title: Protokół dodatkowy do Porozumienia między Republiką Austrii, Królestwem Belgii, Królestwem Danii, Republiką Finlandii, Republiką Federalną Niemiec, Republiką Grecką, Irlandią, Republiką Włoską, Wielkim Księstwem Luksemburga, Królestwem Niderlandów, Republiką Portugalską, Królestwem Hiszpanii, Królestwem Szwecji, Europejską Wspólnotą Energii Atomowej i Międzynarodową Agencją Energii Atomowej w związku z wykonaniem artykułu III ustępy 1 i 4 Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (notyfikowany jako dokument nr COM(1998) 314)

eurovoc_concepts:
International Atomic Energy Agency
agreement (EU)
arms limitation
nuclear energy
nuclear safety
nuclear weapon
protocol to an agreement

formats: html pdf print

text: 40 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 21999A0313(01) 13. 3. 1999 DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH 11/t. 31 L 67/1 PROTOKÓŁ DODATKOWY do Porozumienia między Republiką Austrii, Królestwem Belgii, Królestwem Danii, Republiką Finlandii, Republiką Federalną Niemiec, Republiką Grecką, Irlandią, Republiką Włoską, Wielkim Księstwem Luksemburga, Królestwem Niderlandów, Republiką Portugalską, Królestwem Hiszpanii, Królestwem Szwecji, Europejską Wspólnotą Energii Atomowej i Międzynarodową Agencją Energii Atomowej w związku z wykonaniem artykułu III ustępy 1 i 4 Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (*) (notyfikowany jako dokument nr COM(1998) 314) (1999/188/Euratom) PREAMBUŁA Republika Austrii, Królestwo Belgii, Królestwo Danii, Republika Finlandii, Republika Federalna Niemiec, Republika Grecka, Irlandia, Republika Włoska, Wielkie Księstwo Luksemburga, Królestwo Niderlandów, Republika Portugalska, Królestwo Hiszpanii, Królestwo Szwecji (zwane dalej „Państwami”) i Europejska Wspólnota Energii Atomowej (zwana dalej „Wspólnotą”) są stronami Porozumienia między Państwami, Wspólnotą i Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (zwaną dalej „Agencją”) zawartego w wykonaniu artykułu III ustępy 1 i 4 Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (zwanego dalej „Porozumieniem o zabezpieczeniach”), które weszło w życie w dniu 21 lutego 1997 roku; Mając świadomość, że społeczność międzynarodowa pragnie nadal umacniać działania zmierzające do nierozprzestrzeniania broni jądrowej na drodze poprawiania skuteczności i sprawności wprowadzonego przez Agencję systemu zabezpieczeń; Pamiętając o tym, że Agencja – wprowadzając w życie system zabezpieczeń – musi: unikać wprowadzania przeszkód w rozwoju ekonomicznym i technologicznym we Wspólnocie lub we współpracy międzynarodowej w dziedzinie pokojowych zastosowań energii jądrowej; respektować obowiązujące postanowienia związane ze zdrowiem, bezpieczeństwem, ochroną fizyczną i innymi (*) W dniu 8 czerwca 1998 roku Rada zatwierdziła zawarcie przez Komisję w imieniu Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Wspólnoty) nie tylko niniejszego Protokołu dodatkowego do Porozumienia między 13 Państwami Członkowskimi Wspólnoty niedysponującymi bronią jądrową, Wspólnotą i MAEA (opublikowanego w Dz. U. L 51 tom 21 z dnia 22 lutego 1978 roku oraz jako dokument MAEA sygnowany INFCIRC/193 z dnia 14 września 1973 roku), lecz także protokołów dodatkowych do Porozumień między Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, Wspólnotą i MAEA (opublikowane jako dokument MAEA sygnowany INFCIRC/263 z października 1978 roku) oraz między Francją, Wspólnotą i MAEA (opublikowane jako dokument MAEA sygnowany INFCIRC/290 z grudnia 1981 roku). Wszystkie trzy protokoły dodatkowe zostały podpisane przez właściwe strony w Wiedniu, dnia 22 września 1998 następującym adresem internetowym: są roku. http://europa. eu. int/en/comm/dg17/nuclear/nuchome. htm. protokołów dodatkowych dostępne Teksty tych pod 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 41 przedsięwzięciami bezpieczeństwa, a także prawa człowieka; podejmować wszelkie środki ostrożności konieczne do ochrony tajemnic handlowych, technologicznych i przemysłowych oraz wszelkich innych poufnych informacji, które do niej docierają; Ponieważ częstotliwość i intensywność działań, określonych w niniejszym Protokole, jest utrzymywana na możliwie najniższym poziomie dającym się pogodzić z celem, jakim jest poprawienie skuteczności i sprawności Agencyjnego systemu zabezpieczeń; niniejszym Wspólnota, Państwa i Agencja uzgodniły, co następuje: ZWIĄZEK MIĘDZY PROTOKOŁEM A POROZUMIENIEM O ZABEZPIECZENIACH iii) Ogólny opis każdego budynku dla każdego terenu obiektu, łącznie z opisem jego wykorzystywania oraz, jeśli nie wynika to z tego opisu, zawartości. Opis zawiera mapę terenu obiektu. Artykuł 1 Porozumienia o Zabezpieczeniach mają Postanowienia zastosowanie do niniejszego Protokołu o tyle, o ile dotyczą i są zgodne Protokołu. W przypadkach konfliktu między postanowieniami Porozumienia o Zabezpieczeniach i postanowieniami niniejszego Protokołu stosuje się postanowienia niniejszego Protokołu. postanowieniami niniejszego z DOSTARCZANIE INFORMACJI Artykuł 2 a) Każde Państwo dostarcza Agencji deklarację zawierającą infor- macje określone w punktach i), ii), iv), ix) i x). Wspólnota dostarcza Agencji deklarację zawierającą informacje określone w punktach v), vi) i vii). Każde Państwo oraz Wspólnota dostarczają Agencji deklarację zawierającą informacje okre- ślone w punkcie iii) oraz viii). i) Ogólny opis i stosowne informacje określające miejsce prowadzenia wszelkich działań badawczo-rozwojowych, związanych z jądrowym cyklem paliwowym, które nie będąc związane z wykorzystywaniem materiałów jądro- wych, są prowadzone w dowolnym miejscu i są finanso- wane, dopuszczane lub kontrolowane przez dane Pań- stwo albo są prowadzone w jego imieniu. ii) Informacje wskazane przez Agencję na podstawie ocze- kiwań odnoszących się do poprawy skuteczności lub sprawności oraz uzgodnione z danym Państwem, a doty- czące działań operatorskich istotnych z punktu widzenia zabezpieczeń, prowadzonych w obiektach i w lokaliza- cjach poza terenem obiektów, w których rutynowo są stosowane materiały jądrowe. iv) Opis skali, na jaką jest prowadzona działalność w każdej lokalizacji, w której prowadzone są działania wymie- nione w załączniku I do niniejszego Protokołu. v) Informacje określające lokalizację, status funkcjonowania obiektu oraz szacowaną roczną zdolność produkcji w odniesieniu do zakładów wydobycia rud uranu oraz zakładów produkujących koncentraty uranowe oraz koncentraty toru w każdym z Państw, a także suma- ryczną wielkość bieżącej rocznej produkcji takich zakła- dów wydobywczych i zakładów produkujących koncen- traty. Wspólnota na życzenie Agencji dostarcza informacje o bieżącej rocznej produkcji w konkretnym zakładzie wydobywczym lub produkującym koncentra- ty. Dostarczenie tych informacji nie wymaga szczegóło- wej ewidencji materiałów jądrowych. vi) Następujące informacje dotyczące materiałów wyjścio- wych, które nie osiągnęły składu i stopnia czystości kwa- lifikujących je do wykorzystania do produkcji paliwa lub do wzbogacenia izotopowego: a) ilość, skład chemiczny, sposób wykorzystania lub zamierzony sposób wykorzystania takiego materiału, zarówno jądrowy, jak i niejądrowy, dla każdej lokali- zacji w Państwach, w której materiał taki znajduje się w ilości przekraczającej dziesięć ton metrycznych uranu lub dwadzieścia ton metrycznych toru, a także w odniesieniu do innych lokalizacji, w których mate- riały takie znajdują się w ilościach przekraczających jedną tonę metryczną, łączną ilość takich materiałów w Państwach jako całości, jeśli taka łączna ilość prze- kracza dziesięć ton metrycznych uranu lub dwadzie- ścia ton metrycznych toru. Dostarczenie tych infor- macji nie wymaga szczegółowej ewidencji materiałów jądrowych; 42 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 b) ilości, skład chemiczny, aktualna lokalizacja i wyko- rzystanie lub planowane wykorzystanie takich mate- riałów w każdym przypadku ich wywozu z teryto- rium Państw do dowolnego Państwa poza Wspólnotą, w związku z konkretnymi zastosowaniami niejądro- wymi w ilości przekraczającej: Zabezpieczeniach, ale niebędące jeszcze w docelowej postaci niejądrowej, w ilościach przekraczających wartości podane w artykule 37 Porozumienia o Zabezpieczeniach. Dostarczenie tych informacji nie wymaga szczegółowej ewidencji materiałów jądro- wych. 1) dziesięć ton metrycznych uranu lub, w przypadku kolejnych transportów uranu do tego samego pań- stwa, z których żaden nie przekracza dziesięciu ton metrycznych, jeśli całkowita ilość uranu wywieziona w ciągu roku przekracza dziesięć ton metrycznych; 2) 20 ton metrycznych toru lub, w przypadku kolej- nych transportów toru do tego samego państwa, z których żaden nie przekracza dwudziestu ton metrycznych, jeśli całkowita ilość toru wywie- ziona w ciągu roku przekracza dwadzieścia ton metrycznych; viii) Informacje dotyczące lokalizacji lub dalszego przerobu średnio- lub wysokoaktywnych odpadów zawierających pluton, wysoko wzbogacony uran lub uran-233, których zabezpieczanie zostało zakończone w związku z artyku- łem 11 Porozumienia o Zabezpieczeniach. Do celów niniejszego ustępu wyrażenie „dalszy przerób” nie obej- muje przepakowywania odpadów lub ich dalszego niezwiązanego z rozdzielaniem pierwiastków przygoto- wania do przechowywania lub składowania. ix) Następujące informacje dotyczące określonych urządzeń i materiałów niejądrowych, wymienionych w załącz- niku II: c) ilości, skład chemiczny, aktualna lokalizacja i wyko- rzystanie lub planowane wykorzystanie takich mate- riałów w każdym przypadku ich przywozu spoza Wspólnoty na terytorium Państw, w związku z kon- kretnymi zastosowaniami niejądrowymi w ilościach przekraczających: 1) 10 ton uranu lub, w przypadku kolejnych trans- portów uranu, z których żaden nie przekracza dziesięciu ton metrycznych, jeśli całkowita ilość uranu przywieziona w ciągu roku przekracza dzie- sięć ton metrycznych; 2) 20 ton toru lub, w przypadku kolejnych transpor- tów toru, z których żaden nie przekracza dwu- dziestu ton metrycznych, jeśli całkowita ilość toru przywieziona w ciągu roku przekracza dwadzie- ścia ton metrycznych; przy czym przyjmuje się, że w odniesieniu do takich materiałów przeznaczonych do wykorzystania nie- jądrowego przekazywanie informacji na ich temat nie jest konieczne od chwili, gdy materiały te przybierają swą docelową dla wykorzystania niejądrowego postać. vii) a) informacje dotyczące ilości, sposobów wykorzystania i lokalizacji materiałów jądrowych wyłączonych spod działania systemu zabezpieczeń na podstawie arty- kułu 37 Porozumienia o Zabezpieczeniach; b) informacje dotyczące ilości (mogą to być oszacowa- nia) oraz sposobów wykorzystania dla każdej lokali- zacji, w której znajdują się materiały jądrowe wyłą- czone spod działania systemu zabezpieczeń na podstawie artykułu 36 litera b) Porozumienia o a) w odniesieniu do każdego wywozu takich urządzeń lub materiałów ze Wspólnoty: ilość, lokalizacja planowanego wykorzystania na teryto- rium Państwa odbierającego oraz odpowiednio data lub oczekiwana data wywozu; identyfikacja, b) potwierdzenie przez Państwo przywozu, na wyraźne żądanie Agencji, informacji udzielonych Agencji przez Państwo spoza Wspólnoty, dotyczących wywozu takich urządzeń i materiałów do Państwa przywozu. x) Ogólne plany obejmujące kolejny okres 10-letni odno- szące się do rozwoju jądrowego cyklu paliwowego (łącz- nie z planowanymi działaniami badawczo-rozwojowymi związanymi z jądrowym cyklem paliwowym) po ich zatwierdzeniu przez właściwe organy danego Państwa. b) Każde Państwo dokłada wszelkich rozsądnych starań w celu dostarczenia Agencji następujących informacji: i) Ogólny opis oraz informacje określające lokalizację pro- wadzonych działań badawczo- rozwojowych związa- nych z jądrowym cyklem paliwowym i niedotyczących materiałów jądrowych, które są jednocześnie związane ze wzbogacaniem, przerobem paliwa jądrowego lub przetwarzaniem średnio- lub wysokoaktywnych odpa- dów zawierających pluton, wysoko wzbogacony uran lub uran-233, które są prowadzone w dowolnym miejscu na terytorium danego Państwa, lecz które nie są finanso- wane, specjalnie zatwierdzone lub kontrolowane przez dane Państwo albo prowadzone na rzecz tego Państwa. Do celów niniejszego ustępu „przerób” średnio- lub wysokoaktywnych odpadów nie obejmuje przepakowy- wania odpadów lub ich dalszego niezwiązanego z roz- dzielaniem pierwiastków przygotowania do przechowy- wania lub składowania. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 43 ii) Ogólny opis działań oraz dane identyfikacyjne osoby lub podmiotu prowadzącego takie działania, w miejscach określonych przez Agencję poza lokalizacją obiektu, uznawanych przez Agencję za mogące mieć funkcjo- nalny związek z działalnością prowadzoną w tej lokali- zacji. Dostarczenie tych informacji odbywa się na wyraźny wniosek ze strony Agencji. Informacje te są dostarczane w porozumieniu z Agencją i w odpowied- nim terminie. c) Na wniosek któregokolwiek lub wszystkich członków Agen- cji Państwo lub Wspólnota, stosownie do okoliczności, dostar- czają uzupełniające dane lub wyjaśnienia dotyczące wszelkich informacji przekazanych na mocy postanowień niniejszego artykułu, w zakresie mającym znaczenie w związku z zabez- pieczeniami. Artykuł 3 DOSTĘP UZUPEŁNIAJĄCY Artykuł 4 W związku z zapewnieniem dostępu uzupełniającego określo- nego w artykule 5 niniejszego Protokołu mają zastosowanie następujące postanowienia: a) Agencji nie wolno weryfikować informacji określonych w artykule 2 w sposób mechaniczny lub systematyczne; jed- nakże Agencja ma dostęp do: i) wszelkich lokalizacji określonych w artykule 5 litera a) punkt i) lub ii) na zasadzie selektywności, aby wykluczyć niezadeklarowane materiały jądrowe i działania; a) Każde z Państw lub Wspólnota bądź każde z Państw i Wspól- nota, stosownie do okoliczności, dostarczają Agencji informa- cje określone w artykule 2 litera a) punkty i), iii), iv), v), vi) litera a), vii), i x) oraz w artykule 2 litera b) punkt i) w terminie 180 dni od daty wejścia w życie niniejszego Protokołu. ii) wszelkich lokalizacji określonych w artykule 5 litera b) lub c) w celu sprawdzenia poprawności i zupełności informa- cji dostarczonych zgodnie z artykułem 2 lub w celu wyjaś- nienia niezgodności związanych z taką informacją; b) Każde z Państw lub Wspólnota bądź każde z Państw i Wspól- nota, stosownie do okoliczności, dostarczają Agencji, w ter- minie do dnia 15 maja każdego roku, aktualizacje informacji określonych w literze a) za okres odnoszący się do poprzed- niego roku kalendarzowego. W przypadku gdy przekazane uprzednio informacje nie uległy zmianie każde z Państw lub Wspólnota bądź każde z Państw i Wspólnota, stosownie do okoliczności, wskazują ten fakt. c) Wspólnota dostarcza Agencji, w terminie do dnia 15 maja każdego roku, informacje określone w artykule 2 litera a) punkt vi) litery b) i c) za okres odnoszący się do poprzedniego roku kalendarzowego. d) Każde z Państw dostarcza Agencji co kwartał informacje okre- ślone w artykule 2 litera a) punkt ix) litera a). Informacje te są dostarczane w terminie 60 dni od zakończenia każdego kwar- tału. e) Wspólnota i każde z Państw dostarczają Agencji informacje określone w artykule 2 litera a) punkt viii) 180 dni przed przy- stąpieniem do dalszego przerobu, a w terminie do dnia 15 maja każdego roku, informacje na temat zmian lokalizacji za okres odnoszący się do poprzedniego roku kalendarzo- wego. iii) wszelkich lokalizacji określonych w artykule 5 litera a) punkt iii) w zakresie koniecznym do potwierdzenia przez Agencję – w związku z zabezpieczeniami – deklaracji Wspólnoty lub Państwa, stosownie do okoliczności, o tym że obiekt lub lokalizacja poza terenem obiektu, w którym rutynowo wykorzystywano materiały jądrowe, jest w sta- nie likwidacji. b) i) Poza przypadkami przewidzianymi w punkcie ii) Agencja powiadamia dane Państwo lub, w przypadku gdy chodzi o dostęp na podstawie artykułu 5 litera a) bądź na podsta- wie artykułu 5 litera c), jeśli dotyczy to materiałów rozsz- czepialnych, dane Państwo i Wspólnotę o planowanym dostępie co najmniej z 24-godzinnym wyprzedzeniem. ii) W przypadku dostępu do każdego miejsca na terenie obiektu w związku z weryfikacją informacji projektowych, inspekcjami ad hoc lub inspekcjami rutynowymi na tym terenie powiadomienie uprzedzające – jeśli Agencja tak postanowi – dokonywane jest co najmniej z dwugodzin- nym wyprzedzeniem, jednak w wyjątkowych okoliczno- ściach termin ten może być krótszy niż dwie godziny. c) Powiadomienie uprzedzające ma formę pisemną i podaje powody dostępu oraz czynności, jakie mają zostać przepro- wadzone podczas takiego dostępu. f) Każde z Państw i Agencja uzgadniają termin i częstotliwość dostarczania informacji określonych w artykule 2 litera a) punkt ii). g) Każde z Państw dostarcza Agencji informacje określone w artykule 2 litera a) punkt ix) litera b) w terminie 60 dni od otrzymania stosownego wniosku Agencji. d) W przypadku wątpliwości lub niezgodności Agencja zapew- nia danemu Państwu lub, w odpowiednim przypadku, Wspól- nocie możliwość składania wyjaśnień lub ułatwienia rozwią- zania takich wątpliwości lub niezgodności. Możliwość taka zostanie stworzona przed wystąpieniem o udzielenie dostępu, o ile Agencja uzna, że zwłoka w uzyskaniu dostępu nie przy- niesie uszczerbku celowi planowanego dostępu. W każdym 44 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 razie Agencja nie wyciąga żadnych wniosków w sprawie danych wątpliwości lub niezgodności, dopóki danemu Pań- stwu i, w odpowiednim przypadku, Wspólnocie nie zostanie zapewniona taka możliwość. e) O ile odmienny tryb postępowania nie zostanie uzgodniony z danym Państwem, dostęp ma miejsce wyłącznie podczas nor- malnych godzin pracy. f) Dane Państwo lub w przypadku gdy chodzi o dostęp na pod- stawie artykułu 5 litera a) lub na podstawie artykułu 5 litera c), jeśli dotyczy materiałów rozszczepialnych – dane Państwo i Wspólnota mają prawo zażądać, aby inspektorom Agencji towarzyszyli podczas dostępu przedstawiciele danego Państwa lub – w odpowiednim przypadku – inspektorzy Wspólnoty, pod warunkiem że nie opóźni to lub w inny sposób nie utrudni wypełniania obowiązków przez inspektorów Agencji. Artykuł 5 Każde Państwo zapewnia Agencji dostęp do: a) i) dowolnego miejsca na terenie obiektu; ii) każdej lokalizacji wskazanej na podstawie artykułu 2 litera a) punkty od v) do viii); iii) każdego zlikwidowanego obiektu lub zlikwidowanej loka- lizacji poza obiektami, w których zwykle wykorzystywane były materiały jądrowe. b) Każdej lokalizacji wskazanej przez zainteresowane Państwo w związku z postanowieniami artykułu 2 litera a) punkt i), artykułu 2 litera a) punkt iv), artykułu 2 litera a) punkt ix) litera b) lub artykułu 2 litera b), innej niż te określone w lite- rze a) punkt i), z zastrzeżeniem, że jeśli dane Państwo nie jest w stanie zapewnić takiego dostępu, Państwo to dokłada wszel- kich rozsądnych starań, aby bezzwłocznie spełnić wymagania Agencji w inny sposób. c) Każdej lokalizacji wymienionej przez Agencję, innej niż loka- lizacje określone w literach a) i b), w celu pobrania próbek środowiskowych odnoszących się do danej lokalizacji, z zastrzeżeniem, że jeśli dane Państwo nie jest w stanie zapew- nić takiego dostępu, Państwo to dokłada wszelkich rozsąd- nych starań w celu bezzwłocznego spełnienia wymogów Agencji – w przyległych miejscach lub w inny sposób. Artykuł 6 Wprowadzając w życie artykuł 5, Agencja może przeprowadzać następujące działania: a) Jako metody dostępu na podstawie artykułu 5 litera a) punkt lub iii): obserwacje; pobranie próbek środowiskowych; i) wykorzystanie detektorów promieniowania i przyrządów pomiarowych; wykorzystanie plomb i innych środków służą- cych do identyfikacji oraz do wykrywania naruszenia stanu, wymienionych w uzgodnieniach pomocniczych; inne obiek- tywne środki, których techniczną możliwość zastosowania wykazano i na których wykorzystanie zgodziła się Rada Zarzą- dzających (nazywana dalej „Radą”), po przeprowadzeniu kon- sultacji między Agencją, Wspólnotą i danym Państwem. Jako metody dostępu na podstawie artykułu 5 litera a) punkt ii): obserwacje; przeliczanie materiałów jądrowych; nieni- szczące pomiary i pobieranie próbek; wykorzystanie detekto- rów promieniowania i przyrządów pomiarowych; badanie dokumentów odnoszących się do ilości, pochodzenia i prze- znaczenia materiałów; pobieranie próbek środowiskowych; inne obiektywne środki, których techniczną możliwość zasto- sowania wykazano i na których wykorzystanie zgodziła się Rada, po przeprowadzeniu konsultacji między Agencją, Wspólnotą i danym Państwem. Jako metody dostępu na podstawie artykułu 5 litera b): obser- wacje; pobieranie próbek środowiskowych; wykorzystanie detektorów promieniowania i przyrządów pomiarowych; badanie istotnych z punktu widzenia zabezpieczeń dokumen- inne obiektywne tów dotyczących produkcji środki, których techniczną możliwość zastosowania wyka- zano i na których wykorzystanie zgodziła się Rada, po prze- prowadzeniu konsultacji między Agencją i danym Państwem. i transportu; Jako metody dostępu na podstawie artykułu 5 litera c): pobie- ranie próbek środowiskowych oraz w przypadku gdy wyniki nie wyjaśniają wątpliwości lub niezgodności związanych z lokalizacją wskazaną przez Agencję na podstawie art. 5 litera c) – wykorzystanie w tej lokalizacji obserwacji, detektorów promieniowania i przyrządów pomiarowych, a także, po uzgodnieniu między Agencją i Wspólnotą, innych obiektyw- nych środków. b) c) d) Artykuł 7 a) Na wniosek któregokolwiek Państwa Agencja i dane Państwo dokonują uzgodnień dotyczących dostępu kontrolowanego w ramach niniejszego Protokołu w celu zapobieżenia upo- wszechnianiu informacji wrażliwych dotyczących rozprze- strzeniania, spełnienia wymagań dotyczących bezpieczeństwa lub ochrony fizycznej bądź ochrony zastrzeżonych lub hand- lowych informacji wrażliwych. Uzgodnienia takie nie stano- wią przeszkody w prowadzeniu przez Agencję niezbędnych działań mających na celu dostarczenie wiarygodnych dowo- dów braku niezgłoszonych materiałów jądrowych i działań w danej lokalizacji, łącznie z wyjaśnieniem wątpliwości doty- czących poprawności informacji określonych i zupełności w artykule 2 lub niezgodności związanych z takimi informa- cjami. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 45 b) Dostarczając informacje określone w artykule 2, Państwo może poinformować Agencję o miejscach na terenie obiektu lub lokalizacji, do których mogą odnosić się postanowienia dotyczące dostępu kontrolowanego. b) Agencja informuje dane Państwo oraz Wspólnotę o wnios- kach, jakie zostały przez nią wyciągnięte z działań podjętych przez nią w ramach niniejszego Protokołu. Informacje o wnios- kach są przekazywane corocznie. c) Do czasu wejścia w życie wszelkich niezbędnych uzgodnień pomocniczych Państwo może odwoływać się do postanowień dotyczących dostępu kontrolowanego zawartych w literze a). WYZNACZANIE INSPEKTORÓW AGENCJI Artykuł 8 Postanowienia niniejszego Protokołu nie uniemożliwiają zaoferowania przez Państwo Agencji dostępu do lokalizacji dodatkowych, poza określonymi w artykułach 5 i 9 lub zwrócenia się do Agencji o przeprowadzenie działań weryfikujących w określonej lokalizacji. Agencja dokłada wszelkich rozsądnych starań w celu podjęcia działań bezzwłocznie po otrzymaniu takiego wniosku. Artykuł 9 pobrania przez Agencję w celu Każde z Państw zapewnia Agencji dostęp do lokalizacji próbek wskazanych środowiskowych odnoszących się do dużego obszaru, z zastrzeżeniem, że jeśli Państwo nie jest w stanie zapewnić takiego dostępu, dokłada ono wszelkich rozsądnych starań w celu spełnienia wymagań Agencji w lokalizacjach alternatywnych. Agencja nie domaga się zapewnienia takiego dostępu, zanim pobieranie próbek środowiskowych odnoszących się do dużego obszaru oraz związane z nim uzgodnienia proceduralne nie zostaną zatwierdzone przez Radę po przeprowadzeniu konsultacji między Agencją a danym Państwem. Artykuł 10 a) Agencja informuje dane Państwo oraz, jeśli to właściwe, Wspólnotę o: i) działaniach przeprowadzanych na podstawie postanowień niniejszego Protokołu, łącznie z tymi, które dotyczą wszel- lub niezgodności zgłoszonych przez kich wątpliwości Agencję danemu Państwu oraz, o ile to właściwe, Wspól- nocie w terminie 60 dni od daty przeprowadzenia tych działań przez Agencję; Artykuł 11 a) i) Dyrektor Ggneralny powiadamia Wspólnotę oraz Państwa o zatwierdzeniu przez Radę któregokolwiek z urzędników Agencji jako inspektora do spraw zabezpieczeń. O ile Wspólnota nie zawiadomi dyrektora generalnego o odrzu- ceniu kandydatury danego urzędnika do pełnienia w Pań- stwach funkcji inspektora, w terminie trzech miesięcy od daty otrzymania powiadomienia o zatwierdzeniu Rady – uznaje się, iż inspektor którego dotyczyło powiadomienie przesłane Wspólnocie i Państwom, został wyznaczony dla Państw. ii) Dyrektor generalny, działając w odpowiedzi na wniosek Wspólnoty lub z własnej inicjatywy, powiadamia nie- zwłocznie Wspólnotę oraz Państwa o cofnięciu nominacji któregokolwiek z urzędników na inspektora dla Państw. b) Powiadomienie określone w literze a) uznaje się za otrzymane przez Wspólnotę i Państwa siedem dni po dacie przesłania przez Agencję powiadomienia listem poleconym Wspólnocie i Państwom. WIZY Artykuł 12 Każde Państwo, w ciągu jednego miesiąca od daty otrzymania stosownego wniosku, udziela wyznaczonemu inspektorowi wymienionemu we wniosku odpowiednich wielokrotnych wiz to wjazdowych/wyjazdowych lub tranzytowych, gdy jest wymagane, umożliwiających mu wjazd i pobyt na terytorium danego Państwa w celach związanych z wykonywaniem jej/jego obowiązków. Wszystkie wymagane wizy są ważne przez okres co najmniej roku i są odpowiednio przedłużane, tak aby okres ich inspektor został ważności pokrywał się z okresem, na jaki wyznaczony dla Państw. UZGODNIENIA POMOCNICZE Artykuł 13 ii) wynikach działań w związku z wszelkimi wątpliwościami lub niezgodnościami zgłoszonymi przez Agencję danemu Państwu oraz, o ile to właściwe, Wspólnocie w możliwie najkrótszym czasie, jednak nie później niż w ciągu 30 dni od ustalenia tych wyników przez Agencję. a) W przypadku gdy Państwo lub – w odpowiednim przypadku – Wspólnota bądź Agencja wskazują na konieczność określe- nia w uzgodnieniach pomocniczych szczegółowego trybu sto- sowania środków ustanowionych w niniejszym Protokole, 46 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Państwo to lub Państwo i Wspólnota oraz Agencja uzgadniają takie uzgodnienia pomocnicze w ciągu 90 dni od daty wejścia w życie niniejszego Protokołu lub, w przypadku gdy potrzeba takich uzgodnień pomocniczych została stwierdzona po wej- ściu w życie niniejszego Protokołu – w ciągu 90 dni od daty wskazania na istnienie takiej potrzeby. iii) procedur w przypadku naruszeń lub rzekomych naruszeń poufności. c) System określony powyżej w literze a) jest zatwierdzany i okresowo poddawany przeglądowi przez Radę. b) Do czasu wejścia w życie wszelkich koniecznych uzgodnień pomocniczych Agencja jest uprawniona do stosowania środ- ków ustanowionych w niniejszym Protokole. SYSTEMY ŁĄCZNOŚCI Artykuł 14 a) Każde Państwo zezwala i chroni swobodną komunikację Agencji do celów urzędowych między inspektorami Agencji w danym Państwie a Siedzibą Główną Agencji lub jej Biurami Regionalnymi, łącznie z przesyłaniem lub przesyłaniem auto- matycznym informacji generowanych przez należące do Agencji urządzenia zabezpieczające lub nadzorujące bądź pomiarowe. Agencja, w porozumieniu z danym Państwem, ma prawo stosować międzynarodowe systemy bezpośred- niego komunikowania się, w tym systemy łączności satelitar- nej inne formy telekomunikacji, których nie stosuje się w danym Państwie. Na wniosek Państwa lub Agencji szcze- góły dotyczące wprowadzenia w życie niniejszej litery ustępie odnoszące się do nadzorowanego lub nienadzorowanego przekazywania informacji generowanych przez należące do Agencji urządzenia zabezpieczające lub nadzorujące bądź pomiarowe są określone w uzgodnieniach pomocniczych. i b) Komunikacja i przekazywanie informacji, przewidziane w lite- rze a), uwzględniają potrzebę zapewnienia ochrony wrażli- wych informacji zastrzeżonych, handlowych lub projekto- wych, które dane Państwo uznaje za szczególnie wrażliwe. OCHRONA INFORMACJI POUFNYCH Artykuł 15 a) Agencja utrzymuje rygorystyczny system zapewniający sku- teczną ochronę przed ujawnianiem tajemnic handlowych, technologicznych i przemysłowych oraz innych przekazywa- nych jej informacji poufnych, włączając w to informacji uzys- kane przez Agencję w związku z wprowadzaniem w życie niniejszego Protokołu. b) System określony w literze a) obejmuje – między innymi – postanowienia odnoszące się do: i) ogólnych zasad i odpowiednich środków związanych z postępowaniem z informacjami poufnymi; ZAŁĄCZNIKI Artykuł 16 a) Załączniki do niniejszego Protokołu stanowią jego integralną część. Z wyłączeniem celów związanych ze zmianą załączni- ków I i II termin „Protokół” w znaczeniu używanym w niniej- szym dokumencie oznacza niniejszy Protokół wraz z załącz- nikami. b) Szczegółowy wykaz czynności zawarty w załączniku I oraz szczegółowy wykaz urządzeń i materiałów zawarty w załącz- niku II mogą zostać zmienione przez Radę na podstawie zale- cenia otwartej grupy ekspertów powołanej przez Radę. Każda taka zmiana staje się skuteczna po upływie czterech miesięcy od daty jej przyjęcia przez Radę. c) Załącznik III do niniejszego Protokołu określa szczegółowo sposób wprowadzania w życie przez Wspólnotę i Państwa środków przewidzianych w niniejszym Protokole. WEJŚCIE W ŻYCIE Artykuł 17 a) Niniejszy Protokół wchodzi w życie w dniu, w którym Agen- cja otrzyma od Wspólnoty i Państw pisemne powiadomienie stwierdzające, że wymagania niezbędne do wejścia w życie Protokołu zostały spełnione. b) Państwa i Wspólnota mogą, w dowolnym terminie przed datą wejścia w życie niniejszego Protokołu, oświadczyć, że będą tymczasowo stosować niniejszy Protokół. c) Dyrektor generalny powiadamia niezwłocznie wszystkie Pań- stwa Członkowskie Agencji o wszelkich złożonych oświad- czeniach dotyczących tymczasowego stosowania oraz o wej- ściu w życie niniejszego Protokołu. DEFINICJE Artykuł 18 ii) warunków zatrudniania personelu odnoszących się do ochrony informacji poufnych; Do celów niniejszego Protokołu: 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 47 a) „działania badawczo-rozwojowe związane z jądrowym cyklem paliwowym” oznaczają takie działania, które są kon- kretnie związane z jakimkolwiek aspektem rozwoju procesu lub systemu odnoszącym się do którejkolwiek z następujących czynności lub instalacji: d) „Obiekt zamknięty” lub „zamknięta lokalizacja poza terenem obiektu” oznacza urządzenie lub lokalizację, gdzie eksploata- cja została zakończona i skąd usunięto materiały jądrowe, ale gdzie nie przeprowadzono likwidacji. — przetwarzanie materiałów jądrowych, — wzbogacanie materiałów jądrowych, — wytwarzanie paliwa jądrowego, — reaktory, — zalecenia krytyczne, — przerób paliwa jądrowego, — przerób (nieobejmujący przepakowywania lub niezwiąza- nego z rozdzielaniem pierwiastków przygotowania do przechowywania lub składowania) średnio- lub wysokoak- tywnych odpadów zawierających pluton, wysoko wzbo- gacony uran lub uran-233, lecz nie obejmuje działań związanych z teoretycznymi lub podstawowymi badaniami naukowymi lub działań badawczo- rozwojowych dotyczących przemysłowych zastosowań izotopów promieniotwórczych, zastosowań medycznych, hydrologicznych i rolniczych, skutków zdrowotnych i środo- wiskowych oraz ulepszenia obsługi i konserwacji. b) „Teren” oznacza obszar wskazany przez Wspólnotę i Państwo w stosownej informacji projektowej obiektu (włączając w to obiekt wycofany z eksploatacji) oraz w odpowiedniej informa- cji odnoszącej się do lokalizacji poza terenem obiektów, gdzie rutynowo wykorzystuje się materiały jądrowe, włączając w to wycofane z eksploatacji lokalizacje poza terenem obiektów, w których rutynowo wykorzystywano materiały jądrowe (jest to ograniczone do miejsc wyposażonych w komory gorące lub takich, w których prowadzono działania związane z prze- twarzaniem związków uranu, wzbogacaniem, wytwarzaniem paliwa lub jego przerobem). Określenie to musi objąć również wszystkie urządzenia zlokalizowane wspólnie z obiektem lub lokalizacją w celu dostarczenia lub świadczenia istotnych usług, włącznie z: komorami gorącymi do wykorzystywania materiałów napromienionych niezawierających materiałów jądrowych; urządzenia do obróbki, przechowywania i składo- wania odpadów oraz budynki z nimi związane z działaniami wymienionymi przez Państwo na podstawie artykułu 2 litera a) punkt iv). c) „Obiekt wycofany z eksploatacji” lub „wycofana z eksploatacji lokalizacja poza terenem obiektu” oznacza urządzenie lub lokalizację, gdzie budowle i wyposażenie konieczne dla pro- wadzenia eksploatacji są usunięte lub nieczynne i które w związku z tym nie może być wykorzystywane do przecho- wywania i nie może dalej służyć do przemieszczania, przetwa- rzania lub wykorzystywania materiałów jądrowych. e) „Uran wysoko wzbogacony” oznacza uran zawierający 20 % lub więcej izotopu uranu-235. f) „Pobranie próbek środowiskowych odnoszących się do danej lokalizacji” oznacza pobranie próbek środowiskowych (np. powietrza, wody, roślinności, ziemi, próbek z powierzchni) we wskazanej przez Agencję lokalizacji oraz jej najbliższym otoczeniu, w celu umożliwienia Agencji wyciągnięcia wnio- sków dotyczących braku niezadeklarowanych materiałów jądrowych lub działań związanych z techniką jądrową w okre- ślonej lokalizacji. g) „Pobranie próbek środowiskowych odnoszących się do dużego obszaru” oznacza pobranie próbek środowiskowych (np. powietrza, wody, ziemi, próbek z powierzchni) w szeregu wskazanych przez Agencję lokaliza- cjach, w celu umożliwienia Agencji wyciągnięcia wniosków dotyczących braku niezadeklarowanych materiałów jądro- wych lub działań związanych z techniką jądrową na dużym terenie. roślinności, h) „Materiał jądrowy” oznacza wszelki materiał wyjściowy lub specjalny materiał rozszczepialny, zgodnie z definicją podaną w artykule XX Statutu. Określenie „materiał wyjściowy” nie jest stosowane do rudy lub pozostałości po rudzie. Wszelkie ustalenia Rady, dokonane w ramach artykułu XX Statutu Agencji po wejściu niniejszego Protokołu w życie, które roz- szerzają wykaz materiałów uznawanych za materiał wyj- ściowy lub za specjalny materiał rozszczepialny, będą obowią- zywać w ramach niniejszego Protokołu wyłącznie po zaakceptowaniu ich przez Wspólnotę i Państwa. i) „Obiekt” oznacza: i) Reaktor, zestaw krytyczny, zakład przetwarzania, zakład wytwarzania, zakład przerobu, zakład rozdzielania izoto- pów lub wydzielony przechowalnik; lub ii) Wszelką lokalizację, gdzie zwykle używany jest materiał jeden kilogram efek- jądrowy w ilości przekraczającej tywny. j) „Lokalizacja poza terenami obiektów” oznacza wszelkie nie- będące obiektem urządzenia lub lokalizacje, gdzie wykorzys- tywane są zwykle materiały jądrowe w ilości jednego kilo- grama efektywnego lub mniejszej. 48 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Hecho en Viena, por duplicado, el veintidós de septiembre de mil novecientos noventa y ocho, en las lenguas alemana, danesa, española, finesa, francesa, griega, inglesa, italiana, neerlandesa, portuguesa y sueca siendo cada uno de estos textos igualmente auténtico, si bien, en caso de discrepancia, harán fe los textos acordados en las lenguas oficiales de la Junta de gobernadores del OIEA. Udfærdiget i Wien den toogtyvende september nittenhundrede og otteoghalvfems i to eksemplarer på dansk, engelsk, finsk, fransk, græsk, italiensk, nederlandsk, portugisisk, spansk, svensk og tysk med samme gyldighed for alle versioner, idet teksterne på de officielle IAEA-sprog dog har fortrinsstilling i tilfælde af uoverensstemmelser. Geschehen zu Wien am 22. September 1998 in zwei Urschriften in dänischer, deutscher, englischer, finnischer, französischer, griechischer, italienischer, niederländischer, portugiesischer, schwedischer und spanischer Sprache, wobei jeder Wortlaut gleichermaßen verbindlich, im Fall von unterschiedlichen Auslegungen jedoch der Wortlaut in den Amtssprachen des Gouverneursrats der Internationalen Atomenergie-Organisation maßgebend ist. Έγινε στη Βιέννη εις διπλούν, την 22η ημέρα του Σεπτεμβρίου 1998, στη δανική, ολλανδική, αγγλική, φινλανδική, γαλλική, γερμανική, ελληνική, ιταλική, πορτογαλική, ισπανική και σουηδική γλώσσα∙ τα κείμενα σε όλες τις ανωτέρω γλώσσες είναι εξίσου αυθεντικά, εκτός από περίπτωση απόκλισης, οπότε υπερισχύουν τα κείμενα που έχουν συνταχθεί στις επίσημες γλώσσες του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Done at Vienna in duplicate, on the twenty second day of September 1998 in the Danish, Dutch, English, Finnish, French, German, Greek, Italian, Portuguese, Spanish and Swedish languages, the texts of which are equally authentic except that, in case of divergence, those texts concluded in the official languages of the IAEA Board of Governors shall prevail. Fait à Vienne, en deux exemplaires le 22 septembre 1998 en langues allemande, anglaise, danoise, espagnole, finnoise, française, grecque, italienne, néerlandaise, portugaise et suédoise; tous ces textes font également foi sauf que, en cas de divergence, les versions conclues dans les langues officielles du Conseil des gouverneurs de l’AIEA prévalent. Fatto a Vienna in duplice copia, il giorno 22 del mese di settembre 1998 nelle lingue danese, finnico, francese, greco, inglese, italiano, olandese, portoghese, spagnolo, svedese e tedesco, ognuna delle quali facente ugualmente fede, ad eccezione dei testi conclusi nelle lingue ufficiali del Consiglio dei governatori dell’AIEA che prevalgono in caso di divergenza tra i testi. Gedaan te Wenen op 22 september 1998, in tweevoud, in de Deense, de Duitse, de Engelse, de Finse, de Franse, de Griekse, de Italiaanse, de Nederlandse, de Portugese, de Spaanse en de Zweedse taal, zijnde alle teksten gelijkelijk authentiek, met dien verstande dat in geval van tegenstrijdigheid de teksten die zijn gesloten in de officiële talen van de IOAE bindend zijn. Feito em Viena em duplo exemplar, aos vinte e dois de Setembro de 1998 em língua alemã, dinamarquesa, espanhola, finlandesa, francesa, grega, inglesa, italiana, neerlandesa, portuguesa e sueca; todos os textos fazem igualmente fé mas, em caso de divergência, prevalecem aqueles textos que tenham sido estabelecidos em línguas oficiais do Conselho dos Governadores da AIEA. Tehty Wienissä kahtena kappaleena 22 päivänä syyskuuta 1998 tanskan, hollannin, englannin, suomen, ranskan, saksan, kreikan, italian, portugalin, espanjan ja ruotsin kielellä; kaikki kieliversiot ovat yhtä todistusvoimaisia, mutta eroavuuden ilmetessä on noudatettava niitä tekstejä, jotka on tehty Kansainvälisen atomienergiajärjestön hallintoneuvoston virallisilla kielillä. Utfärdat i Wien i två exemplar den 22 september 1998 på danska, engelska, finska, franska, grekiska, italienska, nederländska, portugisiska, spanska, svenska och tyska språken, varvid varje språkversion skall äga lika giltighet, utom ifall de skulle skilja sig åt då de texter som ingåtts på IAEA:s styrelses officiella språk skall ha företräde. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 49 Por el Gobierno del Reino de Bélgica For Kongeriget Belgiens regering Für die Regierung des Königreichs Belgien Για την κυβέρνηση τον Βασιλείου τον Βελγίου For the Government of the Kingdom of Belgium Pour le gouvernement du Royaume de Belgique Per il governo del Regno del Belgio Voor de regering van het Koninkrijk België Pelo Governo do Reino da Bélgica Belgian kuningaskunnan hallituksen puolesta För Konungariket Belgiens regering Mireille CLAEYS Por el Gobierno del Reino de Dinamarca For Kongeriget Danmarks regering Für die Regierung des Königreichs Dänemark Για την κυβέρνηση τον Βασιλείον του Δανίας For the Government of the Kingdom of Denmark Pour le gouvernement du Royaume de Danemark Per il governo del Regno di Danimarca Voor de regering van het Koninkrijk Denemarken Pelo Governo do Reino da Dinamarca Tanskan kuningaskunnan hallituksen puolesta För Konungariket Danmarks regering Henrik WØHLK 50 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Por el Gobierno de la República Federal de Alemania For Forbundsrepublikken Tysklands regering Für die Regierung der Bundesrepublik Deutschland Για την κυβέρνηση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας For the Government of the Federal Republic of Germany Pour le gouvernement de la République fédérale d’Allemagne Per il governo della Repubblica federale di Germania Voor de regering van de Bondsrepubliek Duitsland Pelo Governo da República Federal da Alemanha Saksan liittotasavallan hallituksen puolesta För Förbundsrepubliken Tysklands regering Karl BORCHARD Helmut STAHL Por el Gobierno de la República Helénica For Den Hellenske Republiks regering Für die Regierung der Griechischen Republik Για την κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας For the Government of the Hellenic Republic Pour le gouvernement de la République hellénique Per il governo della Repubblica ellenica Voor de regering van de Helleense Republiek Pelo Governo da República Helénica Helleenien tasavallan hallituksen puolesta För Republiken Greklands regering Emmanuel FRAGOULIS 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 51 Por el Gobierno del Reino de España For Kongeriget Spaniens regering Für die Regierung des Königreichs Spanien Για την κυβέρνηση του Βασιλείου της Ισπανίας For the Government of the Kingdom of Spain Pour le gouvernement du Royaume d’Espagne Per il governo del Regno di Spagna Voor de regering van het Koninkrijk Spanje Pelo Governo do Reino de Espanha Espanjan kuningaskunnan hallituksen puolesta För Konungariket Spaniens regering ad referendum Antonio ORTIZ GARCÍA Por el Gobierno de Irlanda For Irlands regering Für die Regierung Irlands Για την κυβέρνηση της Ιρλανδίας For the Government of Ireland Pour le gouvernement de l’Irlande Per il governo dell’Irlanda Voor de regering van Ierland Pelo Governo da Irlanda Irlannin hallituksen puolesta För Irlands regering Thelma M. DORAN 52 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Por el Gobierno de la República Italiana For Den Italienske Republiks regering Für die Regierung der Italienischen Republik Για την κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας For the Government of the Italian Republic Pour le gouvernement de la République italienne Per il governo della Repubblica italiana Voor de regering van de Italiaanse Republiek Pelo Governo da República Italiana Italian tasavallan hallituksen puolesta För Republiken Italiens regering Vincenzo MANNO Por el Gobierno del Gran Ducado de Luxemburgo For Storhertugdømmet Luxembourgs regering Für die Regierung des Großherzogtums Luxemburg Για την κυβέρνηση του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου For the Government of the Grand Duchy of Luxembourg Pour le gouvernement du Grand-Duché de Luxembourg Per il governo del Granducato di Lussemburgo Voor de regering van het Groothertogdom Luxemburg Pelo Governo do Grão-Ducado do Luxemburgo Luxemburgin suurherttuakunnan hallituksen puolesta För Storhertigdömet Luxemburgs regering Georges SANTER 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 53 Por el Gobierno del Reino de los Países Bajos For Kongeriget Nederlandenes regering Für die Regierung des Königreichs der Niederlande Για την κυβέρνηση τον Βασιλείου των Κάτω Χωρών For the Government of the Kingdom of the Netherlands Pour le gouvernement du Royaume des Pays-Bas Per il governo del Regno dei Paesi Bassi Voor de regering van het Koninkrijk der Nederlanden Pelo Governo do Reino dos Países Baixos Alankomaiden kuningaskunnan hallituksen puolesta För Konungariket Nederländernas regering Hans A. F. M. FÖRSTER Por el Gobierno de la República de Austria For Republikken Østrigs regering Für die Regierung der Republik Österreich Για την κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Αυστρίας For the Government of the Republic of Austria Pour le gouvernement de la République d’Autriche Per il governo della Repubblica d’Austria Voor de regering van de Republiek Oostenrijk Pelo Governo da República da Áustria Itävallan tasavallan hallituksen puolesta För Republiken Österrikes regering Irene FREUDENSCHUSS-REICHL 54 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Por el Gobierno de la República Portuguesa For Den Portugisiske Republiks regering Für die Regierung der Portugiesischen Republik Για την κυβέρνηση της Πορτογαλικής Δημοκρατίας For the Government of the Portuguese Republic Pour le gouvernement de la République portugaise Per il governo della Repubblica portoghese Voor de regering van de Portugese Republiek Pelo Governo da República Portuguesa Portugalin tasavallan hallituksen puolesta För Republiken Portugals regering Álvaro José Costa DE MENDONÇA E MOURA Por el Gobierno de la República de Finlandia For Republikken Finlands regering Für die Regierung der Republik Finnland Για την κυβέρνηση της Φινλανδικής Δημοκρατίας For the Government of the Republic of Finland Pour le gouvernement de la République de Finlande Per il governo della Repubblica di Finlandia Voor de regering van de Republiek Finland Pelo Governo da República da Finlândia Suomen tasavallan hallituksen puolesta För Republiken Finlands regering Eva-christina MÄKELÄINEN 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 55 Por el Gobierno del Reino de Suecia For Kongeriget Sveriges regering Für die Regierung des Königreichs Schweden Για την κυβέρνηση τον Βασιλείου της Σονηδίας For the Government of the Kingdom of Sweden Pour le gouvernement du Royaume de Suède Per il governo del Regno di Svezia Voor de regering van het Koninkrijk Zweden Pelo Governo do Reino da Suécia Ruotsin kuningaskunnan hallituksen puolesta För Konungariket Sveriges regering Björn SKALA Por la Comunidad Europea de la Energía Atómica For Det Europæiske Atomenergifællesskab Für die Europäische Atomgemeinschaft Για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας For the European Atomic Energy Community Pour la Communauté européenne de l’énergie atomique Per la Comunità europea dell’energia atomica Voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie Pela Comunidade Europeia da Energia Atómica Euroopan atomienergiayhteisön puolesta För Europeiska atomenergigemenskapen Lars-erik LUNDIN 56 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Por el Organismo Internacional de Energía Atómica For Den Internationale Atomenergiorganisation Für die Internationale Atomenergie-Organisation Για τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας For the International Atomic Energy Agency Pour l’Agence internationale de l’énergie atomique Per l’Agenzia internazionale dell’energia atomica Voor de Internationale Organisatie voor Atoomenergie Pela Agência Internacional da Energia Atómica Kansainvälisen atomienergiajärjestön puolesta För Internationella atomenergiorganet Mohamed ELBARADEI 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 57 ZAŁĄCZNIK I Wykaz działalności określonych w artykule 2 litera a) iv) Protokołu i) Wytwarzanie rur wirnikowych do wirówek lub montaż wirówek do rozdzielania gazów. Rury wirnikowe do wirówek to cienkościenne walce, które opisano w załączniku II punkt 5. 1. 1 litera b). Wirówki do rozdzielania gazów to wirówki, jakie opisano we Wprowadzeniu do załącznika II punkt 5. 1. ii) Wytwarzanie barier dyfuzyjnych. Bariery dyfuzyjne to cienkie, porowate filtry, opisane w załączniku II punkt 5. 3. 1 litera b). iii) Wytwarzanie lub montaż układów laserowych. Układy laserowe to układy zawierające elementy wymienione w załączniku II punkt 5. 7. iv) Wytwarzanie lub montaż elektromagnetycznych separatorów izotopów. Elektromagnetyczne separatory izotopów to urządzenia określone w załączniku II punkt 5. 9. 1, zawierające źródła jonów, jak to opisano w załączniku II punkt 5. 9. 1 litera a). v) Wytwarzanie lub montaż kolumn lub aparatury ekstrakcyjnej. Określenia kolumny lub aparatura ekstrakcyjna oznaczają urządzenia opisane w załączniku II punkty 5. 6. 1, 5. 6. 2, 5. 6. 3, 5. 6. 5, 5. 6. 6, 5. 6. 7 oraz 5. 6. 8. vi) Wytwarzanie dysz do separacji aerodynamicznej lub rur wirowych. Określenia dysze do separacji aerodynamicznej lub rury wirowe oznaczają dysze do separacji i rury wirowe opisane odpowiednio w załączniku II punkty 5. 5. 1 oraz 5. 5. 2. vii) Wytwarzanie lub montaż układów wytwarzających plazmę uranu. Określenie układy wytwarzające plazmę uranu oznacza układy służące do wytwarzania plazmy uranowej, opisane w załączniku II punkt 5. 8. 3. viii) Wytwarzanie rur cyrkonowych. Określenie rury cyrkonowe oznacza rury opisane w załączniku II punkt 1. 6. ix) Wytwarzanie lub wzbogacanie ciężkiej wody lub deuteru. Określenia ciężka woda lub deuter oznaczają deuter, ciężką wodę (tlenek deuteru) i wszelkie inne związki deuteru, w których stosunek atomów deuteru do atomów wodoru przekracza 1:5 000. x) Wytwarzanie grafitu klasy jądrowej. Grafit klasy jądrowej oznacza grafit o stopniu czystości lepszym niż 5 części na milion równoważnika boru oraz o gęstości większej niż 1,50 g/cm3. xi) Wytwarzanie pojemników na napromienione paliwo. Pojemnik na napromienione paliwo oznacza pojemnik służący do transportu lub przechowywania napromienionego paliwa, który zapewnia ochronę chemiczną, termiczną i radiologiczną oraz rozprasza wydzielane w paliwie ciepło rozpadu podczas załadunku, transportu i przechowywania. 58 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 xii) Wytwarzanie reaktorowych prętów regulacyjnych. Określenie reaktorowe pręty regulacyjne oznacza pręty opisane w załączniku II punkt 1. 4. xiii) Wytwarzanie bezpiecznych z punktu widzenia krytyczności zbiorników i pojemników. Określenie bezpieczne z punktu widzenia krytyczności zbiorniki w załączniku II punkty 3. 2 i 3. 4. i pojemniki oznacza wyposażenie opisane xiv) Wytwarzanie urządzeń do cięcia napromienionych elementów paliwowych. Określenie urządzenia do cięcia napromienionych elementów paliwowych oznacza wyposażenie opisane w załączniku II punkt 3. 1. xv) Budowa komór gorących. Określenie komora gorąca oznacza komorę lub połączone między sobą komory o całkowitej objętości równej co najmniej 6 m3 i wyposażone w osłony odpowiadające co najmniej 0,5 m betonu o gęstości 3. 2 g/cm3 lub większej oraz w urządzenia do zdalnego operowania materiałem tam się znajdującym. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 59 ZAŁĄCZNIK II Wykaz określonego wyposażenia i materiałów niejądrowych, których przywóz i wywóz objęty jest powiadamianiem zgodnie z artykułem 2 litera a) punkt ix) 1. Reaktory i wyposażenie reaktorów 1. 1. Kompletne reaktory jądrowe Reaktory jądrowe, zdolne do pracy w warunkach kontrolowanej, samo podtrzymującej łańcuchowej reakcji rozszczepienia, z wyłączeniem reaktorów mocy zerowej, przy czym te ostatnie są zdefiniowane jako reaktory o projektowej maksymalnej wydajności produkcji plutonu nieprzekraczającej 100 gramów rocznie. Wyjaśnienie Określenie „reaktor jądrowy” zasadniczo obejmuje to, co jest wewnątrz zbiornika reaktora lub jest do niego bezpośrednio przymocowane, wyposażenie regulujące poziom mocy w rdzeniu oraz elementy, które w warunkach normalnych zawierają lub są w bezpośrednim kontakcie albo służą do regulowania parametrów chłodziwa obiegu pierwotnego rdzenia reaktora. Nie zamierza się wykluczać reaktorów, które można zmodyfikować w sposób umożliwiający produkcję istotnie przekraczającą 100 gramów plutonu rocznie. Reaktory zaprojektowane z myślą o podtrzymywaniu eksploatacji przy znaczącym poziomie mocy, bez względu na ich zdolność do produkcji plutonu, nie są uważane za „reaktory zerowej energii”. 1. 2. Zbiorniki ciśnieniowe reaktora Zbiorniki metalowe, jako kompletne jednostki lub jako ich istotne, fabrycznie wytworzone części, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do umieszczania w nich rdzenia reaktora jądrowego w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej, i które są zdolne do wytrzymania eksploatacyjnego ciśnienia chłodziwa obiegu pierwotnego. Wyjaśnienie Punkt 1. 2. obejmuje górną pokrywę ciśnieniowego zbiornika reaktora, jako istotną, fabrycznie wykonaną część zbiornika ciśnieniowego. Wyposażenie wewnętrzne reaktora (np. kolumny i płyty podtrzymujące rdzeń oraz inne wyposażenie wnętrza zbiornika, prowadnice prętów regulacyjnych, osłony termiczne, przegrody, siatki dystansujące, dyfuzory itp. ) jest zwykle dostarczane przez dostawcę reaktora. W pewnych przypadkach niektóre elementy wyposażenia wewnętrznego są objęte procesem wytwarzania zbiornika ciśnieniowego. Elementy te są na tyle istotne dla bezpieczeństwa i niezawodności eksploatacji reaktora (a zatem dla gwarancji udzielanych przez dostawcę reaktora i jego odpowiedzialności), że nie jest praktykowane ich dostarczanie na drodze innej niż w ramach podstawowej umowy dostawy samego reaktora. A zatem, mimo iż oddzielna dostawa takich unikalnych, specjalnie zaprojektowanych i przygotowanych, krytycznych, dużych i kosztownych elementów niekoniecznie byłaby uznana za wykraczającą poza obszar zainteresowania, to uważa się, że taki sposób dostawy jest mało prawdopodobny. 1. 3. Maszyny załadowcze i wyładowcze paliwa reaktorowego Wyposażenie manipulacyjne, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wprowadzania paliwa do reaktora jądrowego lub usuwania paliwa z reaktora jądrowego, w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej, które może być używane podczas pracy reaktora, albo posiadające skomplikowane cechy techniczne, umożliwiające prowadzenie złożonych operacji przeładunku paliwa przy wyłączonym reaktorze, na przykład takich, w których w warunkach normalnych paliwo nie jest bezpośrednio widoczne lub nie ma do niego dostępu. 60 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 1. 4. Reaktorowe pręty regulacyjne Pręty specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do regulowania tempa reakcji w reaktorze jądrowym w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej. Wyjaśnienie Pod tym określeniem rozumie się, poza częścią pochłaniającą neutrony, również struktury podtrzymujące lub podwieszające, o ile są one dostarczane osobno. 1. 5. Reaktorowe rury ciśnieniowe Rury specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wprowadzania do nich elementów paliwowych i chłodziwa obiegu pierwotnego w reaktorze w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej, przy ciśnieniu roboczym przekraczającym 5. 1 MPa (740 funtów/cal2). 1. 6. Rury cyrkonowe Metaliczny cyrkon i jego stopy, w postaci rur lub zestawów rur, w ilościach przekraczających 500 kg w dowolnym 12-miesięcznym okresie, specjalnie zaprojektowanych lub przystosowanych do wykorzystania w reaktorze w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej, przy czym stosunek ilości hafnu do cyrkonu jest mniejszy niż 1:500 w częściach wagowych. 1. 7. Pompy chłodziwa obiegu pierwotnego Pompy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wymuszania cyrkulacji chłodziwa obiegu pierwotnego reaktorów jądrowych w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej. Wyjaśnienie Określenie „pompy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane” może obejmować skomplikowane uszczelnione lub wielokrotnie uszczelnione układy zapobiegające wyciekowi chłodziwa obiegu pierwotnego, pompy bezdławnicowe i pompy z kołem zamachowym. Definicja ta obejmuje pompy z certyfikatem NC-1 lub spełniające równoważne wymagania. 2. Materiały niejądrowe do reaktorów 2. 1. Deuter i ciężka woda Deuter, ciężka woda (tlenek deuteru) i inne związki deuteru, w których stosunek atomów deuteru do atomów wodoru przekracza 1:5 000, przeznaczone do wykorzystania w reaktorze jądrowym, w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej, w ilości przekraczającej 200 kg atomów deuteru w ciągu dowolnego 12-miesięcznego okresu w dowolnym kraju odbioru. 2. 2. Grafit klasy jądrowej Grafit o stopniu czystości lepszym niż równoważny pięciu częściom boru na milion oraz o gęstości większej niż 1,50 g/cm3, przeznaczony do stosowania w reaktorze jądrowym w rozumieniu punktu 1. 1 powyżej, w ilości przekraczającej 3x104 kg (30 ton metrycznych) w ciągu dowolnego 12-miesięcznego okresu w dowolnym kraju odbioru. Uwaga Do celów powiadamiania rząd ustala, czy wywóz grafitu spełniającego wymienione wyżej warunki ma czy też nie ma związku z wykorzystaniem w reaktorze jądrowym. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 61 3. ZAKŁADY PRZEROBU NAPROMIENIONYCH ELEMENTÓW PALIWOWYCH ORAZ WYPOSAŻENIE SPECJALNIE ZAPROJEKTOWANE LUB PRZYSTOSOWANE DO TYCH CELÓW Wprowadzenie Podczas przerobu napromienionego paliwa jądrowego następuje oddzielenie plutonu i uranu od silnie promieniotwórczych produktów rozszczepienia i od innych pierwiastków transuranowych. Do takiego rozdzielenia służą różne procesy techniczne. Jednak z biegiem czasu procesem najczęściej używanym i najpowszechniej przyjętym okazała się technologia Purex. W procesie Purex następuje rozpuszczenie napromienionego paliwa jądrowego w kwasie azotowym, po czym następuje rozdzielenie uranu, plutonu i produktów rozszczepienia na drodze ekstrakcji, przy użyciu roztworu tributylofosforanu w rozpuszczalnikach organicznych. We wszystkich zakładach pracujących w technologii Purex wyróżniamy podobne procesy technologiczne, obejmujące: cięcie napromienionych elementów paliwowych, rozpuszczanie paliwa, ekstrakcję oraz przechowywanie płynów roboczych. Może się tam też znajdować wyposażenie do termicznego odazotowania azotanu uranu, przetwarzania azotanu plutonu w tlenek lub metal oraz do przerobu odpadów ciekłych, ich długotrwałe przechowywanie lub składowanie. Jednak konkretny rodzaj i konfiguracja wyposażenia wypełniającego takie funkcje mogą z różnych przyczyn być różne w różnych zakładach stosujących technologię Purex. Do przyczyn takich należą: rodzaj i ilość przerabianego napromienionego paliwa jądrowego, przewidywany sposób dysponowania odzyskanymi materiałami oraz filozofia bezpieczeństwa i obsługi oraz konserwacji, leżące u podstaw projektu i budowy zakładu. rozszczepienia, do postaci umożliwiającej zawierających produkty Określenie „zakład przerobu napromienionych elementów paliwa jądrowego” obejmuje wyposażenie oraz elementy, które w normalnych warunkach wchodzą w bezpośredni kontakt z napromienionym paliwem i które służą do bezpośredniej kontroli przetwarzanych strumieni napromienionego paliwa, głównych materiałów jądrowych i produktów rozszczepienia. Procesy te, obejmujące również kompletne układy służące do przetwarzania plutonu i do produkcji metalicznego plutonu, mogą być zidentyfikowane na podstawie środków przedsięwziętych w celu uniknięcia krytyczności (np. przez zachowanie odpowiedniej geometrii), narażenia na promieniowanie (np. przez zastosowanie osłon) oraz zagrożenia substancjami toksycznymi (np. szczelne zamknięcie). Do elementów wyposażenia, które uważa się za objęte określeniem: „i wyposażenie specjalnie zaprojektowane lub przystosowane” do przerobu napromienionych elementów paliwowych, zalicza się: 3. 1. Maszyny do cięcia napromienionych elementów paliwowych Wprowadzenie Wyposażenie to rozszczelnia koszulki paliwowe i odsłania napromieniony materiał jądrowy, umożliwiając jego rozpuszczenie. Najczęściej stosowane są specjalnie zaprojektowane nożyce do cięcia metalu, chociaż może być używane również bardzo nowoczesne wyposażenie, takie jak lasery. Zdalnie sterowane wyposażenie, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wykorzystania w opisanym powyżej zakładzie przerobu i przeznaczone do przecinania, cięcia lub rąbania napromienionych zestawów, wiązek albo prętów paliwa jądrowego. 3. 2. Zbiorniki do rozpuszczania Wprowadzenie Pocięte wypalone paliwo jest zwykle umieszczane w zbiornikach do rozpuszczania. W tych bezpiecznych z punktu widzenia krytyczności zbiornikach następuje rozpuszczenie napromienionych materiałów jądrowych w kwasie azotowym, a inne pozostałości usuwa się z roztworu roboczego. Bezpieczne z punktu widzenia krytyczności zbiorniki (np. zbiorniki o małej średnicy, pierścieniowe lub płaskie), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wykorzystania w wyżej zdefiniowanych zakładach przerobu, przeznaczone do rozpuszczania napromienionego paliwa jądrowego, które są odporne na działanie silnie korozyjnych cieczy o wysokiej temperaturze i które mogą być zdalnie załadowywane i obsługiwane. 62 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 3. 3. Ekstraktory rozpuszczalnikowe i wyposażenie ekstraktorów rozpuszczalnikowych Wprowadzenie Ekstraktory rozpuszczalnikowe przyjmują zarówno pochodzący ze zbiorników do rozpuszczania roztwór napromienionego paliwa, jak i roztwór organiczny, służący do rozdzielenia uranu, plutonu i produktów rozszczepienia. Wyposażenie ekstraktorów jest na ogół tak zaprojektowane, by mogło spełniać surowe kryteria eksploatacyjne, takie jak długotrwały czas eksploatacji bez obsługi i konserwacji lub możliwość dokonania łatwej wymiany, prostota i łatwość eksploatacji i sterowania, elastyczność w stosunku do zmian warunków eksploatacji. Ekstraktory rozpuszczalnikowe, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane, takie jak kolumny z wypełnieniem lub kolumny pulsacyjne, mieszalniki-odstojniki lub ekstraktory wirówkowe, stosowane w zakładach przerobu napromienionego paliwa. Ekstraktory muszą być odporne na korozyjne działanie kwasu azotowego. Ekstraktory rozpuszczalnikowe są na ogół wytwarzane z zachowaniem niezwykle ostrych standardów (obejmujących techniki specjalnego spawania, kontroli, zapewnienia jakości i kontroli jakości), z nierdzewnej stali o niskiej zawartości węgla, z tytanu, cyrkonu lub z innych materiałów o wysokiej jakości. 3. 4. Zbiorniki do trzymania lub przechowywania substancji chemicznych Wprowadzenie Na etapie ekstrakcji rozpuszczalnikowej powstają trzy główne strumienie przetwarzanych cieczy. W dalszym przerobie każdego z trzech strumieni wykorzystuje się następujące zbiorniki lub zbiorniki przechowawcze: a) Czysty roztwór azotanu uranu jest zagęszczany na drodze odparowania i poddawany procesowi odazotowania, gdzie jest przetwarzany na tlenek uranu. Ten tlenek jest ponownie wykorzystywany w jądrowym cyklu paliwowym. b) Silnie promieniotwórczy roztwór produktów rozszczepienia jest na ogół zagęszczany na drodze odparowania i przechowywany jako zagęszczony roztwór. Ten zagęszczony roztwór może być poddany dalszemu odparowaniu i przetworzeniu na postać odpowiednią do przechowywania lub składowania. c) Czysty roztwór azotanu plutonu jest zagęszczany i przechowywany do czasu jego przekazania do dalszych etapów przetwarzania. W szczególności zbiorniki lub zbiorniki przechowawcze roztworów plutonu są tak projektowane, aby uniknąć problemów związanych z krytycznością, a wynikających ze zmian stężenia oraz postaci tego strumienia. Zbiorniki lub zbiorniki przechowawcze, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wykorzystania w zakładzie przerobu napromienionego paliwa. Zbiorniki takie muszą być odporne na korozyjne działanie kwasu azotowego. Zbiorniki takie są na ogół wykonywane z materiałów takich, jak nierdzewna stal o niskiej jakości. Zbiorniki takie mogą być zawartości węgla, tytan, cyrkon lub inne materiały o wysokiej zaprojektowane i zbudowane w sposób umożliwiający ich zdalną eksploatację i obsługę i mogą mieć następujące cechy służące regulowaniu krytyczności jądrowej: 1) ściany lub struktury wewnętrzne zawierające co najmniej 2 % równoważnika boru; lub 2) maksymalna średnica zbiornika cylindrycznego równa 175 mm (7 cali); lub 3) maksymalna szerokość zbiornika płaskiego lub pierścieniowego równa 75 mm (3 cale). 3. 5. Układ przetwarzania azotanu plutonu na tlenek Wprowadzenie W większości zakładów przetwarzania ten końcowy proces polega na przemianie roztworu azotanu plutonu na ditlenek plutonu. Podstawowe funkcje wykonywane na tym etapie to: przechowywanie i regulowanie parametrów substancji wejściowej, wytrącanie oraz rozdzielanie substancji stałych/cieczy, wypalanie, postępowanie z produktem, wentylacja, postępowanie z odpadami oraz sterowanie procesem technologicznym. Kompletne układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przerobu azotanu plutonu na tlenek plutonu, w szczególności przystosowane w taki sposób, aby uniknąć skutków krytyczności i promieniowania oraz zminimalizować zagrożenia toksyczne. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 63 3. 6. Układ do wytwarzania metalicznego plutonu z tlenku plutonu Wprowadzenie Proces ten, który można powiązać z zakładem przerobu paliwa, obejmuje fluorowanie ditlenku plutonu na ogół za pomocą wysoce korozyjnego fluorowodoru, celem otrzymania fluorku plutonu, redukowanego następnie przy użyciu metalicznego wapnia o wysokim stopniu czystości, w wyniku czego powstaje metaliczny pluton oraz żużel fluorku wapnia. Podstawowe funkcje wykonywane na tym etapie to: fluorowanie (np. przy użyciu wyposażenia wyprodukowanego ze szlachetnego metalu lub takim metalem wyłożonego), redukcja metalu (np. przy użyciu tygli ceramicznych), oddzielenie żużla, postępowanie z produktem, wentylacja, postępowanie z odpadami oraz sterowanie procesem technologicznym. Kompletne układy, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wytwarzania metalicznego plutonu, w szczególności przystosowane w taki sposób, aby uniknąć skutków krytyczności i promieniowania oraz zminimalizować zagrożenia toksyczne. 4. Zakłady wytwarzania elementów paliwowych Określenie „zakład wytwarzania elementów paliwowych” obejmuje wyposażenie: a) które w warunkach normalnych jest w bezpośrednim kontakcie lub bezpośrednio służy do przetwarzania lub sterowania przepływem przetwarzanego materiału jądrowego; lub b) które zamyka materiał jądrowy w koszulce. 5. Zakłady rozdzielania izotopów uranu oraz zaprojektowane lub przystosowane dla nich wyposażenie, inne niż przyrządy analityczne Elementy wyposażenia, które uważa się za objęte określeniem „wyposażenie zaprojektowane lub przystosowane, inne niż przyrządy analityczne”, a służące do rozdzielania izotopów uranu, obejmują: 5. 1. Wirówki gazowe i zespoły oraz elementy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wykorzystania w wirówkach gazowych Wprowadzenie Wirówka gazowa zwykle jest zbudowana z cienkościennego walca (walców) o średnicy między 75 mm (3 cale) i 400 mm (16 cali), wokół którego wytworzona jest próżnia i który wiruje z dużą prędkością obwodową, rzędu 300 m/s lub większą, przy czym oś centralna znajduje się w pozycji pionowej. Dla osiągnięcia dużej prędkości materiały służące do budowy części wirujących muszą się charakteryzować dużą wartością stosunku wytrzymałości do gęstości; zespół wirnika, a zatem i jego poszczególne elementy muszą być wyprodukowane z bardzo małą tolerancją, aby zminimalizować niewyważenie. W przeciwieństwie do innych wirówek wirówki gazowe służące do wzbogacania uranu charakteryzują się tym, że w komorze wirnika występują wirujące przegrody tarczowe oraz stacjonarny układ rur do doprowadzania i wyprowadzania gazowego UF6 i posiadający co najmniej trzy oddzielne linie, z których dwie są połączone z czerpakami wychodzącymi z osi obrotu w stronę obwodu komory wirnika. W części próżniowej znajduje się kilka krytycznych elementów, które nie wirują i które – mimo że są specjalnie projektowane – nietrudno jest wykonać; ich wykonanie nie wymaga użycia unikalnych materiałów. Jednak zakład wykorzystujący wirówki potrzebuje dużej liczby takich elementów, a zatem ich ilość może stanowić ważną wskazówkę co do ich ostatecznego zastosowania. 5. 1. 1. Składniki wirujące a) K o m p l e t n e z e s t a w y w i r n i k o w e Walce cienkościenne lub kilka wzajemnie połączonych cienkościennych walców, wytworzonych z jednego lub kilku materiałów o dużej wartości stosunku wytrzymałości do gęstości, opisanych w wyjaśnieniu do niniejszej części. W przypadku wzajemnie połączonych walców walce są połączone za pomocą elastycznych 64 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 mieszków lub pierścieni, jak to opisano w punkcie 5. 1. 1. litera c) poniżej. Wirnik, w swojej ostatecznej postaci, jest wyposażony w wewnętrzną przegrodę (przegrody) oraz kołpaki na końcach, jak to opisano w punkcie 5. 1. 1. litery d) i e) poniżej. Jednak może się zdarzyć, że kompletny zestaw jest dostarczony w postaci nie w pełni zmontowanej. b) R u r y w i r n i k a Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane walce cienkościenne o grubości 12 mm (0,5 cala) lub mniejszej, o średnicy między 75 mm (3 cale) i 400 mm (16 cali), wytworzone z jednego lub kilku materiałów o dużej wartości stosunku wytrzymałości do gęstości, opisanych w wyjaśnieniu do niniejszej części. c) P i e r ś c i e n i e l u b m i e s z k i Elementy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do lokalnego podtrzymywania rur wirnika lub do połączenia razem pewnej liczby rur. Mieszek jest krótkim walcem o grubości ścian równej 3 mm (0,12 cala) lub mniejszej, o średnicy między 75 mm (3 cale) i 400 mm (16 cali), mający zwoje i wytworzony z jednego z materiałów o wysokiej wartości stosunku wytrzymałości do gęstości, które opisano w wyjaśnieniu do niniejszej części. d) P r z e g r o d y Elementy w kształcie tarczy o średnicy między 75 mm (3 cale) i 400 mm (16 cali), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do zamocowania wewnątrz rury wirnika, w celu oddzielenia komory startowej od głównej komory rozdzielania oraz – w niektórych przypadkach – w celu wspomagania cyrkulacji gazowego UF6 wewnątrz głównej komory rozdzielania w rurze wirnika; wytworzone z jednego z materiałów o wysokiej wartości stosunku wytrzymałości do gęstości, które opisano w wyjaśnieniu do niniejszej części. e) K o ł p a k i g ó r n e / K o ł p a k i d o l n e Elementy w kształcie tarczy o średnicy między 75 mm (3 cale) i 400 mm (16 cali), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane tak, że pasują do końców rury wirnika, a zatem zamykają UF6 w obrębie rury wirnika; w pewnych przypadkach służą do podtrzymywania, utrzymywania lub zamykania (jako zintegrowana część) górnej płaszczyzny nośnej (kołpak górny) albo do podtrzymywania silnika i dolnej płaszczyzny nośnej (kołpak dolny); wytworzone z jednego z materiałów o wysokiej wartości stosunku wytrzymałości do gęstości, które opisano w wyjaśnieniu do niniejszej części. Wyjaśnienie Materiałami stosowanymi do wytwarzania wirujących części wirówki są: a) Martenzytyczna stal starzejąca się (maraging), o wytrzymałości na rozciąganie równej 2,05 × 109 N/m2 (300 000 funtów na cal kwadratowy) lub większej; b) Stopy aluminium o wytrzymałości na rozciąganie równej 0,46 × 109 N/m2 (67 000 funtów na cal kwadratowy) lub większej; c) Materiały o budowie włókien, możliwe do stosowania w konstrukcjach kompozytowych, o właściwym module sprężystości równym co najmniej 12,3 × 106 m oraz o wytrzymałości właściwej na rozciąganie 0,3 × 106 m lub większej („właściwy moduł sprężystości” to moduł Younga, wyrażony w jednostkach N/m2, podzielony przez ciężar właściwy wyrażony w N/m3; „wytrzymałość właściwa na rozciąganie” to wytrzymałość na rozciąganie wyrażona w N/m2, podzielona przez ciężar właściwy wyrażony w N/m3). 5. 1. 2. Elementy statyczne a) M a g n e t y c z n e e l e m e n t y n o ś n e Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane zespoły nośne, złożone z magnesu pierścieniowego, zawieszonego w obudowie wypełnionej czynnikiem tłumiącym. Obudowa jest wytworzona z materiału odpornego na działanie UF6 (patrz wyjaśnienie do punktu 5. 2. ). Ten magnes sprzęga się z rdzeniem lub drugim magnesem zainstalowanym na kołpaku opisanym w podpunkcie 5. 1. 1. litera e). Magnes może mieć kształt pierścienia o stosunku obwodu zewnętrznego do wewnętrznego równym lub mniejszym niż 1,6:1. Magnes może być w postaci o początkowej wartości przenikalności równej 0,15 H/m (120 000 w jednostkach CGS), albo o remanencji równej 98. 5 % lub większej, albo o magnetyzacji przekraczającej 80 kJ/m3 (107 oerstedów). Poza zwykłymi właściwościami materiałowymi konieczne jest również spełnienie warunku, żeby odchylenie osi magnetycznych od osi geometrycznych było ograniczone do bardzo małych wartości tolerancji (mniejszych niż 0,1 mm lub 0,004 cala) lub stawia się szczególne wymagania co do jednorodności materiału, z którego zbudowany jest magnes. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 65 b) Ł o ż y s k a / T ł u m i k i d r g a ń : Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane łożyska, składające się z zespołów czop/panewka, zamocowanych na tłumiku drgań. Czop jest na ogół wałem z utwardzonej stali, z jednej strony zakończonym półkulą, a z drugiej z możliwością zamocowania do kołpaka dolnego opisanego w punkcie 5. 1. 1. litera e). Możliwe jest również połączenie wału z łożyskiem hydrodynamicznym. Panewka ma kształt tabletki z półkulistym wgłębieniem na jednej z powierzchni. Elementy te są często dostarczane osobno, niezależnie od tłumika drgań. c) P o m p y m o l e k u l a r n e Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane walce, o spiralnych bruzdach wykonanych metodą obróbki skrawaniem powierzchni wewnętrznych lub metodą wyciskania oraz otworach wykonanych metodą obróbki skrawaniem powierzchni wewnętrznych. Typowe wymiary to: 75 mm (3 cale) do 400 mm (16 cali) dla średnicy wewnętrznej, 10 mm (0,4 cala) lub więcej dla grubości ścian, przy długości równej lub większej niż średnica. Bruzdy mają na ogół przekrój prostokątny i głębokość 2 mm (0,08 cala) lub większą. d) S t o j a n y s i l n i k a Stojany o kształcie pierścieniowym, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do silników synchronicznych o dużej prędkości z uzwojeniem wielofazowym, pracujące w warunkach próżni z częstotliwością z zakresu 600–2 000 Hz i mocą z zakresu 50–1 000 VA. Stojan składa się z uzwojenia wielofazowego nawiniętego na laminowany kadłub żelazny, zbudowany z cienkich warstw, na ogół o grubości 2,0 mm (0,08 cala) lub mniejszej. e) O b u d o w a w i r ó w k i Elementy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do umieszczenia w nich zespołu rur wirnika wirówki gazowej. Obudowa składa się ze sztywnego walca o ścianach o grubości do 30 mm (1,2 cala), o końcach poddanych precyzyjnej obróbce dla zamocowania łożysk oraz z jedną lub większą liczbą kryz mocujących. Poddane obróbce końce są wzajemnie równoległe i są prostopadłe do wzdłużnej osi walca z dokładnością do 0,05 stopnia. Może też być obudowa typu „plaster miodu”, w celu pomieszczenia kilku rur wirnika. Obudowy są wykonywane z materiałów odpornych na korozję wywoływaną działaniem UF6 lub są zabezpieczane przy użyciu takich materiałów. f) O d p r o w a d z e n i a z b i e r a j ą c e : Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane rury o średnicy wewnętrznej do 12 mm (0,5 cala), służące do odprowadzania gazowego UF6 z wnętrza rury wirnika za pomocą rurki piętrzącej Pilota (czyli w sytuacji, gdy szczelina jest zwrócona w stronę okrężnego ruchu gazu wewnątrz rury wirnika, na przykład dzięki zagięciu końca ustawionej promieniowo rury), które mogą być zamocowane w centralnym układzie ekstrakcji gazu. Rury są wykonywane z materiałów odpornych na korozję wywoływaną działaniem UF6 lub są zabezpieczane przy użyciu takich materiałów. 5. 2. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy pomocnicze, wyposażenie i elementy przeznaczone dla zakładów wzbogacania stosujących wirówki gazowe Wprowadzenie Układy pomocnicze, wyposażenie i elementy przeznaczone dla zakładów wzbogacania stosujących wirówki gazowe są to układy przemysłowe, konieczne, aby doprowadzić UF6 do wirówek, aby połączyć poszczególne wirówki ze sobą w celu utworzenia kaskad (lub stopni) umożliwiających osiąganie coraz wyższych stopni wzbogacenia oraz by wydobyć z wirówek „produkt” i „pozostałości” UF6, a także wyposażenie niezbędne do napędzania wirówek lub do sterowania obiektem. W normalnych warunkach UF6 jest odparowywany z postaci stałej przy użyciu ogrzewanych autoklawów i w postaci gazowej jest rozprowadzany do wirówek za pomocą rurociągu kolektora kaskady. Wypływające z kaskady gazowe strumienie „produktu” i „pozostałości” UF6 mogą być przenoszone rurociągiem kolektora kaskady do zimnych pułapek (pracujących w temperaturze około 203 K, czyli –70 °C), gdzie ulegają kondensacji przed ich przesłaniem do odpowiednich pojemników służących do ich transportu lub przechowywania. Ze względu na to, że w zakładzie wzbogacania pracuje wiele tysięcy ustawionych w kaskady wirówek, to znajduje się tam wiele kilometrów rurociągów z tysiącami połączeń spawanych, przy zachowaniu sporego stopnia powtarzalności układu i rozmieszczenia. Wyposażenie, elementy i układy rurociągów są wytwarzane z przestrzeganiem bardzo wysokich standardów w odniesieniu do zachowania próżni i stopnia czystości. 66 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 5. 2. 1. Układy zasilania/Układy odprowadzania produktu i pozostałości Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy technologiczne, obejmujące: — autoklawy (lub stacje) zasilające, stosowane do podawania UF6 do kaskad wirówek pod ciśnieniem do 100 kPa (15 funtów na cal kwadratowy) w tempie 1 kg/godz. lub większą; — desublimatory (lub zimne pułapki), stosowane do usuwania UF6 z kaskad pod ciśnieniem do 3 kPa (0,5 funta na cal kwadratowy). Desublimatory mogą być chłodzone do 203 K (-70 °C) i ogrzewane do 343 K (70 °C); — stacje „produktu” i „pozostałości”, stosowane do zamykania UF6 w pojemnikach. Taki zakład, wyposażenie i rurociągi są całkowicie wykonane z materiałów odpornych na korozję powodowaną działaniem UF6 lub są zabezpieczane przy użyciu takich materiałów (patrz wyjaśnienie do niniejszej części) i są wytwarzane z zachowaniem bardzo wysokich standardów w odniesieniu do zachowania próżni i stopnia czystości. 5. 2. 2. Układy rurociągów i rur rozgałęźnych Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane rurociągi i rury rozgałęźne do przesyłania UF6 między kaskadami wirówek. Sieć rurociągów tworzy zwykle układ „potrójnego” kolektora, w którym każda wirówka jest podłączona do jednej z rur rozgałęźnych. Prowadzi to więc do istotnej powtarzalności formy. Sieć rurociągów jest w całości wykonana z materiałów odpornych na działanie UF6 (patrz wyjaśnienie do niniejszej części), z zachowaniem bardzo wysokich standardów w odniesieniu do zachowania próżni i stopnia czystości. 5. 2. 3. Spektrometry masowe UF6 /źródła jonów Spektrometry masowe magnetyczne lub kwadrupolowe, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do pobierania w systemie „online” próbek materiału wejściowego, produktu lub pozostałości ze strumieni gazowego UF6 oraz charakteryzujące się wszystkimi z podanych niżej cech: 1. Równa jedności zdolność rozdzielcza dla mas atomowych przekraczających 320; 2. Źródła jonów zbudowane z nichromu lub wyłożone nichromem albo niklowane lub pokryte stopem Monela; 3. Jonizacja wywołana bombardowaniem elektronami; 4. Układ zbierania odpowiedni do prowadzenia analizy izotopowej. 5. 2. 4. Zmieniacze częstotliwości Zmieniacze częstotliwości (nazywane też konwerterami lub inwerterami), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do zasilania stojanów silnika, zdefiniowanych w punkcie 5. 1. 2. litera d), lub części, elementy i podzespoły takich zmieniaczy częstotliwości, charakteryzujące się wszystkimi z podanych niżej cech: 1. Wielofazowy prąd wyjściowy o częstotliwości 600–2 000 Hz; 2. Duża stabilność (regulacja częstotliwości z dokładnością lepszą od 0,1 %); 3. Małe odkształcenie harmoniczne (mniej niż 2 %); oraz 4. Sprawność przekraczająca 80 %. Wyjaśnienie Wymienione wyżej urządzenia albo wchodzą w bezpośredni kontakt z gazem technologicznym UF6, albo służą do bezpośredniego sterowania wirówkami i przepływem gazu z wirówki do wirówki oraz z kaskady do kaskady. Do materiałów odpornych na korozyjne działanie UF6 należą: stal nierdzewna, aluminium, stopy aluminium, nikiel lub stopy zawierające 60 % lub więcej niklu. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 67 5. 3. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane zespoły i elementy wykorzystywane w zakładach wzbogacania metodą dyfuzji gazowej Wprowadzenie W metodzie rozdzielania izotopów uranu z zastosowaniem dyfuzji gazowej głównymi zespołami technologicznymi są: specjalna porowata bariera do dyfuzji gazu, wymiennik ciepła do chłodzenia gazu (ogrzanego podczas sprężania), zawory uszczelniające i zawory sterujące oraz rurociągi. Ponieważ technologia dyfuzji gazowej wykorzystuje sześciofluorek uranu (UF6), więc całe wyposażenie, rurociągi i powierzchnie oprzyrządowania (mające styczność z gazem) muszą być wykonane z materiałów odpornych na styczność z UF6. Zakład stosujący dyfuzję gazową wykorzystuje pewną liczbę takich zespołów, a zatem ta ilość może stanowić ważną wskazówkę co do ostatecznego wykorzystania. 5. 3. 1. Gazowe bariery dyfuzyjne a) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane cienkie, porowate filtry, o rozmiarach porów 100–1 000 A (angstremów), grubości 5 mm (0,2 cala) lub mniejszej, zaś w postaci rurowej o średnicy 25 mm (1 cal) lub mniejszej, wykonane z materiałów metalicznych, ceramicznych lub polimerów, odpornych na korozję wywoływaną przez UF6; oraz b) specjalnie przygotowane związki lub proszki, służące do wytwarzania takich filtrów. Takie związki lub proszki obejmują nikiel lub stopy zawierające 60 % lub więcej niklu, tlenek glinowy lub odporne na działanie UF6 poddane zupełnemu fluorowaniu polimery węglowodorowe o stopniu czystości 99,9 % lub większym, o rozmiarach cząstek mniejszych niż 10 mikronów oraz o wysokim stopniu jednorodności rozmiarów cząstek, które przygotowano specjalnie do wytwarzania gazowych barier dyfuzyjnych. 5. 3. 2. Obudowy układów dyfuzyjnych Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane hermetycznie uszczelniane zbiorniki w kształcie walca o średnicy większej niż 300 mm (12 cali) i długości przekraczającej 900 mm (35 cali), lub zbiorniki prostopadłościenne o porównywalnych rozmiarach, posiadające jedno złącze wlotowe i dwa wylotowe, których średnice przekraczają 50 mm (2 cale), służące do umieszczenia w nich gazowej bariery dyfuzyjnej, wykonane lub wyłożone materiałem odpornym na działanie UF6 i przeznaczone do zamontowania w pozycji poziomej lub pionowej. 5. 3. 3. Sprężarki i dmuchawy gazu Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane sprężarki osiowe, wirnikowe lub wyporowe, lub dmuchawy gazu o zdolności zasysania UF6 równej 1 m3/min lub większej, z ciśnieniem wylotowym do kilkuset kPa (100 funtów na cal kwadratowy), przewidziane do długotrwałej pracy w środowisku UF6, wyposażone lub nie w silnik elektryczny odpowiedniej mocy, a także pojedyncze zespoły do montażu takich sprężarek i dmuchaw gazu. Takie sprężarki i dmuchawy gazu mają stosunek ciśnień o wartości od 2:1 do 6:1 i są wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 lub wyłożone takimi materiałami. 5. 3. 4. Uszczelnienia wałów rotacyjnych Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane uszczelnienia próżniowe, ze złączami wlotu i wylotu, służące do uszczelnienia wału łączącego wirnik sprężarki lub dmuchawy gazu z silnikiem napędowym w celu zapewnienia niezawodnego uszczelnienia, zapobiegającego przenikaniu powietrza do wypełnionej gazem UF6 komory sprężarki lub dmuchawy. Takie uszczelnienia są zwykle zaprojektowane tak, by zapewnić, że przeciek gazu buforowego jest mniejszy niż 1 000 cm3/min (60 cali3/min). 5. 3. 5. Wymienniki ciepła do chłodzenia UF6 Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane wymienniki ciepła, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 (oprócz stali nierdzewnej) lub wyłożone takimi materiałami, albo z miedzi, albo z dowolnej kombinacji tych metali i przeznaczone do utrzymania związanych z przeciekiem zmian ciśnienia poniżej wartości 10 Pa (0,0015 funtów na cal kwadratowy) na godzinę przy różnicy ciśnień równej 100 kPa (15 funtów na cal kwadratowy). 68 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 5. 4. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy pomocnicze, wyposażenie i elementy stosowane w zakładach wzbogacania metodą dyfuzji gazowej Wprowadzenie Układy pomocnicze, wyposażenie i elementy przeznaczone dla zakładów wzbogacania metodą dyfuzji gazowej są to układy przemysłowe, konieczne, by doprowadzić UF6 do zespołów dyfuzji gazowej, by połączyć poszczególne zespoły ze sobą w celu utworzenia kaskad (lub stopni) umożliwiających osiąganie coraz wyższych stopni wzbogacenia oraz by wydobyć z kaskad „produkt” i „pozostałości” UF6. Ze względu na dużą bezwładność kaskad dyfuzyjnych każde przerwanie pracy kaskad, w szczególności ich wyłączenie, wiąże się z poważnymi skutkami. A zatem w zakładzie wzbogacania metodą dyfuzji gazowej bardzo istotne jest ścisłe i ciągłe utrzymywanie warunków próżni we wszystkich układach technologicznych, automatyczne zapobieganie awariom oraz precyzyjne, automatyczne sterowanie przepływem gazu. To wszystko powoduje, że zakład powinien być wyposażony w liczne specjalne układy pomiarowe, regulujące i sterujące. W normalnych warunkach UF6 jest odparowywany z walców umieszczonych w autoklawach i w postaci gazowej jest odprowadzany do punktu wejścia za pomocą rurociągu i rur rozgałęźnych kaskady. Wypływające z punktu wyjścia gazowe strumienie „produktu” i „pozostałości” UF6 mogą być przenoszone rurociągiem kolektora kaskady albo do zimnych pułapek, albo do stacji sprężania, gdzie gaz UF6 ulega skropleniu przed umieszczeniem w odpowiednich pojemnikach służących do jego transportu lub przechowywania. Ze względu na to, że w zakładzie wzbogacania metodą dyfuzji gazowej pracuje wiele ustawionych w kaskady zespołów dyfuzji gazowej, to znajduje się tam wiele kilometrów rurociągów rozgałęźnych z tysiącami połączeń spawanych, przy zachowaniu sporego stopnia powtarzalności układu i rozmieszczenia. Wyposażenie, elementy i układy rurociągów są wytwarzane z przestrzeganiem bardzo wysokich standardów w odniesieniu do zachowania próżni i stopnia czystości. 5. 4. 1. Układy zasilania/układy odprowadzania produktu i pozostałości Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy technologiczne, mogące pracować pod ciśnieniem 300 kPa (45 funtów na cal kwadratowy) lub niższym, obejmujące: — autoklawy (lub układy) zasilające, stosowane do podawania UF6 do kaskad dyfuzji gazowej; — desublimatory (lub zimne pułapki), stosowane do usuwania UF6 z kaskad dyfuzji gazowej; — stacje skraplania, gdzie gaz UF6 z kaskady jest sprężany i ochładzany i przechodzi w postać ciekłą; — stacje „produktu” i „pozostałości”, służące do odprowadzania UF6 do pojemników. 5. 4. 2. Układy rurociągów i rur rozgałęźnych Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy rurociągów i rur rozgałęźnych, służące do przesyłania UF6 w obrębie kaskady dyfuzji gazowej. Rurociąg taki tworzy zwykle układ „podwójnego” kolektora, w którym każda komórka jest połączona z każdym z kolektorów. 5. 4. 3. Układy próżniowe a) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane rozgałęzienia próżniowe, komory próżniowe i pompy próżniowe o wydajności ssania równej 5 m3/min (175 stóp sześciennych/min) lub większej. b) Pompy próżniowe specjalnie zaprojektowane do pracy w atmosferze zawierającej UF6, wykonane z aluminium, niklu lub stopów zawierających ponad 60 % niklu, lub wyłożone takimi materiałami. Mogą to być pompy wirowe lub wyporowe, mogą być wyposażone w uszczelnienia wykonane z fluoropochodnych węglowodorów i mogą mieć specjalne ciecze robocze. 5. 4. 4. Specjalne zawory odcinające i sterujące Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane zawory odcinające, sterowane ręcznie lub automatycznie, oraz mieszkowe zawory sterujące, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6, o średnicy 40–1 500 mm (1,5–59 cali), instalowane w układach głównych i pomocniczych w zakładach wzbogacania metodą dyfuzji gazowej. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 69 5. 4. 5. Spektrometry masowe UF6/źródła jonów Spektrometry masowe magnetyczne lub kwadrupolowe, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do pobierania w systemie „online” próbek materiału wejściowego, produktu lub pozostałości ze strumieni gazowego UF6 oraz charakteryzujące się wszystkimi z podanych niżej cech: 1. Równa jedności zdolność rozdzielcza dla mas atomowych przekraczających 320; 2. Źródła jonów zbudowane z nichromu lub wyłożone nichromem albo niklowane lub pokryte stopem Monela; 3. Jonizacja wywołana bombardowaniem elektronami; 4. Układ zbierania odpowiedni do prowadzenia analizy izotopowej. Wyjaśnienie Wymienione wyżej urządzenia albo wchodzą w bezpośredni kontakt z gazem technologicznym UF6, albo służą do bezpośredniego sterowania przepływem gazu w kaskadzie. Wszystkie powierzchnie, które bezpośrednio stykają się z gazem technologicznym, są wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 albo wyłożone się do urządzeń wykorzystywanych przy dyfuzji gazowej, do materiałów odpornych na korozyjne działanie UF6 należą: stal nierdzewna, aluminium, stopy aluminium, nikiel lub stopy zawierające 60 % lub więcej niklu oraz odporne na działanie UF6 poddane zupełnemu fluorowaniu polimery węglowodorowe. takimi materiałami. Do celów niniejszej części, odnoszącej 5. 5. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy, wyposażenie i elementy, stosowane w zakładach wzbogacania metodą aerodynamiczną Wprowadzenie W procesach wzbogacania metodą aerodynamiczną mieszanina gazowego UF6 i lekkiego gazu (wodór lub hel) podlega sprężaniu, a następnie przechodzi przez zespoły rozdzielające, w których rozdzielenie następuje na skutek powstania dużych sił odśrodkowych dzięki geometrii zakrzywionych ścianek. Opracowano dwa rodzaje takich procesów: proces rozdzielania metodą dyszową oraz proces rozdzielania metodą rurek wirowych. W obu przypadkach główne elementy stopnia rozdzielania obejmują: walcowe zbiorniki, będące obudowami specjalnych elementów rozdzielających (dysz lub rurek wirowych), sprężarki gazu oraz wymienniki ciepła, odprowadzające ciepło sprężania. Zakład stosujący metodę aerodynamiczną potrzebuje wielu takich stopni, a więc ich ilość może być ważnym wskaźnikiem planowanego ostatecznego wykorzystania. Ze względu na to, że w procesach aerodynamicznych wykorzystywany jest UF6, to całe wyposażenie, rurociągi i powierzchnie oprzyrządowania (mające styczność z gazem) muszą być wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6. Wyjaśnienie Wymienione wyżej urządzenia albo wchodzą w bezpośredni kontakt z gazem technologicznym UF6, albo służą do bezpośredniego sterowania przepływem gazu w kaskadzie. Wszystkie powierzchnie, które bezpośrednio stykają się z gazem technologicznym, są wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 albo zabezpieczane takimi materiałami. Do celów niniejszej części, odnoszącej się do urządzeń wykorzystywanych w aerodynamicznych metodach wzbogacania, do materiałów odpornych na korozyjne działanie UF6 należą: miedź, stal nierdzewna, aluminium, stopy aluminium, nikiel lub stopy zawierające 60 % lub więcej niklu oraz odporne na działanie UF6 poddane zupełnemu fluorowaniu polimery węglowodorowe. 5. 5. 1. Dysze rozdzielające Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane dysze rozdzielające lub zespoły służące do ich montażu. Dysze rozdzielające składają się ze szczelinowych, zakrzywionych kanałów o promieniu krzywizny mniejszym niż 1 mm (typowa wartość to 0,1–0,05 mm), odpornych na wywoływaną przez UF6 korozję i z ostrzem w dyszy, które rozdziela przepływający przez dyszę gaz na dwie frakcje. 5. 5. 2. Rurki wirowe Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane rurki wirowe oraz zespoły służące do ich montażu. Rurki wirowe mają kształt walca lub stożkowy, są wykonane z materiałów odpornych na korozyjne działanie UF6, mają średnicę od 0,5 cm do 4 cm, wartość stosunku długości do średnicy 20:1 lub mniejszą oraz posiadają jeden lub więcej stycznych wlotów. Rurki te mogą być wyposażone w końcówki typu dyszowego, zarówno z jednego, jak i z obu końców. 70 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Wyjaśnienie Gaz zasilający wchodzi do jednego z końców rurki wirowej wzdłuż stycznej lub przez zawirowywacz albo w licznych położeniach stycznych leżących na obrzeżu rurki. 5. 5. 3. Sprężarki i dmuchawy gazu Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane osiowe, wirnikowe lub wyporowe sprężarki albo dmuchawy gazu, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 lub wyłożone takimi materiałami, o zdolności zasysania mieszaniny UF6 /gaz nośny (wodór lub hel) równej 2 m3/min lub większej. Wyjaśnienie Takie sprężarki i dmuchawy gazu mają na ogół stosunek ciśnień o wartości między 1. 2:1 i 6:1. 5. 5. 4. Uszczelnienia wałów obrotowych Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane uszczelnienia wałów obrotowych, ze złączami wlotu i wylotu, służące do uszczelnienia wału łączącego wirnik sprężarki lub dmuchawy gazu z silnikiem napędowym w celu zapewnienia niezawodnego uszczelnienia, zapobiegającego wyciekaniu gazu technologicznego lub przenikaniu powietrza albo gazu uszczelniającego do wewnętrznej komory sprężarki lub dmuchawy, wypełnionej mieszaniną UF6/gaz nośny. 5. 5. 5. Wymienniki ciepła do chłodzenia gazu Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane wymienniki ciepła, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 (oprócz stali nierdzewnej) lub zabezpieczone takimi materiałami. 5. 5. 6. Obudowy elementów rozdzielających Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane obudowy, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 (oprócz stali nierdzewnej) lub zabezpieczone takimi materiałami, służące do umieszczania w nich rurek wirowych lub dysz rozdzielających. Wyjaśnienie Takie obudowy mogą być zbiornikami w kształcie walca, o średnicy przekraczającej 300 mm oraz o długości ponad 900 mm; mogą to być prostopadłościany o porównywalnych rozmiarach i mogą być instalowane w pozycji poziomej lub pionowej. 5. 5. 7. Układy zasilania/układy odprowadzania produktu i pozostałości Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy technologiczne stosowane w zakładach wzbogacania, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 (oprócz stali nierdzewnej) lub zabezpieczone takimi materiałami, obejmujące: a) autoklawy zasilające, piece lub układy stosowane do podawania UF6 do ciągów technologicznych wzbogacania; b) desublimatory (lub zimne pułapki), stosowane do usuwania UF6 z ciągów technologicznych wzbogacania przed przekazaniem gazu do podgrzania; c) stacje skraplania lub zestalania, gdzie gaz UF6 jest usuwany z ciągów technologicznych wzbogacania metodą sprężania i skraplania lub zestalania; d) stacje „produktu” i „pozostałości”, służące do odprowadzania UF6 do pojemników. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 71 5. 5. 8. Układy rurociągów i rur rozgałęźnych Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy rurociągów i rur rozgałęźnych, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 lub zabezpieczone takimi materiałami, służące do przesyłania UF6 w obrębie kaskady aerodynamicznej. Taki rurociąg tworzy zwykle układ „podwójnej rury rozgałęzionej”, w którym każdy stopień lub grupa stopni jest połączona z każdym z kolektorów. 5. 5. 9. Układy próżniowe i pompy próżniowe a) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy próżniowe o wydajności ssania równej 5 m3/min lub większej, składające się z manometrów próżniowych, kolektorów próżniowych i pomp próżniowych, zaprojektowane do pracy w atmosferze zawierającej UF6. b) Pompy próżniowe specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do pracy w atmosferze zawierającej UF6, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 lub zabezpieczone takimi materiałami. Pompy takie mogą mieć uszczelnienia wykonane z fluoropochodnych węglowodorów i wykorzystywać specjalne ciecze robocze. 5. 5. 10. Specjalne zawory odcinające i sterujące Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane sterowane ręcznie lub automatycznie mieszkowe zawory sterujące lub odcinające, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6, o średnicy 40–1 500 mm, instalowane w układach głównych i pomocniczych zakładów wzbogacania metodą aerodynamiczną. 5. 5. 11. Spektrometry masowe UF6/źródła jonów Spektrometry masowe magnetyczne lub kwadrupolowe, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do pobierania w systemie „online” próbek materiału wejściowego, „produktu” lub „pozostałości” ze strumieni gazowych UF6 oraz charakteryzujące się wszystkimi z podanych niżej cech: 1. Równa jedności zdolność rozdzielcza dla mas atomowych przekraczających 320; 2. Źródła jonów zbudowane z nichromu lub wyłożone nichromem albo niklowane lub pokryte stopem Monela; 3. Jonizacja wywołana bombardowaniem elektronami; 4. Układ zbierania odpowiedni do prowadzenia analizy izotopowej. 5. 5. 12. Układy rozdzielania UF6 /gazu nośnego Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy technologiczne do oddzielania UF6 od gazu nośnego (wodoru lub helu). Wyjaśnienie Takie układy są przeznaczone do zmniejszania zawartości UF6 w gazie nośnym do 1 części na milion lub mniej i mogą obejmować wyposażenie takie, jak: a) niskotemperaturowe wymienniki ciepła i niskotemperaturowe separatory, zdolne do osiągania temperatury -120 °C lub niższej; lub b) niskotemperaturowe urządzenia chłodzące, zdolne do osiągania temperatury -120 °C lub niższej; lub c) dysze rozdzielające lub zestawy rurek wirowych, służące do oddzielenia UF6 od gazu nośnego; lub d) zimne pułapki przechwytujące UF6, zdolne do wytwarzania temperatury -20 °C lub niższej. 5. 6. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy, wyposażenie i elementy, stosowane w zakładach wzbogacania metodą wymiany chemicznej lub wymiany jonowej Wprowadzenie Niewielka różnica masy między izotopami uranu powoduje niewielkie zmiany w stanach równowagi dla reakcji chemicznych, które mogą być wykorzystane do rozdzielania izotopów. Opracowano dwa procesy technologiczne, którymi są: wymiana chemiczna ciecz–ciecz oraz wymiana jonowa ciało stałe–ciecz. 72 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 W procesie wymiany chemicznej ciecz–ciecz, niemieszające się fazy ciekłe (wodna i organiczna) wchodzą w kontakt w postaci przeciwbieżnych strumieni, dając efekt kaskadowy tysięcy stopni rozdzielania. Faza wodna składa się z chlorku uranu w roztworze kwasu solnego; faza organiczna to roztwór do ekstrakcji, zawierający chlorek uranu w rozpuszczalniku organicznym. Kontaktorami w kaskadzie rozdzielającej mogą być kolumny wymiany ciecz–ciecz (np. kolumny pulsacyjne z półkami sitowymi) lub cieczowe kontaktory wirówkowe. Przemiany chemiczne (utlenianie i redukcja) muszą zachodzić na obu końcach kaskady rozdzielającej, aby po obu stronach zapewnić spełnienie wymagań odwrócenia kierunku strumienia. Ważnym zagadnieniem jest uniknięcie skażenia strumieni technologicznych pewnymi jonami metalicznymi. W związku z tym stosuje się kolumny i rurociągi wykonane z tworzyw sztucznych lub wyłożone takimi materiałami (włączając w to polimery fluoropochodnych węglowodorów) i/lub wyłożone szkłem. W procesie wymiany jonowej ciało stałe–ciecz wzbogacanie następuje na drodze adsorpcji/desorpcji na powierzchni specjalnej, bardzo szybko działającej żywicy jonowymiennej lub substancji adsorbującej. Roztwór uranu w kwasie solnym oraz inne czynniki chemiczne są przepuszczane przez kolumny wzbogacające w kształcie walca, zawierające adsorbujące warstwy wypełniające. W procesie ciągłym konieczne jest zastosowanie systemu zwrotnego, dla uwolnienia uranu z adsorbenta i przywrócenia go do strumienia cieczy, aby umożliwić odbiór „produktu” i „pozostałości”. Następuje to przy wykorzystaniu odpowiednich środków chemicznych redukcyjnych/utleniających, które są w pełni odzyskiwane w oddzielnych obiegach zewnętrznych i które mogą być odzyskiwane częściowo w samych kolumnach separacji izotopowej. Obecność w procesie gorących roztworów kwasu solnego o dużych stężeniach powoduje, że wyposażenie technologiczne musi być wykonane ze specjalnych, odpornych na korozję materiałów lub musi być takimi materiałami zabezpieczane. 5. 6. 1. Kolumny wymienne ciecz –ciecz (wymiana chemiczna) Przeciwprądowe kolumny wymienne ciecz–ciecz, z doprowadzaniem mocy mechanicznej (tzn. kolumny pulsacyjne z półkami sitowymi oraz kolumny wyposażone w wewnętrzne mieszarki turbinowe), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wzbogacania uranu na drodze procesów wymiany chemicznej. Ze względu na zapewnienie odporności na działanie stężonych roztworów kwasu solnego te kolumny oraz ich wyposażenie wewnętrzne są wykonywane z odpowiednich tworzyw sztucznych (jak np. polimery fluoropochodnych węglowodorów) albo ze szkła, lub są zabezpieczane za pomocą takich materiałów. Przewiduje się, że czas przebywania w kolumnie jest krótki (30 sekund lub mniej). 5. 6. 2. Kontaktory wirówkowe ciecz –ciecz (wymiana chemiczna) Kontaktory wirówkowe ciecz–ciecz, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wzbogacania uranu na drodze procesów wymiany chemicznej. Ze względu na zapewnienie odporności na działanie stężonych roztworów kwasu solnego te kolumny oraz ich wyposażenie wewnętrzne są wykonywane z odpowiednich tworzyw sztucznych (jak np. polimery fluoropochodnych węglowodorów) albo ze szkła, lub są zabezpieczane za pomocą takich materiałów. Przewiduje się, że czas przebywania w kontaktorze wirówkowym jest krótki (30 sekund lub mniej). 5. 6. 3. Układy i wyposażenie do redukcji uranu (wymiana chemiczna) a) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane elektrochemiczne komory redukcyjne, służące do redukcji uranu z jednego stanu walencyjnego w inny, podczas wzbogacania uranu na drodze procesów wymiany chemicznej. Materiał komór, wchodzący w kontakt z roztworami technologicznymi, musi być odporny na korozję wywoływaną działaniem stężonych roztworów kwasu solnego. Wyjaśnienie Katodowy przedział komory musi być tak zaprojektowany, żeby zapobiegać ponownemu utlenieniu uranu do wyższego stanu walencyjnego. W celu zatrzymania uranu w przedziale katodowym komora musi być wyposażona w nieprzepuszczalną membranę, zbudowaną ze specjalnego materiału kationowymiennego. Katoda jest zbudowana z odpowiedniego stałego przewodnika, takiego jak grafit. b) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy po stronie produktu końcowego kaskady, służące do odbierania U4+ ze strumienia cieczy organicznej, regulowania stężenia kwasu oraz zasilania elektrochemicznych komór redukcyjnych. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 73 Wyjaśnienie Te układy składają się z wyposażenia do ekstrakcji rozpuszczalnikowej, służącego do odprowadzania U4+ ze strumienia cieczy organicznej do roztworu wodnego, wyposażenia do odparowywania i/lub innego wyposażenia służącego do regulowania współczynnika pH roztworu, a także pomp i innych urządzeń redukcyjnych. Ważnym przenoszących, zagadnieniem jest unikanie skażenia strumienia wodnego pewnymi jonami metalicznymi. W związku z tym części, które wchodzą w kontakt ze strumieniem technologicznym, są wykonane z odpowiednich materiałów (takich jak szkło, polimery fluoropochodnych węglowodorów, siarczan polifenolowy, sulfon polieterowy i grafit nasycony żywicą) lub zabezpieczane za pomocą takich materiałów. elektrochemicznych komór służących do zasilania 5. 6. 4. Układy przygotowania materiału zasilającego (wymiana chemiczna) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy do wytwarzania wysoko oczyszczonych roztworów zasilających chlorku uranu w zakładach rozdzielania izotopów uranu metodą wymiany chemicznej. Wyjaśnienie Takie układy składają się z wyposażenia służącego do rozpuszczania, ekstrakcji rozpuszczalnikowej lub wymiany jonowej (oczyszczanie) oraz komór elektrochemicznych do redukcji uranu U6+ lub U4+ do U3+. Układy takie wytwarzają roztwory chlorku uranu zawierające jedynie kilka części na milion domieszek metalicznych, takich jak chrom, żelazo, wanad, molibden i inne kationy dwuwartościowe lub o większej wartościowości. Materiały konstrukcyjne, z których buduje się te części układu, które służą do przetwarzania wysoko oczyszczonego U3+, obejmują szkło, polimery fluoropochodnych węglowodorów, siarczan polifenylowy, sulfon polieterowy i grafit wyłożony tworzywem sztucznym i nasycony żywicą. 5. 6. 5. Układy utleniania uranu (wymiana chemiczna) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy służące do utleniania U3+ do U4+, w celu ponownego przekazania do kaskady rozdzielania izotopów uranu w procesie wzbogacania metodą wymiany chemicznej. Wyjaśnienie Takie układy mogą zawierać wyposażenie takie, jak: a) Wyposażenie do kontaktowania chloru i tlenu ze ściekami wodnymi pochodzącymi z urządzeń do rozdzielania izotopów oraz do wydobywania otrzymywanego U4+ do strumienia organicznego, zwracanego z ostatniego stopnia kaskady (stopnia „produktu”). b) Wyposażenie do oddzielania od kwasu solnego wody w taki sposób, że woda i stężony kwas solny mogą być ponownie wprowadzone do procesu technologicznego w odpowiednich miejscach. 5. 6. 6. Szybko działające żywice jonowymienne/substancje adsorbujące (wymiana jonowa) Szybko działające żywice jonowymienne lub substancje adsorbujące, specjalnie przeznaczone lub przystosowane do użycia w procesie wzbogacania uranu metodą wymiany jonowej, obejmują porowate żywice makrosiatkowe lub struktury błonkowe, w których czynne zespoły wymiany chemicznej są ograniczone do powłoki na obojętnej, porowatej powierzchni podtrzymującej, oraz inne struktury złożone, o dowolnej odpowiedniej postaci, również w postaci cząstek lub włókien. Takie żywice jonowymienne lub substancje adsorbujące mają średnicę 0,2 mm lub mniejszą i muszą być chemicznie odporne na działanie stężonego kwasu solnego oraz muszą być wystarczająco odporne fizycznie, by nie ulegać degradacji w kolumnach wymiennych. Żywice/adsorbenty są specjalnie opracowane tak, by osiągać bardzo szybką wymianę izotopów uranu (podczas tempa wymiany poniżej 10 sekund) i mogą pracować w temperaturze z zakresu od 100 °C do 200 °C. 5. 6. 7. Kolumny wymiany jonowej (wymiana jonowa) Kolumny walcowe o średnicy większej niż 1 000 mm, służące do umieszczania w nich i podtrzymywania wypełnień warstwowych z jonowymiennych żywic/adsorbentów, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wzbogacania uranu metodą wymiany jonowej. Takie kolumny są wytwarzane z materiałów odpornych na korozję pod działaniem stężonego kwasu solnego (np. tytan lub tworzywa sztuczne z fluoropochodnych węglowodorów) lub są zabezpieczane za pomocą takich materiałów; mogą być eksploatowane w temperaturze od 100 °C do 200 °C oraz przy ciśnieniu powyżej 0,7 MPa (102 funty na cal kwadratowy). 74 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 5. 6. 8. Układy zwrotne wymiany jonowej (wymiana jonowa) a) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane chemiczne albo elektrochemiczne układy redukcyjne, służące do odzyskiwania chemicznych środków redukujących, stosowanych w kaskadach wzbogacania uranu metodą wymiany jonowej. b) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane chemiczne albo elektrochemiczne układy utleniające, służące do odzyskiwania chemicznych środków utleniających, stosowanych w kaskadach wzbogacania uranu metodą wymiany jonowej. Wyjaśnienie W procesie wzbogacania metodą wymiany jonowej jako kation redukujący można wykorzystać, na przykład trójwartościowy tytan (Ti3+), a wtedy układ redukcyjny będzie odzyskiwać Ti3+ na drodze redukcji Ti4+. W procesie można wykorzystać na przykład trójwartościowe żelazo (Fe3+), a wtedy układ utleniający będzie odzyskiwać Fe3+ na drodze utleniania Fe2+. 5. 7. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy, wyposażenie i elementy, stosowane w zakładach wzbogacania metodą laserową Wprowadzenie Układy stosowane obecnie do wzbogacania uranu z wykorzystaniem laserów mogą być podzielone na dwie grupy: te, w których czynnikiem technologicznym jest para uranu atomowego, oraz te, w których czynnikiem technologicznym jest para związków chemicznych uranu. Nazewnictwo stosowane zwyczajowo do takich procesów obejmuje: kategoria pierwsza – rozdzielanie izotopów za pomocą lasera działającego na parę atomową (AVLIS lub SILVA); kategoria druga – rozdzielanie izotopów za pomocą lasera działającego na parę molekularną (MLIS lub MOLIS) oraz reakcje chemiczne wywołane przez selektywną, laserową aktywację izotopów (CRISLA). Układy, wyposażenie i elementy, stosowane w zakładach wzbogacania za pomocą laserów obejmują: a) urządzenia do zasilania parą uranu metalicznego (do selektywnej fotojonizacji) lub urządzenia do zasilania parą związków uranu (do dysocjacji fotochemicznej lub aktywacji chemicznej); b) urządzenia do zbierania metalicznego uranu wzbogaconego i zubożonego jako „produktu” i „pozostałości” w kategorii pierwszej oraz urządzenia do zbierania związków zdysocjowanych lub po przereagowaniu jako „produktów” i materiału niezmienionego jako „odpadów” w kategorii drugiej; c) technologiczne układy laserowe do selektywnego wzbudzania uranu-235; oraz wyposażenie do przygotowania substancji wejściowych i do przetwarzania produktu. Złożona spektroskopia atomów uranu oraz związków uranu może wymagać zastosowania dowolnej liczby istniejących technologii laserowych. Wyjaśnienie Wiele wymienianych w tej części pozycji wchodzi w bezpośredni kontakt z parą uranu metalicznego lub ciekłym uranem metalicznym albo z gazem technologicznym, składającym się z UF6, albo z mieszaniny UF6 z innymi gazami. Wszystkie powierzchnie stykające się z uranem lub z UF6 są wykonane z materiałów odpornych na korozję lub zabezpieczone za pomocą takich materiałów. Do celów niniejszej części, odnoszącej się do wzbogacania metodą laserową, materiały odporne na korozję pod wpływem działania uranu metalicznego lub stopów uranu w postaci pary lub ciekłej obejmują powleczony tlenkiem itrowym grafit i tantal; materiały zaś odporne na korozję pod wpływem działania UF6 obejmują miedź, stal nierdzewną, aluminium, stopy aluminium, nikiel lub stopy zawierające co najmniej 60 % niklu oraz odporne na działanie UF6 poddane zupełnemu fluorowaniu polimery węglowodorowe. 5. 7. 1. Układy wytwarzania par uranu (AVLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy wytwarzania par uranu, zawierające działka elektronowe dużej mocy, o mocy wydawanej w tarczy powyżej 2,5 kW/cm. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 75 5. 7. 2. Układy manipulowania ciekłym uranem metalicznym (AVLIS) Układy do manipulowania ciekłymi metalami specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do manipulowania stopionym uranem lub ciekłymi stopami uranu, składające się z tygli i urządzeń chłodzących tygle. Wyjaśnienie Tygle i inne części takich układów, stykające się ze stopionym uranem lub stopami uranu, są wykonywane z materiałów o należytej odporności na korozję i żaroodpornych. Takie materiały obejmują tantal, grafit powleczony tlenkiem itrowym, grafit powleczony innymi tlenkami ziem rzadkich lub ich mieszaninami. 5. 7. 3. Zespoły zbierania „produktu” i „pozostałości” uranu metalicznego (AVLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane zespoły zbierania „produktu” i „pozostałości” uranu metalicznego w postaci ciekłej lub stałej. Wyjaśnienie Elementy takich układów są wykonywane z materiałów żaroodpornych i odpornych na korozję pod wpływem działania par uranu metalicznego lub ciekłego uranu metalicznego (takich jak grafit powleczony tlenkiem itrowym lub tantal) i mogą obejmować rury, zawory, łączniki, „kanały ściekowe”, urządzenia zasilające, wymienniki ciepła i kolektory płytowe, odpowiednie dla stosowanej metody rozdzielania: magnetycznej, elektrostatycznej lub innej. 5. 7. 4. Obudowy modułów rozdzielających (AVLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane walcowe lub prostopadłościenne zbiorniki, w których znajduje się źródło par uranu metalicznego, działko elektronowe oraz kolektory „produktu” i „pozostałości”. Wyjaśnienie Obudowy takie mają wiele otworów przelotowych, przeznaczonych dla zasilania energią elektryczną i wodą, okien dla wiązki laserowej, podłączeń pomp próżniowych oraz dla diagnostyki i dla monitorowania oprzyrządowania. Przewidziano możliwość ich otwierania i zamykania w celu odnowienia wyposażenia wewnętrznego. 5. 7. 5. Dysze rozprężania naddźwiękowego (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane dysze rozprężania naddźwiękowego, służące do chłodzenia mieszanin UF6 i gazu nośnego do temperatury 150 K lub niższej, które są odporne na korozję pod wpływem działania UF6. 5. 7. 6. Kolektory produktu – pięciofluorku uranu (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane kolektory produktu – pięciofluorku uranu (UF5) – w postaci stałej, złożone z filtrów, kolektorów piętrzących lub kolektorów cyklonowych, albo z połączenia obu tych typów, które są odporne na działanie środowiska UF5/UF6. 5. 7. 7. Sprężarki UF6/gazu nośnego (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane sprężarki do mieszanin UF6/gaz nośny, zaprojektowane do długotrwałej eksploatacji w środowisku UF6. Części tych sprężarek, które mają styczność z gazem technologicznym, są wykonane z materiałów odpornych na korozję pod wpływem działania UF6, albo są za pomocą takich materiałów zabezpieczone. 76 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 5. 7. 8. Uszczelnienia wałów obrotowych (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane uszczelnienia wałów obrotowych, z połączeniami wlotu i wylotu gazu uszczelniającego, służące do uszczelnienia wału łączącego wirnik sprężarki z silnikiem napędzającym, aby w niezawodny sposób zapobiegać wyciekowi gazu technologicznego lub przedostaniu się powietrza lub gazu uszczelniającego do komory wewnętrznej sprężarki, wypełnionej mieszaniną UF6/gaz nośny. 5. 7. 9. Układy fluorowania (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy służące do fluorowania UF5 (w postaci stałej) do UF6 (postać gazowa). Wyjaśnienie Takie układy służą do fluorowania zebranego w postaci proszku UF5 do UF6, który następnie jest zbierany w pojemnikach jako produkt końcowy lub jest przekazywany do urządzeń MLIS jako substancja wejściowa w celu dalszego wzbogacenia. W jednym podejściu reakcja fluorowania może zachodzić w obrębie układu rozdzielania izotopów, gdzie reakcja i odzyskiwanie zachodzą bezpośrednio w kolektorach „produktu”. W innym podejściu proszek UF5 może być usuwany/przenoszony z kolektorów „produktu” do odpowiednich zbiorników reakcyjnych (np. reaktor ze złożem fluidalnym, reaktor ślimakowy lub wieża spalania) i tam poddawany fluorowaniu. W obu tych podejściach wykorzystuje się wyposażenie służące do przechowywania i przenoszenia fluoru (lub innych odpowiednich środków służących do fluorowania) oraz do zbierania i przenoszenia UF6. 5. 7. 10. Spektrometry masowe UF6/źródła jonów (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane spektrometry masowe magnetyczne lub kwadrupolowe, zdolne do pobierania w systemie „online” próbek ze strumieni zasilających, „produktu” i „pozostałości” gazowego UF6 oraz posiadających wszystkie wymienione niżej cechy: 1. Równa jedności zdolność rozdzielcza dla mas atomowych przekraczających 320; 2. Źródła jonów zbudowane z nichromu lub wyłożone nichromem albo niklowane lub pokryte stopem Monela; 3. Jonizacja wywołana bombardowaniem elektronami; 4. Układ zbierania odpowiedni do prowadzenia analizy izotopowej. 5. 7. 11. Układy zasilania/układy odprowadzania produktu i pozostałości (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy technologiczne stosowane w zakładach wzbogacania, wykonane z materiałów odpornych na działanie UF6 lub zabezpieczone takimi materiałami, obejmujące: a) autoklawy zasilające, piece lub układy stosowane do podawania UF6 do ciągów technologicznych wzbogacania; b) desublimatory (lub zimne pułapki), stosowane do usuwania UF6 z ciągów technologicznych wzbogacania przed przekazaniem do podgrzania; c) stacje zestalania lub skraplania, gdzie UF6 jest usuwany z ciągów technologicznych wzbogacania metodą sprężania i skraplania lub zestalania; d) stacje „produktu” i „pozostałości”, służące do odprowadzania UF6 do pojemników. 5. 7. 12. Układy rozdzielania UF6/gazu nośnego (MLIS) Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy technologiczne służące do oddzielania UF6 od gazu nośnego. Gazem nośnym może być azot, argon lub inny gaz. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 77 Wyjaśnienie Układy te mogą obejmować wyposażenie takie, jak: a) niskotemperaturowe wymienniki ciepła lub niskotemperaturowe separatory, zdolne do osiągania temperatury -120 °C lub niższej; lub b) niskotemperaturowe urządzenia chłodzące, zdolne do osiągania temperatury -120 °C lub niższej; lub c) zimne pułapki przechwytujące UF6, zdolne do wytwarzania temperatury -20 °C lub niższej. 5. 7. 13. Układy laserowe (AVLIS, MLIS i CRISLA) Lasery lub układy laserów, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do rozdzielania izotopów uranu. Wyjaśnienie Układ laserów w procesie AVLIS na ogół składa się z dwóch laserów: laser par miedzi i laser barwiący. Układ laserów w procesie MLIS zwykle składa się z lasera CO2 lub ekscymerowego oraz z wieloprzelotowej komory optycznej, wyposażonej na obu końcach w obrotowe zwierciadła. W każdym z tych procesów, podczas dłuższych okresów eksploatacji, lasery lub układy laserów wymagają stosowania stabilizatora widma częstotliwości. 5. 8. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy, wyposażenie i elementy, stosowane w zakładach wzbogacania metodą rozdzielania plazmy Wprowadzenie W procesie rozdzielania plazmy plazma jonów uranu przechodzi przez pole elektryczne, dostrojone do częstotliwości rezonansowej jonów uranu-235, dzięki czemu jony takie w preferencyjny sposób pochłaniają energię i zwiększają średnicę orbit śrubowych, po których się poruszają. Jony poruszające się po torach o dużej średnicy są chwytane, prowadząc w ten sposób do powstania produktu wzbogaconego w U-235. Plazma, utworzona metodą jonizacji par uranu, jest zamykana w komorze próżniowej, w której istnieje silne pole magnetyczne, wytworzone przez magnes nadprzewodzący. Główne układy technologiczne dla takiego procesu obejmują układ wytwarzania plazmy uranowej, moduł rozdzielający wyposażony w magnes nadprzewodzący oraz układy do odprowadzania metalu, służące do zbierania „produktu” i „pozostałości”. 5. 8. 1. Mikrofalowe źródła mocy i anteny Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane mikrofalowe źródła mocy i anteny, służące do wytwarzania lub przyspieszania jonów i charakteryzujące się następującymi cechami: częstotliwość większa niż 30 GHz oraz średnia moc na wyjściu większa niż 50 kW przy wytwarzaniu jonów. 5. 8. 2. Cewki wzbudzające jony Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane cewki wzbudzające częstotliwości radiowej, dla częstotliwości przekraczających 100 kHz i zdolne do pracy przy średniej mocy 40 kW lub większej. 5. 8. 3. Układy wytwarzania plazmy uranowej Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy do wytwarzania plazmy uranowej, które mogą zawierać działka elektronowe dużej mocy, o mocy wydawanej w tarczy powyżej 2,5 kW/cm. 5. 8. 4. Układy służące do postępowania z ciekłym uranem metalicznym Układy do manipulowania ciekłymi metalami, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do i urządzeń postępowania ze stopionym uranem lub ciekłymi stopami uranu, składające się z tygli chłodzących tygle. 78 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Wyjaśnienie Tygle i inne części takich układów, stykające się ze stopionym uranem lub stopami uranu, są wykonywane z materiałów o należytej odporności na korozję i żaroodpornych. Takie materiały obejmują tantal, grafit powleczony tlenkiem itrowym, grafit powleczony innymi tlenkami ziem rzadkich lub ich mieszaninami. 5. 8. 5. Zespoły zbierania „produktu” i „pozostałości” uranu metalicznego Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane zespoły służące do zbierania „produktu” i „pozostałości” uranu metalicznego w postaci stałej. Elementy takich układów są wykonywane z materiałów żaroodpornych i odpornych na korozję pod wpływem działania par uranu metalicznego lub ciekłego uranu metalicznego, takich jak grafit powleczony tlenkiem itrowym lub tantal. 5. 8. 6. Obudowy modułów rozdzielających Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane walcowe lub prostopadłościenne zbiorniki, w których znajduje się źródło plazmy uranowej, cewki wzbudzające częstotliwości radiowej oraz kolektory „produktu” i „pozostałości”. Wyjaśnienie Obudowy takie mają wiele otworów przelotowych, przeznaczonych dla zasilania energią elektryczną, dla podłączeń pomp dyfuzyjnych oraz dla diagnostyki i monitorowania oprzyrządowania. Przewidziano możliwość ich otwierania i zamykania w celu odnowienia wyposażenia wewnętrznego. Są one wytwarzane z odpowiednich materiałów niemagnetycznych, takich jak stal nierdzewna. 5. 9. Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane układy, wyposażenie i elementy, stosowane w zakładach wzbogacania metodą elektromagnetyczną Wprowadzenie W procesach elektromagnetycznych jony metalicznego uranu, wytworzone w procesie jonizacji soli wejściowych (na ogół UCl4), są przyspieszane i przechodzą przez pole magnetyczne, pod wpływem którego jony różnych izotopów poruszają się po różnych torach. Podstawowe składniki elektromagnetycznego separatora jonów obejmują: pole magnetyczne, służące do zmiany kierunku/rozdzielenia izotopowej wiązki jonów, źródło jonów z własnym układem przyspieszającym oraz układ zbierający rozdzielone jony. Układy pomocnicze w tej metodzie obejmują: układ zasilania magnesu, układ wysokiego napięcia do zasilania źródła jonów, układ próżniowy oraz rozbudowane układy przystosowane do postępowania ze środkami chemicznymi, służące do odzyskiwania produktu oraz do oczyszczania/ponownego wykorzystywania składników. 5. 9. 1. Elektromagnetyczne separatory izotopów Elektromagnetyczne separatory izotopów, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do rozdzielania izotopów uranu, a także ich wyposażenie i elementy, włączając w to: a) ź r ó d ł a j o n ó w Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane pojedyncze lub wielokrotne źródła jonów uranu, składające się ze źródła par, jonizatora oraz akceleratora wiązki, zbudowanych z odpowiednich materiałów, takich jak grafit, stal nierdzewna lub miedź, i zdolnych do wytworzenia wiązki jonów o natężeniu całkowitym 50 mA lub większym. b) k o l e k t o r y j o n ó w Kolektory płytowe, składające się z dwóch lub więcej szczelin i kieszeni, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do zbierania wiązek uranu odpowiednio wzbogaconego i zubożonego, i wykonane z odpowiednich materiałów, takich jak grafit lub stal nierdzewna. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 79 c) O b u d o w y p r ó ż n i o w e Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane obudowy próżniowe elektromagnetycznych separatorów uranu, zbudowane z odpowiednich materiałów niemagnetycznych, takich jak stal nierdzewna, i przewidziane do eksploatacji przy ciśnieniu równym 0,1 Pa lub niższym. Wyjaśnienie Obudowy są przeznaczone do umieszczenia w nich źródeł jonów, kolektorów płytowych i chłodzonych wodą wkładek. Przystosowano je do podłączenia pomp dyfuzyjnych i przewidziano możliwość ich otwierania i zamykania w celu wymontowania i ponownego zainstalowania znajdujących się w nich elementów. d) N a b i e g u n n i k i m a g n e s ó w Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane nabiegunniki magnesów o średnicy przekraczającej 2 m, stosowane do utrzymywania stałego pola magnetycznego w elektromagnetycznym separatorze izotopów oraz do transferu pola magnetycznego między sąsiadującymi ze sobą separatorami. 5. 9. 2. Układy zasilania wysokiego napięcia Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane wysokonapięciowe systemy zasilające źródła jonów, wykazujące wszystkie wymienione niżej cechy: zdolność do pracy ciągłej, napięcie na wyjściu 20 000 V lub wyższe, natężenie prądu na wyjściu 1 A lub większe oraz możliwość regulowania w okresie 8 godzin napięcia z dokładnością lepszą niż 0,01 %. 5. 9. 3. Układy zasilania magnesów Specjalnie zaprojektowane lub przystosowane źródła zasilania magnesów prądem stałym o dużej mocy, charakteryzujące się wszystkimi podanymi niżej cechami: zdolne do ciągłego wytwarzania prądu o natężeniu na wyjściu 500 A lub większym przy napięciu 100 V lub większym oraz przy możliwości regulowania w okresie 8 godzin natężenia lub napięcia z dokładnością lepszą niż 0,01 %. 6. ZAKŁADY PRODUKUJĄCE CIĘŻKĄ WODĘ, DEUTER I ZWIĄZKI DEUTERU ORAZ WYPOSAŻENIE SPECJALNIE DLA NICH PROJEKTOWANE LUB PRZYSTOSOWYWANE Wprowadzenie Ciężka woda może być produkowana przy wykorzystaniu różnych procesów. Dwa z nich, które okazały się możliwe do wykorzystania komercyjnego, to proces wymiany woda-siarkowodór (proces GS) oraz proces wymiany amoniak-wodór. Proces GS opiera się na wymianie wodoru i deuteru między wodą i siarkowodorem, zachodzącej w układzie wież eksploatowanych w taki sposób, że ich część górna jest zimna, a część dolna - gorąca. Woda przepływa w wieżach z góry w dół, a gazowy siarkowodór – z dołu w górę. Układ perforowanych półek ułatwia mieszanie się gazu i wody. Deuter w niskiej temperaturze przechodzi do wody, a w wysokiej temperaturze – do siarkowodoru. Gaz lub woda, wzbogacone w deuter, są odbierane z wież pierwszego stopnia w miejscu połączenia obszaru gorącego i zimnego, a proces ten jest powtarzany w kolejnych wieżach. Produkt powstający na ostatnim etapie, woda wzbogacona do 30 % w deuter, jest przesyłany do układu destylacyjnego w celu wyprodukowania ciężkiej wody klasy reaktorowej, tzn. 99,75 % tlenku deuteru. Proces wymiany amoniak-wodór umożliwia ekstrakcję deuteru z gazu syntezowego na drodze kontaktu z ciekłym amoniakiem w obecności katalizatora. Gaz syntezowy jest wprowadzany do wież wymiennych i do konwertora amoniaku. W wieżach gaz płynie z dołu do góry, podczas gdy ciekły amoniak przepływa z góry w dół. Deuter jest usuwany z wodoru w gazie syntezowym i gromadzony w amoniaku. Następnie amoniak przepływa do krakera amoniakowego na dnie wieży, natomiast gaz przepływa do konwertera amoniakowego na jej szczycie. Dalsze wzbogacanie następuje w kolejnych stopniach procesu, a ciężka woda klasy reaktorowej jest wytwarzana w wykonywanej na koniec destylacji. Zasilający gaz syntezowy może być wytwarzany w zakładzie produkcji amoniaku, który z kolei może być zbudowany w związku z budową zakładu wzbogacania metodą wymiany amoniak–wodór. W procesie wymiany amoniak–wodór źródłem zasilania deuterem może być zwykła woda. 80 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 Wiele z podstawowych urządzeń, stanowiących wyposażenie zakładów produkujących ciężką wodę metodą GS lub przy użyciu procesów wymiany amoniak–wodór, jest wykorzystywanych również w kilku sektorach przemysłów chemicznego i naftowego. Dotyczy to w szczególności niewielkich zakładów stosujących metodę GS. Jednak niewiele z tych urządzeń można dostać jako wyroby gotowe. Procesy GS i wymiany amoniak–wodór wymagają posługiwania się dużymi łatwopalnych, powodujących korozję i toksycznych płynów w warunkach podwyższonego ciśnienia. W związku z tym, ustalając wytyczne projektowania i standardy eksploatacji dla zakładów i wyposażenia wykorzystujących takie procesy, należy zwrócić szczególną uwagę na dobór materiałów oraz specyfikacje, dzięki którym zapewnia się długotrwałą eksploatację takich zakładów i wyposażenia z zachowaniem wysokich wartości współczynników odnoszących się do bezpieczeństwa i niezawodności. Wybór skali zależy przede wszystkim od potrzeb i czynników ekonomicznych. Zatem większość takich urządzeń jest dopasowywana do wymagań stawianych przez odbiorcę. ilościami Wreszcie należy wspomnieć, że zarówno w odniesieniu do procesów GS, jak i wymiany amoniak–wodór poszczególne urządzenia niezaprojektowane specjalnie z myślą o wytwarzaniu ciężkiej wody mogą być wykorzystane do zbudowania układów specjalnie przeznaczonych lub przystosowanych do produkcji ciężkiej wody. Przykładami takich układów mogą być: układ katalizujący, stosowany w procesie wymiany amoniak–wodór, oraz układy destylacji wody, stosowane w obu metodach do ostatecznego wzbogacania ciężkiej wody do osiągnięcia parametrów klasy reaktorowej. Składniki wyposażenia, które są albo specjalnie zaprojektowane, albo przystosowane do wytwarzania ciężkiej wody przy użyciu procesu wymiany, albo woda–siarkowodór, albo amoniak–wodór, obejmują: 6. 1. Wieże wymienne woda–siarkowodór Wieże wymienne, zbudowane z dobrego gatunku stali węglowej (np. ASTM A516) o średnicach od 6 m (20 stóp) do 9 m (30 stóp), które mogą być eksploatowane przy ciśnieniu większym od lub równym 2 MPa (300 funtów na cal kwadratowy) i z naddatkiem na korozję równym 6 mm lub większym, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wytwarzania ciężkiej wody z wykorzystaniem procesu wymiany woda–siarkowodór. 6. 2. Dmuchawy i sprężarki Jednostopniowe, niskociśnieniowe (0,2 MPa lub 30 funtów na cal kwadratowy) odśrodkowe dmuchawy lub sprężarki, służące do cyrkulacji gazowego siarkowodoru (tzn. gazu zawierającego ponad 70 % H2S), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wykorzystania w produkcji ciężkiej wody na drodze wymiany woda–siarkowodór. Takie dmuchawy lub sprężarki mają przepustowość co najmniej 56 m3/sekundę (120 000 SCFM) podczas eksploatacji pod ciśnieniem ssania co najmniej 1. 8 MPa (260 funtów na cal kwadratowy) i są wyposażone w uszczelnienia umożliwiające zastosowanie do mokrego H2S. 6. 3. Wieże wymienne amoniak–wodór Wieże wymienne amoniak–wodór, o wysokości co najmniej 35 m (114,3 stopy) i średnicach od 1,5 m (4,9 stopy) do 2,5 m (8,2 stopy), przystosowane do eksploatacji przy ciśnieniu przekraczającym 15 MPa (2225 funtów na cal kwadratowy), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wytwarzania ciężkiej wody metodą wymiany amoniak–wodór. Takie wieże są wyposażone przynajmniej w jeden kołnierzowy otwór osiowy o średnicy równej średnicy części walcowej, umożliwiający montowanie lub usuwanie wyposażenia wewnętrznego wieży. 6. 4. Wyposażenie wewnętrzne wieży i pompy poszczególnych stopni Wyposażenie wewnętrzne wież oraz pompy poszczególnych stopni, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do instalowania w wieżach do wytwarzania ciężkiej wody metodą wymiany wodór–amoniak. Wyposażenie wewnętrzne wież obejmuje specjalnie zaprojektowane kontaktory poszczególnych stopni, które wspomagają dobry kontakt gaz/ciecz. Pompy poszczególnych stopni obejmują specjalnie zaprojektowane pompy głębinowe, zapewniające cyrkulację ciekłego amoniaku w kontaktowym wyposażeniu wewnętrznym wież poszczególnych stopni. 6. 5. Krakery amoniakowe Krakery amoniakowe przystosowane do eksploatacji przy ciśnieniu przekraczającym 3 MPa (450 funtów na cal kwadratowy), specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wytwarzania ciężkiej wody z wykorzystaniem procesu wymiany amoniak–wodór. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 81 6. 6. Analizatory absorpcji w podczerwieni Analizatory absorpcji w podczerwieni, zdolne do analizowania w systemie „online” wartości stosunku wodór/deuter, przy stężeniu deuteru nie mniejszym niż 90 %. 6. 7. Palniki katalityczne Palniki katalityczne służące do przemiany wzbogaconego deuteru w postaci gazowej w ciężką wodę, specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do wytwarzania ciężkiej wody metodą wymiany amoniak–wodór. 7. ZAKŁADY PRZETWARZANIA URANU I WYPOSAŻENIE SPECJALNIE ZAPROJEKTOWANE LUB PRZYSTOSOWANE DO WYKORZYSTANIA W NICH Wprowadzenie Zakłady i układy przetwarzania uranu mogą służyć do prowadzenia jednej lub większej liczby przemian jednych związków uranu w inne, włączając w to: przemianę koncentratów rud uranowych w UO3, przemianę UO3 w UO2, przemianę tlenków uranu w UF4 lub UF6, przemianę UF4 w UF6, przemianę UF6 w UF4, przemianę UF4 w uran metaliczny oraz przemianę fluorków uranu w UO2. Wiele kluczowych elementów wyposażenia zakładów przetwarzania uranu jest wykorzystywanych w różnych działach przemysłu chemicznego. Na przykład wyposażenie takie może obejmować: piece, obrotowe piece do wypalania, reaktory ze złożem fluidalnym, reaktory z wieżami spalania, wirówki cieczy, kolumny destylacyjne oraz kolumny ekstrakcyjne ciecz–ciecz. Jednak tylko nieliczne z tych urządzeń mogą być osiągalne jako wyroby gotowe. Większość z nich jest przygotowywana zgodnie z wymogami i specyfikacjami odbiorcy. W pewnych przypadkach w projekcie i przy budowie należy uwzględnić właściwości korozyjne pewnych używanych substancji chemicznych (HF, F2, ClF3 oraz fluorki uranu). Wreszcie należy zauważyć, że w odniesieniu do wszystkich procesów przemiany uranu, poszczególne urządzenia, które nie zostały specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania uranu, mogą być wykorzystane do zbudowania układów specjalnie przeznaczonych lub przystosowanych do przetwarzania uranu. 7. 1. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania koncentratów rud uranowych w UO3 Wyjaśnienie Przetwarzanie koncentratów rud uranowych w UO3 może polegać na rozpuszczeniu rudy w kwasie azotowym i wydobywaniu oczyszczonego azotanu uranylu za pomocą rozpuszczalnika, takiego jak fosforan tributylowy. Następnie azotan uranylu podlega przemianie w UO3 za pomocą albo zatężenia i denitryfikacji, albo neutralizowania gazowym amoniakiem dla uzyskania diuranianu amonowego na drodze filtrowania, suszenia i kalcynacji. 7. 2. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania UO3 w UF6 Wyjaśnienie Przemiana UO3 w UF6 może być przeprowadzana bezpośrednio metodą fluorowania. Taki proces wymaga źródła gazowego fluoru lub trifluorku chloru. 7. 3. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania UO3 w UO2 Wyjaśnienie Przetwarzanie UO3 w UO2 może być przeprowadzane bezpośrednio, metodą redukcji UO3 za pomocą gazu krakowego amoniaku lub wodoru. 82 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 11/t. 31 7. 4. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania UO2 w UF4 Wyjaśnienie Przetwarzanie UO2 w UF4 może być przeprowadzane metodą reakcji chemicznej UO2 z gazowym fluorowodorem (HF) w temperaturze 300–500 °C. 7. 5. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania UF4 w UF6 Wyjaśnienie Przetwarzanie UF4 w UF6 jest przeprowadzane na drodze reakcji egzotermicznej z fluorem, zachodzącej w reaktorze wieżowym. UF6 jest skraplany z gorących gazów wypływających, po przepuszczeniu strumienia wypływającego przez zimną pułapkę, ochłodzoną do -10 °C. Taki proces wymaga źródła gazowego fluoru. 7. 6. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania UF4 w metaliczny U Wyjaśnienie Przetwarzanie UF4 w metaliczny U jest przeprowadzane metodą redukcji magnezem (duże partie) lub wapniem (małe partie). Reakcja zachodzi w temperaturze powyżej punktu topnienia uranu (1 130 °C). 7. 7. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania UF6 w UO2 Wyjaśnienie Przetwarzanie UF6 w UO2 może być przeprowadzane na drodze jednego z trzech procesów. W pierwszym z nich UF6 jest redukowany i poddawany hydrolizie do UO2 przy wykorzystaniu wodoru i pary wodnej. W drugim UF6 jest hydrolizowany metodą rozpuszczenia w wodzie, a w celu wytrącenia diuranianu amonowego dodaje się amoniak; diuranian jest redukowany wodorem do UO2 przy temperaturze 820 °C. W trzecim z procesów UF6, CO2 i NH3 są mieszane ze sobą w wodzie, co prowadzi do wytrącenia węglanu uranylu amonowego. Węglan uranylu amonowego jest mieszany z parą wodną i wodorem w temperaturze 500–600 °C, dając UO2. Przetwarzanie UF6 w UO2 często stanowi pierwszy etap technologiczny w zakładzie wytwarzania paliwa. 7. 8. Układy specjalnie zaprojektowane lub przystosowane do przetwarzania UF6 w UF4 Wyjaśnienie Przetwarzanie UF6 w UF4 przeprowadza się metodą redukcji wodorem. 11/t. 31 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 83 ZAŁĄCZNIK III W zakresie, w jakim środki określone w niniejszym Protokole dotyczą materiałów jądrowych zgłoszonych przez Wspólnotę oraz bez uszczerbku dla postanowień artykułu 1 niniejszego Protokołu, Agencja i Wspólnota współpracują w celu ułatwienia wprowadzenia w życie tych środków, a także unikają niepotrzebnego dublowania podejmowanych działań. Wspólnota dostarcza Agencji informacje odnoszące się do przemieszczeń, przeprowadzanych z każdego państwa do innego Państwa Członkowskiego Wspólnoty – zarówno w celach jądrowych, jak i niejądrowych – oraz do takich przemieszczeń z innego Państwa Członkowskiego Wspólnoty do każdego państwa, które odpowiadają informacjom, które mają zostać dostarczone na mocy artykułu 2 litera a) punkt vi) litera b) oraz na mocy artykułu 2 litera a) punkt vi) litera c) w związku z wywozem i przywozem materiału wyjściowego, który nie osiągnął składu i czystości odpowiednich do produkcji paliwa lub poddania procesowi wzbogacania izotopowego. Każde Państwo dostarcza Agencji informacje odnoszące się do przemieszczeń do innego Państwa Członkowskiego Wspólnoty oraz z innego Państwa Członkowskiego Wspólnoty, które odpowiadają informacjom dotyczącym określonego wyposażenia oraz materiałów niejądrowych wymienionych w załączniku II do niniejszego Protokołu, które mają zostać dostarczone na podstawie artykułu 2 litera a) punkt ix) litera a) w związku z wywozem oraz, na wyraźny wniosek Agencji, na mocy artykułu 2 litera a) punkt ix) litera b) w związku z przywozem. W odniesieniu do wspólnotowego Wspólnego Centrum Badawczego Wspólnota wprowadza również w życie środki przewidziane w niniejszym Protokole dla Państw, o ile to właściwe w ścisłej współpracy z państwem, na którego terytorium znajduje się to centrum. Skład Komitetu Łącznikowego powołanego na mocy artykułu 25 litera a) Protokołu określonego w artykule 26 Porozumienia o Zabezpieczeniach zostanie rozszerzony w celu uwzględnienia udziału przedstawicieli Państw oraz dostosowania do nowych okoliczności wynikających z niniejszego Protokołu. Wyłącznie do celów wprowadzenia w życie niniejszego Protokołu oraz bez uszczerbku dla odpowiednich kompetencji i obowiązków Wspólnoty oraz jej Państw Członkowskich każde Państwo, które zdecyduje się na powierzenie Komisji Wspólnot Europejskich wykonania niektórych postanowień, które zgodnie z niniejszym Protokołem należą do właściwości Państw, powiadamia o tym inne strony Protokołu za pośrednictwem odpowiedniego listu powiadamiającego. Komisja Wspólnot Europejskich powiadamia inne strony Protokołu o zaakceptowaniu każdej z takich decyzji