title: Bekendmaking betreffende de toepassing van de mededingingsregels op overeenkomsten inzake toegang in de telecommunicatiesector - Kader, relevante markten en beginselen

eurovoc_concepts:
competition law
competition policy
easement
telecommunications

text: C 265/2 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 Bekendmaking betreffende de toepassing van de mededingingsregels op overeenkomsten inzake toegang in de telecommunicatiesector KADER, RELEVANTE MARKTEN EN BEGINSELEN (98/C 265/02) (Voor de EER relevante tekst) VOORWOORD In de telecommunicatie(cid:220)industrie zijn overeenkomsten inzake toegang essentieel om de markt(cid:220) deelnemers van de voordelen van liberalisatie te laten profiteren. Het doel van deze bekendmaking is drieærlei: -(cid:217)de beginselen inzake toegang te verduidelijken die voortvloeien uit het mededingingsrecht van de Gemeenschap, zoals neergelegd in een groot aantal beschikkingen van de Commis(cid:220) sie, teneinde meer marktzekerheid en stabielere omstandigheden te bieden voor investerin(cid:220) gen en commerciæle initiatieven in de sectoren telecommunicatie en multimedia; -(cid:217)het verband te omschrijven en te verduidelijken tussen het mededingingsrecht en de sector(cid:220) specifieke wettelijke regelingen in het kader van artikel 100(cid:216)A (met name het verband tussen de mededingingsregels en ,,Open Network Provision’’(cid:220)wetgeving; -(cid:217)op consistente wijze uiteen te zetten hoe de mededingingsregels zullen worden toegepast in de sectoren die betrokken zijn bij het aanbieden van nieuwe diensten, en met name op aangelegenheden inzake toegang en toegangspunten. INLEIDING 1. (cid:217)Het tijdschema voor de volledige liberalisering van is nu vastgesteld: de de telecommunicatiesector meeste lidstaten moeten uiterlijk op 1 januari 1998 de laatste belemmeringen voor het aanbieden van telecommunicatienetten en (cid:220)diensten aan consu(cid:220) menten in een situatie van mededinging hebben weggenomen(cid:216)(˛). Ten gevolge van deze liberalise(cid:220) ring zal een tweede groep producten of diensten ontstaan en zal de behoefte groeien aan toegang tot faciliteiten die noodzakelijk zijn om deze diensten aan te bieden. In deze sector is interconnectie met het openbaar geschakelde telecommunicatienet een typisch, maar niet het enige, voorbeeld van de be(cid:220) doelde toegang. De Commissie heeft verklaard de behandeling van overeenkomsten inzake toegang in de telecommunicatiesector in het licht van de mede(cid:220) dingingsregels te zullen toelichten(cid:216)(ˇ). In deze be(cid:220) kendmaking wordt derhalve de vraag behandeld, op welke wijze de mededingingsregels en (cid:220)procedu(cid:220) res zullen worden toegepast op overeenkomsten in(cid:220) zake toegang, rekening houdend met de geharmo(cid:220) niseerde communautaire en nationale regelgeving voor de telecommunicatiesesctor. 2. (cid:217)De reglementering inzake de liberalisering van tele(cid:220) communicatie bestaat uit de op grond van artikel 90 van het Verdrag vastgestelde liberaliseringsricht(cid:220) lijnen en de harmonisatierichtlijnen op basis van ar(cid:220) tikel 100(cid:216)A, waaronder met name de reglemente(cid:220) ring inzake ,,Open Network Provision’’. Deze re(cid:220) glementering omvat geharmoniseerde regels inzake de toegang tot en interconnectie met de telecom(cid:220) municatienetten en de spraaktelefoniediensten van de telecommunicatieorganisaties. Het door de libe(cid:220) raliserings(cid:220) geboden rechtskader is de basis voor alle maatregelen die de Commissie met toepassing van de mededingingsre(cid:220) gels neemt. Zowel de liberaliseringswetgeving (richtlijnen op grond van artikel 90(cid:216)(—) als de har(cid:220) monisatiewetgeving (de ONP(cid:220)richtlijnen)(cid:216)((cid:209)) is erop en harmonisatiewetgeving 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/3 gericht te waarborgen dat de in artikel 3 van het EG(cid:220)Verdrag vervatte doelstellingen van de Ge(cid:220) meenschap worden verwezenlijkt, met name die van de totstandbrenging van ,,een regime waardoor wordt verzekerd dat de mededinging binnen de in(cid:220) terne markt niet wordt vervalst’’ en ,,een interne markt, gekenmerkt door de afschaffing tussen de lidstaten van hinderpalen voor het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal’’. volgen bij de toepassing van de mededingingsregels: het streven is de marktdeelnemers behulpzaam te zijn bij de vormgeving van hun overeenkomsten in(cid:220) zake toegang door de mededingingsrechtelijke voorwaarden duidelijk te maken. De in deze be(cid:220) kendmaking genoemde beginselen zijn niet alleen van toepassing op traditionele telecommunicatie via vaste lijnen, maar ook op alle overige vormen van telecommunicatie, met inbegrip van bijvoorbeeld sa(cid:220) tellietcommunicatie en mobiele communicatie. 3. (cid:217)De Commissie heeft richtsnoeren bekendgemaakt voor de toepassing van de EG(cid:220)mededingingsregels in de telecommunicatiesector(cid:216)((cid:210)). De onderhavige bekendmaking bouwt voort op deze richtsnoeren, die niet uitdrukkelijk betrekking hebben op aange(cid:220) legenheden inzake toegang. 4. (cid:217)In de telecommunicatiesector stelt de liberalise(cid:220) rings(cid:220) en harmonisatiewetgeving de ondernemingen in de Gemeenschap in staat gemakkelijker nieuwe activiteiten te beginnen op nieuwe markten, waar(cid:220) door gebruikers het voordeel kunnen genieten van een toegenomen concurrentie. Deze voordelen mo(cid:220) gen niet in gevaar worden gebracht door beper(cid:220) kende gedragingen of misbruik van de zijde van ondernemingen; daarom zijn de mededingingsre(cid:220) gels van de Gemeenschap essentieel voor de vol(cid:220) tooiing van deze ontwikkeling. Nieuwe deelnemers moeten in de beginfase het recht hebben op toe(cid:220) gang tot de netten van reeds aanwezige telecommu(cid:220) nicatieorganisaties, hierna ,,TO’s’’ genoemd. Ver(cid:220) schillende autoriteiten op regionaal, nationaal en gemeenschapsniveau spelen een rol bij de regulering van deze sector. Voor een goede werking van het concurrentieproces in de interne markt moet een doeltreffende co‰rdinatie instanties worden gewaarborgd. tussen deze 5. (cid:217)Deel I van deze bekendmaking beschrijft het rechtskader en de wijze waarop de Commissie voornemens is een onnodige verdubbeling van pro(cid:220) cedures te voorkomen en tegelijkertijd de rechten te waarborgen die ondernemingen en gebruikers aan de mededingingsregels ontlenen. In dit verband zijn de inspanningen van de Commissie om een ge(cid:220) decentraliseerde toepassing van de mededingingsre(cid:220) gels door nationale rechterlijke instanties en autori(cid:220) teiten te bevorderen, gericht op het vinden van een oplossing op nationaal niveau, tenzij in een be(cid:220) paalde zaak sprake is van een zwaarwegend com(cid:220) munautair belang. Ook in de telecommunicatiesec(cid:220) tor zijn de specifieke procedures in het ONP(cid:220)kader gericht op het oplossen van problemen op een ge(cid:220) decentraliseerd, nationaal niveau, met in bepaalde gevallen een verdere mogelijkheid tot bemiddeling op communautair niveau. Deel II geeft weer hoe de Commissie de markt in deze sector afbakent. Deel III zet de beginselen uiteen die de Commissie zal 6. (cid:217)Deze bekendmaking gaat uit van de door de Com(cid:220) missie in verscheidene zaken opgedane ervaring(cid:216)((cid:211)) en van bepaalde studies die op dit gebied in op(cid:220) dracht van de Commissie zijn uitgevoerd(cid:216)((cid:212)). Aan(cid:220) gezien deze bekendmaking is gebaseerd op de alge(cid:220) meen toepasselijke mededingingsregels, zullen de in deze bekendmaking vervatte beginselen ook van toepassing zijn op andere gebieden, zoals aangele(cid:220) genheden betreffende toegang in de digitale(cid:220)com(cid:220) municatiesectoren in het algemeen. Evenzeer zullen diverse beginselen in het Verdrag relevant zijn voor elke onderneming met een machtspositie, ook in andere sectoren dan telecommunicatie. 7. (cid:217)Uitgangspunt voor deze bekendmaking waren de vraagstukken die zich hebben voorgedaan gedu(cid:220) rende de eerste stadia van de overgang van mono(cid:220) polies naar concurrerende markten. Gelet op de telecommunicatie, convergentie van de sectoren media en informatietechnologie(cid:216)((cid:213)) en de toegeno(cid:220) men mededinging op deze markten, zullen zich nog andere vraagstukken voordoen. Deze kunnen wel(cid:220) licht aanleiding geven tot een aanpassing van de reikwijdte van deze bekendmaking en van de daarin vervatte beginselen aan deze nieuwe secto(cid:220) ren. 8. (cid:217)De in deze bekendmaking vervatte beginselen zul(cid:220) len ook van toepassing zijn op praktijken buiten de Gemeenschap, voor zover deze gevolgen hebben voor de mededinging binnen de Gemeenschap, voor zover deze gevolgen hebben voor de mededinging binnen de Gemeenschap en de handel tussen lidsta(cid:220) ten. De Commissie moet bij de toepassing van de mededingingsregels de verplichtingen nakomen die voor de Gemeenschap voortvloeien uit de WTO(cid:220) overeenkomst telecommunicatie(cid:216)((cid:214)). De Commissie merkt tevens op, dat er voortdurend be(cid:220) sprekingen over internationale verrekentarieven plaatsvinden in het kader van de ITU. De onderha(cid:220) vige bekendmaking laat het standpunt van de Com(cid:220) missie in deze besprekingen onverlet. inzake 9. (cid:217)Deze bekendmaking beperkt in geen enkel opzicht de rechten die personen of ondernemingen ontle(cid:220) nen aan het Gemeenschapsrecht en laat de uitleg(cid:220) ging van de communautaire mededingingsregels C 265/4 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 door het Hof van Justitie of het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen onverlet. Evenmin pretendeert de bekendmaking een alom(cid:220) vattende analyse te geven van alle mogelijke mede(cid:220) dingingsproblemen in deze sector: andere proble(cid:220) men bestaan reeds en in de toekomst zullen zich er naar alle waarschijnlijkheid nog meer voordoen. 10. (cid:217)De Commissie zal nagaan of deze bekendmaking in het licht van de tijdens de eerste periode van een geliberaliseerde telecommunicatie(cid:220)omgeving opge(cid:220) dane ervaring moet worden gewijzigd of uitgebreid. DEEL I - KADER 1. (cid:217)Mededingingsregels en sectorspecifieke regule(cid:220) ring 11. (cid:217)Problemen met betrekking tot toegang in de breed(cid:220) ste zin des woords kunnen worden behandeld op verschillende niveaus en op basis van een reeks uit(cid:220) eenlopende wettelijke bepalingen van zowel natio(cid:220) nale als communautaire oorsprong. Een dienstver(cid:220) richter die een toegangsprobleem ondervindt, zoals de ongegronde weigering van een TO om (op rede(cid:220) lijke voorwaarden) een huurlijn te leveren die de verzoeker nodig heeft om diensten zijn klanten te kunnen aanbieden, kan derhalve via een aantal ver(cid:220) schillende wegen een oplossing zoeken. In het alge(cid:220) meen hebben klagers, ten minste in eerste instantie, een aantal voordelen bij het zoeken van een oplos(cid:220) sing op nationaal niveau. Hierbij hebben zij twee keuzes: 1. de nationale procedures volgen die thans in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht zijn vastgesteld en geharmoniseerd zijn in het kader van Open Network Provision (zie voetnoot 4), en 2, een actie instellen bij een nationale rechter of nationale mededingingsautoriteit op grond van het nationale en/of communautaire recht(cid:216)(˛˝). 12. (cid:217)De klachten die bij de Commissie worden inge(cid:220) diend in plaats van of in aanvulling op een proce(cid:220) dure bij de nationale rechter, de nationale mede(cid:220) dingingsautoriteit en/of de nationale regelgevende instantie in het kader van de ONP(cid:220)procedure, zul(cid:220) len worden behandeld naar gelang de prioriteit die zij hebben wegens het spoedeisende karakter, de nieuwheid of de transnationale aard van het betrok(cid:220) ken probleem, waarbij een verdubbeling van proce(cid:220) dures dient te worden vermeden (zie punten 23 e. v. ). 13. (cid:217)De Commissie onderkent dat nationale regelge(cid:220) vende instanties(cid:216)(˛˛), hierna ,,NRI’s’’ genoemd, ta(cid:220) ken hebben en werkzaam zijn binnen rechtskaders die verschillen van die van de Commissie zelf, wan(cid:220) laatste te mededingingsregels toepast. neer deze Ten eerste zijn de NRI’s werkzaam op grond van het nationale recht, zij het dat dit vaak afgeleid is van Europees recht. Ten tweede kan dat recht, dat gebaseerd is op overwegingen van telecommunica(cid:220) tiebeleid, doelstellingen hebben die verschillen van, maar consistent zijn met, de doelstellingen van het mededingingsbeleid van de Gemeenschap. De Commissie werkt zoveel mogelijk met de NRI’s instanties dienen ook onderling samen, en deze samen te werken, met name bij de behandeling van grensoverschrijdende aangelegenheden(cid:216)(˛ˇ). Op grond van het Gemeenschapsrecht hebben nationale autoriteiten, waaronder regelgevende instanties en mededingingsautoriteiten, de plicht elke gedraging of overeenkomst af te keuren die in strijd is met het mededingingsrecht van de Gemeenschap. 14. (cid:217)De communautaire mededingingsregels zijn op zich niet toereikend om alle uiteenlopende problemen in de telecommunicatiesector op te lossen. NRI’s heb(cid:220) ben derhalve een aanzienlijk groter bereik en een belangrijke en verstrekkende rol bij de regulering van deze sector. Tevens dient te worden opgemerkt dat de NRI’s ingevolge het Gemeenschapsrecht on(cid:220) afhankelijk moeten zijn(cid:216)(˛—). 15. (cid:217)Het verdient ook vermelding dat de ONP(cid:220)richtlij(cid:220) nen aan dominerende telecommunicatie(cid:220)exploitan(cid:220) tot ten bepaalde verplichtingen met betrekking doorzichtigheid en non(cid:220)discriminatie opleggen die verder gaan dan de uit artikel 86 van het EG(cid:220)Ver(cid:220) drag voortvloeiende verplichtingen. De ONP(cid:220)richt(cid:220) lijnen bevatten bepalingen met betrekking tot door(cid:220) zichtigheid, de verplichting tot levering en de prijs(cid:220) stelling. De NRI’s zien toe op de naleving van deze verplichtingen en beschikken over de rechtsbe(cid:220) voegdheid om maatregelen te nemen in het belang van een daadwerkelijke mededinging(cid:216)(˛(cid:209)). 16. (cid:217)Deze bekendmaking is wat artikel 86 betreft in het belang van de eenvoud overwegend opgesteld met het uitgangspunt dat er slechts ~~n telecommunica(cid:220) tie(cid:220)exploitant is, die een machtspositie inneemt. Dit zal niet noodzakelijkerwijs in alle lidstaten het ge(cid:220) val zijn: zo zullen geleidelijk nieuwe telecommuni(cid:220) catienetten met een steeds grotere dekking worden ontwikkeld. Bedacht moet worden dat deze alter(cid:220) natieve telecommunicatienetten op den duur moge(cid:220) lijk groot en uitgebreid genoeg zullen zijn om ge(cid:220) deeltelijk of zelfs volledig substitueerbaar te zijn met de bestaande nationale netten. De aanwezig(cid:220) heid en de marktpositie van concurrerende exploi(cid:220) tanten zullen relevant zijn voor de vraag of er 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/5 sprake is van een machtspositie van ~~n onderne(cid:220) ming of van meerdere ondernemingen gezamenlijk. Dit moet in gedachten worden gehouden bij het le(cid:220) zen van de uiteenzettingen in deze bekendmaking over het bestaan van een machtspositie. 17. (cid:217)Aangezien de Commissie verantwoordelijk is voor het mededingingsbeleid van de Gemeenschap, moet zij het algemeen belang van de Gemeenschap die(cid:220) nen. De administratieve middelen waarover de Commissie beschikt om haar taak uit te voeren, zijn noodzakelijkerwijze beperkt en kunnen niet wor(cid:220) den ingezet voor alle zaken die onder haar aan(cid:220) dacht worden gebracht. De Commissie is daarom in het algemeen verplicht alle organisatorische maatre(cid:220) gelen te nemen die noodzakelijk zijn voor de uit(cid:220) voering van haar taak, en met name om prioriteiten te stellen(cid:216)(˛(cid:210)). 18. (cid:217)De Commissie heeft daarom aangegeven dat zij voornemens is zich bij het gebruik van haar besluit(cid:220) vormingsbevoegdheid te concentreren op aanmel(cid:220) dingen, klachten en ambtshalve ingeleide procedu(cid:220) res die een bijzondere politieke, economische of ju(cid:220) ridische betekenis hebben voor de Gemeen(cid:220) schap(cid:216)(˛(cid:211)). Indien hiervan in een bepaalde zaak geen sprake is, worden aanmeldingen meestal niet afge(cid:220) handeld door middel van een formele beschikking, maar met een administratieve brief (onder voorbe(cid:220) houd van instemming van de partijen), en dienen de betreffende klachten in de regel te worden behan(cid:220) deld door nationale rechterlijke instanties of andere relevante autoriteiten. In dit verband dient te wor(cid:220) den vermeld dat de mededingingsregels recht(cid:220) streekse werking hebben(cid:216)(˛(cid:212)), zodat het mededin(cid:220) gingsrecht van de Gemeenschap afdwingbaar is bij de nationale rechter. Dat andere wetgeving van de Gemeenschap in acht worden genomen, doet niets af aan de verplichting om ook de mededingingsre(cid:220) gels van de Gemeenschap na te leven(cid:216)(˛(cid:213)). regels(cid:216)(ˇ˛). Wanneer de handelingen van de natio(cid:220) nale autoriteiten deze rechten ondermijnen, kan de betrokken lidstaat zelf gehouden zijn tot betaling van schadevergoeding aan de door deze handelin(cid:220) gen benadeelde partijen(cid:216)(ˇˇ). Bovendien hebben de NRI’s krachtens de ONP(cid:220)richtlijnen de rechtsbe(cid:220) voegdheid om maatregelen te nemen ter handha(cid:220) ving van de daadwerkelijke mededinging(cid:216)(ˇ—). 