title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De kosten van armoede en sociale uitsluiting in Europa"

eurovoc_concepts:
aid to disadvantaged groups
fight against unemployment
marginalisation
poverty
social cost

formats: html pdf print

text: 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/25 gramma’s voor ondernemingen en centra voor industrië- le samenwerking de uitwisseling op technologisch vlak (licenties, overdracht van octrooien. ) tussen onderne- mingen stimuleren. Het Comité raadt aan middelen uit hoofde van de instrumenten Phare, Tacis en MEDA hiervoor ter beschikking te stellen. 9. 2. Ondanks de prioriteit die de kandidaat-lid- staten, de overige buurlanden en de landen in het Middellandse-Zeegebied genieten, is het wenselijk dat de EU zich op basis van het beginsel van wederkerigheid en wederzijds belang inzet voor ontkokering van de netwerken voor informatie, bevordering en exploitatie die zij met haar belangrijkste ontwikkelde partners deelt. Brussel, 1 juli 1998. 9. 3. Samen met de ontwikkelingslanden, met name de partners van het Verdrag van Lomé, zouden maatregelen kunnen worden genomen om gunstige voorwaarden te scheppen voor de verspreiding van technologieën die aan hun economische behoeften beantwoorden, en vooral het MKB en het plaatselijk ambacht ten goede komen. Zo heeft het Comité in zijn advies betreffende „Het Groenboek over de betrekkingen tussen de Euro- pese Unie en de ACS-landen bij het aanbreken van de 21e eeuw — Uitdagingen en keuzen voor een nieuwe vorm van partnerschap (1)” horizontale instrumenten voor samenwerking en verspreiding van technologisch kader van het nieuwe Europees Ontwikkelingsfonds voorgesteld. (1) PB C 296 van 29. 9. 1997, blz. 65. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité T. JENKINS Advies van het Economisch en Sociaal Comité over „De kosten van armoede en sociale uitsluiting in Europa” (98/C 284/07) Op 11 juli 1996 heeft het Economisch en Sociaal Comité besloten, overeenkomstig artikel 23, derde lid, van zijn Reglement van Orde, een advies op te stellen over „De kosten van armoede en sociale uitsluiting in Europa”. De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 18 juni 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Burnel. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 1998 gehouden 356e Zitting (vergadering van 1 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 130 stemmen vo´ o´r en 6 stemmen tegen, bij 14 onthoudingen, is goedgekeurd. I. HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ LUIDT DE NOODKLOK „Interim-actie op het gebied van de bestrijding van armoede” (3). 1. Het ESC heeft zich altijd in hoge mate bekommerd om situaties van ongelijkheid en onrechtvaardigheid en daarmee ook om het verschijnsel armoede en de meest extreme uitingsvorm daarvan, nl. uitsluiting. Ter herin- nering volgt hier een lijst met adviezen en rapporten die het ESC over dit thema heeft opgesteld: „Programma van modelprojecten en onderzoek voor de bestrijding van armoede” (1). „Wijziging Programma van modelprojecten en -onder- zoek voor de bestrijding van armoede”(2). (1) PB C 263 van 17. 11. 1975. (2) PB C 180 van 28. 7. 1977. „Specifieke communautaire actie ter bestrijding van de armoede” (4). „Wijziging besluit — Specifieke communautaire actie ter bestrijding van de armoede” (5). „Informatief rapport over Armoede” (maart 1989) niet gepubliceerd in het PB. „Economische en maatschappelijke integratie van groe- pen van kansarmen” (6). (3) PB C 113 van 7. 5. 1980. (4) PB C 25 van 28. 1. 1985. (5) PB C 263 van 20. 10. 1986. (6) PB C 159 van 26. 6. 1989. C 284/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 „Armoede” (initiatiefadvies) (1). „Toereikende inkomsten en prestaties in de stelsels voor sociale bescherming” (2). „Sociale uitsluiting” (initiatiefadvies) (3). „Actieprogramma ter bestrijding van uitsluiting en voor de economische en maatschappelijke integratie van kansarme groepen” (4). 2. De waakzaamheid van het ESC komt niet alleen via specifieke documenten over dit onderwerp tot uiting. Ook in andere adviezen wordt, indirect, op de oorzaken en gevolgen van armoede ingegaan. Zo zijn er de adviezen over de economische en sociale situatie, werkloosheid, jongeren, vergrijzing, opleiding, voorlichting, sociale samenhang, integratie, e. d. , en de adviezen over personen en bevolkingsgroepen die met grote tegenslagen te kampen hebben of het slachtoffer zijn van ingrijpende historische gebeurtenissen. 3. In dit verband zij in het bijzonder gewezen op de initiatieven van het ESC ter versterking van het burgerschap, dat uitsluitend gebaseerd kan zijn op de erkenning van de politieke, sociale, economische, culturele, individuele en gezinsrechten èn -plichten van alle mensen. 4. De lid-staten nemen — elk in het licht van de eigen situatie, middelen en beleidskeuzen — maatregelen om de armoede te beteugelen en de effecten ervan tegen te gaan. 5. De Europese Unie laat zich niet onbetuigd, zowel via algemene programma’s als via doelgericht specifiek optreden, b. v. tegen langdurige werkloosheid, ten behoe- ve van opleiding en maatschappelijke integratie, of ook ten behoeve van gebieden en sectoren die het moeilijk hebben. 6. Openbare instellingen en particuliere instanties en bewegingen proberen armoede vol overgave te be- strijden. II. EEN STUDIE WAARIN DE KOSTEN VAN ARMOEDE EN UITSLUITING CENTRAAL STAAN 1. Deze door het ESC gekozen aanpak is niet gemak- kelijk, daar de situaties sterk uiteenlopen en bepaalde gegevens ontbreken. 2. De kosten van armoede en uitsluiting kunnen vanuit twee invalshoeken worden bekeken. Enerzijds hangt er een prijskaartje aan armoede en uitsluiting voor degenen die erdoor worden getroffen, anderzijds worden er kosten gemaakt door degenen die armoede en uitslui- ting bestrijden. 3. De prijs die de slachtoffers van armoede en uitsluiting moeten betalen, vertaalt zich in een gebrek aan kwaliteit van het bestaan. Een kwalitatieve beoordeling daarvan zou in bepaalde gevallen haalbaar moeten zijn. Ook het smartengeld dat in de rechtspraak wordt toegekend als schadeloosstelling kan immers worden berekend. 4. Het lage consumptiepeil is niet alleen schadelijk voor de armen zelf, maar voor de gehele economie: de omzet van ondernemingen daalt, ondernemers werven minder personeel aan, en staat en sociale zekerheid lijden verlies omdat er via de inkomsten- en consumptieve belastingen en via de op grond van het uitoefenen van een beroepsbezigheid vastgestelde sociale bijdragen, minder geld binnenkomt. Een beperkte koopkracht maakt dat de consument goedkopere producten aan- schaft, die dikwijls uit gebieden buiten de EU afkomstig zijn. 5. De kosten van armoede en uitsluiting betreffen ook de kosten van de particuliere en overheidssteun die de gemeenschap aan armen en uitgeslotenen verschaft: preventieve maatregelen, maatschappelijke begeleiding, diverse prestaties in geld en in natura. 7. Ondanks hun vaak beperkte middelen en onzekere financie¨le situatie breiden maatschappelijke en liefdadig- heidsverenigingen hun activiteiten in het veld uit. Kerken en mensenrechtenorganisaties wijzen op de beginselen van vrijheid, rechtvaardigheid en solidariteit en zetten concrete acties op touw. 6. Men dient zich echter af te vragen wat het begrip „hoge kosten van armoedebestrijding” voor de staat of de gemeenschap precies inhoudt. Gaat het om uitgaven die samenhangen met het grote aantal armen, of om de prijs van een krachtdadig beleid en krachtige maatregelen ter voorkoming en bestrijding van armoede? 8. TOCH NEEMT ARMOEDE HELAAS STEEDS MEER IN OMVANG EN INTENSITEIT TOE! Het ESC sluit zich dan ook met luide en krachtige stem aan bij al diegenen die tegen armoede in verzet komen, en luidt de noodklok. (1) PB C 221 van 28. 8. 1989. (2) PB C 14 van 20. 1. 1992. (3) PB C 352 van 30. 12. 1993. (4) PB C 52 van 19. 2. 1994. 7. Niet alleen overheden houden zich met armoedebe- strijding bezig. Ouders die hun kinderen opvoeden, doen dat in het belang van die kinderen, maar stellen tegelijkertijd een deel van hun tijd en middelen ten dienste van het algemeen belang van staat en samenleving. Het op zich nemen van gezinsverantwoordelijkheid draagt bij tot de opvoeding van kinderen en jongeren, en daarmee ook tot hun maatschappelijke integratie. Deze ouderlijke bijdrage is één van de argumenten die voor versterking van het gezinsbeleid pleiten. 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/27 8. Organisaties en verenigingen die zich specifiek bezighouden met armoedepreventie en -bestrijding spelen een zeer belangrijke rol, omdat zij blijk geven van solidariteit en oog hebben voor de realiteit. Zulke organisaties geven concreet gestalte aan het begrip solidariteit, onder meer door op grote schaal gebruik te maken van vrijwilligers. Om hun activiteiten te financieren, krijgen deze organisaties subsidies, houden ze geldinzamelingsacties en ontvangen ze contributiegeld van hun leden. De essentie¨le rol van professionele maatschappelijk werkers en opvoeders moet niet in tegenspraak worden gezien met de rol van vrijwilligers. Een van de manieren om uitgeslotenen of personen die dreigen te worden uitgesloten te herintegreren, is ze te leren of opnieuw te leren voor zichzelf op te komen. Dit vereist dat begelei- ders er echt voor ze zijn en veel geduld hebben, en vergt dus een grote mate van menselijke beschikbaarheid. Gezien alle gevolgen van armoede en uitsluiting en de buitengewoon ernstige gevaren die zij voor individuen en ook voor landen met zich meebrengen, moeten alle burgers goed beseffen dat het hun plicht is iets te doen, ieder op zijn eigen niveau, met zijn eigen capaciteiten en middelen. inkomensconcepten en -definities, de analyse van finan- cie¨le armoede, de statistische definitie en analyse van sociale uitsluiting, en de kwaliteit van de evaluatie en van de rapporten. Concreet beoogt Eurostat een procedure vast te leggen aan de hand waarvan de EU-lid-staten regelmatig verslag zouden moeten uitbren- gen over armoede en sociale uitsluiting. Het eerste verslag moet eind 1999 klaar zijn. Deze besluiten zijn van kapitaal belang. De meeste statistische gegevens in dit advies zijn 2. 3. afkomstig van een Eurostat-onderzoek uit 1993. 2. 3. 1. In dat jaar bestond de EU uit twaalf landen; Finland, Oostenrijk en Zweden traden eerst in 1995 toe. 2. 3. 2. Het is aannemelijk dat zich sinds 1993 in het ene of het andere land ontwikkelingen hebben voorgedaan wat het armoedepeil betreft. Dit doet echter niets af aan de betekenis van de hieronder gepresenteerde gegevens. III. BRONNEN WAARVAN GEBRUIK IS GEMAAKT IV. ALVORENS OP HET PROBLEEM VAN DE KOSTEN VAN ARMOEDE TE KUNNEN INGAAN, MOET WORDEN VASTGESTELD WAT ARMOEDE CONCREET BETEKENT Voor dit advies is hoofdzakelijk gebruik gemaakt 1. van vier bronnen: Daartoe dienen met name de volgende vier vragen te worden beantwoord: — gegevens van Eurostat en van nationale instellingen en organisaties, en statistische studies; 1) Hoe wordt armoede gedefinieerd en gemeten? — opinieonderzoeken; 2) Hoe wordt uitsluiting gedefinieerd? — conceptuele studies en een aantal met de hulp van de ESC-studiegroepsleden vergaarde nationale gegevens; — gegevens van organisaties die bij de bestrijding van armoede en uitsluiting zijn betrokken. 2. Hierbij moeten meteen drie kanttekeningen wor- den geplaatst: 2. 1. De documentatie over de zojuist genoemde kosten van armoede is bij lange na niet volledig en de vorm waarin die is gegoten, kan van land tot land verschillen. 2. 2. Eurostat en de nationale statistische instellingen spelen een zeer belangrijke rol bij de strategische onderbouwing van de politieke besluitvorming en bij het helpen evalueren van de follow-up van het beleid. Helaas kon Eurostat, bij gebrek aan middelen, het ESC-verzoek om statistisch materiaal niet inwilligen. Het ESC heeft echter met belangstelling vernomen dat op 15 april 1998 voorbereidingen zijn getroffen voor het opzetten van een Task Force die zich met statistieken over armoede en sociale uitsluiting zal gaan bezighouden. Najaar 1998 dienen er aanbevelingen te worden gepre- senteerd betreffende de vaststelling van vergelijkbare 3) Hoeveel armen zijn er in Europa? 4) Waarom is of wordt men arm? 1. Statistische definie¨ring en meting van armoede 1. 1. Berekening van de kosten van armoede heeft alleen zin als dat aan de hand van de „huishoudens” (1) gebeurt. Alle leden van één huishouden worden zo geacht dezelfde levensstandaard te hebben, omdat zij onderling solidair zijn. Een statistisch „huishouden” mag niet verward worden met een gezin, d. w. z. een (echt)paar of een alleenstaande ouder met kinderen. Een gezin kan statistisch gesproken heel goed uit verscheidene huishoudens bestaan. Een statistisch „huishouden” kan omgekeerd uit personen zonder enige onderlinge verwantschap zijn samenge- steld. (1) Volgens de internationale statistische definitie is een huishouden een alleenstaande of een groep personen die normaliter dezelfde woning delen. C 284/28 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 1. 2. De Europese Commissie heeft een statistische definitie van armoede gegeven, waarin wordt uitgegaan van de gemiddelde uitgaven per consumptie-eenheid of „volwassen equivalent”. (1) Tot arme huishoudens worden die huishoudens gerekend waarvan de uitgaven beneden de grens van 50 % van dat gemiddelde liggen; dat is de zgn. „armoedegrens”. 1. 3. Gezien alle gevolgen van armoede voor het leven van personen die erdoor getroffen worden, moet armoede zo dicht mogelijk bij de plek waar iemand leeft, worden gemeten. Daarom is voor ieder land aan de hand van alle inkomens in dat land berekend waar de armoedegrens in de nationale munteenheid ligt: Armoedegrens in de nationale munteenheid, berekend op basis van het gemiddelde inkomen Geı¨ndexeerde armoedegrens (en gemiddelde levensstandaard): de grondslag 100 is het gewogen Europese gemiddelde van de twaalf armoedegrenzen 38 750 LUF 1 248 DM 378 UKD 22 930 BEF 5 328 DKK 1 175 HFL 3 716 FRF 667 600 LIT 294 IRL 48 090 PTA 67 990 DRA 42 580 ESC 202 115 111 110 108 106 106 84 82 77 66 64 Lidstaat Luxemburg Duitsland Verenigd Koninkrijk Belgie¨ Denemarken Nederland Frankrijk Italie¨ Ierland Spanje Griekenland Portugal 1. 4. De gemiddelde levensstandaard loopt van lid- staat tot lid-staat sterk uiteen. Om de armoedegrenzen met elkaar te kunnen vergelijken, zijn de nationale munteenheden daarom omgerekend tot één munteen- heid, waarbij wisselkoersen zijn gehanteerd die rekening houden met de verschillen in het algemene prijsniveau tussen de diverse landen, zodat de bij de 12 armoedegren- zen behorende inkomensverschillen de koopkrachtver- schillen tussen de betrokken huishoudens weerspiegelen. Deze wisselkoersen zorgen voor de „koopkrachtpari- teit”. (1) Berekening van de consumptie-eenheden — Oxford-schaal: 1e persoon, doorgaans een volwassene: 1 eenheid — Volgende personen van 14 jaar en ouder: 0,7 eenheid — Personen onder 14 jaar: 0,5 eenheid. Door Eurostat en bepaalde nationale instituten gebruikte schaal: 1e persoon: onveranderd — Personen van 14 jaar en ouder: 0,5 eenheid — Personen onder 14 jaar: 0,3 eenheid. Voorbeeld: een huishouden bestaande uit twee ouders en drie kinderen van resp. 15,10 en 7 jaar telt volgens de Oxford-schaal 3,4 eenheden en volgens de andere methode 2,6 eenheden. 1. 5. Hoe rijker een land over het geheel genomen is, hoe hoger de armoedegrens in dat land. Zo belandt een Luxemburgs huishouden onder de armoedegrens in zijn land met een koopkracht die nog ruim drie keer zo hoog is als die van een arm huishouden in Griekenland of Portugal. Er bestaan niet alleen grote verschillen tussen de 1. 6. lid-staten, maar ook binnen de lid-staten zelf. Zo zorgt hetzelfde inkomensniveau niet voor dezelfde leefomstan- digheden in de verschillende regio’s in het centrum van een grote stad, in de verschillende randgemeenten daarvan of in een dorp. 2. Hoe wordt uitsluiting gedefinieerd? 2. 1. Het ESC heeft zich reeds in een door mevrouw Maddocks opgesteld initiatiefadvies over het thema „uitsluiting” uitgesproken. Dit belangrijke advies is op 30 september 1993 met algemene stemmen goed- gekeurd (2). 2. 2. Onder arme huishoudens bestaan verschillende gradaties. Deze zijn natuurlijk het gevolg van inkomens- verschillen tussen arme huishoudens, maar er spelen ook andere factoren mee, b. v. om de psychologische toestand van de betrokken personen, de kwaliteit van de familiebanden, de relationele en sociale omgeving, voorschriften voor toegang tot maatschappelijke activi- teiten en ondersteuning, aanwezigheid van een vere- nigingsleven, enz. Dit zijn allemaal factoren die niet noodzakelijkerwijs in financie¨le termen zijn uit te druk- ken, maar die wel van grote invloed zijn op het ontstaan en de toeneming van armoede. 2. 3. Voor individuen en gezinnen die volledig uitge- sloten dreigen te worden of dat reeds zijn, is daarom het begrip „grote armoede” ingevoerd. Eenieder die aan de onderkant van de maatschappij leeft, kan — in min of meer snel tempo — volledig geı¨soleerd raken als er geen passende maatregelen worden genomen om hem te helpen. Dergelijke maatregelen dienen zo vroeg mogelijk te worden getroffen. Bij nagenoeg „totale” uitsluiting van een individu 2. 4. is het eindpunt bereikt van een neerwaartse spiraal waarin de betrokkene successievelijk van steeds meer specifieke grondrechten wordt uitgesloten: aantasting van het recht op onderwijs, opleiding en werk, het recht op fatsoenlijke huisvesting en het recht op een verantwoordelijk gezinsleven en om een relatie te heb- ben, de toegang tot sociale zekerheid en zorg, alsmede het recht op een redelijke levensstandaard. De uitgeslote- ne — individu of gezin — wordt niet meer erkend door de gemeenschap als iemand die rechten heeft en kenmerken vertoont waaruit zijn menselijke waardig- heid blijkt d. m. v. tekenen die getuigen van zijn maat- schappelijke, economische en culturele integratie, en van zijn status als volwaardig burger. Legitieme uitoefening van de grondrechten in hun meest gebruikelijke vorm is voor de uitgeslotene niet meer weggelegd. Hij is, in zekere zin, rechteloos en stemloos! (2) PB C 353 van 30. 12. 1993. 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/29 2. 5. Niet alle armen zijn echter gedoemd om gemar- ginaliseerd en buitengesloten te worden. Ook lopen lang niet alle armen en marginalen het extreme gevaar om tot crimineel en gewelddadig gedrag te vervallen. Wel is het zo dat armoede en uitsluiting soms gerechtelijk optreden en opvoedkundige of repressieve behandeling nodig kunnen maken en de samenleving zo geld kosten, om nog maar te zwijgen van de kosten van gewelddaden voor hun slachtoffers, de daders ervan en de families van slachtoffers en daders. Een kind is niet verantwoordelijk voor het gedrag van zijn ouders, dus mag het ook niet het slachtoffer ervan zijn. 2. 6. Evenmin kunnen alle uitgesloten arm worden genoemd. Sommige gevallen van uitsluiting zijn met name veroorzaakt door lichamelijke, psychische, sociale, etnische, culturele, religieuze of politieke omstandighe- den of door een handicap en gaan niet automatisch (maar wel vaak) met geldgebrek gepaard. 2. 7. Cijfermatig kan dus kennelijk de grens worden vastgesteld waaronder armoede begint. De grens tussen „gewone armoede” — als we die term mogen gebruiken — en uitsluiting is echter minder eenvoudig aan te geven. Alleen de extreemste marginalisering, die van daklozen, is goed te situeren. Men kan echter stellen dat ontoerei- kende of niet tijdige armoedebestrijding het gevaar van een min of meer snelle marginalisering en uitsluiting in zich houdt. 2. 8. Statistieken verschaffen maar weinig gegevens over marginalen en uitgeslotenen, omdat de meesten niet aan het normale leven deelnemen. Velen van hen verblijven in opvanghuizen of centra voor maatschappe- lijke reı¨ntegratie, in doorgangshuizen als b. v. die van het leger des Heils, in goedkope pensions, sloppenwijken of caravans. In het ergste geval zijn ze dakloos en leven ze op straat, op stations of onder een brug. 2. 9. Uitsluiting leidt in haar ultieme fase tot volledige aftakeling, en kan uiteindelijk uitmonden in zelfmoord, een laatste roep om hulp die onbeantwoord blijft. Zelfmoord is een belangrijke, en nog steeds belangrijker wordende, doodsoorzaak, vooral onder jongeren, perso- nen die in grote eenzaamheid leven, en ouderen. 3. 1. 1. Er is gekozen voor de helft van het gemiddelde inkomen om niet af te wijken van de methoden die de Commissie in het verleden bij haar armoederamingen hanteerde. Zoals men hieronder zal zien, is het percen- tage armen bij deze methode duidelijk groter dan wanneer de armoedegrens op de helft van het mediane inkomen wordt vastgesteld. 3. 1. 2. Wanneer niet van de uitgaven, maar van het inkomen wordt uitgegaan, stijgt het percentage arme huishoudens vrij aanzienlijk. De verandering van metho- de voor het berekenen van de consumptie-eenheden heeft nauwelijks effect op het percentage arme huishoudens t. o. v. de totale bevolking, maar doet wel het percentage arme huishoudens t. o. v. de kroostrijke gezinnen enigs- zins dalen en het percentage arme huishoudens t. o. v. de eenpersoonshuishoudens toenemen. 3. 1. 3. De linkerkolom van onderstaande tabel bevat voor alle twaalf EU-landen in 1993 het percentage arme huishoudens, zoals dat berekend is volgens de hierboven (2) genoemde uitgangspunten: Percentage arme huishoudens uitgaande van de helft van het gemiddelde inkomen Percentage arme huishoudens uitgaande van de helft van het mediane inkomen Lidstaat Belgie¨ Denemarken Duitsland Frankrijk Griekenland Ierland Italie¨ Luxemburg Nederland Portugal Spanje Verenigd Koninkrijk 13 9 13 16 24 21 18 14 14 29 19 23 9 5 10 11 18 6 13 7 10 19 11,5 14 12 3. Hoeveel armen zijn er in Europa? Europa van de 12 17,3 3. 1. Eurostat is bij het bepalen van de armoedegrens van de verschillende lid-staten uitgegaan van de helft van het gemiddelde inkomen per consumptie-eenheid. Zoals eerder is opgemerkt, is bij de berekening van deze eenheden een andere schaal gebruikt dan de gewoonlijk gehanteerde Oxford-schaal (1). (1) Berekening van de consumptie-eenheden — Oxford-schaal: 1e persoon, doorgaans een volwassene: 1 eenheid — Volgende personen van 14 jaar en ouder: 0,7 eenheid — Personen onder 14 jaar: 0,5 eenheid. Door Eurostat en bepaalde nationale instituten gebruikte schaal: 1e persoon: onveranderd — Personen van 14 jaar en ouder: 0,5 eenheid — Personen onder 14 jaar: 0,3 eenheid. Voorbeeld: een huishouden bestaande uit twee ouders en drie kinderen van resp. 15,10 en 7 jaar telt volgens de Oxford-schaal 3,4 eenheden en volgens de andere methode 2,6 eenheden. Deze tabel 3. 1. 4. is net als alle andere tabellen vanzelfsprekend niet bedoeld om een soort hitparade van de lid-staten op te stellen, hetgeen vernederend zou zijn voor de armen zelf, alsook voor de landen en hun regeringen die geconfronteerd worden met problemen die zij via door hen passend geachte maatregelen trachten te verhelpen. 3. 1. 5. Het is interessant te bekijken hoe groot het percentage arme huishoudens in elk land van het Europa van de Twaalf zou zijn als de armoedegrens niet wordt vastgesteld op de helft van het gemiddelde, maar op de (2) Zie paragraaf 3. 1. 1. C 284/30 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 helft van het mediane inkomen. Dit is berekend door het Franse „Institut National de la Statistique et des Etudes Economiques” (INSEE). De resultaten hiervan zijn in de rechterkolom van de tabel opgenomen. 3. 1. 6. Een groot verschil tussen de percentages bete- kent dat het aandeel zeer hoge inkomens in het land in kwestie buitengewoon groot is (de helft van de mediaan en de helft van het het gemiddelde liggen ver uiteen). 3. 1. 7. Bij de vaststelling van het percentage armen, of dit nu gebaseerd is op de helft van het gemiddelde of van het mediane inkomen, is tot op heden in iedere lid-staat altijd uitgegaan van de (gemiddelde of mediane) levensstandaard in dat land. Aangezien de levensstan- daarden van land tot land uiteenlopen, kan het gebeuren dat een huishouden dat in een bepaald land als arm te boek staat, met dezelfde levensstandaard niet als arm zou zijn gekenschetst als het in een ander land leefde. Met deze opmerking in het achterhoofd is voor iedere EU-lid-staat het percentage armen berekend, uitgaande van de helft van het gemiddelde of mediane inkomen in de Unie als geheel, opgevat als één economische eenheid. De uitkomsten van deze berekening zijn in de rechter- kolom van onderstaande tabel opgenomen. De helft van het mediane inkomen in het Europa van de Twaalf in 1993, die als uitgangspunt heeft gediend, is vastgesteld aan de hand van de inkomens in iedere lid-staat die, met behulp van wisselkoersen die de koopkrachtpariteit van de verschillende munteenheden waarborgen, in één munt zijn uitgedrukt. Percentage arme huishoudens Lidstaat op basis van de helft van het mediane inkomen in ieder land (%) op basis van de helft van het mediane inkomen in het Europa van de 12 (%) (*) Belgie¨ Denemarken Duitsland Frankrijk Griekenland Ierland Italie¨ Luxemburg Nederland Portugal Spanje Verenigd Koninkrijk Gemiddelde van het Euro- pa van de 12 9 5 10 11 18 6 13 7 10 19 11,5 14 12 7 5 7 10 36 25 19 1 9 44 25 13 13,7 (*) Deze berekening is gemaakt door het INSEE, met behulp van gegevens van de Eurostat-enquête uit 1993. 3. 1. 8. De landen waar de levensstandaard en derhalve ook de armoedegrens onder de Europese mediaan liggen, hebben een hoger percentage arme huishoudens wanneer wordt uitgegaan van het Europese mediane inkomen (of levensstandaard) dan wanneer de mediane levensstan- daard van die landen zelf als uitgangspunt geldt. 3. 1. 9. Op basis van de enquête uit 1993 telde de uit twaalf lid-staten bestaande Gemeenschap 57 miljoen armen als de armoedegrens op de helft van het gemiddel- de inkomen wordt gelegd en 38,7 miljoen armen als van de helft van het mediane inkomen wordt uitgegaan. Finland, Oostenrijk en Zweden zijn pas twee jaar na deze enquête toegetreden. Door voorzichtig te extrapoleren en rekening houdend met uit verschillende bronnen afkomstige informatie, kan gesteld worden dat er in de vijftien lid-staten, afhankelijk van de gebruikte berekeningsmethode, rond de 59 of 39,5 miljoen armen waren, d. w. z. één arme op iedere 6 of 9 inwoners. 3. 2. Na een balans te hebben opgemaakt van de armoede in Europa, is het wellicht zinvol een korte blik te werpen op wat men weet over de ernst van de situatie in de wereld. Vele volkeren streven naar ontwikkeling. Zij 3. 2. 1. richten een verwachtings- en hoopvolle blik op de EU, waarbij zij soms beı¨nvloed worden door een niet altijd even realistisch beeld van de situatie in Europa. Het is zaak om aan de legitieme verwachtingen van deze volkeren tegemoet te komen, conform de in de Universele Verklaring van de rechten van de mens verankerde beginselen. In artikel 1 daarvan is immers het volgende bepaald: „Alle mensen worden vrij en gelijk in waardig- heid en rechten geboren (. ) en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. ” 3. 2. 2. In 1994 leefden 4,3 miljard mensen, d. w. z. driekwart van de wereldbevolking, in de derde wereld. Cijfers uit 1992 laten zien dat in 57 landen — met in totaal 3,7 miljard inwoners — het jaarlijkse BNP per inwoner minder dan 675 US dollar bedroeg. Meer dan een miljard mensen moesten zien te overleven met minder dan 1 dollar per dag. Zelfs al wordt het moeilijk in te schatten aandeel van de informele economie in aanmerking genomen, dan nog is er sprake van een inkomensverhouding van 1:25 tussen deze mensen en de EU-bevolking. 3. 2. 3. Deze onverholen weergave van de harde werke- lijkheid is niet bedoeld om de Europese armen te doen inzien dat zij eigenlijk niets te klagen hebben omdat miljarden mensen in andere werelddelen in veel schrijnender armoede leven. Nee, met deze vaststelling wordt er slechts op gewezen dat wij een dubbele verantwoordelijkheid hebben: — enerzijds voor allen die bij ons in armoede en ellende leven; — anderzijds voor degenen die, in de nog te weinig ontwikkelde landen — waarmee bepaalde Europese staten historische banden hebben — streven naar verbetering van hun levensomstandigheden en voor 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/31 wie de strijd om te overleven veelal de enige bekommernis is. Armoede kan niet worden bestreden met onverschilligheid of het gebruik van domme kracht, net zo min als met mooie woorden van medelijden met de slachtoffers. — Daarom is het belangrijk de noord-zuiddialoog te intensiveren en is het om humanitaire en geopolitieke redenen hoog tijd dat er in de economische en handelsbesprekingen die op mondiaal niveau worden gevoerd aandacht komt voor de nood van bevolkings- groepen die in grote armoede leven. 4. Waarom is of wordt men arm? 4. 1. Alle rechtstreekse oorzaken van armoede worden gecree¨erd door situaties waarin sprake is van een dusdanige blijvende beperking van de inkomsten van een huishouden dat dit niet langer in staat is op normale wijze van zijn rechten gebruik te maken en zijn verplichtingen na te komen, waardoor de kwaliteit van zijn bestaan ernstig wordt aangetast. 4. 1. 2. Het is mogelijk, met name aan de hand van gegevens van Eurostat, om de hoofdoorzaken van armoede op te sporen. De eerste twee zijn werkloosheid en gebrek aan scholing, zaken die onderling vaak samenhangen. Geringe scholing maakt het moeilijker een baan te vinden, en zelfs als die gevonden is, wordt daarvoor slechts een karig loon betaald. Andere oorzaken zijn zware gezinslasten (vier of meer kinderen) en leeftijd (personen ouder dan 75 jaar). Deze laatste oorzaak is grotendeels generatiegebonden; de oudsten genieten niet altijd een pensioen dat gelijkwaardig is met dat waarvoor jongere generaties ouderen in aanmerking komen. 4. 1. 3. Door verschillende criteria met elkaar te combi- neren (sociaal-economische categoriee¨n, scholing van het „hoofd van het huishouden”, duur van de werkloos- heid, aantal kinderen, leeftijd) kan worden vastgesteld bij welke soorten huishoudens de kans groot is dat er veel armen worden gevonden. Dit zijn: — huishoudens [(echt)paren met of zonder kinderen en eenoudergezinnen] waarvan alle volwassen leden werkloos zijn; — al dan niet geschoolde langdurig werklozen (zij die langer dan een jaar, en vooral zij die al twee jaar of langer zonder werk zijn) boven de 25 jaar; — (vooral langdurig) werklozen jonger dan 25 jaar, die het ouderlijk huis verlaten hebben; — werkenden die een bescheiden inkomen hebben omdat ze laaggeschoold zijn, onvrijwillig in deeltijd werken, of slechts af en toe werken; — ongeschoolde arbeiders of bedienden, wanneer deze als enigen in het huishouden geld in het laatje brengen; — houders van een gemengd landbouwbedrijf of vee- telers die als gevolg van de kleine oppervlakte van hun bedrijf, de matige opbrengst of het feit dat hun producten weinig opleveren, maar een klein inkomen hebben, dat bovendien niet door een ander inkomen, loon van een andere persoon uit het b. v. het huishouden, wordt aangevuld; — gepensioneerde ongeschoolde arbeiders of bedienden die ouder zijn dan 75 jaar, en weduwen van deze personen; — gezinnen met vier kinderen of meer, waarvan het hoofd een al dan niet werkloze arbeider of bediende is en de partner geen beroep heeft of werkloos is; — eenoudergezinnen waarvan het gezinshoofd — meestal een vrouw — ongeschoold is. 4. 1. 4. Werkloosheid is een van de armoedefactoren die een bijzonder grote impact hebben, ook al is zij niet altijd de voornaamste oorzaak. Niet alle werklozen zijn arm. Onder de personen die laag- of ongeschoold werk verrichten en dus een karig en dikwijls onstabiel loon ontvangen, zijn er echter steeds meer armen. 4. 2. Armoede kan ook andere, minder directe oorza- ken hebben. Eén daarvan is een ontoereikende of onaangepaste opleiding, waardoor het zoeken naar en het behoud van een baan wordt bemoeilijkt, vooral ten tijde van economische crises of snelle technologische ontwikkelingen. Ook een slechte gezondheid en een gebrek aan of afwezigheid van medische zorg kunnen leiden tot beroepsinstabiliteit en iemand zelfs dwingen volledig met werken te stoppen. In het bijzonder moet gewezen worden op de 4. 3. invloed van de woonsituatie, met name als deze onzeker is. Dit is vaak een gevolg van armoede, maar kan ook een oorzaak ervan zijn of in ieder geval een factor vormen die het verarmings-, marginaliserings- en uitslui- tingsproces in een stroomversnelling brengt. 4. 3. 1. De woonsituatie is van grote invloed op de kwaliteit van het bestaan, het welzijn van (echt)paren en de opvoeding van kinderen. Daklozen kunnen zich niet integreren in de maatschappij en hebben weinig kans op een vaste baan. De woonsituatie bepaalt mede of men in de samenleving voor vol wordt aangezien. Raakt men dakloos, dan kan dat ertoe leiden dat men totaal niet meer meetelt en zelfs dat men al zijn burgerrechten verliest. In dit verband zij erop gewezen dat sommige lid-staten voorzieningen hebben getroffen om daklozen de kans te geven te stemmen. Woonomstandigheden verschillen naar gelang van de locatie. Deze is van invloed op de meeste uitgavenposten (vervoer, onderwijskosten, de omstandigheden waaron- der inkopen worden gedaan en daarmee ook de ermee gemoeide kosten) en soms ook op de sociale relaties. 4. 3. 2. Wie eigenaar van zijn woning is, beschikt over een ruimer budget. Om de ree¨le levensstandaard beter te kunnen berekenen wordt daarom in veel landen bij het inkomen of de uitgaven van de huishoudens met een eigen woning een fictief inkomen opgeteld waarin dit voordeel is verrekend. De armoedegrens ligt in dat geval hoger dan wanneer dit gegeven niet wordt meegenomen, en het aandeel arme huishoudens neemt licht toe. C 284/32 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 4. 3. 3. Sommige huishoudens hebben een eigen wo- ning gekocht en zijn bezig eigenaar te worden. Zij hebben te maken met soms te hoge aflossingen en rentebetalingen die negatieve gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit van hun bestaan. Doordat zij zich diep in de schulden steken, kan een verpauperingsproces op gang worden gebracht of kan dit verergeren. Vandaar dat het belangrijk is mensen objectief voor te lichten en te helpen bij het nemen van een besluit over de aankoop van een woning, en een beleid te voeren op het gebied van kwalitatief goede sociale huurwoningen. In dit verband heeft de commissie werkgelegen- 4. 3. 4. heid en sociale zaken van het Europees Parlement op 18 maart 1997 een ontwerpresolutie goedgekeurd waarin wordt gesteld dat niet minder dan „18 miljoen mensen in de Europese Unie beschouwd moeten worden als dakloos of zeer slecht gehuisvest in woningen die niet aan de normen voldoen of te weinig ruimte bieden” en dat huisvesting beschouwd moet worden als een zaak „die alle overige fundamentele maatschappelijke rechten schraagt. ” (1) Het ESC is het met deze analyse en de gevolgtrekking ervan eens. 4. 4. Hierboven is aandacht besteed aan de objectieve waarneming van armoede. Het is echter goed om ook even stil te staan bij gegevens die voortspruiten uit opinieonderzoeken over de wijze waarop armoede wordt gevoeld. Teneinde inzicht te krijgen in de subjectieve 4. 4. 1. beleving van armoede zijn onder huishoudens namelijk opinieonderzoeken gehouden waarin de waardering van het persoonlijk welzijn werd getoetst. Deze geven soms een ander beeld te zien dan het beeld dat uit objectieve gegevens, zoals het uitgavenpatroon van huishoudens, naar voren komt. De meest in het oog springende verschillen betreffen gepensioneerden en kroostrijke gezinnen. 4. 4. 2. Gepensioneerden beschouwen zichzelf vaak als armer dan uit de gegevens over hun levensstandaard blijkt. Komt dit door angst voor de dag van morgen, door het feit dat zij weinig of niets om handen hebben, of door isolement? Verliezen ze de waarde uit het oog van de diensten die hen soms gratis of tegen geringe vergoeding worden geleverd? 4. 4. 3. Kroostrijke gezinnen zijn ondanks een relatief lage levensstandaard vaak tevredener over hun situatie dan alleenstaanden en zelfs geen kinderen ten laste hebbende (echt)paren die het heel wat ruimer hebben. Deze gezinnen vinden bij hun kinderen (die dikwijls de enige hoop zijn van de allerarmsten) een enorme capaciteit om de armoede te lijf te gaan (2). 4. 4. 4. Voorts blijkt uit de opinieonderzoeken dat het hebben van werk zeer hoog wordt aangeslagen; volgens (1) PE 219. 267 def. /Deel A — rapporteur: Brian Crowley. (2) Deze gezinnen worden vaak geholpen door organisaties die de nadruk leggen op het (weer) verkrijgen van de menselijke waardigheid in al haar vormen: waardigheid als ouder, als lid van de samenleving en als burger. de ondervraagden draagt het bij tot een optimistische kijk op het leven en bevordert het de sociale integratie. Statistisch gezien arme huishoudens verklaren niet arm te zijn als minstens één persoon in het huishouden een vaste, betaalde baan heeft, terwijl statistisch gezien niet-arme huishoudens zichzelf als arm beschouwen als niemand in het huishouden betaald werk heeft. Subjectieve armoedeschalen worden dus beı¨n- 4. 4. 5. vloed door andere factoren dan de levensstandaard. Werklozen, ouderen en alleenstaanden voelen zich kwetsbaar en vragen zich steeds angstiger af of ze nog wel van nut zijn en wat er van hen zal worden. V. HOE KUNNEN DE KOSTEN VAN ARMOEDE EN UITSLUITING WORDEN BEREKEND? 1. Inleidende opmerkingen 1. 1. Om de kosten van armoede en uitsluiting te kunnen berekenen moet men het eerst eens worden over de betekenis van deze woorden en moet men de betrokken personen kunnen kwalificeren en tellen. In dit verband is in de voorgaande paragrafen geprobeerd de zaken op een rijtje te zetten en orden van grootte aan te geven. 1. 2. De volgende stap bestaat eruit, enerzijds de kosten van de bestrijding van armoede en uitsluiting te bepalen en preventieve maatregelen uit te werken, en anderzijds vast te stellen in welke mate het lagere consumptiepeil van armen en uitgeslotenen van invloed is op de productie, de werkgelegenheid, de belastingin- komsten en de sociale bijdragen. 1. 3. Dit is een ingewikkelde en delicate opdracht. Zo weet men dat werkloosheid een rol speelt bij de ontwikkeling van armoede, maar niet alle kosten van werkloosheid moeten worden meegenomen in de kosten van armoede. Ook de kinderbijslag kan niet in zijn geheel als onderdeel van de armoedepreventie worden beschouwd. Voorts kan men zich de vraag stellen of arme gezinnen hulp krijgen omdat ze een gezin vormen, of omdat ze arm zijn. Het antwoord hierop doet niet alleen ter zake bij de boeking van de bedragen in kwestie, maar zegt veel over de aard van de gezinstoelagen (tegemoetkoming of hulp?) en eventueel over de vraag welke gezinnen er precies recht op hebben. Er zij echter op gewezen dat sociale uitkeringen voor zeer arme gezinnen en individuen vaak de enige stabiele inkomsten- bron, of zelfs helemaal de enige inkomstenbron zijn. Terwijl de kosten van bepaalde maatregelen die 1. 4. expliciet op de bestrijding van de gevolgen van armoede gericht zijn (specifieke uitkeringen en vormen van dienstverlening) wel te berekenen lijken, is het moeilijker te achterhalen welke bedragen op afzonderlijke begro- tingsposten als onderwijs, opleiding, voorlichting, huis- vesting, volksgezondheid, enz. , specifiek worden uit- 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/33 getrokken voor preventie. Elke beleidsvorm is in se preventief. Zo is het de taak van het onderwijs analfabe- tisme uit de wereld te helpen, terwijl de geneeskunde de algemene volksgezondheid vooruit helpt door de verzorging van individuele patie¨nten, die op hun beurt de geneeskunde vooruit helpen. 1. 5. Op basis van uit diverse bronnen afkomstige gegevens kan nu reeds worden gesteld dat de economi- sche kosten van armoede en uitsluiting bijzonder hoog liggen en over het algemeen een stijgende tendens vertonen. Zoals reeds is opgemerkt, kan Eurostat over deze kosten vooralsnog geen volledige en gestandaar- diseerde gegevens verschaffen. Het ESC zelf beschikt niet over de middelen om op eigen kracht een volledig overzicht van de kosten van armoede en uitsluiting te geven. Om te trachten de gedachtevorming over dit thema vooruit te helpen, heeft het ESC hieronder, zonder belerend te willen overkomen, met behulp van voorbeelden een aanzet tot een berekeningsmethode gegeven. Als de leden van de studiegroep van de Afdeling voor sociale aangelegenheden van het ESC — van wie sommigen reeds gegevens hebben verzameld — deze methode met de nodige soepelheid hanteren, zou in een later stadium verdere vooruitgang moeten kunnen worden geboekt. 2. Bijdrage tot de uitwerking van een blauwdruk voor een berekeningsmethode 2. 1. Wat de kosten van armoede betreft, zijn er enerzijds de ree¨le uitgaven, terwijl anderzijds ook gederf- de inkomsten of winsten als kosten te beschouwen zijn. Bij de berekening van deze kosten kan men vanuit de volgende vier invalshoeken te werk gaan: 2. 1. 1. enerzijds is er de financie¨le steun of bijstand in natura die nationale of plaatselijke overheden en openbare sociale instanties en gezondheidscentra aan de slachtoffers van armoede verstrekken om hun levensom- standigheden enigszins te verbeteren; anderzijds zijn er de lasten die door de gemeenschap worden gedragen, zoals de kosten van acties voor reı¨ntegratie op de arbeidsmarkt en maatschappelijke reı¨ntegratie, en de vergoeding van schade die wordt aangericht door bepaal- de personen die in de greep van de armoede zijn; 2. 1. 2. de kosten van de tenuitvoerlegging van be- leidsmaatregelen om armoede en uitsluiting te voor- komen; 2. 1. 3. de negatieve gevolgen voor de openbare finan- cie¨n, d. w. z. de kosten die samenhangen met de gederfde belastinginkomsten en sociale premies, het feit dat er minder mensen werken dan er zouden kunnen werken, de daling van de inkomsten en het lagere consumptiepeil van de arme huishoudens en a fortiori van de uitge- slotenen; 2. 1. 4. het feit dat er minder geproduceerd wordt doordat armen vaker geen werk hebben en weinig koopkrachtig zijn, en de „kosten” daarvan voor het productieapparaat; deze kosten kunnen worden bere- kend aan de hand van de productiefactor, door een raming te maken van de potentie¨le productie van de gedeeltelijk en volledig werkloze armen, of aan de hand van de consumptiefactor, door na te gaan hoe de totale vraag er zou uitzien als de armen in staat waren in hun behoeften te voorzien. De kosten van de eerste categorie zouden voort- 2. 2. aan in elk land moeten kunnen worden berekend: 2. 2. 1. hetzij uitgaande van een lijst van sociale uitke- ringen waarvan men weet dat zij in principe alleen naar kansarme bevolkingsgroepen gaan (sociale minima en bepaalde uitkeringen die aan inkomensvoorwaarden zijn gekoppeld), en van een lijst van uitkeringen die in principe een meer algemene bestemming hebben, maar waarvan een — moeilijker te becijferen — gedeelte in feite ook terechtkomt bij huishoudens en personen die in armoede leven; 2. 2. 2. hetzij uitgaande van de resultaten van een enquête waarbij een aantal huishoudens wordt gevraagd om met hulp van een enquêteur een lijst op te stellen van hun inkomsten (inkomen uit arbeid en „overdrachten”). Op die manier wordt duidelijk welke huishoudens als „arm” dienen te worden bestempeld — bv. in de zin van de definitie van de Commissie — en kunnen hun diverse „sociale inkomsten” worden berekend. 2. 3. Kiest men ervoor om de uitkeringen die in principe bedoeld zijn voor armen of doorgaans bij hen terechtkomen buiten beschouwing te laten, dan zou kunnen worden uitgegaan van onderstaande lijst: — zogenaamde „solidariteitswerkloosheidsuitkerin- gen” voor langdurig werklozen, niet te verwarren met uitkeringen op grond van een werkloosheidsver- zekering; — bijstand aan personen met aanpassingsproblemen en uitkeringen voor heraanpassing of reı¨ntegratie op de arbeidsmarkt, bestemd voor (met name jonge en de oudste) langdurig werklozen; — sociaal minimuminkomen (bestaansminimum, in- come support, enz. ), bestemd voor personen zonder enige bron van inkomsten; — sociale bijstand aan kinderen uit kansarme milieus, probleemjongeren, en gehandicapten met een laag inkomen; — gezinsuitkeringen waaraan inkomensvoorwaarden verbonden zijn, voor gezinnen met drie of meer kinderen, toelagen voor alleenstaande ouders, en steun aan gezinnen met een bescheiden inkomen; — minimum ouderdomsuitkering, thuiszorg of huis- houdelijke hulp voor onbemiddelde ouderen; — medische hulp voor zieken met een klein inkomen, arbeidsongeschikten en gehandicapten en meer in het algemeen voor al degenen die geen of nauwelijks sociale bescherming genieten; — inkomensafhankelijke woonsubsidies, in gevallen waarin het gezins- of individuele inkomen niet toereikend is om menswaardige huisvesting te kun- nen vinden; onderdak voor kansarmen en daklozen; C 284/34 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 opvanghuizen voor probleemjongeren, tehuizen voor onbemiddelde ouderen, enz. ; — bijscholing voor kinderen uit achterstandswijken of kansarme milieus, alfabetisering, heropvoeding van probleemjongeren, enz. ; — bepaalde vormen van dienstverlening waarvoor kor- ting wordt verleend of die gratis zijn: vervoer, maaltijden, verwarming, voorlichting, recreatie, cul- tuur, enz. ; — bezoldiging van maatschappelijk werkers die zich bezighouden met armen van alle leeftijden, prob- leemjongeren, langdurig werklozen, enz. ; investerin- gen en werkingskosten van de instanties waar zij voor werken, enz. ; — kosten die gemoeid zijn met de preventie en bestrij- ding van bepaalde vormen van criminaliteit die aan armoede kunnen worden toegeschreven, met inbegrip van de behandeling van gevallen van alcoho- lisme en drugsverslaving als gevolg van armoede. De benamingen van al deze prestaties verschil- 2. 3. 1. len van land tot land. De referentielijst is niet helemaal volledig, maar bestrijkt niettemin een breed gebied. De bedoeling is door raadpleging van de boekhoudingen van de steunuitkerende instanties inzicht te krijgen in het totaalbedrag dat voor iedere afzonderlijke, relevante prestatie wordt besteed, en als deze uitkeringen niet alleen aan „armen” in de strikte betekenis van het woord ten goede komen, vast te stellen welk deel ervan bij hen terechtkomt. 2. 3. 2. Een van de tekortkomingen van deze werkwijze is dat het hier in de meeste gevallen gaat om steun aan personen, en dus niet aan huishoudens. In een huishouden dat niet arm is, kan één van de leden nl. een uitkering ontvangen. Als dus wordt berekend welk totaalbedrag voor de hierboven vermelde prestaties wordt besteed, dan bestaat a priori het risico dat het resultaat van die berekening een hoger bedrag is dan het steunbedrag dat daadwerkelijk aan arme mensen stricto sensu wordt uitgekeerd. 2. 3. 3. De leden van de ESC-studiegroep hebben een vragenlijst ontvangen waarin bovenstaande opsomming min of meer is overgenomen. Aan de hand daarvan moesten zij proberen om bij de bevoegde instanties van hun land gegevens te verkrijgen. Er zijn gegevens binnengekomen uit Oostenrijk, Belgie¨, Spanje, Frank- rijk, Duitsland, Griekenland, Italie¨ en het Verenigd Koninkrijk. Soms zeer uitvoerige informatie is verschaft over aantallen en kenmerken van werklozen, en veelal ook over de hoogte van de uitkeringen, alsmede over verscheidene andere aspecten van sociale bescherming. In de meeste gevallen is het echter praktisch onmogelijk gebleken om te bepalen welk deel van de vergoedingen of uitkeringen in kwestie uitsluitend naar armen ging. Wil men tot betrouwbare resultaten komen, dan is het zaak langdurig specifiek onderzoek te verrichten waarbij vele instanties worden betrokken en waarbij in ieder land een aanzienlijke coördinatie-inspanning moet worden geleverd. 2. 3. 4. Maar heel zelden is geprobeerd tot een synthese te komen. Ter illustratie zij gewezen op de op Duitsland betrekking hebbende werkzaamheden van Rudolf Mar- tens, die de overheidsuitgaven ten behoeve van langdurig werklozen, voor sociale steun en voor diverse vormen van zorg en behandelingen in 1994 op ongeveer 70 miljard DM (rond de 37 miljard ecu) schatte. Ter indicatie kan tevens worden opgemerkt dat de Franse minister van sociale zaken begin 1997 heeft aangekondigd dat hij dat jaar 126 miljard FF (19,5 mil- jard ecu) voor de bestrijding van armoede en uitsluiting zou uittrekken. Bovenop dat bedrag komt dan nog de steun van lokale en regionale overheden, die ongeveer 40 miljard FF (6 miljard ecu) bedraagt. 2. 4. De kosten van de bestrijding van armoede en uitsluiting kunnen ook gekwantificeerd worden door uit te gaan van de enquêtes die naar de inkomsten van huishoudens zijn ingesteld. De enquête die Eurostat in 1993 heeft gehouden onder een geselecteerde groep Europese huishoudens heeft over het aantal armen gegevens opgeleverd die hierboven in dit advies zijn gebruikt. Het Franse ministerie van sociale zaken heeft gepoogd een eerste evaluatie te maken van de uitkomsten van het aan Franse huishoudens gewijde gedeelte van de enquête. De resultaten hiervan zijn, louter bij wijze van voorbeeld, hieronder samengevat. 2. 4. 1. Een onderzoek dat op huishoudens is geba- seerd, kan een aantal zwakke kanten vertonen, zoals het risico dat de inkomsten te laag worden ingeschat, of het nu om rijke (of „niet-arme”) of arme huishoudens gaat. Alle pogingen van de enquêteurs ten spijt om hen te helpen objectieve antwoorden te geven, zullen arme huishoudens waarschijnlijk geneigd zijn om het bestaan van bepaalde bronnen van inkomsten te verzwijgen, uit angst om die kwijt te raken, vooral in het geval van uitkeringen die bij overschrijding van een bepaalde inkomensgrens vervallen. Dit gedrag wordt meer door angst ingegeven dan door de wil om te frauderen. Een andere reden waarom bij een dergelijke enquête, los van de door de huishoudens verstrekte antwoorden, de kosten te laag kunnen worden ingeschat, houdt verband met de bewuste keuze om gezondheidszorg in natura („verstrekkingen”) buiten beschouwing te laten. Hetzelf- de geldt voor de kosten van armoedebestrijding die niet voortvloeien uit inkomensoverdrachten aan arme huishoudens zelf, maar die zijn terug te voeren op bijvoorbeeld de lonen die aan sociaal werkers en begeleiders worden uitbetaald en/of op het feit dat deze huishoudens gratis of tegen verlaagd tarief gebruik kunnen maken van bepaalde vormen van collectieve dienstverlening (b. v. vervoer, maaltijden). 2. 4. 2. Een ander nadeel van enquêtes waarbij „gewo- ne” huishoudens rechtstreeks worden ondervraagd, is dat die onvolledige gegevens opleveren betreffende dat wat statistici „de uiteinden van de kromme” noemen. Zo is het voor de onderzoekers van deze enquête bijvoorbeeld erg lastig vragen te stellen aan huishoudens uit de categorie waar de ergste armoede wordt geleden, omdat die daardoor tegelijkertijd ook „uitgesloten” zijn (1). Daarom heeft de Franse Sociaal-Economische (1) Zo worden armen die in ziekenhuizen en meer in het algemeen in particuliere of openbare „instellingen” verblij- ven, niet ondervraagd. 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/35 Raad, ten behoeve van een door Geneviève de Gaulle gepresenteerd rapport over armoede, het Centrum voor onderzoek en documentatie inzake levensomstandighe- den (CREDOC) moeten opdragen een apart onderzoek te verrichten onder een representatieve groep personen die in zgn. „verpauperde woongebieden” wonen en leven. Bij de verwerking van de gegevens van de 2. 4. 3. Eurostat-enquête wordt de armoedegrens gelegd bij de helft van het mediane inkomen van de huishoudens (uitgedrukt in consumptie-eenheden). Zodoende werd in 1993 11 % van de Franse huishoudens als arm bestempeld, terwijl 16 % als arm zou zijn gekenschetst als de armoedegrens op de helft van het gemiddelde inkomen was bepaald. Bovendien is voor het meten van de consumptie- eenheden de Eurostat-schaal gebruikt. Met deze schaal is het percentage arme huishoudens in Frankrijk iets hoger dan met de Oxford-schaal (10 % i. p. v. 9,6 %) en het percentage armen iets lager (9 % i. p. v. 10,4 %). 2. 4. 4. Met deze werkwijze komt de opsteller van de studie van het Franse ministerie van sociale zaken tot de bevinding dat in 1993 het aandeel van de „sociale” inkomensoverdrachten in de inkomsten van de armen, als alleen wordt afgegaan op de antwoorden die de ondervraagde huishoudens zelf op de vragen van de Eurostat-enquête hebben gegeven, 63 miljard FF (iets minder dan 10 miljard ecu) bedroeg. Wanneer dat bedrag naar de gevolgen van de te lage inschatting wordt gecorrigeerd door daarbij voor ieder huishouden de uitkeringen op te tellen die weliswaar niet zijn opgegeven, maar waarschijnlijk wel zijn ontvangen (waarbij wordt uitgegaan van de uitkeringen waarop die huishoudens recht hebben en de gebruikelijke praktijken van de administratieve instanties die met de afhandeling van de sociale bijstand zijn belast), en wanneer de evaluatie wordt vervolledigd door ook de kosten van de tenuitvoer- legging van armoedebestrijdingsmaatregelen (die in de Eurostat-enquête niet zijn meegenomen) in aanmerking te nemen, dan komt men uiteindelijk uit op een totaalbed- rag van naar schatting ongeveer 130 miljard FF (20 mil- jard ecu). 2. 4. 5. Als daarentegen de armoedegrens gelegd wordt op de helft van het gemiddelde inkomen i. p. v. op de helft van het mediane inkomen, en i. p. v. de nieuwe schaal de Oxford-schaal wordt toegepast, dan is het resultaat van de berekening dat het aandeel van de „sociale” inkomensoverdrachten in de inkomsten van de armen thans 115 miljard FF bedraagt als alleen van de antwoorden van de huishoudens zelf wordt uitgegaan, en 180 à 200 miljard FF (ongeveer 30 miljard ecu) als dat bedrag naar de gevolgen van de door de gebruikte onderzoekstechniek teweeg gebrachte te lage inschatting wordt gecorrigeerd. 2. 4. 6. Hierbij dient te worden opgemerkt dat geen rekening is gehouden met de kosten van de steun die particuliere verenigingen en organisaties aan hulpbehoe- venden verstrekken. Momenteel zijn er te weinig statisti- sche gegevens beschikbaar om een volledig beeld te krijgen van deze kosten. Het zou interessant zijn hierover bij genoemde organisaties ter plaatse inlichtingen in te winnen, omdat zij maatschappelijk gezien belangrijk werk verrichten. Grote geldinzamelingsacties waarbij een bijdrage wordt gevraagd voor de bestrijding van bepaalde ziekten (kanker, spierziekten, aids) leveren meestal meer op dan die waarbij het om armoedebestrijding gaat. Bovendien is niet altijd gemakkelijk uit te maken welk deel van het ingezamelde geld voor de strijd tegen onderontwikkeling in andere werelddelen en welk deel voor de armen in Europa bestemd is. 2. 4. 7. Het ESC vindt dat niet mag worden voorbijge- gaan aan de overdrachten die binnen het gezin en tussen generaties plaatsvinden, met name ten gunste van jongeren die het bijzonder moeilijk hebben, bv. als gevolg van werkloosheid. Deze transfers spelen een belangrijke rol om te voorkomen dat de personen in kwestie steeds armer worden en om dit verpauperings- proces te bestrijden. Vier jaar geleden heeft het Franse Institut National de la Statistique et des Études Écono- miques in een studie de intra-familiale transfers becijferd op ongeveer 140 miljard FF (rond de 23 miljard ecu). Deze overdrachtenstroom gaat voor 80 % van ouderen naar jongeren en voor 20 % in de omgekeerde richting. Het zou interessant zijn om dit soort gegevens voor alle lid-staten te verzamelen. 2. 5. Het is gemakkelijker uit te rekenen hoeveel het steunbeleid kost dat wordt gevoerd ten gunste van mensen die nu arm zijn of hoeveel de maatregelen kosten die de huidige levensomstandigheden van armen vereisen, dan om uit te rekenen hoeveel het beleid kost dat worden gevoerd om armoede te voorkomen. Om de kosten van dat laatste, preventieve beleid te kunnen ramen, moet immers eerst de vraag worden beantwoord welk deel van de prestaties die bedoeld zijn om in de gezinslasten tegemoet te komen, medische kosten te financieren (b. v. de zorg voor moeder en kind) of bepaalde ouderen een pensioen te bieden, beschouwd kan worden als uitgaven met een preventieve werking t. a. v. armoede en uitsluiting. Verder zou ook getracht moeten worden na te gaan welk deel van de uitgaven voor het basis- en voortgezet onderwijs beschouwd kan worden als onderdeel van een preventief beleid (geldt dat bv. voor de kosten van alle kleuter- en basisscholen in de buitenwijken van grote steden, gezien hun leerlin- genbestand, of slechts voor een aantal van die scholen?) Voor zover wij weten, zijn dergelijke zaken tot op heden nog nooit berekend. Dit is dan ook bijzonder moeilijk. 2. 6. Ook zijn er vrijwel nooit pogingen ondernomen om de hoogte in te schatten van de laatste twee componenten van de kosten van armoede, nl. de gederfde belastinginkomsten en sociale premies, en de waarde van dat wat niet wordt geproduceerd omdat arme huishoudens een lager consumptiepeil hebben. 2. 6. 1. Wel blijkt uit de studie van Rudolf Martens naar de situatie in Duitsland dat de gederfde overheidsin- komsten aan belastingen en sociale premies als gevolg van de officieel geregistreerde werkloosheid in 1995 65 miljard DM (35 miljard ecu) belopen; grofweg de helft van dit bedrag betreft niet-ontvangen belastingen, C 284/36 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 en de andere helft niet-ontvangen sociale premies. Als alleen langdurig werklozen tot de armen worden gerekend, dan beloopt het bedrag aan belastingen en sociale premies dat is misgelopen als gevolg van werkloosheid van armen 13 miljard DM (7 miljard ecu). Hierbij wordt er impliciet van uitgegaan dat een lang- durig werkloze vanuit het oogpunt van het betalen van belastingen en premies gelijkstaat aan een „gemiddelde werkloze”. 2. 6. 2. De totale waarde van de „non-productie” als gevolg van de werkloosheid is door het IAB (Institut für Arbeitsmarkt und Berufsforschung) voor 1987 in West-Duitsland op 190 miljard DM (92 miljard ecu) geschat (1). Het IAB hanteert daarbij als uitgangspunt het niet-werken van alle werklozen, ongeacht of deze officieel als werkloze geregistreerd staan of niet (men gaat ervan uit dat de fictieve productiviteit van deze werklozen gemiddeld overeenkomt met 75 % van de productiviteit van de werkenden). Maar hier gaat het dus om alle werklozen, en niet alleen om de werklozen die als „arm” kunnen worden beschouwd. Wanneer het aantal arme werklozen geschat wordt op 20 % van alle (al dan niet geregistreerde) werklozen, komt de „non-productie” als gevolg van het feit dat zij niet werken uit op een bedrag in de orde van grootte van 38 miljard DM (18 miljard ecu). 2. 6. 3. De als gevolg van werkloosheid niet ontvangen sociale-zekerheidspremies zijn voor 1991 in Frankrijk geraamd op 138 miljard FF (21 miljard ecu) (2). Aan inkomstenbelasting werd naar schatting 25 miljard FF (3,8 miljard ecu) misgelopen en aan BTW (als gevolg van het lagere consumptiepeil van werklozen) 14 miljard FF, dus in totaal 39 miljard FF. Niet alle werklozen kunnen echter als arm worden bestempeld. Het aantal arme werklozen wordt in de berekeningen op 25 % van alle werklozen geschat, wat waarschijnlijk een minimum is. Hun inkomen ligt onder het gemiddelde. Deze twee opmerkingen in aanmerking genomen kon het negatieve effect van de werkloosheid op de sociale bijdragen in 1991 op ongeveer 25 miljard FF (ongeveer 3,9 miljard ecu) worden geraamd. Bovenstaande opmerkingen betreffende Duits- 2. 6. 4. land en Frankrijk zijn slechts als voorbeelden bedoeld. Er mogen dan ook geen conclusies aan worden verbon- den en er mag nog minder op grond daarvan naar de andere lid-staten worden gegeneraliseerd. VI. CONCLUSIE — EUROPA: EEN UNIE VOOR VELEN OF EEN UNIE VOOR IEDEREEN? 1. In deze kernachtige bewoordingen stelt Commis- saris Flynn de hamvraag. Het gaat immers niet alleen om de preventie en bestrijding van armoede, hoe belangrijk die ook zijn. (1) Bron: een door Rudolf Martens verschaft document. (2) Bron: Franse ministerie van werkgelegenheid, synthese- document van 16 november 1994. 1. 1. De Europese Unie is bedoeld als een politiek, economisch, sociaal en cultureel geheel dat krachtig is zonder „dominant” te willen zijn, daar zij gegrondvest is op menselijke waardigheid en democratische begin- selen en zij er derhalve op staat dat alle grondrechten van de mens eerbiedigd worden. In een democratische samenleving moet iedere activiteit het algemeen welzijn dienen door de voorwaarden voor een leven in vrijheid en verantwoordelijkheid op billijke wijze te verbeteren. Rechtvaardigheid, solidariteit en respect voor de menselijke waardigheid impliceren immers dat de zorg voor de meest kwetsbaren op de eerste plaats komt. 1. 2. Op de vraag van Commissaris Flynn kan alleen maar het tweede antwoord worden gegeven, tenzij men het vertrouwen van de grondleggers van het verenigde Europa wil beschamen en men de beginselen uit de Verklaring van de Rechten van de Mens de rug wil toekeren. 2. Gezien de huidige situatie wat armoede en uitslui- ting betreft, is het duidelijk dat ons beleid gefaald heeft: op bepaalde terreinen, maar vooral wat de eerbiediging van de mensenrechten betreft. Hoewel cijfers belangrijk zijn, allereerst voor degenen die door armoede en ellende getroffen zijn, gaat het er uiteindelijk niet om of er nu 40 of 60 miljoen armen zijn. Het gaat om de fouten die begaan worden tegen de menselijke waardigheid. Gezien de ethische beginselen en de morele uitgangspunten van de samenleving leggen deze in de kern een even groot moreel en maatschappelijk gewicht in de schaal. 2. 1. Afhankelijk van de berekeningsmethode kan men stellen dat minstens één op de negen mensen in de EU statistisch gezien arm is. Het aantal uitgeslotenen wordt op ongeveer 4 miljoen personen geraamd. Eén op de vijf kinderen tussen 0 en 16 jaar leeft in een arm huishouden. En toch is ons ontwikkelingspeil over het algemeen hoog en is onze cultuur geworteld in de altijddurende waarden van het humanisme. Kan men een gerust geweten hebben zolang er mensen zijn die van hun waardigheid zijn beroofd? 2. 2. De lid-staten geven, wat de armoedesituatie betreft, aanzienlijke verschillen te zien. Ter wille van een grotere solidariteit tussen onze volkeren is het derhalve zaak, meer werk te maken van adequate communautaire acties. 2. 3. Deze doelstelling kan pas worden verwezenlijkt als de burgers van alle lid-staten blijk geven van een grotere politieke bereidheid om verder te kijken dan de eigen korte-termijnbelangen; in plaats van te denken „ieder voor zich”, zouden zij meer solidariteit aan de dag moeten leggen. 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/37 2. 4. Overal zou krachtig en in een vroeg stadium tegen de oorzaken en uitingsvormen van armoede en uitsluiting moeten worden opgetreden. Hoe langer er getalmd wordt, hoe groter de schade, niet alleen voor de armen zelf, maar ook voor het imago van en de cohesie binnen de EU. Wie zou dergelijke risico’s willen lopen? 2. 5. Het ESC sluit zich aan bij het door de Europese Raad in de bijlage bij het Verdrag van Maastricht en het Verdrag van Amsterdam tot uitdrukking gebrachte streven om van de bestrijding van uitsluiting een van de doelstellingen van het sociaal beleid van de EU te maken. 3. Het ESC vindt het een goede zaak dat er procedures worden uitgewerkt om betrouwbare gegevens over armoede en uitsluiting te verkrijgen. Over de situatie in iedere lid-staat moet een monografie worden opgesteld, die aan de hand van nationale studies wordt bijgewerkt volgens bepaalde regels die in overleg met de communau- taire overheden worden vastgesteld, zodat voor statisti- sche overeenstemming kan worden gezorgd. De gegrond- heid van een therapie hangt altijd af van de vraag of er een juiste en objectieve diagnose is gesteld. 4. Niet alleen moet de kennis van de ree¨le situatie worden verbeterd, ook dient er onder alle geledingen van de maatschappij — met medewerking van de bevolking zelf — een voorlichtingsinspanning te worden verricht, en moeten op de diverse terreinen krachtiger maatregelen worden getroffen: In alle nationale en communautaire discussies 4. 1. en besluitvormingsprocessen op gebieden als politiek, onderwijs, opleiding, voorlichting, werkgelegenheid, volksgezondheid, sociale bescherming, huisvesting, toe- gang tot gezondheidszorg, ontwikkeling van nieuwe technologiee¨n, enz. dient stelselmatig aandacht te wor- den geschonken aan armoede en uitsluiting. 4. 2. De burgerzin en het begrip van ethische waarden moeten worden ontwikkeld, zodat de burger meer respect krijgt voor al zijn medemensen en alle maatschap- pelijke groepen, met name voor de meest kwetsbaren en voor allen die door tegenspoed, het lot of bijzondere omstandigheden anders zijn geworden dan hijzelf. 4. 3. Maatschappelijk werkers, opvoeders, zorgper- soneel, rechters, politieagenten enz. moeten voorlichting krijgen over de manier waarop zij arme en kwetsbare groepen en individuen dienen te benaderen, te begeleiden en op te vangen. 4. 4. Lid-staten en organisaties die zich met de bestrij- ding van armoede bezighouden, dienen ervaringen uit te wisselen. 4. 5. De rol van de sociale dialoog als een zeer actief instrument om de menselijke waardigheid in acht te nemen en te bevorderen, moet worden versterkt. en opvoeders, waarvan de knowhow meer gewaardeerd en erkend moet worden dan momenteel soms het geval is. 4. 7. De uitgeslotenen zouden mogelijkheden moeten krijgen om collectief hun stem te laten horen. Zij zouden daarbij geholpen moeten worden door organisaties waarin zij zichzelf „herkennen”. Zo zouden zij kunnen leren om voor zichzelf op te komen, hetgeen een eerste voorwaarde is om als burger mee te tellen, en zouden zij aldus hun vrijheid kunnen hervinden of opnieuw kunnen ontdekken. 5. Naast maatregelen ter verbetering van de levens- omstandigheden van armen en uitgeslotenen, zou tegelij- kertijd ook de preventie van armoede geı¨ntensiveerd moeten worden. 5. 1. Om armoede te voorkomen en tegen te gaan is bestrijding van de werkloosheid het allerbelangrijkst; het ESC hamert hier voortdurend op. Niet alle werklozen zijn financieel arm, maar velen van hen — zo niet allen — hebben wel in psychologisch, sociaal en affectief opzicht schade opgelopen. Werkloosheid, met name langdurige werkloosheid, brengt steevast een verslechte- ring van de levensomstandigheden en derhalve van de kwaliteit van het bestaan van een groot aantal huishoudens teweeg. Gezien de gevaren die werkloosheid voor de mens met zich meebrengt, dienen alle burgers actief bij te dragen tot de bestrijding ervan. Het recht op een echte baan is een fundamenteel recht. 5. 2. Armoedepreventie moet door de samenleving als geheel aan de bron worden aangepakt, in het stadium van onderwijs en opleiding. Een algemene vorming in basisvaardigheden (lezen, schrijven, spreken, rekenen, „denken met je handen”) en een initie¨le en permanente beroepsopleiding zijn absoluut noodzakelijk. Het ESC heeft hier altijd veel waarde aan gehecht. 5. 3. Het is belangrijk ouders te steunen bij de opvoe- ding en in het levensonderhoud van hun kinderen (b. v. via kwalitatief goede kinderopvangvoorzieningen). Zo worden zij bij de samenleving betrokken en op hun verantwoordelijkheden gewezen en kan dus worden bijgedragen tot de preventie van marginalisering. Gezins- beleid en onderwijsbeleid zijn onder meer bedoeld om gezinnen en leerkrachten in staat te stellen zich ten volle van hun taken te kwijten en hun verantwoordelijkheden volledig op zich te nemen. 5. 4. Om armoede en uitsluiting te voorkomen, is het van zeer groot belang het beleid inzake — met name sociale — huisvesting en preventieve gezondheidszorg voor de meest kwetsbaren kracht bij te zetten. 4. 6. Welzijns- en liefdadigheidsinstellingen en alle andere organisaties die zich met armoedebestrijding bezighouden, zouden daadwerkelijk erkenning en steun moeten krijgen. Vrijwilligerswerk zou concreet onder- steund moeten worden, met name door vrijwilligers een opleiding te geven. Hun bijdrage is immers een onmisbare aanvulling op het werk van professionele hulpverleners 6. Of het nu gaat om directe armoede- en uitsluitings- bestrijding of om indirecte bestrijding daarvan via maatregelen op het gebied van werkgelegenheid, huis- vesting, onderwijs, volksgezondheid, gezinsbeleid, jon- gerenbeleid e. d. , de rol van de communautaire instellin- gen is groter dan men op het eerste gezicht zou denken. Het is dan ook zaak de burger hierover beter in te C 284/38 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 lichten, temeer daar het om acties kan gaan die minder direct waarneembaar zijn dan andere, even zinvolle leiden tot het aanleggen van maatregelen, die b. v. snelwegen of tot het ondersteunen van de economische bedrijvigheid. 7. Het sleutelwoord in de bestrijding van armoede en uitsluiting is, terecht, solidariteit. Hebben de ontwikkel- de landen, en bijgevolg ook de Europese Unie, in de afgelopen vijftien jaar echter niet juist een ontwikkeling te zien gegeven die hier en daar min of meer gekenmerkt wordt door bevoordeling van de sterksten, en dienten- gevolge soms achteruitgang van de minder sterken, en buitensluiting van de zwaksten? De rijken worden steeds rijker, en de armen steeds armer en talrijker. Zo lijkt het er b. v. op dat bepaalde politieke en andere keuzes steeds meer in de richting gaan van een geleidelijke vermindering van de sociale uitgaven, waarbij wat vroeger onder collectieve solidariteit viel, thans op de solidariteit van particulieren wordt afgeschoven. Dit gebeurt hier en daar onder het voorwendsel dat daardoor de optimale werking van het marktmechanisme wordt bevorderd, waarbij er wellicht te goeder trouw van wordt uitgegaan dat dit beter is voor de instandhouding van het concurrentievermogen van onze bedrijven; een sterkere concurrentiepositie van het bedrijfsleven is immers noodzakelijk om de werkloosheid te bestrijden en aldus van doorslaggevende betekenis voor het voorko- men van armoede. Maar kan er een werkelijk vrije samenleving voor iedereen tot stand worden gebracht in een „universum” van onzekerheid en onrechtvaardigheid voor velen? Het antwoord luidt onomwonden: nee! 8. Het antwoord voor alle beleidsmakers en burgers op de toename van armoede en sociale uitsluiting, is niet uitsluitend te vinden in steunmaatregelen. Dat is slechts een onderdeel (dat maar tijdelijk zou moeten zijn) van een algemeen beleid dat gericht is op economische en sociale vooruitgang. Helaas is het zo dat voor steeds meer personen van alle leeftijden en voor steeds meer gezinnen sociale uitkeringen de enige regelmatige inkom- sten vormen. 8. 1. Iemand die bezig is te verdrinken, moet vanzelf- sprekend geholpen worden, maar sociaal beleid mag niet slechts een soort EHBO-dienst zijn om strategische, politieke, economische, sociale of educatieve fouten goed te maken en te herstellen. Sociaal beleid moet weliswaar voor bescherming en herstel zorgen, maar het moet er ook op gericht zijn het individuele en collectieve bewustzijn van de rechten en plichten voor iedereen te bevorderen. 9. Armen worden niet geholpen door middelen weg te halen bij personen die minder arm zijn; dit zou onrechtvaardig en weinig doeltreffend zijn. 9. 1. Het bestrijden van armoede met sociale uitkerin- gen kost veel geld. Daarbij moet worden beseft dat deze kosten voor een groot deel moeten worden toegeschreven aan ontoereikende groeicijfers, die weer voortvloeien uit de onvoldoende interne vraag, met name van de bevolkingsgroepen die de meeste onbevredigde behoef- ten hebben en die ook over de minste financie¨le middelen beschikken, terwijl hun omvang een stijgende tendens vertoont. Deze vicieuze cirkel zou doorbroken moeten kunnen worden. De sociale dialoog draagt bij tot het aangeven van billijke en tegelijkertijd realistische richtsnoeren en zou dan ook geı¨ntensiveerd moeten worden. 9. 2. Om hulp te bieden aan degenen die thans arm en uitgesloten zijn en om het gevaar van armoede en uitsluiting in de toekomst te vermijden, is een intern economisch groeibeleid nodig dat mede gericht is op een betere bevrediging van de behoeften van de huishoudens die het minst goed aan hun trekken komen, nl. huishou- dens met een modaal of bescheiden inkomen. Op lange termijn is dit in ieders belang, ook in dat van de bevoorrechte lagen van de bevolking. 10. Het benadrukken van het kapitale belang van groei betekent niet dat er afbreuk wordt gedaan aan de rol van sociale begeleiding in al haar uitingsvormen. Het een kan niet zonder het ander. Commissaris Flynn denkt er net zo over: „Economische groei en vooruitgang in de lid-staten van de Unie is een noodzakelijke voorwaarde voor sociale samenhang, maar op zich niet toereikend”. Geheel terecht pleit hij voor „een broodnodig flankerend beleid” (. ) omdat anders „het proces van totstandbren- ging van een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa een verre droom blijft. ” Het ESC is het hier volledig mee eens. 11. Als een gezamenlijke inspanning — van particu- liere èn overheidswege — uitblijft, is het risico groot dat de kloof tussen rijk en arm breder wordt, waardoor de Europese samenleving versneld koers zal zetten naar een tweedeling die de spanningen binnen de EU-lid-staten en elders in de wereld zal doen toenemen. Iedere burger moet leren beseffen dat hij permanent medeverantwoor- delijk is voor de totstandbrenging van een rechtvaardige en harmonische samenleving. Het ESC weigert dan ook om armoede als een onafwend- baar noodlot te beschouwen. Armoede is geen gevolg van, of zelfs een voorwaarde voor een „toekomstige samenleving” die niet meer in staat is haar indrukwek- kende wetenschappelijke en technologische kennis in overeenstemming te brengen met de ethische waarden waar zij zich, voor ieder die het horen wil, op laat voorstaan. De armen mogen niet de onvermijdelijke slachtoffers worden van een economische vooruitgang die slechts aan een deel van de bevolking ten goede komt. 12. Voor armoede en uitsluiting moet een hoge prijs worden betaald, allereerst door de slachtoffers ervan, die er zeer dikwijls zelf niet verantwoordelijk voor zijn. Armoede en uitsluiting zijn een dure post voor de lid-staten en voor de Europese Unie, en derhalve ook voor de burger als belastingbetaler. Armoede en uitsluiting zijn schadelijk voor de economie. 13. Het is dan ook noodzakelijk dat inzicht wordt verkregen in de omvang van alle kosten die armoede en uitsluiting met zich meebrengen. Struisvogelpolitiek is op vele terreinen inefficie¨nt gebleken. 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/39 Iedereen is erbij gebaat te weten hoe de zaken er werkelijk voor staan. Geen enkele arme vraagt erom dat de situatie waarin hij zich bevindt voortduurt. Voor de oplossing van dit vraagstuk is het ook noodzake- lijk dat de voorwaarden voor en de vruchten van de ontwikkeling op billijke en realistische wijze worden verdeeld. 14. Het ESC zou ook graag zien dat onderhavige schets van de problematiek snel een positief vervolg krijgt. Uit de eerste, weliswaar zeer onvolledige bevindin- gen blijkt — wellicht ten overvloede — dat we (afgezien van de ethische, morele en burgerlijke aspecten) te maken hebben met een ernstig sociaal en economisch probleem, dat alle burgers aangaat. Niemand kan hiervoor dus onverschillig blijven, en niemand weet trouwens wat hem of zijn kinderen morgen nog te wachten staat, hoe onze samenlevingen zich zullen gaan ontwikkelen en wat er zal gebeuren met de bescherming en het uitdragen van de waarden waar zij zich op laten voorstaan. 15. In zijn informatief rapport uit 1989 heeft het ESC zich al in dezelfde bewoordingen uitgelaten. Bovenstaan- de uiteenzetting betekent geenszins dat er niets gedaan is, maar dat de situatie verslechterd is en er dus een slagvaardig en realistisch consensusbeleid nodig is. Geen enkele Europese burger kan beweren dat dit vraagstuk hem niet aangaat. Brussel, 1 juli 1998. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité T. JENKINS Advies van het Economisch en Sociaal Comité over „Genetisch gemodificeerde organismen in de landbouw — Gevolgen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid” (98/C 284/08) Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 11 december 1997. overeenkomstig artikel 23, lid 3, R. v. O. , besloten een initiatiefadvies op te stellen over „Genetisch gemodificeerde organismen in de landbouw — Gevolgen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid”. De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 juni 1998 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Sa´nchez Miguel. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 1998 gehouden 356e Zitting (vergadering van 1 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 145 stemmen vo´o´r en twee stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, is goedgekeurd. 1. Inleiding 1. 1. De toepassing van de moderne biotechnologie in de landbouw biedt nieuwe mogelijkheden waarbij op het eerste gezicht bepaalde opbrengsten gegarandeerd zijn en minder fytosanitaire producten ingezet moeten worden in de strijd tegen plagen en ziekten, en tevens kwalitatief hoogstaande producten verkregen worden. In de EU wordt momenteel een discussie aangezwengeld over het gebruik van transgene organismen in de landbouw. Hierbij wordt aandacht besteed aan stand- punten over mogelijke ongewenste effecten die op middellange en lange termijn op kunnen treden voor zowel de volksgezondheid als het milieu. Tegelijkertijd worden genetisch gemodificeerde producten uit landen buiten de EU, vooral de VS, in de handel gebracht. Schattingen uit 1998 tonen aan dat wereldwijd 1. 1. 1. op een oppervlakte van 30 miljoen hectare transgene planten worden verbouwd (tegen 14 miljoen hectare in 1997). Dit gebeurt voornamelijk in de Verenigde Staten (88 %), Zuid-Amerika (katoen in Argentinie¨) (6 %) en Japan (6 %). Cijfers over de met transgene gewassen bebouwde oppervlakte in China zijn niet bekend, maar het gaat waarschijnlijk om een aanzienlijk percentage. In het jaar 2000 worden naar schatting op 60 miljoen hectare transgene gewassen verbouwd, waarvan slechts 1 % in Europa ligt. 1. 2. Met het onderhavige advies wordt beoogd tot een aantal conclusies te komen, uitgaande van een flexibel standpunt maar rekening houdende met de mening van alle belanghebbenden (landbouwers, consu- menten en de agro-industrie). Speciale aandacht gaat hierbij uit naar de consequenties van de productie van transgene organismen voor het GLB en daarmee voor de prijs van de eindproducten, met het oog op de gevolgen van een algemene introductie op de internationale markt


title: 98/485/EG: Aanbeveling van de Commissie van 1 juli 1998 betreffende kinderverzorgings- en speelgoedartikelen die bestemd zijn om door kinderen onder de leeftijd van drie jaar in de mond te worden gestopt en vervaardigd zijn van zacht PVC dat bepaalde ftalaten bevat (kennisgeving geschied onder nummer SEC(1998) 738)

eurovoc_concepts:
early childhood
plastics
product safety
public health
toy industry

text: 5. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 217/35 COMMISSIE AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van 1 juli 1998 betreffende kinderverzorgings- en speelgoedartikelen die bestemd zijn om door kinderen onder de leeftijd van drie jaar in de mond te worden gestopt en vervaar- digd zijn van zacht PVC dat bepaalde ftalaten bevat (kennisgeving geschied onder nummer SEC(1998) 738) (98/485/EG) DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, van kinderen ten aanzien van deze producten te waar- borgen; Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, tweede streepje, inzonderheid op artikel 155, Overwegende dat de Gemeenschap krachtens het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap moet bijdragen tot een hoog beschermingsniveau van de gezondheid van de consumenten; Overwegende dat er op grond van artikel 3 van Richtlijn 92/59/EEG van de Raad van 29 juni 1992 inzake alge- mene productveiligheid (1) alleen veilige producten op de markt mogen worden gebracht; dat de richtlijn in het bijzonder onderstreept dat voor een hoog beschermings- niveau van de veiligheid en gezondheid van kinderen gezorgd moet worden; Overwegende dat het door de Commissie geraadpleegde Wetenschappelijk Comit(cid:130) inzake toxiciteit, ecotoxiciteit en het milieu (WCTEM) op 24 april 1998 een advies heeft uitgebracht, dat op 16 juni 1998 met enige verduidelij- kingen is aangevuld, over de gezondheidseffecten bij kinderen van het gebruik van bepaalde speelgoed- en ftalaten kinderverzorgingsartikelen van zacht PVC dat bevat; dat het in dit advies bezorgdheid heeft uitgedrukt over de blootstelling van kinderen aan een aantal van deze ftalaten; Overwegende dat het WCTEM met name heeft aanbe- volen bepaalde migratiegrenswaarden voor de ftalaten DINP, DEHP, DBP, DIDP, DNOP en BBP die vrij- komen uit speelgoed- en kinderverzorgingsartikelen van zacht PVC die bestemd zijn om door kinderen onder de leeftijd van drie jaar in de mond te worden gestopt, niet te overschrijden; Overwegende dat het belangrijk is dat de lidstaten de nodige maatregelen vaststellen om, in afwachting van de tenuitvoerlegging van permanente communautaire maat- regelen, een hoog beschermingsniveau van de gezondheid Overwegende dat genoemde migratiegrenswaarden in bepaalde gevallen overschreden zouden kunnen worden en dat het dus belangrijk is dat de lidstaten in het kader van de vereiste controles de blootstellingsniveaus van kinderen aan ftalaten ten gevolge van de migratie van deze stoffen bij het gebruik van de producten in kwestie in het oog houden; Overwegende dat het belangrijk is dat de lidstaten infor- matie uitwisselen over de voor de controles in kwestie gehanteerde test- en meetmethoden en over de verkregen resultaten, en dat zij onderling en met de Commissie samenwerken teneinde in afwachting van een standaard- methode te komen tot een zo coherent mogelijke benade- ring in de gehele Gemeenschap; Overwegende dat het onder andere raadzaam is om in het kader van genoemde samenwerking de resultaten te bestuderen van het momenteel in Nederland door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verrichte onderzoek, aan de hand waarvan mogelijk een gemeenschappelijke referentiemethode kan worden vast- gesteld; Overwegende dat, ingeval een lidstaat het op de markt brengen van de in deze aanbeveling bedoelde producten aan beperkingen onderwerpt, hij de Commissie daarvan in kennis moet stellen overeenkomstig de procedure van artikel 7 van Richtlijn 92/59/EEG inzake algemene productveiligheid wanneer het om kinderverzorgingsarti- kelen gaat, van artikel 7 van Richtlijn 88/378/EEG van de Raad van 3 mei 1988 inzake de veiligheid van speelgoed wanneer het speelgoed betreft (2), of van artikel 8 van Richtlijn 92/59/EEG indien hij van mening is dat er sprake is van een ernstig en onmiddellijk gevaar, en dat hij in voorkomend geval de Commissie in kennis moet stellen overeenkomstig Richtlijn 83/189/EEG van de (1) PB L 228 van 11. 8. 1992, blz. 24. (2) PB L 187 van 16. 7. 1988, blz. 1. L 217/36 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 5. 8. 98 Raad van 28 maart 1983 betreffende een informatieproce- dure op het gebied van normen en technische voor- schriften (1), BEVEELT AAN: Artikel 1 1. De lidstaten stellen de nodige maatregelen vast ter waarborging van een hoog beschermingsniveau van de gezondheid van kinderen tegen kinderverzorgings- en speelgoedartikelen die bestemd zijn om door kinderen onder de leeftijd van drie jaar in de mond te worden gestopt en vervaardigd zijn van zacht PVC dat ftalaten bevat, met name de stoffen diisononylftalaat (DINP), di- (DBP), diisode- ethylhexylftalaat (DEHP), dibutylftalaat cylftalaat (DNOP) en butyl- benzylftalaat (BBP). Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar de stoffen DINP en DEHP. (DIDP), di-n-octylftalaat 2. In het kader van het toezicht op de producten in kwestie houden de lidstaten door middel van de nodige controles de migratieniveaus van deze stoffen in het oog, rekening houdend met het op 24 april 1998 door het Wetenschappelijk Comit(cid:130) inzake toxiciteit, ecotoxiciteit en het milieu (WCTEM) vastgestelde advies inzake ftalaten in speelgoed en met name met de door dit Comit(cid:130) aanbevolen migratiegrenswaarden voor van deze producten afkomstige ftalaten, zoals opgenomen in de bijlage. 3. De lidstaten stellen de Commissie regelmatig in kennis van de voor de bepaling van de migratieniveaus in kwestie gehanteerde test- en meetmethoden, van de resul- taten van de verrichte controles en van de daaruit getrokken conclusies. De lidstaten worden verzocht de eerste gegevens voor eind augustus 1998 te verstrekken. 4. De lidstaten nemen deel aan de uitwisseling van informatie met de andere lidstaten en aan de door de Commissie te organiseren werkzaamheden die erop gericht zijn een coherente benadering te garanderen met betrekking tot de test- en meetmethoden en een gemeen- schappelijke methode vast te stellen. Artikel 2 In de zin van deze aanbeveling wordt verstaan onder: 1. „speelgoed”: elk product dat is ontworpen of kennelijk is bestemd om door kinderen bij het spelen te worden gebruikt; 2. „kinderverzorgingsartikelen”: elk product dat bestemd is om de slaap, de ontspanning en de voeding van, alsmede het zuigen door kinderen te vergemakke- lijken. Artikel 3 Deze aanbeveling is gericht tot de lidstaten. Gedaan te Brussel, 1 juli 1998. Voor de Commissie Emma BONINO Lid van de Commissie (1) PB L 109 van 26. 4. 1983, blz. 8. 5. 8. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 217/37 B(cid:246)LAGE Stof Maximaal toelaatbare extraheerbare hoeveelheid (1) (mg) DINP DNOP DEHP DIDP BBP DBP 1,2 3,0 0,4 2,0 6,8 0,8 (1) Deze hoeveelheden hebben betrekking op een proefstuk met een oppervlak van 10 cm2, een proeftijd van 6 uur en een kind met een gewicht van 8 kg


title: Reglamento (CE) n° 1411/98 de la Comisión de 1 de julio de 1998 que rectifica el Reglamento (CE) n° 1381/98 por el que se fijan los derechos de importación en el sector del arroz

eurovoc_concepts:
CCT duties
import
rice

formats: pdf print

text: 2. 7. 98 ES Diario Oficial de las Comunidades Europeas L 188/33 REGLAMENTO (CE) No 1411/98 DE LA COMISI(cid:222)N de 1 de julio de 1998 que rectifica el Reglamento (CE) no 1381/98 por el que se fijan los derechos de importaci(cid:155)n en el sector del arroz LA COMISI(cid:222)N DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS, HA ADOPTADO EL PRESENTE REGLAMENTO: Visto el Tratado constitutivo de la Comunidad Europea, Visto el Reglamento (CE) no 3072/95 del Consejo, de 22 de diciembre de 1995, por el que se establece la organiza- ci(cid:155)n com(cid:156)n de mercados en el sector del arroz (1), modifi- cado por el Reglamento (CE) no 192/98 (2), Considerando que, al efectuar una comprobaci(cid:155)n, se ha advertido un error en el anexo I del Reglamento (CE) no 1381/98 de la Comisi(cid:155)n (3); que por consiguiente, es nece- sario corregir el Reglamento citado, Art(cid:146)culo 1 El anexo I del Reglamento (CE) no 1381/98 se sustituir(cid:145) por el anexo del presente Reglamento. Art(cid:146)culo 2 El presente Reglamento entrar(cid:145) en vigor el 2 de julio de 1998. Ser(cid:145) aplicable a partir del 1 de julio de 1998. El presente Reglamento ser(cid:145) obligatorio en todos sus elementos y directamente aplicable en cada Estado miembro. Hecho en Bruselas, el 1 de julio de 1998. Por la Comisi(cid:155)n Franz FISCHLER Miembro de la Comisi(cid:155)n (1) DO L 329 de 30. 12. 1995, p. 18. (2) DO L 20 de 27. 1. 1998, p. 16. (3) DO L 187 de 1. 7. 1998, p. 10. L 188/34 ES Diario Oficial de las Comunidades Europeas 2. 7. 98 ANEXO Derechos de importaci(cid:155)n aplicables al arroz y al arroz partido Derecho de importaci(cid:155)n (5) Terceros pa(cid:146)ses (excepto ACP y Bangladesh) (3) (7) ACP Bangladesh (1) (2) (3) (4) Basmati India y Pakist(cid:145)n (6) Egipto (8) (en ecus/t) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) 294,34 294,34 294,34 262,12 294,34 294,34 294,34 262,12 (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) (7) 121,01 121,01 121,01 121,01 121,01 121,01 121,01 121,01 142,83 142,83 142,83 126,72 142,83 142,83 142,83 126,72 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 232,09 72,38 12,12 12,12 188,03 188,03 188,03 188,03 188,03 188,03 188,03 188,03 220,76 220,76 220,76 196,59 220,76 220,76 220,76 196,59 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 370,50 114,00 C(cid:155)digo NC 1006 10 21 1006 10 23 1006 10 25 1006 10 27 1006 10 92 1006 10 94 1006 10 96 1006 10 98 1006 20 11 1006 20 13 1006 20 15 1006 20 17 1006 20 92 1006 20 94 1006 20 96 1006 20 98 1006 30 21 1006 30 23 1006 30 25 1006 30 27 1006 30 42 1006 30 44 1006 30 46 1006 30 48 1006 30 61 1006 30 63 1006 30 65 1006 30 67 1006 30 92 1006 30 94 1006 30 96 1006 30 98 1006 40 00 (1) Sin perjuicio de la aplicaci(cid:155)n de las disposiciones contempladas en los art(cid:146)culos 12 y 13 del Reglamento (CEE) no 715/90 del Consejo (DO L 84 de 30. 3. 1990, p. 85), modificado. (2) Con arreglo a lo dispuesto en el Reglamento (CEE) no 715/90, los derechos de importaci(cid:155)n no se aplicar(cid:145)n a los productos originarios de los Estados de (cid:214)frica, del Caribe y del Pac(cid:146)fico e importados directamente en el departamento de ultramar de la Reuni(cid:155)n. (3) El derecho por la importaci(cid:155)n de arroz en el departamento de ultramar de la Reuni(cid:155)n se establece en el apartado 3 del art(cid:146)culo 11 del Reglamento (CE) no 3072/95. (4) El derecho por las importaciones de arroz, excepto las de arroz partido (c(cid:155)digo NC 1006 40 00), originarias de Bangladesh se aplicar(cid:145) con arreglo al r(cid:130)gimen establecido en los Reglamentos (CEE) no 3491/90 del Consejo (DO L 337 de 4. 12. 1990, p. 1) y (CEE) no 862/91 de la Comisi(cid:155)n (DO L 88 de 9. 4. 1991, p. 7), modificado. (5) La importaci(cid:155)n de productos originarios de los PTU quedar(cid:145) exenta de derechos de importaci(cid:155)n, de conformidad con dispuesto en el apartado 1 del art(cid:146)culo 101 de la Decisi(cid:155)n 91/482/CEE del Consejo (DO L 263 de 19. 9. 1991, p. 1) modificada. (6) El arroz sin c(cid:145)scara de la variedad Basmati originario de la India y de Pakist(cid:145)n ser(cid:145) objeto de una reducci(cid:155)n de 250 ecus/t [art(cid:146)culo 4 bis del Reglamento (CE) no 1503/96, modificado]. (7) Derecho de aduana fijado en el arancel aduanero com(cid:156)n. (8) El derecho por las importaciones de arroz originario y procedente de Egipto se aplicar(cid:145) con arreglo al r(cid:130)gimen establecido en los Reglamentos (CE) no 2184/96 del Consejo (DO L 292 de 15. 11. 1996, p. 1) y (CE) no 196/97 de la Comisi(cid:155)n (DO L 31 de 1. 2. 1997, p. 53)