title: Tussentijds verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over de tenuitvoerlegging van het communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000)

eurovoc_concepts:
action programme
equal treatment
female work
gender equality
women's rights

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 17. 12. 1998 COM(1998)770def. Tussentijds verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over de tenuitvoerlegging van het communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000) INHOUD SAMENVATTING I OVERZICHT VAN HET PROGRAMMA 1. 1 Doelstellingen 1. 2 Financieel kader 1. 3 Beheer van het programma 1. 4 In het kader van het programma ontwikkelde strategieën H ANALYSE VAN DE ACTIVITEITEN EN RESULTATEN VAN HET PROGRAMMMA IN DE EERSTE HELFT VAN DE LOOPTIJD '—iii 1 1 2 3 4 5 II. 1 Analyse van de tenuitvoerlegging van het programma per specifieke doelstelling 5 5 • II. 1. 1 Algemeen • II. 1. 2 Integratie van de dimensie gelijke kansen in alle beleidsvormen en acties 1 • II. 1. 3 Mobilisatie voor de gelijke behandeling van vrouwen en mannen • II. 1. 4 Gelijke kansen in een economie in verandering • II. 1. 5 De combinatie van werk en gezinsleven • II. 1. 6 Evenwichtige deelname in de besluitvorming • II. 1. 7 Uitoefening van de rechten op gelijkheid 9 11 II. 2 De rol van het programma in de communautaire beleidsvormen en acties • 11. 2. 1 Algemeen • II. 2. 2 De stategie van mainstreaming • II. 2. 3 De Europese werkgelegenheidsstrategie • II. 2. 4 De structuurfondsen • II. 2. 5 De Europese wetgeving inzake gelijke behandeling 14 16 18 20 20 21 22 23 24 SAMENVATTING Het communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000) werd in december 1995 door de Raad vastgesteld. Het bouwt voort op de ervaringen van de voorgaande communautaire programma's inzake gelijke kansen en beoogt niet alleen de voorgaande initiatieven te consolideren maar ook open te staan voor nieuwe ideeën, eisen en uitdagingen. Vele van deze uitdagingen zijn in september 1995 geformuleerd tijdens de vierde wereldconferentie van de Verenigde Naties te Peking. Dit tussentijds verslag voldoet aan de in het besluit van de Raad genoemde plicht van de Commissie om een tussentijds verslag over de tenuitvoerlegging van het programma in te dienen. In het besluit van de Raad worden de zes beleidsdoelstellingen van het programma uiteengezet (integratie van de dimensie gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen en acties, mobilisatie van alle actoren om gelijke kansen voor vrouwen en mannen tot stand te brengen, bevordering van gelijke kansen in een zich veranderende economie, combinatie van werk en gezinsleven, evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan de besluitvorming en verbetering van de voorwaarden voor de uitoefening van de rechten op gelijkheid). Er wordt tevens een beschrijving gegeven van de communautaire acties en steunmaatregelen om deze doelstellingen te verwezenlijken. De inhoud van dit verslag heeft de volgende structuur: in onderdeel ï wordt beschreven wat de basiskenmerken van het programma zijn en hoe het programma wordt geregeld en beheerd; in onderdeel II. 1 worden de resultaten van het programma gepresenteerd met betrekking tot de zes beleidsdoelstellingen die in het besluit worden uiteengezet; in onderdeel II. 2 worden het belang van het programma voor en de bijdrage van het programma aan de ontwikkelingen en beleidsvormen op communautair niveau geïllustreerd. Behalve de zes beleidsdoelstellingen, worden de strategieën getoetst tijdens de tenuitvoerlegging van het programma. Deze zijn: innovatie, partnerschap en overdracht van goede praktijken. Deze strategieën zijn noodzakelijk geworden voor doeltreffende acties die bijdragen tot de succesvolle verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen, en ze vormen een aanwinst voor de projectwerkgroepen in de vorm van ervaringen op het gebied van organisatiekunde. De integratie van gelijke kansen is het leidend beginsel van het programma. Zij vertegenwoordigt een politiek doel op zichzelf en tevens een strategie om verandering op alle andere beoogde beleidsterreinen tot stand te brengen. Zij is tevens een complexe aanpak van lange adem. Het zijn echter juist deze complexiteit en dit langetermijnperspectief die de activiteiten van het programma zo belangrijk maken. Deze activiteiten zijn onder meer de uitwisseling van ervaringen en het ontwikkelen van praktische hulpmiddelen en raamwerken voor de tenuitvoerlegging en het toezicht op diverse beleidsterreinen. Het belang van de integratie van gelijke kansen is inmiddels bevestigd door de Europese werkgelegenheidsstrategie en de verklaring van de Europese Raad van Cardiff in juni 1998. De beklemtoning van de integratie van gelijke kansen in de werkgelegenheidsrichtsnoeren en door de staatshoofden en regeringsleiders te Cardiff werd in belangrijke mate gesteund door het bewijs van verschillende in het kader van het programma gefinancierde projecten en onderzoeken en door het werk van de twee deskundigengroepen van het programma. Een andere belangrijke stuwende kracht van het programma was de beklemtoning van het toezicht op complementariteit tussen het programma en de nationale acties of plannen inzake gelijke kansen. Dit toezicht vond plaats in samenwerking met het Raadgevend Comité, bestaande uit vertegenwoordigers van de op het gebied van gelijke kansen bevoegde instanties van de lidstaten. Dankzij deze samenwerking is er een positieve synergie ontstaan tussen het programma en de op m het gebied van gelijke behandeling bevoegde instanties in de lidstaten. De succesvolle samenwerking van het programma met de opeenvolgende voorzitterschappen van de Raad en de viering van belangrijke gebeurtenissen van het Voorzitterschap met de hulp en steun van het programma getuigen eveneens van deze essentiële samenwerking. De mogelijke bijdrage aan een daadwerkelijke verandering van plaatselijke, nationale of Europese situaties in bedrijven vormt de meerwaarde van het programma. Deze 'inherente' meerwaarde blijkt uit de resultaten van de projecten en zal zelfs nog toenemen wanneer de acties in het kader van de projecten worden verspreid. Een ander belangrijk aspect van de meerwaarde van het programma is de ontwikkeling van een gemeenschappelijk kader voor op Europees niveau gecoördineerde acties. Belangrijke begrippen, zoals 'integratie van de dimensie gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen en acties', 'evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan de beslmtvorming', worden nu in een Europees kader ontwikkeld en steeds vaker aan Europese beleidsvormen verbonden, dankzij het door het programma geboden platform voor analyse en discussie. Tegelijkertijd creëert het programma een gemeenschappelijke agenda voor de gelijke behandeling van vrouwen en mannen in Europa. Deze convergentie die tussen de lidstaten ontstaat, is een van de positiefste neveneffecten van de activiteiten uit hoofde van het programma. IV Tussentijds verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over de tenuitvoerlegging van het communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000) I OVERZICHT VAN HET PROGRAMMA 1. 1 Doelstellingen Het communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000) * is vastgesteld bij besluit van de Raad2. Het bouwt voort op de resultaten van de eerste drie communautaire actieprogramma's inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Deze voorgaande programma's hebben niet alleen in belangrijke mate bijgedragen tot de verbetering van de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt en in de maatschappij, maar ook tot de bevordering van de samenwerking op alle niveaus op het terrein van de gelijke kansen. De grootste vernieuwing van het programma in vergelijking met de voorgaande is de invoering van de dimensie gelijke kansen in alle beleidsvormen en acties als leidend beginsel en als doelstelling, zoals uiteengezet in de artikelen 2 en 3 van het besluit. Het programma biedt aldus een referentiekader om de interactie en het partnerschap op alle gebieden en op alle niveaus, zij het communautair, nationaal, regionaal of plaatselijk, te bevorderen, met het doel de dimensie gelijke kansen in alle beleidsvormen en acties van de Gemeenschap en de lidstaten te integreren. Voor de verwezenlijking van de in artikel 3 van het besluit van de Raad genoemde specifieke doelstellingen (zoals integratie van gelijke kansen, mobilisatie van alle actoren, gelijke kansen in een economie in verandering, combinatie van het beroeps- en gezinsleven, evenwichtige deelname aan het besluitvormingsproces en uitoefening van de rechten op gelijkheid) beschikt het programma (overeenkomstig artikel 4) over de volgende instrumenten: • Verlening van steun aan projecten gericht op de uitwisseling van informatie en ervaringen met betrekking tot goede praktijken; • Uitvoering van studies op het gebied en toezicht op het relevante beleid; • Verspreiding van de resultaten van de opgezette initiatieven en van elke andere relevante informatie. Zoals wordt uiteengezet in artikel 5 van het besluit, dienen de Commissie en de lidstaten erop toe te zien dat er samenhang en complementariteit bestaat tussen de initiatieven uit hoofde van het programma en de initiatieven uit hoofde van andere communautaire beleidsvormen of acties, waaronder die betreffende de structuurfondsen, onderwijs en beroepsopleiding, alsook de initiatieven van de lidstaten. In artikel 12 van het besluit wordt bepaald dat de Commissie uiterlijk op 31 december 1998 een tussentijds verslag over de tenuitvoerlegging van het programma dient voor te leggen aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Met dit verslag wordt aan deze verplichting voldaan. Het verslag heeft betrekking op de eerste helft van de looptijd van het programma, vanaf 1996 tot juli 1998. De diensten van de Commissie zijn bezig met de 1 voorbereiding van een openbare aanbesteding voor de externe evaluaties waarin wordt voorzien door artikel 11 van het besluit. Deze evaluaties, die in het begin van 1999 van start zullen gaan, zullen een hulpinstrument zijn voor de Commissie bij het opstellen van het uiterlijk op 31 december 2001 voor te leggen eindverslag. 1. 2 Financieel kader De voor het programma bestemde begrotingsgelden beliepen in 1996 in totaal 9. 000. 000 ecu, waarvan een bedrag van 8. 970. 604,02 ecu beschikbaar werd gesteld, en in 1997 in totaal 8. 250. 000 ecu, waarvan een bedrag van 8. 089. 835,95 ecu werd besteed. Gedurende de eerste twee jaar van de tenuitvoerlegging werden de subsidies uit hoofde van het programma verdeeld onder de drie acties waarnaar wordt verwezen in artikel 4 van het besluit van de Raad. Er is een bedrag van 11. 798. 254,56 ecu uitgetrokken voor de uitwisseling van informatie en ervaringen met betrekking tot goede praktijken, alsmede voor de verlening van steun aan projecten ter identificatie en ontwikkeling van goede praktijken en voor de overdracht van informatie en ervaringen met betrekking tot deze praktijken. In 1996 is een bedrag van 5. 780. 815,86 ecu uitgetrokken voor projecten, seminars, enz. , en in 1997 een bedrag van 6. 017. 438,70 ecu. In deze twee jaar is in het kader van het programma een totaalbedrag van 2. 464. 924,25 ecu verstrekt voor observatie van en toezicht op het relevante beleid, alsmede voor de uitvoering van studies, waarbij inbegrepen 17 studies en het beheer van de groep van deskundigen inzake juridische vraagstukken en de deskundigengroep "Gender and Employment". Het programma heeft geïnvesteerd in snelle verspreiding van de resultaten van de opgezette initiatieven en van elke andere relevante informatie voor een totaal van 2. 797. 261,16 ecu, waarin de publicatie van periodiek verschijnende tijdschriften, themanummers en het Jaarverslag inzake gelijke kansen begrepen is. Van dit laatste totaalbedrag werd in 1996 een bedrag van 1. 759. 774,16 ecu beschikbaar gesteld en in 1997 een bedrag van 1. 037. 487,- ecu. ACTIVITEITEN VAN HET PROGRAMMA Uitwisseling van ervaring (projecten, seminars, enz. ) Studies en toezicht Verspreiding van resultaten, activiteiten op het gebied van informatie TOTAAL 1996 1997 TOTAAL 5. 780. 815,86 6. 017. 438,70 11. 798. 254,56 1. 430. 014,-- 1. 034. 910,25 2. 464. 924,25 1. 759. 774,16 1. 037. 487,- 2. 797. 261,16 8. 970. 604,02 8. 089. 835,95 17. 060. 439,97 De door het programma verleende financiële steun bedraagt 60% van de totale kosten van het project overeenkomstig artikel 8 van het besluit van de Raad. De initiatiefnemer moet voorzien in de financiering van de resterende kosten, 40%, als eigen medefinanciering. Voor vele steunaanvragers is het zorgen voor de financiering van 40% van de totale kosten van het project een moeilijke taak gebleken. De oorzaken zijn in zekere zin inherent aan de grondslag van het programma, aangezien het programma gericht is op de uitwisseling van ervaring op transnationaal niveau en dus geen plaatselijke, regionale of nationale acties behoort te financieren. De medefinanciering die meestal door steunaanvragers wordt voorgesteld, is echter veeleer aan het plaatselijke, regionale of nationale onderdeel van het project gekoppeld dan aan het onderdeel dat op de uitwisseling betrekking heeft. Voor kleine organisaties is er een bijkomende moeilijkheid, aangezien zeer vaak de enige bijdrage die dergelijke organisaties als eigen medefinanciering kunnen aanbieden een bijdrage in natura is - het werk van hun medewerkers. De bovengenoemde omstandigheden hebben een vlot financieel beheer van de projecten bemoeilijkt in de periode waarop dit verslag betrekking heeft. In de tweede helft van de looptijd van het programma zal dit waarschijnlijk zo blijven, tenzij in de lidstaten gemakkelijker nieuwe mogelijkheden kunnen worden gevonden voor de medefinanciering van de uitwisseling op transnationaal niveau. 1. 3 Beheer van het programma De Commissie wordt bij de tenuitvoerlegging van het programma bijgestaan door een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten. Zoals bepaald in artikel 9 van het besluit van de Raad, hecht dit beheerscomité zijn goedkeuring aan het jaarlijkse werkprogramma, de algemene beleidsmaatregelen betreffende de door de Gemeenschap te verlenen steun en de procedures voor de selectie van projecten; het draagt ook zorg voor de follow-up en de verspreiding van de door de Gemeenschap gesteunde acties op communautair niveau. Daar het beheerscomité bestaat uit vertegenwoordigers van de nationale overheden, heeft het een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van het programma in de lidstaten en bij de versterking van de samenwerking en de uitwisseling van informatie en de beste praktijken tussen de verschillende nationale overheden in de lidstaten. In het kader van de voorgaande programma's inzake gelijke kansen is de Commissie door verschillende structuren voor steunverlening en deskundigengroepen bijgestaan. Deze structuren en deskundigengroepen hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van het "acquis communautaire"; in het kader van het huidige programma hebben deze plaatsgemaakt voor een meer gestroomlijnd beheer dat het communautaire gelijkekansenbeleid niet alleen consistenter, maar ook zichtbaarder maakt Zo zijn er in het kader van het huidige programma nu nog twee deskundigengroepen die de Commissie bijstaan, de deskundigengroep "Equality Law" en de deskundigengroep "Gender and Employment". Beide groepen bestaan uit deskundigen uit alle 15 lidstaten en twee uit de EER-landen (IJsland en Noorwegen). Teneinde ook de structuren en middelen efficiënter te maken heeft de Commissie een bureau voor technische bijstand (ANIMA) opgericht. Dit bureau heeft tot taak bijstand te verlenen en deskundig advies te geven bij het selecteren van de te financieren projecten, zorg te dragen voor de dagelijkse follow-up van de gefinancierde projecten, netwerkvorming te bevorderen bij de projecten, op gezette tijden informatie over de tenuitvoerlegging van het programma te produceren en te verspreiden volgens de richtsnoeren van de Commissie en, ten slotte, doorlopend toezicht te houden op de door het programma gefinancierde initiatieven. Er zijn ook enkele transnationale partnerorganisaties betrokken bij het beheer van het programma. Het aantal bij de initiatieven uit hoofde van het programma betrokken organisaties varieert van initiatief tot initiatief. Er kan evenwel worden gesteld dat deze organisaties elk jaar van de tenuitvoerlegging van het programma een positieve ontwikkeling hebben doorgemaakt. Er is onlangs een database opgezet van organisaties die mogelijk interesse hebben om een partnerorganisatie te worden in het kader van het programma. Deze database zal door het bureau voor technische bijstand van het programma voortdurend worden uitgebreid en verbeterd. In de tweede helft van de looptijd van het programma zal de database het voor initiatiefnemers van projecten gemakkelijker maken een geschikte partnerorganisatie voor hun project te zoeken. Overeenkomstig artikel 6 van het besluit van de Raad kunnen de activiteiten van het programma worden opengesteld voor deelname van andere landen. Twee landen van de Europese Economische Ruimte (EER) - IJsland en Noorwegen - nemen sinds de aanvang van het programma deel. De Commissie heeft de 10 geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa (ALMOE) uitgenodigd om deel te nemen. In juni 1997 heeft zij een twee dagen durend seminar georganiseerd om de procedures van het programma uit te leggen. Zes van deze landen hebben reeds blijk gegeven van hun interesse om tot het programma toe te treden. Voor drie landen (Roemenië, Hongarije en Litouwen) waren de wettelijke en praktische voorbereidingen bijna afgerond toen dit verslag werd opgesteld. Met het oog op de uitdagingen van de uitbreiding van de Europese Unie zal in de tweede helft van de looptijd van het programma meer zichtbaarheid worden gegeven aan het in het programma vastgelegde engagement van de Unie om de gelijke behandeling van vrouwen en mannen te bevorderen. 1. 4 In het kader van het programma ontwikkelde strategieën De bij de tenuitvoerlegging van het programma getoetste strategieën zijn innovatie, partnerschap en overdracht van goede praktijken. Deze drie strategieën zijn een vereiste geworden voor doeltreffende acties en moeten derhalve alle initiatieven uit hoofde van het programma ondersteunen. Zij leveren een essentiële bijdrage aan de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen en vormen ook een aanwinst voor de projectwerkgroepen in de vorm van ervaringen op het gebied van organisatiekunde. Bij de aanvragen voor projecten werden uiteenlopende innoverende elementen voorgesteld, van getoetste methodologie tot geplande activiteiten. De strategie partnerschap is inherent aan de opzet van het programma verbonden en wordt ten uitvoer gebracht door de uiteenlopende betrokken actoren en door de ontwikkelde samenwerkingsverbanden. Wat de overdracht van goede praktijken betreft, is het programma toegespitst op acties ter verbetering van de manieren om gelijke behandeling van vrouwen en mannen te bevorderen en/of goede praktijken te verspreiden die reeds doeltreffend zijn gebleken. De meerwaarde van het programma is gelegen in de identificatie en de uitwisseling van informatie en ervaringen met betrekking tot goede praktijken op het gebied van gelijke kansen voor vrouwen en mannen tussen de belangrijkste actoren op dit terrein (autoriteiten, NGO's, sociale partners). Zowel de betrokken partnerorganisaties als de actie waarop het project betrekking heeft, moeten daarom transnationaal zijn. In vergelijking met de zuiver nationale of plaatselijke acties leveren de activiteiten in het kader van het programma een waardevolle bijdrage aan een daadwerkelijke verandering van plaatselijke, nationale of Europese situaties in bedrijven. Deze 'inherente' meerwaarde blijkt uit de resultaten van de projecten en zal ten volle worden verwezenlijkt wanneer de acties in het kader van de projecten worden verspreid. De verzameling en uitwisseling van informatie en de daarop volgende overdracht van goede praktijken op transnationaal niveau hebben voor de meeste initiatiefnemers van projecten positief uitgepakt. Een meer complex stadium van internationale samenwerking voor het vaststellen en treffen van maatregelen (d. w. z. de multilaterale uitwisseling van ervaringen met betrekking tot goede praktijken of de strategie voor de verspreiding van resultaten) was aanvankelijk echter geen component waaraan in alle projecten aandacht was besteed. Een van de doelstellingen voor de tweede helft van de looptijd van het programma is daarom uitgebreidere transnationale partnerschappen tot stand te brengen. O ANALYSE VAN DE ACTIVITEITEN EN RESULTATEN VAN HET PROGRAMMMA IN DE EERSTE HELFT VAN DE LOOPTIJD Teneinde de tenuitvoerlegging van het programma in de eerste helft van de looptijd te beschrijven worden in onderdeel II. 1 activiteiten en resultaten uiteengezet volgens de specifieke doelstellingen van het programma genoemd in artikel 3 van het besluit van de Raad. De bijdrage van het programma aan de ontwikkeling van andere communautaire beleidsvormen en acties wordt in onderdeel II. 2 van dit verslag uiteengezet. II. 1 doelstelling Analyse van de tenuitvoerlegging van het programma per specifieke • II. 1. 1 Algemeen In 1996, het eerste jaar van de looptijd van het programma, heeft de Commissie voorstellen voor projecten ontvangen, na een uitgebreide mailing aan geïnteresseerde organisaties en multiplicators en na de presentatie van het programma in vrijwel alle lidstaten. Deze voorstellen werden beoordeeld aan de hand van de selectiecriteria die in het besluit zijn uiteengezet. Het beheerscomité bracht een positief advies uit over de door de Commissie voorgelegde lijst van projecten. Vervolgens werd voor 69 projecten een overeenkomst gesloten, met een looptijd eindigend in juni 1997. Er werd slechts aan 67 projecten daadwerkelijk financiële steun verleend, aangezien bij twee projecten na het sluiten van de overeenkomst van de financiering werd afgezien. 45 van de projecten bestrijken meerdere jaren. Daarom werd in de verslagen aan het einde van de eerste contractperiode slechts de geboekte vooruitgang beschreven. In het Publicatieblad werd een oproep tot het indienen van voorstellen gepubliceerd om een tweede ronde van projecten te lanceren (begrotingsjaar 1997). Na de goedkeuring van de selectieprocedure door het beheerscomité werd aan 71 projecten steun toegekend in het kader van een in juni 1998 eindigende overeenkomst. Bij 37 projecten werd voorgesteld op meerjarige basis te werken. Voor de projecten met financiering in het tweede jaar werden verslagen over deze contractperiode ingediend toen dit verslag werd opgesteld. Dezelfde procedure werd toegepast voor een derde ronde van projecten voor het begrotingsjaar 1998. Het beheerscomité heeft tijdens zijn bijeenkomst in juni 1998, op voorstel van de Commissie, zijn goedkeuring gehecht aan de lijst van projecten die van juli 1998 tot juni 1999 voor financiële steun in aanmerking kwamen. De overeenkomsten voor deze projecten werden gesloten toen dit verslag werd opgesteld. In de eerste tweeënhalf jaar van de tenuitvoerlegging van het programma zijn de vertegenwoordigers van de lidstaten 10 maal in het kader van het beheerscomité bijeengekomen om de Commissie bij te staan zoals bepaald in artikel 9 van het besluit. De leden van het comité zijn daarnaast voor verschillende bijeenkomsten van initiatiefnemers van projecten uitgenodigd. De voor de selectie van de projecten gehanteerde criteria hebben de strategieën van innovatie, partnerschap en internationale uitwisseling van goede praktijken gevolgd, zoals uitgelegd in voorgaand lid 1. 4 van dit verslag. Wat activiteiten voor netwerkvorming betreft, zijn tot dusver 11 bijeenkomsten van initiatiefnemers van projecten gehouden om een vlotte uitwisseling van ervaringen en informatie mogelijk te maken en aldus de verdere ontwikkeling van het transnationale karakter van de geselecteerde projecten te bevorderen. Er zijn twee trainingssessies voor initiatiefnemers van projecten georganiseerd, waarmee de volgende doelen werden nagestreefd: ten eerste, de initiatiefnemers van projecten vertrouwd te maken met het communautaire beleid op het terrein van de gelijke behandeling, de rol van het programma hierbij en hun eigen rol binnen het kader van het programma en, ten tweede, de initiatiefnemers van projecten te informeren over en te trainen in de financiële regels en procedures voor een optimaal en doelmatig financieel beheer van hun projecten. De deskundigengroepen zijn in totaal acht maal bijeengekomen. Eenmaal per jaar hielden de twee netwerken een gezamenlijke bijeenkomst om de gezamenlijke taken die de Commissie heeft opgelegd, beter twee rondetafelgesprekken over meewerkende echtgenoten van zelfstandig werkenden georganiseerd3. In mei 1998 was er een bijeenkomst met journalisten om hen meer bewust te maken en hen te informeren over een belangrijk evenement op Europees niveau om de helft van de looptijd van het programma te markeren. Het congres en de tentoonstelling vonden in september 1998 plaats en waren zeer succesvol. te kunnen voorbereiden. Er zijn De thema's van de 17 studies die tot dusver door het programma zijn bepaald, zijn gekozen op grond van de behoefte aan wetenschappelijke kennis in het kader van de tenuitvoerlegging van het programma. Op de in 1996 gelanceerde oproep tot het indienen van voorstellen voor onderzoeken en de niet-openbare aanbesteding in 1997 hebben onderzoeksinstellingen gereageerd. De voornaamste selectiecriteria waren de kwaliteit van de methodologie en de kwalificaties van de onderzoekteams. De meeste van de geselecteerde studies bestrijken alle 15 lidstaten. Vier van de studies waren studies voor een overzicht van de voornaamste beleidsterreinen van het programma: arbeidsmarkt, combinatie van verantwoordelijkheden, besluitvorming en de media. Het beheerscomité heeft tijdens zijn bijeenkomst van juni 1998 de onderwerpen voor de derde oproep tot het indienen van voorstellen voor studies goedgekeurd. Binnenkort vindt er een niet-openbare aanbesteding plaats. De strategie van verspreiding speelt een belangrijke rol. Een van de hoofddoelen is meer zichtbaarheid te geven aan de communautaire acties op het terrein van de gelijke behandeling van vrouwen en mannen. Hiertoe zijn uiteenlopende publicaties uitgegeven, elk met een concrete doelgroep. Het driemaandelijkse tijdschrift (tot dusver vijf nummers met een oplage van in totaal 51. 150 exemplaren) is bedoeld voor een breed publiek en bevat informatie over vraagstukken die verband houden met het gelijkekansenbeleid. Het interne bulletin (tot dusver vijf nummers met een oplage van in totaal 4. 100 exemplaren) richt zich tot lezers die reeds bij het programma zijn betrokken, initiatiefnemers van projecten, projectpartners, particulieren of organisaties die belangstelling hebben voor het. programma. Het "Equality Quarterly News" (zes nummers met een oplage van in totaal 8. 100 exemplaren) is vooral bedoeld voor leden van de rechtbanken en advocaten in Europa. In deze publicatie wordt ingegaan op de huidige jurisprudentie en de wetgeving op Europees niveau en op nationaal niveau in de lidstaten. Alle publicaties zijn verkrijgbaar in het Engels en het Frans en de meeste zijn ook in het Duits verkrijgbaar. Er zijn verscheidene inspanningen geweest om de verspreiding van de activiteiten van het programma te verruimen: er is een jaarlijkse lijst van projecten "Directory of Projects" gepubliceerd (verkrijgbaar in EN, FR en DE) in 1996 en 1997, met een oplage van in totaal 2. 900 exemplaren, waarin een korte beschrijving wordt gegeven van de projecten die in deze jaren zijn ondersteund4. Ook is er een "Directory of Products" opgesteld (3. 000 exemplaren), waarin de resultaten worden gegeven van de projecten die in het eerste jaar van de tenuitvoerlegging van het programma zijn ondersteund5. In de resterende looptijd van het programma zal het accent worden gelegd op de organisatie van thematische seminars in de lidstaten met de medewerking van het beheerscomité. De verzendlijst van de publicaties van het programma telt ongeveer 8. 200 vermeldingen, waaronder, naast de leden van het beheerscomité en het Raadgevend Comité, leden van de Commissie rechten van de vrouw1 van het Europees Parlement en leden van andere Europese instellingen, NGO's die deskundig zijn op het terrein van de gelijke behandeling op Europees, nationaal en regionaal niveau, instanties in de lidstaten die de gelijke behandeling stimuleren, alle initiatiefnemers van projecten en auteurs van studies in het kader van het huidige programma en voorgaande communautaire programma's inzake gelijke kansen en ten slotte particulieren die belangstelling hebben voor de activiteiten van de Commissie op het terrein van de gelijke kansen. • II. 1. 2 Integratie van de dimensie gelijke kansen in alle beleidsvormen en acties De invoering van het beginsel van integratie van gelijke kansen als belangrijke motor van het programma is het resultaat van de beoordeling van eerdere verwezenlijkingen. De meeste acties die tot dusver zijn genomen ter bevordering van gelijke kansen voor vrouwen en mannen, waren geïsoleerde maatregelen. Deze specifieke acties waren en zijn nog steeds van belang voor de strijd tegen ongelijke behandeling. Er bestaat evenwel behoefte aan algemenere, aanvullende acties die de oriëntering van algemeen beleid en beleidsmakers in belangrijke mate kunnen beïnvloeden. Deze combinatie - specifieke acties en integratie van gelijke kansen - die door de Commissie wordt gedefinieerd als de tweeledige strategie, wordt beschouwd als de meest effectieve manier om gelijke behandeling van vrouwen en mannen tot stand te brengen. Op grond van deze observatie werd de integratie van de dimensie gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen én acties (mainstreaming) met de inherente algemene, diepgaande benadering als leidend beginsel en als strategische hoofddoelstelling van het programma ingevoerd. De praktische uitvoering maakte nieuwe acties en een hele reeks nog niet eerder genomen initiatieven op elk niveau mogelijk. In 1997 is men van start gegaan met twee studies6 ter verbetering van het begrip van de criteria voor een succesvolle strategie van mainstreaming, de rollen van de verschillende actoren op verschillende niveaus, de gebruikte monitoringinstrumenten en de vaststelling van indicatoren voor het meten van de vorderingen. Deze studies beogen tevens statistische modellen met een gender-benadering te ontwikkelen. Tot dusver hebben in totaal 14 projecten zich op verschillende beleidsniveaus en beleidsterreinen gericht met het doel de integratie van de dimensie gelijke kansen in alle beleidsvormen en acties te bevorderen en hulpmiddelen en instrumenten hiervoor te ontwikkelen. Vele projecten in het kader van het programma, werkzaam op andere actiegebieden, dragen bij tot de doelstelling van de integratie van de dimensie van gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen en acties, met name via partnerschappen, de deelname van belangrijke actoren, netwerkvorming, de bewustmaking van de beleidmakers, contacten met politici en de ontwikkeling van hulpmiddelen, databases en richtsnoeren. De tot dusver opgedane ervaring leert dat de context van een project de benadering in belangrijke mate bepaald. Het project van de Britse Equal Opportunities Commission (Commissie gelijke kansen)7, bijvoorbeeld, was gericht op lokale overheden en werd geleid door een partnerschap tussen lokale overheden en op het gebied van gelijke kansen bevoegde organisaties uit vier EU-landen. Er werd een model ontwikkeld voor de aanpak van de integratie van de dimensie gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen en acties, gebaseerd op de ervaringen van en verbonden met de organisatorische belangen van de betrokken partnerorganisaties. Ruimtelijke ordening en ontwikkeling, het gebruik van de werk- en leefomgeving, het gebruik van tijd en de aard van de stedeüjke en landelijke infrastructuren zijn op complexe, maar fundamentele wijzen van invloed op gelijke kansen. In dit verband heeft het programma steun toegekend aan een ambitieus project dat wordt gecoördineerd door het Europese netwerk EuroFEM8 en waarbij alle lidstaten betrokken zijn. Het project richt zich op de gebieden ruimtelijke ordening, vervoer, huisvesting en plaatselijke ontwikkeling en beoogt een sekseperspectief in ruimtelijke ordening en ontwikkeling te integreren. Er is een "pakket van mainstreaming- instrumenten" voor een seksegevoelige projectevaluatie ontwikkeld op basis van een diepgaande analyse van projecten in een aantal Europese landen. Het pakket biedt een lijst van goede praktijken. De door de Europese Vrouwenlobby opgezette database Women's Talent Bank9 heeft nieuwe hulpmiddelen voortgebracht om de integratie van gelijke behandeling in alle beleidsvormen en acties gemakkelijker te maken. In de database zijn duizenden namen opgenomen van vrouwelijke deskundigen op alle communautaire beleidsterreinen. Deze nieuwe informatiebron kan worden geraadpleegd door Europese en andere instellingen om besluit- en beleidsvormingsprocessen mogelijk te maken die zowel op mannelijke als op vrouwelijke deskundigenkennis steunen. Na de vakstelling van het besluit waarbij mamstreaming als leidend beginsel en strategische doelstelling; yan het prögrjamma werd ingevoerd, werd tn februari 1996 een mededeling aangenomen waarbij de integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en. mannen als EG-belei4^erd vastgestelde. De integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen m alle communautaire beleidsvormen en acties is een geheel nieuwe benadering van de gelijke behandeling van vrouwen en ttmmm. Zi) vereist de Mobilisatie op alle beleidsterreinen en van alle actoren, ook die welke niet vertrouwd zijn met vraagstukken betreffende de gelijke behandeling van vrouwen en mannen. Zij vergt tevens een verandering van mentaliteit en attitude. Ka slechts tweeënhalf jaar activiteiten in het kader van projecten, specifiek onderzoek en netwerkvorming op Europees niveau blijft de integratie van de gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen en acties een concept dat verder moet worden ontwikkeld. Het concept is nieuw en ingewikkeld en daarom moet het leerproces, dat pas in gang is gezet, worden voortgezet en ontwikkeld, zowel voor de tenuitvoerlegging van de projecten als voor degenen die de beleidsbeslissingen nemen. II. 1. 3 Mobilisatie voor de gelijke behandeling van vrouwen en mannen De in het kader van voorgaande communautaire acties en programma's inzake gelijke kansen vergaarde kennis en vaardigheden hebben geleerd dat de inzet en de betrokkenheid van de "traditionele" actoren op het gebied van de gelijke behandeling (nationale instanties die de gelijke behandeling stimuleren, NGO's die zich inzetten voor de rechten van de vrouw) niet volstaan om een Europese maatschappij te creëren waarin de gelijke kansen ten volle worden toegepast. Zonder de verdere mobilisatie van de voornaamste deelnemers aan het economische en sociale leven kan de doelstelling van de gelijke behandeling van vrouwen en mannen niet naar behoren worden verwezenlijkt. De kring van actoren en instellingen die de gelijke behandeling van vrouwen en mannen stimuleren, moet worden vergroot via een strategie die bedoeld is om de gelijke behandeling in alle acties en beleidsvormen te integreren en attitudes te stimuleren die positief staan tegenover de gelijke kansen voor vrouwen en mannen. De bewustmaking van alle voorname actoren, zoals vakbonden, lokale en regionale overheden, is noodzakelijk en gebeurt ook in het kader van de acties van het programma. Het programma heeft tot dusver 30 projecten gesteund waarbij deze doelstelling centraal stond. Deze zijn toegespitst op de mobilisatie van belangrijke actoren op hun actiegebieden en de beïnvloeding van de publieke opinie. De hoofdactiviteiten van de projecten beogen: a) belangrijke beleidsmakers en opinieleiders bewust te maken van de problematiek en hun attitudes te veranderen; b) leiders te vormen in sociale en economische sectoren van de maatschappij; c) aan te sporen tot het dragen van de een eigen verantwoordelijkheid sociale verandering en geleidelijk voor doorslaggevende hoeveelheid aan opinies en acties te ontwikkelen die positief staan tegenover gelijke kansen. De Commissie heeft selectiecriteria vastgesteld, zoals de uitdrukkelijke vermelding van het belang van de deelname van economische en sociale actoren of van de deelname van mannen, met name mannen met een managementfunctie. Tevens heeft zij nieuwe en sterke partnerschappen aangemoedigd en prioritaire actoren bepaald, zoals uiteengezet in de bijlage bij het besluit (sociale partners, niet-gouvernementele organisaties, lokale instanties). Zo heeft de Commissie ervoor gezorgd dat het programma nieuwe actoren omvat. Om deskundigenkennis op te bouwen en het beleid inzake de gelijke behandeling bij sociale-partnerorganisaties te veranderen zijn er verschillende acties nodig, gericht op het veranderen van beleid en attitudes bij collectieve onderhandelingen. Een van de voornaamste methoden om de sociale partners in het programma te mobiliseren, bestaat erin onderhandelaars bewust te maken van de problematiek en op te leiden door een gender-benadering te leren en te ontwikkelen. Het project EURO-FIET11 heeft betrekking op de sociale partners die in commerciële, administratieve, ambtelijke en technische sectoren werken met de vakbonden in de metaalindustrie (IG Metal en FIMCISL). Ondernemingen zoals de Italiaanse spoorwegmaatschappij Ferrovia Nord Milano, de bank Credito Italiano en instanties zoals de vakverenigingen en de kamers van koophandel uit Spanje, Italië, Duitsland en Frankrijk zijn als leidende organisaties bij het programma betrokken. Sociale partners, zoals het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV), de Franse vakbond CFDT, de Duitse 'Beamtenbund', een ambtenarenvakbond, en het Zweedse energiebedrijf Sydkraft, leiden belangrijke projecten. Deze categorieën van actoren zijn tevens als nationale en transnationale partners bij een groot aantal andere projecten betrokken. Teneinde de deelname van de sociale partners als prioritaire actoren in het programma verder te bevorderen en hen aan te moedigen tot het ontwikkelen van gezamenlijke initiatieven op het terrein van de gehjke kansen, is er op 5 februari 1998 te Brussel een informatiebijeenkomst gehouden, met de UNICE, het EW en het CEEP - de werkgevers- en vakbondsorganisaties op Europees niveau. De mobilisatie van nieuwe actoren houdt rechtstreeks verband met een mentaliteitsverandering en een wijziging van attitudes. Verschillende radio- en televisieomroepen die handelen overeenkomstig het in mei 1995 goedgekeurde handvest "Charter on women in the Media"12, zijn actief betrokken bij het programma. De projecten hebben vele verschillende contexten goed benut om belangrijke plaatselijke en nationale actoren bij hun actiegebieden te betrekken en te informeren. Er is gebruik gemaakt van lobbyen, netwerkvorming, informatieverstrekking en training. Manifesten, databases, video's, seminars, nieuwsbrieven en conferenties vormden de basis voor strategieën van informatieverstrekking. De strategieën van informatieverstrekking en verspreiding in het kader van de projecten waren gericht op 10 vertegenwoordigers van belangrijke instanties en de publieke opinie. Deze instanties zijn gewezen op de voordelen van gelijke kansen in een veranderende wereld. Uï In de volgende fase van het propatpaa zullen deze activiteiten worden voortgezet, zullen tevens nieuwe bena<ïér||i|^n en beleidsvormen worden ontwikkeld en deelname van met name mannen die een sleutelpositie edryvenöf lokale en regionale instanties en veel aandacht hebben voor het gelijkheidsbe|n^el, dient een van de prioriteiten te zijn om een SUCCeSVûiie BlÜÏÏÏ&ttrttól^ îrtntttiïH v»*i h*tf»rrtoratnt*« van II. 1. 4 Gelijke kansen in een economie in verandering Op de Top van Essen in december 1994 is de gelijkheid van kansen voor mannen en vrouwen aangeduid als "de belangrijkste opgave van de Europese Unie en haar lidstaten" en als een vereiste voor de verdere ontwikkeling van de interne markt. De bevordering van gelijke kansen maakt sindsdien deel uit van de economische planning en het beleid op Europees niveau. De doelstelling van gelijke behandeling van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt heeft de laatste jaren aanzienlijk terrein gewonnen. Steeds meer ondernemingen profiteren van de verscheidenheid aan arbeidskrachten. Hoewel de meeste nieuwe is hun in de afgelopen tien jaar door vrouwen zijn vervuld, vacatures werkgelegenheidspercentage nog steeds flink lager dan dat van mannen. Bovendien is er nog steeds een grote segregatie van de arbeidsmarkt. Vrouwen zijn zelden vertegenwoordigd in hoge leidinggevende functies. Er is ook een toenemende concentratie van vrouwen in deeltijdwerk of tijdelijk werk en thuiswerk. 20 transnationale projecten hebben nieuwe activiteiten ontwikkeld waarbij de werkgelegenheid en het arbeidsleven centraal staan. Bij deze doelstelling zijn belangrijke actiegebieden: de toegang van vrouwen tot door mannen gedomineerde sectoren en beroepen en programma's voor mentoraten om managementfuncties binnen het bereik van vrouwen te brengen. Andere centrale thema's bij de projecten zijn: positieve actie, flexibiliteit, organisatievernieuwing en het ondernemerschap van vrouwen. Op het gebied van het onderwijs is vooral het accent gelegd op modelacties en voorbeelden van goede praktijken met betrekking tot specifieke doelgroepen, zoals migrantenvrouwen en hun toetreding tot de arbeidsmarkt en de maatschappij als geheel. Er is speciaal rekening gehouden met de initiatieven van het Europees Sociaal Fonds en communautaire acties op het gebied van onderwijs en opleiding (de programma's Leonardo da Vinci en Socrates) om overlapping te vermijden. Grote organisaties zoals kamers van koophandel13 en andere ondernemingen hebben aandacht besteed aan de bevordering van het ondernemerschap van vrouwen in een door het programma gesteund project. Het project van de bank Credito Italiano14, bijvoorbeeld, ontwikkelt, in samenwerking met partners in het VK, België en Portugal, specifieke voorzieningen voor ondernemingen van vrouwen, als follow-up van een onderzoek naar de behoeften van vrouwen aan financiële hulpmiddelen, zoals leasing, projectfinanciering en elektronisch bankieren. 11 Het programma heeft tot dusver zes studies op dit gebied in gang gezet. Een hiervan geeft een overzicht van onderzoeken naar de situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt15. Een andere studie omvat een onderzoek naar zelfstandig werkenden en hun meewerkende echtgenoten16. Dit onderzoek vormde de basis voor de organisatie van twee rondetafelgesprekken in 1997 over meewerkende echtgenoten van zelfstandig werkenden. In 1997 zijn voorts twee studies17 18 aangevangen: "Inventory of indicators for the gender assessment of employment and labour market policies" en "Earning differentials between men and women based on the results of the Eurostat structure of earning survey". Deze zijn nu nog gaande. De gelijke behandeling van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt kan slechts van binnenuit op doeltreffende wijze worden verwezenlijkt. De centrale figuren moeten hierbij betrokken zijn om een betere integratie van gelijke kansen te waarborgen. De integratie van gelijke kansen in ondernemingen is veel succesvoller in gevallen waarin de acties direct worden afgestemd op de behoeften van de onderneming en de vakbonden en de directie samen de beslissingen nemen. Zoals reeds is vermeld, heeft het programma vele belangrijke actoren op dit terrein gemobiliseerd, zoals vakbonden, nationale en multinationale ondernemingen, kamers van koophandel, die samenwerken met ervaren onderzoekcentra en universiteiten. Een goed voorbeeld van de mobilisatie van verschillende actoren in de energiesector om de toegang van vrouwen tot een loopbaan in de wetenschap, technologie en industrie te verbeteren, is het project van het Zweedse bedrijf Sydkraft19, waarin Zweedse en Ierse sociale partners en ondernemingen zijn samengebracht. Dit project doet een grote inspanning om een verandering teweeg te brengen in beleidsvormen en attitudes door gelijke kansen op de agenda van directies te plaatsen en specifieke beleidsmaatregelen en bewustwordingscampagnes voor te stellen. Voorbeelden van de overdracht van goede praktijken en de uitgebreide mobilisatie van actoren treft men ook aan op het gebied van de flexibiliteit in de arbeidsorganisatie. Deze flexibiliteit wordt gewoonlijk gezien als een economische noodzaak in de huidige veranderende werkwereld. De benadering van het programma bestaat erin dat vakbonden en werkgevers kunnen samenwerken om een vorm van flexibiliteit op het werk te introduceren die zowel voor werkgevers als voor werknemers nuttig is. Positieve modellen van flexibiliteit uit verschillende lidstaten worden in het kader van verscheidene projecten verzameld, zoals een gezamenlijk project van de Britse en Nederlandse vakbond, onder leiding van het Britse Trades Union Congress20. Dit project heeft een positieve uitwerking op het nationale debat over flexibele werktijden, aangezien het positieve en hanteerbare voorbeelden van flexibiliteit op de arbeidsplaats laat zien. In het periodiek verschijnende tijdschrift van het programma "Equal Opportunities Magazine"21 werd in december 1997 een speciaal dossier gewijd aan het Groenboek van de Commissie 'Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie'. Het dossier omvatte een overzicht van de projecten gericht op de in het Groenboek van de Commissie behandelde vraagstukken. Het programma heeft op deze wijze bijgedragen tot het debat en de verzameling van informatie die door het Groenboek in gang zijn gezet. 12 Onder het Luxemburgse voorzitterschap, in het tweede halfjaar van 1997, werd er een Europese conferentie gehouden over de dimensie gelijke kansen in de nieuwe wijzen van organisatie van het werk22, met steun van het programma. Op de conferentie zijn verschillende succesvolle voorbeelden gepresenteerd van projecten waaraan in het kader van het programma steun is toegekend. De resultaten van de conferentie zijn met steun van het programma gepubliceerd. Traditionele rolpatronen en andere (indirecte) discriminatoire mechanismen in de bedrijfscultuur verhinderen nog steeds een gelijkwaardige participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Dit aspect van ongelijke behandeling van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt, dat lange tijd over het hoofd is gezien, kan doeltreffend worden tegengegaan met de zogenaamde aanpak via mentoratena waarbij bedrijfsmanagement, openbaar bestuur en personeelsafdelingen worden gemobiliseerd ten gunste van een nieuwe generatie van vrouwelijke managers. Het programma steunt modelacties en de overdracht van voorbeelden van goede praktijken op dit terrein, met speciale aandacht voor hogere managementniveaus. Er wordt met name een alomvattend onderzoek verricht door het Duitse Jugendinstitut23. Hierbij worden alle bestaande projecten betreffende mentoraten in Europa verzameld en activiteiten ontwikkeld om mentoraten tot stand te brengen in lidstaten waar een dergelijke benadering nog niet is toegepast. Uit de resultaten van de projecten tot dusver blijkt dat mentoraten niet alleen een zeer nuttige ervaring zijn voor de mentors en de mensen die zij begeleiden, maar ook van invloed kunnen zijn op het managementbeleid en kunnen bijdragen tot een verandering in de bedrijfscultuur. Het arbeidsmarktbeleid en vernieuwingen in de arbeidsorganisatie en de maatschappij als geheel worden vaak uitgevoerd zonder ten volle rekening te houden met de gevolgen hiervan voor de evenwichtige deelname van vrouwen en mannen. Op actie gebaseerde hulpmiddelen en modellen voor onderzoek die in het kader van het programma worden ontwikkeld, zijn bedoeld om bestuurspraktijken positief te beïnvloeden in de richting van een groter seksebewustzijn. Transnationale projecten die op dit onderwerp betrekking hebben, waaronder het Franse CFDT-project24, ontwikkelen concrete en resultaatgerichte beleidsinstrumenten om een verandering in de industrie teweeg te brengen. Voorbeelden hiervan zijn: analytische en diagnostische hulpmiddelen voor gender-audits, richtsnoeren en handleidingen voor de integratie van seksevraagstukken in collectieve onderhandelingen Er worden ook vorderingen gemaakt op het gebied van vrouwen in leidinggevende functies in ondernemingen, wetenschap en technologie. De WITEC-database25, die betrekking heeft op België, Spanje, Duitsland, Zweden, Denemarken en Nederland, is bedoeld om bij te dragen tot het wegnemen van de ondervertegenwoordiging van vrouwen in door mannen gedomineerde sectoren en beroepen. Hiertoe biedt de database een omvangrijke lijst van vrouwelijke wetenschappers en technologen in leidinggevende functies in vrijwel iedere tak van wetenschap. Bij de regelmatige bijeenkomsten van initiatiefnemers van projecten zijn er tussen projecten en coördinerende workshops georganiseerd om contacten samenwerking op dit vlak tot stand te brengen. Er zijn twee speciale bulletins gepubliceerd: één in april 1997, gewijd aan de tendensen van de arbeidsparticipatie 13 van vrouwen in de jaren negentig26, en een tweede in december 1997, gewijd aan sekse en werktijden in de jaren negentig27. De Europese werkgelegeiièëdss|rategie omvat nieuwe stimulansen voor meer activiieitem die VQQ0 />&$$$ zijn op het wegnemen van de ondervertegenwoordiging van; ,^ptuwen in bepaalde economische sectoren en Ben belaagrgk terrein waarop beroepen m kun o v è r w t e ^ e n^ eveneens meer activiteiten ^i^^^0^{i^mMt is. dat van de erkenning en ap van vrouwen en de bijdrage hiervan aan de bevordering van het one 35B «- {l»i<Î€f ^t^e>€Hâe ;%àp jj^ab-jiib - loos!|ij|d, vam het programma zullen deze. ¥. , ,. ,, Èél^^'^^^^^'sfim^ù^ gelijke kansen %xk ^^^m. t^m^- ^^î^d^^mdÈn^tmo^m inzake worden: versterkt doof projecten, en. andere Projecten en initiatieven dié zich concentreren op veranderingen op de arbeidsmarkt en van invloed kunnen zijn op het na|ionale en Europese beleid, krijgen voorrang. De resultaten van de projecten m v&i toet daarmee samenhangende werk van de deskundigengroepen van het programma kunnen bijdragen tot de verdere ontwikkeling van de Europese werkgelegenheidsrichtsnoeren. II. 1. 5 De combinatie van werk en gezinsleven Deze doelstelling heeft betrekking op de toenemende diversiteit op de arbeidsplaats en in het gezinsleven en de wijzigingen in de correlatie tussen die twee. Teneinde het economische potentieel van vrouwen aan te wenden en tegemoet te komen aan de wens van vrouwen om (opnieuw) toe te treden tot de arbeidsmarkt, moet worden gestreefd naar beleidsmaatregelen om werk en gezinsleven beter te kunnen combineren. Gezinsstructuren en verwantschappen ontwikkelen zich tot 'niet- traditionele' huishoudens als gevolg van snelle veranderingen. Er bestaan echter nog vele verschillende situaties in de lidstaten. De acties op Europees niveau zijn hierdoor complex, maar daar staat tegenover dat de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken waardevoller is. Een van de voornaamste uitdagingen van het programma is beleidsvormen en praktijken te ontwikkelen om werk en gezinsleven beter te kunnen combineren. Dit vergt activiteiten op het gebied informatieverbreiding en bewustmaking die gericht zijn op mannen en vrouwen, op werkgevers en werknemers. De projecten hebben betrekking op beleid, informatieverbreiding en bewustwordingscampagnes. In juni 1997 werd er een belangrijke studie naar de stand van de combinatie van werk en gezinsleven voor vrouwen en mannen voltooid. De studie28 schenkt aandacht aan de kwaliteit van zorgdiensten en aan flexibele arbeid als middel om werk en gezinsleven te combineren en omvat een analyse van het mogelijke risico van een toenemende onzekerheid in het werk van vrouwen. In de eerste twee jaar zijn er 12 projecten door het programma gesteund. Zij zijn in hoofdzaak gericht op de combinatie van werk en gezinsleven en hebben betrekking op 14 belangrijke onderwerpen, zoals de correlatie van de kansen op en de toegang tot betaald werk met andere aspecten van gezin, zorg, vrijetijdsbesteding en maatschappelijk leven. De projecten besteden ook aandacht aan de rol van vrouwen en mannen in het gezin en de verdeling van de gezinstaken, advies aan en ondersteuning van werknemers met zorgtaken en het belangrijke onderwerp van de kinderopvang. Verscheidene projecten op dit gebied zijn gericht op maatregelen en beleidsvormen die zowel voor werkgevers als voor werknemers nuttig zijn. De argumenten voor flexibele werktijden als middel om werknemers in staat te stellen hun beroeps- en gezinsleven beter te combineren, aan de hand van de punten aanwerving en behoud van het personeel, toename Van de motivatie, afname van het verzuim en omzet van het personeel, worden duidelijk in de projecten aangegeven. Modeloplossingen en onderwijsmateriaal vormen de praktische resultaten van de gevalsanalyses en gezamenlijke transnationale modelacties. De deskundige modelacties in het VK, Zweden, Noorwegen en Denemarken vormen de basis voor een onderzoeksrapport en een handleiding voor het ondersteunen van werknemers met zorgtaken, opgesteld in het kader van het project "Children in Scotland"29 in het VK. Voorbeelden van goede praktijken met betrekking tot de zogenoemde 'time banks', zoals deze in verschillende Italiaanse steden zijn ontwikkeld, worden in het project "Salud y Familia"30 in Barcelona aangewend om soortgelijke activiteiten te ontwikkelen. Hierbij wordt aandacht besteed aan het gebruik van tijd in het gezin en het opzetten van een systeem voor wederzijdse ondersteuning. Een aantal projecten hebben zich verder verdiept in de interesses en motivatie van mannen. De stad Reykjavik31 heeft grondig bestudeerd wat mannen motiveert om ouderschapsverlof op te nemen en wat er kan worden gedaan om het opnemen van ouderschapsverlof door mannen te bevorderen. Een TV-documentaire waarin mannen die ouderschapsverlof opnemen tijdens deze verlofperiode worden gevolgd, heeft het debat in IJsland over de rollen van vrouwen en mannen gestimuleerd. De documentaire zal ook in andere Europese landen worden uitgezonden. Een ander voorbeeld van het mobiliseren van zowel vrouwen als mannen vindt men bij de Belgische Bond van Grote en Jonge Gezinnen32. Deze biedt praktisch en aantrekkelijk onderwijsmateriaal om de rol van vrouwen en mannen in het gezin in groepen te bespreken. Het materiaal heeft in België reeds een uitgebreid debat op gang gebracht. Het materiaal is nu ook in het Spaans verkrijgbaar en wordt op grote schaal gebruikt in Spaanse discussiegroepen. Ook het Portugese Graal-project33 en het project van het Instituut voor vrouwen in de Spaanse Baskische regio34 mobiliseren mannen om deel te nemen aan discussieronden en trainingssessies. Deze voorbeelden van transnationale uitwisseling van innoverende initiatieven en goede praktijken vormen een duidelijk bewijs van de meerwaarde van de door het programma gesteunde projecten. De twee deskundigengroepen van het programma hebben in maart 1998 een gezamenlijk verslag opgesteld, getiteld "Care in Europe"35, dat een overzicht geeft van de situatie in Europa met betrekking tot de zorg van kinderen en afhankelijke oudere familieleden (zie onderdeel II. 2. 2). 15 In het licht van 4e dentc^iAf^:<#^nsen zal het ontwikkelen van goede praktijken o£ het geföeéjyj^aia^ het vergroten van de participatie van mannen in zorgtaken (zowel in het gezin als in de zorgsector), een belangrijke kwestie worden in de &me&é& jaren van de looptijd van het programma. Daarnaast is er tot dusver vooral b$ studies en projecten met betrekking tot grotere ondernemingen aandacht besteed aan de vraag hoe werk en gezinsleven kunnen in zeer kleine tot kleine worden gecombineerd. De arbei^i^atftfigheden ondemeiRnïnjgea verschillen ia velg•-&$jasfatefr van die in grotere ondernemingen. In de resterende looptijd van het pro^rarnma zal de combinatie van werk en gezinsleven k z^er kleii^ tot Me^ bijgevolg een bijzondere aanpak vergen, eenontwikkeling van^^i^s^iejadelijk arbeMsomstand^^îejl^eieÔ en een betere oo&pinatie van wjerk^n geA^veh k dé weri^eiegenhetdsrichtsnoeten zijn aangeduid als belangrijke ^è^j^ià^: Derhalve tarnen- de resultaten van 'osm^sm^ym. de werkgelegenheia^ctanoeren deze projecten tot de verdere bijdragen. • //. 1. 6 Evenwichtige deelname in de besluitvorming tegenwoordig De bevordering van een evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan de besluitvorming is een van de hoofddoelstellingen van het programma. Hoewel het belang van een evenwichtige vertegenwoordiging van vrouwen en mannen in de besluitvorming erkend, blijven vrouwen algemeen wordt ondervertegenwoordigd in de politiek, in openbare en particuliere instanties en in het algemeen in posities waar besluiten worden genomen. In vele Europese landen maken politieke structuren en beleidsvormen een verandering door. Deze verandering, die wordt veroorzaakt door politieke en economische crises, biedt de gelegenheid om de toename van vrouwen in de besluitvormingsprocessen te versnellen. De sociale veranderingen leiden tot een verdere erkenning dat de evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan de besluitvorming in alle maatschappelijke sectoren niet langer een eis van vrouwen is, maar een onvermijdelijk kenmerk van een moderne, democratische maatschappij. Betrouwbare informatie over de positie van vrouwen op alle niveaus en in alle sectoren van de besluitvormingsprocessen is van cruciaal belang om de verschillende actoren voor actie te mobiliseren. De Commissie heeft de bestaande kennis omtrent dit onderwerp verbeterd door in het kader van het programma een omvangrijke Europese overzichtsstudie te verrichten naar vrouwen in de politieke, economische en sociale besluitvorming in Europa36 in 1996. Wat de politieke besluitvorming betreft, maakt de omvangrijke Europese database, die in het kader van het programma is opgezet door het Frauen Computer Zentrum37, het mogelijk strategieën of campagnes te ontwikkelen, en aldus mensen bewust te maken, aan de hand van gegevens over de huidige situatie, de gemaakte vorderingen, de kloven en verschillen tussen lidstaten. De beschikbaarheid van bijgewerkte gegevens over vrouwen in de politieke besluitvorming wordt beschouwd als een van de voornaamste resultaten van het programma. De vergaarde gegevens zijn reeds 16 gebruikt in Gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie - Jaarverslag 1997. In 1997 is er nog een andere studie van start gegaan naar de invloed van kiessystemen op de vertegenwoordiging van vrouwen in parlementen38. Deze is nu nog gaande. 16 projecten hebben samen een grote reeks activiteiten ontwikkeld ter bevordering van de evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan de besluitvorming, met name in de politiek. Hiertoe behoren: het opzetten en uitbreiden van Europese conferenties40; netwerken bewustwordingscampagnes voor de aanwezigheid van vrouwen in de politiek41; een tussen Zweedse en Spaanse politici42; verschillende uitwisselingsprogramma vaardigheidstrainingen en opleidingen voor vrouwen in leidinggevende functies43; en een groot aantal publicaties en transnationale bijeenkomsten. politica's39; Europese grote drie van Bij alle bijeenkomsten van initiatiefnemers van projecten zijn er workshops georganiseerd voor projecten op dit gebied, met het doel contacten te leggen en de samenwerking op dit gebied te versterken. In het tijdschrift van het programma44 werd in juli 1997 een speciaal dossier gewijd aan de evenwichtige deelname van vrouwen en mannen in de besluitvorming. Hierin werd informatie gegeven over de vorderingen van de projecten. In januari 1998 werd in het kader van het programma een themabijeenkomst georganiseerd, waarbij leden van het Europees Parlement, initiatiefnemers van projecten en deskundigen aanwezig waren. Er werd gesproken over nieuwe concepten, strategieën en mogelijke acties om bij de komende verkiezingen van het Europees Parlement resultaten te behalen met een groter gender- evenwicht. De projecten nemen ervaringen op verschillende besluitvormingsniveaus (plaatselijk, nationaal en Europees) en uit verschillende lidstaten in aanmerking. Dit proces is gemakkelijker geworden dankzij de reeds bestaande Europese instrumenten en hulpmiddelen, zoals de Aanbeveling van de Raad45, de Verklaring van Athene46, het Handvest van Rome47 en de handleiding "How to create a gender balance in decision making"48, die in het kader van de voorgaande programma's inzake gelijke kansen zijn opgesteld. De vraag is niet langer of vrouwen de politieke arena moeten betreden. Er worden nu nieuwe, meer kwalitatieve vragen gesteld. De ervaring leert dat de evenwichtige vertegenwoordiging van vouwen en mannen in de besluitvorming organisatorische veranderingen teweeg brengt en leidt tot meer mogelijkheden voor de integratie van gelijke kansen in alle beleidsvormen. Er kan worden-vastgesteld dat steeds meer projecten die betrekking hebben op vrouwen in de besluitvorming, een dergelijke strategie in hun activiteiten integreren. De Deense nationale Vrouwenraad heeft in het kader van het programma stelselmatig plaatselijke verkiezingscampagnes in Denemarken geëvalueerd49. Uit de evaluatie van de gegevens, waarbij ook gegevens uit Zweden in aanmerking zijn genomen, komt naar voren dat vooral de resultaten van plaatselijke campagnes, waarbij meer vrouwen betrokken zijn, een groter gender-evenwicht opleveren. Uit de evaluatie van de Zweedse verkiezingscampagnes blijkt dat steun van de top van het politieke systeem een cruciaal element is om resultaten te bereiken. Een sterke organisatie, bij voorkeur los van partijpolitiek, is ook essentieel gebleken. 17 Er zijn verschillende projecten die als voorbeeld kunnen dienen van de verspreiding van goede praktijken, zoals de maatregelen die op het gebied van informatie zijn genomen door Regimprensa50, een regionale krant in de streek van Lissabon. De krant mobiliseerde actoren in plaatselijke gemeenten om het aantal vrouwen in plaatselijke besluitvormingsposities te vergroten. Dit is tevens een voorbeeld van de manier waarop de regionale pers een belangrijke rol kan spelen bij de bewustmaking inzake de aanwezigheid van vrouwen in de politiek. In dit stadium van het programma zijn er goede praktijken ontwikkeld en overgedragen met betrekking tot opleidingen in leiderschap en maatregelen voor de versterking van de positie van vr^àwen, Beze activiteiten zijn niet aUeen bedoeld om de toegang van vrouwen tot b^Mlvormin^posities te verbeteren, maar ook om de succesvolle vervulling van jttjjwm. * functie in moeilijke omstandigheden te waarborgen. De resultaten van de opleidingen in leiderschap geven aan dat deze een doeltreffend aanvullend instrument vormen om de positie van vrouwen te versterken, Teneinde de participatie van v$ïrweö op alle besluitvormingsniveaus en in alle maatschappelijke sectoren te verboten* zal in de tweede helft van de looptijd van het programma voorrang worden gegeven aan maatschappelijke sectoren, zoals cultuur, media én milieu, en vormen van strategieën, zoals de ontwikkeling van wetteHjke maatregelen» oçenbàr^flainp^gn^s en quotasystemen, die nog niet goed zijn-geanalyseerd, zowel 'V^f^^Atiefcals'Voor kwalitatief-onderzoek. Het programma -zal toezicht ^ v e i i | ^ b ^ op de situatie van vrouwen op het politieke -nationale en Europese instellingen en sal b;$$i^^ ^^0^^^^^^^^^-yeïSi^k^ >. ' • : „, >. -' • II. 1. 7 Uitoefening van de rechten op gelijkheid De formele rechten op gelijkheid op basis van de wetgeving en de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie vormen gezamenlijk een uniek en zeer erkend model op Europees niveau. Niettemin zijn in de verschillende lidstaten de uiteindelijke begunstigden van de rechten op gelijkheid en de meerderheid van de op dit terrein werkzame deskundigen zich niet bewust van of niet vertrouwd met deze wetgeving en jurisprudentie. Deze schijnbare ten volle de tegenstrijdigheid inspanningen van het programma op dit terrein. rechtvaardigt Er zijn in het kader van het programma twee soorten acties vastgesteld. Op de eerste plaats een reeks activiteiten die zijn bedoeld om de obstakels voor een doelmatige tenuitvoerlegging van de communautaire wetgeving weg te nemen, en op de tweede plaats activiteiten die zijn bedoeld om de kwaliteit en de kwantiteit van de informatie over de rechten op gelijkheid te verbeteren en die vooral zijn gericht op vrouwen en leden van de rechtbanken en advocaten. Er zijn verschillende acties ondernomen om de tenuitvoerlegging van het basisbeginsel van gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde in de Gemeenschapswetgeving te bevorderen. Tot deze acties behoren conferenties, seminars en de uitwisseling van 18 projecten51 die aantonen in hoeverre de uitoefening van de rechten op gelijkheid, zowel voor de rechtbanken als elders, moet worden versterkt met behulp van nieuwe methoden en mechanismen. Een door de Commissie gepubliceerde en wijdverspreide gedragscode52 voor de toepassing van gelijke beloning biedt een referentiepunt op dit terrein. De conferentie die op 25 november 1996 in Dublin werd gehouden53 - met steun van het programma - bevestigde dat de oorzaken van de huidige salariskloven wortelen in de werkevaluatiesystemen en in de problemen met de effectieve sancties tegen discriminatie op het gebied van loon. informatie te bieden Twee transnationale projecten waren eveneens gericht op het thema van gelijke beloning. Het EW54-project heeft een reeks nationale conferenties gelanceerd om vakbondsonderhandelaars bewust te maken en inzake discriminatie op het gebied van loon voor hun werkzaamheden met betrekking tot collectieve overeenkomsten. Bij het project "Van Punten naar Munten"55 van het Belgische Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid is men ook buiten het zuiver wettelijke raamwerk getreden om andere methoden te bepalen voor de bestrijding van discriminatie op het gebied van loon. De resultaten hebben licht geworpen op de in de lidstaten bestaande mogelijkheden voor gelijke beloning buiten het wettelijke kader De door het project vastgestelde "goede praktijken" waren acties en maatregelen met betrekking tot de evaluatie van functies, bedoeld om discriminatie op grond van het geslacht weg te nemen of te vermijden die, bewust of onbewust, op de huidige tewerkstellingspraktijken wordt toegepast. Twee specifieke kwesties hebben in het kader van het programma aanleiding gegeven tot debat en uitwisseling van opvattingen op Europees niveau: de situatie van echtgenoten van zelfstandig werkenden en de individualisering van sociale en fiscale rechten. In de eerste helft van 1997 zijn er twee rondetafelgesprekken gehouden over meewerkende echtgenoten. De resultaten zijn gepubliceerd56 en verspreid om dit onderwerp onder de aandacht te brengen. Een belangrijk resultaat van de rondetafelgesprekken was de vaststelling dat het noodzakelijk was acties te plannen buiten de reikwijdte van het wettelijke kader, om meer zichtbaarheid te geven aan het werk van deze echtgenoten, met name via bewustmaking, training, registratie. In oktober 1997 is in Parijs een seminar57 gehouden over de individualisering van rechten. Dit seminar heeft een duidelijker beeld geschetst van de verschillende benaderingen van socialezekerheids- en belastingstelsels in de lidstaten. Vrouwen rechtstreeks informatie verschaffen over hun rechten is een taak van lange adem die via verschillende kanalen moet worden uitgevoerd. Het in het kader van het programma ontwikkelde informatiebeleid beoogt via uiteenlopende publicaties informatie over de rechten van de vrouw te verspreiden en algemeen bekend te maken. In het tijdschrift "Equal Opportunities Magazine" wordt een onderdeel gewijd aan nieuws over de rechten op gelijkheid in Europa. Daarnaast verschijnt periodiek een 8 pagina's tellend supplement bij het tijdschrift; hierin wordt aandacht besteed aan de werkzaamheden van de groep juridisch deskundigen op het gebied van de wetgeving inzake gelijke behandeling. 19 Het Griekse project getiteld 'Watch for Women's Rights'58 illustreert zeer concreet de behoefte aan informatie en steun, die allebei van wezenlijk belang zijn voor de doeltreffende toepassing van de rechten van de vrouw. Het beperkte aantal rechtszaken naar aanleiding van discriminatie op grond van het geslacht in Zuid- Europa vormt meer een weerspiegeling van de beperkte kennis omtrent deze rechten en het gebrek aan hulpverleningsstructuren dan van een echte afwezigheid van discriminatie. Op grond van deze waarneming heeft het project een multidimensionale actie ontwikkeld, met onder meer hulpverlening om het nemen van juridische stappen te bevorderen. De resultaten onderstrepen dat vrouwen zich niet van hun rechten bewust zijn en dat er behoefte bestaat aan passende juridische ondersteuning. Het informatie- en bewustwordingsproject onder leiding van het nationale bureau voor gelijke behandeling in Spanje, 'Tnstituto de la Mujer"59 stelt eveneens deze cruciale behoefte aan informatie vast. Het project biedt informatie over de Gemeenschapswetgeving en streeft naar de bewustmaking van de sociale partners en de leden van de rechtbanken en advocaten. Hierbij worden bestaande mechanismen en maatregelen aangepast en overgedragen uit lidstaten waar de informatiemechanismen beter zijn ontwikkeld. De noodzaak om voorwaarden voor de uitoefening van de rechten op gelijkheid te versterken wordt onderstreept door het toenemende belang van de Europese wetgeving in het dagelijkse leve,n vm de Europese burgers, zowel mannen als vrouwen. De informatie over rechie|tek andere acties moeten worden gebaseerd op deskundigenkennis. Deze moet porder* erkend door en gericht op de leden van de rechtbanken en advocaten en mpfy;'yeryplgejas,|en uitvoer worden gebracht. Ook in vrouwen en inarinen pp ;aöe' dit Wer $j0k-4fy$^ helft van de looptijd van het rechtsgebieden worsen ^^ië^^^}^ipf^mede op het gebied van de gelijke programma moeten bewustwö^^ de leden van de ;rectebat&;en ei* beâ^e&ng w q^ a4vbcatënop ^t^&^^^^f')'^^'';,^ n. 2 De rol van het programma in de communautaire beleidsvormen en acties • II. 2. 1 Algemeen Het programma heeft ertoe bijgedragen dat de gelijke behandeling van vrouwen en mannen bovenaan staat op de politieke agenda van de EU. Het programma heeft tevens het debat over het belang van gelijke behandeling bij het ontwikkelen van relevant communautair beleid gestimuleerd. Meer bepaald heeft het programma de weg voorbereid naar de verbetering van de zichtbaarheid en de reikwijdte van het gelijkheidsbeginsel op Europees niveau (het Verdrag van Amsterdam, de wetgeving inzake gelijke behandeling). De mainstreaming-benadering is zeer succesvol: zij heeft de doelstelling van gelijke behandeling van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt geïntegreerd in de Europese werkgelegenheidsstrategie en in het huidige voorstel van de Commissie voor de hervorming van de structuurfondsen (2000-2006). 20 Hierna wordt het belang van de doelstellingen van het programma bij de verschillende communautaire ontwikkelingen en beleidsvormen geïllustreerd. • 11. 2. 2 De stategie van mainstreaming Er is een in het kader van het programma ontwikkelde methodologische benadering aangenomen voor de tenuitvoerlegging van de mainstreaming-strategie van de Commissie. Deze strategie vergt een nauwe samenwerking tussen alle Diensten, de functionarissen op hoog niveau met de aanduiding van verantwoordelijke samenwerking van de met het programma belaste Diensten, bewustmaking, training, ontwikkeling van praktische hulpmiddelen en richtsnoeren en regelmatig toezicht op en evaluatie van de vorderingen. Het engagement van de Gemeenschap om de dimensie gelijke kansen in alle communautaire beleidsvormen en acties te integreren, is uitdrukkelijk ondersteund door het Verdrag van Amsterdam60, waarin de bevordering van de gelijke behandeling van vrouwen en mannen wordt aangeduid als een van de communautaire doelstellingen en een horizontale zorg in de artikelen 2 en 3. De integratie van deze beginselen in het Verdrag duidt op de doeltreffendheid van mainstreaming en van de mobilisatie van alle deelnemers aan het politieke en sociale leven om de gelijke behandeling tot stand te brengen. Het engagement om de gelijke behandeling in alle communautaire beleidsvormen te bevorderen, dat duidelijk in het nieuwe Verdrag is vastgesteld, biedt een solide basis voor acties ter bevordering van de integratie van gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle beleidsvormen en acties op Gemeenschapsniveau. Twee jaar na aanneming van de mededeling van de Commissie inzake de integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties61, werd op 4 maart 1998 een voortgangsrapport62 over de tenuitvoerlegging van het mainstreaming-beleid aangenomen. Er zijn tot dusver belangrijke resultaten geboekt op de gebieden ontwikkelingssamenwerking en externe betrekkingen, in de sectoren informatie- en personeelsbeleid en in het beleid inzake onderwijs, opleiding en in het voortgangsrapport. In het onderzoeksbeleid is er eveneens een aanzienlijke inspanning verricht om de participatie van vrouwen te vergroten. resultaten worden uitgebreid beschreven jeugdzaken. Deze Er is door het programma steun toegekend aan twee Europese netwerken van politica's: het netwerk van op lokaal en regionaal niveau gekozen vrouwen van de Raad der Europese Gemeenten en Regio's (REGR)63, alsook de conferentie van de commissies gelijke kansen van nationale parlementen (CCEO)64, op initiatief van de Belgische Senaat. Deze netwerken slagen erin hun leden te mobiliseren met betrekking tot kwesties die verband houden met de Intergouvernementele Conferentie en met de invoering van de gelijke behandeling in het nieuwe ontwerp-Verdrag. Tevens hebben ze het gelijkekansenbeleid in hun respectieve instellingen bevorderd, met name inzake kwesties die verband houden met de doelstellingen van het programma. Het door het programma gesteunde Europese netwerk voor vrouwen (EUDIF)65 streefde eraaar het debat over gelijke behandeling tijdens de IGC op het niveau van de NGO's te stimuleren. 21 ' A '" De maihsjceii^ van het programma met behulp v a ^^ verder worden ontwikkeld. Otiyjjfjifâ van het Verdrag van Conimissie nauwlettend worden Amsterdant «ulïen de pïQ^^^^^0i^iX'¥ék'û^ bestudeerd, teneinde de evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan alle beslwtvormings- en adviesstmctureh te bevorderen en ervoor te zorgen dat alle wetsvoorstellen en niet-weitgevendeactiviÉelten van de Commissie voldoen aan het in het Verdrag opgenomen engagement om de gelijke behandeling van vrouwen en mannen te bevorderen. II. 2. 3 De Europese werkgelegenheidsstrategie De in december 1997 door de Raad vastgestelde werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 199866 voerden de dimensie gelijke kansen door tot in de kern van de Europese werkgelegenheidsstrategie. Het gelijkheidsbeginsel is nu een van de prioriteiten die het lidstaten moeten nationale werkgelegenheidsbeleid moeten ondersteunen. De beleidslijnen ontwikkelen die erop gericht zijn de sekseverschillen weg te nemen, vrouwen en mannen in staat te stellen hun beroeps- en gezinsleven te combineren en het vrouwen en mannen gemakkelijker te maken om na een onderbreking opnieuw te gaan werken. Het communautaire programma inzake gelijke kansen heeft tot dusver in belangrijke mate bijgedragen tot de rechtvaardiging, opstelling en ontwikkeling van een pijler gelijke behandeling in de werkgelegenheidsrichtsnoeren. Uit het bewijs dat via verschillende onderzoeks- en actieprojecten is verzameld, blijkt dat er op de arbeidsmarkt nog steeds belangrijke sekseverschillen bestaan en dat de positie van vrouwen en mannen nog niet gelijk is. De bij de tenuitvoerlegging van het programma vergaarde kennis en vaardigheden hebben wezenlijk bijgedragen tot de invoering van de pijler gelijke kansen in de werkgelegenheidsrichtsnoeren. De tendensen van de arbeidsmarktsituatie van vrouwen zijn bevestigd door een onderzoek van de deskundigengroep "Gender and Employment" van het programma. Deze groep heeft een studie67 verricht naar het beleid inzake werkgelegenheid en werktijden in Europa, om het debat over dit onderwerp te openen. Een uitgebreid onderzoek naar de situatie van vrouwen en de arbeidsmarkt in het kader van het programma werd in 1997 afgerond en gepubliceerd in juli 199868. Deze studie heeft de volgende stappen in onderzoek helpen bepalen. Het in het kader van het programma opgestelde gezamenlijke verslag "Care in Europe" (zie onderdeel II. 1. 5) diende ter voorbereiding van een Commissiestuk voor de bijeenkomst van de ministers met verantwoordelijkheden op het gebied van gelijke kansen in mei 1998 te Belfast. De bijeenkomst te Belfast heeft de weg voorbereid naar de belangrijke verklaring69 van de Europese Raad van Cardiff in juni 1998, waarbij de lidstaten hebben de de afgesproken integratie dimensie kansen gelijke van de in 22 werkgelegenheidsrichtsnoeren te versterken en tot meer maatregelen over te gaan om het gezins- en het beroepsleven beter te combineren. De deskundigengroep "Gender and Employment" heeft een diepgaande gender- analyse verricht met betrekking tot de nationale actieplannen die de lidstaten aan de gemeenschappelijke Commissie werkgelegenheidsstrategie, staan bij haar voorbereidingen op de gezamenlijke informele Raad van de ministers van sociale zaken en gelijke behandeling te Innsbruck in juli 1998. de teneinde de Commissie bij overeenkomstig voorgelegd, hebben te Ook in de tweede helft van zijn looptijd zal het programma gedocumenteerde informatie en modellen van goede praktijken bieden met betrekking tot de situatie van vrouwen op de Europese arbeidsmarkt. Het programma zal in dit verband het sekseperspectief van de jaarlijkse nationale actieplannen analyseren en aldus bijdragen tot de versterking van het onderdeel gelijke behandeling in de werkgelegenheidsstrategie. II. 2. 4 De structuurfondsen De structuurfondsen zijn de voornaamste instrumenten van de Unie om economische en sociale samenhang te verwezenlijken. De door de Commissie in het kader van het programma ontwikkelde mainstreaming-benadering heeft in belangrijke mate ertoe bijgedragen dat de seksevraagstukken meer onder de aandacht zijn gebracht van alle Diensten van de Commissie die met de voorbereiding van het voorstel voor de hervorming van de structuurfondsen belast waren. In het Commissievoorstel voor de hervorming van de structuurfondsen is veel aandacht besteed aan de seksedimensie. Het voorstel omvat de tweeledige benadering, integratie van de zowel mainstreaming als specifieke maatregelen. Bij de mainstreaming-strategie in algemene en specifieke bepalingen betreffende de fondsen zal de strategie worden toegepast op het hele uitvoeringsproces, van de planningsfase tot de rapportering. Daarnaast zullen de specifieke maatregelen van groot belang zijn integratie van vrouwen op de arbeidsmarkt, zoals de voor de volledige werkloosheidsbestrijding, steun voor herintreders op de arbeidsmarkt, toegang tot het starten van een eigen zaak en de vermindering van de segregatie van de arbeidsmarkt. Zonder vooruit te lopen op de resultaten van de onderhandelingen over dit voorstel in de EU-instellingen, die nog bezig waren toen dit verslag werd opgesteld, kan met zekerheid worden gezegd dat de gelijke behandeling van vrouwen en mannen een van de communautaire prioriteiten is voor de toekomst van de structuurfondsen. 23 In de tweede helft van de looptijd-v^Hetf ro^pnma zal worden gestre#$J &&N&& verdere samenwerking met en afstemming op de structuurfondsen en het Europees Sociaal Fonds in het bijzonder. Zo zal met name de uitwisseling van informatie en resultaten worden versterkt tussen de projecten van het programma en de projecten die worden gesteund door het comtnunautaire initiatief NOW van het ESF. In de tweede helft van de looptijd van het programma zullen in de lidstaten gezamenlijke initiatieven voor informatieverstrekking en -verspreiding worden georganiseerd. II. 2. 5 De Europese wetgeving inzake gelijke behandeling In de eerste twee jaar van de tenuitvoerlegging van het programma heeft de Commissie haar werkzaamheden op het gebied van de wetgeving voortgezet ter aanvulling van de bestaande rechtsinstrumenten op de terreinen waar dit tot dusver nog niet geheel was gebeurd. In deze periode hechtte de Raad zijn goedkeuring aan het voorstel van de Commissie voor een Richtlijn inzake de bewijslast70 in gevallen van discriminatie op grond van het geslacht, na druk overleg. Dit rechtsinstrument is bedoeld om de voorwaarden voor de uitoefening van de rechten op gelijkheid te versterken, aangezien het de procesvoering in gevallen van discriminatie op grond van het geslacht vereenvoudigt. Het belang van gelijke behandeling is ook erkend in de Richtlijn van de Raad betreffende de door de algemene branche-overkoepelende organisaties UNICE, CEEP en EVV gesloten raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof71. Hierbij wordt aan mannen en vrouwen een individueel recht op ouderschapsverlof van ten minste drie maanden toegekend, dat in beginsel niet kan worden overgedragen aan de andere ouder. Dit recht, dat op gelijkwaardige basis aan mannen en vrouwen wordt toegekend, kan derhalve bijdragen tot een evenwichtiger verdeling van de gezinstaken tussen vrouwen en mannen. Deze aansporing van mannen tot een actievere deelname aan de zorgtaken zal de seksestereotypen helpen verminderen. Het programma heeft het accent gelegd op projecten die gericht zijn op de participatie van mannen in de zorgtaken72. In 1996 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan een belangrijk communautair rechtsinstrument, de Aanbeveling betreffende de evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan het besluitvormingsproces73. In mei 1998 werd in het kader van het programma een seminar voor overheidsvertegenwoordigers gehouden om de vorderingen van de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van deze aanbeveling te bespreken en aldus het toezicht van de Commissie op de follow-up van de aanbeveling te vergemakkelijken. De groep juridisch deskundigen op het gebied van de wetgeving inzake de gelijke behandeling helpt de Commissie in belangrijke mate bij het toezicht op de ontwikkelingen in de lidstaten op het terrein van de gelijke behandeling. De groep stelt een jaarverslag op en legt dit aan de Commissie voor. Hierin wordt een goed overzicht gegeven van de uitoefening van de rechten op gelijke behandeling in de Europese Unie. Naast de informatie over de wetgevende en juridische ontwikkelingen op nationaal en Europees niveau biedt het jaarverslag een analyse van de laatste ontwikkelingen en een "gender-analyse" met betrekking tot de wetgeving en de 24 rechtsprocedures zonder weerga. Het verslag is een referentiepunt voor juridisch deskundigen in alle lidstaten. Het tijdschrift "Equality Quarterly News" biedt informatie over de laatste jurisprudentie en de situatie in Europa en in de lidstaten op het gebied van de wetgeving. In de tweede helft van de looptijd van het programma zal men toezicht blijven houden op de tenuitvoerlegging op nationaal niveau van de Europese wetgeving inzake de gelijke behandeling. Tevens zal men de ontwikkelingen in de nationale wetgeving en rechtsprocedures blijven volgen. Er zullen bijzondere inspanningen worden verricht om de wetgeving inzake de gelijke behandeling onder de leden van de rechtbanken en advocaten in de kandidaat-landen te verspreiden 1 Hierna te noemen "het programma". 2 Besluit van de Raad (95/593/EC), PB nr. L 335 van 30. 12. 95, blz. 37. 3 Zie eindnoot 56. 4 Europese Commissie, Communautair actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen, "Directory of Projects 1996" en "Directory of Projects 1997". 5 Europese Commissie, Communautair actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen, "Directory of Projects - Year 1". f' Centre for Regional Economie and Social Research (CRESR), "Criteria lor success of a "Mainstreaming" approach to gender equality", SEDEP (Service de développement et d'évaluation de programmes de formation), "Mechanisms and indicators in the monitoring of the mainstreaming process", onderzoeksprogramma 1997/98. 7 Equal Opportunities Commission, "Mainstreaming Gender Equality in Local Government", 1996 (UK1/52/96). 8 EuroFEM, "Development of Infrastructure for everyday life - Evaluation of EuroFEM projects", 1996 (FN1/47/96) - 1997 (FNa/47/97). 9 Europese Vrouwenlobby, "Banque de talents des femmes", 1996 (EUR5/66/96) - 1997 (EURa/66/97). 10 "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(96)67 def. ) van 21. 2. 1996. 11 Euro-Fiet: Europese Organisation of the International Federation of Commercial Clerical, Professional and Technical Employees, "Transnational Women's Network in the Private Services Sector - Mainstreaming in the Social Dialogue", 1997 (EURa/98/97). 12 Charter for Equal Opportunities for Women in Broadcasting, op 5 mei 1995 goedgekeurd door de Europese omroeporganisaties ter gelegenheid van de ERU/EG-conferentie. 13 Camara de Comercio e Industria de Toledo, "lNNOVADONNA - dinamizacion e internacionalizacion del empresariado femenino", 1997 (ESb/80/97). 14 Crédite Italiano Bruxelles - A. I. D. D. A. , "W. E. PRO - Access to credit for women entrepreneurs in SMEs. Globalisation and International trade", 1997 (ITb/87/97). 15 Zie eindnoot 10. 16 EIM Small business research and consultancy, "Self-employed workers and assisting spouses", onderzoeksprogramma 1996/97. 17 ENGENDER asbl, "Inventory of indicators for the gender assessment of employment and labour market policies", onderzoeksprogramma 1997/98. 18 APPLICA sprl, "Earning differentials between men and women based on the results of the Eurostat structure of earning survey", onderzoeksprogramma 1997/98. 19 Sydkraft AB, "ENEQO: Equal Opportunities in the Energy Sector - Approaching an overall overview", 1997 (SWb/95/97). 20 Trades Union Congress, "Gender and Flexibility: the organisation of work and time - an action programme", 1997 (UKb/97/97). 21 Europese Commissie, "Equal Opportunities Magazine" nr. 3 - december 1997. 25 22 Internationale conferentie "Organisation du Travail", georganiseerd door het Luxemburgse voorzitterschap, 23 oktober 1997, Luxemburg. 23 Deutsches Jugendinstitut e. V. , "Erhebung bestehender und Evaluation vorbildlicher Beratungs- und Mentoringsprojekte zur beruflichen Förderung von Frauen in Europa", 1996 (DE2/06/96) - 1997 (DEb/06/97). 24 Confédération Française Démocratique du Travail (CFDT), "Négocier l'Egalité des Chances", 1997 (FRb/82/97). 25 WITEC, "Development of a database of Women experts in science, engineering and technology on (lie World Wide Web", 1996 (EUR5/67/96). 2(' Europese Commissie, "Equal Opportunities Magazine", nr. 1 - april 1997. 27 Europese Commissie, "Equal Opportunities Magazine", nr. 3 - december 1997. 28 Thomas Coram Research Unit (TCRU) Institute of Education, University of London, "Overview state of the art study on reconciliation of work and family life for men and women and the quality of care services", onderzoeksprogramma 1996/97. 29 Children in Scotland, "Taking account of children and families in the environment structure and organisation of the workplace: Promoting Public Sector Action", 1996 (UK2/53/96) - 1997 (UKb/53/97). 30 Asociación Salud y Familia, "Compartir: promoviendo reparto de tiempo entre mujeres y hombres", 1997 (ESb/79/97). 31 Council of Reykjavik - Committee on gender equality in Reykjavik, "Fathers on Paternity Leave", 1996 (IC2/68/96) - 1997 (ICb/68/97). 32 Bond van Grote en van Jonge Gezinnen, "Europese gezinsdialoog inzake (nieuwe) taakverdeling man en vrouw in het gezin", (BI/01/96) - "Lancement d'un dialogue familial sur le partage des tâches domestiques dans la famille européenne", 1997 (Bb/01/97). 33 GRAAL, "Para una sociedade activa", 1996 (PT2/45/96) - 1997 (PTb/45/97). 34 EMAKUNDE/ Institute Vasco de la Mujer, "AUKERA: Corresponsabilidad de tares domesticas entre nombres y mujeres", 1997 (ESb/81/97). 35 Francesca Bettio, Sacha Prêchai, Salvatore Bimonte, Silvana Giorgi,: "Care in Europe", gezamenlijk verslag van de deskundigennetwerken "Gender and Employment" en "Gender and Law", Eenheid Gelijke kansen, DG V van de Europese Commissie, maart 1998. 36 University of Southampton, Department of Politics, "State of the art study of research on the quantity and quality of women's participation in European political, social and economic decision-making", onderzoeksprogramma 1996/97. 37 Frauen Computer Zentrum Berlin, "Europâische Datenbank - Frauen in Fuhrungspositionen", 1996 (DE5/19/96) - 1997 (DEc/14/97). 38 P & D Analytics, "Electoral Systems: a Gender Impact Assessment", onderzoeksprogramma 1997/998. 39 Zie de eindnoten 5 en 6. 40 AFEM, (Association des Femmes de l'Europe Méridionale), "Stratégie concertée et spécifique pour l'accès des femmes à la prise de décisions en Europe Méridionale", 1996 (FR3/28/96) - 1997 (FRc/28/97) en Uberparteiliche Fraueninitiative - Berlin, Stadt der Frauen e. V. , "Union der Bürgerinnen - Strategien und Bundnisse fur ein Europa 2000", 1997 (DEa/71/97). 41 National Women's Council of Ireland, "Getting the balance right: A quality approach to gender equality in decision-making", 1996 (BRL3/32/96) - 1997 IRLc/32/97). 42 Landstingsfbrbundet, "Nàtwerk Svenska och Spanska Regionpolitiker", 1996 (SW3/50/96). 43 Women of the North West Ltd. , "Moygownagh - Women in Leadership", 1997 (IRLc/84/97) Technische Universitât Berlin, "Preparing women to lead: support for a new generation of women managers", 1997 (DEc/78/97). 44 Europese Commissie, "Equal Opportunities Magazine", nr. 2 -juli 1997. 45 Aanbeveling van de Raad (96/694/EG) van 2 december 1996 betreffende de evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan het besluitvormingsproces. PB L 319 van 10. 12. 96, blz. 11. 46 "Verklaring van Athene", op 3 november 1992 ondertekend door vrouwen in hoge politieke ambten van de verschillende EG-lidstaten, de EVA, alsook van Oost-Europese landen en van het EP, de Raad van Europa en de Verenigde Naties, zie "Gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie 1996" (CE-98-96-566-NL), blz. 86. 47 "Handvest van Rome", op 18 mei 1996 ondertekend door de vrouwelijke ministers van 13 lidstaten ter gelegenheid van de Europese Top "Vrouwen voor de vernieuwing van politiek en samenleving" in Rome, gepubliceerd in "How to create a gender balance in decicioG-making", zie eindnoot 59, blz. 73. 26 48 "How to create a gender balance in decision-making", een handleiding voor de tenuitvoerlegging van beleid ter vergroting van de deelneming van vrouwen in politieke besluitvormingsprocessen van Monique Leijenaar, in samenwerking met het Europese Deskundigennetwerk "Vrouwen in het besluitvormingsproces" (CE-01-96-131-EN-C). 49 Danske Kvinders Nationalrad, "Parity Democracy: gender balanced composition of municipal and county councils", (DKc/70/97). 50 Regimpresa CRL, "Poder local no feminino", 1996 (PT4/46/96) - 1997 (PTc/46/97). 51 Zie eindnoten 53, 54 en 55. 52 Een gedragscode voor de toepassing van gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde voor vrouwen en mannen op het werk, COM (96) 336 def. 53 Expert Seminar on Equal Pay for Work of Equal Value, georganiseerd op 25 november 1996 door het Equality Employment Agency (EEA) van Ierland ter invoering van de gedragscode voor de toepassing van gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde van de Commissie. 54 Europees Verbond van Vakverenigingen (EW), "Equal pay for work of equal value", 1996 (EUR2/61/96). 55 Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid - Dienst Gelijke Kansen, "Van Punten naar Munten", 1996 (B2/02/96) - "De la Classification à la Rémunération", 1997 (Bb/02/97). 56 Europese Commissie, Directoraat-Generaal voor Werkgelegenheid, arbeidsverhoudingen en sociale zaken, Eenheid V/D/5, "Assisting spouses of the self-employed - Report of the two round tables organised by the European Commission in Brussels on 7 February and 23 and 24 June 1997". 57 Seminar "Individualisation des droits, sécurité sociale et égalité des chances entres hommes et femme", gehouden door de Universiteit van Nanterre op 9-11 oktober 1997, Parijs. 5X Citizens for Athens, "Watch for Women's Rights in Athens", 1996 - (EL4/7/96) - 1997 (ELb/17/97). 59 Institute de la Mujer, "Igualdad de oportunidades entre mujeres y hombres en el ambito laboral", 1996 (ES2/22/96) - 1997 (ESb/22/97). 60 Verdrag van Amsterdam houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten, getekend te Amsterdam op 2 oktober 1997 (97/C 340), PB nr. C 340 van 10. 11. 97, blz. 1. 61 Zie eindnoot 10. 62 Voortgangsrapport van de Commissie inzake de follow-up van de mededeling: "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(1998) 122 def. ) van 4. 3. 1998. 63 Raad der Europese Gemeenten en Regio's (REGR), "Développement et activités du réseau europeen des élues locales et régionales du CCRE", 1996 (EUR 3/63/96) - 1997 (EUR c/63/97). 64 Belgische Senaat, "Samenwerkingsverband van de Commissies gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Lidstaten van de Europese Unie en in het Europees Parlement"(CCEO), 1996 (B3/03/96) - "Action pour une coopération entre les commissions parlementaires chargées de l'Egalité des Chances entre les Femmes et les Hommes dans les états membres de l'Union Européenne et au Parlement Européen", 1997 (Bc/03/97). 65 EUDIF, "Citoyennes dans une Europe Paritaire", 1996 (EUR 4/65/96) - 1997 (EUR d/65/97). 66 Resolutie van de Raad van 15 december 1997 inzake de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 1998 (98/C 30/01), PB nr. C 030 van 28. 1. 98, blz. 1. 67 Francesca Bettio, Emilia Del Bono, Mark Smith, "Employment and working time policies: A gender perspective", Europees Deskundigennetwerk 'Gender and Employment, verslag van de Eenheid Gelijke kansen, DG V van de Europese Commissie, juli 1997. 68 Institute of Economics, Universiteit van Utrecht, "Overview of the state of the art studies: the labour market", onderzoeksprogramma 1996/97. 69 Europese Raad van Cardiff van 15 en 16 juni 1998, Conclusies van het voorzitterschap, DOC/98/10. 70 Richtlijn 97/80/EG van de Raad van 15 december 1997 inzake de bewijslast in gevallen van discriminatie op grond van het geslacht, PB nr. L 14 van 10. 1. 98, blz. 6. 71 Richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3 juni 1996 betreffende de door de UNICE, het CEEP en het EW gesloten raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof, PB nr. L 145 van 19. 6. 96, blz. 4. 72 Zie eindnoot 32. 73 Aanbeveling van de Raad van 2 december 1996 betreffende de evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan het besluitvormingsproces (96/694/EC), PB nr. L 319 van 10. 12. 96, blz. 11. 27 ISSN 0254-1513 COM(98) 770 def. DOCUMENTEN NL 05 06 04 17 Catalogusnummer : CB-CO-98-778-NL-C Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg 2?


title: Resolución sobre las medidas urgentes que se han de adoptar contra el dopaje en el deporte

eurovoc_concepts:
performance drugs
public awareness campaign
sport

formats: html print