20. (cid:217)Overeenkomsten inzake toegang regelen in beginsel de verrichting van bepaalde diensten tussen onaf(cid:220) hankelijke ondernemingen en resulteren niet in de instelling van een autonome, van de partijen ge(cid:220) scheiden entiteit. Deze overeenkomsten vallen der(cid:220) halve doorgaans buiten het toepassingsgebied van de concentratieverordening(cid:216)(ˇ(cid:209)). 21. (cid:217)Op grond van Verordening nr. 17(cid:216)(ˇ(cid:210)) kan een met overeenkomsten inzake toegang verband houdende aangelegenheid onder de aandacht van de Commis(cid:220) sie komen naar aanleiding van een aanmelding van een overeenkomst door een of meer partijen(cid:216)(ˇ(cid:211)), door middel van een klacht tegen een restrictieve toegangsovereenkomst of tegen de wijze waarop een onderneming met een machtspositie verleent of weigert(cid:216)(ˇ(cid:212)), door een ambtshalve door de Commis(cid:220) sie ingeleide procedure ten aanzien van een derge(cid:220) lijke toestemming of weigering, dan wel naar aan(cid:220) leiding van een onderzoek van bedrijfstakken(cid:216)(ˇ(cid:213)). Bovendien kan een klaagster de Commissie verzoe(cid:220) ken voorlopige maatregelen te nemen wanneer er sprake is van een dringend gevaar van ernstige en onherstelbare schade voor de klaagster of voor het openbaar belang(cid:216)(ˇ(cid:214)). Hierbij moet evenwel worden aangetekend dat in gevallen met een zeer spoedei(cid:220) send karakter een procedure voor de nationale rechter doorgaans sneller resulteert in een bevel tot beæindiging van de inbreuk dan een procedure bij de Commissie(cid:216)(—˝). 19. (cid:217)Andere nationale autoriteiten, met name NRI’s die werkzaam zijn binnen het ONP(cid:220)kader, zijn be(cid:220) voegd te oordelen over bepaalde overeenkomsten inzake toegang (die bij deze autoriteiten moeten worden aangemeld). Dat een overeenkomst bij een NRI is aangemeld, betekent echter niet dat deze niet meer bij de Commissie behoeft te worden aan(cid:220) gemeld. De NRI’s moeten ervoor zorg dragen, dat hun maatregelen verenigbaar zijn met het mededin(cid:220) gingsrecht van de Gemeenschap(cid:216)(˛(cid:214)), zodat zij zich dienen te onthouden van maatregelen die de daad(cid:220) werkelijke bescherming van communautaire rechten uit hoofde van de mededingingsregels ondermij(cid:220) nen(cid:216)(ˇ˝). Zij mogen derhalve geen overeenkomsten goedkeuren die in strijd zijn met de mededingings(cid:220) 22. (cid:217)Op een aantal gebieden zijn overeenkomsten on(cid:220) derworpen aan zowel de mededingingsregels als nationale of Europese sectorspecifieke maatregelen, met name die op interne(cid:220)marktgebied. In de tele(cid:220) communicatiesector wordt met de ONP(cid:220)richtlijnen beoogd een wettelijke regeling voor toegangsover(cid:220) eenkomsten tot stand te brengen. Gelet op de gede(cid:220) tailleerde aard van de ONP(cid:220)regels en het feit dat deze verder kunnen gaan dan de vereisten van arti(cid:220) kel 86, dienen ondernemingen in de telecommuni(cid:220) catiesector zich ervan bewust te zijn dat de inacht(cid:220) neming van de communautaire mededingingsregels hen niet ontslaat van hun verplichtingen in ONP(cid:220) verband, en vice versa. C 265/6 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 2. (cid:217)Behandeling van toegangsovereenkomsten door de Commissie (—˛) meld dat procedures voor de nationale rechter aan(cid:220) zienlijke voordelen kunnen bieden voor personen en ondernemingen(cid:216)(——): 23. (cid:217)Overeenkomsten inzake toegang als geheel zijn van groot belang, en het is daarom passend dat de Commissie het communautaire rechtskader, waar(cid:220) binnen deze overeenkomsten dienen te worden ge(cid:220) sloten, zo duidelijk mogelijk uiteenzet. Toegangs(cid:220) overeenkomsten met beperkende bepalingen kun(cid:220) nen aspecten hebben die onder artikel 85 vallen. Overeenkomsten waarbij ondernemingen met een machtspositie of monopoliepositie betrokken zijn, hebben aspecten die raken aan artikel 86. De be(cid:220) zwaren die voortvloeien uit de machtspositie van een of meer partijen zullen in het kader van de be(cid:220) trokken overeenkomst vaak van groter belang zijn dan de bezwaren in het licht van artikel 85. A a n m e l d i n g e n 24. (cid:217)Bij de toepassing van de mededingingsregels zal de Commissie voortbouwen op de ONP(cid:220)richtlijnen, die een wettelijk kader bieden voor het optreden van NRI’s op nationaal niveau. Indien overeen(cid:220) komsten onder artikel 85, lid 1, vallen, moeten zij bij de Commissie worden aangemeld om voor een vrijstelling op grond van artikel 85, lid 3, in aan(cid:220) merking te kunnen komen. Wat aanmeldingen van overeenkomsten betreft, is de Commissie voorne(cid:220) mens ten aanzien van ~~n of een aantal aanmeldin(cid:220) gen, na deze naar behoren te hebben bekendge(cid:220) maakt in het Publicatieblad van de Europese Ge(cid:220) meenschappen, een formele beschikking te geven in overeenstemming met de hierna uiteengezette be(cid:220) ginselen. Zodra de rechtsbeginselen duidelijk zijn vastgesteld, is de Commissie voornemens andere aanmeldingen die betrekking hebben op dezelfde aangelegenheden, af te handelen door middel van een administratieve brief. 3. Klachten 25. (cid:217)Natuurlijke of rechtspersonen die hierbij een rede(cid:220) lijk belang hebben, kunnen onder bepaalde omstan(cid:220) digheden een klacht bij de Commissie indienen en de Commissie verzoeken bij beschikking een einde te maken aan een inbreuk op artikel 85 of artikel 86 van het Verdrag. Bovendien kan een klaagster de Commissie om voorlopige maatregelen verzoe(cid:220) ken wanneer er zich een dringend gevaar van ern(cid:220) stige en onherstelbare schade voordoet(cid:216)(—ˇ). Voorts zijn er andere opties die net zo efficiænt of zelfs efficiænter zijn, zoals een rechtsgeding voor een na(cid:220) tionale rechter. In dit verband dient te worden ver(cid:220) -(cid:217)nationale rechterlijke instanties kunnen een vor(cid:220) dering tot schadevergoeding wegens inbreuk op de mededingingsregels in behandeling nemen en toewijzen; -(cid:217)nationale rechterlijke instanties kunnen door(cid:220) gaans sneller voorlopige maatregelen nemen en de beæindiging van de inbreuk gelasten dan de Commissie; -(cid:217)bij een nationale rechterlijke instantie is het mo(cid:220) gelijk een vordering op grond van het Gemeen(cid:220) schapsrecht te combineren met een vordering op grond van het nationale recht; -(cid:217)een nationale rechterlijke instantie kan bepalen dat de door de succesvolle eiser voor het geding gemaakte kosten moeten worden vergoed. Bovendien kunnen de specifieke nationale wette(cid:220) lijke beginselen die zijn geharmoniseerd door de ONP(cid:220)richtlijnen rechtsmiddelen bieden op natio(cid:220) naal niveau en, indien noodzakelijk, op commu(cid:220) nautair niveau. 3. 1. (cid:217)Gebruik van de nationale en ONP(cid:220)pro(cid:220) c e d u r e s 26. (cid:217)Zoals reeds opgemerkt(cid:216)(—(cid:209)), zal de Commissie reke(cid:220) ning houden met het communautaire belang van elke zaak die onder haar aandacht wordt gebracht. Bij de beoordeling van dat belang onderzoekt de Commissie: ,,. (cid:216). (cid:216). het belang van de gestelde inbreuk voor de werking van de gemeenschappelijke markt, de waarschijnlijkheid dat zij het bestaan ervan kan aantonen en de reikwijde van de onderzoeksmaat(cid:220) regelen die nodig zijn om onder optimale voor(cid:220) waarden haar toezicht op de eerbiediging van de artikelen 85 en 86 uit te oefenen. (cid:216). (cid:216). ’’(cid:216)(—(cid:210)). Een ander essentieel element in deze evaluatie is de mate waarin een nationale rechter in staat is een effectieve oplossing te bieden voor een inbreuk op artikel 85 of 86. Dit kan moeilijk zijn in gevallen waaraan extraterritoriale aspecten zijn verbonden. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/7 27. (cid:217)Artikel 85, lid 1, en artikel 86 van het Verdrag heb(cid:220) ben rechtstreekse gevolgen in betrekkingen tussen particulieren, welke door de nationale rechter moe(cid:220) ten worden beschermd(cid:216)(—(cid:211)). Met betrekking tot pro(cid:220) cedures bij de NRI bepaalt de ONP(cid:220)interconnectie(cid:220) richtlijn dat deze instantie bevoegd is om op te tre(cid:220) den en te gelasten dat wijzigingen worden aange(cid:220) bracht met betrekking tot zowel het bestaan als de inhoud van overeenkomsten inzake toegang. De NRI moet hierbij rekening houden met ,,de nood(cid:220) zaak de totstandkoming van een concurrerende markt te bevorderen’’ en kan een of meer partijen voorwaarden opleggen, onder meer ,,om te zorgen voor daadwerkelijke mededinging’’(cid:216)(—(cid:212)). aandacht van die instantie wordt gebracht. Deze oplossing kan de vorm hebben van een definitieve voorziening in de zaak of van een andere voorzie(cid:220) ning waarmee de rechten van de klaagster worden gewaarborgd. Indien een dergelijke oplossing niet wordt bereikt, worden de rechten van de partijen prima facie niet werkelijk beschermd en zou de Commissie in beginsel, op verzoek van de klaag(cid:220) ster, een onderzoek van de zaak beginnen volgens haar normale procedures, na overleg en in samen(cid:220) werking met de betrokken autoriteit. De Commissie zal in het algemeen een dergelijk onderzoek niet beginnen wanneer er al een ONP(cid:220)bemiddelingspro(cid:220) cedure gaande is. 28. (cid:217)De Commissie kan ook een geschil voorgelegd krij(cid:220) gen uit hoofde van de mededingingsregels of in het kader van een ONP(cid:220)bemiddelingsprocedure. Meer(cid:220) voudige procedures kunnen leiden tot een onnodige verdubbeling van onderzoeksinspanningen door de Commissie en de nationale autoriteiten. Wanneer klachten bij de Commissie worden ingediend op grond van artikel 3 van Verordening nr. 17, terwijl verwante procedures aanhangig zijn bij een rele(cid:220) vante nationale of Europese autoriteit of rechter, zal het Directoraat(cid:220)generaal Mededinging door(cid:220) gaans aanvankelijk geen onderzoek verrichten naar het bestaan van een inbreuk op de artikelen 85 en 86 van het Verdrag. Dit hangt evenwel af van de volgende punten. 3. 2. Het waarborgen van de rechten van k l a g e r s 29. (cid:217)Ondernemingen hebben het recht op een daadwer(cid:220) kelijke bescherming van de rechten die zij aan het Gemeenschapsrecht ontlenen(cid:216)(—(cid:213)). Deze rechten zouden worden ondermijnd indien nationale proce(cid:220) dures zouden kunnen leiden tot een buitensporige vertraging in het optreden van de Commissie, zon(cid:220) der dat op nationaal niveau een bevredigende op(cid:220) lossing voor het problemen wordt bereikt. In de te(cid:220) lecommunicatiesector zijn de innovatiecycli relatief kort, en een aanzienlijke vertraging in de oplossing van een geschil inzake toegang zou in de praktijk kunnen neerkomen op een weigering van toegang, waarmee zou worden vooruitgelopen op de eigen(cid:220) lijke behandeling van de zaak. 31. (cid:217)Voorts moet de Commissie altijd elke zaak op haar merites beoordelen, en zij zal optreden wanneer zij van mening is dat een zwaarwegend gemeenschap(cid:220) pelijk belang wordt geschaad of de mededinging in een aantal lidstaten feitelijk of potentieel wordt be(cid:220) nadeeld. 3. 3. (cid:217)Voorlopige maatregelen 32. (cid:217)Bij verzoeken om voorlopige maatregelen is het be(cid:220) staan van nationale procedures van belang voor de vraag of er gevaar is voor ernstige en onherstelbare schade. Deze procedures zouden prima facie het gevaar voor dergelijke schade wegnemen, en het zou daarom niet passend zijn voor de Commissie om voorlopige maatregelen te nemen, wanneer niet vaststaat dat het gevaar blijft bestaan. 33. (cid:217)De beschikbaarheid van en de criteria voor een voorlopige oplossing zijn belangrijke factoren welke de Commissie in aanmerking moet nemen bij haar prima facie beoordeling. Indien dergelijke voorlopige oplossingen niet voorhanden zijn, of waarschijnlijk niet toereikend zijn om de rechten te beschermen die het Gemeenschapsrecht de klaag(cid:220) ster biedt, kan de Commissie concluderen dat de nationale procedures het gevaar van schade niet wegnemen en zou zij daarom een onderzoek van de zaak kunnen beginnen. 30. (cid:217)De Commissie stelt zich daarom op het standpunt dat een geschil inzake toegang bij een NRI moet worden opgelost binnen een redelijke termijn, die doorgaans niet langer zou mogen bedragen dan zes maanden nadat de zaak voor het eerst onder de 4. Ambtshalve ingesteld onderzoek en sectoronder(cid:220) zoek 34. (cid:217)Indien dit nodig lijkt, kan de Commissie op eigen initiatief een onderzoek instellen. Ook kan zij een C 265/8 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 sectoronderzoek instellen, afhankelijk van overleg met het raadgevend comit~ van mededingingsauto(cid:220) riteiten van de betrokken lidstaat. b) de inbreuk op artikel 85 zeer ernstig is. 5. Geldboeten 35. (cid:217)De Commissie kan geldboeten opleggen van maxi(cid:220) maal 10(cid:216)% van de wereldwijde jaaromzet van on(cid:220) dernemingen die opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk maken op artikel 85, lid 1, of artikel 86(cid:216)(—(cid:214)). Indien overeenkomsten in overeenstemming met Verordening nr. 17 zijn aangemeld met het oog op een vrijstelling krachtens artikel 85, lid 3, kan de Commissie gedurende de periode na de aanmelding geen geldboeten opleggen voor de activiteiten die in aanmelding zijn beschreven(cid:216)((cid:209)˝). De Commissie kan echter de immuniteit tegen geldboeten ophef(cid:220) fen door de ondernemingen mede te delen dat zij na een voorlopig onderzoek tot de conclusie is ge(cid:220) komen dat artikel 85, lid 1, van het Verdrag van toepassing is en dat toepassing van artikel 85, lid 3, niet gerechtvaardigd is(cid:216)((cid:209)˛). 36. (cid:217)De ONP(cid:220)interconnectierichtlijn heeft twee speci(cid:220) fieke bepalingen die relevant zijn voor geldboeten op grond van de mededingingsregels. Ten eerste bepaald de richtlijn dat interconnectieovereenkom(cid:220) sten moeten worden aangemeld bij de NRI en ter inzage beschikbaar moeten zijn voor derden, met uitzondering van de bepalingen die betrekking heb(cid:220) ben op de commerciæle strategie van de partijen(cid:216)((cid:209)ˇ). Ten tweede bepaalt de richtlijn dat de NRI een aantal bevoegdheden dient te hebben die zij kan gebruiken om de interconnectieovereenkomsten te beınvloeden of te wijzigen(cid:216)((cid:209)—). Deze bepalingen zorgen ervoor dat voldoende bekendheid wordt ge(cid:220) geven aan de overeenkomsten en dat de NRI de gelegenheid heeft, waar passend, maatregelen te nemen met het oog op de handhaving van een daadwerkelijke mededinging op de markt. 37. (cid:217)Wanneer een overeenkomst is aangemeld bij een NRI, maar niet bij de Commissie, vindt de Com(cid:220) missie het in het algemeen niet juist om als beleid een geldboete op te leggen voor de overeenkomst, zelfs indien deze uiteindelijk voorwaarden blijkt te bevatten die strijdig zijn met artikel 85. Een boete kan in bepaalde gevallen evenwel passend zijn, bij(cid:220) voorbeeld wanneer: a)(cid:217)de overeenkomst bepalingen blijkt te bevatten die strijdig zijn met artikel 86, en/of De Commissie heeft onlangs richtsnoeren bekend(cid:220) gemaakt over de wijze waarop de geldboeten zullen worden berekend(cid:216)((cid:209)(cid:209)). 38. (cid:217)Een aanmelding bij de NRI komt niet in de plaats van een aanmelding bij de Commissie en doet geen afbreuk aan de mogelijkheid van belanghebbende derden om een klacht bij de Commissie in te die(cid:220) nen, noch aan de mogelijkheid van de Commissie om ambtshalve een onderzoek in te stellen naar overeenkomsten inzake toegang. Evenmin beperkt deze procedure het recht van een partij om voor een nationale rechter vergoeding te vorderen van schade die is ontstaan door mededingingsbeper(cid:220) kende overeenkomsten(cid:216)((cid:209)(cid:210)). DEEL II - RELEVANTE MARKTEN 39. (cid:217)Bij het onderzoek van zaken binnen het in deel I uiteengezette kader zal de Commissie zich bij het afbakenen van de relevante markten in deze sector baseren op de benadering die uiteengezet is in de Bekendmaking van de Commissie inzake de beta(cid:220) ling van de relevante markt voor het gemeenschap(cid:220) pelijke mededelingsrecht(cid:216)((cid:209)(cid:211)). 40. (cid:217)Bedrijven zijn onderworpen aan drie belangrijke bronnen van mededingingsbeperkingen: substitueer(cid:220) baarheid aan de vraagzijde, substitueerbaarheid aan de aanbodzijde, en potentiæle mededinging. Hier(cid:220) van heeft de eerstgenoemde factor de meest directe en effectieve disciplinerende uitwerking op de aan(cid:220) bieders van een gegeven product of dienst. De sub(cid:220) stitueerbaarheid aan de vraagzijde is daarom het belangrijkste instrument bij de bepaling van de rele(cid:220) vante productmarkt waarop beperkingen van de mededinging in de zin van artikel 85, lid 1, en arti(cid:220) kel 86 kunnen worden vastgesteld. 41. (cid:217)De substitueerbaarheid aan de vraagzijde kan in omstandigheden worden gebruikt als aanvullend hulpmiddel voor ter bepaling van de relevante markten. In de praktijk kan deze niet duidelijk worden onderscheiden van potentiele mededinging. Substitueerbaarheid aan de aanbodzijde en poten(cid:220) tiele mededinging worden gebruikt om vast te stel(cid:220) len of een onderneming een machtspositie heeft, dan wel of de beperking van de mededinging aan(cid:220) merkelijk is in de zin van artikel 85, en of de mede(cid:220) dinging wordt uitgeschakeld. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/9 42. (cid:217)Voor de beoordeling van een relevante markt is het noodzakelijk de ontwikkelingen op de markt op korte termijn te bezien. In de navolgende punten worden enige beginselen uiteengezet die met name relevant zijn voor de tele(cid:220) communicatiesector. 1. Relevante productmarkt markten ongewijzigd blijven, ongeacht de speci(cid:220) fieke betrokken markt. Gelet op de snelheid van de technologische ontwikkelingen in deze sector, zou het gevaar bestaan dat elke poging om in deze be(cid:220) kendmaking specifieke productmarkten te bepalen, spoedig onjuist of achterhaald zijn. De specifieke productmarkten kunnen het beste naar aanleiding van een uitvoerig onderzoek van elk afzonderlijk geval worden gedefinieerd, bijvoorbeeld wanneer vastgesteld moet worden of de broninstallatie en de bestemmingsinstallatie van telefoongesprekken tot dezelfde markt behoren. 43. (cid:217)Onderdeel 6 van formulier A/B definieert de rele(cid:220) vante productmarkt als volgt: 1. 1. D i e n s t e n m a r k t ,,Een relevante productmarkt omvat alle producten en/of diensten die op grond van hun kenmerken, hun prijzen en het gebruik waarvoor zij zijn be(cid:220) stemd door de consument als onderling verwissel(cid:220) baar of substitueerbaar worden beschouwd. ’’. 44. (cid:217)De liberalisering van de telecommunicatiesector zal leiden tot het ontstaan van een tweede type markt: de markt van toegang tot de faciliteiten die mo(cid:220) menteel noodzakelijk zijn om deze geliberaliseerde diensten te verrichten. Interconnectie met het open(cid:220) baar geschakelde telecommunicatienet is een ty(cid:220) pisch voorbeeld van deze toegang. Zonder inter(cid:220) connectie zou het commercieel voor derden niet mogelijk zijn om bijvoorbeeld uitgebreide spraakte(cid:220) lefoniediensten te leveren. 45. (cid:217)Het is derhalve duidelijk dat in de telecommunica(cid:220) tiesector ten minste twee typen relevante markten in aanmerking moeten worden genomen: de diensten die aan eindgebruikers worden geleverd, en de toe(cid:220) gang tot de faciliteiten die noodzakelijk zijn om die diensten aan eindgebruikers te leveren (informatie, fysiek net, enzovoorts). In elk specifiek geval zal het noodzakelijk zijn de relevante toegangs(cid:220) en dienstenmarkten te bepalen, zoals respectievelijk in(cid:220) terconnectie met het openbare telecommunicatienet en het verrichten van openbare spraaktelefoniedien(cid:220) sten. 46. (cid:217)Waar passend, zal de Commissie oordelen of er sprake is van een relevante markt door na te gaan of de collectieve winsten zouden stijgen indien alle aanbieders van de betrokken diensten hun prijzen met 5 tot 10(cid:216)% zouden verhogen. Indien dit het ge(cid:220) val is, is de betrokken markt een afzonderlijke rele(cid:220) vante productmarkt. 47. (cid:217)De Commissie is van mening dat de beginselen van mededingingsrecht die van toepassing zijn op deze 48. (cid:217)Deze kan algemeen worden gedefineerd als de le(cid:220) vering van enige telecommunicatiedienst aan een gebruiker. Verschillende telecommunicatiediensten worden substitueerbaar geacht als deze voor de eindgebruiker in voldoende mate onderling inwis(cid:220) selbaar zijn, hetgeen betekent dat daadwerkelijke mededinging kan plaatsvinden tussen de verschil(cid:220) lende aanbieders van deze diensten. 1. 2. Toegang tot faciliteiten 49. (cid:217)Een aanbieder van diensten aan eindgebruikers heeft vaak toegang nodig tot een of meer stroom(cid:220) opwaartse of stroomafwaartse faciliteiten (facilitei(cid:220) ten in een eerder of later stadium van de bedrijfs(cid:220) kolom). Om bijvoorbeeld de dienst fysiek aan de eindgebruikers te kunnen leveren, is toegang nodig tot de aansluitpunten van het telecommunicatienet waarop deze eindgebruikers zijn aangesloten. Deze toegang kan fysiek tot stand worden gebracht via specifieke of gedeelde plaatselijke infrastructuur, welke door de aanbieder zelf is aangelegd of is ge(cid:220) huurd van een plaatselijke aanbieder van infrastruc(cid:220) tuur. Ook kan toegang worden verkregen van een dienstverrichter die deze eindgebruikers reeds als abonnee heeft, of via een aanbieder van intercon(cid:220) nectie die rechtstreeks of indirect toegang heeft tot de relevante aansluitpunten. 50. (cid:217)Naast de fysieke aansluiting heeft een dienstver(cid:220) richter mogelijk toegang tot andere faciliteiten no(cid:220) dig om zijn diensten te verkopen aan eindgebrui(cid:220) kers: zo moet een dienstverrichter in staat zijn om eindgebruikers bewust te maken van het bestaan van zijn diensten. Waar ~~n organisatie een machts(cid:220) positie heeft voor het verrichten van diensten als bijvoorbeeld nummerinlichtingen, doen zich de(cid:220) zelfde problemen voor als bij de fysieke toegang. C 265/10 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 51. (cid:217)In vele gevallen zal de Commissie te maken krijgen met aangelegenheden betreffende fysieke toegang, wanneer toegang tot de netfaciliteiten van de tele(cid:220) communicatieorganisatie met een machtspositie noodzakelijk is(cid:216)((cid:209)(cid:212)). 52. (cid:217)Sommige gevestigde telecommunicatieexploitanten zouden in de verleiding kunnen komen om zich te verzetten tegen het verschaffen van toegang aan derde dienstverrichters of andere netexploitanten, met name op gebieden waar de beoogde dienst zal concurreren met een dienst die de telecommunica(cid:220) tieorganisatie reeds zelf aanbiedt. Deze weerstand zal zich vaak uiten als terughoudendheid of een ongegronde vertraging bij de verlening van toe(cid:220) gang, of toegang wordt wel toegestaan, maar op ongunstige voorwaarden. Het is de rol van de me(cid:220) dedingingsregels ervoor te zorgen dat deze toe(cid:220) komstige toegangsmarkten de kans krijgen zich te ontwikkelen, en dat reeds aanwezige TO’s hun zeggenschap over de toegang niet kunnen gebrui(cid:220) ken om de ontwikkelingen op de dienstenmarkten in de kiem te smoren. 53. (cid:217)Beklemtoond moet worden dat liberalisering in de telecommunicatie naar verwachting zal leiden tot de ontwikkeling van nieuwe, alternatieve netten die uiteindelijk gevolgen zullen hebben voor het defini(cid:220) æren van de toegangsmarkt waarbij de gevestigde TO’s betrokken is. 2. Relevante geografische markt 54. (cid:217)De relevante geografische markt wordt op formu(cid:220) lier A/B gedefinieerd als volgt: is het gebied ,,De relevante geografische markt waarbinnen de betrokken ondernemingen een rol spelen in de vraag naar het aanbod van goederen of diensten, waarbinnen de concurrentievoorwaarden voldoende homogeen zijn en dat van aangrensende gebieden kan worden onderscheiden doordat daar duidelijk concurrentievoorwaarden heersen. ’’. afwijkende dere rechten die concurrerende lokale aanbieders van toegang bezitten(cid:216)((cid:209)(cid:213)). DEEL III - BEGINSELEN 56. (cid:217)De Commissie zal in de bij haar aanhangige zaken de volgende beginselen toepassen. 57. (cid:217)De Commissie heeft vastgesteld dat: ,,de artikelen 85 en 86. (cid:216). (cid:216). (cid:216) positief en afdwingbaar recht [vormen(cid:129) binnen de gehele Gemeenschap. Strijdigheid met andere gemeenschapsregels dient niet voor te komen aangezien het Gemeenschaps(cid:220) recht een coherent regelgevend kader vormt. (cid:216). (cid:216). Het is. (cid:216). (cid:216). duidelijk dat gemeenschapsregels die in de telecommunicatiesector worden aangenomen zo(cid:220) danig moeten worden uitgelegd dat zij verenigbaar zijn met de mededingingsregels ten einde een opti(cid:220) male uitvoering van alle aspecten van het gemeen(cid:220) schapstelecommunicatiebeleid te verzekeren. Dit is onder meer van toepassing op de verhouding tussen mededingingsregels die betrekking hebben op de ondernemingen en de ONP(cid:220)regels’’(cid:216)((cid:209)(cid:214)). 58. (cid:217)De mededingingsregels blijven derhalve gelden in omstandigheden waarin andere verdragsbepalingen of afgeleide wetgeving van toepassing is. Ten aan(cid:220) zien van overeenkomsten inzake toegang zijn de bepalingen betreffende de interne markt en de me(cid:220) dedingingsbepalingen van het Gemeenschapsrecht belangrijk en wederzijds versterkend voor een goede werking van de sector. Bij een beoordeling in het licht van de mededingingsregels zal de Com(cid:220) missie er derhalve naar streven zoveel mogelijk voort te bouwen op de beginselen die zijn vervat in de geharmoniseerde wetgeving. Ook dient te wor(cid:220) den bedacht dat een aantal van de in hieronder uit(cid:220) eengezette beginselen van mededingingsrecht ook vervat zijn in de specifieke regels van het ONP(cid:220)ka(cid:220) der. Een correcte toepassing van deze regels zal in veel gevallen toepassing van de mededingingsregels overbodig maken. 55. (cid:217)Ten aanzien van het aanbieden van telecommunica(cid:220) tiediensten en de toegangsmarkten is de relevante geografische markt het gebied waarin de objectieve voor dienstverrichters mededingingsvoorwaarden vergelijkbaar zijn en concurrenten in staat zijn hun diensten aan te bieden. Hierbij moet in het bijzon(cid:220) der worden nagegaan of deze dienstverrichters over de mogelijkheid beschikken op vergelijkbare en economisch rendabele voorwaarden overal in dit gebied de eindgebruiker te bereiken. Met name re(cid:220) levant is de geldende wetgeving, zoals de licentie(cid:220) voorwaarden en de eventuele uitsluitende of bijzon(cid:220) 59. (cid:217)In de telecommunicatiesector moet ook aandacht worden besteed aan de kosten van de universele dienstverlening. Artikel 90, lid 2, van het Verdrag kan een uitzondering op de beginselen van de arti(cid:220) kelen 85 en 86 van het Verdrag rechtvaardigen. De nadere bijzonderheden van de verplichting met be(cid:220) trekking tot de universele dienstverlening zijn een kwestie van reglementering. Het toepassingsgebied van artikel 90, lid 2, is verduidelijkt in de richtlijnen op basis van artikel 90 in de telecommunicatiesec(cid:220) tor, en de Commissie zal de mededingingsregels in deze context toepassen. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/11 60. (cid:217)De artikelen 85 en 86 van het Verdrag zijn op nor(cid:220) male wijze van toepassing op overeenkomsten of gedragingen die door een nationale autoriteit(cid:216)((cid:210)˝) zijn vastgesteld of goedgekeurd, ook wanneer deze autoriteit op verzoek van een of meer betrokken partijen heeft bepaald dat in een overeenkomst be(cid:220) paalde voorwaarden dienen te worden opgenomen. 61. (cid:217)Indien een NRI evenwel voorwaarden verlangt die in strijd zijn met de mededingingsregels, zouden de betrokken ondernemingen in de praktijk niet wor(cid:220) den beboet, hoewel de lidstaat zelf inbreuk zou ma(cid:220) ken op de artikelen 3, onder g), en 5 van het Ver(cid:220) drag(cid:216)((cid:210)˛) en daarop voor de Commissie kan worden aangesproken krachtens artikel 169 van het Ver(cid:220) drag. Evenzeer zou een lidstaat inbreuk maken op artikel 90, lid 1, indien een NRI een onderneming met bijzondere of uitsluitende rechten in de zin van artikel 90 of een staatsonderneming toestemming of opdracht zou geven om te handelen op een wijze die neerkomt op misbruik van een machtspositie. De Commissie kan dan bij beschikking de beæindi(cid:220) ging van deze inbreuk gelasten(cid:216)((cid:210)ˇ). 62. (cid:217)De NRI’s kunnen strikte normen opleggen met be(cid:220) trekking tot de doorzichtigheid, de leveringsver(cid:220) plichting en de prijsstelling op de markt, met name wanneer dit noodzakelijk is in de eerste stadia van de liberalisering. Waar passend, zal wetgeving als het ONP(cid:220)kader worden gebruikt als hulpmiddel bij de uitlegging van de mededingingsregels(cid:216)((cid:210)—). Gelet op de plicht die op de NRI’s rust om ervoor te zor(cid:220) gen dat daadwerkelijke mededinging mogelijk is, is de toepassing van de mededingingsregels evenzeer nodig voor een correcte interpretatie van de ONP(cid:220) beginselen. Opgemerkt moet worden dat veel van de navolgende aangelegenheden ook onder de richtlijnen vallen inzake volledige mededinging en die inzake de ONP en licentie(cid:220) en gegevensbe(cid:220) scherming en dat met een effectieve toepassing van deze regelingen veel van de onderstaande proble(cid:220) men kunnen worden voorkomen. komsten inzake toegang betreft, zal de machtsposi(cid:220) tie die de controle over de toegang biedt de meest relevante factor zijn voor de beoordeling van de Commissie. 64. (cid:217)Of een onderneming al dan niet een machtspositie heeft, hangt niet alleen af van de rechten die aan deze onderneming zijn verleend. Het louter beæin(cid:220) digen van wettelijke monopolies maakt nog geen einde aan de machtspositie. Los van de liberalise(cid:220) ringsrichtlijnen zal de ontwikkeling van daadwerke(cid:220) lijke concurrentie door alternatieve aanbieders van netten met voldoende capaciteit en geografisch be(cid:220) reik nog tijd vergen. 65. (cid:217)Het arrest van het Hof in de zaak Tetra Pak zal waarschijnlijk ook telecommunicatiesector in de van belang blijken. In dat arrest oordeelde het Hof dat Tetra Pak, gelet op de zeer nauwe banden tus(cid:220) sen de gedomineerde en de niet(cid:220)gedomineerde markt(cid:216)((cid:210)(cid:209)) en het zeer grote marktaandel op de ge(cid:220) domineerde markt, ,,in een positie [verkeerde(cid:129) die kan worden gelijk gesteld met een machtspositie op deze markten ge(cid:220) zamenlijk’’ De zaak Tetra Pak had betrekking op nauw met elkaar in verband staande horizontale markten, is evenzeer van toepassing op maar de analyse nauw met elkaar verbonden verticale markten, waarvan in de telecommunicatiesector vaak sprake zal zijn. In de telecommunicatiesector heeft een ex(cid:220) ploitant vaak een zeer sterke positie op de infra(cid:220) stroomafwaartse(cid:220)markten structuurmarkten daarvan. De kosten van infrastructuur zijn door(cid:220) gaans ook veruit de omvangrijkste kosten van de stroomafwaartse activiteiten. Voorts zullen exploi(cid:220) tanten dikwijls dezelfde concurrenten hebben op zowel de infrastructuur(cid:220) als de stroomafwaartse markten. en 1. Machtsposities (artikel 86) 63. (cid:217)Indien een onderneming diensten wil aanbieden op de markt voor telecommunicatiediensten, kan zij toegang tot diverse faciliteiten nodig hebben. Zo is voor het aanbieden van telecommunicatiediensten interconnectie met het openbaar geschakelde tele(cid:220) communicatienet doorgaans noodzakelijk. De toe(cid:220) gang tot dit net zal vrijwel altijd in handen zijn in een TO met een machtspositie. Wat overeen(cid:220) 66. (cid:217)Er is derhalve een aantal situaties denkbaar waarin de markten nauw met elkaar verbonden zijn en er een exploitant is die een zeer sterke machtspositie heeft op ten minste een van deze markten. 67. (cid:217)Indien deze omstandigheden zich voordoen, is het mogelijk dat de Commissie tot de conclusie komt dat deze exploitant in een positie verkeert die kan worden gelijkgesteld met een machtspositie op deze markten gezamenlijk. C 265/12 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 68. (cid:217)In de telecommunicatiesector zal het begrip ,,essen(cid:220) tiæle faciliteiten’’ in veel gevallen relevant zijn voor het bepalen van de taken van telecommunicatieor(cid:220) ganisaties met een machtspositie. Met ,,essentiæle faciliteit’’ wordt bedoeld een faciliteit of infrastruc(cid:220) tuur die essentieel is voor het bereiken van klanten en/of voor de mogelijkheid van concurrenten om hun bedrijf te voeren, en die niet kan worden ver(cid:220) vangen door enig redelijk alternatie(cid:216)((cid:210)(cid:210)). 69. (cid:217)Een onderneming die de toegang tot een essentiæle faciliteit in handen heeft, geniet een machtspositie in de zin van artikel 86. Een onderneming kan evenwel ook een machtspositie hebben in de zin van artikel 86 zonder over een essentiæle faciliteit te beschikken. kers. Traditioneel verlangde een exploitant die te(cid:220) vens dienstverrichter is geen vergoeding voor toe(cid:220) gang van zijn bedrijfsonderdelen die in een later stadium van de bedrijfskolom actief zijn, zodat het moeilijk was de aan de faciliteit toe te rekenen om(cid:220) zet te berekenen. Wanneer een organisatie zowel toegang als diensten biedt, moeten de omzetten voor beide markten zoveel mogelijk worden ge(cid:220) scheiden, voordat deze kunnen dienen als basis voor de berekening van het marktaandeel dat de organisatie op elk der betrokken markten heeft. Ar(cid:220) tikel 8, lid 2, van de interconnectierichtlijn gaat op dit probleem in en stelt gescheiden boekhoudingen verplicht voor ,,enerzijds hun met interconnectie verband houdende activiteiten - waaronder zowel intern verrichte als voor anderen verrichte intercon(cid:220) nectiediensten vallen - en anderzijds hun andere activiteiten’’. De voorgestelde Aanbeveling van de in Commissie verband met interconnectie zal in dit verband ook van nut zijn. inzake gescheiden boekhoudingen 1. 1. D i e n s t e n m a r k t 70. (cid:217)Een van de factoren voor het meten van markt(cid:220) macht van een onderneming is de omzet die aan die onderneming kan worden toegeschreven, uitge(cid:220) drukt in een percentage van de totale omzet op de markt voor onderling substitueerbare diensten in het relevante geografische gebied. Met betrekking tot de dienstenmarkt zal de Commissie onder meer de omzet beoordelen die wordt behaald met de ver(cid:220) koop van onderling substitueerbare diensten, met uitzondering van de verkoop of het intern gebruik van interconnectiediensten en van lokale infrastruc(cid:220) tuur(cid:216)((cid:210)(cid:211)). Hierbij houdt zij rekening met de mede(cid:220) dingingsvoorwaarden en de structuur van vraag en aanbod op de markt. 72. (cid:217)De economische betekenis van toegang hangt ook af van de dekking van het net waarmee intercon(cid:220) nectie wordt aangevraagd. Naast het gebruik van omzetcijfers, zal de Commissie daarom waar moge(cid:220) lijk ook rekening houden met het aantal klanten dat zich geabonneerd heeft op diensten van de do(cid:220) minerende exploitant die vergelijkbaar zijn met de diensten die de aanbieder, die om toegang ver(cid:220) zoekt, voornemens is te verrichten. Aldus zal de marktmacht van een gegeven onderneming deels worden gemeten aan de hand van het aantal abo(cid:220) nees dat is aangesloten op aansluitpunten van het telecommunicatienet van die onderneming, uitge(cid:220) drukt als percentage van het totale aantal abonnees dat is aangesloten op aansluitpunten in het rele(cid:220) vante geografische gebied. 1. 2. Toegang tot faciliteiten Substitueerbaarheid aan de aanbodzijde 71. (cid:217)Het in punt 45 genoemde begrip ,,toegang’’ kan verband houden met een uiteenlopende reeks situa(cid:220) ties, waaronder de beschikbaarheid van huurlijnen waarmee een dienstverrichter zijn eigen net kan bouwen, en interconnectie in enge zin, dat wil zeg(cid:220) gen tussen twee (bijvoorbeeld mobiele en vaste) te(cid:220) lecommunicatienetten. Ten aanzien van toegang is het waarschijnlijk dat de gevestigde exploitanten nog enige tijd na de juridische liberalisering een machtspositie zullen behouden. De gevestigde ex(cid:220) ploitant die de faciliteiten beheerst, is vaak tevens de grootste aanbieder van diensten, die in het verle(cid:220) den geen onderscheid behoefde te maken tussen de overbrenging van telecommunicatiediensten en het zelf aanbieden van deze diensten aan eindgebrui(cid:220) 73. (cid:217)Zoals in punt 41 reeds opgemerkt, is de substitueer(cid:220) baarheid aan de aanbodzijde ook relevant voor de vraag of er sprake is van een machtspositie. Een marktaandeel van meer 50(cid:216)%(cid:216)((cid:210)(cid:212)) is doorgaans vol(cid:220) doende om een machtspositie aan te tonen, hoewel ook andere factoren zullen worden onderzocht. De Commissie zal bijvoorbeeld de aanwezigheid van eventuele andere netaanbieders op de relevante markt onderzoeken om na te gaan of deze alterna(cid:220) tieve infrastructuren voldoende dichtheid hebben om het net van de gevestigde organisatie concur(cid:220) rentie aan te doen, en in welke mate het voor nieuwe aanbieders van toegang mogelijk zou zijn om tot de markt toe te treden. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/13 Andere relevante factoren 74. (cid:217)Naast gegevens over marktaandelen en de substitu(cid:220) eerbaarheid aan de aanbodzijde zal de Commissie voor de beoordeling van de vraag of een organisa(cid:220) tie een machtspositie heeft, tevens nagaan of zij be(cid:220) voorrechte toegang heeft tot faciliteiten die niet re(cid:220) delijkerwijs binnen een aanvaardbare termijn kun(cid:220) nen worden verdubbeld, hetzij om juridische rede(cid:220) nen, hetzij omdat dit te duur zou zijn. 75. (cid:217)Met het verschijnen van nieuwe aanbieders van toe(cid:220) gang die de machtspositie van de gevestigde organi(cid:220) satie aanvechten, zal de reikwijdte van de rechten die zij van de autoriteiten van de lidstaten hebben verkregen, en met name het geografische bereik daarvan, een belangrijke rol spelen bij het bepalen van de marktmacht. De Commissie zal de evolutie van deze aspecten op de markt nauwgezet volgen en in haar beoordeling van aangelegenheden inzake toegang op basis van de mededingingsregels reke(cid:220) ning houden met de eventueel gewijzigde markt(cid:220) voorwaarden. 1. 3. Gezamenlijke machtsposities 76. (cid:217)Uit de bewoordingen van artikel 86 blijkt duidelijk, dat dit artikel ook van toepassing is wanneer meer ondernemingen een machtspositie delen. De om(cid:220) standigheden waarin sprake is van een gezamenlijke machtspositie en van misbruik zijn in de recht(cid:220) spraak van de communautaire rechterlijke instanties of in de beschikkingspraktijk van de Commissie nog niet volledig verduidelijkt; het recht is nog in ontwikkeling. 78. (cid:217)Dat twee ondernemingen elk een machtspositie hebben op een afzonderlijke nationale markt, wil nog niet zeggen dat deze twee ondernemingen een gezamenlijke machtspositie hebben. Van een geza(cid:220) menlijke machtspositie van twee of meer onderne(cid:220) mingen is slechts sprake, wanneer zij inhoudelijk dezelfde positie ten aanzien van hun klanten en concurrenten innemen als een enkele onderneming met een machtspositie. In het specifieke geval van de telecommunicatiesector kan een gezamenlijke machtspositie worden bereikt door twee exploitan(cid:220) ten van telecommunicatie(cid:220)infrastructuur die de(cid:220) zelfde geografische markt bedienen. 79. (cid:217)Voor het bestaan van een gezamenlijke machtsposi(cid:220) tie van twee of meer ondernemingen is het noodza(cid:220) kelijk, zij het niet voldoende, dat er geen sprake is van daadwerkelijke mededinging tussen deze on(cid:220) dernemingen op de relevante markt. Dit gebrek aan mededinging kan in de praktijk te wijten zijn aan de omstandigheid dat de ondernemingen economi(cid:220) sche banden hebben in de vorm van overeen(cid:220) komsten tot samenwerking of interconnectie. De Commissie is evenwel niet van oordeel, dat de eco(cid:220) nomische theorie of het Gemeenschapsrecht impli(cid:220) ceert dat dergelijke banden een juridische voor(cid:220) waarde zijn voor het bestaan van een gezamenlijke machtspositie(cid:216)((cid:210)(cid:214)): indien het ontbreken van enige mededinging van betekenis tussen ondernemingen voldoende vaststaat, zodat het gedrag van de ene onderneming in de praktijk niet ingeperkt wordt door een concurrentiereactie van de andere, is er geen juridische of economisch(cid:220)theoretische reden om het vereiste van een economische band tussen deze ondernemingen met een gezamenlijke machts(cid:220) positie te stellen. Desondanks zullen in de telecom(cid:220) municatiesector vaak dergelijke banden bestaan, omdat nationale TO’s vrijwel noodzakelijkerwijse onderling uiteenlopende soorten betrekkingen on(cid:220) derhouden. 77. (cid:217)De bewoordingen van artikel 86 (,,. (cid:216). (cid:216). dat een of meer ondernemingen misbruik maken. (cid:216). (cid:216). ’’) moeten iets anders inhouden dan het verbod van mededin(cid:220) gingsbeperkende overeenkomsten of gedragingen van artikel 85. Een andersluitende opvatting zou in strijd zijn met de gangbare beginselen van uitleg(cid:220) ging van het Verdrag en zou deze woorden zinloos en zonder praktisch effect maken. Dit sluit evenwel de parallele toepassing van de artikelen 85 en 86 op dezelfde overeenkomst of gedraging niet uit, zoals de Commissie en het Hof in een aantal zaken heb(cid:220) ben bepaald(cid:216)((cid:210)(cid:213)); evenmin weerhoudt niets de Com(cid:220) missie ervan om op grond van slechts ~~n van deze bepalingen op te treden wanneer beide van toepas(cid:220) sing zijn. 80. (cid:217)In het voorbeeld van de markt voor toegang tot plaatselijke abonneelijnen zal deze toegang in be(cid:220) paalde lidstaten in de toekomst waarschijnlijk in handen zijn van twee exploitanten: de gevestigde organisatie en een kabelexploitant. Om specifieke diensten aan klanten te kunnen leveren, is toegang tot de plaatselijke abonneelijnen van de telecommu(cid:220) nicatielorganisatie of de kabelexploitant noodzake(cid:220) lijk. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval, en met name van de relatie tussen beide ex(cid:220) ploitanten, is het mogelijk dat geen van beide een machtspositie heeft, maar dat zij gezamenlijk wel een monopolie hebben op de toegang tot deze faci(cid:220) liteiten. Op de langere termijn kunnen de technolo(cid:220) gische ontwikkelingen ertoe leiden, dat andere plaatselijke abonneeaansluitingen bruikbaar wor(cid:220) C 265/14 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 den, zoals het elektriciteitsnet. Met deze alterna(cid:220) tieve netten zal rekening worden gehouden bij de beoordeling of er al dan niet een (gezamenlijke) machtspositie is. 2. Misbruik van machtsposities 81. (cid:217)Artikel 86 is slechts van toepassing wanneer er sprake is van een machtspositie en een bepaalde band tussen de machtspositie en het vermeende misbruik. In de telecommunicatiesector zal het vaak nodig zijn een aantal met elkaar verband houdende markten te onderzoeken, op ~~n of meer waarvan een bepaalde exploitant een machtspositie kan heb(cid:220) ben. Onder deze omstandigheden is een aantal situ(cid:220) aties denkbaar waarin er misbruik kan zijn: ,,tot gevolg hebben dat de handhaving van de mate van mededinging die nog op de markt bestond, of de gehinderd groei wordt’’(cid:216)((cid:211)(cid:209)). die mededinging, van Een weigering is slechts misbruik wanneer deze uit(cid:220) buitende of mededingingsbeperkende gevolgen heeft. Op de dienstenmarkten in de telecommunica(cid:220) tiesector zullen zich aanvankelijk weinig concurre(cid:220) rende marktpartijen bevinden, waardoor weigering de mededinging op die marken doorgaans zal bena(cid:220) delen. In alle gevallen van weigering zal de recht(cid:220) vaardiging nauwkeurig op het objectieve karakter daarvan worden onderzocht. 84. (cid:217)Algemeen zijn er drie relevante scenario’s: -(cid:217)gedragingen op de gedomineerde markt die ge(cid:220) volgen hebben op die markt(cid:216)((cid:211)˝); -(cid:217)gedragingen op de gedomineerde markt die ge(cid:220) volgen hebben op andere markten dan de gedo(cid:220) mineerde markt(cid:216)((cid:211)˛); -(cid:217)gedragingen op een andere markt dan de gedo(cid:220) mineerde markt die gevolgen hebben op de ge(cid:220) domineerde markt(cid:216)((cid:211)ˇ); a)(cid:217)een weigering om toegang voor het aanbieden van een dienst te verlenen, waarbij een andere exploitant reeds toegang heeft verkregen van de aanbieder om op de betrokken dienstenmarkt actief te zijn; b) een weigering om toegang voor het aanbieden van een dienst te verlenen, waarbij andere ex(cid:220) ploitanten evenmin toegang hebben verkregen van de aanbieder om op de betrokken diensten(cid:220) markt actief te zijn; -(cid:217)gedragingen op een andere markt dan de gedo(cid:220) mineerde markt die gevolgen hebben op een an(cid:220) dere markt dan de gedomineerde markt(cid:216)((cid:211)—). c) een beæindiging van de reeds aan een klant ver(cid:220) leende toegang. 82. (cid:217)Hoewel de feitelijke en economische omstandighe(cid:220) den in de telecommunicatiesector vaak geen prece(cid:220) dent hebben, is het in vele gevallen mogelijk de ge(cid:220) vestigde beginselen van mededingingsrecht toe te passen. Het is van belang bij de beoordeling van mededingingsproblemen sector de be(cid:220) staande rechtspraak en beschikkingspraktijk inzake bijvoorbeeld de uitbreiding van machtsposities, dis(cid:220) criminatie en bundeling in gedachten te houden. in deze 2. 1. Weigering van toegang tot faciliteiten en toepassing van ongunstige voorwaar(cid:220) d e n 83. (cid:217)Een weigering om toegang te verlenen kan in strijd zijn met artikel 86, indien deze weigering afkom(cid:220) stig is van een onderneming die een machtspositie heeft op de markt voor toegang, zoals in de afzien(cid:220) bare toekomst het geval zal zijn voor de gevestigde TO’s en. Een weigering kan: D i s c r i m i n a t i e 85. (cid:217)Wat de eerste van deze scenario’s betreft, is het duidelijk dat een weigering tot levering aan een nieuwe klant, in omstandigheden waarin een domi(cid:220) nerende eigenaar van faciliteiten reeds levert aan een of meer klanten die actief zijn op dezelfde stroomafwaartse markt, neerkomt op een discrimi(cid:220) nerende behandeling en, indien de mededinging op die markt wordt beperkt, op misbruik. Indien net(cid:220) exploitanten dezelfde of vergelijkbare diensten aan eindgebruikers aanbieden als de partij die om toe(cid:220) gang verzoekt, kunnen zij in de verleiding komen en in staat zijn om de mededinging te beperken en aldus hun machtspositie te misbruiken. Er kunnen uiteraard gerede gronden zijn om toegang te wei(cid:220) geren, bijvoorbeeld waneer de kredietwaardigheid van de verzoeker twijfelachtig is. Indien objectief gerechtvaardigde gronden ontbreken, komt een weigering in de regel neer op misbruik van een machtspositie op de markt voor toegang. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/15 86. (cid:217)In algemeen opzicht is het de plicht van de onder(cid:220) neming met een machtspositie om op zodanige wijze toegang te bieden, dat de goederen en dien(cid:220) sten die aan ondernemingen in een later stadium van de bedrijfskolom aangeboden worden, verkrijg(cid:220) baar zijn op voorwaarden die niet ongunstiger zijn dan die, welke gelden voor andere partijen, met in(cid:220) begrip van de eigen bedrijfsonderdelen. Gelet op de snelheid van de technologische ontwik(cid:220) kelingen in de telecommunicatiesector, zijn situaties denkbaar waarin ondernemingen nieuwe producten of diensten wensen aan te bieden die niet concurre(cid:220) ren met producten of diensten die de dominerende exploitant van toegang aandbiedt, terwijl deze ex(cid:220) ploitant zich toch terughoudend opstelt bij het ver(cid:220) lenen van toegang. Essentiæle faciliteiten 87. (cid:217)Wat de tweede situatie betreft, dringt de vraag zich op of de aanbieder van toegang ertoe verplicht zou moeten worden een overeenkomst aan te gaan met de dienstverrichter om deze laatste in staat te stel(cid:220) len op een nieuwe dienstenmarkt actief te worden. Indien capaciteitsrestricties niet aan de orde zijn en de onderneming die de toegang tot haar faciliteit weigert nog geen toegang heeft verschaft aan de ei(cid:220) gen bedrijfsonderdelen, noch aan enige andere on(cid:220) derneming op die dienstenmarkt, is het niet duide(cid:220) lijk welke andere objectieve rechtvaardiging er kan zijn. 88. (cid:217)In de vervoersector(cid:216)((cid:211)(cid:210)) heeft de Commissie geoor(cid:220) deeld dat een bedrijf dat een essentiæle faciliteit be(cid:220) heerst, onder bepaalde omstandigheden toegang tot de faciliteit moet verschaffen(cid:216)((cid:211)(cid:211)). Dezelfde beginse(cid:220) len zijn van toepassing op de telecommunicatiesec(cid:220) tor. Indien er geen commercieel haalbare alternatie(cid:220) ven zijn voor de verlangde toegang, kan de verzoe(cid:220) kende partij geen activiteiten ontplooien op de dienstenmarkt, tenzij toegang wordt verleend. Wei(cid:220) gering zou in dit geval de ontwikkeling van nieuwe markten of van nieuwe producten op deze markten beperken, in strijd met artikel 86, onder b), of de ontwikkeling van de mededinging op de bestaande markten belemmeren. Een weigering met deze ge(cid:220) volgen komt waarschijnlijk neer op misbruik. 89. (cid:217)Het beginsel dat ondernemingen met een machts(cid:220) positie onder bepaalde omstandigheden overeen(cid:220) komsten moeten sluiten, zal in de telecommunica(cid:220) tiesector vaak relevant zijn. Momenteel rusten er monopolies of semi(cid:220)monopolies op het aanbieden van netinfrastructuur voor de meeste telecommuni(cid:220) catiediensten in de Gemeenschap. Zelfs waar de be(cid:220) perkingen reeds zijn weggenomen of binnenkort zullen worden weggenomen, zal de mededinging op de markten in een later stadium van de bedrijfs(cid:220) kolom afhankelijk blijven van de prijsstelling en de voorwaarden voor toegang tot eerdere netwerk(cid:220) diensten in de bedrijfskolom, die slechts geleidelijk concurrerende marktkrachten te zien zullen geven. telecommunicatieomgeving 90. (cid:217)De Commissie moet ervoor zorgen, dat de zeggen(cid:220) schap van de gevestigde organisaties over facilitei(cid:220) ten niet gebruikt wordt om de ontwikkeling van een concurrerende te belemmeren. Van een onderneming die een machts(cid:220) positie bezit op een dienstenmarkt en op die markt misbruik pleegt in strijd met artikel 86, kan worden verlangd dat deze hieraan een einde maakt door een of meer concurrenten op deze markt toegang tot haar faciliteiten te verlenen. Een onderneming maakt met name misbruik van haar machtspositie indien haar handelwijze de opkomst van een nieuwe product of dienst belet. 91. (cid:217)De analyse van de Commissie zal beginnen met het identificeren van een bestaande of potentiæle markt waarop het verzoek om toegang betrekking heeft. Bij de vraag, of de verlening van toegang moet worden gelast op grond van de mededingingsregels, wordt rekening gehouden met een eventuele schen(cid:220) ding door de dominerende onderneming van haar plicht om niet te discrimineren (zie onder), of met de volgende omstandigheden (cumulatief): a)(cid:217)toegang tot de betrokken faciliteit is in het alge(cid:220) meen noodzakelijk voor ondernemingen om te kunnen concurreren op de verwante markt(cid:216)((cid:211)(cid:212)). De kernvraag is derhalve: wat is noodzakelijk? Het volstaat niet dat de positie van de onderne(cid:220) ming die om toegang verzoekt gunstiger zou zijn indien toegang zou worden verleend - de weigering van toegang moet ertoe leiden dat de voorgenomen activiteiten onmogelijk of in aan(cid:220) zienlijke mate en onvermijdelijk oneconomisch worden. Hoewel bijvoorbeeld per 1 juli 1996 alternatieve infrastructuren kunnen worden gebruik voor ge(cid:220) liberaliseerde diensten, zal het nog enige tijd du(cid:220) ren voordat dit in veel gevallen een bevredigend alternatief is voor de faciliteiten van de geves(cid:220) tigde organisatie. Een alternatieve infrastructuur biedt momenteel nog niet de geografische sprei(cid:220) ding en dichtheid van het net van de gevestigde TO. C 265/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 b) er is voldoende toegangscapaciteit beschikbaar; dinging die veroorzaakt wordt indien de toegang geweigerd of bemoeilijkt wordt en de stroomaf(cid:220) waartse dienstenmarkten daardoor beperkt worden. c) de eigenaar van de faciliteit voldoet niet aan de vraag op een bestaande diensten(cid:220) of product(cid:220) markt, verhindert de opkomst van een potentiæle nieuwe dienst of product, of belemmert de me(cid:220) dedinging op een bestaande of potentiæle dien(cid:220) sten(cid:220) of productmarkt; d) de onderneming die om toegang verzoekt, is be(cid:220) reid de redelijke, niet(cid:220)discriminerende vergoe(cid:220) ding te betalen en aanvaardt ook anderzins in alle opzichten die niet(cid:220)discriminerende toe(cid:220) gangsvoorwaarden; e) er is geen objectieve rechtvaardiging voor de weigering van toegang. Als relevante rechtvaardiging kan worden aan(cid:220) gemerkt een doorslaggevend probleem met be(cid:220) trekking tot de verlening van toegang aan de verzoekende onderneming, of de noodzaak voor een eigenaar van een faciliteit, die heeft geınves(cid:220) teerd met het oog op de invoering van een nieuwe dienst, om voldoende tijd en gelegenheid te hebben deze faciliteit te gebruiken voor de positionering van het nieuwe product of de nieuwe dienst in de markt. Elke rechtvaardiging dient echter van geval tot geval nauwkeurig te worden onderzocht. Het is in de telecommuni(cid:220) catiesector met name van belang dat de voorde(cid:220) len voor de eindgebruikers, die ontstaan door de situatie van mededinging, niet worden onder(cid:220) mijnd door handelingen van de voormalige staatsmonopolisten die gericht zijn op het ver(cid:220) hinderen van het ontstaan en de ontwikkeling van concurrentie. 92. (cid:217)Bij de beoordeling of er sprake is van inbreuk op artikel 86, wordt rekening gehouden met zowel de feitelijke situatie in het betrokken geografische ge(cid:220) bied en in andere gebieden als, waar relevant, het verband tussen de verlangde toegang en de techni(cid:220) sche configuratie van de faciliteit. 93. (cid:217)Het vraagstuk van de objectieve rechtvaardigings(cid:220) grond zal op dit gebied een bijzonder nauwkeurige analyse vergen. De betrokken autoriteiten moeten niet alleen bepalen of de moeilijkheden waarop in een bepaald geval een beroep wordt gedaan ernstig genoeg zijn om de weigering van toegang te recht(cid:220) vaardigen, maar ook oordelen of deze moeilijkhe(cid:220) den zwaarder wegen dan de schade voor de mede(cid:220) 94. (cid:217)Drie belangrijke elementen van toegang die zouden kunnen worden gemanipuleerd door de aanbieder van toegang om feitelijk de toegang te weigeren, zijn timing, technische configuratie en prijs. 95. (cid:217)Dominerende TO’s hebben de plicht om verzoeken om toegang efficiænt te behandelen: een onnodige en onverklaarbare of ongegronde vertraging in het beantwoorden van een verzoek om toegang kan neerkomen op misbruik. Met name zal de Commis(cid:220) sie evenwel het antwoord op een verzoek tot toe(cid:220) gang vergelijken met: a)(cid:217)het tijdsbestek en de voorwaarden die gebruike(cid:220) lijk zijn wanneer de antwoordende partij toe(cid:220) gang tot haar faciliteiten verleent aan haar eigen dochteronderneming of bedrijfsonderdeel; b) antwoorden op verzoeken om toegang tot ver(cid:220) gelijkbare faciliteiten in andere lidstaten; c) de verklaring die voor de vertraging in de be(cid:220) handeling van verzoeken om toegang wordt ge(cid:220) geven. 96. (cid:217)De vraagstukken betreffende de technische confi(cid:220) guratie zullen ook uitvoerig worden onderzocht om te bepalen of deze reæel zijn. In beginsel houden de mededingingsregels in dat de partij die om toegang verzoekt deze toegang moet krijgen bij het punt dat voor die partij het meest geschikt is, mits dit tech(cid:220) nisch haalbaar is voor de aanbieder van toegang. Vraagstukken van technische haalbaarheid kunnen een objectieve rechtvaardiging vormen voor een weigering tot levering - het verkeer waarvoor om toegang is verzocht moet bijvoorbeeld voldoen aan de relevante technische normen voor de infrastruc(cid:220) tuur -, evenals vraagstukken betreffende capaci(cid:220) teitsbeperkingen, waarbij rantsoenering nodig kan zijn(cid:216)((cid:211)(cid:213)). 97. (cid:217)Een excessive prijsstelling voor toegang is niet al(cid:220) leen op zich als misbruik(cid:216)((cid:211)(cid:214)), maar kan ook neer(cid:220) komen op een weigering van toegang. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/17 98. (cid:217)Een aantal elementen van deze tests vergen een zorgvuldige beoordeling. Vraagstukken met betrek(cid:220) king tot de prijsstelling in de telecommunicatiesec(cid:220) tor zullen worden vergemakkelijkt door de ver(cid:220) plichting op grond van de ONP(cid:220)richtlijnen om een doorzichtige kostenberekening te hanteren. N e t c o n f i g u r a t i e 102. (cid:217)Een netconfiguratie van een overheersende net(cid:220) werkexploitant, die de toegang voor dienstverrich(cid:220) ters objectif bemoeilijkt(cid:216)((cid:212)˛), kan misbruik vormen, tenzij deze objectief gerechtvaardigd is. Er is bij(cid:220) voorbeeld sprake van een objectieve rechtvaardiging wanneer de netconfiguratie de doelmatigheid van het netwerk in het algemeen verbetert. Staking van levering K o p p e l i n g 99. (cid:217)Wat de derde van de in punt 72 beschreven situaties betreft, hadden enkele eerdere beschikkingen van de Commissie en arresten van het Hof betrekking op de staking van de levering aan stroomafwaartse concurrenten (het derde scenario). In de zaak Commercial Solvents oordeelde het Hof: ,,de bezitter van een machtspositie op de grondstof(cid:220) fenmarkt, die - teneinde die grondstoffen voor zijn eigen productie van derivaten te reserveren - de levering ervan weigert aan een afnemer welke zelf producent van deze derivaten is, met de kans elke concurrentie vanwege die afnemer uit te scha(cid:220) kelen, maakt misbruik van zijn machtspositie in de zin van artikel 86’’(cid:216)((cid:212)˝). 100. (cid:217)Hoewel deze zaak betrekking had op de weigering van een product, is er in beginsel geen verschil tus(cid:220) sen deze zaak en de weigering van toegang. De eenzijdige beæindiging van toegangsovereenkom(cid:220) sten geeft in grote lijnen aanleiding tot dezelfde problemen als die, welke zich bij weigeringen voor(cid:220) doen. Het beæindigen van de toegang van een be(cid:220) staande klant zal in de regel misbruik vormen. Ook hier kunnen objectieve redenen aanwezig zijn om de beæindiging te rechtvaardigen. Deze redenen moeten in verhouding staan tot de gevolgen van de beæindiging voor de mededinging. 2. 2. Andere vormen van misbruik de telecommunicatieorganisatie 103. (cid:217)Dit is met name van belang wanneer de diensten waarvoor een machtspositie heeft, gekoppeld worden aan dien(cid:220) sten waarvoor zij geen machtspositie heeft(cid:216)((cid:212)ˇ). Wanneer de verticaal geıntegreerde netexploitant met een machtspositie de partij die om toegang ver(cid:220) zoekt er zonder voldoende rechtvaardiging toe ver(cid:220) plicht ook een of meer diensten te kopen(cid:216)((cid:212)—), kun(cid:220) nen rivalen van de dominerende aanbieder van toe(cid:220) gang er hierdoor van worden weerhouden deze ele(cid:220) menten van het pakket afzonderlijk aan te bieden. Deze voorwaarde zou derhalve neerkomen op mis(cid:220) bruik in de zin van artikel 86. Het Hof heeft voorts geoordeeld: ,,Zelfs wanneer de gekoppelde verkoop van twee producten in overstemming is met het handelsge(cid:220) bruik of wanneer er een natuurlijk verband tussen de betrokken producten bestaat, kan deze verkoop dus niettemin een misbruik in de zin van artikel 86 opleveren, tenzij deze objectief gerechtvaardigd is’’(cid:216)((cid:212)(cid:209)). P r i j s s t e l l i n g 104. (cid:217)Bij de beoordeling of de prijsstelling uit het oog(cid:220) punt van de mededinging een probleem vormt, moet worden nagegaan of de kosten en opbreng(cid:220) sten op passende wijze zijn toegerekend. Door een onjuiste toerekening van kosten en wijzigingen van interne verrekenprijzen kunnen buitensporig hoge prijzen, prijsdumping of wurgprijzen verdoezeld worden. Buitensporig hoge prijzen 101. (cid:217)De weigering van toegang is slechts ~~n denkbare vorm van misbruik in dit verband. Misbruik kan ook plaatsvinden nadat de toegang is verleend. Hiervan is bijvoorbeeld sprake wanneer de exploi(cid:220) tant discrimineert of anderszins de markten of de technische ontwikkeling beperkt. Hierna volgt een niet(cid:220)uitputtende opsomming van mogelijk misbruik. 105. (cid:217)Problemen met betrekking tot de prijsstelling voor de toegang van dienstverrichters tot de faciliteiten van een dominerende exploitant zullen zeer vaak betrekking hebben op buitensporig hoge prij(cid:220) zen(cid:216)((cid:212)(cid:210)): bij gebreke van een haalbaar alternatief voor de faciliteit waarop de verzoeken tot toegang C 265/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 betrekking hebben, kan de dominerende of mono(cid:220) polide exploitant ertoe geneigd zijn buitensporige prijzen te vragen. nemen bij de beoordeling of er sprake is van een buitensporige prijs. 106. (cid:217)Een buitensporig hoge prijs is door het Hof van Justitie gedefinieerd als: ,,een overdreven hoge prijs in verhouding tot de economische waarde van de verrichte prestatie’’(cid:216)((cid:212)(cid:211)). Voorts heeft het Hof dui(cid:220) delijk gemaakt op welke wijze onder meer kan worden nagegaan of hiervan sprake is: ,,Het buitensporige karakter van die prijs kan on(cid:220) der meer objectief worden vastgesteld door de ver(cid:220) koopprijs van het product te vergelijken met de kostprijs’’(cid:216)((cid:212)(cid:212)). 107. (cid:217)De Commissie moet vaststellen wat de werkelijke kosten van het betrokken product zijn. Een juiste kostentoerekening is derhalve van essentieel belang voor het bepalen of een prijs buitensporig is. Wan(cid:220) neer een onderneming bijvoorbeeld meerdere acti(cid:220) viteiten heeft, moeten de relevante kosten worden toegerekend aan de verschillende activiteiten, teza(cid:220) men met een passende bijdrage in de gemeenschap(cid:220) pelijke kosten. Het kan ook nodig zijn dat de Commissie bepaalt welke methodologie voor de kostentoerekening moet worden toegepast, wan(cid:220) neer hierover verschil van mening bestaat. 108. (cid:217)Het Hof heeft ook aangegeven dat voor de vraag of een prijs buitensporig is rekening kan worden gehouden met de communautaire wetgeving waarin de bij de vaststelling van de tarieven in acht te ne(cid:220) men beginselen voor de betrokken sector zijn ver(cid:220) vat(cid:216)((cid:212)(cid:213)). 109. (cid:217)Voorts kan ook een vergelijking met andere geo(cid:220) grafische gebieden worden gebruikt als een aanwij(cid:220) zing voor buitensporige prijzen: het Hof heeft ge(cid:220) oordeeld dat waar mogelijk een vergelijking kan worden gemaakt tussen de door een dominerende onderneming in rekening gebrachte prijzen, en de prijzen die worden aangerekend op markten die openstaan voor mededinging(cid:216)((cid:212)(cid:214)). Een dergelijke vergelijking kan een basis vormen voor de beoorde(cid:220) ling of de door de dominerende onderneming aan(cid:220) gerekende prijzen redelijk zijn(cid:216)((cid:213)˝). Onder bepaalde omstandigheden, wanneer geen vergelijkbare gege(cid:220) vens voorhanden waren, hebben regelgevende in(cid:220) stanties getracht te bepalen wat een concurrerende prijs zou zijn indien er sprake zou zijn van een markt met mededinging(cid:216)((cid:213)˛). Waar passend kan de Commissie een dergelijke analyse in aanmerking Prijsdumping 110. (cid:217)Van prijsdumping is onder meer sprake wanneer een onderneming met een machtspositie een goed of dienst voor een langere periode onder de kost(cid:220) prijs verkoopt met het oogmerk toetreding te ont(cid:220) moedigen of een concurrent uit de markt te druk(cid:220) ken, waardoor de onderneming haar machtspositie kan versterken en later haar totaalwinst kan vergro(cid:220) ten. Dergelijke onbillijk lage prijzen vormen een in(cid:220) breuk op artikel 86, onder a). Dit probleem kan zich bijvoorbeeld voordoen bij concurrentie tussen verschillende telecommunicatienetten, waarbij een dominerende exploitant ertoe kan neigen onredelijk lage prijzen te vragen voor toegang om de concur(cid:220) rentie van andere (aankomende) aanbieders van in(cid:220) frastructuur uit te schakelen. Algemeen is de prijs een vorm van misbruik indien deze lager is dan de gemiddelde variabele kosten van de dominerende onderneming, dan wel lager dan de gemiddelde to(cid:220) tale kosten, en onderdeel uitmaakt van een mede(cid:220) dingingsbeperkend plan(cid:216)((cid:213)ˇ). In netwerkindustrieæn zou de enkele toepassing van deze regel echter geen recht doen aan de economische realiteit. 111. (cid:217)Deze regel is vastgesteld in de AKZO(cid:220)zaak, waarin het Hof de gemiddelde variabele kosten definieerde als: ,,de kosten die variæren naargelang van de ge(cid:220) produceerde hoeveelheden’’(cid:216)((cid:213)—) en de redenering achter de regel als volgt uiteenzette: ,,Een onderneming met een machtspositie heeft er namelijk slechts belang bij dergelijke prijzen te han(cid:220) teren, indien zij haar concurrenten wil uitschakelen om vervolgens haar prijzen te kunnen verhogen door te profiteren van haar monopolistische positie, omdat elke verkoop voor haar verlies oplevert, te weten haar totale vaste kosten (dat wil zeggen de kosten die constant blijven ongeacht de geprodu(cid:220) ceerde hoeveelheden) en ten minste een gedeelte van de variabele kosten van de geproduceerde een(cid:220) heid. ’’. 112. (cid:217)Om een dienst of groep van diensten rendabel te kunnen exploiteren, moet een exploitant een prijs(cid:220) strategie volgen waarbij de totale marginale kosten van de verrichting van die dienst of groep van dien(cid:220) sten gedekt worden door de opbrengsten die daar(cid:220) van het resultaat zijn. Wanneer een exploitant met een machtspositie voor een product of dienst een prijs vaststelt die lager is dan de gemiddelde totale kosten, moet deze hiervoor een commerciæle recht(cid:220) 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/19 vaardiging geven: een dominerende exploitant die slechts voordeel bij een dergelijk prijsbeleid zou hebben wanneer de concurrentie hierdoor zou ver(cid:220) zwakken, zou misbruik plegen. 113. (cid:217)Zoals het Hof in AKZO heeft aangegeven, moet de Commissie de prijs vaststellen waaronder een on(cid:220) derneming slechts winst kan maken door een of meer concurrenten te verzwakken of te elimineren. De kostenstructuren in netwerksectoren zijn door(cid:220) gaans sterk verschillend van die in andere sectoren, omdat de gezamenlijke kosten aanzienlijk hoger zijn. 114. (cid:217)Zo kan bij het aanbieden van telecommunicatie(cid:220) diensten de prijs die gelijk zou zijn aan de variabele kosten van die dienst aanzienlijk lager zijn dan de prijs die een exploitant moet aanrekenen om de kosten van het aanbieden van die dienst te dekken. Bij toepassing van de AKZO(cid:220)test op de prijzen die op termijn door een exploitant worden aangere(cid:220) kend, en die de basis zullen vormen van de beslis(cid:220) sing van die exploitant om al dan niet te investeren, moeten de totale marginale kosten die gemoeid zijn met het aanbieden van die dienst in aanmerking worden genomen. Hierbij moet een geschikt tijds(cid:220) bestek worden gekozen waarbinnen de kosten wor(cid:220) den geanalyseerd. In de meeste gevallen is het aan(cid:220) nemelijk dat noch een zeer korte, noch een zeer lange termijn passend is. aan zijn toegangsactiviteiten heeft toegerekend die eigenlijk aan het stroomafwaarts(cid:220)onderdeel zouden moeten worden toegerekend, of anderzins de in(cid:220) terne verrekenprijzen binnen de organisatie onjuist heeft vastgesteld. De Aanbeveling van de Commis(cid:220) sie inzake gescheiden boekhoudingen in verband met interconnectie besteedt aandacht aan deze aan(cid:220) gelegenheid en beveelt een gescheiden boekhouding aan voor verschillende bedrijfsactiviteiten binnen eenzelfde verticaal geıntegreerde exploitant met een machtspositie. In voorkomende gevallen kan de Commissie van de dominerende onderneming ver(cid:220) langen dat deze gecontroleerde, afzonderlijke jaar(cid:220) rekeningen overlegt voor alle noodzakelijke aspec(cid:220) ten van de bedrijfsactiviteiten van deze onderne(cid:220) ming. Het bestaan van een gescheiden boekhouding garandeert echter niet dat er geen sprake is van misbruik. De Commissie zal de feiten van geval tot geval beoordelen. 118. (cid:217)In voorkomende gevallen kunnen wurgprijzen ook worden aangetoond door te bewijzen dat de marge tussen de prijs die bij concurrenten op de stroomaf(cid:220) waartse markt (met inbegrip van de eigen bedrijfs(cid:220) onderdelen) in rekening wordt gebracht voor toe(cid:220) gang en de prijs die de netwerkexploitant op de stroomafwaartse markt vraagt, niet hoog genoeg is om een redelijk efficiænte dienstverrichter op deze markt in staat te stellen een normale winst te beha(cid:220) len (tenzij de overheersende onderneming kan aan(cid:220) tonen dat haar stroomafwaartse bedrijfsonderdelen uitzonderlijk efficient zijn(cid:216)((cid:213)(cid:209)). 115. (cid:217)Onder deze omstandigheden zal de Commissie vaak de gemiddelde marginale kosten van de ver(cid:220) richting van een dienst moeten onderzoeken, even(cid:220) tueel zelfs voor een langere periode dan een jaar. 119. (cid:217)Indien een van deze scenario’s zich voordoet, on(cid:220) stroomafwaartse dervinden concurrenten op de markt ,,wurgprijzen’’, die ertoe kunnen leiden dat zij uit de markt worden gedrukt. 116. (cid:217)Indien een dergelijk geval zich voordoet, zullen de ONP(cid:220)regels en de aanbevelingen van de Commissie betreffende boekhoudkundige vereisten en door(cid:220) zichtigheid in dit verband bijdragen tot de effec(cid:220) tieve toepassing van artikel 86. Wurgprijzen 117. (cid:217)Wanneer de exploitant een machtspositie inneemt op de product(cid:220) of dienstenmarkt, kunnen wurgprij(cid:220) zen een vorm van misbruik zijn. Dat er sprake is van wurgprijzen, kan worden aangetoond door te bewijzen dat het eigen stroomafwaartse bedrijfson(cid:220) derdeel van de dominerende onderneming niet ren(cid:220) dabel zou kunnen opereren op basis van de prijs die het stroomopwaarts(cid:220)bedrijfsonderdeel van zijn con(cid:220) currenten verlangt. Een verlieslijdend stroomaf(cid:220) waarts(cid:220)onderdeel kan aan het zicht worden ont(cid:220) trokken wanneer de dominerende exploitant kosten D i s c r i m i n a t i e 120. (cid:217)Een overheersende aanbieder van toegang mag niet discrimineren tussen de partijen bij verschillende toegangsovereenkomsten indien deze discriminatie de mededinging zou beperken. Enig onderscheid op basis van het gebruik dat zal worden gemaakt van de toegang, en niet op basis van de verschillen tus(cid:220) sen de transacties voor de aanbieder van de toegang zelf, zou in strijd zijn met artikel 86, indien de dis(cid:220) criminatie met een voldoende mate van waarschijn(cid:220) lijkheid de huidige of potentiæle mededinging zou beperken of vervalsen. Deze discriminatie kan de vorm hebben van het opleggen van verschillende voorwaarden, met inbegrip van verschillende prij(cid:220) zen, of het maken van een ander onderscheid tus(cid:220) sen toegangsovereenkomsten, behalve wanneer de discriminatie objectief gerechtvaardigd is, bijvoor(cid:220) beeld op basis van de kosten of van technische overwegingen, of van het feit dat de gebruikers op C 265/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 verschillende niveaus actief zijn. Deze discriminatie kan leiden tot een beperking van de mededinging op de stroomafwaartse markt waarop de onderne(cid:220) ming die toegang verlangt zich wil begeven, omdat de mogelijkheid van toetreding tot de markt of van uitbreiding van de activiteiten op die markt voor de onderneming daardoor kan worden beperkt(cid:216)((cid:213)(cid:210)). 121. (cid:217)Een dergelijke discriminatie kan ook gevolgen heb(cid:220) ben voor de mededinging wanneer deze betrekking heeft op exploitanten op nauw verwante stroomaf(cid:220) waartse markten. Wanneer er twee afzonderlijke stroomafwaartse productmarkten zijn, maar een van de producten als substitueerbaar voor de an(cid:220) dere zou worden beschouwd, ware het niet voor het prijsverschil tussen de beide producten, zou dis(cid:220) criminatie in de prijs die van de aanbieders van deze producten wordt gevraagd de bestaande of potentiæle mededinging beperken. Vaste en mobiele telefoniediensten zijn bijvoorbeeld weliswaar mo(cid:220) menteel waarschijnlijk nog gescheiden markten, maar zullen naar verwachting convergeren. Het vragen van een hogere interconnectieprijs van mo(cid:220) biele exploitanten dan van vaste exploitanten zou deze convergentie belemmeren en daarmee gevol(cid:220) gen hebben voor de mededinging. Vergelijkbare ge(cid:220) volgen voor de mededinging zullen zich waar(cid:220) schijnlijk op andere telecommunicatiemarkten voor(cid:220) doen. Deze discriminatie zou hoe dan ook moeilijk te rechtvaardigen zijn, gelet op de verplichting om aan de kosten gerelateerde prijzen vast te stellen. 122. (cid:217)Wat prijsdiscriminatie betreft, verbiedt artikel 86, onder c), discriminatie door een onderneming met een machtspositie tussen klanten van die onderne(cid:220) ming(cid:216)((cid:213)(cid:211)), met inbegrip van discriminatie op basis van de vraag of zij er al dan niet mee instemmen uitsluitend met die dominerende onderneming za(cid:220) ken te doen. 123. (cid:217)Artikel 7 van de interconnectierichtlijn bepaalt: ,,Er mogen verschillende interconnectietarieven en (cid:220)voorwaarden worden vastgesteld voor verschil(cid:220) lende categorieæn van organisaties die gerechtigd zijn netwerken en diensten te verstrekken, indien hiervoor een objectieve rechtvaardiging bestaat op grond van de aard van de verstrekte interconnectie en/of de relevante nationale vergunningsvoorwaar(cid:220) den. (cid:216). (cid:216). ’’ (mits dergelijke verschillen niet tot con(cid:220) currentievervalsing leiden). 124. (cid:217)Of dergelijke verschillen leiden tot mededingings(cid:220) vervalsing, moet in elk specifiek geval worden be(cid:220) oordeeld. Bedacht moet worden dat de artikelen 85 en 86 betrekking hebben op de mededinging, niet op aangelegenheden van wetgeving. Artikel 86 kan niet van een overheersende onderneming eisen, dat deze verschillende categorieæn klanten verschillend behandelt, behalve wanneer dit het resultaat is van de marktomstandigheden en de beginselen die aan artikel 86 ten grondslag liggen. In tegendeel, artikel 86 verbiedt overheersende ondernemingen om tus(cid:220) sen vergelijkbare transacties te discrimineren, wan(cid:220) neer deze discriminatie gevolgen zou hebben voor de mededinging. 125. (cid:217)Discriminatie zonder objectieve rechtvaardiging ten aanzien van enig aspect van een overeenkomst in(cid:220) zake toegang kan een vorm van misbruik zijn. Deze discriminatie kan betrekking hebben op ele(cid:220) menten als de prijsstelling, vertragingen, technisch toegang, routering(cid:216)((cid:213)(cid:212)), nummering, verdergaande beperkingen van het gebruik van het net dan tech(cid:220) nisch noodzakelijk is, en het gebruik van klantge(cid:220) gevens met betrekking tot het net. Of er sprake is van discriminatie, kan echter slechts van geval tot geval worden beoordeeld. Discriminatie is in strijd met artikel 86, ongeacht of deze het gevolg is van of blijkt uit de voorwaarden van een specifieke overeenkomst inzake toegang. 126. (cid:217)In dit verband rust op de netwerkexploitant de plicht om onafhankelijke klanten op gelijke voet te behandelen als de eigen dochteronderneming of be(cid:220) drijfsonderdelen. De aard van de klant en zijn wen(cid:220) sen kunnen een belangrijke rol spelen voor de vraag of transacties vergelijkbaar zijn. Het hanteren van verschillende prijzen voor klanten op verschillende niveaus (bijvoorbeeld groothandel en detailhandel) komt niet noodzakelijkerwijse neer op discrimina(cid:220) tie. 127. (cid:217)Discriminatievraagstukken kunnen zich voordoen met betrekking tot de technische configuratie van de toegang, gelet op het belang hiervan voor de toegang zelf. De technische geavanceerdheid van de toegang: be(cid:220) perkingen op het type of het ,,niveau’’ in de net(cid:220) werkhiærachie van de uitwisseling in het kader van de toegang, of het technisch vermogen van deze uitwisseling, hebben rechtstreekse gevolgen voor de mededinging. Deze beperkingen kunnen gelegen zijn in de beschikbare faciliteiten voor een verbin(cid:220) ding, of het type interface(cid:220) en signaleringssysteem dat gebruikt wordt om het soort dienst te bepalen dat beschikbaar is voor de partij die toegang wenst (intelligente netfaciliteiten). 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/21 Het aantal en/of de locatie van de aansluitpunten: de noodzaak om verkeer voor bepaalde gebieden te verzamelen en te verdelen bij de schakelpunten welke die gebieden rechtstreeks bedienen, en niet bij een hoger niveau van de netwerkhiærarchie, kan van belang zijn. De partij die toegang wenst, maakt extra kosten door verbindingen aan te bieden op een grotere afstand van haar eigen schakelcentrum of loopt het risico hogere overbrengingskosten te moeten betalen. Gelijke toegang: de mogelijkheid voor klanten van de partij die toegang wenst om de door de exploi(cid:220) tant van toegang aangeboden diensten te verkrijgen met gebruikmaking van een even lang nummer als de klanten van deze exploitant zelf, is een essentieel element van concurrerende telecommunicatie. Objectieve rechtvaardiging 128. (cid:217)Hiertoe kunnen factoren worden gerekend die be(cid:220) trekking hebben op het eigenlijke gebruik van het net van de aanbieder van toegang, of op licentiebe(cid:220) perkingen die bijvoorbeeld samenhangen met intel(cid:220) lectuele(cid:220)eigendomsrechten. 2. 3. Misbruik van een gezamenlijke machts(cid:220) p o s i t i e 129. (cid:217)In het geval van een gezamenlijke machtspositie (zie punt 66 e. v. ) kan het gedrag van een of meer betrokken ondernemingen neerkomen op misbruik, zelfs indien andere ondernemingen zich niet op de(cid:220) zelfde wijze gedragen. 130. (cid:217)Indien geen enkele exploitant bereid is toegang te verlenen en er geen technische of commerciæle rechtvaardiging voor deze weigering is, zijn er rechtsmiddelen op basis van de mededingingsregels voorhanden; afgezien daarvan valt te verwachten dat de nationale regelgevende instantie het pro(cid:220) bleem zal oplossen door een of meer ondernemin(cid:220) gen op te dragen toegang te verlenen op basis van de ONP(cid:220)richtlijn of van het nationale recht. gang, kunnen twee onderscheiden gevolgen heb(cid:220) ben: de mededinging tussen de beide partijen bij de overeenkomst wordt beperkt, of de mededinging van derden wordt beperkt, bijvoorbeeld doordat aan een of beide partijen bij de overeenkomst uit(cid:220) sluitende rechten wordt verleend. Wanneer een der partijen een machtspositie inneemt, kunnen de voorwaarden van de toegangsovereenkomst boven(cid:220) dien leiden tot het versterken van deze positie of tot een uitbreiding daarvan tot een verwante markt; ook kunnen deze voorwaarden een onwettig ge(cid:220) bruik van de machtspositie inhouden doordat zij onbillijk zijn. 132. (cid:217)Toegangsovereenkomsten lid 1. Exclusiviteitsverplichtingen in situaties waarin de toegang in beginsel onbeperkt is, zijn doorgaans niet mededingingsbeperkend in de zin van artikel 85, in overeen(cid:220) komsten, waarbij toegang wordt verleend aan ~~n onderneming, kunnen de mededinging belemmeren omdat zij de toegang tot de infrastructuur voor an(cid:220) dere ondernemingen beperken. Aangezien de meeste netten meer capaciteit hebben dat een en(cid:220) kele gebruiker nodig zal hebben, zal dit in de tele(cid:220) communicatiesector doorgaans het geval zijn. 133. (cid:217)Overeenkomsten inzake toegang kunnen belang(cid:220) rijke positieve gevolgen voor de mededinging heb(cid:220) ben, omdat de toegang tot de stroomafwaartse markt hierdoor verbeterd kan worden. Toegangs(cid:220) overeenkomsten interconnectie zijn essentieel voor de interoperabiliteit van dien(cid:220) sten en infrastructuur, waardoor de mededinging toeneemt op de stroomafwaartse dienstenmarkt, die waarschijnlijk meer toegevoegde waarde oplevert dan de lokale infrastructuur. in het kader van 134. (cid:217)Bepaalde clausules toegangsovereenkomsten of daarvan kunnen echter duidelijke mededingingsbe(cid:220) perkende gevolgen hebben. Deze overeenkomsten kunnen bijvoorbeeld: a)(cid:217)dienen als middel om de prijzen te co‰rdineren; b) de verdeling van de markt in de hand werken; c) derden uitsluiten(cid:216)((cid:213)(cid:213)); d) aanleiding geven tot de uitwisseling van com(cid:220) mercieel gevoelige informatie tussen de partijen. 3. Toegangsovereenkomsten (artikel 85) 131. (cid:217)Beperkingen van de mededinging die vervat zijn in of het gevolg zijn van overeenkomsten inzake toe(cid:220) 135. (cid:217)Het risico van prijsco‰rdinatie is met name groot in de telecommunicatiesector, aangezien interconnec(cid:220) tieprijzen vaak 50(cid:216)% of meer uitmaken van de to(cid:220) tale kosten van de aangeboden dienst, waarvoor in(cid:220) C 265/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 terconnectie met een dominerende exploitant door(cid:220) gaans noodzakelijk zal zijn. In deze omstandighe(cid:220) den is de ruimte voor prijsconcurrentie gering en het risico (en de ernst) van prijsco‰rdinatie dien(cid:220) overeenkomstig groter. overeenkomsten en dat de informatie niet wordt gebruikt voor mededingingsbeperkende doeleinden. Indien deze voorzorgsmaatregelen volledig zijn en goed werken, is er in beginsel geen reden waarom interconnectieovereenkomsten onder eenvoudige het verbod van artikel 85, lid 1, zouden vallen. 136. (cid:217)Bovendien kunnen interconnectie(cid:220)overeenkomsten tussen netwerkexploitanten in sommige omstandig(cid:220) heden investeringen in infrastructuur ontmoedigen en aldus leiden tot een verdeling van de markt tus(cid:220) sen de netwerkexploitant die toegang aanbiedt en de netwerkexploitant die toegang wenst, en niet tot concurrentie tussen hun netwerken. 137. (cid:217)In een geliberaliseerde telecommunicatieomgeving zullen de nationale instanties en de Commissie op basis van de mededingingsregels nauwlettend toe(cid:220) zicht uitoefenen op de genoemde typen beperkin(cid:220) gen van de mededinging. De nationale regelgeving laat het recht van partijen die schade ondervinden van enig mededingingsbeperkend gedrag om bij de Commissie een klacht in te dienen, onverlet. Clausules die onder artikel 85, lid 1, vallen 138. (cid:217)De Commissie heeft bepaalde typen beperkingen ge(cid:220) ıdentificeerd die een potentiæle inbreuk vormen op artikel 85, lid 1, van het EG(cid:220)Verdrag en waarvoor derhalve een individuele vrijstelling nodig is. Deze clausules zullen in de meeste gevallen verband hou(cid:220) den met de commerciæle context van de overeen(cid:220) komst. 139. (cid:217)In de telecommunicatiesector is het inherent aan in(cid:220) terconnectie dat partijen bepaalde informatie over hun concurrenten verwerven betreffende klanten en verkeer. Deze uitwisseling van informatie kan in bepaalde gevallen gevolgen hebben voor het mede(cid:220) dingingsgedrag van de betrokken ondernemingen en kan gemakkelijk door de partijen worden ge(cid:220) bruikt voor onderling afgestemde gedragingen, zo(cid:220) als de verdeling van de markt(cid:216)((cid:213)(cid:214)). De interconnec(cid:220) tierichtlijn bepaalt dat de informatie die wordt ont(cid:220) vangen van een organisatie die interconnectie aan(cid:220) vraagt uitsluitend wordt gebruikt voor het doel waarvoor zij is verstrekt. Om te voldoen aan de mededingingsregels en de interconnectierichtlijnen, zullen exploitanten voorzorgsmaatregelen moeten nemen om zeker te stellen dat vertrouwelijke infor(cid:220) matie slechts bekend is in de bedrijfsonderdelen die betrokken zijn bij het sluiten van de interconnectie(cid:220) 140. (cid:217)Exclusiviteitsregelingen, waarbij het verkeer bij(cid:220) voorbeeld uitsluitend verloop via het telecommuni(cid:220) catienetwerk van een of beide partijen en niet over(cid:220) gebracht wordt naar het netwerk van andere par(cid:220) tijen waarmee toegangsovereenkomsten zijn geslo(cid:220) ten, zullen ook een analyse op grond van artikel 85, lid 3, vergen. Indien voor deze routering geen rechtvaardiging wordt geboden, zullen dergelijke clausules worden verboden. Deze exclusiviteitsrege(cid:220) lingen maken echter geen inherent onderdeel van interconnectieovereenkomsten uit. 141. (cid:217)Het is uiterst onwaarschijnlijk dat overeenkomsten inzake toegang, die zijn gesloten met een mededin(cid:220) gingsbeperkend oogmerk, aan de criteria voor een individuele vrijstelling op basis van artikel 85, lid 3, zullen voldoen. 142. (cid:217)Bovendien kunnen overeenkomsten inzake toegang gevolgen hebben voor de mededingingsstructuur op de markt. De lokale toegangskosten zullen vaak een aanzienlijk deel beslaan van de totale kosten van de diensten die door de partij welke om toe(cid:220) gang verzoekt aan de eindgebruikers worden aan(cid:220) geboden. Hierdoor is de ruimte voor prijsconcur(cid:220) rentie beperkt. Om deze beperkte mededinging te beschermen, zal de Commissie haar onderzoek der(cid:220) halve met name toespitsen op de waarschijnlijke ge(cid:220) volgen van de toegangsovereenkomsten voor de re(cid:220) levante markten, ten einde ervoor te zorgen dat deze overeenkomsten niet dienen als heimelijke en indirecte middelen voor het vaststellen of co‰rdine(cid:220) ren van de eindprijzen voor eindgebruikers, wat een van de ernstige inbreuken op artikel 85 van het EG(cid:220)Verdrag vormt(cid:216)((cid:214)˝). Dit zou met name zorg(cid:220) wekkend zijn op oligopolide markten. 143. (cid:217)Daarnaast zijn ook clausules, waarbij sprake is van discriminatie welke leidt tot de uitsluiting van der(cid:220) den, mededingingsbeperkend. Het meest belangrijk is discriminatie ten aanzien van de prijs, de kwali(cid:220) teit of van andere commercieel belangrijke aspecten van toegang ten nadele van de partij die om toe(cid:220) gang verzoekt, welke er meestal op gericht zal zijn de activiteiten van de aanbieder van toegang op oneerlijke wijze te begunstigen. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/23 4. Gevolgen voor de handel tussen lidstaten 144. (cid:217)Voor de toepassing van zowel artikel 85 als artikel 86 moeten er gevolgen voor de handel tussen de lidstaten zijn. 145. (cid:217)Een overeenkomst heeft gevolgen voor de handel tussen lidstaten wanneer deze: ,,met een voldoende mate van waarschijnlijkheid [doet(cid:129) verwachten dat zij, al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, op het ruilverkeer een. (cid:216). (cid:216). invloed kan uitoefenen. ’’(cid:216)((cid:214)˛). Het is niet nodig dat elke mededingingsbeperking in de overeenkomst gevolgen kan hebben voor de handel(cid:216)((cid:214)ˇ), mits dit wel geldt voor de overeenkomst als geheel. 146. (cid:217)Bij overeenkomsten inzake toegang in de telecom(cid:220) municatiesector zal de Commissie niet alleen de rechtstreekse gevolgen van de mededingingsbeper(cid:220) kingen voor de intracommunautaire handel op de markt voor toegang in aanmerking nemen, maar ook de gevolgen voor de markt van stroomaf(cid:220) waartse telecommunicatiediensten. De Commissie zal ook aandacht hebben voor de mogelijkheid dat deze ondernemingen een bepaalde geografische markt afsluiten, waardoor reeds in andere lidstaten gevestigde ondernemingen ervan weerhouden wor(cid:220) den te concurreren op die markt. 147. (cid:217)Telecommunicatieovereenkomsten die betrekking hebben op toegang zullen doorgaans nadelige ge(cid:220) volgen hebben voor de handel tussen lidstaten, om(cid:220) dat de diensten die via een netwerk worden aange(cid:220) boden in de gehele Gemeenschap verhandeld wor(cid:220) den en toegangsovereenkomsten bepalend kunnen zijn voor het vermogen van een dienstverrichter of een exploitant om een bepaalde dienst aan te bie(cid:220) den. Zelfs indien de markten overwegend nationaal zijn, zoals momenteel in het algemeen het geval is gezien de stand van de liberalisering, zal misbruik van een machtspositie doorgaans de marktstructuur beınvloeden, hetgeen weer gevolgen heeft voor de handel tussen lidstaten. 148. (cid:217)Dergelijke gevallen, die aanleiding geven tot be(cid:220) zwaren op grond van artikel 86, zullen vaak be(cid:220) trekking hebben op bedingen in toegangsovereen(cid:220) komsten die misbruik vormen of op een weigering om een dergelijke overeenkomst (op redelijke voor(cid:220) waarden) aan te gaan. In deze gevallen zijn de eer(cid:220) dergenoemde criteria voor de beoordeling, of een toegangsovereenkomst nadelige gevolgen voor de handel tussen lidstaten kan hebben, evenzeer rele(cid:220) vant. CONCLUSIES 149. (cid:217)De Commissie is van oordeel dat de mededingings(cid:220) regels en de sectorspecifieke regelgeving een cohe(cid:220) rent geheel van maatregelen vormen, waarmee een geliberaliseerde en door mededinging gekenmerkte omgeving voor telecommunicatiemarkten in de Ge(cid:220) meenschap kan worden gewaarborgd. 150. (cid:217)Bij haar optreden in deze sector zal de Commissie ernaar streven een onnodige verdubbeling te ver(cid:220) mijden van met name de mededingingsprocedures en de nationale/communautaire wetgevingsproce(cid:220) dures in ONP(cid:220)verband. 151. (cid:217)Wanneer een beroep op de mededingingsregels wordt gedaan, zal de Commissie nagaan welke markten relevant zijn en de artikelen 85 en 86 toe(cid:220) passen in overeenstemming met de hiervoor uiteen(cid:220) gezette beginselen. C 265/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 (˛) Overeenkomstig de richtlijnen van de Commissie 96/19/EG en 96/2/EG kunnen bepaalde lidstaten voor een beperkte periode om een uitzondering op volledige liberalisering verzoeken. Deze bekendmaking laat dergelijke uitzonderingen onverlet, en de Commis(cid:220) sie zal bij de toepassing van de mededingingsregels op overeenkomsten inzake toegang, als omschreven in deze bekendmaking, rekening houden met het bestaan daarvan. Zie: Beschikking 97/114/EG van de Commissie van 27 november 1996 betreffende de door Ierland gevraagde aanvullende termijnen voor de tenuitvoerlegging van de Richtlijnen 90/388/EEG en 96/2/EG met betrekking tot de volledige mededinging op de tele(cid:220) communicatiemarkten (PB L 41 van 12. 2. 1997, blz. 8). Beschikking 97/310/EG van de Commissie van 12 februari 1997 betreffende de toekenning aan Portugal van bijkomende termijnen voor de uitvoering van de Richtlijnen 90/388/EEG en 96/2/EG betreffende de volledige mededinging op de markten voor tele(cid:220) communicatiediensten (PB L 133 van 24. 5. 1997, blz. 19). Beschikking 97/568/EG van de Commissie van 14 mai 1997 betreffende de toekenning aan Luxemburg van bijkomende termijnen voor de uitvoering van Richtlijn 90/388/EEG met betrekking tot de volledige mededinging op de markten voor telecommunicatie(cid:220) diensten (PB L 234 van 26. 8. 1997, blz. 7). Beschikking 97/603/EG van de Commissie van 10 juni 1997 betreffende de toekenning aan Spanje van bijkomende termijnen voor de uitvoering van Richtlijn 90/388/EEG met betrekking tot de volledige mededinging op de markten voor telecommunicatiedien(cid:220) sten (PB L 243 van 5. 9. 1997, blz. 48). Beschikking 97/607/EG van de Commissie van 18 juni 1997 betreffende de toekenning aan Griekenland van bijkomende termijnen voor de uitvoering van Richtlijn 90/388/EEG met betrekking tot de volledige mededinging op de markten voor telecommunicatie(cid:220) diensten (PB L 245 van 9. 9. 1997, blz. 6). (ˇ) Mededeling van de Commissie van 3 mei 1995 aan het Europees Parlement en de Raad - Overleg over het Groenboek inzake de liberalisering van telecommunicatie(cid:220)infrastructuur en kabeltelevisienetwerken, COM(95) 158 def. (—) Richtlijn 88/301/EEG van de Commissie van 16 mai 1988 betreffende de mededinging op de markten van telecommunicatie(cid:220)eind(cid:220) apparatuur (PB L 131 van 27. 5. 1988, blz. 73). Richtlijn 90/388/EEG van de Commissie van 28 juni 1990 betreffende de mededinging op de markten voor telecommunicatiedien(cid:220) sten (PB L 192 van 24. 7. 1990, blz. 10) (hierna ook ,,dienstenrichtlijn’’ genoemd). Richtlijn 94/46/EG van de Commissie van 13 oktober 1994 tot wijziging van Richtlijn 88/301/EEG en 90/388/EEG met name met betrekking tot satellitcommunicatie (PB L 268 van 19. 10. 1994, blz. 15). Richtlijn 95/51/EG van de Commissie van 18 oktober 1995 tot wijziging van Richtlijn 90/388/EEG inzake de opheffing van de beperkingen op het gebruik van kabeltelevisienetten voor het verrichten van reeds geliberaliseerde telecommunicatiediensten (PB L 256 van 26. 10. 1995, blz. 49). Richtlijn 96/2/EG van de Commissie van 16 januari 1996 tot wijziging van Richtlijn 90/388/EEG met betrekking tot mobiele en persoonlijke communicatie (PB L 20 van 26. 1. 1996, blz. 59). Richtlijn 96/19/EG van de Commissie van 13 maart 1996 tot wijziging van Richtlijn 90/388/EEG met betrekking tot de invoering van volledige mededinging op de markten voor telecommunicatie (PB L 74 van 22. 3. 1996, blz. 13) (hierna ook ,,volledige mededin(cid:220) gingsrichtlijn’’ genoemd). ((cid:209)) Interconnectie(cid:220)overeenkomsten zijn de belangrijkste vorm van toegangsovereenkomsten in de telecommunicatiesector. De regels inzake Open Network Provision (ONP) vormen de grondslag voor interconnectie(cid:220)overeenkomsten, en de toepassing van de mede(cid:220) dingingsregels moet tegen deze achtergrond worden bezien: Richtlijn 97/13/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 april 1997 betreffende een gemeenschappelijk kader voor algemene machtigingen en individuele vergunningen op het gebied van telecommunicatiediensten (PB L 117 van 7. 5. 1997, blz. 15) (hierna ook ,,vergunningenrichtlijn’’ genoemd); Richtlijn 97/33/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 1997 inzake interconnectie op telecommunicatiegebied, wat betreft de waarborging van de universele dienst en van de interoperabiliteit door toepassing van de beginselen van Open Network Provision (ONP) (PB L 199 van 26. 7. 1997, blz. 32) (hierna ook ,,interconnectierichtlijn’’ genoemd); Richtlijn 90/387/EEG van 28 juni 1990 van de Raad betreffende de totstandbrenging van de interne markt voor telecommunicatie(cid:220) diensten door middel van de tenuitvoerlegging van Open Network Provision (PB L 192 van 24. 7. 1990, blz. 1) (hierna ook ,,kader(cid:220) richtlijn’’ genoemd); Richtlijn 92/44/EEG van 5 juni 1992 betreffende de toepassing van Open Network Provision op huurlijnen, (PB L 165 van 19. 6. 1992, blz. 27) (hierna ook ,,huurlijnenrichtlijn’’ genoemd); Richtlijn 95/62/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 1995 inzake de toepassing van Open Network Provision op spraaktelefonie (PB L 321 van 30. 2. 1995, blz. 6) vervangen door Richtlijn 98/10/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 1998 inzake de toepassing van Open Network Provision (ONP) op spraaktelefonie en inzake de universele telecommunicatiedienst in een door concurrentie gekenmerkt klimaat (PB L 101 van 1. 4. 1998, blz. 24) (hierna ook ,,spraaktelefo(cid:220) nierichtlijn’’ genoemd); Richtlijn 97/66/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de telecommunicatiesector (PB L 24 van 30. 1. 1998, blz. 1) (hierna ook ,,gegevensbeschermings(cid:220) richtlijn’’ genoemd). ((cid:210)) PB C 233 van 6. 9. 1991, blz. 2. ((cid:211)) In de telecommunicatiesector met name Beschikking 91/562/EEG van de Commissie van 18 oktober 1991, Eirpage (PB L 306 van 7. 11. 1991, blz. 22). Beschikkingen 96/546/EG en 96/547/EG van de Commissie van 17 juli 1996, Atlas en Phoenix (PB L 239 van 19. 9. 1996, blz. 23 en 57) en Beschikking 97/780/EG van de Commissie van 29 oktober 1997, Unisource (PB L 318 van 20. 11. 1997, blz. 1). Er is ook een aantal zaken aanhangig die betrekking hebben op toegang. ((cid:212)) Competition aspects of interconnection agreements in the telecommunications sector, juni 1995; Competition aspects of access by service providers to the resources of telecommunications operators, december 1995. Zie ook Competition Aspects of Access Pricing, december 1995. ((cid:213)) Groenboek van 3 december 1997 over de convergentie van de sectoren telecommunicatie, media en informatietechnologie en de implicaties daarvan voor de regelgeving (COM(97) 623 def. ). 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/25 ((cid:214)) Zie het Besluit van de Raad van 28 november 1997 betreffende de goedkeuring namens de Europese Gemeenschap, voorzover het aangelegenheden die onder haar bevoegdheden vallen betreft, van de resultaten van de WTO(cid:220)onderhandelingen over basistelecom(cid:220) municatiediensten (PB L 347 van 18. 12. 1997, blz. 45). (˛˝)(cid:217)In het geval van de ONP(cid:220)richtlijn met betrekking tot huurlijnen is er een eerste fase waarin de gebruiker zich met een klacht kan wenden tot de nationale regelgevende instantie. Dit kan een aantal voordelen bieden. In de telecommunicatiesectoren is uit ervaring gebleken dat ondernemingen vaak niet graag worden gezien als klagers tegen de TO waarvan zij niet alleen afhankelijk zijn voor het specifieke voorwerp van het conflict, maar ook in aanzienlijk bredere en verderstrekkende zin, en dat de procedures in het kader van ONP derhalve een aantrekkelijke keuzemogelijkheid zijn. De ONP(cid:220)procedures kunnen voorts worden toegepast op een bredere reeks problemen inzake toegang dan de mededingingsregels. Ten slotte kunnen deze procedures gebruikers het voordeel bieden van nabijheid en bekendheid met de nationale bestuursrechtelijke procedures, waarbij de taal ook een factor van belang is. Overeenkomstig de ONP(cid:220)huurlijnenrichtlijn is er, indien er geen oplossing kan worden gevonden op nationaal niveau, (bemidde(cid:220) lingsprocedure). In dat geval moet binnen twee maanden overeenstemming tussen de partijen worden bereikt, welke termijn met een maand kan worden verlengd indien de partijen hiermee instemmen. (˛˛)(cid:217)Een NRI is een nationale regelgevende instantie voor de telecommunicatiesector, die door een lidstaat is ingesteld in verband met de dienstenrichtlijn, als gewijzigd, en met het ONP(cid:220)kader. De lijst van NRI’s wordt regelmatig bekendgemaakt in het Publicatie(cid:220) lijst kan worden gevonden op blad van de Europese Gemeenschappen, en een exemplaar van de meest http://www. ispo. cec. be. recente (˛ˇ)(cid:217)Artikelen 9 en 17 van de Interconnectierichtlijn. (˛—)(cid:217)Zie artikel 7 van de dienstenrichtlijn (zie voetnoot 3) en artikel 5(cid:216)bis van de ONP(cid:220)kaderrichtlijn (zie voetnoot 4). Zie ook de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de stand van zaken en de tenuitvoerlegging van Richtlijn 90/388/EEG betreffende de mededinging op de markten voor telecommunicatiediensten (PB C 275 van 20. 10. 1995, blz. 2). Zie het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 9 november 1995 in Zaak C(cid:220)91/94, Thierry Tran(cid:220) chant en Telephones Stores SARL, Jurispr. blz. I(cid:220)3911. (˛(cid:209))(cid:217)Artikel 9, lid 3, van de inzake interconnectierichtlijn, zie voetnoot 4. (˛(cid:210))(cid:217)Arresten van het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen in zaak T(cid:220)24/90, Automec/Commissie, Jurispr. 1992, blz. II(cid:220)2223, r. o. 77, en zaak T(cid:220)114/92, BEMIM, Jurispr. 1995, blz. II(cid:220)147. (˛(cid:211))(cid:217)Punt 14 van de Bekendmaking betreffende samenwerking tussen de Commissie en de nationale rechterlijke instanties voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG(cid:220)Verdrag (PB C 39 van 13. 2. 1993, blz. 6). Bekendmaking betreffende de samenwerking tussen de nationale mededingingsautoriteiten en de Commissie (PB C 313 van 15. 10. 1997, blz. 3). (˛(cid:212))(cid:217)Zaak 127/73, BRT/SABAM, Jurispr. 1974, blz. 51. (˛(cid:213))(cid:217)Zaak 66/86, Ahmed Saeed, Jurispr. 1989, blz. 803. (˛(cid:214))(cid:217)Zo mogen zij niet de resultaten van mededingingsbeperkend gedrag aanmoedigen, versterken of goedkeuren: Ahmed Saeed, zie voetnoot 18; zaak 153/93, Duitsland/Delta Schiffahrtsges. , Jurispr. 1994, blz. I(cid:220)2517, en zaak 267/86, Van Eycke, Jurispr. 1988, blz. 4769. (ˇ˝)(cid:217)Zaak 13/77, GB(cid:220)Inno(cid:220)BM/ATAB, Jurispr. 1977, blz. 2115, r. o. 33: ,,dat mitsdien, ofschoon artikel 86 zich tot de ondernemingen richt, het Verdrag toch ook de lidstaten de verplichting oplegt geen maatregelen te nemen of te handhaven welke die bepaling haar nuttig effect kunnen ontnemen. ’’. (ˇ˛)(cid:217)Voor andere verplichtingen van de nationale autoriteiten zie zaak nr. 103/88, Fratelli Costanzo SpA, Jurispr. 1989, 1839. In Ahmed Saeed (zie voetnoot 18): ,,De artikelen 5 en 90 van het Verdrag moeten in die zin worden uitgelegd, -(cid:217)dat zij de nationale autoriteiten verbieden de totstandkoming te begunstigen van tariefovereenkomsten die in strijd zijn met artikel 85, lid 1, of eventueel met artikel 86 van het Verdrag, -(cid:217)dat zij in de weg staan aan de goedkeuring door die autoriteiten van uit dergelijke overeenkomsten voortvloeiende tarieven’’. (ˇˇ)(cid:217)Gevoegde zaken C(cid:220)6 en C(cid:220)9/90, Francovich, Jurispr. 1991, blz. I(cid:220)5357; zaak C(cid:220)46/93, Brasserie de P(cid:240)cheur/Duitsland en zaak C(cid:220)48/93 R/Secretary of State for Transport ex parte Factortame e. a. , Jurispr. 1996, blz. I(cid:220)1029. (ˇ—)(cid:217)Zie bijvoorbeeld overweging 18 van de huurlijnenrichtlijn en artikel 9, lid 3, van de ONP(cid:220)interconnectierichtlijn (zie voetnoot 4). (ˇ(cid:209))(cid:217)Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (PB L 395 van 30. 12. 1989, blz. 1); gerectificeerde versie in PB L 257 van 21. 9. 1990, blz. 13. (ˇ(cid:210))(cid:217)Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (PB 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62). (ˇ(cid:211))(cid:217)Artikelen 2 en 4, lid 1, van Verordening nr. 17. (ˇ(cid:212))(cid:217)Artikel 3 van Verordening nr. 17. (ˇ(cid:213))(cid:217)Artikelen 3 en 12 van Verordening nr. 17. (ˇ(cid:214))(cid:217)Zaak 792/79R, Camera Care/Commissie, Jursipr. 1980, blz. 119. Zie ook zaak T(cid:220)44/90, La Cinq/Commissie, Jurispr. 1992, blz. II(cid:220)1. (—˝)(cid:217)Zie punt 16 van de in voetnoot 16 genoemde Bekendmaking betreffende samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en de Commissie. (—˛)(cid:217)Artikel2 of artikel 4, lid 1, van Verordening nr. 17. (—ˇ)(cid:217)Camera Care en La Cinq, zie voetnoot 29. (——)(cid:217)Zie punt 16 van de in voetnoot 16 genoemde Bekendmaking betreffende de samenwerking tussen de nationale rechterlijke instan(cid:220) ties en de Commissie. C 265/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 (—(cid:209))(cid:217)Zie punt 18. (—(cid:210))(cid:217)Zie Automec, aangehaald in voetnoot 15, in r. o. 86. (—(cid:211))(cid:217)BRT/SABAM, aangehaald in voetnoot 17. (—(cid:212))(cid:217)Artikel 9, leden 1 en 3, van de ONP(cid:220)interconnectierichtlijn. (—(cid:213))(cid:217)Zaak 14/83, Von Colson, Jurispr. 1984, blz. 1891. (—(cid:214))(cid:217)Artikel 15, lid 2, van Verordening nr. 17. ((cid:209)˝)(cid:217)Artikel 15, lid 5, van Verordening nr. 17. ((cid:209)˛)(cid:217)Artikel 15, lid 6, van Verordening nr. 17. ((cid:209)ˇ)(cid:217)Artikel 6, onder c), van de ONP(cid:220)interconnectierichtlijn. ((cid:209)—)(cid:217)Zie onder meer artikel 9 van de ONP(cid:220)interconnectierichtlijn. ((cid:209)(cid:209))(cid:217)Richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van Verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS(cid:220)Verdrag worden opgelegd (PB C 9 van 14. 1. 1998, blz. 3). ((cid:209)(cid:210))(cid:217)Zie voetnoot 22. ((cid:209)(cid:211))(cid:217)PB C 372 van 9. 12. 1997, blz. 5. ((cid:209)(cid:212))(cid:217)In de volledige(cid:220)mededelingsrichtlijn is interconnectie gedefinieerd als: ,,de fysieke en logische verbinding tussen de telecommunicatie(cid:220)installaties van organisaties die telecommunicatienetten en/of tele(cid:220) communicatiediensten aanbieden, ten einde de gebruikers van een organisatie in staat te stellen te communiceren met de gebruikers van dezelfde of een andere organisatie, of toegang te bieden tot door derde organisaties aangeboden diensten. ’’. In de volledige(cid:220)mededingingsrichtlijn en de ONP(cid:220)richtlijnen worden telecommunicatiediensten gedefinieerd als: ,,een dienst waarvan de levering geheel of ten dele bestaat in de transmissie en routering van signalen over telecommunicatienet(cid:220) werken’’. Hiertoe behoren derhalve ook de uitzending van omroepsignalen en kabeltelevisienetten. Een telecommunicatienet wordt gedefinieerd als: ,,de transmissieapparatuur en, waar van toepassing, de schakelapparatuur en andere uitrustingen die het transport mogelijk maken van signalen tussen gedefinieerde netwerkaansluitpunten via draadverbindingen, radiogolven, optische middelen of andere elektro(cid:220) nische middelen’’. ((cid:209)(cid:213))(cid:217)Beschikking 94/894/EG van de Commissie van 13 december 1994, Eurotunnel (PB L 354 van 31. 12. 1994, blz. 66). ((cid:209)(cid:214))(cid:217)Zie de richtsnoeren genoemed in voetnoot 5 van deze bekendmaking, punten 15 en 16. ((cid:210)˝)(cid:217)Beschikking 82/896/EEG van de Commissie van 15 december 1982, BNIC/AROW (PB L 379 van 31. 12. 1982, blz. 1). ((cid:210)˛)(cid:217)Zie voetnoot 18. ((cid:210)ˇ)(cid:217)Gevoegde zaken C(cid:220)48 en 66/90, Nederland e. a. /Commissie, Jurispr. 1992, blz. I(cid:220)565. ((cid:210)—)(cid:217)Zie Ahmed Saeed, aangehaald in voetnoot 18, in welke zaak de interne(cid:220)marktwetgeving met betrekking tot prijzen werd gebruikt als hulpmiddel om te bepalen welk prijsniveau diende te worden aangemerkt als oneerlijk in het licht van artikel 86. ((cid:210)(cid:209))(cid:217)Op elke markt had Tetra Pak te maken met dezelfde potentiæle klanten en daadwerkelijke concurrenten. Zaak C(cid:220)333/94/P, Tetra Pak International SA/Commissie van de Europese Gemeenschappen, Jurispr. 1996, blz. I(cid:220)5951. ((cid:210)(cid:210))(cid:217)Zie ook de definitie die opgenomen is in de Aanvullende verbintenis betreffende beginselen van regelgeving door de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten en wordt gebruikt door de Groep basistelecommunicatie bij de onderhandelingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO): Volgens deze definitie zijn essentiæle faciliteiten van een openbaar telecommunicatietransportnetwerk en (cid:220)dienst die a)(cid:217)uitsluitend of overwegend geleverd worden door een enkele aanbieder of een klein aantal aanbieders, en b) niet op economisch of technisch haalbare wijze vervangen kunnen worden voor het aanbieden van een dienst. ((cid:210)(cid:211))(cid:217)Zaak 6/72, Continental Can, Jurispr. 1973, blz. 215. ((cid:210)(cid:212))(cid:217)In dit verband dient te worden vermeld dat in ONP(cid:220)verband een organisatie met een aanmerkelijke marktpositie kan worden aangemeld. Of er al dan niet een aanmerkelijke marktpositie is, hangt af van een aantal factoren, maar het uitgangspunt is dat een organisatie met een marktaandeel van meer dan 25(cid:216)% over een aanmerkelijke marktpositie beschikt. Bij haar beoordeling op basis van de mededingingsregels zal de Commissie rekening houden met de vraag, of een onderneming overeenkomstig de ONP(cid:220)regels aangemeld is als organisatie met een aanmerkelijke marktpositie. Het is echter duidelijk, dat het begrip ,,aanmerkelijke marktposi(cid:220) tie’’ in het algemeen een economische positie beschrijft die minder is dan een machtspositie; dat een onderneming een aanmerke(cid:220) lijke marktpositie in de zin van de ONP(cid:220)regels heeft, zal derhalve in het algemeen niet tot de veronderstelling leiden dat deze een machtspositie inneemt, hoewel dit in bepaalde situaties wel het geval kan blijken te zijn. Bij de beoordeling hiervan zal de vraag, of de in de ONP(cid:220)procedures gebezigde marktdefinitie geschikt is voor gebruik bij de toepassing van de mededingingsregels, een belangrijke rol spelen. ((cid:210)(cid:213))(cid:217)Hoffmann(cid:220)La Roche, Jurispr. 1979, blz. 461, Beschikkinig 89/113/EEG van de Commissie van 21 december 1988, Racal Decca (PB L 43 van 15. 2. 1989, blz. 27). ((cid:210)(cid:214))(cid:217)Beschikking 92/553/EEG van de Commissie van 22 juli 1992, Nestl~/Perrier (PB L 356 van 5. 12. 1992, blz. 1). ((cid:211)˝)(cid:217)De meest gebruikelijke situatie. ((cid:211)˛)(cid:217)Gevoegde zaken 6/73 en 7/73, Commercial Solvents/Commissie, Jurispr. 1974, blz. 223 en zaak 311/84, CBEM/CLT en IPB, Jurispr. 1985, blz. 3261. ((cid:211)ˇ)(cid:217)Zaak C(cid:220)62/86, AKZO/Commissie, Jurispr. 1991, blz. I(cid:220)3359 en zaak T(cid:220)65/89, BPB Industries en British Gypsum/Commissie, Jurispr. 1993, blz. II(cid:220)389. 22. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 265/27 ((cid:211)—)(cid:217)Tetra Pak International/Commissie, Jurispr. 1996, blz. I(cid:220)5951. In dit vierde geval is de toepassing van artikel 86 slechts gerecht(cid:220) vaardigd onder bijzondere omstandigheden (Tetra Pak, r. o. 29 en 30). ((cid:211)(cid:209))(cid:217)Zaak 85/76, Hoffmann(cid:220)La Roche/Commissie, Jurispr. 1979, blz. 461. ((cid:211)(cid:210))(cid:217)Beschikking 94/19/EG van de Commissie van 21 december 1993, Sea Containers/Stena Sealink (PB L 15 van 18. 1. 1994, blz. 8); Beschikking 94/119/EG van de Commissie van 21 december 1993, R(cid:192)dby (PB L 55 van 26. 2. 1994, blz. 52). ((cid:211)(cid:211))(cid:217)Zie onder meer ook: Arresten van het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg in Zaken 6 en 7/73, Commercial Solvents/Commissie, Jurispr. 1974, blz. 223; Zaak 311/84, T~l~marketing, Jurispr. 1985, blz. 3261; Zaak C(cid:220)18/88 RTT/GB(cid:220)Inno, Jurispr. 1991, blz. I(cid:220)5941; Zaak C(cid:220)260/89, Elliniki Radiophonia Teleorassi, Jurispr. 1991, blz. I(cid:220)2925; Zaken T(cid:220)69, T(cid:220)70 en T(cid:220)76/89, RTE, BBC en ITP/Commissie, Jurispr. 1991, blz. II(cid:220)485, 535, 575; Zaak C(cid:220)271/90, Spanje/Commissie, Jurispr. 1992, blz. I(cid:220)5833; Zaken C(cid:220)241 en 242/91, RTE en ITP Ltd/Commissie (Magill), Jurispr. 1995, blz. I(cid:220)743. Beschikkingen van de Commissie: 76/185/EGKS van 29 oktober 1975, National Carbonizing Company (PB L 35 van 10. 2. 1976, blz. 6); 88/589/EEG van 4 november 1988, London European/Sabena (PB L 317 van 24. 11. 1988, blz. 47); 92/213/EEG van 26 februari 1992, British Midland/Aer Lingus (PB L 96 van 10. 4. 1992, blz. 34); B&I/Sealink, (1992) 5 CMLR 255; Bull. EG nr. 6(cid:220)1992, punt 1. 3. 30. ((cid:211)(cid:212))(cid:217)Het volstaat niet om aan te tonen dat ~~n concurrent de toegang tot een faciliteit nodig heeft om op de stroomafwaartse markt te kunnen concurreren. Het is noodzakelijk om aan te tonen dat deze toegang noodzakelijk is voor alle concurrenten (uitzondering daargelaten), voordat toegang verplicht kan worden gesteld. ((cid:211)(cid:213))(cid:217)Zoals opgemerkt in punt 91. ((cid:211)(cid:214))(cid:217)Zie punt 105. ((cid:212)˝)(cid:217)Zaken 6 en 7/73, Commercial Solvents, Jurispr. 1974, blz. 223. ((cid:212)˛)(cid:217)Om het net te gebruiken voor het bereiken van hun eigen klanten. ((cid:212)ˇ)(cid:217)Hiermee is ook rekening gehouden in het ONP(cid:220)kader: zie artikel 7, lid 4, van de interconnectierichtlijn, artikel 12, lid 4, van de spraaktelefonierichtlijn en bijlage II bij de ONP(cid:220)kaderrichtlijn. ((cid:212)—)(cid:217)Waaronder diensten die voor de partij die om toegang verzoekt, overbodig zijn, of zelfs diensten die de verzoeker zelf aan zijn klanten wil aanbieden. ((cid:212)(cid:209))(cid:217)Tetra Pak International, aangehaald in voetnoot 63. ((cid:212)(cid:210))(cid:217)De Mededeling van de Commissie van 27 november 1996 over beoordelingscriteria voor nationale regelingen voor de kostenbere(cid:220) kening en financiering van de universele dienst en richtsnoeren voor de toepassing van dergelijke regelingen zal relevant zijn voor de beoordeling in hoeverre de verplichting van universele dienstverlening een rechtvaardiging kan vormen voor een extra bijdrage in de netto kosten van de universele dienst COM(96) 608 van 27 november 1996. Zie ook de verwijzing naar de verplichting van universele dienstverlening in punt 59. ((cid:212)(cid:211))(cid:217)Zaak 26/75, General Motors NV/Commissie, Jurispr. 1975, blz. 1367, r. o. 12. ((cid:212)(cid:212))(cid:217)Zaak 27/76, United Brands Company en United Brands Continental BV/Commissie, Jurispr. 1978, blz. 207. ((cid:212)(cid:213))(cid:217)Ahmed Saeed, aangehaald in voetnoot 18, r. o. 43. ((cid:212)(cid:214))(cid:217)Zaak 30/87, Corinne Bodson/Pompes fun(cid:127)bres des r~gions lib~r~es, Jurispr. 1988, blz. 2479. Zie ook: gevoegde zaken 110/88, 241/88 en 242/88, Fran(cid:136)ois Lucazeau e. a. /Soci~t~ des Auteurs, Compositeurs et Editeurs de Musique (SACEM) e. a. , Jurispr. 1989, blz. 2811, r. o. 25: ,,Opgemerkt zij, dat wanneer een onderneming met een machtspositie voor de door haar verrichte diensten aanzienlijk hogere tarieven verlangt, dan die welke in de andere lidstaten worden toegepast, en de tariefniveaus op homogene grondslag zijn vergeleken, dit verschil als een aanwijzing voor een misbruik van een machtspositie is te beschouwen. De betrokken onderneming dient het verschil dan te rechtvaardigen op basis van objectieve verschillen tussen de situatie in de betrokken lidstaat en die in de andere lidstaten. ’’. ((cid:213)˝)(cid:217)Zie de ONP(cid:220)regels en de Aanbeveling van de Commissie inzake interconnectie in een geliberaliseerde telecommunicatiemarkt (PB L 73 van 12. 3. 1998, blz. 42) (tekst van de Aanbeveling) en (PB C 84 van 19. 3. 1998, blz. 3) (Mededeling over de Aanbeveling). ((cid:213)˛)(cid:217)Bijvoorbeeld bij hun berekening van interconnectietarieven. ((cid:213)ˇ)(cid:217)Zie AKZO, aangehaald in voetnoot 62. ((cid:213)—)(cid:217)AKZO, r. o. 71. ((cid:213)(cid:209))(cid:217)Beschikking 88/518/EEG van de Commissie, Brown Napier/British Sugar, (PB L 284 van 19. 10. 1988, blz. 15): de marge tussen de industriæle prijzen en de detailhandelsprijzen was geslonken tot het punt waarop de groothandelsinkoper met verpakkingsactivitei(cid:220) ten die even efficiænt waren als die van de groothandelsleverancier niet op winstgevende wijze de detailhandelsmarkt kon bedienen. Zie ook National Carbonizing, aangehaald in voetnoot 66. ((cid:213)(cid:210))(cid:217)Wanneer de capaciteit van de infrastructuur echter onderbezet is, kan het in rekening brengen van verschillende prijzen voor toegang, gerelateerd aan de vraag op de verschillende stroomafwaartse markten, gerechtvaardigd zijn, wanneer deze differentiatie een betere benutting van de infrastructuur en een betere ontwikkeling van bepaalde markten mogelijk maakt en niet leidt tot beperking of vervalsing van de mededinging. In dit geval zal de Commissie de algemene gevolgen van deze prijsdifferentiatie voor alle stroomafwaartse markten beoordelen. C 265/28 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 8. 98 ((cid:213)(cid:211))(cid:217)Zaak C(cid:220)310/93(cid:216)P, BPB Industries PLC en British Gypsum Ltd/Commissie, Jurispr. 1995, blz. I(cid:220)865, 904, betreffende discriminatie door BPB tussen klanten in de verwante markt voor droog gips. ((cid:213)(cid:212))(cid:217)D. w. z. naar corresponderende netwerkexploitanten die de voorkeur genieten. ((cid:213)(cid:213))(cid:217)Beschikking 94/663/EG van de Commissie, Night Services (PB L 259 van 7. 10. 1994, blz. 20); Beschikking 94/894/EG van de Commissie, zie voetnoot 48. ((cid:213)(cid:214))(cid:217)Zaak T(cid:220)34/92, Fiatagri UK en New Holland Ford/Commissie, Jurispr. 1994, blz. II(cid:220)905; arrest van 28 mei 1998 in zaak C(cid:220)8/95(cid:216)P New Holland Ford/Commissie, nog niet gepubliceerd in de Jurispr. Zaak T(cid:220)5/92, John Deere/Commissie, Jurispr. 1994, blz. II(cid:220)957; arrest van 28 mei 1998 in zaak C(cid:220)7/95(cid:216)P, John Deere/Commissie, nog niet gepubliceerd in de Jurispr. Beschikking 92/157/EEG van de Commissie van 17 februari 1992: UK Agricultural Tractor Registration Exchange (PB L 68 van 13. 3. 1992, blz. 19). ((cid:214)˝)(cid:217)Zaak 8/72, Vereniging van Cementhandelaren/Commissie, Jurispr. 1972, blz. 977; Zaak 123/85, Bureau National Interprofessionnel du Cognac/Clair, Jurispr. 1985, blz. 391; Beschikking van de Commissie, Cement (PB L 343 van 30. 12. 1994, blz. 1) in beroep zaak T(cid:220)58/95. ((cid:214)˛)(cid:217)Zaak 56/65, STM, Jurispr. 1966, blz. 392. ((cid:214)ˇ)(cid:217)Zaak 193/83, Windsurfing International Inc/Commissie, Jurispr. 1986, blz. 611. Verklaring van geen bezwaar tegen een aangemelde concentratie (Zaak nr. IV/M. 1182 - *** Akzo Nobel/Courtaulds) (98/C 265/03) (Voor de EER relevante tekst) Op 30 juni 1998 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovengenoemde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te verklaren. Deze beschikking is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad. De volledige tekst van de beschikking is enkel beschikbaar in het Engels en zal openbaar gemaakt worden na verwijdering van alle zakengeheimen. De tekst zal ver(cid:220) krijgbaar zijn: -(cid:217)op papier bij de verkooppunten van het Bureau voor officiæle publicaties der Europese Gemeenschappen (zie lijst op de laatste omslagzijde); -(cid:217)in elektronische vorm in de ,,CEN’’(cid:220)versie van de Celex(cid:220)database, onder documentnummer 398M1182. Celex is het geautomatiseerde documentatiesysteem van het Europees Gemeen(cid:220) schapsrecht. Voor verdere informatie in verband met abonnementen, gelieve contact op te nemen met: EUR(cid:220)OP Information, Marketing and Public Relations (OP/4B) 2, rue Mercier L(cid:220)2985 Luxembourg Telefoon (352) 29(cid:216)29(cid:220)42455, fax (352) 29(cid:216)29(cid:220)42763