title: Periodiek verslag van de Commissie over de vorderingen van Roemenië op de weg naar toetreding

eurovoc_concepts:
EU relations
Romania
accession to the European Union
economic situation
report

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 17. 12. 1998 COM( 1998) 702 def. PERIODIEK VERSLAG VAN DE COMMISSIE OVER DE VORDERINGEN VAN ROEMENIË OP DE WEG NAAR TOETREDING Inhoud A. Inleiding a) Woord vooraf Achtergrond van het Voortgangsverslag b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Roemenië De versterkte Pre-toetredingsstrategie Recente ontwikkelingen in de bilaterale betrekkingen B. Criteria voor lidmaatschap 1. Politieke criteria 1. 1. Democratie en rechtsstaat Het parlement De uitvoerende macht De rechterlijke macht Corruptiebestrijding 1. 2. Mensenrechten en bescherming van de minderheden Burgerrechten en Politieke Rechten Economische, Sociale en Culturele Rechten Rechten en Bescherming van Minderheden 1. 3. Algemene Evaluatie 2. Economische criteria 2. 1. Inleiding 2. 2. Economische ontwikkelingen sinds de publicatie van het advies van de Commissie Macro-economische ontwikkelingen Structurele hervormingen 2. 3. Toetsing aan de criteria van Kopenhagen Bestaan van een functionerende markteconomie Vermogen om het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten 2. 4. Algemene Evaluatie 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen 3. 1. Interne markt zonder grenzen Algemeen kader De Vier Vrijheden Concurrentie 3. 2. Innovatie De Informatiemaatschappij Onderwijs, Opleiding en Jeugdzaken Onderzoek en Technologische Ontwikkeling Telecommunicatie Audiovisuele sector 3. 3. Economische en Fiscale Aspecten Economische en Monetaire Unie Belastingen Statistiek 3. 4. Sectorbeleid Industrie 3 Landbouw Visserij Energie Vervoer Kleine en Middelgrote Ondernemingen 3. 5. Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en Sociale Zaken Regionaal Beleid en Cohesie 3. 6. Kwaliteit van leven en milieu Milieu Bescherming van de Consument 3. 7. Justitie en Binnenlandse Zaken 3. 8. Buitenlands beleid Handelsverkeer en Internationale Economische Betrekkingen Ontwikkeling Douane Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid 3. 9. Financiële aspecten Financiële Controle 3. 10. Algemene evaluatie 4. Bestuurlijke capaciteit om het acquis toe te passen C. Conclusie D. Partnerschap voor Toetreding en Nationaal programma voor de Overname van het Acquis : algemene beoordeling van de tenuitvoerlegging 1. 2. Partnerschap voor Toetreding Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis Bijlage Statistische Gegevens A. Inleiding a) Woord vooraf In Agenda 2000 stelde de Commissie dat zij regelmatig verslag zal uitbrengen aan de Europese Raad over de vorderingen van elk van de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa bij de voorbereidingen op het lidmaatschap, en dat het eerste verslag eind 1998 zou worden ingediend. De Europese Raad van Luxemburg besloot het volgende : "Over de vorderingen van elke Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaat op weg naar de toetreding in het licht van de criteria van Kopenhagen, met name over het tempo waarin het acquis van de Unie wordt overgenomen, wordt voor elk betrokken land door de Commissie regelmatig een verslag voorgelegd aan de Raad, in voorkomend geval vergezeld van aanbevelingen voor de opening van bilaterale intergouvernementele conferenties, en zulks vanaf eind 1998. Voorafgaand aan deze jaarlijkse verslagen zullen de uitvoering van de partnerschappen voor toetreding en de stand van de overname van het acquis met elke kandidaat-lidstaat in de bij de Europa-overeenkomsten ingestelde organen worden onderzocht. De verslagen van de Commissie zullen als basis dienen om in het kader van de Raad de besluiten te nemen die in verband met het voeren van de toetredingsonderhandelingen of de uitbreiding daarvan tot andere kandidaten noodzakelijk zijn. In dat verband zal de Commissie, bij de beoordeling van het vermogen van de kandidaat-lidstaten om aan de economische criteria en de uit de toetreding voortvloeiende verplichtingen te voldoen, de in Agenda 2000 vastgelegde methode aanhouden. Bij de beoordeling van de vorderingen van de kandidaat-lidstaten aan de hand van de pp gezette tijden door de Commissie aan de Raad voor te leggen verslagen, dient een dynamische benadering te worden gehandhaafd. " De Europese Raad van Cardiff onderschreef deze conclusies en stelde het volgende : "De prioriteit van de Unie is het uitbreidingsproces in stand te houden voor de landen die in de conclusies van de Europese Raad van Luxemburg worden genoemd, waarbinnen zij het lidmaatschap actief kunnen nastreven en vorderingen kunnen maken bij het aanvaarden van de verplichtingen van dat lidmaatschap, met inbegrip van de criteria van Kopenhagen. Elk van de kandidaat-lidstaten zal volgens dezelfde criteria worden beoordeeld en zich, afhankelijk van de mate waarin hij reeds voorbereid is, in zijn eigen tempo op het lidmaatschap voorbereiden. Veel zal afhangen van de inspanningen die de kandidaat-lidstaten zelf leveren om aan de criteria te voldoen. Alle landen zullen het voordeel genieten van versterkte betrekkingen met de EU, onder andere via een politieke dialoog en een op elk land toegesneden strategie die hen kunnen helpen bij de voorbereiding op de toetreding. " Overeenkomstig deze raadsconclusies kent het voortgangsverslag inzake Roemenië dezelfde structuur als het Advies. Het verslag: - beschrijft de betrekkingen tussen Roemenië en de Unie, vooral in het kader van de Europa-Overeenkomst; - analyseert de situatie op het gebied van de door de Europese Raad vastgestelde politieke voorwaarden (democratie, rechtsstaat, mensenrechten, bescherming van minderheden); 6 - beoordeelt de situatie en vooruitzichten van Roemenië wat betreft de door de Europese Raad genoemde economische voorwaarden (functionerende markteconomie, vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden); - beoordeelt het Roemeense vermogen de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, dat wil zeggen het acquis van de Unie zoals uiteengezet in het Verdrag, de afgeleide wetgeving en het beleid van de Unie. Zoals verzocht door de Europese Raad van Madrid, bestrijkt het verslag tevens de gerechtelijke en administratieve capaciteit; de Raad heeft er de nadruk op gelegd dat de kandidaat-lidstaten hun administratieve structuren moeten aanpassen met het oog op de harmonieuze uitvoering van het beleid van de Gemeenschap na de toetreding. Deze benadering garandeert een gelijke behandeling voor alle kandidaat-lidstaten. Het verslag bekijkt de vooruitgang die na het Advies is geboekt. Er wordt nagegaan of de in het Advies genoemde geplande hervormingen zijn uitgevoerd, en nieuwe initiatieven worden onderzocht, waaronder initiatieven die direct verband houden met de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding. Het verslag bevat een afzonderlijk hoofdstuk over de vorderingen van Roemenië wat betreft de in het Partnerschap voor Toetreding opgenomen prioriteiten voor de korte termijn. De beoordeling van de vooruitgang bij het voldoen aan de politieke criteria en de criteria van het acquis beperkt zich tot de periode na het Advies, terwijl de beoordeling van de economische prestaties van Roemenië gebaseerd is op een langere periode. Bij de beoordeling van de vooruitgang bij het overnemen van het acquis is gekeken naar vastgestelde wetgeving, en niet naar wetgeving in de diverse stadia van voorbereiding of parlementaire goedkeuring. Alleen op deze manier was het mogelijk de concrete vooruitgang bij de voorbereidingen op de toetredingen objectief te meten en te vergelijken. Het verslag maakt gebruik van diverse informatiebronnen. De kandidaatlanden werd gevraagd informatie te verstrekken over de vooruitgang bij de vorderingen op het lidmaatschap sinds de publicatie van het Advies. Aanvullende informatiebronnen waren presentaties van deze landen op de bijeenkomsten onder auspiciën van de Europa- Overeenkomst, hun Nationale Programma's voor de Overname van het Acquis, en de informatie die werd verstrekt in het kader van het analytisch onderzoek van het acquis. Bij het opstellen van de verslagen werd rekening gehouden met de besprekingen van de Raad over het Advies, met de rapporten en de resoluties van het Europees Parlement over de Adviezen van de Commissie1, en vooral met het door de heer Bernard-Raymond opgestelde rapport over de aanvraag van Roemenië voor toetreding tot de Europese Unie. Bij het opstellen van de periodieke verslagen heeft de Commissie tevens gebruik gemaakt van de beoordelingen van de Lidstaten, met name wat betreft de politieke criteria voor lidmaatschap, en van het werk van diverse internationale organisaties, zoals de Raad van 1 Europees Parlement Doe. nr. 224. 339 'Rapport over de mededeling van de Commissie Agenda 2000' (Rapporteurs: A. Oostlander en E. Baron Crespo; Co-rapporteurs: M. Aelvoet, J. Donner, O. Von Habsburg, E. Caccavale, F. Kristoffersen, M. Hoff, C. Carnero Gonzales, P. Bernard-Raymond, R. Speciale, J. Wiersma, J. W. Bertens). Europa, de OVSE, de internationale financiële instellingen en niet-gouvernementele organisaties. b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Roemenië De versterkte pre-toetredingsstrategie Op 50 maart 1998 ging het toetredingsproces formeel van start met de bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de vijftien EU-lidstaten, de tien Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten en Cyprus. Vooruitlopend op deze bijeenkomst werd voor elk land een Partnerschap voor Toetreding vastgesteld, als steun bij de voorbereidingen op het lidmaatschap. In deze documenten worden de prioriteiten van de komende werkzaamheden vastgesteld alsmede bij de EU beschikbare financiële bijstand. In maart diende Roemenië de eerste versie in van het nationale programma voor overname van het acquis (NPAA), dat een meer gedetailleerde beschrijving geeft van de activiteiten die nodig zijn om de in het Partnerschap voor Toetreding genoemde doelstellingen te verwezenlijken. Op 3 april ging het analytisch onderzoek van het acquis ("screening") van start. De pre-toetredingssteun wordt aanzienlijk vergroot. Het Phare- programma wordt met ingang van het jaar 2000 aangevuld met landbouwsteun en met een structureel instrument, waarbij prioriteit zal worden gegeven aan soortgelijke maatregelen als die van het Cohesiefonds op het gebied van milieu en vervoer. Het Phare-programma zal vooral gericht zijn op institutionele versterking en investeringen elders. Recente ontwikkelingen in de bilaterale betrekkingen * Roemenië is doorgegaan met de correcte toepassing van de Europa-Overeenkomst en heeft bijgedragen tot de soepele werking van de verschillende gemeenschappelijke instellingen. De Associatieraad is in april 1998 bijeengekomen. In oktober 1998 had een bijeenkomst plaats van het Associatiecomité, waar voor de eerste keer de tenuitvoerlegging van de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding werd besproken. Het systeem van subcomités functioneert nog steeds als een forum voor technische discussies. Sinds de publicatie van het Advies is de Gemengde Parlementaire Commissie, samengesteld uit vertegenwoordigers van het Roemeense parlement en het Europese Parlement, tweemaal bijeengekomen, in september 1997 en in februari 1998. Er wordt een paritair economisch en sociaal raadgevend comité opgericht. In vergelijking met 1996 is de export van de EU met 14 % gestegen en haar import met 26 %. In 1997, bedroeg de export van Roemenië naar de Unie 56 % van de totale export eri maakte de import uit de Unie 52 % van de totale import uit. In het kader van de Europa-Overeenkomst werd een aanpassingsprotocol ondertekend (dat met name betrekking heeft op verwerkte en niet-verwerkte landbouwproducten) om rekening te houden met de resultaten van de onderhandelingen van de Uruguay-Ronde alsook met de toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden tot de Europese Unie. De overeenkomst betreffende de handel in wijn is met een jaar verlengd tot eind 1998. Overeenkomstig de handels bepalingen van de Europa-Overeenkomst heeft Roemenië 8 bepaalde exportrestricties opgeheven en een aantal douanerechten verlaagd. De restricties van de Gemeenschap betreffende de invoer van textielproducten zijn opgeheven. Op 10 oktober 1998 heeft de Roemeense regering een toeslag op de invoerheffing ingevoerd als oplossing voor de betalingsbalansmoeilijkheden. Deze maatregel werd bekendgemaakt in overeenstemming met de bepalingen van de Europa-Overeenkomst. Het Phare-Programma voor 1998 bevat een nationale toewijzing van 117 miljoen ecu, gebaseerd op de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding, ter ondersteuning met name van de maatregelen tot bescherming van kinderen, douane, regionaal beleid en vervoer alsook de deelneming aan communautaire programma's en aan Tempus. Bovendien zullen in 1998 middelen worden toegekend uit hoofde van de zgn. inhaalfaciliteit2 (catch-up facility) voor rehabilitatieprojecten in mijngebieden en de herstructurering van financiële instellingen. Een bedrag van 25 miljoen ecu zal worden uitgetrokken voor de aanleg van een weg van 60 km in Corridor IX in het kader van een nieuwe voorziening voor grootschalige infrastructuurprojecten, waaraan mede wordt bijgedragen door de Europese Investeringsbank en de internationale financiële instellingen. Roemenië is eveneens betrokken bij en trekt voordeel uit de multinationale en horizontale programma's die door Phare worden gefinancierd, met name op het gebied van douane, milieu, MKB, statistieken, hervorming van de overheidsadministratie en TAIEX. B. Criteria voor het lidmaatschap 1. Politieke criteria Inleiding In haar advies van 1997 over het verzoek van Roemenië om toetreding kwam de Commissie tot de slotsom dat : "de huidige verbetering na het aantreden van de nieuwe regering de indruk wekt dat Roemenië goed op weg is om te voldoen aan de politieke criteria. " Voorts werden in het partnerschap voor toetreding met Roemenië de "voortzetting van de hervorming van de kinderbescherming, verdere inspanningen ter integratie van de Roma, consolidatie van de bescherming van de individuele vrijheden en verbetering van de werking van de rechtbanken" als prioriteiten op middellange termijn genoemd. Recente ontwikkelingen Speciale financiële bijstand van de EU voor Letland, Litouwen, Slowakije, Bulgarije en Roemenië voor projecten gericht op versnelling van de voorbereiding op de toetreding tot de EU op bepaalde gebieden. 9 Er vond in het afgelopen jaar in Roemenië een aantal regeringswisselingen plaats. Na een regeringscrisis veroorzaakt door beweerde vertragingen in het hervormingsproces werd de coalitieregering van de Nationale Boerenpartij-Christendemocratische partij (PNT-CD) op 15 april 1998 vervangen door een nieuwe regering. De meeste ministers behielden hun posten. De politieke ontwikkelingen resulteerden niet in grote veranderingen in de beleidskoers. De integratie in de EU blijft een belangrijke prioriteit van de regering. 1. 1. Democratie en rechtsstaat Het parlement Het parlement blijft op bevredigende wijze functioneren. Zijn bevoegdheden worden geëerbiedigd en de oppositie neemt tenvolle aan zijn activiteiten deel. De frequente gebruikmaking door de regering van spoedbesluiten, waarop in het advies werd gewezen, blijft verontrusting wekken. De uitvoerende macht De centrale instellingen van de Staat blijven in het algemeen normaal functioneren. tot voortzetting van de hervorming van het De regering heeft zich verplicht overheidsapparaat op alle niveaus. Dit komt tot uiting in de totstandbrenging van institutionele structuren die toezicht moeten houden op de hervorming en in de uitwerking van strategieën en wetgeving om de hervorming te realiseren. Er werd in juni 1998 een interministeriële groep voor hervorming van het overheidsapparaat (GIRAP) in het leven geroepen, die onder voorzitterschap van de Eerste Minister staat en als mandaat heeft het op gang brengen en ondersteunen van een veelomvattend hervormingsproces dat is gebaseerd op een algemene herziening en reorganisatie van de overheidstaken. De Hervormingsraad is verantwoordelijk voor de samenhang tussen afzonderlijke wettelijke besluiten en het algehele wetgevings- en beleidshervormingsproces. Er wordt momenteel gewerkt aan een strategie voor de hervorming van het overheidsapparaat die beoogt de institutionele verantwoordelijkheden te verduidelijken, een doelmatig coördinatie- en uitvoeringsmechanisme tot stand te brengen, opleidingsprojecten op te zetten en een commissie voor het ambtenarenapparaat in het leven te roepen die verantwoordelijk is voor de vaststelling van kerntaken van en normen voor ambtenaren. Er werd enige voortgang geboekt met de decentralisatie van de overheidstaken en de totstandbrenging van administratieve structuren die aansluiten bij de organisatorische en uitvoeringseisen van het door de Europese Unie gesteund regionaal beleid. De in juli 1998 aangenomen wet op de regionale ontwikkeling riep acht macroregio's in het leven. Na te zijn verworpen door het Constitutionele Hof is de kaderwet op de plaatselijke overheden nog niet aangenomen. Wanneer zij eenmaal is aangenomen, zullen andere afgeleide wetten op het openbaar en lokaal erfgoed, op plaatselijke overheidsfinanciën, ministeriële verantwoordelijkheden en op gunningen en overheidsaanbestedingen, die alle in september 1998 door het parlement werden aangenomen, van kracht worden. De rechterlijke macht 10 Er werd een reeks maatregelen genomen ter versterking van het functioneren van de rechterlijke macht : • In het voorjaar van 1998 werd het amendement op de Wet op de organisatie van de rechterlijke macht aangenomen met het oog op de vaststelling van de omvang van de panels van rechters op alle niveaus van de rechtspraak; dit resulteerde in een aanmerkelijke versnelling van de rechtspleging. • De oprichting van het Nationaal Instituut voor de magistratuur als gespecialiseerde instelling belast met de opleiding van rechters en openbare aanklagers. Dit droeg bij aan de verduidelijking van institutionele verantwoordelijkheden en vormt de basis voor de verdere ontwikkeling van menselijk potentieel en materiële middelen binnen het gerechtelijk apparaat. • De organisatorische structuur van het Openbaar Ministerie (dat is het parket) werd herzien en tegelijkertijd vonden er personeelsveranderingen van strategisch belang plaats. Deze wijzigingen beogen een doelmatigere dienstverlening, met name voor ernstige gevallen van smokkelen en georganiseerde misdaad. • De afzetting van niet geschikte rechters. In juni 1998 werden de mandaten voor 17 van de 37 rechters van het Constitutionele Hof niet opnieuw bevestigd wegens hun herhaalde overtreding van de bestaande wetgeving op eigendom. In de afgelopen 10 jaar veranderde de leeftijdsopbouw van rechters aanzienlijk. Momenteel is ongeveer 76 % van de rechters onder de 30 jaar. Op het niveau van de beroepsrechtbanken vonden evenwel weinig structurele wijzigingen plaats. • De instelling van de Volksadvocaat die volgens de Roemeense grondwet de taken van een ombudsman op zich moet nemen. Het bureau heeft zich aan zijn taak gezet, maar moet nog verder worden versterkt (in juli 1998 waren er 46 personeelsleden bij het bureau in dienst). Ondanks deze maatregelen zijn er nog vele mogelijkheden tot verbetering van de werking van het gerechtelijk apparaat. Met gerechtelijke acties kunnen 6 maanden tot verscheidene jaren gemoeid zijn, met name wanneer het gaat om commerciële zaken. Deze duur moet korter worden. Er dient op efficiëntere wijze te worden toegezien op de naleving van rechterlijke besluiten. Administratieve tekortkomingen, zoals het ontbreken van toegankelijke case-studies en rechtbankuitspraken, staan een billijke toepassing van het recht in the weg. Ook moet het nodige worden gedaan om de status en bezoldiging van rechters en openbare aanklagers te verbeteren, om beter geschoold personeel aan te trekken en vast te houden en de thans bestaande vacatures bimien het gerecht te vervullen (hoewel er zich een verbetering ten opzichte van de voorgaande jaren heeft voorgedaan, waren er in juli 1998 nog 552 vacatures op 3. 749 posten). Deze maatregelen zullen de onafhankelijkheid van het gerechtelijk apparaat helpen versterken en het op efficiëntere wijze beschermen tegen eventuele corruptie. Ook zou het rechtbankapparaat op het punt van met name opleiding, uitrusting en algemene arbeidsvoorwaarden, verder moeten worden verbeterd en zou de in voorarrest doorgebrachte tijd in gevangenissen moeten worden teruggebracht. De demilitarisatie en reorganisatie van de politie werden aangekondigd, maar tot dusver zonder een duidelijk tijdschema voor actie. Wanneer deze zijn uitgevoerd, zal het onafhankelijk onderzoek van zaken mogelijk worden, omdat de onderzoeksrechters direct 11 toegang tot het politieapparaat zullen krijgen. Dit moet bijdragen tot de verbeterde werking van de rechterlijke macht in het algemeen. Tezelfder tijd zou dit de militaire rechtbanken ontslaan van de verantwoordelijkheid voor gevallen van mishandeling door de politie en slechte behandeling in gevangenissen. Strategie ter bestrijding van corruptie De bestrijding van corruptie moet verder worden versterkt. Wamieer de Wet op de voorkoming en bestrijding van corruptie niet wordt aangenomen, zullen onduidelijke institutionele verantwoordelijkheden en het ontbreken van gespecialiseerde organen die zich met dit probleem bezighouden, afbreuk doen aan de inspanningen op dit terrein. De recente oprichting van een corruptiebestrijdingseenheid binnen de controleafdeling van de Eerste Minister, die de bestrijding van corruptie moet coördineren, zal zonder wettelijke grondslag geen vruchten afwerpen. In het algemeen is de wettelijke grondslag voor de bestrijding van corruptie nog onvolledig. Er moeten nog belangrijke verdere inspanningen worden geleverd, met name op het gebied van de vaststelling van institutionele bevoegdheden en taken. De hervormingen moeten verder worden geschraagd door een duidelijke omschrijving van corruptie in het Wetboek van strafrecht, een hervorming van het overheidsapparaat die is gebaseerd op de aanneming van de Wet op het Ambtenarenapparaat en de effectieve tenuitvoerlegging van een interinstitutioneel overeengekomen beleidskader. 1. 2. Mensenrechten en bescherming van minderheden Roemenië heeft de meeste belangrijke mensenrechteninstrumenten bekrachtigd. Het in mei 1997 ondertekende Europees Sociaal Handvest is evenwel nog niet bekrachtigd. Burgerrechten en politieke rechten Het Bureau van de Hoge Commissaris voor Vluchtelingen van de VN (UNHCR) is tot de slotsom gekomen dat Roemenië niet langer als een land moet worden gekenmerkt dat vluchtelingen genereert en dat het de basisnormen van de mensenrechten eerbiedigt. Het overheidsbeleid inzake kinderbescherming maakte een positieve ontwikkeling door en er was een nieuwe vastberadenheid om voor dit kwetsbare deel van de samenleving te zorgen. De wetgeving op de kinderbescherming is geamendeerd en draagt de verantwoordelijkheid voor kinderbescherming aan de lokale overheid over. Zij concentreert zich op het doel van herintegratie van kinderen in de eigen familie. De door het Phare- programma ondersteunde hervormingsstrategie die aan deze amendering ten grondslag ligt, is begonnen vruchten af te weipen. Het is bemoedigend te zien dat het aantal kinderen dat weer naar hun familie is toegenomen. Er is evenwel nog verdere verbetering mogelijk voor wat betreft de uitvoering van dit beleid, met name door de reïntegratie van kinderen in hun familie te bevorderen. terugkeerde of door pleeggezinnen werd geadopteerd, Meer dan 12. 000 NGO's spelen een steeds belangrijker rol in de samenleving. Dit wordt eveneens erkend door de overheid die doende is haar betrekkingen met de burgermaatschappij te intensiveren. Er werd een onder de Eerste Minister ressorterend bureau opgericht ter bevordering van de betrekkingen met de NGO-sector. In de situatie op het gebied van de burgerrechten en politieke rechten op de meeste andere sleutelterreinen 12 kwam echter geen verbetering van betekenis. Hiervan kan de volgende beschrijving worden gegeven : • in juli 1998 werd een veelomvattende hervorming van het Wetboek van Strafrecht betrekking hebbende op zaken, zoals homoseksualiteit, belastering en belediging van de autoriteiten, door het parlement verworpen en teruggezonden naar de regering. • Roemenië mag zich blijven verheugen in een levendige en actieve pers, maar terzelfder tijd worden journalisten nog steeds veroordeeld op grond van belastering en belediging van de autoriteiten, waardoor de vrijheid van meningsuiting wordt beperkt. • de overmatige gebruikmaking van voorarrest dient efficiënter te worden aangepakt; er werden geen nieuwe besluiten genomen om het gevangeniswezen te hervormen en ondertussen bleef de situatie in gevangenissen slecht; er is onvoldoende medische verzorging en ook is er nog steeds sprake van slechte behandeling door de autoriteiten. • Hoewel er enige vooruitgang werd geboekt met de hervorming van de politie doen verscheidene organisaties nog verslag van gevallen van onmenselijke en vernederende behandeling door de politie, met name tegenover Róma, kinderen, homoseksuelen en gevangenen. De gerechtelijke controle op de activiteiten van de politie dient te worden versterkt. Economische, sociale en culturele rechten De volgende ontwikkelingen doen zich voor : • Er werd een Economische en Sociale Raad in het leven geroepen die structurele hervormingen moet begeleiden, de sociale consensus moet stabiliseren en de dialoog tussen de sociale partners en de regering moet steunen; • Ondanks belangrijke wetgevingsactiviteiten van de regering op het gebied van gelijke kansen voor mannen en vrouwen is er sinds medio 1997 geen substantiële voortgang op dit terrein geboekt. • De levensomstandigheden van lichamelijk of geestelijk gehandicapten zijn nog steeds slecht. • De inspanningen ter bevordering van de godsdienstvrijheid moeten worden voortgezet. Een ontwerp-wet op de erediensten, die in 1997 bij het Parlement werd ingediend, zou, indien zij zou worden aangenomen, de rechten van godsdienstige verenigingen en stichtingen die niet de status van erkende erediensten te hebben, aanzienlijk beperken. Rechten en bescherming van minderheden In het algemeen is de bescherming van minderheden in Roemenië bevredigend, met één grote uitzondering : de Roma. Er doen zich de volgende ontwikkelingen voor : • Er is een debat aan de gang over de voorgestelde amendementen op de onderwijswet 1995 die de wettelijke grondslag moeten leveren voor de oprichting van een Hongaarstalige universiteit. Hoewel er in het openbaar nog steeds wordt beraadslaagd over ontwerp-amendementen werd er een politieke modus vivendi bereikt die de oprichting van een multiculturele Hongaars-Duitse universtiteit mogelijk zal maken. 13 • De omvangrijke Roma-minderheid in Roemenië wordt nog op grote schaal gediscrimineerd. Hoewel er zich verbeteringen voordoen, moet op het volgende worden gewezen : door een in augustus 1998 genomen regeringsbesluit werd er een interministeriële commissie voor nationale minderheden in het leven geroepen, terwijl de subcommissie die verantwoordelijk is voor het uitstippelen van een strategie voor de integratie van de Roma in september 1998 voor het eerst bijeenkwam. het Ministerie van Onderwijs verleende een bevoorrechte behandeling aan de Roma-minderheid door in het schooljaar 1998-1999 een specifiek aantal plaatsen voor hen te reserveren bij de opleiding van onderwijzend personeel en de academische opleiding op het gebied van sociaal bestuur. Men beschikt nog steeds niet over betrouwbare gegevens over het aantal Roma in Roemenië, maar zij maken een groot deel van de bevolking uit (naar raming enkele miljoenen). Hoewel de door de Roemeense autoriteiten getroffen maatregelen een voortdurende inzet voor de bescherming van minderheidsrechten weerspiegelen, vraagt de sociale en economische integratie van Roma om substantiële aanvullende inspanningen. De vooroordelen tegen Roma zijn nog steeds wijdverbreid en dienen en bloc te worden aangepakt met het oog op het verwezenlijken van duurzame verbeteringen op middellange termijn. De afdeling van de regering die zich bezighoudt met minderheden moet wat haar personeelsbezetting en haar financiële middelen betreft, worden versterkt. 1. 3. Algemene evaluatie Uit de ontwikkelingen blijkt dat Roemenië aan de politieke criteria van Kopenhagen voldoet. De inspanningen om de rechten van de Hongaarse minderheid te respecteren en te beschermen en om de situatie van de kinderen in weeshuizen te verbeteren werden voortgezet. Er moeten echter nog veel inspanningen worden geleverd om de corruptie te bestrijden, de werking van rechtbanken te verbeteren en de individuele vrijheden en de rechten van de Roma te beschermen. Voorts dient voorrang te worden gegeven aan de hervorming van de overheidsdiensten. 2. Economische criteria 2. 1. Inleiding In haar advies van 1997 over het verzoek van Roemenië om toetreding concludeert de Commissie : Roemenië heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de totstandbrenging van een markteconomie", "het land zou het op middellange termijn heel moeilijk krijgen met de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie". Bij de beoordeling van de economische ontwikkelingen in Roemenië sinds het advies heeft de Commissie zich laten leiden door de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993, waarin de volgende voorwaarden voor het lidmaatschap van de Unie worden vastgesteld : 14 het bestaan van een functionerende markteconomie; het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. In onderstaande analyse heeft de Commissie dezelfde methodologie toegepast als in het advies. 2. 2 Economische ontwikkelingen sinds de publicatie van het advies van de Commissie Sinds medio 1997 zijn de economische prestaties van Roemenië teruggelopen. De beleidsmakers houden weliswaar een betere controle over inflatie en overheidsfinanciën dank zij stringente monetaire en budgettaire maatregelen, maar ondanks hun heivormingsprogramma's waren de twee achtereenvolgende regeringen niet in staat om op de in de eerste helft van 1997 behaalde resultaten voort te bouwen. Ze zijn er niet in geslaagd de structurele hervormingen en de herstructurering van de staatsbedrijven sneller te laten verlopen. De macro-economische stabiliteit wordt evenals voorheen bedreigd door het ontbreken van financiële discipline in de openbare sector, door de druk die wordt uitgeoefend ten gunste van directe staatsinterventies in de economie en door de zwakte van de financiële sector. Er dreigen nieuwe gevaren voor de macro-economische ontwikkeling door de verslechtering van de situatie van de betalingsbalans, de druk op de zwevende wisselkoersen en de in 1998 opgetreden budgettaire spanningen. Macro-economische ontwikkelingen In 1997 liep de economische bedrijvigheid in Roemenië sterk terug, een ontwikkeling die de eerste maanden van 1998 aanhield. Het bruto binnenlands product (BBP) is in 1997 met 6,6 % geslonken, waardoor de totale productie op ongeveer 82 % van het niveau van 1989 werd teruggebracht. Deze scherpe daling werd veroorzaakt door het restrictieve monetaire, budgettaire en inkomensbeleid dat in het begin van 1997 werd gevoerd. Deze strakke beleidskoers was nodig om de grote en onhoudbare macro-economische onevenwichtigheden te verminderen, die het resultaat waren van het gebrek aan inzet om tussen 1989 en 1996 hervormingen door te voeren, en het algemene ontbreken van financiële discipline in de staatsbedrijven. Sinds midden 1997 werd over het geheel genomen het strakke macro-economische beleid voortgezet. Ondanks een premature versoepeling van de monetaire politiek in de zomer van 1997 was het beleid van de Nationale Bank van Roemenië (NBR) erop gericht de inflatie door een strenge controle van de monetaire basis te bestrijden. Dit beleid heeft tot op zekere hoogte succes gehad : de consumentenprijzeninflatie is op jaarbasis gedaald van 177,5 % in juni 1997 tot 50,8 % in september 1998. De inflatiedaling maakte een geleidelijke verlaging van de nominale rentevoeten mogelijk. Voorts is het wisselkoersbeleid voorspelbaarder geworden. Door de koers van de nominale depreciatie via valutamarktinterventies te beïnvloeden, heeft de NBR een geleidelijke reële opwaardering van de nationale munt mogelijk gemaakt, hetgeen bijdroeg tot vermindering van de inflatie, maar waaronder de export wellicht te lijden heeft gehad. De recente vermindering van de valutareserves en de verslechtering van de externe onevenwichtigheden hebben overigens twijfels doen rijzen over de mogelijkheid om dit beleid van reële opwaardering op lange termijn voort te zetten. 15 Het bewerkstelligen van fiscale discipline in de overheidssector was een opmerkelijk succes in 1997. Het geconsolideerde deficit van het overheidsapparaat liep terug tot 3,6 % van het BBP, in plaats van de verwachte 4,9 %. Indien men rekening houdt met de tot 1996 verleende parafiscale subsidies van de NBR, was de budgettaire consolidering zelfs meer uitgesproken. Op deze basis'slonk het primaire deficit van 6,1 % van het BBP in 1996 tot een geschatte 0,6 % in 1997. De autoriteiten werden echter met steeds grotere moeilijkheden geconfronteerd om de budgettaire situatie te controleren, voornamelijk doordat er wat de implementaite van structurele hervormingen betreft nauwelijks vooruitgang werd geboekt : de inkomsten waren veel lager dan verwacht (door minder privatiseringsinkomsten en geaccumuleerde belastingachterstallen van staatsondernemingen). Tegelijkertijd werd er meer druk uitgeoefend om de uitgaven te verhogen, met name voor de ondersteuning van noodlijdende sectoren en ondernemingen. Daarom werd het korte tijd na de goedkeuring van de begroting van 1998 door het Parlement duidelijk dat het deficit te snel groeide om het streefcijfer van 3,6 % van het BBP te kunnen halen. Bovendien werd de financiering van het deficit in een situatie die gekenmerkt werd door hoge rentevoeten en moeilijke omstandigheden op de internationale markten steeds problematischer. In deze context werd er in september 1998 een aanvullende begroting goedgekeurd, die zowel in een vermindering van de uitgaven voorzag (ter hoogte van 2 % van het BBP), als in maatregelen ter vermeerdering van de inkomsten (vooral door de verhoging van verschillende verbruiksbelastingen en van de BTW). Al bleek uit de beslissing om de belastingen in een moeilijke economische situatie te verhogen de vastbeslotenheid van de autoriteiten om de budgettaire risico's te beperken, toch is het nieuwe uitgavenniveau nog steeds te hoog in verband met de zeer lage inkomsten. Mogelijk komt het tot verdere budgettaire moeilijkheden, omdat immers de meeste factoren die de oorzaak ervan zijn (accumulatie van de achterstallen, het onvoldoende privatisering van grote bedrijven en de niet-liquidatie van niet-levensvastbare ondernemingen, alsmede een zeer zwakke fiscale administratie) nog steeds aanwezig zijn. Indien de lopende uitgaven niet binnen zeer enge grenzen gehouden worden bestaat het gevaar dat het begrotingstekort in 1998 aanzienlijk zal toenemen. RoemeniiS: Voornaamste economische trends 1994 1995 1996 1997 1998 meest recente gegevens Reele groei BBP procent 3,9 7,1 3,9 -6,6 -5,2 jan-jun Inflatie jaarlijks gemiddelde december/december Werklooshcid eindejaar lAO-dcfinitie gcregistreerd procent procent 136,7 61,7 32,3 27,8 38,8 56,9 154,8 151,4 66,0 50,8 jan-scp sep/sep procen procent 8,1 10,9 Saldo algemene begroting procent BBP -1,9 Saldo lopende rekening procent BBP miljard ecu -1,7 0,3 Buitcnlandsc scliuld vcrhouding schu1d/export(l) totaal buitcnlandsc schuld procent miljard ecu 3,9 8,0 8,9 -2,6 -4,9 -1,4 64 4,8 6,7 6,3 -4,0 -7,4 -2,0 83 6,5 6,0 8,8 -3,6 -6,7 -2,0 91 8,3 8,7 sep -1,2 8,2 jan-jun scp Instroom dircctc buitcnlandsc investcringen nctto-instroom volgens EBWO procent BBP 1,1 1,0 1,5 3,5 16 data betalingsbalans miljoen ecu | 288 | 321 | 207 | 1079 | 575 jan-jun Bron : diensten van de Commissie, nationale bronnen, EBWO, IMF (1) Totale schuld in harde valuta als percentage van de uitvoer van goederen en diensten Het tekort op de lopende rekening in 1997 was hoger dan verwacht. De snelle verslechtering ervan in de eerste maanden van 1998 geeft aanleiding tot ernstige bezorgdheid. In 1997 behept het deficit 2,1 miljard ecu, nauwelijks minder dan in het voorgaande jaar, en vertegenwoordigde daarmee 6,8 % van het BBP. In 1998 werd het tekort op de handelsbalans groter, onder invloed van de teruglopende export (- 2,1 % in de eerste zeven maanden van het jaar, vergeleken met dezelfde periode in 1997), en een groeiende import (+3,1 %). Deze situatie is des te ernstiger daar de economische bedrijvigheid verder bleef afnemen (het BBP was in de eerste helft van 1998 5,2 % lager dan in dezelfde periode van 1997) en de reële lonen van de werknemers zijn in de laatste 18 maanden fors gedaald. Deze verslechtering van de handelsbalans houdt verband met korte-termijnfactoren (zoals de ontwikkeling van de reële lonen in de afgelopen maanden en de reële opwaardering van de leu) alsook met structurele factoren, in het bijzonder de zwakte van de Roemeense bedrijfssector. Een en ander heeft geleid tot een toename van het tekort op de lopende rekening in de eerste helft van het jaar. De groeiende externe onevenwichtigheden weerspiegelen de fundamentele zwakheid van de productieve basis van het land. Industriële ondernemingen waren niet in staat om voordeel te halen uit het lage niveau van de loonkosten, maar hebben bovendien terrein verloren op de eigen markt, die overstroomd werd met goedkopere en kwalitatief betere invoerproducten. De industriële productie lag in de eerste acht maanden van 1998 bijna 17 % lager dan in dezelfde periode van 1997. De zwakte aan de aanbodzijde heeft geleid tot de onaangename situatie, waarin resolute pogingen om de inflatie te bestrijden onvermijdelijk leiden tot een verslechtering van het handelsdeficit. Dit betalingsbalansprobleem is in 1998 zelfs nog groter geworden, vooral omdat de voorwaarden voor de financiering van de betalingsbalanstekorten ongunstiger geworden zijn. lange- Terwijl het jaar 1997 gekenmerkt werd door een golf van termijninvesteringen (het aandeel van de kapitaalinstroom op lange termijn steeg van 48 % van het tekort op de lopende rekening in 1996 naar 94 % in 1997), werd deze tendens in 1998 omgekeerd, hoofdzakelijk omdat vorderingen bij de privatisering van grote bedrijven uitbleven. Hier komt nog bij dat internationale investeerders sinds midden 1997 steeds minder geneigd zijn om financiële middelen voor Roemenië uit te trekken, hetzij in de vorm van directe investeringen, investeringen in de vorm van effecten of bankkredieten. Na de recente daling van de kredietwaardigheid van Roemenië en de effecten van de Aziatische en Russische crises op de opkomende markten zal het land nog grotere moeilijkheden hebben om zijn behoeften aan buitenlandse financiering te dekken en zijn verplichtingen tegenover het buitenland na te komen. Structurele hervormingen De macro-economische moeilijkheden zijn grotendeels toe te schrijven aan het feit dat er bij de herstructurering van de grote staatsbanken en staatsondernemingen niet genoeg vooruitgang is geboekt. Aanvankelijk werden er belangrijke structurele hervormingen in 1997 verwezenlijkt : het buitentarief werd aanzienlijk verlaagd, de meeste prijzen werden 17 geliberaliseerd, de tarieven van de openbare nutsvoorzieningen werden automatisch aangepast, de valutamarkt werd geliberaliseerd en het tempo van de privatiseringen werd opgevoerd. De meeste van deze maatregelen worden nog steeds toegepast, maar de golf van hervormingen kwam tot stilstand in de tweede helft van 1997 en is sindsdien niet meer op gang gekomen. De vooruitgang die werd geboekt bij het tot stand brengen van een wettelijk kader voor een markteconomie bleek ambivalent te zijn. De goedkeuring van wetten inzake landoverdracht en -registratie is positief te noemen. De wet voor de teruggave van gronden werd daarentegen niet aangenomen, en de wet inzake staatseigendom zal eerst in werking treden nadat de wet inzake het plaatselijk bestuur is aangenomen. De wetgeving betreffende privatiseringen en buitenlandse investeringen heeft bovendien verschillende wijzigingen ondergaan. Er kwam weinig schot in de herstructurering van de grote staatsbedrijven. Toch zijn er enkele positieve initiatieven te noemen : door de regelmatige aanpassing van de door de overheid gecontroleerde prijzen werden de verliezen van bepaalde staatsondernemingen ("Régies autonomes") duidelijk beperkt. De autoriteiten hebben in de mijnsector een duur programma geïmplementeerd voor het afbouwen van arbeidskrachten door middel van het toekennen van ontslagvergoedingen, en vele "Régies autonomes" werden veranderd in commerciële bedrijven. In de lente en de zomer van 1998 werden andere bemoedigende maatregelen genomen, waaronder de verandering van een aantal andere "Régies autonomes" in commerciële ondernemingen en de goedkeuring door de regering van herstructureringsplannen voor RENEL (het electriciteitsbedrijf) en SNCFR (de spoorwegmaatschappij). Evenals voorheen bestaat er echter twijfel ten aanzien van de data van de effectieve invoering en tenuitvoerlegging van deze plannen, alsook wat betreft het tijdschema van de privatisering van sommige van de entiteiten die door de splitsing van dergelijke grote ondernemingen ontstaan zijn. Bovendien heeft de regering geen herstructureringsplan voorgelegd voor ROMGAZ (het gasbedrijf) en de tot dusverre genomen maatregeleen zijn volstrekt onvoldoende. De herstructureringsprogramma's van veel van de grote "Régies Autonomes" werden nog niet uitgevoerd; het niveau van de achterstallen in de economie is niet afgenomen; er werd nog geen strategie ontwikkeld om de problemen op te lossen van vele grote verlieslijdende industriële bedrijven, of van de openbare staalsector, die nog steeds grotendeels gekenmerkt wordt door verouderde installaties en een teveel aan personeel. 18 Rocmcnie: Hoofdindicatoren economische structuur in 1997 Bevolking B13P per hoofd van dc bevolking als percentage van het gemiddclde EU-15 Aandcel landbouw in: bruto toegevoegde waarde werkgelegenheid Vcrhouding investeringcn/BBP Totaal buitenlandse schuld/BBP Export goederen en dienstcn/BBP Directe buitenlandse investeringen (1) Bron: diensten van de Commissie, nationale bronncn, EBWO, IMF (1) DBl omgerckend tegen de wisselkoers van 1 ecu = $ 1. 10421 (cind 1997) miljoen KKS-ccu procent procent procent procent procent procent 22,5 5. 800 31 20,1 39,0 19 27 30 miljard ecu ecu per hoofd bevolking 2,2 99 Ook de financiële sector is een bron van ernstige bezorgdheid geworden. De grootste staatsbanken zijn niet in staat geweest om de staatsbedrijven financiële discipline op te leggen. Meer dan de helft van de activa van de commerciële banken waren eind 1997 niet rendabel, en het aandeel van de op de vervaldag nog niet terugbetaalde leningen steeg van 23 % in december 1997 tot 31 % in juni 1998. Deze situatie heeft de autoriteiten ertoe gebracht om in 1997 tot een massale herkapitalisatie over te gaan van twee staatsbanken, en wel door de uitgifte van staatsobligaties voor respectievelijk 1,4 % en 1,8 % van het BBP. De met deze obligaties samenhangende rentebetalingen vergrootten de budgettaire uitgaven in 1998 met meer dan 1,7 % van het BBP. leningen aan de particuliere sector drastisch De toenemende zwakte van de banken kwam tussen december 1997 en juni 1998 tot uiting in een sterke vermindering van hun netto buitenlandse activa. In 1997 hebben de teruggeschroefd. Het banken hun kredietvolume aan de niet-gouvernementele sector slonk van 24,5 % van het BBP eind 1996 tot 14,4 % van het BBP eind 1997, en nam in de eerste zeven maanden van 1998 in reële termen slechts marginaal toe. Het aandeel van de buitenlandse valuta uitgedrukte kredieten nam toe en maakte eind juni 1998 55 % uit van de aan de particuliere sector verleende kredieten, tegenover bijna 37 % eind 1996. De risico's die samenhangen met een devaluatie van de nationale munt zijn hierdoor aanzienlijk versterkt. De banken investeren steeds meer in schatkistbiljetten, die een zeer hoog rendement bieden. Het tempo van de privatisering nam toe in 1997 (dat jaar werden 1. 300 bedrijven verkocht, tegenover 3. 000 in totaal tussen 1990 en 1996), maar het ging daarbij meestal om kleine tot middelgrote staatsondernemingen. Er werden slechts zeer weinig grote ondernemingen verkocht, waaronder de grootste cementproducent en de enige olieraffinaderij. Ondanks de hogere inkomsten als gevolg van de privatiseringen, liep het aantal privatiseringstransacties in de eerste helft van 1998 aanzienlijk terug en bedroeg nog slechts 35 % van het cijfer dat in 1997 in dezelfde periode werd geregistreerd. Ondanks de verbeterde nieuwe privatiserings- en investeringswetten nam de privatisering van grote bedrijven niet toe. Ook bleven de inkomsten beneden de verwachtingen van de autoriteiten en het in de begroting geplande bedrag. 19 De autoriteiten hebben zich ertoe verbonden de staatsbanken te privatiseren, eerst twee van de kleinste banken in 1998 en vervolgens drie grotere banken in 1999. In dit proces hebben zich evenwel vele vertragingen voorgedaan. De verkoop van de eerste staatsbank zou in 1997 plaatshebben overeenkomstig de oorspronkelijk met de Wereldbank gesloten overeenkomst. Vanwege de Russche en Aziatische crisis zal de verwezenlijking van het privatiseringsprogramma van de banken volgens het vastgestelde tijdschema en de door de autoriteiten verwachte financiële voorwaarden moeilijk zijn. De regering heeft niettemin bevestigd nog steeds van plan te zijn eind 1998 twee banken te privatiseren. Indien de twee banken in 1998 niet worden verkocht, zou dit een bijzonder negatieve uitwerking op de begroting hebben. Datzelfde geldt voor de verkoop van een aandeel van 35 % in de nationale telecommunicatieonderneming. 2. 3. Toetsing aan de criteria van Kopenhagen Het bestaan van een functionerende markteconomie Een functionerende markteconomie vereist dat de prijzen en de handel geliberaliseerd zijn en dat er een rechtssysteem bestaat dat uitvoerbaar is en onder meer eigendomsrechten omvat. De prestaties van een markteconomie worden versterkt door macro-economische stabiliteit en consensus over het economische beleid. Een goed ontwikkelde financiële sector en het ontbreken van significante belemmeringen voor het verlaten en binnenkomen van markten verbeteren de efficiency van de economie. Op het gebied van de liberalisering van prijzen en handel heeft Roemenië goede vooruitgang geboekt. Het aantal door de overheid gecontroleerde prijzen is blijven dalen en deze prijzen vertegenwoordigen thans minder dan 7 % van de verbruikersprijsindex. De liberalisering van de handel werd voortgezet, met name in het kader van de verplichtingen die Talrijke exportcontingenten werden opgeheven, en begin 1998 zijn de invoerrechten verlaagd. Door de steeds groter wordende macro-economische moeilijkheden en de buitenlandse concurrentiedruk zag de Roemeense regering zich evenwel genoodzaakt om de invoerrechten voor tarwe uit Hongarije te verhogen en vanaf 10 oktober 1998 een aanvullende heffing bij invoer van 6 % op te leggen. in de Europa-Overeenkomst zijn opgenomen. Een belangrijke stap vooruit was de verbetering van het kader van de monetaire politiek. Er werd een eind gemaakt aan de speciale kredieten die de Nationale Bank van Roemenië (NBR) aan de landbouw en de bedrijfssector moest verlenen, en de onafhankelijkheid van de NBR werd aanzienlijk versterkt. Sinds de liberaliseringsmaatregelen van begin 1997 functioneert de valuatamarkt naar behoren. Hierdoor konden de autoriteiten eind maart 1998 de volledige convertibiliteit van de leu aankondigen voor transacties op de lopende rekening; niet-ingezetenen mogen sinds september 1998 transacties verrichten op de markt van de schatkistbiljetten. De kapitaal- en grondmarkten functioneren evenwel niet goed. Het niet afgesloten en omstreden proces van de landteruggave, alsmede de moei lij kneden bij het hanteren van het kadaster vormen nog steeds obstakels voor het ontstaan van een markt voor grond en derhalve voor de volledige ontwikkeling van de landbouwsector. Ook de markt voor bedrijfskapitaal en lange-termijnkapitaal werkt niet bevredigend, daar de lokale banken 20 hun krediettoewijzingen aan de niet-gouvernementele sector hebben beperkt en thans slechts kredieten op zeer korte termijn toestaan. Ondanks een hoger privatiseringstempo speelt de overheidssector in vele sectoren van de economie nog steeds een overheersende rol (60 % van alle eigendomsrechten in de industrie eind 1997, tegenover 65 % in 1996), daar middelgrote en grote ondernemingen slechts langzaam geprivatiseerd worden. De bedrijfsvoering in banken is niet verbeterd en het aandeel van niet-rendabele leningsbedragen is verder gestegen. Gezien de onzekere vooruitzichten voor de privatisering van de grootste staatsbanken bestaat er bovendien nog steeds een groot risico van oneerlijke praktijken. Deze situatie maakt een aanzienlijke versterking van het toezicht noodzakelijk en meer in het algemeen van maatregelen om het ontbreken van financiële discipline aan te pakken in openbare ondernemingen en entiteiten, hetgeen het fundamentele probleem van de Roemeense economie is. Het nakomen van contractuele verplichtingen, zoals het tijdig betalen van crediteurs is in Roemenië nog steeds niet een normale gewoonte. De gegevens over geldschulden aan banken laten zien dat het volume daarvan tussen juni en december 1997 fors gestegen is (van 1 % tot 5,6 % van het BBP). De recente afkondiging van drie belangrijke wetten in de banksector (nieuwe statuten van de NBR, de Wet inzake insolvabilité^ van banken en de Bankenwet) betekende een belangrijke verbetering van de regelgeving. Door het nieuwe statuut wordt het mandaat van de NBR beperkt tot het waarborgen van prijsstabiliteit en wordt het volume van de kredieten die zij de regering tijdelijk kan verlenen, gelimiteerd; de bevoegdheden inzake toezicht van de NBR worden door de nieuwe wet inzake insolvabilité^ van banken aanzienlijk versterkt. Afgewacht moet worden hoe deze wetten toegepast zullen worden Alleen een radicale en duurzame verbetering in de algemene macro-economische voorwaarden, alsmede het opleggen van financiële discipline in de gehele economie zullen leiden tot een werkelijke verbetering in de situatie van de financiële sector en dus tot het ontstaan van banken die in staat zijn om bij te dragen tot de duurzame ontwikkeling van de particuliere sector. Hoewel de bedrijvigheid en de kapitalisatie op de twee Roemeense effectenbeurzen sinds de herfst van 1977 sterk zijn gedaald, zijn zowel de officiële beurs van Boekarest als de RASDAQ (markt voor niet-genoteerde effecten) toch zeer modern. Zij zijn evenwel onvoldoende benut in het kader van het privatiseringsprogramma en evenmin voor het mobiliseren van kapitaal op lange termijn. De veranderingen die herhaaldelijk zijn aangebracht in de wetgeving voor buitenlandse investeringen en privatisering hebben ertoe geleid dat buitenlandse investeerders sinds de herfst van 1997 aarzelend staan tegenover in Roemenië. Bovendien heeft de Commissie voor de effectenhandel nog steeds vrij weinig bevoegdheden. investeren Ondanks de belangrijke prestaties bij de beheersing van de inflatie en het terugdringen van het tekort van de staatssector in 1997 kan toch niet worden gezegd dat de macro- economische stabilisatie is voltooid. Deze situatie is het gevolg van een aantal factoren die verband houden met het ontbreken van herstructuratie in de grote verlieslijdende staatsondernemingen, de zeer zwakke financiële positie van de grootste staatsbanken en de aanhoudende druk ten gunste van directe steun en interventies van de staat, waardoor de begroting Voortdurend onder druk stond, en er bijvoorbeeld in 1997 en 1998 omvangrijke aanvullende begrotingen moesten worden goedgekeurd. Bovendien werd 21 het monetaire beleid overmatig belast omdat de hervorming van structurele maatregelen niet werd gesteund. Nog verontrustender is de ontwikkeling van de betalingsbalans in 1998 alsmede de financiering van het tekort op de lopende rekening. De betalingsbalans hangt blijkbaar af van de wijze waarop de investeerders de ontwikkeling van de economische situatie beoordelen. Het aantrekken van buitenlandse directe investeringen en ander lange- termijnkapitaal is nog steeds van essentieel belang voor een solide financiering van de betalingsbalans. Roemenië heeft bijzonder te lijden gehad onder de inconsequente aanpak van de economische hervorming door de autoriteiten sinds midden 1997 en het ontbreken van een echte coördinatie tussen de verschillende bestanddelen van het economisch beleid. Ernstige politieke meningsverschillen in de tweede helft van 1997 en de eerste maanden van 1998 hebben de structurele hervormingen stilgelegd. Twee dure projecten (de aanschaf van gevechtshelikopters en de invoering van een systeem van maaltijdbonnen), die, indien ze doorgaan, in 1999 en de daaropvolgende jaren aanzienlijke budgettaire repercussies zullen hebben, stroken niet met het doel van budgettaire consolidatie en macro-economische stabilisatie. Er bestaat geen brede consensus over de belangrijkste elementen van de economische hervorming. De hervormingsprogramma's werden in discrediet gebracht, omdat enkele van de belangrijkste prioriteiten (zoals in deze documenten uiteengezet is) niet op samenhangende wijze geïmplementeerd werden. Het feit dat Roemenië herhaaldelijk zijn nationale en internationale verplichtingen niet nakwam heeft de reputatie van het land bij de internationale geldschieters geschaad. Een ambitieuze hervorming van de overheidsadministratie, waarvoor de werkzaamheden al onder auspiciën van een interministerieel comité zijn gestart, is een noodzakelijke en dringende maatregel om ervoor te zorgen dat politieke verbintenissen daadwerkelijk worden uitgevoerd. Roemenië heeft geen verdere vooruitgang geboekt bij het totstandbrengen van een functionerende markteconomie. Er konden enkele verbeteringen worden geconstateerd - met name op het gebied van de prijs- en handelsliberalisering, bij het terugdringen van de inflatie en bij het totstandbrengen van wetgeving in de financiële sector. Er is echter geen duurzame macro-economische stabiliteit bereikt en de marktinstellingen zijn zwak. Er is geen politieke consensus over de hervormingen, de privatisering verloopt te langzaam en de staat blijft in vele sectoren van de economie een dominerende rol spelen. De kapitaal- en grondmarkt functioneren niet naar behoren. Het vermogen de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden Het vermogen van Roemenië om aan dit criterium te voldoen hangt af van het bestaan van een markteconomie en een stabiel macro-economisch kader, waarbinnen de marktdeelnemers besluiten kunnen nemen met een redelijke mate van voorspelbaarheid. Voorts moet beschikt kunnen worden over voldoende menselijk en fysiek kapitaal, waaronder Staatsbedrijven moeten geherstructureerd worden en alle ondernemingen moeten investeren om hun efficiency te verbeteren. Het vermogen tot aanpassing is groter naarmate ondernemingen toegang hebben tot investeringskapitaal en naarmate zij met succes herstructureren en innoveren. Voorts is infrastructuurvoorzieningen. 22 een economie over het algemeen beter voorbereid op de verplichtingen van het lidmaatschap, wanneer reeds voor de toetreding een grote mate van integratie in de Unie wordt bereikt. Het volume en de aard van de handel met de lidstaten van de EU tonen dit aan. De scherpe daling van de openbare en particuliere investeringen in 1997, het jaar waarin bruto-investeringen in vaste activa met bijna 16 % zijn gedaald, heeft zich in 1998 voortgezet. Het lage investeringsniveau belemmert de ontwikkeling en de modernisering van de economie. Met name de infrastructuren van Roemenië hebben nog steeds te lijden onder een chronisch gebrek aan investeringen. Voor een herstel van de situatie zal Roemenië de grote openbare nutsbedrijven en dienstenleveranciers moeten herstructureren en strategische investeringen uit het buitenland toelaten. Deze strategie kan radicale verbeteringen teweegbrengen, zoals het geval is geweest op het gebied van de mobiele telecommunicatie, waar buitenlandse investeringen en concurrentie tot een uiterst snelle stijging van het aantal abonnees hebben geleid. De toestromingen van de buitenlandse directe investeringen (BDI) bedroegen in 1997 1,1 miljard ecu, dat wil zeggen ongeveer vijf keer het in 1996 vastgestelde volume. Dit aanzienlijke resultaat ligt evenwel ver onder de verwachtingen van de autoriteiten. De kapitaaltoestromingen in de eerste zeven maanden van 1998 stagneerden evenwel ten opzichte van dezelfde periode van 1997. Dit niveau van BDI, dat betrekkelijk laag is voor een land met de omvang van Roemenië (zowel wat de jaarlijkse stromingen als de accumulatie van kapitaal betreft) heeft de modernisering van de economie vertraagd. De solide financiering van de externe onevenwichtigheden is daardoor moeilijker en het is een van de factoren die het slechte exportresultaat van het land verklaren. Vanwege de liberalisering van het handelsverkeer, de prijzen en de wisselkoersen, die in 1997 en begin 1998 voltooid werd, worden de economische operatoren met meer open en concurrentiegerichte omstandigheden geconfronteerd dan voorheen. In verband met de verslechtering van de handelssituatie in 1998 zou de lokale industrie, in een meer concurrerende omgeving, te maken kunnen hebben met een ernstig probleem inzake concurrentievermogen. Dit hangt samen met een gering vermogen om te concurreren (anders dan via de prijs) en ook in zekere mate met de consequenties van de aanhoudende opwaardering van de reële wisselkoers. In feite bieden de afwezigheid van een behoorlijk functionerende markteconomie en het feit dat een groot aantal economische actoren niet hun contractuele verplichtingen nakomen niet een solide basis voor economische bedrijvigheid. Daar komt bij dat juridische, macro-economische en politieke onzekerheid niet bepaald bevorderlijk zijn voor het plannen van investeringen. Kleine en middelgrote particuliere ondernemingen worden in hun groei geremd door gecompliceerde administratieve voorschriften en door het ontbreken van bankkredieten voor lange-termijnkapitaal en bedrijfskapitaal. In 1997, bleef het aandeel van de Roemeense exportproducten die op de markten van de Europese Unie werden afgezet, constant. Terwijl de totale export in de eerste helft van 1998 terugliep, steeg het aandeel van de export naar de EU en naar andere landen in Midden- en Oost-Europa met respectievelijk 64 % en 4 % vanwege de intensivering van de handel via onderaanbesteding met de Unie en het opnemen van Roemenië in de CEFTA. De versterking van de bilaterale handel met de EU is weliswaar een positieve ontwikkeling, maar de meeste uitvoer van het land is geconcentreerd in een klein aantal 23 sectoren : textiel en metalen vertegenwoordigden in de eerste maanden van 1998 bijna 47 % van de totale export. Het aandeel van de invoer uit de EU liep op tot ruim 57 %. Het vermogen van Roemenië om op middellange termijn het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie is sinds het Advies achteruitgegaan. Het lage en nog dalende investeringsniveau, met inbegrip van directe buitenlandse investeringen, alsmede de zwakke exportprestaties wijzen op een zwak en haperend herstructureringsproces. Het gebrek aan financiële discipline van overheidsondernemingen, gecombineerd met de moeilijke macro-economische en financiële voorwaarden, vormden een rem op het vermogen van de Roemeense ondernemingen om hun resultaten te verbeteren en een aandeel te verwerven op binnenlandse en buitenlandse markten. 2. 4. Algemene evaluatie Roemenië heeft zeer weinig vooruitgang geboekt bij de totstandbrenging van een te bieden aan markteconomie en het vermogen van het land om het hoofd concurrentiedruk en marktkrachten is nog achteruit gegaan. Sinds het Advies konden enkele duidelijke verbeteringen worden geconstateerd - met name op het gebied van de prijs- en handelsliberalisering, bij het terugdringen van de inflatie en bij het totstandbrengen van wetgeving in de financiële sector. De hervormingen zijn echter te aarzelend en te langzaam verlopen, en werden door rechts- en bestuursonzekerheden gecompliceerd en door veelvuldige wijzigingen en vertragingen bij de uitvoering. De overheid is niet in staat geweest de overheidsondernemingen financiële discipline op te leggen en kon evenmin een oplossing vinden voor zwakheden in de financiële sector. Het teleurstellende herstructureringstempo is een voortdurende bedreiging voor de macro-economische stabiliteit en heeft tot een snelle achteruitgang van het externe evenwicht geleid, hetgeen een ernstige probleem vormt voor de financiering van de betalingsbalans. De economische situatie in Roemenië is zeer ernstig. De nieuwe regering moet absoluut en dringend voorrang geven aan het herstel van de macro-economische stabiliteit en van het vertrouwen van de internationale financiële markten. Dit kan slechts door middel van een ingrijpend privatiseringsprogramma, het aantrekken van directe buitenlandse investeringen, de versnelling van structurele hervormingen en het opleggen aan ondernemingen van financiële discipline. Roemenië heeft dringend behoefte aan een economische strategie op middellange termijn om al deze kwesties als een geheel aan te pakken. 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen Dit deel betreft de bijwerking van het advies dat de Commissie in 1997 heeft gepubliceerd betreffende het vermogen van Roemenië om de uit het lidmaatschap voortvloeiende verplichtingen na te komen, dat wil zeggen het vermogen tot overname van het juridische en institutionele kader - het zogeheten acquis -, het instrument van de Unie om haar doelstellingen te bereiken. 24 " In 1997 is de Commissie, in het advies inzake het verzoek van Roemenië om toetreding tot de Europese Unie, tot de volgende conclusie gekomen: "Hoewel er vooruitgang is geboekt, heeft Roemenië de essentiële onderdelen van het acquis, met name die met betrekking tot de interne markt, noch omgezet noch doorgevoerd; er bestaat dan ook gerede twijfel of zij in staat is aan de verplichtingen van de toetreding op middellange termijn te voldoen; bovendien moeten aanzienlijke inspanningen worden gedaan op het gebied van milieu, vervoer, energie, binnenlandse zaken, justitie en landbouw. " Hierna wordt dezelfde indeling gevolgd als in het in 1997 gepubliceerde Advies. De algemene beschrijvingen van de verschillende sectoren zijn echter weggelaten. In plaats daarvan richt het verslag zich op de vooruitgang die sinds juli 1997 is geboekt. In iedere rubriek word een omschrijving gegeven van vorderingen op wetgevend gebied en bij de tenuitvoerlegging en handhaving van de wetgeving. 3. 1. Interne markt zonder binnengrenzen Zoals in het Advies uiteengezet wordt de interne markt van de Unie in artikel 7A van het Verdrag omschreven als een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd. Deze interne markt, die in het integratieproces centraal staat, is gebaseerd op een vrije markteconomie waarin concurrentie en economische en sociale cohesie een volwaardige rol moeten spelen. Effectieve tenuitvoerlegging en handhaving van deze vier vrijheden houdt niet alleen in dat discriminatie moet worden uitgesloten en de nationale wetgeving wederzijds moet worden erkend, maar ook dat gemeenschappelijke regels inzake bijvoorbeeld veiligheid, milieubescherming, consumentenbescherming en beroepsmogelijkheden effectief moeten worden toegepast. Hetzelfde geldt voor bepaalde gemeenschappelijke voorschriften, onder meer intellectuele eigendom en gegevensbescherming, die in hoge mate bepalend zijn voor het algemene klimaat waarin een economie functioneert. ten aanzien van overheidsopdrachten, Algemeen kader Ondanks goede voornemens is op het gebied van de overheidsopdrachten tot nu toe geen vooruitgang geboekt. Wat de intellectuele eigendom betreft, heeft Roemenië in 1996 een moderne wet op de auteursrechten goedgekeurd. Voorts is het land tot een aantal Overeenkomsten van de Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom (die van Rome, Parijs en Bern) toegetreden. Het blijft evenwel de vraag of Roemenië over de bestuurlijke capaciteiten beschikt deze wetgeving toe te passen. Roemenië dient bijzondere aandacht te besteden aan de wetshandhaving, waaronder handhaving aan de grens, waarvoor een nieuwe wet noodzakelijk is. Het illegaal kopieëren van muziek is in 1997 sterk toegenomen. Wat de industriële eigendom betreft, heeft Roemenië in november 1997 een aanvraag tot toetreding tot de Overeenkomst van München ingediend. In januari 1998 heeft het inzake de industriële eigendom geratificeerd, Parlement enkele overeenkomsten waaronder het Protocol van Madrid. Roemenië is nu partij bij alle Overeenkomsten van 25 de Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom inzake de industriële eigendom, met uitzondering van het Verdrag van Boedapest. Een nieuwe wet op het handelsmerk, die met het acquis overeenstemming is, is in april aangenomen en in juli 1998 in werking getreden. Op enkele gebieden moeten nog werkzaamheden worden verricht, bijvoorbeeld voor de goedkeuring van het Aanvullend Certificaat voor Geneesmiddelenbescherming. Aan de wetshandhaving moet bijzondere aandacht worden besteed (met inbegrip van de wetshandhaving aan de grens), daar dit waarschijnlijk een zeer zwak punt zal zijn. Roemenië heeft Conventie nr. 108 van de Raad van Europa betreffende de bescherming van persoonsgegevens onlangs ondertekend, maar heeft deze nog niet geratificeerd. De vier vrijheden Vrij verkeer van goederen Roemenië heeft het afgelopen jaar enige vooruitgang geboekt om de kaderwetgeving tot stand te brengen op grond waarvan de Richtlijnen Nieuwe Aanpak kunnen worden goedgekeurd. De Regering heeft twee belangrijke decreten uitgevaardigd, namelijk een over de nationale normaliseringswerkzaamheden in Roemenië en een ander over de bevoegheidserkenning en de infrastructuur voor de overeenstemmingsbeoordeling, waardoor normalisering en erkenning een solide juridische basis hebben gekregen in overeenstemming met de EU-beginselen. Hoewel de meeste Europese Normen nog moeten worden aangenomen, heeft het normaliseringsinstituut een indrukwekkend programma opgesteld, waarvan het belang duidelijk is. Enkele normen op het gebied van de rechtsmetrologie werden in 1998 goedgekeurd. Een besluit over de typegoedkeuring van motorvoertuigen is begin 1998 in werking getreden. Voorts zijn besluiten goedgekeurd op het gebied van laagspanning (LVD) en elektromagnetische compatibiliteit (EMC). Er is een belangrijke scheiding tot stand gebracht tussen de normaliserings- en erkenningsfunctie. De erkenning in handen van het Roemeense is niet meer Nonnaliseringsiristituut, maar valt nu onder de bevoegdheid van een Nationaal Bevoegdheidserkenningsorgaan. Certificatie en normalisering zijn niet officieel gescheiden, maar beschikken functioneren onafhankelijk van elkaar. ieder over een eigen begroting en Vrij verkeer van kapitaal De Wet Vreemde Valuta van 1994 werd gewijzigd om een verdere liberalisering van de valutamarkt en de afschaffing van beperkingen op de convertibiliteit en het overmaken van sommen naar het buitenland mogelijk te maken. In maart 1998 is Roemenië erin geslaagd de lopende rekening in lei volledig convertibel te maken, waardoor het land toegang verkreeg tot de "Artikel VlII-status" van het IMF. 26 Wat de liberalisering van het kapitaalverkeer betreft, wordt opgemerkt dat de beperkingen op de uitstroom van directe buitenlandse investeringen, winsten en dividenden zijn opgeheven en dat Roemenië de "T-biH"-markt voor niet-ingezetenen in september 1998 heeft geliberaliseerd. transacties met depositorekeningen De aanvaarding van buitenlandse effecten op de Roemeense kapitaalmarkten, transacties met geldmarktinstrumenten, in lei van niet- ingezetenen alsmede de meest kapitaalovermakingen van buitenlandse ingezetenen blijven aan een vergunning onderworpen. De centrale bank is verantwoordelijk voor het financiële toezicht op kredietinstellingen. Om deze taak goed uit te kunnen voeren dient de centrale bank in termen van personeel en van kwalificaties en beloning van het personeel te worden versterkt. Vrij verkeer van diensten In het begin van 1998 zijn drie belangrijke bankwetten aangenomen, namelijk over bankactiviteiten, het statuut van de Nationale Bank van Roemenië en over de insolventie van banken. Deze nieuwe wetten zijn bedoeld om de onafhankelijkheid en het toezicht van de centrale bank te versterken en om bedrijfseconomische regels voor banken in te voeren. De NBR is nu de enige instantie die vergunningen kan afgeven voor commerciële banken en daarover toezicht uitoefent. Volgens de Roemeense autoriteiten zijn de bedrijfseconomische voorschriften nu geheel in overeenstemming met de EU-normen. De NBR is nu bezig met het opstellen van uitvoeringsbepalingen. In oktober werd een belangrijke wet aangenomen om het witwassen van geld tegen te gaan. Thans dient de aandacht op de effectieve tenuitvoerlegging en handhaving van deze wetten te worden gericht. Het systeem van lopende betalingen kan nog steeds niet voldoende ontwikkeld worden beschouwd. Verdere hervormingen (met name de invoering van een 'real time'- girosysteem) zijn noodzakelijk. Er zijn geen beduidende vorderingen gemaakt bij de aanpassing van de Roemeense wetgeving aan het acquis op het gebied van de effectenhandel. Voor buitenlandse ondernemingen gelden striktere voorwaarden dan voor Roemeense. Er bestaan aanzienlijke leemtes op het gebied van de handel met voorkennis, de algemene, voor het publiek bestemde informatie en vergunningen voor beleggingsmaatschappijen en de vermogenstoereikendheidseisen waaraan deze moeten voldoen. De Beurs van Boekarest, die op technisch niveau goed functioneert, weerspiegelde de algemene neerwaartse trend van de markten in de regio. De prestaties van de RASDAQ, die vooral minderheidsaandeelhouders in staatsondernemingen vertegenwoordigt, zijn nog steeds zwak. Technische problemen die de toegang tot RASDAQ belemmerden zijn evenwel opgelost. Bedrijfsverslagen dragen weinig bij tot de transparantie van de markt. De Nationale Commissie voor de Effectenhandel moet nog aanzienlijk worden versterkt in personeel, termen uitvoeringsvermogen en feitelijke onafhankelijkheid. kwalificaties salariëring personeel, van van het en Op het gebied van het verzekeringswezen valt te vernielden dat het Bureau voor Toezicht op het Verzekerings- en Herverzekeringswezen (OSAAR) nog niet onafhankelijk is en over meer en beter gekwalificeerd personeel, meer middelen en een modernere uitrusting dient te beschikken. Met de privatisering van de twee staatsverzekeringsmaatschappijen 27 die de Roemeense verzekeringsmarkt domineren, werd in het begin van 1998 een aanvang gemaakt. Vrije verkeer van personen Vrij verkeer van personen, vrijheid van vestiging en wederzijdse (a) erkenning van diploma's en kwalificaties Over de wederzijdse erkenning van diploma's en beroepskwalificaties valt weinig nieuws te vermelden. De mobiliteit van studenten is iets verbeterd. Er zijn tot nu toe geen werkzaamheden verricht in verband met de erkenning van beroepskwalificaties. (b) Opheffing van personencontroles aan de binnengrenzen Afgezien van de vooruitgang op het gebied van de visumverlening (zie punt 3. 7 'Justitie en binnenlandse zaken'), zijn er geen nieuwe ontwikkelingen geweest. Mededinging Op het gebied van de antitrustwetgeving is de Roemeense Mededingingswet grotendeels met de EG-wetgeving in overeenstemming, hoewel een verdere harmonisering noodzakelijk blijft. Er dienen voorschriften te worden vastgesteld op het gebied van de economische concentratie. De handhaving van mededingingswetten en -besluiten moet verder worden versterkt. Zowel de Mededingingsraad als het Bureau voor de Mededinging dienen over meer en beter opgeleid personeel te beschikken. Er dient secundaire wetgeving te worden vastgesteld en de bevoegdheden van het Bureau voor de Mededinging, die zich voor met prijsregulering bezighoudt, dienen nog te worden herzien. De geleidelijke liberalisering van monopolies en autonome besturen heeft in de zomer van 1998 meer vaart gekregen, na het besluit uit te gaan van de Nooddecreten van de Regering, met name wat betreft de reorganisatie en herstructurering van autonome besturen en commerciële bedrijven met de staat als enige aandeelhouder. De liberalisering is nu uitgebreid tot sectoren zoals de energiesector, het luchtvervoer, de spoorwegen, havens, telecommunicatiediensten en de post. Deze trend dient te worden doorgezet. De Concessiewet en de Wet op de Staatseigendom (waarbij het openbare en privédomein van de staat worden vastgesteld) zijn door het Parlement goedgekeurd: beide wetten waren noodzakelijk voordat nutsbedrijven als particuliere bedrijven konden functioneren. Er zullen nu aanzienlijke inspanningen moeten worden geleverd om de activa te registreren en in te delen, hetgeen voor een verdere liberalisering en de oprichting van onafhankelijke regelgevende organen noodzakelijk is. Er dienen nog veel inspanningen te worden geleverd om tot een gezonde basis voor de beoordeling en toekenning van staatssteun te komen. Het Bureau voor de Mededinging heeft een eerste inventaris van staatssteun opgemaakt. Dit is een eerste stap in de goede richting, waarna een nadere uitwerking moet volgen. Aangenomen kan worden dat het beleid inzake staatssteun, in dit stadium, niet in overeenstemming met het acquis ten uitvoer wordt gelegd. 28 Er werd melding gemaakt van enkele indirecte steunmaatregelen, zoals leningen op gunstige voorwaarden en rentesubsidies, waarvan nog moet worden nagegaan of zij in overeenstemming zijn met de bepalingen van de Europa-Overeenkomst. Conclusie Er worden maatregelen genomen om aan prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor toetreding te voldoen, met name op het gebied van de bankwetgeving, de intellectuele en commerciële eigendom en de industrieproductenwetgeving. Daar de kaderwetgeving op de meeste gebieden nog voltooid moet worden, zal nog veel werk moeten worden verzet voordat het land over de passende uitvoerings- en handhavingsstructuren beschikt. De algemene beoordeling die in het Advies van vorig jaar tot uitdrukking werd gebracht, namelijk dat grote inspanningen geleverd moeten worden voordat het land de interne markt-wetgeving kan goedkeuren en uitvoeren en voordat het over de instrumenten beschikt waarmee die wetgeving kan worden toegepast - blijft geldig. Er zijn vorderingen gemaakt met de antitrustwetgeving, hoewel de rechtshandhaving de nodige aandacht blijft vergen. Het gebrek aan een wettelijk kader voor staatssteun betekent dat grote inspanningen geleverd moeten worden om de situatie in overeenstemming met het acquis te verbeteren. Het is van belang dat een Wet inzake Staatssteun wordt herzien en goedgekeurd en dat verder wordt gewerkt aan de eerste staatssteuninventaris die is opgemaakt. 3. 2. Innovatie Informatiemaatschappij Op dit gebied zijn vorderingen gemaakt. In februari 1998 heeft de Regering een "Nationale Strategie voor de Automatisering en de Snelle Totstandbrenging van de Informatiemaatschappij" goedgekeurd, die gericht was op de strategische verbetering van de informatie-infrastructuur en op de ontwikkeling van de informatietechnologiesector en van informatietechnologieën voor het overheidsbestuur. Er werd een Staatssecretariaat voor de Informatiemaatschappij in het leven geroepen om beleid te ontwikkelen en te begeleiden, terwijl de onafhankelijke Roemeense Autoriteit voor Informatica toezicht houdt op de markt en de verwerking van persoonsgegevens. Er is vooruitgang geboekt bij de liberalisering van de datatransmissiesector. Hierdoor is een betere basis voor de dynamische ontwikkeling van de informatiemaatschappij ontstaan. Momenteel zijn meer dan 1. 300 sub-domeinen geregistreerd en meer dan 18. 000 host computers. Roemenië heeft een uitgebreid particulier kabeltelevisienetwerk waarop 3 miljoen gebruikers zijn aangesloten, terwijl de televisiemaatschappijen gegevens kunnen doorzenden en zich op Internet kunnen aansluiten. Roemenië neemt deelt aan het Comité op Hoog Niveau Informatiemaatschappij. Onderwijs, opleiding en jeugdzaken 29 is bezig met de voorbereiding van belangrijke Het Ministerie van Onderwijs institutionele en wettelijke hervormingen, zoals de oprichting van de Nationale Raad voor Onderwijsprogramma's en van het onafhankelijke Nationale Bureau voor Evaluaties en Examens. In juli 1998 werd het Nationaal Bureau voor Arbeid en Beroepsopleiding bij wet opgericht. Deze nieuwe wet vormt de basis voor de bevordering van de beroepsopleiding in overeenstemming met de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de eisen van het bedrijfsleven. De pas opgerichte Nationale Raad voor de Beroepsopleiding zal toezicht uitoefenen op dit Nationale Bureau. Er moeten grote inspanningen worden geleverd om een geestelijke weerstand te overwinnen en onderwijsprogramma's op te stellen die begrip en tolerantie voor andere bevolkingsgroepen bijbrengen. Een positieve ontwikkeling op dit gebied is de voorkeursbehandeling van Roma voor wie in 1998-1999 een aantal plaatsen zijn voorbehouden bij de onderwijzersopleiding en de academische opleiding sociale administratie. Sinds 1997 heeft Roemenië deelgenomen aan de Socrates-, Leonardo- en Jeugd voor Europa-programma's van de Europese Unie. Ongeveer 800 Roemenen hebben in 1997/98 aan het 'Jeugd-voor-Europa"-programma deelgenomen, terwijl voor het Socrates- programma 321 deelnemers en voor het Leonardo-programma 767 werden geregistreerd. Onderzoek en technologische ontwikkeling In februari 1998 heeft Roemenië officieel cen aanvraag ingediend als volwaardig lid aan het Vijfde Kaderprogramma te mogen deelnemen. Ter voorbereiding van de officiële onderhandelingen over deelname hebben reeds twee besprekingen plaatsgevonden. Onderzoek wordt als een prioriteit vermeld in het Nationale Programma voor de Aanpassing aan het Acquis. In 1998 werd een wet goedgekeurd betreffende de stimulering van onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie, die voorziet in de vaststelling van een Nationaal Plan (1998-2002) voor de decentralisatie van instelllingen en structuren voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Met steun van het Onderzoek- en Ontwikkelingsfonds en van het Fonds ter Stimulering van Innovatie wordt een nieuw financieel kader en een nieuw bestuurskader opgericht dat in overeenstemming is met EU-procedures. Telecommunicatie Met de Telecommunicatiewet van 1996 werd het algemene marktreguleringskader vastgesteld. Secundaire wetgeving werd vastgesteld betreffende vergunningen voor datatransmissie en kabeltelevisienetwerken en de koppeling van telecommunicatienetwerken. via kabeltelevisienetwerken, voor paging trunking en Het wettelijk kader dat sinds 1998 van kracht is voorziet in de liberalisering van te maken dat gegevens via alternatieve infrastructuren door het mogelijk 30 en door van doorgegeven kabeltelevisienetwerken worden spraaktelefoniediensten voor gesloten gebruikersgroepen in de haven van Constanta toe te staan. De markten voor spraaktelefonie en de spraaktelefonie-infrastructuur zullen naar verwachting op 1 januari 2003 volledig zijn geliberaliseerd en er zijn eerste stappen regelgevend orgaan op te richten. Het aantal genomen om een onafhankelijk telefoonaansluitingen is toegenomen, namelijk van 14 per 100 inwoners in januari 1997 tot 16 in september 1998. De twee GSM-bedrijven die sinds eenjaar operationeel zijn hebben samen ongeveer 450 000 abonnees. verlenen het In 1998 zijn de autonome besturen Romtelecom en Radio-communicatii en Posta Romana tot commerciële bedrijven omgevormd. De daaruit voortvloeiende loskoppeling van het toezicht van het Ministerie vormt de basis voor de privatisering van 35% van de telefoonmaatschappij Romtelecom. Er zijn weinig vorderingen gemaakt op het gebied van de harmonisering van de wetgeving daar dit jaar slechts een decreet inzake de koppeling van netwerken is uitgevaardigd. Een kaderwet van 1996 verschaft de basis voor de postdiensten, met inbegrip van de universele dienstverlening. Bij deze wet wordt een stelsel ingevoerd in het kader waarvan vérgunningen voor het onderhouden van een postdienst kunnen worden verleend. De basispostdienst zal tot 2001 een monopolie blijven. Bij de wetswijzigingen van 1997 werden de vergunningsprocedures omschreven voor postdiensten die voor concurrentie worden opengesteld. Audiovisuele sector Sinds 1997 zijn enige vorderingen gemaakt (door middel van besluiten van de Nationale Audiovisuele Raad) om de Roemeense kaderwetgeving dichter bij het audiovisuele acquis te brengen. De Omroepwet van 1992 zal echter moeten worden gewijzigd om algehele overeenstemming met het acquis te bereiken. De Nationale Audiovisuele Raad is een gevestigde instelling die over voldoende bevoegdheden beschikt. Om effectiever te kunnen optreden zou deze Raad echter over meer menselijke en materiële middelen moeten beschikken. Conclusie Er is enige vooruitgang geboekt bij de harmonisering van de wetgeving in de telecommunicatiesector en de audiovisuele sector. De algemene economische situatie vormt een belemmering voor de groei van de informatiemaatschappij en voor onderzoek en ontwikkeling. Omdat Roemenië zich niet aan de Richtlijn Televisie zonder grenzen heeft aangepast, kan het land niet aan het MEDIA-programma deelnemen. 3. 3. Economische en fiscale aspecten Economische en Monetaire Unie 31 Roemenië heeft enige vooruitgang geboekt bij haar voorbereiding op een deelname aan de Economische en Monetaire Unie. De valutamarkt werkt sinds het midden van 1997 goed. Officieel wordt een vlottende wisselkoers gehanteerd, maar de Nationale Bank heeft meermaals geïntervenieerd om een devaluatie van de nationale munt te voorkomen, hoewel deze onder steeds grotere druk staat. Na het midden van 1997 is geen bank geprivatiseerd. Er is evenwel een aanvang gemaakt met de privatiseringsprocedures voor twee kleinere banken. De financiële sector blijft zeer zwak; het aantal leningen dat niet kan worden terugbetaald is nog aanzienlijk. De onafhankelijkheid van de Nationale Bank van Roemenië is nog versterkt. Op 30 juni 1998 is een nieuw statuur in werking getreden, waarin is bepaald dat prijsstabiliteit de hoofddoelstelling is. De NBR kan de Schatkist geen rekening-courantkrediet meer geven, maar kan, gezien de ontoereikende ontwikkeling van de kapitaalmarkt, leningen verstrekken met een looptijd van ten hoogste 180 dagen tegen markttarieven, ten einde tijdelijke tekorten door verschillen in inkomsten en uitgaven van de Schatkist te dekken. Belastingen De controleprocedures van de belastingdienst zijn verbeterd. De ingevorderde belastingen waren de laatste jaren aanzienlijk achteruitgegaan en de rijksbegroting daalde tot 30% van het BBP. Wat indirecte belastingen betreft, is de BTW-wetgeving onlangs gewijzigd: het aantal vrijgestelde transacties werd verminderd, de verschillen in belasting op ingevoerde diensten en gelijkaardige binnenlandse diensten werden opgeheven en de bepalingen betreffende vrijstellingen voor exportgoederen, personenvervoer en enkele andere diensten werden herschreven. Het tot respectievelijk 22% en 11%. tweevoudige BTW-tarief is verhoogd Accijnzen zijn nu grotendeels geregeld bij een decreet dat in de tweede helft van 1997 is goedgekeurd om beter aan de eisen van de Gemeenschap te voldoen. Bij dit decreet werden een nieuwe tariefstructuur en tarieven ingevoerd voor gemeenschappelijke accijnsrechten en werd het fiscale toezicht op de productie en distributie van alcohol uitgebreid. Andere maatregelen hebben betrekking op de hergroepering van producten en productcategorieën en een herziening van de belastbare grondslag. De heffingen op belangrijke productcategorieën (alcoholhoudende dranken en tabak) zijn grotendeels met het acquis in overeenstemming gebracht. De tenuitvoerlegging en handhaving van het hervormingsproces is afhankelijk van een drastische versterking van de belastingadministratie op centraal en plaatselijk niveau. Tevens dient een samenwerking tot stand te worden gebracht en te worden geïntensiveerd tussen de douane, de financiële regelgevende organen en de andere betrokken instellingen. Conclusie Op het gebied van de BTW is enige vooruitgang geboekt, maar de werkzaamheden moeten worden voortgezet. De werkzaamheden op het gebied van de accijnzen dienen te 32 worden voortgezet tot de desbetreffende voorschriften geheel in overeenstemming zijn met het acquis. Er moeten grote inspanningen worden geleverd om de bestuurlijke capaciteit van de belastingdienst te verbeteren. Statistieken Een statistiekwet die in 1992 werd goedgekeurd en in 1994 gewijzigd, is in principe in overeenstemming met de normen die de Europese Unie thans toepast. Op een aantal gebieden is vooruitgang geboekt (bijv. indelingen, bedrijfsstructuur) en er worden thans maatregelen genomen om het Roemeense systeem voor de statistiek aan de eisen van de EU aan te passen. De administratieve structuren om het acquis op dit gebied toe te passen en te handhaven zijn voor het grootste deel aanwezig. Totdat de statistieken volledig zijn aangepast, zal aan enkele punten bijzondere aandacht moeten worden besteed, zoals de buitenlandse handel en macro-economische statistieken, de nationale rekeningen en de indexen van de consumentenprijzen die op de financiële statistieken van de overheid en de sociale statistieken dienen te worden gebaseerd, met name ten aanzien van nationale minderheden, het bedrij fsregister en de invoering van regionale rekeningen. 3. 4. Sectorieei beleid Industrie te herstructureren en te privatiseren. Bedrijven Het Roemeense industriebeleid maakt een duidelijk onderscheid tussen tradionele en nieuwe sectoren. Er zijn aanzienlijke inspanningen gedaan om bedrijven in de eerste groep (raffinaderijen, chemische industrie, machinebouw, metallurgie en synthetische textiel) tweede groep (communicatietoebehoren, electrische machines, weefsels, bont, leer en meubels) zijn nu grotendeels particuliere bedrijven en de overheid voert ten behoeve van deze groep bedrijven een nieuw horizontaal beleid om investeringen en groei te stimuleren. Laatstgenoemde groep is de laatste jaren de motor voor de groei, terwijl de prestatie van de eerstgenoemde groep is achteruitgegaan en veel banen door de herstructurering verloren zijn gegaan. Beide groepen bedrijven dienen zich in te spannen om de kwaliteit op te voeren en de prijzen laag te houden. in de Roemenië heeft haar industriebeleid uiteengezet in het document "Strategie voor Economische Hervormingen op Middellange Termijn" dat in juli 1998 werd gepresenteerd. De voornaamste doelstellingen van het Roemeense industriebeleid zijn grotendeels verenigbaar met het industriële mededingingsbeleid van de EU. Er zijn vorderingen gemaakt bij de herstructurering van autonome besturen en de omzetting van deze besturen in nationale bedrijven, ten einde deze bedrijven later te kunnen privatiseren en het bedrijfsklimaat te verbeteren. In de Concessiewet is echter bepaald dat de bedrijven die de autonome besturen opvolgen exclusief toegang zullen hebben tot de staatsinfrastructuur en de aanbesteding van diensten is niet toegestaan. Voorts blijft de rechtstreekse en onrechtstreekse subsidiëring van de autonome besturen en andere grote staatsondernemingen een groot probleem dat het ontstaan van een goed bedrij fsklimaat in de weg staat. Deze ondernemingen verhinderen de toegang van nieuwe 33 bedrijven tot de markt, leggen beslag op de beschikbare financiële middelen en vervalsen de prijzen. De herstructuring van be- en verwerkende industrie, zoals de staalindustrie, werd gekenmerkt door een gebrek aan politieke bereidheid niet-levensvatbare bedrijven te sluiten en het aantal bedrijven in overeenstemming te brengen met de vereiste capaciteit. Er werd enige vooruitgang geboekt bij de afschaffing van subsidies in sommige industriesectoren, met name in de mijnbouw. In een aantal industriesectoren werd de privatisering goed doorgezet, zoals bijvoorbeeld in de sectoren textiel en kleding, leer en schoeisel, bouwmaterialen en de houtindustrie, waar de bedrijven nu grotendeels in particuliere handen zijn. de chemische In capaciteitsverminderingen kunstmestfabrieken werden geprivatiseerd. petrochemische en tot stand gebracht. Vijf raffinaderijen en industrie werden aanzienlijke twee grote Van juli 1997 tot 1998 daalde de industriële productie met 15,8%. In september 1998 werd voor een periode van twee jaar een invoerheffing van 6% ingevoerd om de industrie en de economie tijdens de herstructurering te beschermen. Een dergelijke maatregel is in het algemeen strijdig met de beginselen van de EU die de prestaties door middel van open en concurrerende markten wenst te verbeteren, maar volgens de Europa- Overeenkomst zijn dergelijke maatregelen in buitengewone omstandigheden toegestaan. De snelle privatisering en de herstructurering van de Roemeense bedrijven, gesteund door horizontale beleidsmaatregelen van genoemd type blijven echter van het allergrootste belang voor de ontwikkeling van vitale, concurrerende ondernemingen zonder welke geen goed bedrij fsklimaat kan ontstaan. De investeringswetgeving is complex: investeerders hebben te maken met moeizame administratieve procedures. De bestaande investeringswetgeving dient te worden gewijzigd om bureaucratische belemmeringen te verminderen. Conclusie Het blijft twijfelachtig of de reorganisatie van de autonome besturen en de geplande herstructuring en privatisering van grote staatsondernemingen binnen een aanvaardbare termijn tot een verminderingen van het economische onevenwicht en een stijging van investeringen en industriële activiteiten in levensvatbare sectoren zal leiden. Indien deze plannen niet op doeltreffende wijze worden uitgevoerd, zou de macro-economische situatie nog meer achteruit kunnen gaan. Landbouw Situatie in de landbouw Sinds 1993 is het relatieve belang van de landbouw in de Roemeense economie op ongeveer 20 % van het BBP stabiel gebleven, terwijl het aandeel van deze sector in de totale werkgelegenheid nog toeneemt, en in 1997 bijna 40% heeft bereikt. Hoewel 1997 een uitstekend jaar was voor graan, waardoor Roemenië, sinds 1995,. weer een netto- 34 exporteur van graan is, bleven de veestapel en de veehouderijproductie (behalve de melkproductie) achteruit gaan. De grootste dalingen deden zich voor bij de staatsboerderijen ten gevolge van de opheffing van veel pluimvee- en varkensbedrijven. Landbouwbeleid Wijzigingen op de Landwet en de Landpachtwet en de nieuwe landverkavelingswct waren van groot belang voor de totstandkoming van een juridisch kader voor de aankoop, verkoop en het pachten van land dat moet worden aangevuld met de oprichting van een landregistratiedienst voor het gehele land. Begin 1998 had 78% van de landeigenaren landeigendomsbewijzen ontvangen, terwijl 72% van het totale landbouwareaal en 84% van het akkerland door particuliere boeren werden bewerkt. Van de 109 varkens- en pluimveebedrij ven van de staat werden er in 1997 26 opgeheven en 20 geprivatiseerd. Veel commerciële bedrijven (staatsakkerbouwbedrijven), die 12% van het landbouwareaal in beslag nemen, bleven staatseigendom. De privatisering van de voedselindustrie werd in 1997 voortgezet, maar in een minder snel tempo dan oorspronkelijk voorzien. In maart 1998 waren 184 commerciële bedrijven geprivatiseerd, maar 240 waren eigendom van de staat gebleven. Alle autonome landbouwbesturen waren midden 1998 in commerciële bedrijven omgezet, overeenkomstig de prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor toetreding. Alle uitvoerverboden, -beperkingen en -vergunningen werden in 1997 afgeschaft. Het rechtstreekse toezicht op de grondstofprijzen werd ook opgeheven en aan de gratis verstrekking van meststoffen werd geleidelijk een einde gemaakt. Om de gevolgen van deze hervormingen op te vangen, werden bonnen uitgereikt aan particuliere boeren die deze voor grondstoffen en diensten (meststof, zaaizaad, gewasbeschermingsmiddelen, brandstof en machines) konden inwisselen. Hoewel de meeste prijsondersteuningsregelingen in 1997 werden afgeschaft, werd een overgangsregeling voor tarwe in het leven geroepen in het kader waarvan herinzetbare kredieten en subsidies voor tijdelijke opslag werden verstrekt. Er werd een Directoraat-generaal voor Plattelandsontwikkeling opgericht voor de coördinatie van het optreden van de overheid in plattelandsgebieden en om zich geleidelijk aan bezig te houden met de opstelling en uitvoering van multisectorale ontwikkelingsprogramma's. Ook het Ministerie van Landbouw is begonnen met de tenuitvoerlegging van een beleid voor achtergebleven gebieden. Bij de aanpassing van de veteriniare voorschriften aan het acquis zijn weinig vorderingen gemaakt. De veterinaire dienst beschikt over personeel dat in staat is wettelijke bepalingen voor te bereiden en te handhaven, maar er is toch behoefte aan een voortdurende opleiding. Er worden grote inspanningen geleverd ter verbetering van de normen, het beheer, de opleiding en de efficiëntie waarmee de veterinaire diensten van de staat en de particuliere veterinaire diensten dierziekten diagnotiseren en bestrijden en van het toezicht op de naleving van de bij wet ingestelde gezondheidsnormen en hygiënische nonnen. Er is een nieuw certificatiesysteem ingesteld dat aan de EU-normen beantwoordt en de voorschriften betreffende de in- en uitvoer van levende dieren werden in 1998 beter op de EU-wetgeving afgestemd. De inspectiediensten aan de grens beschikken evenwel niet over de nodige infrastructuur om de zendingen fysiek te controleren. De veterinaire 35 dienst van de stàat beschikt evenmin over een computernetwerk om berichten door te geven. Op fytosanitair gebied zijn geen beduidende vorderingen gemaakt. Er zijn nieuwe wetten uitgevaardigd over zaden en zaadvariëteiten die in overeenstemming zijn met de EU- catalogus, hetgeen betekent dat deze producten zonder keuring mogen worden ingevoerd. De certificatie van zaai- en plantgoed is geharmoniseerd met die van de EU. De wetgevende en bestuurlijke capaciteiten van het verantwoordelijke Directoraat voor Plantenbescherming van het Ministerie van Landbouw en Voedsel blijven echter zwak. Er is een gebrek aan communicatie tussen de centrale en de regionale administraties en het aantal regelmatige bijeenkomsten van de regionale en de centrale diensten werd om financiële Inspecties en de Inspectiediensten aan de grens beschikken over onvoldoende of verouderde communicatie-apparatuur. De fytosanitaire diensten beschikken over zeer weinig financiële middelen zodat zij niet laboratoriumuitrusting en communicatiemiddelen aan te schaffen en de opleidingen te volgen waarmee zij de controles aan de grens zouden kunnen verbeteren. redenen verminderd. De regionale Fytosanitaire in staat zijn de Conclusie Ten opzichte van de prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor toetreding is vooruitgang geboekt die moet worden voortgezet. Sinds juli 1997 zijn goede vorderingen gemaakt bij de geleidelijke afschaffing van monopolies in bepaalde sectoren en de in commerciële bedrijven. De landbouwbesturen omzetting van alle autonome landbouwprijzen werden volledig geliberaliseerd, en er werd geleidelijk een einde gemaakt aan subsidies en gerichte kredieten. Voorts werden vorderingen gemaakt bij de liberalisering van de handel in land. Het kopen en pachten van land werden gemakkelijker gemaakt en er werd gewerkt aan de ontwikkeling van een kadaster, hoewel de ontwikkelingen op dit gebied sneller zouden kunnen verlopen. Door een gebrek aan politiek vermogen kan de landhervorming niet worden voltooid omdat geen compromis kan worden bereikt over de kwestie van de landteruggave en de privatisering van het land van de staatslandbouwbedrijven. Hoewel enige vooruitgang werd geboekt bij de verdere ontwikkeling van het veterinaire acquis, moeten op fytosanitair gebied nog aanzienlijke inspanningen worden geleverd. Visserij In april 1998 werd het "Beleidskader voor de Visserijsector" goedgekeurd. In dit document is omschreven langs welke lijnen de Roemeense visserijsector in het algemeen zich naar verwachting zal ontwikkelen en wordt de structuur en de personele bezetting van het Department van Visserij uiteengezet. Het voornemen bestaat een informatiesysteem over vraag en aanbod van vis op te zetten en waarin ook andere informatie over de visserijsector en over onderzoek en ontwikkeling in deze sector permanent geraadpleegd en bijgewerkt zal worden. Binnen het Ministerie van Landbouw en Voedselvoorziening werd het Directoraat Visserij, Viskwekerijen en Viskwekerij-inspectie opgericht. In een door het Ministerie 36 van Landbouw opgerichte werkgroep zijn ambtenaren en bedrijfsleven vertegenwoordigd om de EU-wetgeving te onderzoeken en na te gaan hoe deze voor vis en visproducten in praktijk kan worden gebracht. Hoewel vorderingen zijn gemaakt bij de voorbereiding van de nodige institutionele en juridische instrumenten en van het beleid met het oog op een verdere Europese integratie blijft de algemene conclusie in het Advies van vorig jaar, dat nog aanzienlijke inspanning moet worden geleverd voordat de sector voor het lidmaatschap gereed is, geldig. Energie Roemenië heeft vorderingen gemaakt bij de aanpassing van monopolies, de liberalisering van de energieprijzen en de afschaffing van staatsinterventies in de sector vaste brandstoffen. De overheid heeft in juli 1998 een belangrijke stap voorwaarts gezet bij de hervorming van de energiesector, toen besloten werd tot de omvorming van het autonome bestuur RENEL tot twee nationale maatschappijen en een autonoom bestuur voor de productie van zwaar water en onderzoek. Ook werd het herstructureringsprogramma van het gasbedrijf (ROMGAZ) goedgekeurd. Bij de voorgenomen herstructurering van de elektriciteits- en gassector is rekening gehouden met de richtlijnen van de Unie. De energiesector wordt geleidelijk voor concurrentie opengesteld en privatisering is in voorbereiding. Volgens de geplande herstructurering zullen delen van de energiesector worden geprivatiseerd en voor concurrentie opengesteld. Het kader voor de oprichting van particuliere energiecentrales is aanwezig. Onlangs is een orgaan voor toezicht op de energiesector in het leven geroepen. Ondanks het feit dat het kader voor een onafhankelijke werking aanwezig is, bestaat de vrees dat personeelsbezetting en salariëring niet voldoende zijn om dit orgaan goed te doen functioneren. De Roemeense olieraffinaderijen moeten concurrerender worden en aan de Europese kwaliteits- en milieu-eisen voldoen. Enkele raffinaderijen zijn geprivatiseerd. De voorschriften van de Gemeenschap inzake olievoorraden dienen te worden overgenomen en de vereiste olievoorraden dienen te worden aangehouden. Met de herstructurering van de steenkolensector is verleden jaar begonnen: ten gevolge van mijnsluitingen moest de helft van het personeel - met een behoorlijke vergoeding - worden ontslagen. Er zullen aanzienlijke investeringen nodig zijn om de sluiting van onrendabele mijnen voort te zetten en de gevolgen daarvan op sociaal en regionaal gebied op te vangen. Er werd een begin gemaakt aan de verhoging van de energieprijzen en de geleidelijke afschaffing van de in het systeem ingebouwde kruissubsidies ten behoeve van huishoudens. Dit proces zal naar verwachting eind 1999 zijn voltooid. Een nieuwe strategie voor een efficiënt gebruik van energie, zowel uitgaande van de vraag als van het aanbod, werd in 1997 goedgekeurd. Hierin is een op financiële prikkels gebaseerd scenario opgenomen om het energieverbruik geleidelijk te verminderen, zodat het in 2005 22% lager zal zijn dan het huidige niveau. Roemenië moet de werkzaamheden op 37 energiegebied opvoeren om zich aan het acquis op het gebied van een efficiënt gebruik van energie aan te passen. Unit 1 van de kerncentrale van Cernavoda (met gebruik van Westerse technologie gebouwd) is nu operationeel en voorziet in 8 % van de energiebehoefte van het land. Eind 1998 zal een besluit worden genomen over de financiering van Unit 2. De nucleaire sector wordt als een nationale prioriteit beschouwd, daar uit studies is gebleken dat dit de goedkoopste bron van energie is. Op lange termijn zullen te Cernavoda 5 units aanwezig zijn. De binnenlandse uraniumproductie was in 1997 voldoende voor de plaatselijke behoeften. De Wet op de Atoomenergie van 1996 werd in 1998 nogmaals gewijzigd: van de Veiligheidsautoriteit werd een onafhankelijk orgaan gemaakt dat rechtstreeks onder de regering ressorteert. De personeelsbezetting en het salarisniveau zijn nog steeds te laag. Er zijn voorstellen het personeel uit te breiden, onder meer door het aantrekken van specialisten van andere ministeries. Er is een voorstel gedaan een dienst op te richten voor het beheer van radioactief afval. In afwachting van een besluit over de definitieve verwijdering van de afgewerkte splijtstof zal dit voorlopig op een terrein worden opgeslagen. Conclusie In overeenstemming met het Advies van de Commissie heeft Roemenië, ter voorbereiding van de integratie, zijn inspanningen in de energiesector geïntensiveerd. Er dient bij voorrang te worden verder gewerkt aan het totstandbrengen van een wettelijk kader dat met het acquis in overeenstemming is. Er dienen maatregelen te worden getroffen om uitvoerings- en toezichtmechanismes in te stellen en te versterken. Het pas opgerichte orgaan voor toezicht op de energiesector en het orgaan voor nucleaire veiligheid dienen een veiligheidscultuur te ontwikkelen en de nodige middelen te verkrijgen om goed te kunnen functioneren. Voorts dient een dienst voor het beheer van radioactief afval te worden opgericht. en van tenuitvoerlegging Het zal noodzakelijk zijn toezicht te houden op de vorderingen op het gebied van de goedkeuring en herstructureringsprogramma's. Bij de aanpassing van de binnenlandse energiemarkt dient vooral te worden gelet op de omvorming van monopolies en de voortgaande herstructurering van de sector, de toegang tot networken en de herstructurering van prijzen en tarieven; de staatsinterventie op het gebied van de vaste brandstoffen; de ontwikkeling van een efficiënt gebruik van energie en van brandstofkwaliteitsnormen. Voorts dient te worden voldaan aan de eisen inzake het verplicht aanhouden van olievoorraden. bepalingen wettelijke Vervoer Het harmoniseringsproces is sinds 1997 aanzienlijk versneld. Een groot aantal decreten van de regering voor alle wijzen van vervoer werden aangepast om aan de eisen van de Gemeenschap te voldoen. Er moet evenwel op worden toegezien dat het land aan deze eisen blijft voldoen. 38 De regering heeft een aantal decreten uitgevaardigd op het gebied van het wegvervoer om de voorwaarden voor de toegang tot de markt, voor de'concurrentie en enkele technische eisen aan te passen, gekoppeld aan de verbetering van de infrastructuur. Van de huidige onderhandelingen over de voorwaarden voor het goederenvervoer en het internationale, incidentele personenvervoer (INTERBUS) zou gebruik moeten worden gemaakt om redelijke, middellange termijnen vast te stellen om aan de resterende prioriteiten op dit gebied te voldoen. Nieuwe Decreten over het vervoer per spoor regelen de toegang tot de infrastructuur en voorzien in een algemene herstructurering van de spoorwegmaatschappij (SNCFR). Wat het luchtvervoer betreft, wordt vermeld dat het regeringsprogramma voor de herstructurering van de TAROM wordt bijgewerkt. Andere autonome besturen (bijv. bestuur van de luchthaven) zijn naar plaatselijke besturen overgebracht. Het is de bedoeling dat bij de huidige onderhandelingen over de toegang tot de markt een kader wordt vastgesteld waarbinnen nadere maatregelen kunnen worden uitgewerkt voor de volledige aanpassing aan en de toepassing van het acquis. Op het gebied van het zeevervoer en het vervoer over de binnenwateren heeft de regering decreten vastgesteld in verband met de Internationale Veiligheidscode (ISM), de vrije markt, de opleiding van bemanning en certificaten. De op dit gebied werkzame autonome besturen worden thans geherstructureerd. Roemenië is bezig met de uitvoering van het Weginfrastructuurprogramma. Er worden voorbereidingen getroffen voor de privatisering van de staatsvervoersmaatschappijen. In het document "Beoordeling Vervoersinfrastructuur" zijn de priorititeiten voor de voornaamste spoor- en wegnetwerken aangegeven, die voldoen aan de criteria van de Richtlijnen voor de Ontwikkeling van Transeuropese Vervoersnetwerken. Roemenië^ neemt actief aan regionale initiatieven deel. De huidige infrastructuurprogramma's zullen de binnenlandse middelen sterk onder druk zetten, zelfs indien de EU steun verleend. Het zou nuttig zijn een algemene strategie voor de financiering van de infrastructuur uit te werken, met medewerking van de EU, de Europese Investeringsbank, internationale financiële instellingen en de particuliere sector. Conclusies Hoewel Roemenië vooruitgang heeft geboekt bij de harmonisering van de wetgeving voor het vervoer, dienen nog belangrijke inspanningen te worden geleverd, met name op het gebied van de veiligheid van het zee- en het wegvervoer. Er is tot nu toe niet duidelijk melding gemaakt van specifieke verbeteringen in de administratieve structuren. Roemenië dient een gedetailleerd overzichtsprogramma op te stellen voor de oprichting van de organen die nodig zijn om het acquis te beheren, eventueel onder opgave van de behoeften aan scholing en opleiding. Kleine en middelgrote ondernemingen 39 Het economische klimaat, zoals in deel 2 beschreven, is niet bevorderlijk voor kleine en middelgrote bedrijven die van de markt worden verdrongen door de hoge rente, de beperkte toegang tot internationale financiën en doordat de banken niet over de vaardigheden beschikken om projecten te kunnen beoordelen. De verdeling van de taken van de overheid ten aanzien van het midden- en kleinbedrijf blijft onduidelijk. De verantwoordelijkheid voor het beleid is onlangs overgenomen door de Hervormingsraad, gesteund door een Interministeriële Hervormingscommissie. Er bestaat behoefte aan een wet ter bevordering van de oprichting en ontwikkeling van kleine en middelgrote bedrijven. Deze wet zou een definitie moeten geven van het midden- en kleinbedrijf, het wettelijke en bestuursrechtelijke kader moeten vereenvoudigen en de toegang van de betrokken bedrijven tot kapitaal moeten verbeteren. De wetgeving en administratieve procedures in verband met investeringen blijven moeilijk toegankelijk en het vereenvoudigen daarvan blijft een belangrijke taak. Om het bedrijfsklimaat voor het MKB te verbeteren zijn aanzienlijk meer inspanningen nodig ten behoeve van de macro-economische stabiliteit, dienen de structuurhervormingen versneld te worden uitgevoerd en moet de de investeringswetgeving worden verbeterd. Roemenië zal naar verwachting deelnemen aan het Derde Meerjarenprogramma voor het MKB (1997-2000). 3. 5 Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en sociale zaken De geregistreerde werkloosheid bedraagt bijna 10%, maar daarnaast bestaat er een aanzienlijke verborgen werkloosheid. Roemenië heeft ernstige problemen met langdurige werkloosheid waarin, tussen de verschillende regio's, grote verschillen bestaan. Op het gebied van de arbeidshygiëne en arbeidsveiligheid is er vooruitgang geboekt bij de omzetting van een aantal EU-richtlijnen. De vooruitgang op administratief gebied blijft daarbij achter: voor 2000 zal geen geïntegreerde arbeidsinspectie kunnen worden ingesteld. Er is geen nieuwe wetgeving vastgesteld op het gebied van de gelijke kansen, met uitzondering van een nieuwe wet op het ouderschapsverlof, maar deze is niet geheel met de EU-richtlijnen in overeenstemming. Aanzienlijke inspanningen zijn geleverd om structuren op te zetten om de naleving van de wet op de gelijke kansen te waarborgen. Op het gebied van de gezondheidszorg zijn overgangsregelingen getroffen om de periode te overbruggen voordat de wet op de ziekteverzekering in 1999 volledig in werking treedt. Bij decreet werd de ambulante gezondheidszorg geregeld en de lijst vastgesteld van de belangrijkste geneesmiddelen die gratis kunnen worden verstrekt. Bij een andere wet die in 1998 werd goedgekeurd wordt de openbare preventieve gezondheidszorg geregeld en het toezicht op de toepassing van hygiënische normen. Curatieve medische hulp zal door middel van het ziekteverzekeringsstelsel worden verleend. Het is te vroeg 40 om vast te stellen of de gezondheidszorg, die nog lang niet aan de EU-normen voldoet, door deze institutionele regelingen zal verbeteren. De ontwikkeling van een sociale dialoog op nationaal niveau, tussen de overheid, de vakbonden en de werkgeversorganisaties werd bij een wet van 1997 ingesteld waarbij de organisatie en de functies van de Sociaal Economische Raad werden geregeld. Op regionaal en plaatselijk niveau worden nu samenwerkingsstructuren opgezet. Er zijn wettelijke initiatieven genomen om de rollen van de sociale partners te versterken. Gezien onafhankelijke werkgeversorganisaties komt het merendeel van de regelingen en overeenkomsten tussen de drie partijen tot stand. Onafhankelijke tweepartijenovereenkomsten tussen de sociale partners blijven zeldzaam. echter de mentale zwakte van instelling en de De arbeidswetgeving inzake collectief ontslag en de bescherming van werknemers in geval van faillissement is slechts voor een deel geharmoniseerd en er moet nog veel werk worden verzet, met name om de richtlijnen inzake faillissement en ondernemingsraden om te zetten. Conclusie t Hoewel op het gebied van de wetgeving soms vorderingen zijn gemaakt, vinden de hervormingen in hettalgemeen in een traag tempo plaats. Zoals reeds in het advies van de Commissie van 1997 is vermeld moet in de komende jaren op vele gebied van het sociale beleid en met name op" het gebied van de arbeidshygiëne en -veiligheid, de volksgezondheid, de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid veel worden gedaan om de overheidsdiensten en de toezichthoudende structuren te verbeteren. Op het gebied van de arbeidshygiëne en de arbeidsveiligheid zouden meer inspanningen worden moeten geleverd om de bestaande structuren overeenkomstig de door de overheid bekendgemaakte doelstellingen te wijzigen. Er moeten ook nog steeds inspanningen worden geleverd om ervoor te zorgen dat sociale beschermingsmaatregelen worden ontwikkeld, hoewel de financiële middelen beperkt zijn. Regionaal beleid en cohesie In de periode na het Advies van 1997 is er beduidende vooruitgang geboekt bij de opzet van de institutionele structuren en sectorale coördinatiemechanismen die vereist zijn voordat Roemenië aan het structuurbeleid van de EU kan deelnemen. Met name werd bij de Wet op de Regionale Ontwikkeling, die met de hulp van de EU werd opgesteld en die in juli 1998 werd goedgekeurd, een kader vastgesteld voor de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van een regionaal beleid. In deze wet, die de rechtsgrond is voor het regionale beleid van Roemenië, worden de nationale en regionale beleidslijnen en de programmeringsstructuren omschreven. Deze wet dient nu ten uitvoer te worden gelegd. De Nationale Raad voor Regionale Ontwikkeling is het hoogste besluitvormingsorgaan op het gebied van structuurbeleid en cohesie, terwijl de Nationale Dienst voor Regionale Ontwikkeling het uitvoerend orgaan is. Er wordt een Nationaal Fonds voor Regionale Ontwikkeling opgericht via hetwelk de 41 middelen uit de nationale begroting en de EU-fondsen naar de regionale programma's zullen worden toegeleid. De nodige institutionele structuur wordt nu opgezet en de inter ministeriële coördinatie zal versterkt moeten worden. De financiële procedures en de controleprocedures dienen ook te worden verbeterd, maar de financiële instrumenten van het regionale beleid zijn nog zwak. In zeven van de acht vastgestelde regio's zijn overeenkomsten ondertekend met het deelnemende judet ( district) raden om de organisaties op te richten waarin de wet voorziet. In vier gevallen hebben de nieuwe regio's de wettelijk voorziene Regionale Ontwikkelingsdiensten opgericht. Deze diensten zullen toezien op de uitvoering van de regionale programma's. Conclusies Hoewel er nog problemen zijn, met name op het gebied van de institutionele structuren en de financiële procedures, heeft Roemenië belangrijke stappen vooruit gedaan bij ontwikkeling van een regionaal beleid. 3. 6. Kwaliteit van leven en milieu Milieu Sinds begin 1997 zijn er weinig vorderingen gemaakt bij de omzetting van de milieuwetgeving. Er bestaat geen algemene benadering ter bepaling van het beleid op dit kerngebied van de wetgeving van de Gemeenschap. Geringe vooruitgang werd geboekt bij de aanpassing aan het milieu-acquis betreffende de watersector. Voorts werden een aantal uitvoeringsvoorschriften goedgekeurd. Roemenië heeft geen kaderwetten vastgesteld betreffende de verschillende milieusectoren, ondanks de prioriteiten die in het Partnerschap voor toetreding waren aangegeven. Een algemene reorganisatie van het Ministerie van Waterbeheer, Bosbouw en Milieubescherming is dringend nodig. De toezichthoudende organen dienen te worden versterkt. Het toezicht op de kwaliteit van lucht en water voldoet lang niet aan de eisen van de EU, met uitzondering van de meting van de vervuiling van het afvalwater van de waterzuiveringsinstallaties in stedelijke gebieden. Er moeten belangrijke investeringen worden gedaan. Roemenië dient nauw samen te werken met de Europese Investeringsbank, de internationale financiële instellingen en de EU om passende financieringsstrategieën te ontwikkelen. Conclusie De harmoniseringswerkzaamheden vorderen langzaam. Er moet nog veel worden gedaan om te voldoen aan de prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor toetreding. 42 Roemenië heeft nog steeds zeer ernstige problemen op het gebied van de luchtzuiverheid, het water- en het afvalbeheer. De harmonisering van de wetgeving en het oprichten van instellingen dienen sneller te gaan en de structuur van het Ministerie van Waterbeheer, Bosbouw en Milieubescherming dient te worden verbeterd. De uitwerking van een consequente milieustrategie en de ontwikkeling van uitvoeringsprogramma's per richtlijn zijn onmisbaar voor een verdere Europese integratie. Consumentenbescherming De Roemeense wetgeving inzake productveiligheid en productaansprakelijkheid is gedeeltelijk met de wetgeving van de Gemeenschap in overeenstemming. Er schijnt geen wetgeving te zijn betreffende gevaarlijke nabootsingen, consumentenkrediet en time- share-onroerend goed. Daar consumentenbescherming een prioriteit op middellange termijn van het Partnerschap voor toetreding is, zal Roemenië op dit gebied aanzienlijke inspanningen moeten leveren. Sinds het Advies zijn zeer weinig omzettingswerkzaamheden verricht. De doelmatigheid van de institutionele structuren dient verbeterd te worden om de toepassing van de wetgeving te waarborgen. De consumentenbonden moeten sterker worden voordat zij doeltreffend kunnen optreden. 3. 7. Justitie en binnenlandse zaken In het Advies van juli 1997 heeft de Commissie erop gewezen dat Roemenië bijzondere problemen kent op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, met name op het gebied van de verantwoordelijkheid van en het toezicht op de strafrechtelijke autoriteiten en de bestrijding van de georganiseerde misdaad en de handel in drugs. Met de behandeling van problemen zoals het immigratiebeleid, de visumverlening en de grenscontroles was slechts een begin gemaakt. Slechts na een algemene institutionele hervorming zou het mogelijk zijn resultaten te bereiken. lm m igratie/grenscontrole Roemenië is zowel een emigratie- als een doorvoerland. De lijst van landen waarvan de onderdanen aan de visumplicht zijn onderworpen is nog uitgebreid (zij omvat nu 85 landen) en overeenkomstig de aanbevelingen van de Europese Unie is een lijst van 12 landen opgesteld waarvan de onderdanen over een doorvoervisum (havens/luchthavens) moeten beschikken. Roemenië heeft tot nu toe wcdertoelatingsovereenkomsten gesloten met negen lidstaten van de Unie, in het kader waarvan de samenwerking behoorlijk functioneert. Daarentegen zijn geen beduidende vorderingen gemaakt bij de grenscontroles, hoewel dit een van de drie prioriteiten op korte termijn is van het Partnerschap voor toetreding en bijzondere aandacht moet worden besteed aan de grenzen met Moldavië en Oekraïne en aan de haven van Constanta. Deze geringe vooruitgang is onder meer te wijten aan de onduidelijke afbakening van verantwoordelijkheden tussen grenswachters en grenspolitie en aanzienlijke lacunes in de opleiding. Rpemenië moet de bevoegdheden van de diensten dringend duidelijk inspannen om de nodige bewakingsuitrusting en informatiesystemen aan te schaffen. Dit is een van de dingen die afbakenen en zich 43 gedaan moeten worden voordat aan het verzoek van het land van de gemeenschappelijke lijst te worden geschrapt kan worden voldaan. Asiel De procedures moeten worden herzien om ze sneller en transparanter te maken, met name ten aanzien van niet-goevernementele organisaties. Roemenië zou het EU-systeem van veilige derde landen moeten overnemen. Politie Op het gebied van de bestrijding van de georganiseerde misdaad heeft Roemenië de Overeenkomst van de Raad van Europa betreffende het witwassen, het opsporen en de inbeslagneming en confiscatie van opbrengsten van misdrijven, die zij op 18 maart 1997 heeft ondertekend nog niet geratificeerd. De wetten betreffende de volgende onderwerpen bevinden zich nog altijd in het ontwerp-stadium: voorkoming van het gebruik van het banksysteem voor het wiswassen van geld; bestrijding van de georganiseerde misdaad; voorkoming en bestrijding van corruptie. Met Bulgarije, Griekenland, Hongarije, Moldavië, Oekraïne, Oostenrijk en Turkije werden evenwel overeenkomsten gesloten ter bestrijding van de georganiseerde misdaad en de illegale immigratie. Sinds het Advies zijn geen vorderingen gemaakt met de reorganisatie van de politie, hoewel de regering het voornemen te kennen heeft gegeven de politic te demilitariseren en ingrijpend te hervormen, met name door middel van een wet op het statuut van politie officieren. De Europese Conventie voor de bestrijding van het terrorisme is op 3 augustus 1997 in werking getreden. Drugs De illegale handel in drugs neemt in Roemenië nog steeds in omvang toe; er werden enkele grote partijen in beslag genomen. Roemenië heeft de overeenkomst ondertekend betreffende de illegale handel over zee ter uitvoering van artikel 17 van de Conventie van de Verenigde Naties ter bestrijding van de ongeoorloofde handel in drugs en psychotrope stoffen. Maar er zijn nog steeds geen wetten aangenomen betreffende de handel in drugs en chemische uitgangsstoffen en het drugsmisbruik. Er bestaat nog steeds geen nationaal programma voor het toezicht op en de vermindering van de vraag en de interministeriële commissie voor de drugsbestrijding die een algemeen beleid voor zou moeten uitwerken en uitvoeren moet nog worden opgericht. Justitiële samenwerking Roemenië heeft op 10 september 1997 het Europese Verdrag betreffende de Uitlevering en de twee aanvullende protocollen ondertekend. Deze zijn op 9 december 1997 in werking getreden. Het land heeft op 20 november 1997 de Europese Overeenkomst (maar nog niet betreffende de Overneming van Strafvervolging ondertekend geratificeerd), terwijl het op 8 april 1998 het aanvullend protocol bij çle Overeenkomst 44 betreffende de Overbrenging van Gevonniste Personen heeft ondertekend, welke overeenkomst in december 1996 in werking is getreden. Daarentegen heeft Roemenië het Europese Verdrag aangaande de wederzijdse rechtshulp in strafzaken, dat in juni 1995 werd ondertekend, nog steeds niet geratificeerd, noch het daarbij behorende aanvullende protocol dat in februari 1996 werd ondertekend. Conclusie In de prioriteiten op korte termijn van het Partnerschap voor toetreding heeft de Commissie Roemenië aangespoord verdere inspanningen te leveren ter bestrijding van de georganiseerde misdaad en ter verbetering van de grenscontroles. Op geen van deze drie gebieden konden duidelijke vorderingen worden waargenomen. Er werden evenwel enige verbeteringen vastgesteld op het gebied van het visum- en wedertoelatingsbeleid. Voorts heeft het internationale rechtsinstrumenten ondertekend of geratificeerd, waarvan sommige in werking zijn getreden. Maar Roemenië moet enkele teksten nog ratificeren, zoals het Europese Verdrag aangaande de wederzijdse rechtshulp in strafzaken en het Europese Verdrag inzake het witwassen van geld, en moet nog nationale wetten 'goedkeuren om deze te kunnen toepassen. land zeven belangrijke Over het algemeen dienen de talrijke hervormingen die op het gebied van justitie en binnenlandse zaken waren aangekondigd, en met name de door de Commissie in juli 1997 aanbevolen institutionele hervorming, snel te worden doorgevoerd en moeten de nodige menselijke en financiële middelen ter beschikking te worden gesteld om ervoor te zorgen dat deze daadwerkelijk worden uitgevoerd. 3. 8. Buitenlands beleid Handel en internationale economische betrekkingen Gezien de aard van het gemeenschappelijk handelsbeleid bestaan vorderingen op dit gebied in de eerste plaats uit een coördinatie en een afstemming van het beleid, en niet uit een harmonisering in nauwe zin. Roemenië heeft, als de EU, de WTO-Overeenkomst betreffende Informatietechnologie ondertekend en heeft aanbiedingen gedaan in zowel de basistelecom- als de financiële dienstenovereenkomst. Wat de inpassing in het netwerk van regionale regelingen van de Unie betreft, kan worden vermeld dat de vrijhandelsovereenkomst met Turkije op 1 februari 1998 in werking is getreden. Met het oog op de sluiting van vrijhandelsovereenkomsten is contact opgenomen met alle Baltische landen. Roemenië is op 1 juli 1997 tot het Centraal- Europese vrijhandelsgebied toegetreden. Door de ondertekening van het Handvest van de Economische Conferentie van de Zwarte Zee op 4 juni 1998 is Roemenië een volwaardig lid geworden van deze onlangs opgerichte organisatie. 45 De resterende uitvperbeperkingen zijn afgeschaft en de rechten op bepaalde industrie- en landbouwproducten zijn verminderd, zoals in de Europa-Overeenkomst bepaald. Roemenië heeft de voorwaarden van Artikel VIII van de Artikelen van Overeenkomst van het IMF betreffende het kapitaalverkeer voor lopende rekening-transacties aanvaard. Ontwikkeling In de periode 1997-1998 heeft Roemenië haar werkzaamheden ter verbetering van het wettelijk kader voor haar betrekkingen met ontwikkelingslanden verbeterd, voornamelijk op het gebied van economische en commerciële samenwerking. Er zijn geen vorderingen gemaakt op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking met de ACS-landen. Douane Er is vooruitgang geboekt bij de harmonisering van de wetgeving. De nieuwe Roemeense douanecode werd in juli 1997 goedgekeurd en trad in oktober 1997 in werking, tezamen met de nodige uitvoeringsbepalingen. In oktober 1997 zijn de technische procedures voor het invullen, het gebruik en het drukken van het Enig Document in werking getreden. Roemenië houdt zich momenteel aan haar eigen geïntegreerde tarief. Om de compatibiliteit tussen dit tarief en het geïntegreerde douanetarief van de Gemeenschap (TARIC) te verbeteren, werd binnen het Douanebestuur een nieuwe afdeling opgericht. De beginselen van het systeem van gemeenschappelijk douanevervoer voor de in- en uitklaring van goederen worden thans toegepast. In 1998 werd een systeem van zekerheidstelling ingevoerd. Roemenië is bezig met de voorbereiding voor deelname aan de Europese Overeenkomst betreffende het gemeenschappelijk douanevervoer. Er werd een nieuw statuut voor het douanepersoneel ingevoerd, dat een omschrijving bevat van hun rechten en plichten en van de wijze waarop zij worden aangenomen en opgeleid en waarin ook de salarissen van leidinggevend en uitvoerend personeel zijn vermeld. Op het gebied van het grensbeheer werden vorderingen gemaakt. Langs de Roemeense grens is een speciale douanezone ingesteld waarin onaangekondigde controles kunnen worden verricht. De douaneautoriteiten kunnen ook binnen de bedrijven controles verrichten. Er zijn investeringen gedaan in de fysieke infrastructuur en in de informatie infrastructuur. Er werden verschillende nieuwe douanekantoren gebouwd en uitgerust. Er werd een begin gemaakt met de geautomatiseerde in- en uitklaring van goederen en het "Integrated Customs toegepast om de douanedocumenten en de applicaties in de douanekantoren eenvormiger te maken. Information System (ICIS)" werd 46 Conclusie Er moet nog werk worden verricht voordat het Roemeense geïntegreerde douanetarief (TARIR) compatibel is met het douanetarief van de Gemeenschap (TARIC). Hoewel reeds grote investeringen zijn gedaan om de infrastructuur te verbeteren, is er nog ruimte voor verdere verbeteringen. Hoewel Roemenië op douanegebied in het algemeen vorderingen heeft gemaakt, zal nog het nodige moeten worden gedaan voordat wettelijke compatibiliteit en bestuurlijke efficiëntie bereikt zullen zijn. Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid Sinds 1997 heeft Roemenië haar buitenlandse en veiligheidsbeleid nog meer op Europese en Euro-Atlantische integratie afgestemd. Het land blijft dit als een prioriteit beschouwen en heeft de systematische samenwerking met de Unie voortgezet. Roemenië is actief blijven deelnemen aan de multilaterale dialoog tussen de EU en de geassocieerde landen. Het land neemt deel aan de periodieke vergaderingen van de politieke leiders, Europese en geassocieerde Europese correspondenten en aan de werkgroepen in verband met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Roemenië is ingegaan op de uitnodigingen van de EU om haar standpunten op het gebied van het buitenlandse en veiligheidsbeleid te steunen door, indien zij daartoe werd opgeroepen, zich achter de gemeenschappelijke EU-standpunten en gezamenlijke acties te stellen en door zo nodig aan de uitvoering daarvan deel te nemen. Roemenië heeft de internationale inspanningen om de crisis in het Westen van de Balkan te beperken en een vreedzame oplossing te bereiken gesteund. Onderhandelingen over het politieke verdrag tussen Roemenië en de Republiek Moldavië gaan langzaam maar zeker vooruit en leiden tot een versterking van de economische en culturele betrekkingen. Met Oekraïne vinden besprekingen plaats over de afbakeling van de land- en de zeegrens. Met de Russische Federatie wordt nog steeds onderhandeld over een Vriendschaps- en Samenwerkingsverdrag. Het kader voor betrekkingen van goede nabuurschap tussen Roemenië en Hongarije is aangevuld met de Overeenkomst over de Samenstelling van een Gemengd Bataljon voor vredeshandhavingsoperaties. De beoordeling van het Roemeense buitenlandse en veiligheidsbeleid in de onderzochte periode leidt tot de conclusie dat Roemenië haar beleid verder op het gemeenschappelijk buitenlandse en veiligheidsbeleid heeft afgestemd. 3. 9. * Financiële aspecten Financiële controle Wat de externe financiële controle betreft, heeft de Roemeense Rekenkamer het privatiseringsproces in Roemenië vertraagd in haar bevoegdheid een rechtstreeks onderzoek in te stellen bij belastingbetalers en onderzoeken voorafin te stellen tijdens het privatiseringsproces. Het lijkt daarom aangewezen dat de Rekenkamer de bevoegdheden voor onderzoek vooraf aan het Ministerie van Financiën overdraagt. De onlangs uitgewerkte orrtwerp-wet over de organisatie en de werking van de Rekenkamer voorziet echter niet in de hiervoor benodigde maatregelen. 47 Wat de interne financiële controle betreft zijn er sinds 1997 weinig vorderingen gemaakt. Het Nationale Programma voor de Overneming van het Acquis voor 1998 bevat geen omschrijving van de toekomstige Roemeense financiële controle en auditsysteem. Plannen om het bestaande beleid te herzien zijn uitgesteld. De regering dient op het gebied van dergelijke systemen flinke vorderingen te maken. Er zullen spoedig plannen moeten worden opgesteld met duidelijke termijnen, om de interne financiële controle op een hoog niveau te brengen. 3. 10. Algemene evaluatie Roemenië heeft het omzettingstempo op het gebied van landbouw, energie, vervoer, regionale ontwikkeling en sommige delen van de interne markt versneld. De uitvoerings- en handhavingsstructuren zijn evenwel niet voldoende ontwikkeld om een daadwerkelijke toepassing van de wetgeving te waarborgen. Hoewel Roemenië voldoet aan enkele aspecten van het punt bestuurlijke capaciteit dat in het Partnerschap voor Toetreding als een prioriteit op korte termijn werd aangemerkt (regionale ontwikkeling), zijn andere prioriteiten op korte termijn niet op bevredigende wijze behandeld, zoals de interne markt (herstructurering van de banksector, overheidsopdrachten, staatssteun), justitie en binnenlandse zaken (bestrijding van de georganiseerde misdaad en corruptie, grensbeheer, demilitarisering van de politie) en het milieu. 4. Bestuurlijke capaciteit om het acquis toe te passen In dit hoofdstuk worden de gegevens van het advies bijgewerkt. De Europese Raad wees er in Madrid in december 1995 op dat de voorwaarden moeten worden geschapen voor een geleidelijke harmonieuze integratie van de landen die om toetreding verzoeken en dat met name hun administratieve structuren moeten worden aangepast. Bij de behandeling van dit onderwerp werd in het kader van Agenda 2000 gewezen op het belang van een doeltreffende omzetting van de wetgeving van de Gemeenschap in nationale wetgeving en op het nog grotere belang van de behoorlijke toepassing, van deze wetgeving via de geschikte administratieve en gerechtelijke structuren. Deze essentiële voorwaarde moet met het oog op het scheppen van wederzijds vertrouwen dat onontbeerlijk is voor toekomstig lidmaatschap, vooraf zijn vervuld. In het kader van het verslag van dit jaar heeft de Commissie met de kandidaat-landen samengewerkt om een lijst van voorbeelden van organen voor de tenuitvoerlegging op te stellen op belangrijke gebieden van het acquis. Waar mogelijk worden gegevens verstrekt over de vraag of deze organen over voldoende wettelijke bevoegdheden beschikken om het acquis ten uitvoer te leggen, over de personeelsbezetting, de kwalificaties van het personeel en de beschikbare financiële middelen. In sommige gevallen kunnen al gegevens worden verstrekt over de soort besluiten die worden genomen. De Commissie is voornemens dit aspect in toekomstige verslagen verder te ontwikkelen. In haar advies concludeerde de Commissie: "de administratieve structuren zullen versterkt moeten worden, wil Roemenië over instrumenten beschikken waarmee het land het acquis daadwerkelijk kan toepassen en doen naleven. " 48 4. 1. Bestuurlijke structuren Of Roemenië over de administratieve capaciteit beschikt om het communautaire acquis toe te passen en ten uitvoer te leggen hangt nauw samen met de algemene ontwikkeling van het openbaar bestuur in het land. In haar Advies over Roemenië beklemtoonde de Commissie dat er behoefte is aan een grondige algemene hervorming. In april 1998 werd de Raad voor Hervormingen belast met alle aspecten van de hei-vorming van het openbaar bestuur met inbegrip van decentralisatie, regionale ontwikkeling en de samenhang tussen de afzonderlijke wettelijke besluiten en de hervormingen op het gebied van wetgeving en beleid. De interministeriële groep voor de hervorming van het openbaar bestuur (GIRAP) die in juni 1998 werd opgericht leidt het hervormingsproces. Ten aanzien van decentralisatie werden de wetten inzake het plaatselijk en openbaar patrimonium, de plaatselijke openbare financiën en de concessies in september 1998 aangenomen, maar hun inwerkingtreding is afhankelijk van de Kaderwet inzake plaatselijk openbaar bestuur die door het Parlement nog niet werd aangenomen. De wet op de regionale ontwikkeling die in juli 1998 in het Parlement werd aangenomen creëerde een geschikt kader voor de ontwikkeling en uitvoering van het regionale beleid. In zeven van de acht grote regio's werden bureaus voor regionale ontwikkeling opgericht. Momenteel moeten nog belangrijke inspanningen worden geleverd op het gebied van de institutionele opbouw, de ontwikkeling van het menselijk potentieel, de geïntegreerde de ontwikkeling van procedures voor financiële en regionale planning en begrotingscontrole. De bezoldigingen en de loopbaanstructuren van het overheidspersoneel zullen voor de doeltreffendheid van de hervormingen een zeer belangrijke rol spelen. Bijzondere aandacht zal moeten worden besteed aan de toegang op voet van gelijkheid tot de overheidsdienst op basis van kwalitatieve en transparante criteria om te waarborgen dat er een professionele overheidsdienst in het leven wordt geroepen. In het specifieke kader van de Europese integratie dienen ervaren ambtenaren te worden aangeworven om alle maatregelen die aan de toetreding voorafgaan voor te bereiden en uit te voeren. De scheiding van de politieke en administratieve functies van de uitvoerende macht in overeenstemming met de Roemeense hervormingsplannen moeten op administratief vlak nog vorm krijgen. De systemen en instellingen voor begrotings- en uitgavenbeheer hebben zich in Roemenië traag en ongelijk ontwikkeld hoofdzakelijk doordat de wetgeving op dit gebied niet doeltreffend geschraagd wordt door passende administratieve structuren. Beleid en begroting dienen systematisch beter aan elkaar te worden gekoppeld. Interne financiële controle en adequate boekhoud- en informatiesystemen moeten nog worden ingevoerd. Ook op andere gebieden is vooruitgang noodzakelijk zoals de verbetering van mechanismen om te waarborgen dat en te controleren of beleidsbeslissingen worden uitgevoerd, de systematische uitwerking van wetgeving en voorschriften die met het communautair acquis zijn, de vernieuwing van de overlegmechanismen om ambtenaren die geen deel uitmaken van de centrale regering bij de de communicatiemogelijkheden van de regering, zowel om de informatiestroom binnen de in overeenstemming beleidsvorming verbetering betrekken alsmede van de te 49 regering beter te kunnen beheren als over een werkinstrument voor grotere politieke coherentie te kunnen beschikken. In juli 1998 is de regering opnieuw van start gegaan met de omvorming van bestaande autonome bestuursorganen, waaronder openbare nutsbedrijven en commerciële instellingen, tot staatsbedrijven en legde zodoende de basis voor verdere privatisering. Het vertrouwen van het publiek in het ambtenarenapparaat bleef gering. Roemenië was tot dusverre traag bij het uitvaardigen van wetten om de burger te beschermen, in schadeloosstelling te voorzien en controle op de uitvoerende macht uit te oefenen. De invoering en de controlemechanismen onder druk zetten. De controlesystemen dienen rekening te houden met de nauwere betrekkingen tussen burgers, marktdeelnemers en administratie. Anti-corruptiemaatregelen hebben, ondanks de talrijke politieke initiatieven op dit gebied, nog niet de verwachte resultaten opgeleverd. algemene bestuurswetgeving van het acquis zal de Van Roemeense zijde ging het Departement voor Europese integratie verder met de coördinatie van de bilaterale betrekkingen met de Europese Unie. Het departement speelde een belangrijke rol bij de organisatie, de voorbereiding en de verbetering van het Nationale programma voor de toetreding van Roemenië tot de EU en werd gereorganiseerd om het hoofd te kunnen bieden aan de strengere eisen die in het kader van de voorbereidingen tot de toetreding werden gesteld. 4. 2. Capaciteit op bestuurlijk en gerechtelijk vlak: voornaamste terreinen voor de tenuitvoerlegging van het acquis. Uniforme toepassing van de EG-wetgeving: Het rechtssysteem heeft enkele wijzigingen en hervormingen ondergaan vooral met betrekking tot de rechterlijke organisatie en procedures. De onderbezetting blijft evenwel een probleem; in juli 1998 waren er 552 posten van de 3. 749 vacant. Door een belangrijke generatiewisseling, die gedeeltelijk het gevolg was van de lage bezoldiging in de sector, zijn momenteel 76% van de rechters jonger dan 30. Deze verandering had ook gevolgen voor de ervaring en de deskundigheid van de rechterlijke macht. In het algemeen wordt de wetgeving nog ongelijk toegepast en zijn er bijkomende inspanningen nodig met het oog op institutionele opbouw en ontwikkeling van het menselijk potentieel om een samenhangende toepassing en tenuitvoerlegging van de wetgeving, vooral wat betreft handelswetgeving en andere gespecialiseerde wetgeving, te waarborgen. Gemeenschappelijke markt Op het gebied van de intellectuele eigendom berust de verantwoordelijkheid voor auteursrechten bij het Roemeense Bureau voor Auteursrechten (ORDA). ORDA beschikt over voldoende personeel (53 personeelsleden) maar er is behoefte aan een betere opleiding vooral op operationeel vlak. Beheer en organisatie blijven uiterst zwakke punten. De wetgeving werd nog niet doeltreffend ten uitvoer gelegd. Overtredingen kunnen slechts door de rechtbanken worden gesanctioneerd maar deze beschikken niet over de nodige deskundigheid. 50 Het Bureau voor octrooien en handelsmerken (OSIM) is een gespecialiseerd orgaan van het centrale openbare bestuur en is afhankelijk van de Roemeense regering; het is het enige bevoegde orgaan op het grondgebied van Roemenië dat bescherming verleent op het gebied van de industriële eigendom. OSIM beschikt over voldoende personeel (290 personeelsleden) maar er is nog behoefte aan gespecialiseerde opleiding. De aanpassing van de voorschriften inzake overheidsopdrachten aan het acquis is een prioriteit op korte termijn in het kader van het partnerschap voor toetreding. De verantwoordelijkheid berust bij het Ministerie van Openbare Werken (296 personeelsleden). Momenteel werken zeven personeelsleden in het bevoegde directoraat hetgeen betekent dat de dienst onderbemand is en het personeel onvoldoende opgeleid om de voorschriften inzake overheidsopdrachten te kunnen controleren. Er moeten belangrijke inspanningen worden geleverd om de huidige aanpak te veranderen. Van de zes goedgekeurde posten zijn er drie bestemd voor ambtenaren van het Ministerie van Financiën die zich met de wettelijke aspecten van de overheidsopdrachten bezighouden. Het financiële toezicht op kredietinstellingen wordt uitgeoefend door de Centrale Bank die onderbemand is op dit gebied en kampt met problemen zoals gebrekkige opleiding en groot personeelsverloop (75 personeelsleden in de afdeling toezicht van de 4. 816 personeelsleden in de Nationale Bank van Roemenië', 1. 472 in het hoofdkantoor). De Nationale Bank kreeg meer bevoegdheden dank zij de nieuwe wet op het bankwezen van 1998 maar slaagde er tot dusverre niet in oplossingen te bieden voor verschillende banken in moeilijkheden. Op de kapitaalmarkten wordt toezicht gehouden door de Nationale Commissie voor de Effectenhandel (CNVN) die 77 personeelsleden te werk stelt. Hoewel dit orgaan officieel politiek onafhankelijk is staan de commissieleden onder politieke invloed en druk van de belangrijkste marktdeelnemers. De toezichthoudende afdeling is het personeel is niet gekwalificeerd en het onderbemand (11 personeelsleden), personeelsverloop is groot. De verantwoordelijkheden van de Commissie bij de tenuitvoerlegging zijn beperkt. Op de sector verzekeringen wordt toezicht gehouden door het Bureau voor Toezicht op het Verzekeringswezen (OSAAR) dat over de volgende bevoegheden beschikt: het verlenen van vergunningen aan de verzekeringsmaatschappijen, het houden van toezicht op en het reguleren van de verzekeringssector. Het bureau is niet onafhankelijk en maakt deel uit van het Ministerie van Financiën. OSAAR is onderbemand (20 personeelsleden) en onvoldoende toegerust. Het is een zwakke instelling die bijna geen politieke steun krijgt en over onvoldoende begrotingsmiddelen beschikt om degelijk toezicht op de markt te kunnen uitoefenen. Normen en certificaten: op het gebied van het vrije verkeer van goederen werd het wettelijke kader voor de scheiding tussen regelgeving, normalisering en certificering aan het begin van 1998 voltooid. De erkenningsinstelling (RENAR) telt 12 personeelsleden. Zij werd als het enige voor erkenning bevoegde orgaan in 1998 opgericht. Het Roemeense Bureau voor Normalisering (96 personeelsleden) is sedert juli 1998 een onafhankelijk wettelijk orgaan. Mededinging: de Onafhankelijke Mededingingsraad heeft 108 posten toegewezen gekregen en momenteel 63 personeelsleden in dienst. Het Bureau voor de Mededinging beschikt over 410 posten waarvan er momenteel 45 vacant zijn. Het bureau beheert 42 51 plaatselijke bureaus. In de loop van 1997 onderzocht de Raad voor Mededinging 120 gevallen waarvoor een oplossing werd gevonden; zeven van deze gevallen hadden betrekking op fusies. 56 gevallen werden beëindigd met een administratieve verklaring van geen bezwaar. Tijdens het eerste semester van 1998 werden 132 gevallen behandeld en werden 15 gevallen van economische concentratie opgelost. Deze ontwikkeling wijst erop dat bij de ondernemingen het bewustzijn met betrekking tot en het vertrouwen in de mededingingsregels groeit. Telecommunicatie: er werd weinig vooruitgang geboekt bij het opzetten van het institutionele kader voor deregulering. In 1999 zal een onafhankelijk nationaal regelgevend bureau worden opgericht. Ondertussen wordt deze taak waargenomen door het Ministerie vdor Communicatie (81 personeelsleden in totaal). Indirecte belasting: bij het Departement Fiscaal Beleid van het Ministerie van Financiën werken 123 personeelsleden (op de 141 toegewezen posten); hiervan houden zich 39 personeelsleden (op de 44 toegewezen posten) bezig met indirecte belastingen. Ongeveer 28. 000 personeelsleden zijn werkzaam in de regionale kantoren die onder het Ministerie van Financiën ressorteren. In 1998 werden 1. 669 posten toegewezen aan de financiële inspecteurs waarvan er in ieder district ongeveer 40 werkzaam zijn. Landbouw: op het fytosanitair beleid wordt toegezien door de fytosanitaire dienst (12 personeelsleden) van het Ministerie voor Landbouw en Voedselvoorziening in Boekarest dat de technische werkzaamheden overlaat aan het Centrale laboratorium voor fytosanitaire quarantaine (CLPQ) en aan de Hogeschool voor Land- en Bosbouw. Er zijn 41 regionale diensten voor fytosanitaire inspectie (RPI) die werkzaam zijn in de districten (2. 523 personeelsleden), 32 inspectieposten aan de grenzen (BIP); 205 fytosanitaire inspecteurs rapporteren rechtstreeks aan het CLPQ. De administratieve en de wettelijke aspecten vallen onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie voor Landbouw en Voedselvoorziening. Hoewel de personeelsleden op technisch gebied een goede opleiding hebben genoten zijn hun capaciteiten om nieuwe wetten op te stellen en ten uitvoer te leggen beperkt; de communicatie tussen de centrale en de regionale bestuursinstellingen is beperkt. Het aantal regelmatige bijeenkomsten tussen de regionale en de centrale instellingen was om financiële redenen beperkt. De communicatieapparatuur is ontoereikend en verouderd en in het algemeen zijn de begrotingsmiddelen op fytosanitair gebied ontoereikend. De centrale autoriteit op het gebied van veterinaire aangelegenheden in Roemenië is de algemene veterinaire dienst (GSVA) (32 personeelsleden) die onder het Ministerie voor Landbouw en Voedselvoorziening ressorteert. De GSVA is als centrale veterinaire autoriteit verantwoordelijk voor het opstellen en de tenuitvoerlegging van wetgeving. De centrale laboratoria zoals het laboratorium voor veterinaire, diagnostiek, het laboratorium voor de controle van levensmiddelen en het controlelaboratorium voor veterinaire diagnostiek ressorteren ook onder de GSVA. De districten (judet) beschikken over 42 laboratoria voor diagnostiek en 42 laboratoria voor de controle van levensmiddelen. In de districts- en regionale afdelingen van de GSVA werken in totaal 11. 914 personeelsleden. In totaal zijn bij de veterinaire staatsdienst 3. 500 dierenartsen (staatsambtenaren) werkzaam terwijl ongeveer 3. 700 particuliere dierenartsen voor de overheid diensten verlenen. In totaal werken 22 inspectieposten aan grensovergangen die over 35 controleposten beschikken voor het GSVA in de districten (judet). Het personeel van de algemene diergeneeskundige dienst stelt wetgevingen op en legt deze ten uitvoer. 52 Er worden belangrijke inspanningen geleverd om de normen, het beheer, het opleidingsniveau en de doeltreffendheid van zowel de particuliere als de door de overheid beheerde veterinaire diensten te verbeteren bij de controle op, het bewaken en het diagnostiseren van gereglementeerde ziekten met het oog op de naleving van de normen op het gebied van gezondheid en hygiëne. Een goed uitgewerkt beleid verschaft de basis voor verdere hervormingen. Het gebrek aan deskundigheid en opleiding moet verder doeltreffend worden aangepakt. De inspectieposten aan grensovergangen beschikken niet over de nodige infrastructuur om fysieke controles van zendingen uit te voeren. Bijgevolg worden de controles uitgevoerd op de plaats van bestemming in het land of in de quarantainestations indien het om de invoer van levend vee gaat. De veterinaire dienst van de staat beschikt momenteel niet over een computernetwerk. Vervoer: het gebrek aan personeel (er werken 300 personeelsleden bij het Ministerie van Vervoer) is het belangrijkste knelpunt. Sedert 1997 is het aantal personeelsleden in het ministerie gedaald. Werkgelegenheid en sociaal beleid: de verantwoordelijkheid voor de gezondheid en de veiligheid op het werk is verdeeld over de dienst voor arbeidsbescherming van het (62 personeelsleden), die Ministerie voor Arbeid en Sociale Bescherming verantwoordelijk is voor de veiligheid op het werk, en over het Ministerie van Volksgezondheid, dat verantwoordelijk is voor gezondheidskwesties en toezicht houdt op de inspectiediensten van volksgezondheid in de districten. Veiligheidsinspecties worden uitgevoerd door de afdeling inspectie van de overheidsdienst voor arbeidsbescherming (29 personeelsleden). De gedeelde verantwoordelijkheid en het aanhouden van twee diensten voor twee gebieden die nauw met elkaar verwant zijn roept vragen op vanuit organisatorisch en fiscaal oogpunt. De politieke wil om de twee inspectiediensten samen te smelten ontbreekt. De vraag blijft bestaan of de huidige organisatie het opzetten van structuren voor de tenuitvoerlegging en de handhaving van wetten mogelijk zal maken. Regionaal beleid en cohesie: midden 1998 werden belangrijke wettelijke besluiten genomen en momenteel worden in overeenstemming hiermede administratieve structuren opgezet. Deze zullen ook nuttig zijn bij de deelname van Roemenië aan de financiële instrumenten die ter voorbereiding van de toetreding worden gehanteerd. Milieu: er werden twee nieuwe directoraten in het leven geroepen die ressorteren onder het Ministerie voor Waterbeheer, Bosbouw en Milieubescherming (295 personeelsleden), één voor het behoud van de biologische diversiteit en het beheer van beschermde gebieden en het andere voor de Europese integratieprogramma's en de internationale betrekkingen. De noodzakelijke inspectiediensten moeten nog worden opgericht. In 1998 werd een nationale commissie voor toezicht op nucleaire activiteiten opgericht die als onafhankelijke overheidsinstelling optreedt (306 personeesleden) en waarvan de personeelsbezetting en de deskundigheid voor verbetering vatbaar zijn. Een uitgebreide reorganisatie van het Ministerie voor Waterbeheer, Bosbouw en Milieubescherming zou voor Roemenië een prioriteit moeten zijn. Tot dusverre werden evenwel geen beslissingen genomen. De organisatorische structuur voor de tenuitvoerlegging van wetgeving moet worden versterkt. De controle van lucht en water voldoet bij lange niet aan de vereisten van de EU op dit gebied met uitzondering van de meting van de vervuiling in de afvoer van stedelijke waterzuiveringsinstallaties. 53 in voor Consumentenbescherming: consumentenbescherming opgericht met 42 regionale kantoren (met 688 personeelsleden; 71 op centraal niveau). Om de consumentenbescherming verder uit te bouwen zijn in de begroting van het Centrale Orgaan voor Consumentenbescherming financiële middelen uitgetrokken voor niet-gouvernementele instanties voor consumentenbescherming. departement werd 1997 een Justitie en Binnenlandse Zaken: er is nog steeds een grote behoefte aan goed opgeleid personeel met een hoge mate aan integriteit. Er kunnen enkele verbeteringen worden vastgesteld internationale in verband met de gerechtelijke procedures en de politiesamenwerking. Momenteel zijn er 56. 600 politieagenten in dienst. De diensten van de grenspolitie en de grensbewaking tellen 26. 000 personeelsleden. Douane: de Douaneadministratie telt 5. 400 posten (momenteel 788 vacatures), 319 personeelsleden werken op het hoofdkantoor. De Douaneadministratie leverde aanzienlijke inspanningen om de organisatie en het beheer te moderniseren en om aan prestatie gekoppelde bezoldigingen in te voeren. Er moet evenwel nog veel worden gedaan en de huidige inspanningen moeten worden voortgezet. Financiële Controle : de functie van de Rekenkamer (2. 300 personeelsleden met concurrerende bezoldiging) moet worden herzien. 135 personeelsleden van het Ministerie van Financiën houden zich bezig met financiële controle. In het Directoraat Financiële Controle dat onder het Ministerie van Financiën ressorteert werden 943 posten toegewezen voor controle op lokaal vlak. Op lokaal vlak werden tevens 1. 187 posten toegewezen aan de financiële inspectie; op centraal niveau zijn er 77 posten. De institutionele bevoegdheden moeten worden herzien en er moet naar een efficiëntere organisatie worden gestreefd. Een degelijk systeem van financiële controle vooraf gekoppeld aan een interne accountantscontrole achteraf is onontbeerlijk voor een gezond en doeltreffend beheer van de toekomstige grotere bijstand van de EG. Belangrijke inspanningen zijn noodzakelijk om aan deze vereisten te voldoen vooral indien men de doelstellingen op korte termijn van het Partnerschap voor toetreding wil verwezenlijken. 4. 3. Samenwerking (twinning) Om de kandidaat-landen te helpen bij het versterken van hun administratieve capaciteit en de aanpassing van hun overheidsdiensten met het oog op de tenuitvoerlegging van het acquis hebben de Commissie en de lidstaten in het kader van het Phare-programma een samenwerkingsprogramma (twinning) ontwikkeld. (Hierbij verlenen ambtenaren uit EU-lidstaten hun mederwerking aan specifieke administratieve diensten in kandidaatlanden). In de lidstaten van de EU wordt het acquis ten uitvoer gelegd door de nationale administraties (op centraal, regionaal en lokaal niveau) en door overheidsinstellingen, beroepsorganisaties en de particuliere sector. Dit uitgebreide geheel van administratieve en technische deskundigheid wordt thans aan de kandidaat-landen ter beschikking gesteld. In het begin zal de samenwerking voor vier sectoren gelden, namelijk landbouw, milieu, financiën en justitie en binnenlandse zaken, doch zij zal geleidelijk tot het gehele acquis worden uitgebreid. Roemanië neemt actief deel aan deze twinnings samenwerking. 4. 4. Algemene evaluatie 54 Bij de versterking van de Roemeense overheidsdiensten is weinig vooruitgang geboekt. Hoewel in veel sectoren maatregelen zijn genomen om het wettelijke kader vast te stellen voor de oprichting van instellingen die voor de toepassing van het acquis verantwoordelijk zullen zijn, zijn er weinig vorderingen gemaakt bij de daadwerkelijke oprichting van die instellingen. En indien deze instellingen zijn opgericht is het niet zeker dat zij over de nodige financiële en menselijke middelen zullen beschikken. Het is teleurstellend dat er slechts zeer weinig vorderingen zijn gemaakt op het gebied van het grensbeheer, met name in het licht van het verzoek van Roemenië van de gemeenschappelijke visumlijst te worden geschrapt. C. Conclusie Roemenië voldoet aan de politieke criteria van Kopenhagen. Er moeten echter nog veel inspanningen worden geleverd om de corruptie te bestrijden, de werking van rechtbanken te verbeteren en de individuele vrijheden en de rechten van de Roma te beschermen. Voorts dient voorrang te worden gegeven aan de hervorming van de overheidsdiensten. Roemenië heeft zeer weinig vorderingen gemaakt bij het totstandbrengen van een markteconomie en zijn vermogen om concurrentiedruk en marktkrachten het hoofd te bieden is achteruit gegaan. Ondanks vorderingen bij de omzetting van belangrijke onderdelen van het acquis moet Roemenië nog een lange weg afleggen op het gebied van bijkomende wetgevende omzetting, tenuitvoerlegging en handhaving voordat het land in staat zal zijn de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen. D. Partnerschap voor Toetreding en nationaal programma voor de overname van het acquis: algemene beoordeling van de tenuitvoerlegging. Het partnerschap voor toetreding heeft als doel in een alomvattend kader de prioritaire gebieden te omschrijven voor verdere werkzaamheden zoals die zijn vastgelegd in het Advies van de Commissie, de beschikbare financiële middelen om de kandidaatlanden te helpen bij de tenuitvoerlegging van deze prioriteiten, en de aan deze bijstand verbonden voorwaarden. Ieder kandidaatland werd verzocht een Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis vast te stellen waarin het de wijze waarop het Partnerschap voor Toetreding zal worden ten uitvoer gelegd, een tijdschema voor het verwezenlijken van de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding, en de benodigde personele en financiële middelen aangeeft. Zowel het Partnerschap voor Toetreding als het Nationaal Programma voor de Overname van het Acquis worden geregeld herzien ten einde de gemaakte voortgang in aanmerking te nemen en het vaststellen van nieuwe prioriteiten mogelijk te maken. 55 1. Partnerschap voor toetreding In het Partnerschap voor toetreding3 zijn de volgende prioriteiten op korte termijn aangegeven: • Economische hervorming: het vaststellen van de economische beleidsprioriteiten voor de middellange termijn en een gezamenlijke beoordeling binnen het kader van de Europa-Overeenkomst; bevredigende vooruitgang inzake het programma voor economische hervormingen van de regering, met inbegrip van privatisering van twee banken; omvorming tot handelsondernemingen van de meeste "regies autonomes"; efficiënte en transparante tenuitvoerlegging van de regeling voor buitenlandse investeringen, herstructurering/privatisering van een aantal grote staatsbedrijven in de (bijv. kolen- en staalindustrie en in de landbouwsector (vooral door het terugdringen van verliezen en schulden); voortzetting van de tenuitvoerlegging van de overeenkomsten met de internationale financiële instellingen. • Versterking van institutionele en administratieve capaciteit: vaststelling van een ontwerpwet op de overheidsdienst en vooruitgang in de hervorming van het openbaar bestuur, fytosanitaire en veterinaire controles, vooral met betrekking tot voorzieningen aan de buitengrenzen, de financiële sector (versterking van toezichthoudende instanties van banken, financiële diensten en kapitaalmarkten); douane; versterking van mechanismen voor financiële controle en audit, mededingings- en antikartelautoriteiten en autoriteiten die toezicht houden op staatssteun, milieu; aanvang met het opzetten van structuren voor regionaal en structureel beleid. • Interne markt: onder andere de herstructurering van de banksector en de kapitaalmarkten; voltooiing van de hervorming van het ondernemingsrecht, maatregelen ter stimulering van ondernemingen en het midden- en kleinbedrijf, directe buitenlandse investeringen, harmonisatie en verbeterde toepassing van indirecte belastingen; harmonisatie van overheidsopdrachten; vaststelling van een wet op staatssteun en een eerste inventarisatie voor staatssteun; instelling van structuren voor standaardisering en conformiteitsbeoordeling. • Justitie en binnenlandse zaken: vooral verdere inspanningen om maatregelen te nemen ter bestrijding van de corruptie en de georganiseerde misdaad, en beter grenzenbeheer. • Milieu: verdere omzetting van de kaderwetgeving; het vaststellen van uitvoerige harmonisatieprogramma's en uitvoeringsstrategieën die verband houden met individuele wetten; planning en aanvang van de uitvoering van deze programma's en strategieën. Voortgang met de korte-termijnprioriteiten van het Partnerschap voor toetreding is als volgt samen te vatten: • Economische hervorming: een flinke vooruitgang is geboekt bij de uitwerking en formulering van een samenhangend economisch beleid voor de korte en middellange 3 Verordening 622/98 van de Raad, PB L 85 van 20 maart 1998. 56 termijn. De omzetting van het beleid in de praktijk is echter in geheel 1998 moeilijk gebleken vanwege de economische problemen die Roemenië op elk gebied ondervindt en vanwege het ontbreken van een krachtige verbintenis om strenge begrotingsbeperkingen door te voeren en structurele hervormingen te bespoedigen. Men gaat er steeds van uit dat de voorgenomen privatisering van twee banken voor het einde van het jaar zal plaatsvinden. De algemene regels voor investeringen zijn opnieuw gewijzigd zonder dat dit de noodzakelijke doorzichtigheid en vereenvoudiging van het wetskader heeft opgeleverd. De herstructurering/privatisering van grote staatsbedrijven in de (bijv. kolen- en staalindustrie en in de landbouwsector vordert, maar definitieve maatregelen inzake de grote verliesgevende bedrijven zijn nog niet ondernomen. De meeste autonome besturen zijn sedert de zomer van 1998 evenwel tot vennootschappen omgevormd, waarbij het nog te vroeg is een eindoordeel uit te spreken over het proces van privatisering en consolidering van deze nieuwe vennootschappen. Versterking van institutionele en administratieve capaciteit: De Roemeense regering heeft zich hier bij ingespannen. Doch los van de wet op de regionale ontwikkeling is er door het parlement tot dusverre geen belangrijke kaderwetgeving goedgekeurd. Tot midden 1998 verliep de vooruitgang hierbij over het algemeen slechts langzaam, waarbij duurzame inspanningen slechts werden verricht na de instelling van de interministeriële groep tot hervorming van het openbaar bestuur (GIRAP), in juni 1998 onder voorzitterschap van de eerste minister opgericht. Inzake veterinair toezicht is enige vooruitgang geboekt bij de institutionele hervormingen en de invoering van nauw bij de EU-praktijk aansluitende procedures. Fytosanitair, toezicht blijft een gebied waarvoor werkelijke vooruitgang noodzakelijk is. Hoewel het wettelijk kader voor toezichthoudende instanties is vastgelegd, is het een feit dat zij qua personeelsbezetting en bekwaamheden zwak blijven en dat er een gebrek aan politieke bereidheid is deze instanties slagkracht te verlenen. Geen grote vooruitgang wordt vermeld bij het versterken van de mechanismen voor financiële controle en audit. De voor het mededingingsbeleid verantwoordelijke instanties worden versterkt - de inspanningen dienen te worden voortgezet. Wat staatssteun betreft, is er een gebrek aan vooruitgang en laat het eerste Roemeense verslag inzake staatssteun nog op zich wachten. Op het gebied van het milieu is vrijwel geen vooruitgang geboekt, terwijl de uilwerking van de voor het regionaal en structuurbeleid noodzakelijke mechanismen wel aanzienlijk is opgeschoten. Interne markt: de herstructurering van de bankensector blijft een van de grootste uitdagingen, ofschoon de privatisering van twee kleinere staatsbanken overeenkomstig het Partnerschap voor toetreding vooruitgang boekt. De liberalisering van de kapitaalmarkten is voortgezet. De hervorming van het ondernemingsrecht boekte vooruitgang, ofschoon grote inspanningen nog nodig zijn voor de totstandbrenging van een eenvoudig transparant en effectief wettelijk kader om bedrijfsontwikkeling mogelijk te maken en te ondersteunen. Het stimuleren van het MKB is onlangs tot beleidsprioriteit geworden. De belangrijkste hindernis hierbij is dat het MKB uit de markt wordt gedrongen door zwaar gesubsidieerde grote, verliesgevende staatsbedrijven. Dit vraagstuk is nog niet echt aangepakt. Grote inspanningen zijn nog nodig om de toepassing van het stelsel van de indirecte belastingen te harmoniseren en te verbeteren. Ondanks door de Roemeense regering in begin 1998 geuitte voornemens is de harmonisering van de overheidsopdrachten nog niet aangepakt. Het 57 passende totstandbrengen conformiteitsbeoordeling is voltooid. van structuren voor standaardisering en • Justitie en binnenlandse zaken: er zijn enkele initiatieven tegen corruptie ontwikkeld maar een alomvattende aanpak ontbreekt nog. Er zijn inspanningen geleverd voor een betere bestrijding van de georganiseerde misdaad, ondersteund door talloze initiatieven om de internationale samenwerking en coördinatie te verstevigen. Deze inspanningen moeten worden gehandhaafd. Het grenzenbeheer is zwak gebleven. • Milieu: hier is weinig vooruitgang te melden. De omzetting van de kaderwetgeving geschiedt niet stelselmatig. Er bestaat een algeheel gebrek aan programmering op strategische, institutionele en technische niveaus. Roemenië heeft vorderingen gemaakt bij de behandeling van enkele aspecten van de prioriteiten op korte termijn die in het Partnerschap voor toetreding waren aangegeven, namelijk op het gebied van economische hervormingen en bestuurlijke capaciteit (voorbereiding van wetgeving voor overheidsdiensten en regionale ontwikkeling; versterking van de veterinaire capaciteit). De prioriteiten op het gebied van de interne markt (herstructurering van de banksector, verbetering van de indirecte belastingen, overheidsopdrachten, staatssteun), justitie en binnenlandse zaken (bestrijding van de georganiseerde misdaad en van corruptie) en op het gebied van het milieu zijn niet op bevredigende wijze behandeld. - 2. Nationaal programma voor de overname van het acquis Het eerste ontwerp van het Nationaal programma voor de overname van het acquis werd eind maart 1998 voorgelegd. Dit stuk is sedertdien voortdurend gewijzigd en verfijnd, met als laatste versie deze van oktober 1998. In het advies van de Commissie worden, op slechts enkele uitzonderingen na, alle genoemde gebieden bestreken. Het programma is opgedeeld in drie hoofddelen, overeenkomstig de criteria van Kopenhagen, en heeft een vierde deel dat zich toelegt op de administratieve capaciteit. Elk van de vier delen tracht te voldoen aan de voornaamste in het Partnerschap voor toetreding genoemde punten, met verwijzing naar een gedetailleerd tijdschema voor de tenuitvoerlegging en naar de geraamde kosten. Het stuk levert de grondslag voor een alomvattende effectieve strategie. Het heeft de interministeriële samenwerking en communicatie helpen verbeteren en wordt in toenemende mate als een belangrijk raamwerk voor beleidsplanning aanvaard. Na voltooiing van de harmonisatie daarvan met het programma van de Roemeense regering dient volledige samenhang van de documenten te worden bereikt. De Roemeense autoriteiten zien het Nationaal programma voor de overname van het acquis als een planningsinstrument voor een zich steeds verder ontwikkelend beleid en zullen het verder blijven uitwerken. Een grote uitdaging is de uitwerking van de nationale begroting van 1999 volgens de prioriteiten van het Nationaal programma voor de overname van het acquis, vooral wat betreft de geschetste macro-economische benadering. Het bereik dient nog te worden uitgebreid tot een aantal gebieden zoals de hervorming van het openbaar bestuur, de doorvoering en handhaving van het communautair acquis, een financieel gezonde en samenhangende begroting voor de hervormingen, het samenwerking, gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, regionale 58 statistieken, en het niet tot de interne markt behorende acquis. Er bestaat behoefte aan een gedetaileerder verslaggeving van de algemene organisatie, coördinatie en controle van het Nationaal programma voor de overname van het acquis, waaronder de uitwerking van een systematische aanpak ten behoeve van de volledige omzetting van wetgeving en de harmonisatie van het sectorieel beleid met het macro-economische kader. De bilaterale discussies over het Nationaal programma voor de overname van het acquis zijn opbouwend geweest. De Roemeense overheid is nu bezig met de herziening van dit document. Aan de hand van de herziene versie zal de Commissie een standpunt innemen over dit nationale programma en zal dit aan de Raad mededelen. De beoordeling zal naar verwachting in de tweede helft van 1999 plaatsvinden bij het hernieuwde onderzoek van het Partnerschap voor toetreding 59 BIJLAGE STATISTISCHE GEGEVENS 60 STATISTISCHE GEGEVENS Basisgegevens Bevolking (eind van de periode) 1993 1994 1995 x 1000 1996 1997 22748 22712 22656 22582 22526 1000 ha Totale oppervlakte 23839 23839 23839 23839 23839 Nationale rekeningen Bruto binnenlands product in lopendc prijzen Bruto binnenlands product in lopendc prijzen Bruto binnenlands product in lopendc prijzen Productiestructuur - Landbouvv - Industrie - Bouwnijvcrhcid - Dicnstcn Uitgavenstructuur - Consumptive bestedingen - huishoudens en IZWs t. b. v. huishoudens - overheid - Bruto-investeringen in vaste activa - Uitvocr van goedcren en dicnstcn - Invoer van goedcren en diensten Bruto binnenlands product 20035,7 49773,2 mld. lei 72135,5 mld. ecu 108390,9 249750,2 22,5 25,3 ecu per hoofd van bevolking 27,1 27,6 30,6 1000 1100 1200 1200 1400 % van totale bruto toegevoegde waarde 21,6 34,9 5,4 38,1 20,6 37,6 6,8 35,0 20,7 34,5 6,9 37,9 20,0 35,8 7,2 37,0 % van bruto binnenlands product 81,3 67,6 13,7 21,4 27,6 33,2 83,7 72,1 11,6 23,1 28,4 36,7 20,1 38,0 5,7 36,2 85,5 75,4 10,1 19,2 29,7 36,7 wijziging t. o. v. voorgaande jaar in % 1,5 3,9 koopkrachtparitcitcn 7,1 3,9 -6,6 Bruto binnenlands product per hoofd van dc bevolking 4800 5100 5600 6100 5800 Inflatie Indcxcijfer van de consumptieprijzen wijziging t. o. v. voorgaande jaar in % 256,1 136,7 32,3 38,8 Betalingsbalans -Uitvocr van goedcren -Invoer van goedcren -Saldo van dc handclsbalans -Dicnstcn (nctto) -Inkomcn (nctto) -Inkomcnsovcrdrachtcn (nctto) -waarvan: inkomcnsovcrdrachtcn van dc ovcrhcid -Saldo van dc lopendc rekening -Reserves (incl. goud) -Reserves (cxcl. goud) Opcnbare financien Tckort/ovcrschot van de ovcrhcid Buitcnlandsc schuld (bruto) 4178 5141 -963 -98 -124 183 95 -1003 1722 892 min. ecu 6047 7253 -1206 -248 -184 282 48 -1356 1996 1201 5171 5517 -346 -144 -108 238 85 -360 2514 1696 6367 8313 -1945 -303 -243 467 37 -2025 2509 1678 % van het bruto binnenlands product 0,9 17,4 -3,6 17,6. 16,6 19,1 4237 3444 Financiele indicatoren Monetaire aggregaten - Ml -M2 - Totaal krediet Gemiddelde korte rente - op Icningcn - op dcposito's Wisselkoersen met ecu - Gemiddelde voor de periodc - Eind van dc periodc - EfTccticf wissclkocrsiiidcxcijlcr Buitenlandse handel Invoer Uitvocr Saldo Ruilvoct Invoer uitEU-15 Uitvoer naar EU-15 Bevolking Natuuiiijke groci Migratic (nctto) Zuigclingcnstcrfte Lcvciisverwachting: inaniicii vrouwen Arbeidsmarkt Berocpsbevolking (ILO-methode) Wcrkloosheidscijfer (ILO-methode): Totaal <25 jaar >25jaar Gemiddeld aantai werkzame personen naar bedrijfstak NACE (arbeidskrachtenenquete) - Land- en bosbouw - Industrie - Bouwnijvcrhcid - Dicnstcn Infrastructuur Spoorwcgnct Autos nclvvcgcn Industrie en landbouw 62 1993 1994 1995 1996 1997 1,5 3,1 2,0 4,9 mld. ecu 2,1 5,4 6,5 % per jaar 48,9 36,5 2,2 5,9 7,2 55,3 38,1 2,3 7 5,7 72,5 55,8 (1 ccu=. nationale valuta) 890 1423,6 1968,8 2173,5 2947,1 3384,2. 3922,2 5182,4 8111,5 8859,1 min. ecu 5716 4243 -1473 6056 5220 -836 7961 6097 -1864 9005,7 6366,6 -2639,1 9946,7 7434,5 -2512,2 zelfde periode voorgaande jaar = 100 % van het totaal 453 41,3 48,2 48,2 50,5 54,13 97,2 523 56,5 -2,4 -0,9 22,3 65,3 73,1 64,8 6,7 20,2 4,2 38 27,3 4,3 30,4 per 1000 personen -0,9 -0,7 per 1000 levendgeborenen -1,5 -0,9 23,9 21,2 bij de geboorte 65,7 73,4 65,7 73,4 % van de arbeidskrachten 64,9 8,1 22,6 5,3 67,2 8 20,8 5,4 % van totaal 36,5 28,8 5,6 29,1 34,4 28,6 5 32 kmpcr 1000km2 : : 47,7 47,8 km : : voorgaande jaar =100 52,5 56,6 : '• 22 65,2 73 64,8 6 39 26,2 4,2 30,6 : : -0,6 -0,8 23,3 65,9 73,3 36 30,1 5,7 28,2 : : Volume-indexcijfers van de industriele productie Indexcijfers van de bruto-Iandbouwproductie 101,1 110,2 103,3 100,2 109,4 104,5 109,9 101,3 94,1 103,1 63 Opmerkingen over de methoden Bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking in KKS: Herziene gegevens, waarbij gebruik is gemaakt van de nieuwe KKP-resultaten uit het International Comparison Project van 1996. Reserves: Gegevens aan het eind van het jaar. De reserves worden gedefinieerd als de som van de goudvoorraden bij de centrale bank, de buitenlandse valuta en de andere vorderingen (bruto) op niet-ingezetenen. Goud wordt gewaardeerd tegen de prijs aan het eind van het jaar. Tekort/overschot van de overheid: Een benadering van de definitie van de nationale rekeningen, ontleend aan gegevens op basis van de methoden van de GFS (government finance statistics) van het IMF. Het tekort/overschot van de overheid wordt verkregen door het tekort/overschot van de centrale overheid (gewoonlijk inclusief bepaalde extra-bugettaire fondsen) en het tekort/overschot van de lagere overheden bij elkaar op te tellen. Het totaal wordt gecorrigeerd voor het vorderingenoverschot c. q. -tekort voor bepaalde beleidsdoeleinden, wat een ilnancieringspost in de nationale rekeningen is. Monetaire aggregaten: Gegevens aan het eind van het jaar. Ml omvat in het algemeen chartaal geld in omloop en zichtdeposito's. M2 omvat in het algemeen Ml plus spaardeposito's en andere kortlopende vorderingen op banken. Totaal krediet omvat in het algemeen binnenlands krediet aan de overheid en de particuliere sector. Opgemerkt zij dat het probleem van de meting van de geldcirculatie van buitenlandse valuta's in sommige toetredende landen van invloed kan zijn op de betrouwbaarheid van de gegevens. Rente: Jaargemiddelde van de rente. De rente op leningen betreft in het algemeen de gemiddelde rente op leningen die door de meldende banken zijn verstrekt. De rente op deposito's betreft in het algemeen de gemiddelde rente voor zicht- en termijndeposito's. Wisselkoersen: Voor zover beschikbaar zijn de ecu-wisselkoersen die welke officieel door DG II worden bekendgemaakt. Het effectieve wisselkoersindexcijfer is gewogen met de belangrijkste handelspartners, met 1990 als basisjaar. Invoer en uitvoer (lopende prijzen): De gegevens zijn gebaseerd op de "speciale handel", waarbij de buitenlandse handel de goederen omvat die de douanegrens van het land passeren. De handelsgegevens omvatten niet de rechtstreekse wederuitvoer, de handel in diensten en de handel met vrije zones en evenmin de handel in licenties, knowhow en octrooien. De waarde van de buitenlandse handel heeft betrekking op de marktwaarde van de goederen en de bijkomende kosten (vracht, verzekering enz. ). Ilandelsclassificatie: Voor het goederenverkeer wordt de Gecombineerde Nomenclatuur als goederenclassificatie gebruikt. De invoer wordt op cif-basis geregistreerd, de uitvoer op fob-basis. 64 Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in Amerikaanse dollar aan de hand van het jaargemiddelde van de wisselkoersen van het Internationale Monetaire Fonds. Invoer uit en uitvoer naar met EU-15: Bron: Comtrade. Voor 1993 en 1994 hebben de gegevens uitsluitend betrekking op de handel met EU-12. Beroepsbevolking (%) (ILO-methode): Aandeel van de arbeidskrachten in de totale bevolking van 15 jaar en ouder. Bij de ontlening van dit cijfer aan de steekproefenquête naar de arbeidskrachten is rekening gehouden met de volgende ILO-definities en -aanbevelingen: Arbeidskrachten: Werkenden en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities. Werkenden: Iedereen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieweek ten minste één uur voor loon of een andere beloning heeft gewerkt als werknemer, ondernemer, lid van een coöperatie of meewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en vrouwen met ouderschapsverlof zijn inbegrepen. Werklozen: Iedereen van 15 jaar en ouder die gelijktijdig voldoet aan alle drie voorwaarden die de ILO-definitie voor classificatie als werkloze stelt: (i) geen werk hebben, (ii) actief werk zoeken en (iii) beschikbaar zijn om binnen twee weken met werken te beginnen. Werkloosheidscijfer (ILO-methode): Aandeel van de werklozen in het totale aantal is ontleend aan de steekproefenquête naar de arbeidskrachten. Dit cijfer arbeidskrachten, waarbij de ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen (zie ILO-definities hierboven). Gemiddeld aantal werkzame personen naar bedrijfstak NACE: Deze indicator is berekend met inachtneming van de ILO-definities en -aanbevelingen. Voor 1993, 1994 en 1995 hebben de gegevens betrekking op de civiele beroepsbevolking. Ze zijn afkomstig uit: * een enquête bij: - alle ondernemingen met 200 of meer werknemers. - een representatieve steekproef van ondernemingen met minder dan 200 werknemers. * administratieve bronnen. Vanaf 1996 hebben de gegevens betrekking op alle weerkzame personen (incl. de strijdkrachten); ze zijn afkomstig uit de driemaandelijkse arbeidskrachtenenquête bij de huishoudens. Volume-indexcijfers van de industriële productie: De industriële productie omvat de winning van delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en water (overeenkomstig de NACE Rev. l, secties C, D en E). 65 De indexcijfers van de industriële productie zijn berekend op basis van de fysieke industriële output voor ongeveer 600 representatieve producten en groepen producten, die zijn gewogen met de toegevoegde waarde tegen factorkosten van 1991. Volume-indexcijfers van de landbouwproductie: De indexcijfers van de bruto- landbouwproductie worden berekend op basis van de cijfers voor het voorgaande jaar. Bronnen Basisgegevens, nationale rekeningen, buitenlandse handel, bevolking, arbeidsmarkt, infrastructuur, industrie en landbouw: New Cronos. Reserves en financiële indicatoren: Waar mogelijk is de vragenlijst van eenheid B-4 van Eurostat over monetaire en financiële statistieken als bron gebruikt. Aan de toetredende landen is gevraagd regelmatig een bijwerking van de tabellen in de vragenlijst te verstrekken. De volgende statistieken worden bestreken: officiële valutareserves, monetaire aggregaten, rente en wisselkoersen. Indien deze gegevens niet beschikbaar waren, is 'International Financial Statistics' van het IMF als bron gebruikt. De Europese Commissie (DG II) wordt waar mogelijk als bron voor de ecu-wisselkoersen gebruikt. Voor de bruto buitenlandse schuld is "External Debt Statistics" van de OESO als bron gebruikt. Voor het tekort/overschot van de overheid zijn de toetredende landen nog niet in staat betrouwbare gegevens te verstrekken. Eenheid B-4 werkt nauw met deze landen samen om hun op de nationale rekeningen gebaseerde statistieken van de overheidsfinanciën te verbeteren. Nu wordt nog een benadering van het tekort/overschot van de overheid ontleend aan het "Government Finance Statistics Yearbook" van het IMF (zie hieronder voor een toelichting op de methoden). 66 ISSN 0254-1513 COM(98) 702 def. DOCUMENTEN NL 01 02 06 11 Catalogusnummer : CB-CO-98-644-NL-C Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg