelekom, is voor 51% in handen van de overheid en voor 49% in buitenlandse handen. een Met het oog op de toepassing van de Europese telecommunicatienormen, en het aldus gemakkelijker tot stand brengen van betrouwbare contacten tussen netwerken, werd de onlangs Telecommunicatiemiddelen opgericht. De certificatieprocedures voor telecommunicatie- en radiocommunicatieapparatuur werden in augustus 1998 herzien ten einde ze in overeenstemming te brengen met de in de communautaire richtlijnen omschreven vereisten en de marktontwikkelingen te vergemakkelijken. Standaardisatie Technisch Comité voor van de Bovenvermeld besluit de monopolieperiode tot 2003 te bekorten vormt een stap vooruit op de weg naar harmonisatie met de communautaire voorschriften. Er moeten verdere maatregelen gericht op een volledige harmonisatie van de Letlandse wetgeving met het acquis worden genomen. Het te zien dat de verantwoordelijkheden van de regelgevende organen in overeenstemming met de EU- voorschriften duidelijk los staan van die van de telecomexploitanten. Ten einde de telecommunicatiediensten op EU-niveau te brengen dient aanzienlijk te worden geïnvesteerd in infrastructuur en installaties. is vooral nodig erop toe Audiovisuele sector inzake grensoverschrijdende Letland heeft de Europese overeenkomst televisie bekrachtigd. Zeer recentelijk is een omroepwet aangenomen, die de Letse wetgeving verenigbaar moet maken met de richtlijn Televisie zonder grenzen. Deze nieuwe wet wordt thans geëvalueerd. Letland dient een nauwkeurig tijdschema voor de harmonisatie van de wetgeving op te stellen. Harmonisatie is een voorwaarde om te kunnen deelnemen aan het Media Il-programma. De verbintenis van Letland tot harmonisatie met het acquis in het kader van de toetreding tot de WHO is positief. Het onafhankelijk regelgevend orgaan, de Nationale Radio- en Televisieraad (NRTR) genaamd, die omroepvergunningen afgeeft en op de naleving van de wetten en voorschriften toeziet, functioneert op doeltreffende wijze. Conclusie Letland heeft bijkomende inspanningen geleverd op het gebied van de informatiemaatschappij en op het gebied van onderwijs, opleiding en jeugdzaken. In het nationaal programma voor de overname van het acquis werd aandacht geschonken aan onderzoek en technologische ontwikkeling. Z% Verdere maatregelen zijn nodig in verband met de harmonisatie van de wetgeving op het gebied van de telecommunicatie. 3. 3 Economische en fiscale aspecten Economische en monetaire unie Letland heeft enige voortgang geboekt bij zijn voorbereidingen op toetreding tot de Economische en Monetaire Unie. De wet betreffende de Nationale Bank van Letland is onlangs gewijzigd en verbiedt thans het verstrekken van kortlopende kredieten aan de overheid. Belastingen De Letlandse autoriteiten hebben verdere wijzigingen aangebracht in de BTW-wetgeving. De recentste wijzigingen, die in januari 1998 in werking zijn getreden, hebben betrekking op de invoering van een speciale regeling voor tweedehandse goederen, de afschaffing van discriminerende maatregelen tegen ingevoerde goederen (dagbladen en tijdschriften), de invoering van een terugbetalingsregeling voor buitenlandse toeristen en de afschaffing van bepaalde beperkingen op de vermindering van de BTW op input. Een verdere aanpassing is nodig met inbegrip van een harmonisatie van de soorten vrijgestelde in Letland gevestigde terugbetalingsregeling voor niet transacties en van de belastingplichtige buitenlandse personen. Er dienen nog vele bijkomende maatregelen te worden genomen. Met het oog op een volledige integratie in de interne markt is het nodig dat de voorbereiding op de communautaire overgangsregeling op BTW-gebied op gang komt. Ofschoon Letland verder heeft gewerkt aan de hervorming van de belastingadministratie in overeenstemming met de prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor de Toetreding, dient de administratieve capaciteit in verband met de tenuitvoerlegging van het communautair acquis verder te worden uitgebreid. lijnen aan de communautaire voorschriften In januari 1998 is een beantwoordende nieuwe wet betreffende accijnsrechten op minerale oliën in werking getreden. Bij die wet wordt een entrepotsysteem voor oliën opgezet en wordt voorzien in rechten die tegen 2001 moeten overeenkomen met de communautaire minima. in grote Letland moet nog zijn accijnsrechten op tabak en alcoholhoudende dranken in overeenstemming brengen met de communautaire vereisten. De nationale administratie der belastingen omvat in Letland zowel de diensten van de ontvanger van invoerrechten en accijnzen als die van de fiscus. Op dit ogenblik heeft een modernisering van de belastingadministratie plaats aan de hand van maatregelen zoals die welke reeds voor de douaneadministratie werden genomen. Een aantal bij de douane en de belastingdiensten parallel lopende verrichtingen worden in een gemeenschappelijke dienst geïntegreerd. Modernisering heeft reeds resultaat opgeleverd in de vorm van hogere belastingontvangsten in 1997. Letland is doorgegaan met het sluiten van bilaterale belastingovereenkomsten met - en heeft nu een dergelijke overeenkomst met nagenoeg alle - EU-lidstaten. 2* Conclusie Letland heeft zijn wetgeving verder aangepast maar er zijn nog bijkomende inspanningen nodig om de administratieve capaciteit tot de accijnswetgeving moeten de heffingen op alcoholhoudende dranken en tabak nog worden geharmoniseerd. te versterken. Met betrekking Statistieken Een nieuwe wet betreffende de statistiek is in werking getreden in december 1997. Het Nationaal Bureau voor de Statistiek krijgt daarbij het statuut van overheidsorgaan ressorterend onder het Ministerie van Economische Zaken. Bedoelde wet vertegenwoordigt ook een vooruitgang met betrekking tot de harmonisatie van de Letlandse wetgeving met de EG-voorschriften, -methoden en -classificatiesystemen. De in de wet opgenomen transparantie- en vertrouwelijkheidsbepalingen beantwoorden evenwel nog onvoldoende aan de EU-normen en methoden. Bij het voltooien van de harmonisatie zal vooral aandacht moeten worden besteed aan de classificatie van industrieproducten, ondernemingen- en landbouwregisters, statistieken betreffende de -tekorten, buitenlandse handel, landbouwstatistieken en nationale rekeningen. statistieken betreffende overheidsschulden en De voor de tenuitvoerlegging van het acquis benodigde administratieve structuur is grotendeels opgezet. De samenwerking en coördinatie tussen het NBS en andere instellingen, met inbegrip van de verschillende registratiekantoren, is evenwel nog voor verbetering vatbaar. 3. 4 Sectorieel beleid Industrie Via verschillende programma's van de regering (bijv. die betreffende het kleinbedrijf, kwaliteitswaarborging, markttoezicht, buitenlandse handel, regionale ontwikkeling en de levensmiddelensector) heeft zich in Letland geleidelijk een beleid inzake het horizontaal concurrentievermogen van de industrie ontwikkeld. Het industrieel beleid van Letland is nog niet uitdrukkelijk in een specifiek document van de regering vastgelegd. De belangrijkste doelstellingen werden evenwel omschreven in de economische strategie op middellange termijn voor de periode 1998-2003. Het Ministerie van Economie werkt aan een industriële strategie gericht op een grotere efficiëntie van de diverse instrumenten welke ter ondersteuning van het industrieel omvormingproces werden opgezet, in de veronderstelling dat het Ministerie dan de nodige bevoegdheid krijgt voor het ten uitvoer leggen van met name de besluiten welke verband houden met het concurrentievermogen en de industriële herstructurering. De Letlandse benadering van het industrieel beleid is over het geheel genomen verenigbaar met het EU-beleid. De gunstige industriële en economische resultaten staven het vermoeden dat de strategie van de regering, die gericht is op het tot. stand brengen van een op marktvoorwaarden steunend ondernemingsklimaat, de juiste is. Sedert vorig jaar zijn namelijk de industriële output, de uitvoer van industrieproducten, de productiviteit van arbeid en de omvang van de productieve investeringen in de be- en verwerkende sector aanzienlijk toegenomen 2* (voor meer bijzonderheden, zie hoofdstuk 2 betreffende de economische criteria). Het belangrijkste streven van Letland voor de industriële sector dient zich te richten op een uitbreiding van de industriële structuur en de uitvoercapaciteit via een aangehouden verhoging van de productiviteit. Dit kan worden verwezenlijkt door een verhoging van de toegevoegde waarde van de productie tegen een concurrerende kostprijs met als voorwaarde dat tevens de toevloed van BDI naar de be- en verwerkende industrie in stand wordt gehouden en voldoende menselijke en financiële middelen worden geïnvesteerd in het onderwijs- en arbeidsmarktbeleid De Letlandse autoriteiten hebben reeds aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het uitwerken van een met de EU-voorschriften verenigbaar systeem van kwaliteitszorg. Zij dienen eveneens erop toe te zien dat de industrie haar volledige verantwoordelijkheid opneemt voor de conformiteit van haar producten, en aldus in verband met het vermogen om in de interne markt zowel vóór als na de toetreding te concurreren, belangrijke vaardigheden verwerft. Conclusie Het industriebeleid dat op dit ogenblik wordt uitgewerkt, dient zich in zijn definitieve vorm toe te spitsen op de industriële herstructurering en het concurrentievermogen. Landbouw Ontwikkeling van de situatie in de landbouw Na de belangrijke daling in de eerste jaren na de onafhankelijkheid heeft de totale landbouwproductie zich in 1997 gestabiliseerd dank zij een toename van de plantaardige productie. De neerwaartse trend van de dierlijke productie is voor het achtste opeenvolgende jaar blijven aanhouden. Het relatieve belang van de landbouwproductie voor de Letlandse economie neemt af. Het aandeel van de primaire landbouwproductie daalde van 7,6 % van het BBP in 1996 naar 6,9 % in 1997. Het aandeel van de voedingsbereiding en -verwerking kwam voor 1997 overeen met 6,8 % van het BBP. Het aandeel van de landbouw in het totale handelsverkeer blijft aanzienlijk. In 1997 nam de landbouw 14,5% van de totale uitvoer voor zijn rekening, terwijl de invoer van landbouwproducten overeenkwam met 15% van de totale invoer. Er was in 1997 een handelstekort voor landbouwproducten. 80% van het landbouwareaal is in particuliere handen. 47% van het landbouwareaal wordt gebruikt door grootschalige particuliere bedrijven, maar de teruggave van grondeigendom aan de oorspronkelijke eigenaars heeft geleid tot het ontstaan van een aanzienlijk aantal kleine gezinsbedrijven waarvan de levensvatbaarheid twijfelachtig is. Tegen 1 februari 1998 was slechts 55% van de grondeigendom (3,63 miljoen ha) geregistreerd in het nationaal kadaster en 41% in het wettelijk register. Het zeer traag tot stand komen van de grondbezitregelingen vormt een ernstige belemmering voor het tot ontwikkeling komen van de grondmarkt en bijgevolg voor het tot stand komen van structurele aanpassingen. Landbouwbeleid De handelsbelemmeringen werden voor de landbouwsector geleidelijk weggewerkt. In kwantitatieve overeenstemming met handelsbeperkingen voor suiker, graan en op basis van graan vervaardigde producten afgeschaft en verloopt thans de procedure voor het afgeven van vergunningen automatisch. de WTO-voorschriften werden de v De tenuitvoerlegging van de landbouwwet van 1996 is gericht op een verbetering van de efficiency van de landbouwstructuur en op de ontwikkeling van de plattelandsgebieden. Het bedrag op de landbouwbegroting is ten opzichte van 1997 met 33 % toegenomen. De lopende ondersteuningsprogramma's hebben tot doel de landbouwstructuur op integratie te in de EU af te stemmen en de diversificatie van de plattelandseconomie vergemakkelijken. De privatisering is in de voedselverwerkende industrie reeds ver gevorderd maar een lage capaciteitsbezetting, verouderde technieken en een laag rendement blijven belangrijke belemmeringen voor het tot stand brengen van een primaire verwerkende industrie met een duurzame levensvatbaarheid en voldoende concurrentievermogen. De zuivelindustrie en de maalderijen hebben zich nog meer gecentraliseerd en gespecialiseerd en hebben daardoor hun concurrentievermogen vergroot. De herstructurering van de vleesverwerkende sector heeft achterstand opgelopen. Er zijn vorderingen gemaakt met betrekking tot de goedkeuring en tenuitvoerlegging van wetgeving op veterinair en fytosanitair gebied. In 1998 werden wetten vastgesteld welke voorzien in een juridische grondslag voor de toepassing van een aan de EU-vereisten beantwoordend systeem voor de identificatie en registratie van dieren. Er werd een bewakingsprogramma voor plantaardige quarantaine-organismen op gang gebracht en het opzetten van een modern diagnosenetwerk voor dierziekten evenals laboratoria voor is aan de gang. Er werden verordeningen betreffende productiekwaliteitstoetsing veterinaire bij voertuigen douanecontroleposten evenals sanitaire inspecties bij grensposten vastgesteld. fytosanitaire controles ladingen van en en De installaties van ondernemingen worden gemoderniseerd ten einde aan de EU-normen te beantwoorden. Een aantal zuivelbedrijven, visverwerkende ondernemingen en koelschepen hebben vergunningen gekregen voor de uitvoer van hun productie naar de EU. Er dient evenwel een vastberaden inspanning te worden geleverd om de kleine landbouwbedrijven onder algemeen veterinair toezicht te krijgen. De Nationale Veterinaire Dienst, de Nationale Voedselinspectie en de Nationale Graaninspectie werden opgericht onder auspiciën van het Ministerie van Landbouw en vormen een coherent institutioneel kader voor de tenuitvoerlegging van de veterinaire en fytosanitaire wetgeving. De in 1997 in het leven geroepen dienst voor sanitaire grcnsinspcctics voert veterinaire, fytosanitaire en sanitaire controles uit aan de staatsgrens. Conclusie In het Advies en het Partnerschap voor Toetreding werd gewezen op de behoefte aan speciale maatregelen op vier gebieden, te weten op het gebied van de aanpassing van wetten, de toepassing van veterinaire en fytosanitaire voorschriften, de uitbreiding van de administratieve capaciteit en de verdere herstructurering van de levensmiddelensector. Zoals uit bovenstaande gegevens blijkt werd op al deze gebieden vooruitgang geboekt. Visserij Met het oog op de ontwikkeling van de visserijsector en verdere structurele aanpassingen werden door de titel en "Ontwikkelingsprogramma "Ontwikkelingsprogramma voor de Visindustrie" goedgekeurd. Deze programma's zijn gericht op de aanpassing van wetgeving, de totstandbrenging en instandhouding van juli 1998 de programma's met als de Kustvloot" en de Oostzee in voor regering n internationale samenwerking, en structuurverbeteringen in de sectoren visserij en visverwerking. Energie De Letlandse regering heeft in september 1998 haar goedkeuring gehecht aan het nationaal energieprogramma voor de periode tot 2020 alsook aan het beleid betreffende de elektriciteits- en verwarmingssector. De Letlandse energiewet is in werking getreden in oktober 1998. De wet is gericht op een uitbreiding van de concurrentie in de sector en omvat bepalingen inzake prijzen en tarieven, het aan derden toegang verlenen tot het netwerk, urgentieplanning, en instandhouding en bescherming van het milieu. De privatisering van Latvijas Gaze is aan de gang. De privatisering van het staatsenergiebedrijf, de Latvenergo, parlementsverkiezingen geblokkeerd. afwachting evenwel van in is Het beleid inzake aardgasprijzen en -tarieven werd op 1 januari 1998 gewijzigd in die zin dat werd voorzien in de mogelijkheid van een soepeler prijzensysteem voor industriële gebruikers. De elektriciteitsprijzen zijn verhoogd en daardoor dichter bij het kostprijsniveau gebracht. Letland blijft prioriteit verlenen aan regionale samenwerking op energiegebied in de Oostzee-/noordse-landenregio. De verdere uitbreiding van de gasopslagfaciliteiten en de studies betreffende integratie van de Baltische gasleidingnetten met West- en Noord- Europese netwerken zijn in dit verband belangrijk. Naar aanleiding van het acquis-voovschxiït voor aardolie te beschikken over een veiligheids voorraad voor 90 dagen heeft de regering van Letland de opslag daarvan als toekenning van vergunningen aan commerciële voorwaarde gesteld voor de energiebedrijven. Met het oog op volledige harmonisatie met het acquis op dit gebied dient evenwel nog een grotere inspanning te worden geleverd. Letland heeft stappen ondernomen ter verbetering van de energie-efficiëntie door de oprichting van een Energie-efficiëntiestichting die het Energie-effïciëntiefonds zal beheren. Letland heeft evenwel met betrekking tot de overname van het acquis inzake energie-efficiëntie nog niet voldoende verwezenlijkt. De enige bestaande reactor voor onderzoek op kernenergiegebied, te weten die van Salaspils, werd in juni 1998 stilgelegd en de werkzaamheden betreffende het uit bedrijf nemen van de installaties worden voortgezet. Letland werd in 1997 lid van de Club van nucleaire leveranciers. Ofschoon het Saeima in juni 1998 zijn goedkeuring heeft verleent aan het concept voor een toekomstige overkoepelende regelgevingsinstantie voor energie, telecom en andere nutsvoorzieningen (met uitzondering van water en verwarming), kan het in het leven roepen van die instantie nog tijd vergen. Een verbetering van de regelgevingscapaciteit is van essentieel belang voor de integratie van Letland in de interne energiemarkt. Conclusie Er is heel wat vooruitgang gemaakt op het gebied van de wetgeving en van de methoden en middelen voor het tot stand brengen van de regelgeving. Zoals in het Advies reeds werd opgemerkt, zijn verdere maatregelen ter voorbereiding van de interne energiemarkt n nodig, met inbegrip van maatregelen betreffende een aanpassing van de monopolies, de prijsvorming voor energie, toegang tot de netwerken, de opbouw van aardolievoorraden, energie-efficiëntie en milieunormen. Vervoer Letland heeft aanzienlijke voortgang gemaakt bij het aanpassen van zijn vervoerswetten aan de EG-wetgeving. Voor de desbetreffende maatregelen wordt uitgegaan van het nationaal programma voor de ontwikkeling van het vervoer, dat werd aangepast voor het in aanmerking nemen van de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding. • Wegvervoer: Tegen eind 1998 zal 90% van het vervoersacquis in nationale wetgeving zijn omgezet, met inbegrip van de richtlijnen betreffende gewichten en afmetingen, en de toegang tot het beroep. Belangrijke wetgeving, zoals die betreffende markttoegang, rijvergunningen, technische controle en veiligheidsgordels, werd reeds ten uitvoer gelegd. • Spoorwegen: In april 1998 heeft de Saeima zijn goedkeuring gehecht aan een algemene op harmonisatie met het spoorwegacquis gerichte spoorwegwet. Zeevervoer: Letland werkt gestadig aan de verbetering van de veiligheid van zijn zeeschepen door harmonisatie van de voorschriften inzake havenstaatcontrole en toetreding tot de belangrijkste internationale verdragen betreffende de veiligheid op zee en de preventie van verontreiniging. In 1998 werd de privatisering van de grootste Letlandse scheepvaartmaatschappij op gang gebracht. • Luchtvaart: Letland heeft reeds aanzienlijke gedeelten van zijn luchtvaartwetgeving met het acquis in overeenstemming gebracht, met inbegrip van een aanzienlijk gedeelte van de technische voorschriften op basis van de gezamenlijke luchtvaartregelingen. • Infrastructuur: Letland verbetert op dit ogenblik zijn in de richting oost-west lopende doorvoerverbindingen in overeenstemming met de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding en het nationaal programma betreffende de overname van het acquis, en in het kader van de evaluatie van de vervoersinfrastructuurbehoeften (Transport Infrastructure Needs Assessment - TINA). Het land is eveneens bezig met de modernisering van zijn spoorwegverbindingen. intensieve samenwerking in In overeenstemming met de nieuwe spoorwegwet worden in 1999 het Bestuur van de Spoorwegen en de Technische Spoorweginspectie in het leven geroepen. De Besturen voor Maritiem Transport en voor de Havens hebben hun activiteiten uitgebreid en dragen bij tot een verbetering van de resultaten op het gebied van de maritieme veiligheid. Met betrekking tot het wegvervoer moet het regelgevend en technisch kader met het oog op volledige beantwoording aan de EG-vereisten naar behoren worden ten uitvoer gelegd. Er zijn nog grote inspanningen nodig in verband met de verbetering van de veiligheid van het wegverkeer. Conclusie Letland heeft verder uitvoering gegeven aan zijn grootscheepse plannen om het vervoersacquis volledig over te nemen en daadwerkelijk toe te passen, en heeft voor de komende jaren duidelijke doelstellingen vastgelegd. De bevoegde instanties zijn begonnen met de opbouw van voldoende capaciteit voor de handhaving. n Midden- en kleinbedrijf Ter ondersteuning van de ontwikkeling van het MKB werd een netwerk van commerciële adviescentra in het leven geroepen. Bedrij fsinnovatiecentra verschaffen bovendien steun aan technologisch georiënteerde middelgrote en kleine bedrijven en bevorderen de overdracht van nieuwe technologie. In januari 1998 werd een Letlands Garantiebureau in het leven geroepen. Letland werd uitgenodigd om deel te nemen aan het derde meerjarig EU-programma voor het MKB ( 1997-2000). 3. 5 Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en sociale zaken Het officiële werkloosheidscijfer werd voor augustus 1998 berekend op 7,4% (14,4% volgens de IAO-methode) maar vertoonde grote verschillen naar gelang van de regio (van 3% in Riga tot 29,5% in het district Rezekne) en een hoger percentage voor vrouwen. Het nieuwe Letlandse arbeidsmarktbeleid omvat beroepsopleiding en omscholing voor werklozen, werkgelegenheidscentra, speciale arbeidsmarklprogramma's voor kansarme werklozen, en voor het rechtzetten van regionale ongelijkheden. Er werd informatietechnologie ontwikkeld voor het opzetten van een informatienetwerk ten behoeve van de 27 regionale kantoren van de Nationale Dienst voor Arbeidsbemiddeling. In 1997 kon 49. 9% van alle werklozen die beroepsopleiding kregen of waren omgeschoold, aan het werk. Met betrekking tot de arbeidsveiligheid en -hygiëne werd geen nieuwe wetgeving goedgekeurd. Letland heeft met Zweden een overeenkomst gesloten betreffende de verzekering voor tijdens tijdelijke verblijven opgelopen ziektekosten, en met Oekraïne over samenwerking op het gebied van de sociale verzekering. Bij de huidige wetgeving is directe of indirecte seksediscriminatie verboden maar het bewustzijn inzake het belang van gelijke kansen is nog in geringe mate aanwezig. De nieuwe arbeidswet zou op dit gebied moeten voorzien in nieuwe regelgeving die in overeenstemming is met het acquis. Conclusie De sociale hervormingen en vooral de verbeteringen van het gezondheidsstelsel moeten worden voortgezet. Op het gebied van de arbeidsveiligheid en -hygiëne is nog niet veel voortgang gemaakt en moeten de inspanningen worden geïntensiveerd. Een verdere institutionele versterking van de arbeidsbemiddelings- en arbeidsinspectiediensten is van vitaal belang. Regionaal beleid en cohesie Het Advies bevatte de conclusie dat Letland, op middellange termijn, in staat zou zijn om zich in het EU-structuurbeleid te integreren, indien het althans erin zou slagen de wettelijke, institutionele en budgettaire structuren op dit gebied voldoende te versterken. ?>" en waarin beleid", In januari 1998 heeft de regering haar goedkeuring gehecht aan het "concept voor een regionaal van doelstellingen tenuitvoerleggingsprocedures voor een regionaal beleid waren opgenomen. In mei 1998 werd wetgeving goedgekeurd met het oog op de bespoediging van de ontwikkeling van achtergebleven regio's. Deze wetgeving voorziet in een rechtsgrondslag voor staatsteun ten behoeve van de regio's en in criteria voor het aanwijzen van in aanmerking komende regio's, financiële instrumenten en samenwerking tussen de nationale en lokale autoriteiten. Er werd een Regionaal Fonds opgericht 1er bevordering van ondememersactiviteiten in de voor steun in aanmerking komende regio's. De middelen van dit fonds zijn evenwel nog beperkt. hoofdlijnen de Een wet betreffende ontwikkelingsplanning werd vastgesteld en treedt op 1 november in werking. Deze wet heeft hoofdzakelijk betrekking op de ruimtelijke ordening maar voorziet eveneens in de basisvoorwaarden voor ontwikkelingsplanning op het niveau van de regio's en districten. Op institutioneel gebied heeft Letland eveneens enige vooruitgang geboekt. De structuur van de ministeries is nog steeds complex maar de taken van de betrokken ministeries zijn over het geheel genomen duidelijk omschreven. De coördinatie tussen de ministeries is verbeterd als gevolg van de instelling van een Regionale Ontwikkelingsraad, die de aangelegenheden op het gebied van de regionale ontwikkeling op nationaal, regionaal en lokaal niveau coördineert. Er moet echter nog steeds een algemeen systeem voor het houden van toezicht op en het controleren van de regionale-ontwikkelingsprojecten worden uitgewerkt. Conclusie Ofschoon een aantal problemen, met name in verband met de financiële procedures en de ministeriële verantwoordelijkheden, nog niet zijn geregeld, heeft Letland aanzienlijke voortgang gemaakt met betrekking tot het ontwikkelen van de capaciteit om zich in het structuurbeleid van de EU te integreren in overeenstemming met de prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor Toetreding. 3. 6 Kwaliteit van leven en milieu Milieu Sedert 1997 heeft Letland een aanzienlijk aantal wettelijke besluiten op milieugebied goedgekeurd met het oog op de harmonisatie van zijn wetgeving met het acquis inclusief de richtlijnen inzake milieu-effectbeoordeling en toegang tot informatie op milieugebied, de richtlijnen betreffende zwem-, drink- en oppervlaktewater, en de meeste richtlijnen inzake bescherming tegen straling. Indien het overnametempo van 1998 wordt aangehouden, lijkt Letlands eigen doelstelling, te weten volledige overname van het acquis tegen eind 2002, weliswaar ambitieus maar toch haalbaar. De samenwerking tussen de ministeries is verbeterd en voor de belangrijkste onderdelen van de wetgeving zijn EU-integratiewerkgroepen opgericht waarin alle betrokken ministeries maar ook andere instellingen zijn vertegenwoordigd. Er is evenwel nog steeds behoefte aan een verbetering van de bekwaamheid en de institutionele capaciteit van de plaatselijke autoriteiten. De regionale inspecteurs van Letlands regionale besturen en van de Milieuraad moeten hulp krijgen, vooral met betrekking tot de afgifte van vergunningen en de handhaving, en het ministerieel laboratoriumsysteem voor het beheer )é van de steekproef- en onderzoeksapparatuur moet over meer middelen kunnen beschikken. Letland is, zoals in het Partnerschap voor Toetreding wordt aanbevolen, thans bezig met de uitwerking van tenuitvoerleggingsstrategieën welke speciaal betrekking hebben op de Seveso-richtlijn en op de richtlijnen betreffende het beheer van gevaarlijk en vast afval. Het land werkt eveneens programma's uit voor de tenuitvoerlegging van afzonderlijke wetten betreffende genetisch gemodificeerde organismen, goede laboratoriumpraktijken en geluidshinder. Conclusie Letland heeft wat de verwezenlijking van de prioriteiten voor de korte termijn van het Partnerschap voor Toetreding betreft, vooral bij het aanpassen van zijn wetgeving voortgang gemaakt. Er zijn evenwel nog inspanningen nodig in de sectoren lucht, afval en afvalwater, evenals op het gebied van de uitwerking van op specifieke richtlijnen betrekking hebbende tenuitvoerleggingsprogramma's. Letland dient zich verder te concentreren op een uitbreiding van zijn controle-infrastructuur in de sectoren lucht en water evenals op een uitbreiding van de capaciteit op lokaal niveau. De op beantwoording aan het milieu-acquis gerichte particuliere investeringen en overheidsinvesteringen moeten verder worden opgevoerd, in samenwerking met de internationale financieringsinstellingen. Consumentenbeleid Het parlement heeft nog geen wetgeving goedgekeurd waarbij de EG-richtlijnen betreffende oneerlijke contractvoorwaarden, verkoop buiten normale verkoopruimten, timesharing, televerkoop en consumentenkrediet in nationale wetgeving worden omgezet. Het in mei 1998 opgerichte Centrum voor de Bescherming van de Consumentenrechten is de belangrijkste instelling verantwoordelijk voor toezicht op de wetgeving op dit gebied. De omzetting in nationale wetgeving is slechts in beperkte mate tot stand gekomen. De institutionele structuur is verbeterd maar moet nog worden versterkt. De werking van de consumentenorganisaties blijft beperkt bij gebrek aan middelen en er is behoefte aan meer financiële steun. 3. 7 Justitie en binnenlandse zaken De Commissie heeft in haar Advies van juli 1997 in het algemeen gewezen op belangrijke leemten in de Letlandse wetgeving, institutionele problemen, en gebrek aan middelen en ervaren personeel. Zij heeft eveneens de aandacht van Letland gevestigd op de zwakke punten in het grenscontrolesysteem. Immigratie en grenscontrole Sedert juli 1997 zijn er bilaterale overeenkomsten inzake vrijstelling van visumplicht in werking getreden tussen Letland en Andorra, Liechtenstein, Malta, Noorwegen, Finland, Zwitserland en Zweden. Een overeenkomst van dezelfde aard werd met Slovenië ondertekend. Letland heeft sedert juli 1997 eveneens overeenkomsten inzake de terugname van illegalen gesloten met Frankrijk, Italië, Liechtenstein, Noorwegen, 17- Zwitserland en Oekraïne. Over soortgelijke overeenkomsten wordt nog onderhandeld met Wit-Rusland, België, Luxemburg, Nederland, Duitsland en Kroatië. De wet betreffende de Grenswacht is op 1 januari 1998 in werking getreden. De Grenswacht wordt verzelfstandigd en kan niet langer gebruik maken van dienstplichtige militairen. Het opleidingssysteem van de grenswachters werd hervormd maar dient nog verder te worden uitgewerkt. Letland is nog maar juist begonnen met het tot stand brengen van een efficiënt grenscontrolesysteem aan zijn oostelijke grens en zal in verband daarmee nog aanzienlijke inspanningen moeten leveren. Er dient nog verder te worden gewerkt aan het installeren van een modern communicatiesysteem, het uitrusten van de controleposten en het verbeteren van de mobiliteit van de patrouilles. Ten einde aan de EU-vereisten inzake grenscontrole te beantwoorden is het nodig hetzij de verantwoordelijkheid van de marine voor de maritieme grenzen over te dragen aan de Grenswacht, hetzij de marine de volledige bevoegdheid en de nodige opleiding (inzake bijvoorbeeld asiel en immigratie) voor het verrichten van grenscontroles te verstrekken. Asiel In januari 1998 werd de wet betreffende asielzoekers en vluchtelingen van kracht. Het Verdrag van Genève van 1951 inzake de Status van Vluchtelingen en het Protocol van 1967 werd in juni 1997 geratificeerd en de geografische reserve werd in oktober 1997 opgeheven. Het centrum van Olaine verschaft tijdelijk onderdak aan illegalen, terwijl het vluchtelingencentrum te Mucenieki wordt gerenoveerd. Het aantal asielzoekers in Letland blijft beperkt. Sedert de inwerkingtreding van de nieuwe wet werden 24 aanvragen van asielzoekers geregistreerd. Twee personen van wie de aanvraag werd afgewezen, hebben beroep aangetekend bij de Raad van Beroep voor Vluchtelingenzaken. Politiële samenwerking De georganiseerde criminaliteit is een ernstig probleem in Letland. Sedert het Advies werden een aantal maatregelen genomen met inbegrip van de goedkeuring van een programma voor misdaadpreventie, de oprichting van een coördinatiecentrum voor de bestrijding van sluikhandel, en wijzigingen in de strafrechtelijke procedures met het oog op de bescherming van getuigen en slachtoffers. Het Verdrag inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven werd in maart 1998 ondertekend en in oktober dit jaar geratificeerd. De wet betreffende het witwassen van geld is in juni 1998 van kracht geworden, er werd een dienst financiële onderzoeken in het leven geroepen en een speciaal opsporingsbureau is begonnen met het screenen van de verslagen van financiële instellingen op verdachte transacties. Het door Letland opgezet wettelijk kader beantwoordt aan de in de Unie vigerende normen. Het staat evenwel nog te bezien of de wetgeving ook daadwerkelijk ten uitvoer wordt toegepast. Het zal in verband hiermee nodig zijn het statuut en de kwaliteit van de politiemacht te verbeteren en duidelijkheid te scheppen aangaande de rol van de verschillende politiekorpsen. Hierbij zij nog opgemerkt dat Letland het Europees Verdrag tot bestrijding van terrorisme nog altijd niet heeft ondertekend. >r Drugs Ofschoon uit de statistieken blijkt dat het drugsmisbruik in Letland in de loop van de jaren negentig is toegenomen, is Letland nog geen belangrijk verbruiksland. Het land moet dus preventieve maatregelen blijven nemen. De Coördinatiecommissie voor Drugscontrole en de Bestrijding van Drugsmisbruik heeft een nationaal actieplan inzake drugscontrole voor de periode 1997-1998 goedgekeurd maar niet voorzien in de financiering ervan. Bij de regering werd voor de daaropvolgende periode (1999-2003) een algemeen plan inzake drugscontrole en preventie van drugsmisbruik ingediend. Het is wenselijk dat laatstgenoemd plan naar behoren wordt gefinancierd. Het is in het algemeen van groot belang dat meer wordt geïnvesteerd in de tenuitvoerlegging van een multidisciplinaire strategie en in de werking van het nationaal contactcentrum voor informatie over drugs. Letland dient eveneens erop toe te zien dat het onder de politie ressorterende Drugscontrolebureau, het belangrijkste met drugsonderzoek en antidrugsoperaties belaste orgaan, voorzien wordt van de nodige middelen en opleiding. Justitiële samenwerking De in Letland sedert het Advies van kracht geworden overeenkomsten van de Raad van Europa zijn het Europees Verdrag betreffende uitlevering van 1957 met de daaraan toegevoegde twee protocollen (juli 1997), het Europees Verdrag aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken van 1959 en het daaraan toegevoegde protocol (augustus 1997), de Europese Overeenkomst betreffende de overneming van strafvervolging van 1972 (september 1997) en de Overeenkomst betreffende de overbrenging van gevonniste personen van 1953 (september 1997). Letland moet wel nog het protocol bij laatstgenoemde overeenkomst ondertekenen en ratificeren. Overeenkomsten inzake wederzijdse bijstand op civielrechtelijk gebied, inzonderheid met betrekking tot familierechtelijke zaken, en op strafrechtelijk gebied werden gesloten met Estland, Litouwen, Rusland, Wit-Rusland, Polen, Oekraïne, Moldavië, Oezbekistan en Kirgizstan. Als gevolg daarvan zijn in 1997 728 en in het eerste halfjaar van 1998 529 verzoeken om gerechtelijke bijstand in behandeling genomen. Conclusie De prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor Toetreding bevatten voor Letland het verzoek bijkomende maatregelen te nemen ter bestrijding van de corruptie en de georganiseerde misdaad, en de hervorming van justitie verder te zetten. Met betrekking tot de hervorming van justitie, dienen verbeteringen aangebracht te worden aan het statuut voorrechters. Ten aanzien van de bestrijding van de georganiseerde misdaad is voortgang gemaakt op het gebied van de totstandbrenging van juridische en institutionele middelen. Deze inspanningen moeten worden voortgezet en aangevuld met een uitbreiding van de capaciteit van de politiemacht. tot de meeste andere sectoren geldt dezelfde opmerking. De Met betrekking geconstateerde voortgang heeft vooral betrekking op de juridische en organisatorische opzet, waarbij nog staat te bezien welke resultaten de praktische toepassing oplevert. Deze vaststelling is in de eerste plaats relevant in verband met twee prioriteiten op s 7 middellange grenscontrolesysteem en de bestrijding van de drugshandel en het drugsmisbruik. termijn van het Partnerschap voor Toetreding, te weten het 3. 8 Buitenlands beleid Handel en internationale economische betrekkingen Het gemiddelde (niet op basis van de handel gewogen) douanetarief voor industriële goederen is gedaald tot 3,5% en voor talrijke goederen is het douanetarief verminderd tot nul of 1%. Met betrekking tot de landbouwproducten werd in juli 1997 het gemiddelde op basis van de productie gewogen tarief voor alle producten verminderd tot 34%. De toetreding van Letland tot de WHO werd in oktober 1998 goedgekeurd. Letland heeft zich in aanzienlijke mate aangepast aan de gemeenschappelijke handelspolitiek van de EG, met inbegrip van de GATS-verbintenissen van de EG. Letland past zich nog verder aan de gemeenschappelijke handelspolitiek van de EG aan door toe te treden tot verschillende preferentiële handelsovereenkomsten. In 1997 werd een vrijhandelsovereenkomst gesloten met Turkije en in april 1998 kwam de voorlopige toepassing van de vrijhandelsovereenkomst met Polen op gang. Letland onderhandelt over vrijhandelsovereenkomsten met Hongarije en Roemenië, en overweegt onderhandelingen te openen met Bulgarije. De samenwerking tussen de Baltische* Staten met betrekking tot de uitvoering van een beleid van geleidelijke liberalisatie en regionale integratie breidt zich uit en er vormt zich een Baltische Gemeenschappelijke Economische Ruimte. Recentelijk nog werd een overeenkomst betreffende het wegwerken van de niet-tarifaire handelsbelemmeringen gesloten en er zijn onderhandelingen bezig over de liberalisatie van de dienstenmarkt. Ontwikkeling Letland heeft op zijn begroting geen speciale toewijzing voor ontwikkelingshulp maar heeft in afzonderlijk beoordeelde gevallen wel ontwikkelingshulp toegekend. Er worden in Letland geen APS-systemen toegepast. Douane Letland heeft in 1992 de gecombineerde nomenclatuur, die op 1 januari 1998 werd bijgewerkt, overgenomen. De Letlandse douane maakt thans gebruik van een geïntegreerd tarief met inbegrip van, bijvoorbeeld, informatie over opgeschorte tarieven. Letland maakt voortgang met de goedkeuring van afgeleide wetgeving in verband met de nieuwe douanewet. Er werden met de WHO verenigbare procedures voor het berekenen van de douanewaarde van goederen evenals regelingen inzake actieve en passieve veredeling, de behandeling onder douanetoezicht en de zekerheidstelling bij douane instanties goedgekeurd. In juli 1998 hebben de drie Baltische regeringsleiders een overeenkomst betreffende douanevervoer goedgekeurd. In de drie staten worden nu dezelfde douanedocumenten gebruikt. In oktober 1997 werd een strategie betreffende douanezaken vastgesteld volgens welke de douanediensten over een periode van 3 à 5 jaar moeten worden gemoderniseerd en die 4 6? betrekking heeft op zowel het menselijk potentieel en de opleiding als op de informatiesystemen. De regeringen van Letland, Estland en Litouwen hebben gekozen voor een gemeenschappelijk computersysteem voor de automatisering van het innen van de douanerechten en de verzameling van statistieken. Het systeem wordt op dit ogenblik uitgetest en zou tegen 2000 volledig operationeel moeten zijn. Met Estland en Litouwen worden gemeenschappelijk controleposten geïnstalleerd (waarvan één reeds aan de Letlands-Litouwse grens en een andere aan de Letlands- Estlandse grens functioneert, terwijl de installatie van vier andere posten zich in verschillende voorbereidende stadia bevindt), zodat er slechts één behandeling nodig is en het afhandelen van de procedures wordt bespoedigd. Conclusie Letland blijft vooruitgang boeken bij het harmoniseren van zijn douanewetgeving. Er moet nog meer worden verwezenlijkt op het gebied van de computerisering en er dient bijkomende wetgeving te worden goedgekeurd, bijvoorbeeld met betrekking tot de bindende tariefinlichtingen, illegaal gereproduceerde en nagemaakte goederen, enz. Inspanningen zijn nog vereist op het gebied van de administratieve modernisering overeenkomstig de prioriteiten voor de korte termijn van het Partnerschap voor Toetreding. Gemeenschappelijk buitenlands en » veiligheidsbeleid Letland is zich sinds juli 1997 in het kader van de politieke dialoog als een actief betrokken partner blijven opstellen met betrekking tot alle GBVB-aangelegenheden. Letland participeert in de regelmatige bijeenkomsten van de politische directeuren, de Europese en geassocieerde Europese correspondenten en de werkgroepen van het GBVB. Het land heeft geregeld zijn standpunten afgestemd op die van de EU en, wanneer het daarom werd verzocht, de verklaringen en demarches van de Unie ondersteund, met inbegrip van die in de context van de VN en de OVSE. Een uitzondering op deze algemene instelling was de verklaring van de Unie betreffende Wit-Rusland, waarbij Letland besloot zich niet aan te sluiten. Letland gaat door met het afstellen van zijn buitenlands en veiligheidsbeleid op dat van de EU en de NATO. Het land streeft eveneens ernaar bij te dragen tot de regionale stabiliteit door een effectieve samenwerking in de Oostzeeregio. Letland houdt zich op dit ogenblik speciaal bezig met de praktische voorbereidingen om te kunnen beantwoorden aan de vereisten van het NATO-lidmaatschap. Soldaten van Letland maken deel uit van de door de NATO geleide vredesmacht voor de SFOR-opdracht. De bijdrage van Letland tot de Europese veiligheid omvat eveneens deelname aan de door de WEU geleide MAPE-opdracht in Albanië. Er werden landgrensovereenkomsten gesloten met Estland, Litouwen en Wit-Rusland. De demarcatie van de grenzen tussen Letland en Litouwen, en tussen Letland en Estland, zal in 1998 voltooid zijn, en met de demarcatie van de grens tussen Letland en Wit-Rusland werd reeds begonnen. De ontwerp-overeenkomst over de staatsgrens tussen Letland en Rusland (met inbegrip van de descripties en demarcatiekaarten) werd in december 1997 afgewerkt en werd door de regering van Letland op 9 december 1997 goedgekeurd. Van de zijde van Letland zijn daardoor alle interne procedures afgerond en kan de overeenkomst worden ondertekend zodra Rusland daartoe bereid is. A? Het nog bestaande Russische radarstation te Skrunda werd op 31 augustus 1998 gesloten in overeenstemming met een bilaterale overeenkomst op de uitvoering waarvan wordt toegezien door de OVSE, en wordt op dit ogenblik ontmanteld. Met uitzondering van bovenvermelde afwijking betreffende Wit-Rusland heeft Letland met betrekking tot de aanpassing aan het GBVB-acquis voortdurend voortgang gemaakt. 3. 9 Financiële aspecten Financiële controle Met betrekking tot de externe financiële controle zijn er geen nieuwe ontwikkelingen te melden. De Raad voor Financiële Controle op het Beheer houdt toezicht op de interne auditsystemen in alle overheidsinstellingen, terwijl de begrotingscontrole in handen is van het Ministerie van Financiën en de Generale Thesaurie. Het huidige systeem dient evenwel te worden verbeterd. De met de interne financiële controle belaste eenheden van de verschillende ministeries moeten worden uitgebreid en er dienen verdere stappen te worden ondernomen met betrekking tot een efficiënt beheer van de voor de voorbereiding op de toetreding toegewezen middelen en van de structuurfondsen. Conclusie Er zijn belangrijke voorbereidende maatregelen nodig in verband met het opzetten van de ter beantwoording aan de EU-vereisten benodigde management- en controlesystemen. 3. 10 Algemene evaluatie Letland heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het aanpassen van de wetgeving en het opzetten van implementatiestructuren voor met name concurrentie, bankdiensten, vervoer en normen en certificatie. Veel van de wetgeving is recent aangenomen en het is daarom te vroeg om te beoordelen hoe effectief zij op bepaalde gebieden zal worden uitgevoerd. Letland erkent het belang om ten aanzien van justitie en binnenlandse zaken actie te ondernemen door middel van een strategische aanpak, die overigens nog moet worden vastgesteld. Letland heeft de meeste prioriteiten voor de korte termijn van het partnerschap voor toetreding op bevredigende wijze aangepakt, met name de vereenvoudiging van de naturalisatieprocedure. Wetgeving inzake de bescherming van intellectuele en industriële eigendom en inzake gegevensbescherming moet worden vastgesteld, en aan de prioriteit ten aanzien van de bestuurlijke capaciteit dient meer aandacht te worden geschonken. 4. Bestuurlijke capaciteit om het acquis toe te passen In dit hoofdstuk worden de gegevens van het advies bijgewerkt. De Europese Raad wees er in Madrid in december 1995 op dat de voorwaarden moeten worden geschapen voor een geleidelijke harmonieuze integratie van de landen die om toetreding verzoeken en dat met name hun administratieve structuren moeten worden aangepast. Bij de behandeling van dit onderwerp werd in het kader van Agenda 2000 gewezen op het belang van een doeltreffende omzetting van de wetgeving van de Gemeenschap in nationale wetgeving en op het nog grotere belang van de behoorlijke toepassing van deze wetgeving via de ^ geschikte administratieve en gerechtelijke structuren. Deze essentiële voorwaarde moet met het oog op het scheppen van wederzijds vertrouwen dat onontbeerlijk is voor toekomstig lidmaatschap, vooraf zijn vervuld. In het kader van het verslag van dit jaar heeft de Commissie met de kandidaat-landen samengewerkt om een lijst van voorbeelden van organen voor de tenuitvoerlegging op te stellen op belangrijke gebieden van het acquis. Waar mogelijk worden gegevens verstrekt over de vraag of deze organen over voldoende wettelijke bevoegdheden beschikken om het acquis ten uitvoer te leggen, over de personeelsbezetting, de kwalificaties van het personeel en de beschikbare financiële middelen. In sommige gevallen kunnen al gegevens worden verstrekt over de soort besluiten die worden genomen. De Commissie is voornemens dit aspect in toekomstige verslagen verder te ontwikkelen. In haar advies concludeerde de Commissie: "de administratieve structuren zullen versterkt moeten worden, wil Letland over instrumenten beschikken waarmee het land het acquis daadwerkelijk kan toepassen en doen naleven. " 4. 1 Bestuurlijke structuren Na de regeringswisseling in het voorjaar van 1998 heeft de premier de rechtstreekse verantwoordelijkheid voor de hervorming van het openbaar bestuur op zich genomen. Het Bureau voor de hervorming van het openbaar bestuur (opgericht in juli 1997) moet aanbevelingen doen voor rationalisatie en verheldering van de structuur van het openbaar bestuur. Op 10 maart 1998 keurde het kabinet een middellangetermijnstrategie voor het openbaar bestuur goed, alsmede een actieprogramma, waarin een aantal prioritaire taken zijn opgenomen, zoals het terugdringen van taakoverlapping tussen ministeries, hervorming van de salarisstructuur, carrièreontwikkeling, interne controle, territoriale herindeling, begrotingshervorming en transparantie (bijvoorbeeld instelling van een ombudsman en een strategie voor corruptiebestrijding). Het Ministerie van Buitenlandse Zaken is met name belast met het opstellen van de standpunten van Letland inzake EU-beleidskwesties en met de bilaterale betrekkingen met de lidstaten en de instellingen van de EU. Het Ministerie heeft voorts een task force voor de onderhandelingen ingesteld, die belast is met de voorbereiding en de follow-up van de evaluatievergaderingen (screening) en met het opstellen van ontwerprichtsnoeren voor de toetredingsonderhandelingen. Na het uitbrengen van het advies in 1997 is een Raad van Hoge Ambtenaren ingesteld, voornamelijk bestaande uit de secretarissen-generaal van elk ministerie en hun adjuncten. Deze Raad komt regelmatig bijeen voor de bespreking van kwesties betreffende de integratie in de EU. De Raad is een waardevol instalment gebleken voor de coördinatie van het integratieproces. Het Bureau voor Europese Integratie (BEI), met 28 personeelsleden, is de centrale bestuursinstantie die belast is met het dagelijks bestuur van vraagstukken met betrekking tot de integratie in de EU, waaronder de tenuitvoerlegging van het nationaal programma voor de overname van het acquis. De coördinerende rol van het BEI is onlangs nog versterkt. Het moet thans in staat zijn de verantwoordelijke ministeries adequate ondersteuning te bieden. Het Bureau voor Europese Integratie heeft een speciale afdeling (7 werknemers) die controleert of wetsontwerpen verenigbaar zijn met het acquis. Het *»Ï BEI verzorgt tevens de coördinatie van de 30 interministeriële werkgroepen die belast zijn met de coördinatie van de aanpassing van de wetgeving. Elk ministerie heeft een ambtenaar (secretaris-generaal of adjunct) die belast is met de harmonisatie van de wetgeving op zijn gebied met de EU-vereisten. 4. 2 Capaciteit op bestuurlijk en gerechtelijk vlak: voornaamste terreinen voor de tenuitvoerlegging van het acquis. De uniforme toepassing van het EG-recht: De kennis van het acquis bij de rechters staat nog op een tamelijk laag niveau. Regelmatige bijscholing van rechters en gerechtelijk personeel wordt verzorgd door het Gerechtelijk Opleidingscentrum. Deze scholing moet echter worden uitgebreid tot internationaal recht en de EG-wetgeving. Door verbetering van de opleidingsmogelijkheden, gecombineerd met verhoging van het salarisniveau kunnen ook meer gekwalificeerde juristen worden aangetrokken die thans overwegend voor een carrière in de particuliere sector kiezen. Hoewel de situatie ten opzichte van voorgaande jaren is verbeterd, waren in juli 1998 nog steeds 43 van de 370 rechtersposten vacant. Interne markt: Het Lets Nationaal Accreditatiebureau (LATAK) verzorgt onder supervisie van het Ministerie van Economische Zaken de accreditatie van testlaboratoria, ijkinglaboratoria, certificatie-instanties en inspecteurs. LATAK kent een aantal technische commissies. LATAK heeft tot dusver 72 testlaboratoria en één certificatie- instantie erkend volgens de Europese normen. Er zijn ca. 140 accrediteringsbeoordelaars. LATAK is aangesloten bij de organisatie EAL (European Cooperation for Accreditation of Laboratories) en streeft naar aansluiting bij EAC (European Accreditation of Certification). Het Lets Octrooibureau (34 werknemers) en de Kamer van Beroep van het Octrooibureau blijven zich ontwikkelen. In de periode 1995-1997 werden bij de Kamer 459 beroep- en bezwaarschriften ingediend. Daarvan zijn er 310 (67%) behandeld. In Letland zijn in de periode 1995-1997 3. 849 octrooiaanvragen ingediend. Het aantal geregistreerde handelsmerken bedroeg in 1997 18. 576. De enige inkomstenbron van het Octrooibureau wordt gevormd door de octrooihonoraria. De afdeling Toezicht Staats- en Gemeente-opdrachten (6 personen) binnen het Ministerie van Financiën heeft gedurende het afgelopen jaar de capaciteit om toezicht uit te oefenen op de nieuwe wet inzake overheidsopdrachten uitgebreid. Het toezicht op de banksector wordt uitgeoefend door de Bank van Letland. Sinds januari 1997 zijn 199 inspecties ter plaatse verricht, en zijn 3 bankvergunningen ingetrokken. De Commissie Effectenmarkt (30 personen) reguleert de effectenmarkt en houdt toezicht op de openbare emissie van effecten. Sinds 1997 heeft de commissie 12 vergunningen individuen (effectenmakelaars). Het afgegeven aan rechtspersonen en 362 aan Staatsbureau Toezicht Verzekeringswezen (24 personen) houdt toezicht op de ontwikkelingen in de verzekeringsector. Letland heeft de noodzakelijke institutionele infrastructuur inzake het vrije verkeer van goederen tot stand gebracht. Inspanningen zijn echter nog vereist om de capaciteit om de sectorvercisten van de EU te implementeren te vergroten en het systeem voor kwaliteitsbeoordeling volledig operationeel te maken. Het toezicht op de procedures voor hh overheidsopdrachten verloopt goed. Aanzienlijke inspanningen zijn echter nog vereist ter versterking van de handhavingscapaciteit ten aanzien van intellectuele en industriële eigendom. Wat het vrije verkeer van diensten betreft: het bankwezen is aanmerkelijk versterkt, dankzij de strikte supervisie van de Bank van Letland. Het toezicht in de niet- bancaire sector moet echter nog worden verbeterd. Mededinging: De op 1 januari 1998 opgerichte Mededingingsraad is belast met de handhaving van de nieuwe mededingingswet. De Raad bestaat uit vijf leden, die door het Kabinet voor vijf jaar worden benoemd. De Mededingingsraad mag alle documenten betreffende de zakelijke activiteiten van een onderneming onderzoeken, mag kopieën van toegang tot alle productiefaciliteiten. Het deze documenten verlangen en heeft Mededingingsbureau (46 personen) vormt het dagelijks bestuur, dat onderzoek verricht, ontwerpbesluiten van de Raad opstelt en toeziet op de uitvoering daarvan. Gedurende de eerste zes maanden onderzocht de Mededingingsraad 53 gevallen (22 gevallen van misbruik van een machtspositie, 9 restrictieve overeenkomsten, 4 fusies e. a. ): in 37 gevallen is een besluit genomen, terwijl 16 gevallen nog onderzocht worden. De Toezichtcommissie Staatssteun is belast met de tenuitvoerlegging van de nieuwe wet inzake staatssteun. De Commissie is een onafhankelijke instantie met 13 leden die door diverse instellingen zijn afgevaardigd, waaronder de Mededingingsraad. Zeer belangrijk is dat de Commissie het recht heeft van alle staats- en gemeente-instellingen alle gegevens inzake staatsteun te eisen. De Afdeling Europese Integratie (8 personen) van het Ministerie van Financiën fungeert onder meer als secretariaat. De Commissie heeft tot dusver twee besluiten genomen inzake staatssteunprojecten. De besluiten van de Toezichtcommissie Staatssteun zijn openbaar. Letland moet, nu de noodzakelijk instellingen op het gebied van de mededinging aanwezig zijn, blijven investeren in menselijk kapitaal, om te waarborgen dat het functioneren van alle organisaties en hun werkwijzen in overeenstemming zijn met de EG-wetgeving en -voorschriften. Telecommunicatie: Er zijn momenteel twee regelgevende instanties: het Departement (13 personen) en de Raad Communicatie van het Ministerie van Vervoer Telecommunicatietarieven (6 leden, bijgestaan door 6 andere werknemers). Een afzonderlijke instantie, de Afdeling Informatica, houdt zich bezig met aangelegenheden op het gebied van de informatiemaatschappij. Overeenkomstig de EG-wetgeving dient er een regelgevende autoriteit te zijn in de telecommunicatiesector, wier taken duidelijk gescheiden zijn van die van de telecommunicatie-exploitant. Douane en indirecte belastingen: De Letse belastingdienst (circa 4500 werknemers) heeft drie hoofdtaken: belastingadministratie (2600 werknemers), douane (1700 personen) en de financiële opsporingsdienst (130 personen). Naast het hoofdkantoor zijn er 33 regionale kantoren, waar zowel douane- als belastingambtenaren werkzaam zijn. De modernisering van de belastingadministratie in Letland is begonnen in 1998, gebaseerd op de wijzigingen die reeds in de douanedienst zijn doorgevoerd. Er is een strategisch plan voor vijfjaar opgesteld (1998-2002), dat voorziet in een werkplan voor iedere eenheid, met welbepaalde prestatiecriteria en prestatie-indicatoren. hh De oprichting van de financiële opsporingsdienst in 1996 was een belangrijke stap. De financiële opsporingsdienst houdt zich bezig met opsporing en preventie van fraude ten aanzien van de overheidsinkomsten, verricht voorbereidend onderzoek naar gevallen van smokkelarij en naar wetsovertredingen bij de activiteiten van de belastingdienst, en ziet toe op de veiligheid van de ambtenaren van de belastingdienst bij het uitoefenen van hun functie. Sinds het begin van de modernisering in 1996 zijn er in de douanedienst belangrijke verbeteringen tot stand gebracht. De procedures zijn vereenvoudigd, de dienst is gereorganiseerd (beleidsafdelingen zijn gescheiden van operationele afdelingen) en het personeel is bijgeschoold. De automatisering van de gehele douanedienst moet nog worden afgerond. Landbouw: Het Letse Ministerie van Landbouw omvat een kleine centrale eenheid en een aantal ondergeschikte instanties met een gespecialiseerde functie: Centraal Ministerie van Landbouw (116 werknemers), 26 regionale landbouwdepartementen (1395 werknemers), Sanitaire Grensinspectiedienst (236 personen), Staatsinspectiedienst Zaden (136 werknemers), Staatsplantenbeschermingsdienst (118 werknemers), Staatsinspectiedienst (50 werknemers), Granen Staatsinspectiedienst Productkwaliteit (7 werknemers) en veterinaire dienst (604 werknemers). (16 werknemers), Commissie Landverbetering De Afdeling Controle Dierlijke Producten ressorteert onder de veterinaire dienst. Er zijn 120 voedingsmiddeleninspecteurs opgeleid. In 1997 werd de onder het Ministerie van Landbouw ressorterende Sanitaire Grensinspectiedienst opgericht. Versterking van de coördinatie is nodig voor werkzaamheden binnen het Ministerie van Landbouw in verband met de toetreding tot de EU en voor opleiding op het gebied van de EG-wetgeving. Voor de aanpassing van de wetgeving moeten meer middelen beschikbaar komen, met name op het gebied van veterinaire en fytosanitaire controle en de controle op voedingsmiddelen. De centrale departementen van het ministerie zullen naarmate de toetreding naderbij komt waarschijnlijk verder moeten worden gereorganiseerd, onder meer met het oog op de steunregelingen voor grondstoffen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Letland moet zich ook voorbereiden op het beheer van en de controle op de EU-fondsen in de sectoren landbouw en voedingsmiddelen. Ten aanzien van de ontwikkeling van het platteland moet de rol van de 26 regionale kantoren van het Ministerie van Landbouw worden herzien. Vervoer: Het Ministerie van Vervoer (323 werknemers) omvat verschillende departementen voor wegvervoer, luchtvaart, communicatie, informatie, spoorwegen en zeevervoer. Er zijn twee ondergeschikte instanties: de Commissie Wegvervoer (51 werknemers) en de Raad voor de Burgerluchtvaart (29 werknemers). Een onderminister is speciaal belast met vraagstukken betreffende de integratie in de EU. Op vervoersgebied zijn vier interministeriële werkgroepen opgericht (voor wegvervoer, spoorwegen, zeevervoer en luchtvaart) die voor de coördinatie van de aanpassingswerkzaamheden zorgen. Overeenkomstig de nieuwe spoorwegwet worden begin 1999 een spoorwegbestuur en een technische inspectiedienst voor de spoorwegen ingesteld. Het scheepvaartbestuur en het havenbestuur hebben hun activiteiten ter verbetering van de veiligheid van de zeevaart geïntensiveerd. Voor de luchtvaart zijn de institutionele structuren aanwezig. In ¥ het wegvervoer zijn aanzienlijke verbeteringen nodig wat de naleving van veiligheidsmaatregelen betreft. een brede taakomschrijving: Werkgelegenheid en sociaal beleid: Het Ministerie van Sociale Zaken (171 werknemers) heeft sociale verzekeringen, maatschappelijk werk, gezondheidszorg. Het ministerie houdt toezicht op een aantal instanties, waaronder de staatsarbeidsinspectie (164 werknemers), het staatsarbeidsbureau (17 werknemers) en het (529 werknemers), de farmaceutische staatsbureau voor geneesmiddelen (65 werknemers). arbeidsmarktbeleid, inspectiedienst Het Ministerie van Sociale Zaken is ook belast met de pensioenhervorming en de stelsels voor sociale bescherming. Onlangs is de administratie versterkt, maar er zijn nog problemen die moeten worden aangepakt, zoals personeelstekort, een snel personeelsverloop en inadequate communicatie tussen het ministerie en de diverse instanties. Regionaal beleid en cohesie: De verantwoordelijkheid voor het regionale beleid is over een aantal ministeries verdeeld. Het Ministerie van Milieubescherming en Regionale Ontwikkeling (MMRO) houdt zich over het algemeen bezig met ruimtelijke ordening en regionale ontwikkeling, met uitzondering van aspecten die met het bedrijfsleven te maken hebben, die onder het Ministerie van economische Zaken vallen. Het Ministerie van Landbouw is belast met de ontwikkeling van het platteland, en het Ministerie van Financiën met het financiële toezicht. De Raad voor Regionale Ontwikkeling zorgt voor de coördinatie tussen de ministeries. In de Raad hebben Het voorzitterschap wordt bekleed door het MMRO. vertegenwoordigers van de betrokken ministeries en van het parlement zitting. De Raad is specifiek belast met de formulering van het beleid voor regionale ontwikkeling, vervult een overlegfunctie bij het opstellen van de programma's voor regionale ontwikkeling en is verantwoordelijk voor het Regionaal Fonds (steun voor bepaalde regio's). Er zijn twee task forces ingesteld, een voor de voorbereiding op de structuurfondsen van de EU (voorzitterschap bekleed door het Ministerie van Financiën) en een voor het regionaal beleid (voorzitterschap bekleed door het MMRO). De instellingen die belast zijn met regionaal beleid en cohesie moeten verder worden versterkt. Vooral het systeem voor toezicht en controle moet aanzienlijk worden verbeterd. regionale milieucommissies, het Lets Hydrometeorologisch Milieu: Bij het Ministerie van Milieubescherming en Regionale Ontwikkeling (MMRO) zijn momenteel 1460 personen werkzaam, waarvan 1348 in ondergeschikte organisaties Instituut, de (o. a. staatsmilieu-inspectiediensten, de commissie plaatselijk bestuur) en 112 bij het ministerie zelf. Er zijn twee ministers, een voor milieubeheer en een voor plaatselijk bestuur. Het ministerie bestaat uit zes departementen: milieubescherming, regionale ontwikkeling, bouwnijverheid, investeringen, juridische zaken en administratieve zaken. Het gedeelte van het ministerie dat zich met milieuvraagstukken bezighoudt heeft onlangs zijn capaciteit voor het afhandelen van EU-kwesties, met name de harmonisatie met de EG-wetgeving, versterkt. Een aantal zaken moet nog worden verhelderd, zoals de taakverdeling tussen het MMRO en de daaronder ressorterende instellingen (met inbegrip van de taakverdeling tussen verschillende bestuursniveaus), interne communicatie en coördinatie en de toewijzing van adequate middelen voor toezicht en handhaving. Met hl name is bij de plaatselijke autoriteiten versterking van vaardigheden en institutionele capaciteit noodzakelijk. Consumentenbescherming: Het departement Kwaliteitsbeheer en Structuurontwikkeling binnen het Ministerie van Economische Zaken omvat een afdeling Bescherming Consumentenrechten (4 personen). De belangrijkste taken van de afdeling zijn het uitwerken en coördineren van wetgeving en beleid met betrekking tot de rechten van consumenten, alsmede het coördineren van andere activiteiten op dit gebied. Voorts besloot het kabinet op 17 maart 1998 binnen het Ministerie van Economische Zaken een Centrum Bescherming Consumentenrechten (34 personen) op te richten. Volgens de statuten is dit centrum belast met de controle op de eerbiediging van de rechten van consumenten ten aanzien van goederen en diensten (met uitzondering van gebieden waarvoor andere instellingen bevoegd zijn, zoals voedingsmiddelen, veterinaire zaken en geneesmiddelen). Letland is begonnen met de ontwikkeling van een consumentenbeschermingsbeleid en het opzetten van de noodzakelijke instellingen op het gebied van de bescherming van de consument. Om de rechten van de consument beter te beschermen zijn verdere inspanningen vereist. Justitie en binnenlandse zaken: Het Ministerie van Justitie (116 werknemers) heeft drie hoofdfuncties: 1) opstellen van wetgeving en uitbrengen van juridisch advies, 2) administratie van de rechtbanken op de eerste twee niveaus en 3) beheer van en toezicht op officiële registers. Een aantal autonome juridische instellingen staat voorts onder het gezag of de toezicht van het ministerie: het kadaster (3054 werknemers), het staatstaalcentrum (23 werknemers, waaronder 18 inspecteurs), de naturalisatiecommissie (155 werknemers), de octrooiraad (32 werknemers), het directoraat-generaal voor het staatsarchief (26 werknemers) en het handelsregister (74 werknemers). De parketten zijn onafhankelijke instellingen die niet onder het Ministerie van Justitie ressorteren. Het Bestuur Penitentiaire Inrichtingen staat onder toezicht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Vanaf 1999 wordt het echter bij het Ministerie van Justitie ondergebracht. De Grenscontrole (2730 werknemers) is in januari 1997 opgericht. Letland dient zich te concentreren op verbetering van het functioneren van het juridische apparaat (zie het gedeelte over Politieke Criteria), met name het verbeteren van de positie van rechters en aanklagers. Om de grensbeheersystemen aan de oostelijke grenzen efficiënt te maken zijn veel meer personeel en financiële middelen nodig. Het is nog te vroeg om te beoordelen of er voldoende administratieve capaciteit is om de recentelijk aangenomen asielwet effectief uit te voeren en migratieproblemen aan te pakken. Voor opleiding en modernisering van de faciliteiten bij de politie zijn meer begrotingsmiddelen vereist, zodat de prestaties kunnen worden verhoogd en meer personeel kan worden aangetrokken (er zijn momenteel ca. 1000 vacatures). Financiële controle: De Rekenkamer, een onafhankelijke collegiale instelling, is de spil van het Letse systeem voor de controle op het gebruik van staats- en gemeentemiddelen. De Rekenkamer heeft de bevoegdheid te verzoeken om ontslag van overheidsambtenaren die verantwoordelijk zijn voor verlies in de staatsbegroting. Bij een controle beoordeelt de Rekenkamer het functioneren van de interne controlestructuren en doet aanbevelingen voor verbetering. De Rekenkamer heeft vier afdelingen, die belast zijn met de controle op de staatsbegroting, de economische activiteiten van de staat, het privatiseringsproces en het plaatselijk bestuur. hf Alle ministeries hebben structuren voor interne financiële controle. Deze eenheden zijn belast met de organisatie en coördinatie van en de supervisie over de controle in elke overheidsinstantie en in organisaties of staatsbedrijven die onder die overheidsinstantie ressorteren. De interne controie-eenheden brengen eenmaal per jaar verslag uit aan de Rekenkamer. Bij de eenheden voor interne controle van 13 ministeries zijn thans 90 controleurs werkzaam, wat vrij weinig is in vergelijking met de 150 controleurs die bij de Rekenkamer werkzaam zijn. Aangezien de controlevereisten voor EU-uitgaven op het gebied van landbouw, structuurfondsen en eigen middelen aanzienlijk verschillen van de controlestelsels van Letland, zal het duidelijk zijn dat intensieve voorbereiding geboden is om het noodzakelijke beheer- en controlemechanisme op te zetten en de kwalificaties van het huidige en toekomstige personeel op peil te brengen. Met name de eenheden voor interne controle moeten worden versterkt. Letland heeft slechts beperkte vooruitgang geboekt met betrekking tot de prioriteiten die het partnerschap voor toetreding op dit terrein stelt. Het Nationaal Programma voor de overname van het acquis dient te voorzien in gedetailleerde plannen en tijdschema's voor de totstandbrenging van de noodzakelijke controlcvoorzicningcn en de verbetering van de kwaliteit van het betrokken personeel. 4. 3 Samenwerking (twinning) Om de kandidaat-landen te helpen bij het versterken van hun administratieve capaciteit en de aanpassing van hun overheidsdiensten met het oog op de tenuitvoerlegging van het acquis hebben de Commissie en de lidstaten in het kader van het Phare-programma een samenwerkingsprogramma (twinning)ontwikkeld. (Hierbij verlenen ambtenaren uit EU lidstaten hun medewerking aan specifieke administratieve diensten in kandidaatlanden). In de lidstaten van de EU wordt het acquis ten uitvoer gelegd door de nationale administraties (op centraal, regionaal en lokaal niveau) en door overheidsinstellingen, beroepsorganisaties en de particuliere sector. Dit uitgebreide geheel van administratieve en technische deskundigheid wordt thans aan de kandidaat-landen ter beschikking gesteld. In het begin zal de samenwerking voor vier sectoren gelden, namelijk landbouw, milieu, financiën en justitie en binnenlandse zaken, doch zij zal geleidelijk tot het gehele acquis worden uitgebreid. Letland neemt actief deel aan deze twinningssamenwerking. 4. 4 Algemene evaluatie Letland heeft met de versterking van zijn openbaar bestuur een aantal belangrijke stappen gezet, en daarbij erkend dat op gebied als normen en certificatie, staatssteun en banktoezicht tenuitvoerleggingscapaciteit moet worden opgezet en ontwikkeld. Verdere inspanningen zijn echter geboden om duidelijkheid te brengen in taakverdeling en verantwoordelijkheden voor milieu en regionale ontwikkeling. De bestuurlijke capaciteit moet worden versterkt ten aanzien van landbouw, intellectuele en industriële eigendom, douane en belastingen, justitie en binnenlandse zaken. Het vermogen va de rechterlijke macht om het acquis toe te passen moet worden versterkt door de status van het beroep te verbeteren, door opleiding en door erop toe te zien dat vacatures onmiddellijk worden ingevuld. •U f C. Conclusie Letland voldoet nog steeds aan de criteria van Kopenhagen. Het land heeft grote vooruitgang geboekt bij het aanpakken van de punten die in het advies als zwak werden aangemerkt en de prioriteiten die door het partnerschap voor toetreding worden gesteld, met name wat betreft de integratie van niet-staatsburgers. Blijvende aandacht moet worden geschonken aan het bevorderen van Lets taalonderwijs aan niet-staatsburgers, hervorming van het openbaar bestuur, versterking van de rechterlijke macht en bestrijding van corruptie. Letland is vooruitgang blijven boeken bij de totstandbrenging van een markteconomie, en volgt de juiste koers om op de middellange termijn in staat te zijn de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie het hoofd te bieden. Grote voomitgang is geboekt met de overname van het acquis, maar Letland moet zijn tenuitvoerleggings- en handhavingscapaciteit consolideren. Mits dat gebeurt zal Letland op middellange termijn het acquis effectief kunnen uitvoeren. r* D. Partnerschap voor Toetreding en Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis: algemene beoordeling van de tenuitvoerlegging Het partnerschap voor toetreding heeft als doel in een alomvattend kader de prioritaire gebieden te omschrijven voor verdere werkzaamheden zoals die zijn vastgelegd in het Advies van de Commissie, de beschikbare financiële middelen om de kandidaatlanden te helpen bij de tenuitvoerlegging van deze prioriteiten, en de aan deze bijstand verbonden voorwaarden. Ieder kandidaatland werd verzocht een Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis vast te stellen waarin het de wijze waarop het Partnerschap voor Toetreding zal worden ten uitvoer gelegd, een tijdschema voor het verwezenlijken van de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding, en de benodigde personele en financiële middelen aangeeft. Zowel het Partnerschap voor Toetreding als het Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis worden geregeld herzien ten einde de gemaakte voortgang in aanmerking te nemen en het vaststellen van nieuwe prioriteiten mogelijk te maken. 1. Partnerschap voor Toetreding In het Partnerschap voor Toetreding4 werden de volgende doelstellingen op korte termijn voor Letland opgenomen: • Politieke criteria: maatregelen ter vergemakkelijking van het naturalisatieproces en voor een betere integratie van niet-staatsburgers, met inbegrip van staatloze kinderen, en een betere opleiding in de Letlandse taal voor mensen die deze taal niet spreken. • Economische hervorming: het vaststellen van de economische beleidsprioriteiten voor de middellange termijn en een gezamenlijke beoordeling binnen het kader van de Europa-Overeenkomst; snellere, op de markvoorwaarden gebaseerde herstructurering van het bedrijfsleven, vooral door voltooiing van het privatiseringsproces, verdere versterking van de banksector, modernisering van de landbouwsector, instelling van een land- en eigendomsregister. • Versterking van de institutionele en administratieve capaciteit: verdere structurele heivorming van het overheidsapparaat, vooral op het gebied van douane en belastingen, de capaciteit voor financiële controle, de versterking van het ministerie van landbouw, de opleidingsstrategic voor het justitie-apparaat, de versterking van de fytosanitaire en veterinaire structuren, vooral met betrekking tot faciliteiten aan de buitengrenzen, en maken van een begin met het opzetten van structuren voor regionale maatregelen en structuurbeleid. • Interne markt: verdere aanpassing met name inzake intellectuele en industriële eigendomsrechten, overheidsopdrachten, financiële diensten, mededinging, staatssteun en indirecte belastingen, de vaststelling van een wet betreffende staatssteun en grotere transparantie door betere inventarisatie van de steun, en versterking van de nieuwe antitrustautoriteit. Verordening 622/98 van de Raad, PB L 85 van 20 maart 1998. Jn • Justitie en binnenlandse zaken: vooral verdere inspanningen om maatregelen te nemen ter bestrijding van de corruptie en de georganiseerde misdaad, en verdere hervorming van justitie. • Milieu: voortzetting van de omzetting van de kaderwetgeving, het vaststellen van uitvoerige harmonisatieprogramma's en uitvoeringsstrategieën met betrekking tot individuele wetten. Planning en aanvang van de uitvoering van deze programma's en strategieën. De vooruitgang met betrekking tot de verwezenlijking van de prioriteiten voor de korte termijn kan als volgt worden samengevat: • Politieke criteria Letland heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van de in het Partnerschap voor Toetreding opgenomen korte-termijndoelstellingen inzake politieke criteria. Het succesvolle referendum van 3 oktober over wijzigingen van de staatsburgerschapswet heeft een bespoediging van het naturalisatieproces vergemakkelijkt met name door het afschaffen van het categorieënsysteem (zie verder hoofdstuk 1. 2. 3) en het verlenen van staatsburgerschap aan staatloze kinderen. De eerste fase van het programma voor onderricht in de Letlandse taal werd afgewerkt en omvatte onderricht aan 2. 700 tot minoriteiten behorende leerkrachten ("opleiding van opleiders") en aan 12. 000 mensen die deze taal niet spreken. • Economische hervorming Letland heeft een economische strategie voor de middellange termijn uitgewerkt en tezamen met de Commissie een evaluatie uitgevoerd. Het privatiseringsproces is voor het M KB nagenoeg voltooid. Er is achterstand met betrekking tot de privatisering van een aantal grotere ondernemingen, vooral in de nutsbedrij vensector. De herstructurering van het bedrijfsleven zal nog verschillende jaren bijkomende inspanningen vergen. De banksector is dank zij strenger toezicht weerbaarder geworden. De modernisering van de landbouwsector en de totstandbrenging van een land- en eigendomsregister zijn aan de gang maar nog niet voltooid. • Versterking van de institutionele en administratieve capaciteit Letland is begonnen aan een strategische hervorming van het overheidsapparaat, met name door de vaststelling van een strategie op middellange termijn in maart 1998. Er worden speciale inspanningen geleverd met betrekking tot de hervorming van de belasting- en douaneadministratie, waar reeds resultaten kunnen worden vastgesteld. Met betrekking tot het ministerie van landbouw (met inbegrip van de veterinaire en fytosanitaire structuren), de milieu-instellingen en het justitie-apparaat zal de voorbereiding op de toetreding nog vele bijkomende inspanningen en financiële middelen vergen. De werkzaamheden voor het opzetten van regionale maatregelen en een structuurbeleid zijn op gang gekomen. De diensten voor de interne financiële controle binnen elk ministerie moeten worden versterkt met het oog op een doeltreffende en betrouwbare besteding van de middelen uit de structuur- en cohesiefondsen van de EU. • Interne markt 91 Er is legislatieve en institutionele vooruitgang gemaakt op het gebied van de intellectuele en industriële eigendomsrechten, overheidsopdrachten en financiële diensten. Op het bankwezen wordt over het geheel genomen zeer strikt toegezien en de handhavingscapaciteit van de afdeling overheidsopdrachten werd uitgebreid. Het potentieel voor toezicht op de financiële activiteiten buiten de banksector dient te worden uitgebreid. De Concurrentieraad en de Commissie voor Toezicht inzake Staatssteun werden opgericht voor het houden van toezicht op de tenuitvoerlegging van de nieuwe wetten betreffende de mededinging en staatssteun. Voor het jaar 1997 werd in juli 1998 een overzicht van de staatsteun gepubliceerd dat beter aan de EU- vereisten beantwoordt dan de overzichten voor 1995 en 1996. • Justitie en binnenlandse zaken In 1997 werd een Raad voor Corruptiepreventie opgericht en in januari 1998 heeft Letland een om de zes maanden te herzien nationaal programma van urgente maatregelen op korte termijn ter bestrijding van corruptie goedgekeurd. In 1998 werden wetten betreffende de bescherming van getuigen en slachtoffers van misdaden, en betreffende het witwassen van geld vastgesteld. De hervorming van het justitie apparaat wordt voortgezet. Aanzienlijke bijkomende middelen zullen evenwel nodig zijn voor de opleiding en de bijscholing van rechters. • Milieu Er is vooruitgang gemaakt op het gebied van de harmonisatie van Letlandse wetgeving met het acquis op milieugebied en er zijn plannen uitgewerkt voor verdere maatregelen. Eén van de gebieden waarop nog meer voortgang zou moeten worden gemaakt is dat van het beheer van gevaarlijk afval. 2. Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis De eerste versie van het Letlandse Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis werd ingediend op 27 maart. Het Letlandse Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis werd door de regering zonder substantiële wijzigingen op 28 april goedgekeurd. Het Letlandse Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis (NPOA) wordt eveneens het "Derde Nationaal Programma voor Integratie in de EU" genoemd, omdat Letland vroeger reeds twee soortgelijke integratieprogramma's had opgesteld. Het Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis is - in overeenstemming met de criteria van Kopenhagen - opgedeeld in drie grote delen maar omvat ook een vierde deel dat vooral betrekking heeft op de administratieve capaciteit. In elk van de vier delen worden in afzonderlijke overzichten de belangrijkste punten van het Partnerschap voor Toetreding (PT) behandeld. Met het Letlandse Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis (NPOA) is ten aanzien van de vaststelling van prioriteiten inzake beantwoording aan de uit het EU- lidmaatschap voortvloeiende verplichtingen een goede start gemaakt. De verschillende overzichten verschaffen een duidelijk beeld van de huidige situatie in iedere sector, de te verwezenlijken opdrachten, de verantwoordelijke instellingen, inputs en outputs, en risico-evaluaties. Het Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis dient evenwel meer richtlijngericht te worden opgesteld in die zin dat voor elke over te nemen richtlijn vaste tenuitvoerleggingstermijnen zouden moeten worden aangegeven. n Over het geheel genomen worden de belangrijkste prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding behandeld, ofschoon op bepaalde gedeelten van het acquis, zoals het acquis betreffende het vrije verkeer van goederen (het niet-geharmoniseerde gedeelte), het sociaal beleid, het milieu (de ontbrekende aspecten), het vervoer (de richtlijnen betreffende het gecombineerd vervoer, de veiligheid van het overlandvervoer en verschillende richtlijnen betreffende het zeevervoer), de telecommunicatiesector, energie, consumentenbescherming (teleshopping, vergelijkende reclame en prijsaanduiding) en statistieken (meer bijzonderheden vereist) meer gespecificeerd zou moeten worden ingegaan. Een bevredigend overzicht is zeker dat betreffende de maatschappelijke integratie, met inbegrip van de bespoediging van de naturalisatieprocedures en het onderricht in de Letlandse taal. leder overzicht bevat de gegevens betreffende het voor de tenuitvoerlegging nodige instrumentarium. Afgezien van een paar leemten worden voor iedere maatregel de nodige institutionele middelen en de behoeften aan personeel en opleiding aangegeven. Met betrekking tot de budgettaire aspecten dient de beoordeling nader te worden uitgewerkt. Bovenstaande opmerkingen evenals een aantal meer op bepaalde sectoren betrekking hebbende bijzonderheden werden medegedeeld aan de Letlandse autoriteiten, die zich hebben verbonden tot het dienovereenkomstig herzien van het Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis. Zodra het Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis is herzien, zal de Commissie met betrekking tot de verenigbaarheid met het acquis van die herziening haar standpunt bepalen en dat standpunt in de loop van het tweede halfjaar van 1999, op het ogenblik dat het Partnerschap voor Toetreding wordt herzien, aan de Raad mededelen. ^ BIJLAGE STATISTISCHE GEGEVENS 5f STATISTISCHE GEGEVENS Basisgcgcvens Bevolking (eind van de periode) Totale oppervlakte Nationalc rekeningen Bruto binnenlands product in lopende prijzen Bruto binnenlands product in lopende prijzen Bruto binnenlands product in lopende prijzen Producticstructuur - Landbouw - Industrie - Bouwnijverhcid - Diensten Uitgavcnstructuur - Consumpticve bcstedingen - Iiiiishoudens en IZW's t. b. v. huislioudcns - ovcrhcid - Bruto-invcstcringcn in vaste activa - Uitvocr van gocdcrcn en diensten - Invoer van gocdcrcn en diensten Bruto binnenlands product Bruto binnenlands product per hoofd van dc bevolking Inflatic Indexcijfcr van dc consumptieprijzen Bctalingsbalans -Uitvoer van gocderen -Invoer van gocderen -Saldo van de liandelsbalans -Diensten (nctto) -Inkomen (netto) -Inkomensovcrdrachten (netto) -waarvan: inkomensovcrdrachten van de ovcrhcid -Saldo van dc lopende rckening -Reserves (incl. goud) -Reserves (cxcl. goud) Opcnbarc financicn Tckort/ovcrschot van de ovcrhcid Buitcnlandse schuld (bruto) Financiclc indicatorcn Monctairc aggrcgatcn - Ml - M2 1993 1994 1995 x 1000 1996 1997 2566 2530 2502 2480 2458 1000 ha 6459 6459 6459 6459 6459 1,5 1,9 mltl. lats 2,3 mld. ecu 3,4 2,0 3,1 ecu per hoofd van bevolking 2,8 4,0 3,2 4,9 700 1200 1400 1600 2000 % van totale bruto toegevoegde waarde 11,8 30,8 43 53,2 9,5 25,4 5,9 59,2 10,8 28,1 5,1 56,0 9,0 26,4 4,7 59,9 % van bruto binnenlands product 84,8 62,6 22,2 17,6 46,9 49^ 88,7 66,8 21,9 18,1 54,5 613 7,4 25,7 5,0 61,9 86,5 65,2 21,3 18,7 56,2 61,4 wijziging t. o. v. voorgaande jaar in % -14,9 0,6 koopkrachtpariteitcn -0,8 3,3 6,5 4000 4200 4300 4700 5100 wijziging t. o. v. voorgaande jaar in % 109,2 35,9 25,0 17,6 : 900 898 3 281 6 67 40 356 472 387 min. ecu 1046 1489 -443 362 15 54 27 -12 458 385 859 1111 -253 303 8 112 90 169 521 443 1172 1800 -628 302 32 73 40 -221 595 522 1542 2369 -826 333 40 64 25 -389 703 638 % van het bruto binnenlands product -1,9 9,9 : 10,9 -1,3 9,6 1993 1994 1995 1996 1997 0,3 0,5 mld. ecu 0,5 0,7 0,5 0,5 0,6 0,6 0,8 0,9 5é - Totaal krediet Gemiddelde korte rente - op ieningen - op deposito's Wisselkoersen met ecu - Gemiddelde voor de periode - Eind van de periode - Effectief wisselkoersindexcijfer Buitenlandse handcl Invoer Uitvoer Saldo Ruilvoet Invoer uit EU-15 Uitvoer naar EU-15 Bevolking Natuurlijke groei Migratic (netto) Zuigelingenstcrfte Lcvcnsverwachting :mannen vrouwen Arbcidsmarkt Bcroepsbevolking (ILO-methode) Werklooshcidscijfer (ILO-methode): Totaal < 25 jaar > 25 jaar Gemiddeld aantal werkzame personcn naar bcdrijfstak NACE (arbcidskrachtenenquete) - Land- en bosbouw - Industrie - Bouwnijverhcid - Diensten Infrastructuur Spoorwegnet Autosnelwcgen 0,4 46,8 39,3 0,7 0,5 •/• per jaar 0,5 0,8 35,3 31,7 (1 ecu=. nationale valuta) 28,3 14,8 19,1 11,7 15,1 5,9 0,7929 0,6638 100 0,6641 0,6741 245,9 0,6896 0,7057 319,6 0,6996 0,6967 346,6 0,6595 0,6515 354,7 809 855 -46 min. ecu 1389 997 -393 1043 831 -212 1827 1137 -690 2402 1429 -927 zelfde periode voorgaande jaar = 100 % van het totaal 17,13 24,35 25,00 27,92 49,98 44,09 49,24 44,69 : : : : per 1000 personen -6,9 -7,4 per 1000 levendgeborenen -6,9 -4,2 -5,8 -2,9 15,5 18,5 bij de geboorte 15,8 15,6 60,8 73,1 % van de arbeidskrachten 67,6 18,9 30,1 17,0 % van totaal 19,3 21 5,5 54,2 18,5 20,4 5,4 55,7 63,9 75,6 59,8 18,3 29,0 16,6 18,3 19,9 5,7 56,1 64,0 75,0 59,7 14,4 24,9 12,9 183 19,8 5,7 56,2 km per 1000 kmZ '. : 37,4 37,4 37,4 km : : : -4,8 -10,8 15,9 19,5 23,1 5,5 51,9 : : Industrie en landbouw Volumc-indexcijfers van de industriele productie Indcxcijfcrs van de bruto-Iandbouwproductie voorgaande jaar = 100 67,9 78 90,1 80 96,3 94 105,5 90 106,1 100,2 57 Opmerkingen over de methoden Bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking in KKS: Herziene gegevens, waarbij gebruik is gemaakt van de nieuwe KKP-resultatcn uit het International Comparison Project van 1996. Reserves: Gegevens aan het eind van het jaar. De reserves worden gedefinieerd als de som van de goudvoorraden bij de centrale bank, de buitenlandse valuta en de andere vorderingen (bruto) op niet-ingezetenen. Goud wordt gewaardeerd tegen de prijs aan het eind van het jaar. Tekort/overschot van de overheid: Een benadering van de definitie van de nationale rekeningen, ontleend aan gegevens op basis van de methoden van de GFS (government finance statistics) van het IMF. Het tekort/overschot van de overheid wordt verkregen door het tekort/overschot van de centrale overheid (gewoonlijk inclusief bepaalde extra-bugettaire fondsen) en het tekort/overschot van de lagere overheden bij elkaar op te tellen. Het totaal wordt gecorrigeerd voor het vorderingenoverschot c. q. -tekort voor bepaalde beleidsdoeleinden, wat een financieringspost in de nationale rekeningen is. Monetaire aggregaten: Gegevens aan het eind van het jaar. Ml omvat in het algemeen chartaal geld in omloop en zichtdeposito's. M2 omvat in het algemeen Ml plus spaardeposito's en andere kortlopende vorderingen op banken. Totaal krediet omvat in het algemeen binnenlands krediet aan de overheid en de particuliere sector. Opgemerkt zij dat het probleem van de meting van de geldcirculatie van buitenlandse valuta's in sommige toetredende landen van invloed kan zijn op de betrouwbaarheid van de gegevens. Rente: Jaargemiddelde van de rente. De rente op leningen betreft in het algemeen de gemiddelde rente op leningen die door de meldende banken zijn verstrekt. De rente op deposito's betreft in het algemeen de gemiddelde rente voor zicht- en termijndeposito's. Wisselkoersen: Voor zover beschikbaar zijn de ecu-wisselkocrsen die welke officieel door DG II worden bekendgemaakt. Het effectieve wisselkoersindcxcij fer is gewogen met de belangrijkste handelspartners, met 1993 als basisjaar. Invoer en uitvoer (lopende prijzen): De gegevens over de buitenlandse handel zijn opgesteld op basis van gegevens die zijn ontleend aan douaneaangiften en cnquctes. De gegevens zijn gebaseerd op de "speciale handel", waarbij de buitenlandse handel de goederen omvat die de douanegrens van het land passeren. De handelsgegevens hebben geen betrekking op tijdelijke in- en uitvoer, reparatichandel, lease, goederen voor het corps diplomatique en voor ambassades, humanitaire hulp, handel in diensten, handel met vrije zones en handel in licenties, knowhow en octrooien. De waarde van de buitenlandse handel heeft betrekking op de marktwaarde van de goederen en de bijkomende kosten (vracht, verzekering enz. ). Handelsclassificatie: Voor de registratie van het goederenverkeer wordt gebruik gemaakt van de Letse gecombineerde goedcrcimomcnclatuur. Dit is een systeem voor de omschrijving en codering van goederen dat is gebaseerd op het Geharmoniseerde systeem inzake de omschrijving en de codering van goederen 59 Çf (GS) en de Gecomineerde Nomenclatuur van de EG. De invoer wordt op cif-basis geregistreerd, de uitvoer op fob-basis. Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in Amerikaanse dollar aan de hand van het jaargemiddelde van de wisselkoersen van het Internationale Monetaire Fonds. Invoer uit en uitvoer naar met EU-15: Nationale bronnen. Voor 1993 en 1994 hebben de gegevens uitsluitend betrekking op de handel met EU-12. Beroepsbevolking (%) (ILO-methode): Aandeel van de arbeidskrachten in de totale bevolking van 15 jaar en ouder. Werkloosheidscijfer (ILO-methode): Aandeel van de werklozen in het totale aantal arbeidskrachten. Bij de ontlening van dit cijfer aan de steekproefenquête naar de arbeidskrachten is rekening gehouden met de volgende ILO-deflnities en -aanbevelingen: Arbeidskrachten: Werkenden en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities. Werkenden: Iedereen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieweek ten minste één uur voor loon of een andere beloning heeft gewerkt als werknemer, ondernemer, lid van een coöperatie of meewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en vrouwen met ouderschapsverlof zijn inbegrepen. Werklozen: Iedereen van 15 jaar en ouder die gelijktijdig voldoet aan alle drie voorwaarden die de ILO-defïnitie voor classificatie als werkloze stelt: (i) geen werk hebben, (ii) actief werk zoeken en (iii) beschikbaar zijn om binnen twee weken met werken te beginnen. De gegevens van de steekproefenquête naar de arbeidskrachten van november 1995 hebben betrekking op de bevolking van 15-69 jaar en die van de enquête van mei en november 1996 op de bevolking van 15 jaar en ouder. Dienstplichtigen en personen in collectieve huishoudens blijven bij deze enquête buiten beschouwing. Werknemers met zwangerschaps- of ouderschapsverlof van maximaal drie maanden zijn wel inbegrepen. De gegevens voor 1995, 1996 en 1997 hebben betrekking op november 1995, november 1996 en november 1997. Gemiddeld aantal werkzame personen naar bedrijfstak NACE (arbeidskrachtenenquête): Deze indicator is met inachtneming van de ILO-definities en -aanbevelingen ontleend aan de steekproefenquête naar de arbeidskrachten. De gegevens omvatten ondernemingen en andere organisaties ongeacht de eigendomssituatie. De gegevens bestrijken alle in de begroting opgenomen organisaties. Dienstplichtigen en werknemers met ouderschapsverlof blijven buiten beschouwing. Volume-indexcijfers van de industriële productie: De industriële productie omvat de winning van delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en water (overeenkomstig de NACE Rev. l, secties C, D en E). 60 SI Bronnen Basisgegevens, nationale rekeningen, buitenlandse handel, bevolking, arbeidsmarkt, infrastructuur, industrie en landbouw: New Cronos. Reserves en financiële indicatoren: Waar mogelijk is de vragenlijst van eenheid B-4 van Eurostat over monetaire en financiële statistieken als bron gebruikt. Aan de toetredende landen is gevraagd regelmatig een bijwerking van de tabellen in de vragenlijst te verstrekken. De volgende statistieken worden bestreken: officiële valutareserves, monetaire aggregaten, rente en wisselkoersen. Indien deze gegevens niet beschikbaar waren, is 'International Financial Statistics' van het IMF als bron gebruikt. De Europese Commissie (DG II) wordt waar mogelijk als bron voor de ecu-wisselkoersen gebruikt. Voor de bruto buitenlandse schuld is "External Debt Statistics" van de OESO als bron gebruikt. Voor het tekort/overschot van de overheid zijn de toetredende landen nog niet in staat betrouwbare gegevens te verstrekken. Eenheid B-4 werkt nauw met deze landen samen om hun op de nationale rekeningen gebaseerde statistieken van de te verbeteren. Nu wordt nog een benadering van het overheidsfinanciën tekort/overschot van de overheid ontleend aan het "Government Finance Statistics Yearbook" van het IMF (zie hieronder voor een toelichting op de methoden). 61 ÛQ ISSN 0254-1513 COM(98) 704 def. DOCUMENTEN NL 01 02 06 11 Catalogusnummer : CB-CO-98-646-NL-C Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg