title: Tweede verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van de Witwasrichtlijn

eurovoc_concepts:
credit institution
economic offence
financial institution
financial market
money laundering

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 01. 07. 1998 COM(1998)401def. TWEEDE VERSLAG van de COMMISSIE aan het EUROPEES PARLEMENT en de RAAD over de toepassing van de Witwasrichtlijn SAMENVATTING Dit is het tweede verslag van de Commissie aan de Raad en het europees Parlement over de toepassing van de in 1991 aangenomen Witwasriehtlijn. Met dit verslag wordt getracht tegemoet te komen aan de wensen en verzoeken die beide instellingen hebben geformuleerd bij de behandeling van het eerste verslag van de Commissie, dat in 1995 werd ingediend. Aangezien het witwassen van geld een mondiaal probleem is, worden in dit tweede verslag eerst de anti-witwasmaatregelen van de Europese Unie in de ruimere internationale kontext gesitueerd. Zo worden met name de inspanningen beschreven om derde landen van het probleem bewust te maken. Voorts wordt aangegeven welke aanzienlijke vooruitgang reeds bij de ratifikatie van de twee belangrijkste internationale verdragen op het gebied van het witwassen van geld is geboekt. De stand van zaken bij de tenuitvoerlegging van de Richtlijn is zeer bevredigend. Alle Lidstaten hebben de Richtlijn loopt slechts één in breuk procedure. in hun nationale recht omgezet en momenteel In hel verslag wordt gewezen op de uitstekende vorderingen die alle Lidstaten hebben gemaakt bij het stralbaar stellen van het witwassen van de opbrengsten van een veel uitgebreider scala van ernstige misdrijven. liet verslag belicht de inspanningen om het witwassen van geld via wisselkantoren en andere - eventueel ongereguleerde - financiële aktiviteiten te bestrijden. Het beschrijft ook de vooruitgang die werd geboekt bij het onderwerpen van niet-fïnanciële aktiviteiten aan de witwaswetgeving van de Lidstaten en gaat in op de vraag of het toepassingsgebied van de maatregelen ter bestrijding van witwassen tot bepaalde niet-financiële beroepen en met name de juridische beroepen moet worden uitgebreid. Bij het bovengenoemde en op een aantal andere gebieden verwijst het verslag naar aspekten van het onlangs door de Europese Raad van Amsterdam goedgekeurde gedetailleerde Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit. liet verslag besteedt aandacht aan de momenteel in diverse fora aan de gang zijnde werkzaamheden 1er bevordering van de samenwerking en de uitwisseling van informatie tussen de verschillende wilwasautoriteilen. In reaktie op verzoeken van het Europees Parlement brengt de Commissie eveneens verslag uit over de huidige trends in de door de witwassers van geld gehanteerde technieken en over het thans in andere fora aan de gang zijnde onderzoek naar de macro-ekonomische gevolgen van het witwassen van geld. Het verslag bevat ook de eerste gegevens over de resultaten van de inspanningen ter bestrijding van het witwassen van geld. Daaruit blijkt dat in elke Lidstaat tal van meldingen van verdachte transakties plaatsvinden. Het aantal vervolgingen en veroordelingen valt echter veel lager uit. Ook de in beslag genomen geldbedragen blijken van geringe omvang te zijn. Tenslotte komt het verslag tot de konklusie dat het thans aangewezen zou zijn de Richtlijn te aktualiseren en het toepassingsgebied ervan uit te breiden overeenkomstig de wensen van het Parlement en de aanbevelingen in het Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit. I. INLEIDING Richtlijn 91/308/EEG van de Raad tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld is op 10 juni 1991 goedgekeurd1. Krachtens artikel 17 van de Richtlijn moet regelmatig en ten minste om de drie jaar een verslag over de toepassing ervan aan het Europees Parlement en de Raad worden voorgelegd. Het eerste verslag van de Commissie (COM(95) 54 def. ) werd in maart 1995 ingediend. Het betrof 12 Lidstaten omdat de drie landen die pas tot de Europese Unie waren toegetreden, destijds samen met IJsland en Noorwegen werden behandeld in een parallel verslag dat door het Permanent Comité van de EVA was opgesteld voor de EVA-landen die deel uitmaakten van de Europese Ekonomische Ruimte (EER). I lel tweede verslag bestrijkt de 15 Lidstaten. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA heeft een parallel verslag opgesteld voor de overige EER-landen, namelijk IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. In het eerste verslag werd in detail beschreven hoe de voornaamste bepalingen van de Richtlijn door de Lidstaten in nationaal recht zijn omgezet. Voorts werd gewezen op de belangrijkste moeilijkheden die de Lidstaten bij de omzetting hadden ondervonden. Tevens werden zowel de goede aspekten als de zwakke punten van het Europese systeem ter bestrijding van het witwassen van geld belicht. Het verslag werd in maart 1995 door de Raad behandeld. De konklusies van de Raad vormen bijlage I bij dit verslag. In zijn konklusies heeft de Raad vooral aangedrongen op een betere koördinatie van de toepassing van de Richtlijn, met name wat betreft het scala van strafbare feiten dat door de anti witwaswetgeving wordt bestreken en de beroepen en kategorieën van ondernemingen buiten de conventionele financiële sektor die onder de bepalingen van de Richtlijn vallen. De Raad was het ook volledig eens met de visie van de Commissie dat de versterking van de systemen voor de bestrijding van het witwassen van geld een nauwere samenwerking vereist tussen de verschillende autoriteiten die bij de bestrijding van dit verschijnsel zijn betrokken. Tenslotte heeft de Raad de Commissie verzocht nader op de verschillende aangesneden kwesties in te gaan en (binnen 18 maanden) verslag uit te brengen over de stand van de over deze kwesties gevoerde beraadslagingen. Het Europees Parlement heeft een brede diskussie over het witwassen van geld gehouden. Het verslag van de Commissie werd in een aantal parlementaire komités en op een hoorzitting behandeld. Het Europees Parlement heeft zijn verslag en resolutie terzake in juni 1996 goedgekeurd2. De 21 punten tellende resolutie van het Parlement vormt bijlage 2 bij dit verslag. 1 I'D L 166 van 28-6-1991, blz. 77. 2 Dokument A4-0187/96 en PB C 198 van 8-7-1996, blz. 245. Het Europees Parlement heeft om meer informatie verzocht betreffende de praktische resultaten van de anti-witwasmaatregelen, de nieuwe witwastechnieken en de macro-ekonomische gevolgen van het witwassen van geld. liet Parlement wil dat het witwassen van de opbrengsten van alle vormen van georganiseerde misdaad stralbaar wordt gesteld en dat alle beroepsgroepen en bedrijfskalegorieën waarvan in redelijkheid mag worden aangenomen dat ze voor witwassen misbruikt worden of kunnen worden, direkt onder de Richtlijn vallen. Het Parlement heeft de Commissie verzocht binnen twee jaar opnieuw verslag uit te brengen en een voorstel voor een nieuwe Richtlijn in te dienen om te voorzien in de lakunes die het Parlement in het systeem van de Europese Unie ter bestrijding van het witwassen van geld heeft gekonstateerd. Met het voorliggende verslag wordt tegelijkertijd getracht tegemoet te komen aan de wensen van de Raad en het Europees Parlement en, voorzover mogelijk, aan het verzoek om aanvullende informatie van het Parlement. Overeenkomstig de verwachtingen van het Parlement en het van de Raad ontvangen mandaat heeft de Commissie in dit verslag voor een ruime benadering gekozen. Het verslag belicht de maatregelen van de Unie ter bestrijding van het witwassen van geld in hun geheel en beperkt zich niet specifiek tot de wetgeving tot omzetting van de Richtlijn of tot aangelegenheden die uitsluitend onder de eerste pijler vallen. In het verslag is eveneens getracht de inspanningen van de Europese Unie in een internationale kontext te plaatsen. Aan dit verslag zijn de volgende bijlagen gehecht : • Bijlage 1 Konklusies van de Raad in verband met het eerste verslag van de Commissie • Bijlage 2 Resolutie van het Europees Parlement over het eerste verslag • Bijlage 3 Ondertekening, ratifikatic en implementatie van de Verdragen van Wenen en Straatsburg • Bijlage 4 Overzicht van de onder de anti-witwaswetgeving van de Lidstaten vallende misdrijven • Bijlage 5 Aktiepunl 26 van het Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit, ingediend bij en goedgekeurd door de Europese Raad van Amsterdam • Bijlage 6 Onder de anti-witwaswetgeving van de Lidstaten vallende niet-financiële aktiviteiten • Bijlage 7 Bevindingen van de Egmont-Groep ten aanzien van de mogelijkheden tot samenwerking tussen de financiële inlichtingendiensten van de Lidstaten • Bijlage 8 Gegevens over de melding van verdachte transakties • Bijlage 9 Resultaten van het meldingssysteem, vervolgingen en veroordelingen II. De INSPANNINGEN van de EUROPESE UNIE ter BESTRIJDING van het WITWASSEN van GELD in de INTERNATIONALE KONTEXT I. Algemeen zijn De handel sterk in verdovende middelen en de georganiseerde misdaad geïnternationaliseerd en laten zich weinig aan nationale grenzen gelegen liggen. Ook het witwassen van de opbrengsten van zware kriminaliteit vindt steeds meer op internationale schaal plaats, waarbij de witwassers altijd klaar staan en heel goed in staat blijken om de lacunes en zwakke punten in de verdediging van landen over de gehele wereld uit te buiten. De bestrijding van het witwassen van geld moet dan ook op mondiaal niveau worden aangepakt. Hoe ingenieus en geavanceerd de verdedigingssystemen van de landen van de Europese Unie ook zijn, de doeltreffendheid ervan kan immers makkelijk worden ondermijnd doordat dergelijke systemen in andere landen ontbreken of tekortkomingen vertonen. De boodschap dat het witwassen van geld met man en macht moet worden tegengegaan, moet dan ook in ieder land van de wereld worden verkondigd en opgevolgd. De internationale strijd tegen het witwassen van geld wordt geleid door de Financial Action Task Force (FAIT)- Dit orgaan, dat in 1989 op de topconferentie van de 07 in Parijs werd opgericht, telt momenteel 28 leden, namelijk 26 landen (die de belangrijkste financiële markten van de wereld vertegenwoordigen) plus de Europese Commissie en de (lulf Cooperation Council. Alle 15 Lidstaten van de EU zijn lid van de FATF. De l'A IT' heeft in 1990 zijn 40 aanbevelingen aangenomen en deze in 1996 geaktualiseerd. Dit zijn de maatregelen op het gebied van strafrecht, wetshandhaving, het financiële stelsel en de regulering ervan en internationale samenwerking die de FATF-leden zijn overeengekomen in te voeren en waarvan de introductie in alle overige landen wordt aangemoedigd. De FATF heeft thans besloten dat zijn werkzaamheden moeten worden voortgezet nadat zijn huidige mandaat medio 1999 afloopt. Eén van zijn voornaamste taken in de komende jaren zal erin bestaan een wereldwijd netwerk op te zetten om alle regio's van de wereld ervan te overtuigen aan de bestrijding van het witwassen van geld mee te werken. Het dokument van de FATF met zijn toekomstige werkzaamheden en opdracht werd goedgekeurd door de FATF- ministers en Commissielid Monti op 28 april 1998 en op de top van de G7/8 van 15-17 mei 1998. Ook tie Verenigde Naties spelen een belangrijke rol bij het tegengaan van het witwassen van geld. In oktober 1996 is door hel internationale drugsbestrijdingsprogramma van de Verenigde Naties (United Nations International Drugs Control Programme - UNDCP) een wereldwijd programma 1er bestrijding van het witwassen van geld aangekondigd, dat in samenwerking met de VN-Afdeling Misdaadvoorkoming en strafrecht (UN Crime Prevention and Criminal Justice Division - CPCJD) zal worden opgezet. Op deze wijze breiden de Verenigde Naties hun inspanningen uit tot de bestrijding van het witwassen van opbrengsten van andere kriminele aktiviteiten dan die van de handel in verdovende middelen. Zo valt het UNDCP thans onder het United Nations Office of Drug Control and Crime Prevention (UNODCCP). De bestrijding van het witwassen van geld zal ook hoog op de agenda staan van de in juni 1998 te New York geplande bijzondere zitting van de Algemene Vergadering van de VN over drugs. 2. Kol van de Gemeenschapsrichtlijn De communautaire Witwasrichtlijn van 1991 betekende een mijlpaal in de internationale bestrijding van het witwassen van geld omdat zij in de EU en bijgevolg in een meerderheid van landen die lid zijn van de FATF, kracht van wel gaf aan een deel van de 40 aanbevelingen tot voorkoming van hel misbruik van het financiële stelsel. Tegelijkertijd erkende de Richtlijn uitdrukkelijk de internationale aard van het probleem en verwees zij naar de twee belangrijkste internationale verdragen ten aanzien van het witwassen van geld, namelijk het Verdrag van de Verenigde Naties tegen sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen (Wenen, 1988) - waaraan zij de definitie van het witwassen van geld heeft ontleend - en het Verdrag van de Raad van Europa betreffende witwassen, opsporing, inbeslagneming en konfiskatie van de vruchten van kriminele aktiviteiten (Straatsburg, 1990) - waarvan een van de belangrijkste doelstellingen het vergemakkelijken en bevorderen van de internationale samenwerking is. Twee van de 40 FATF-aanbevelingen sporen aan tot ondertekening en ratifikatie van beide internationale verdragen. 3. Tenuitvoerlegging van de Verdragen van Wenen en Straatsburg door de Lidstaten In een aan de Richtlijn gehechte verklaring van de vertegenwoordigers van de regeringen van de Lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, hebben de Lidstaten zich verbonden tot de invoering van strafwetgeving die hen in staat stelt hun uit de Verdragen van Wenen en Straatsburg voortvloeiende verplichtingen na te komen. Alle Lidstaten hebben thans het Verdrag van Wenen ondertekend en bekrachtigd en de relevante artikelen op het gebied van de bestrijding van het witwassen van geld volledig geïmplementeerd. Ook ten aanzien van de tenuitvoerlegging van het Verdrag van Straatsburg zijn grote vorderingen gemaakt. In bijlage 3 wordt een precieze stand van zaken gegeven met betrekking tol de ondertekening, ratifikatie en implementatie van dit verdrag. Het is thans door alle Lidstaten onderlekend en door 11 onder hen ook bekrachtigd. In het op de Europese Raad van Amsterdam gepresenteerde en goedgekeurde Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminalilcit3 hebben de Lidstaten er zich verder toe verbonden dit verdrag (en andere internationale instrumenten) tegen eind 1998 volledig te ratificeren of elke zes maanden schriftelijk verslag uit te brengen over de ondervonden moeilijkheden. 4. Toepassing van de Richtlijn of van gelijkwaardige normen door niet-Lidstaten 4. 1. Landen van de Europese Ekonomische Ruimte Uit hoofde van de EER-Overeenkomst is de Richtlijn van toepassing op IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA heeft een parallel verslag over de tenuitvoerlegging van de Richtlijn in deze landen opgesteld. 3 PB C 251 van 15-8-1997, blz. 1. 4. 2. Landen van Midden- en Oost-Europa De Wilwasrichtlijn is een integrerend deel van hel acquis communautaire en zal door alle kandidaat-Lidstaten moeten worden toegepast. Dit lenuitvoerleggingsproces zal worden ondersteund in het kader van de strategie ter voorbereiding van de toetreding. Alle associatieovereenkomsten bevatten een artikel dat de ondertekenende landen verplicht bij de bestrijding van het witwassen van geld normen te hanteren die gelijkwaardig zijn aan de communautaire en andere internationale normen, met name die van de FATF. In het kader van het PHARE-meerlandenprogramma voor drugsbestrijding verleent de Commissie momenteel in 13 landen van Midden- en Oost-Europa technische bijstand bij de tenuitvoerlegging van maatregelen om het witwassen van geld tegen te gaan. levens moet worden gewezen op akliepunt 3 van hel Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit waarin "de Raad en de Commissie worden aangespoord om samen mei de kandidaal-landen van Midden- en Oost-Europa, met inbegrip van de Baltische Stalen, een pretoelredingspakl voor samenwerking bij misdaadbestrijding op te stellen". 4. 3. Nieuwe Onafhankelijke Staten De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten tussen de EU en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) bevatten bepalingen die onderlinge samenwerking beogen op een aantal gebieden die met Justitie en Binnenlandse Zaken verband houden, met inbegrip van het witwassen van geld. Na het besluit van de Raad om het TACIS-programma voor dergelijke akties open te stellen, mag worden verwacht dat in landen van Centraal-Azië binnenkort projekten voor technische bijstand op dit gebied zullen worden geïdentificeerd. 4. 4. Niet-FATF-leden van de Raad van Europa De Commissie verleent een financiële bijdrage aan het projekt voor wederzijdse evaluatie van de Raad van Europa, dat erop gericht is de 40 FATF-aanbevclingcn en de l'ATF-procedures voor zelfevaluatie en wederzijdse evaluatie uit te breiden tot 21 Europese landen die geen deel uitmaken van de FATF. De bijdrage van de Commissie zal dienen om de evaluatie van de IMIARE-landen te helpen financieren. 4. 5. Caraïbiseh gebied Samen met de Verenigde staten heeft de Commissie een belangrijk regionaal projekt opgezet ter bestrijding van het witwassen van geld in het Caraïbiseh gebied. Dit projekt zal worden uitgevoerd via de Caribbean Financial Action Task Force (CFATF). 4. 6. Andes-gemeenschap In februari 1998 hebben de vijf leden van de Andes-gemeenschap (Bolivie, Colombia, Ecuador, Peru en Venezuela) en de Commissie een financiële overeenkomst ondertekend waarbij een regionaal programma voor drugsbestrijding werd opgezet. Dit programma omvat onder meer een anti-witwaskomponent. 4. 7. Azië In het kader van de Ibllow-up van de eerste ASEM-lop van maart 1996 werd op de eerste vergadering van ministers van Financiën van Azië en Europa (ASEM), die in september 1997 te Rangkok plaatsvond, overeengekomen "concrete stappen Ie ondernemen om de samenwerking tussen de I Cl J en Azië bij de bestrijding van hel witwassen van geld te inlensi veren". Met hel oog op de uitvoering van deze overeenkomst werden voorstellen voorgelegd aan de ASEM II- top, die in april 1998 te Londen werd gehouden. Op de top werd erkend dat de strijd tegen het witwassen van geld onmiskenbaar gevolgen heeft voor de transparantie van de financiële stelsels en dat samenwerking tussen de ASEM-Ianden onontbeerlijk is. Tegen deze achtergrond worden mei het sekretariaat van de werkgroep witwassen van geld voor Azië en de Stille Oceaan momenteel verkennende gesprekken gevoerd. 4. 8. Overige derde landen De Commissie blijft er tenslotte naar streven in al haar overeenkomsten van om het even welke aard met derde landen een anti-witwasklausule op te nemen. Deze standaardklausule voorziet in maatregelen en samenwerkingsakties om het witwassen van geld te voorkomen, alsmede in de vaststelling van adequate normen ter bestrijding van het witwassen van geld. Deze normen zijn gelijkwaardig aan die welke in de EU en in internationale fora zoals de FATF worden gehanteerd. 111. TENUITVOERLEGGING van de RICHTLIJN door de LIDSTATEN 1. Algemene stand van zaken Alle Lidstaten hebben de Witwasrichtlijn thans in hun nationaal recht omgezet en de Commissie officieel kennis gegeven van hun uitvoeringswetgeving. De analyse van een deel van de pas ontvangen aanvullende of uitvoeringswetgeving is nog steeds aan de gang. Momenteel loopt slechts één inbreukprocedure op grond van artikel 169 van het Verdrag voor de niet-toepassing of incorrecte toepassing van de Richtlijn. Deze procedure is ingeleid tegen Oostenrijk omdat in dit land nog steeds anonieme spaarrekeningen bestaan. In oktober 1997 heeft de Commissie besloten deze zaak aanhangig te maken bij het Hof van Justitie. 2. Verbod op het witwassen van geld In artikel 2 van de Richtlijn is bepaald dat het witwassen van geld in alle Lidstaten "verboden" is. Zoals in het eerste verslag van de Commissie werd aangegeven, is het niet mogelijk gebleken om binnen de Raad overeenstemming te bereiken over de opneming in de Richtlijn van een bepaling die het witwassen van geld strafbaar stelt. De verbintenis tot strafbaarstelling werd evenwel aangegaan in de aan de Richtlijn gehechte verklaring (dus buiten het kader van de Richtlijn). In de praktijk hebben alle Lidstaten het witwassen van geld strafbaar gesteld. De Richtlijn voorziet uitsluitend in het verbod op het witwassen van opbrengsten van de handel in verdovende middelen zoals dat door het Verdrag van Wenen wordt voorgeschreven, maar spoort de Lidstaten ertoe aan de aanpak van het Verdrag van Straatsburg te volgen en het witwassen van de opbrengsten van een breder scala van misdrijven (vaak "aanverwante misdrijven" genoemd) legen te gaan. De FAIT heeft de formulering van zijn desbetreffende aanbeveling in 1996 versterkt, waardoor deze nu bepaalt dat "ieder land het witwasmisdrijf moet uitbreiden van drugsgeld tot de opbrengsten van ernstige misdrijven". Daarmee wordt ingespeeld op een zich alsmaar sterker aftekenende tendens die wordt gekenmerkt door de spectaculaire toename van de niet met drugs verband houdende georganiseerde misdaad en door het besef dat de invoering van een breed scala van aanverwante misdrijven tot een verbetering van de melding van verdachte transakties zal leiden en de internationale samenwerking tussen gerechtelijke en politieautoriteiten van verschillende landen len goede zal komen. Deze tendens is zeer duidelijk waarneembaar in de Lidstaten van de EU. Bijlage 4 geeft een actueel overzicht van de aanverwante misdrijven die onder hun anti-witwaswetgeving vallen. Alle Lidstaten hebben hun wetgeving aangepast of (in het geval van Luxemburg) zijn daarmee bezig om het witwassen van de opbrengsten van een breed scala van ernstige misdrijven strafbaar te stellen. Het verzoek dat het Parlement in punt 5 van zijn resolutie tot de Lidstaten heeft gericht, is dus in feite reeds ingewilligd. Dit houdt ook in dat reeds grotendeels is voldaan aan de aanbeveling in akliepunt 26, onder e), van het Aklieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit dat "de rapportageplicht conform artikel 6 van de Witwasrichtlijn moet worden uitgebreid tot alle delikten in verband met ernstige kriminaliteit". Hier moet ook worden verwezen naar de Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen en de twee aanvullende protokollen daarbij. De Lidstaten hebben toegezegd het witwassen van de opbrengsten van fraude en korruplie in de zin van de Overeenkomst stralbaar te stellen. Een essentieel komplement van deze toezegging is de uitbreiding van de identifikatie- en meldingsplicht tot dergelijk gedrag. In weerwil van de vorderingen die de Lidstaten bij de uitbreiding van het toepassingsgebied van hun anti-witwaswetgeving hebben gemaakt, rijst desondanks de vraag of het aanvaardbaar is dat de Richtlijn, die toch een van de internationale basisteksten op dit gebied vormt, thans zo duidelijk afwijkt van de huidige realiteit. 3. Onder de Richtlijn vallende aktiviteiten van de financiële sektor Aangezien de bepalingen van de Richtlijn op kredietinstellingen en financiële instellingen in de ruimste betekenis van toepassing zijn, bestrijken zij vrijwel alle intermediairs uit de financiële sektor. 3. 1. Wisselkantoren De betrokkenheid van wisselkantoren bij het witwassen van geld heeft sterk in de belangstelling gestaan. Deze kantoren vallen in feite reeds onmiskenbaar onder het toepassingsgebied van de Richtlijn, maar staan, zoals in het eerste verslag wordt benadrukt, in sommige Lidstaten niet onder bedrij fsekonomisch toezicht. Gezien het toenemende aantal gevallen waarin werd vastgesteld dat deze kantoren bij het witwassen van geld betrokken waren, zijn zij nu in vrijwel alle Lidstaten aan enigerlei vorm van officieel toezicht onderworpen. Momenteel leggen slechts twee Lidstaten, namelijk Denemarken en het Verenigd Koninkrijk, wisselkantoren geen speciale verplichtingen op. Het Verenigd Koninkrijk heeft echter aangekondigd de wisselkantoren onder toezicht te zullen stellen, terwijl Denemarken heeft medegedeeld dat het de situatie momenteel aan het bestuderen is. In de overige Lidstaten bestaat een stelsel voor bedrijfsekonomisch toezicht, gelden er voorschriften ten aanzien van de registratie en het verlenen van een vergunning of wordt een onderzoek ingesteld naar de betrouwbaarheid van managers of aandeelhouders. Alle Lidstaten hebben wisselkantoren echter wel in hel toepassingsgebied van hun anti-witwaswetgeving opgenomen. Hoewel in het Verenigd Koninkrijk en Denemarken geen bijzondere toezichtregeling bestaat, gewagen deze Lidstaten toch van een goede respons van de kantoren op het gebied van het aantal gemelde verdachte Iransakties. 3. 2. Overige financiële aktiviteiten In zijn verslag heeft het Parlement het eveneens over andere mogelijk ongereguleerde aktiviteiten, zoals geldovermakingsdiensten, leasing en factoring. Ook deze aktiviteiten vallen onder het toepassingsgebied van de Witwasrichtlijn. De Lidstaten moeten er dan ook op toezien dat de in de Richtlijn vastgestelde verplichtingen, zoals identifikatie van kliënten, bewaring van bewijsstukken en melding van verdachte transakties, worden nageleefd. Het Parlement heeft de Commissie verzocht na te gaan of en in hoeverre de mogelijkheid bestaat bepalingen inzake het toezicht op dergelijke aktiviteiten in de Richtlijn op te nemen. De Commissie zou erop willen wijzen dat de Richtlijn in haar huidige vorm niet direkt op toezichtsaspeklen betrekking heeft en dat het opleggen van eenvormige regelgeving op het gebied van kontrole of bedrij fsekonomisch toezicht tot dusver steevast verband hield met de vergemakkelijking van de grensoverschrijdende dienstverrichting of vestiging. Bovendien bestaan sommige aktiviteiten niet in alle Lidstaten of mogen zij uitsluitend worden verricht door andere toezicht wordt uitgeoefend. Ook het algemene instellingen waarop vennootschapsrecht kan bepaalde waarborgen bieden. Mocht echter blijken dat enigerlei financiële aktiviteit waarop geen toezicht wordt gehouden, lol ernstige problemen op het gebied van het witwassen van geld aanleiding geeft, dan verwacht de Commissie van de Lidstaten dat zij passende maatregelen nemen, zoals zij dat in het geval van de wisselkantoren hebben gedaan. Ten eerste is dit vereist door de Richtlijn en ten tweede hebben alle Lidstaten FATF-aanbeveling nr. 8 aangenomen, die bepaalt dat "de regeringen erop moeten toezien dat voor deze instellingen [waarop geen toezicht wordt gehouden] dezelfde wettelijke anti-witwasbepalingen gelden als voor alle andere financiële instellingen en dat deze wettelijke bepalingen effectief worden toegepast". De Commissie wenst er bij de Lidstaten ten zeerste op aan te dringen de nodige aandacht aan deze kwestie te besteden. De Commissie zelf zal de situatie op de voet blijven volgen, met name via de jaarlijkse FATF-verslagen over witwastechnieken (zie punt II 1. 7) en via de werkzaamheden van het Contactcomité. 4. Onder de Richtlijn vallende aktiviteiten buiten de financiële sektor Artikel 12 van de Richtlijn bepaalt het volgende: "De Lidstaten zien erop toe dat de bepalingen van deze Richtlijn, geheel often dele, ook zullen gelden voor andere beroepen en kategorieën van ondernemingen dan de in artikel 1 bedoelde kredietinstellingen en financiële instellingen die werkzaamheden verrichten welke in het bijzonder geschikt zijn om voor het witwassen van geld te worden gebruikt". In het eerste verslag werd opgemerkt dat dit artikel weliswaar een verplichting inhoudt, maar dat de algemene bewoordingen ervan de Lidstaten in ruime mate in staat stellen zelf te bepalen hoe zij het artikel toepassen. Teneinde de toepassing van deze bepaling zoveel mogelijk te coördineren, wordt in artikel 13, lid 1, onder d), aan het bij de Richtlijn ingestelde Contactcomité opgedragen na te gaan "of opneming van een beroep of een kategorie van ondernemingen in het toepassingsgebied van artikel 12 wenselijk is dat het beroep of de kategorie van is, wanneer gekonstateerd ondernemingen in een Lidstaat gebruikt is voor het witwassen van geld". Hel Contactcomité houdt zich nu al geruime tijd met deze materie bezig, maar heeft tot dusver nog geen definitieve overeenkomst kunnen bereiken over een formeel advies betreffende de toepassing van artikel 12. Het belangrijkste struikelblok blijven de verplichtingen die aan sommige beroepen en met name de juridische beroepen moeten worden opgelegd. De gevoeligheid van dit probleem bleek reeds uil de konklusies van de Raad in verband met het eerste verslag van de Commissie, waarin werd aangedrongen op "een betere koördinalie van de toepassing van de Richtlijn, met name voor wat betreft (. ) de beroepen en kategorieën ondernemingen die onder de Richtlijn vallen, een en ander rekening houdend mei de specifieke status van de juridische beroepen". In punt 4 van zijn resolutie verzoekt het Parlement de Commissie "met inachtneming van het voorbereidend werk van het Contactcomité (. ), een voorstel tot herziening van de Richtlijn in Ie dienen, in dier voege dat beroepsgroepen en bedrijfskategorieën waarvan in redelijkheid mag worden aangenomen dat ze voor witwassen misbruikt worden, direkt onder de Richtlijn komen te vallen". De werkzaamheden van het Contactcomité terzake hebben de volgende voorlopige konklusies opgeleverd : bij iedere beslissing om een beroep in het toepassingsgebied van de wetgeving van een individuele Lidstaat op te nemen, moet een evenwicht worden gevonden tussen de op te leggen lasten en het reële gevaar van het witwassen van geld ; - het zou in tegenspraak zijn met de geest van de Richtlijn indien geen gelijke kontroles zouden gelden voor beroepsgroepen die werkzaamheden verrichten waaraan in de praktijk een vergelijkbaar gevaar van het witwassen van geld is verbonden ; - de Lidstaten moeten zorgvuldig nagaan of voor een aantal gespecificeerde beroepen in hun land een aantoonbaar gevaar van het witwassen van geld bestaat, en indien zulks het geval is, of zij de desbetreffende beroepen onder bepaalde aspekten van de wetgeving tot omzetting van de Richtlijn moeten brengen wanneer mag worden aangenomen dat dit dienstig kan blijken ; de beroepen in kwestie zijn hel gokbedrijf (casino's, bookmakers en loterijen) en handelaren in voorwerpen van grote waarde (makelaars in onroerend goed, juweliers, handelaren in edele metalen en edelstenen, kunst- en antiekhandelaren, veilingmeesters en munt- en postzegelhandelaren) ; 10 de volgende bepalingen van de Richtlijn kunnen worden opgelegd : identifikatieplicht wanneer een betaling boven een gespecificeerd bedrag wordt verricht in kontanten of met een belaalinstrument aan toonder, een verplichting tol hel bewaren van bewijsstukken en een eventuele verplichting tot melding van verdachte transakties; opdat dergelijke verplichtingen betekenis hebben, dienen tegelijkerlijd de nodige procedures Ie worden ingesteld om de naleving ervan af te dwingen ; ten aanzien van de beroepen heeft een meerderheid van delegaties overeenstemming kunnen bereiken over het algemene beginsel dat juridische beroepen aan de witwasbepalingen kunnen worden onderworpen wanneer zij bij financiële transakties op enigerlei wijze als financieel intermediair optreden, en tevens toegezegd zorgvuldig te zullen nagaan of de anti- witwasbepalingen op advocaten en notarissen moeten worden toegepast, waarbij rekening zal worden gehouden met hun status en de effectieve reikwijdte van hun aktiviteiten ; - een aantal delegaties zag zich evenwel niet in staat een onderscheid te maken tussen de verschillende diensten die beoefenaars van juridische beroepen eventueel aan hun kliënten kunnen aanbieden en wees erop dat in hun landen voor deze (en andere) beroepen een absolute discretie- en geheimhoudingsplicht jegens hun kliënten geldt; tevens gaven sommige Lidstaten er de voorkeur aan eerst grondig te onderzoeken welke mogelijkheden zellkonlrole te bieden heeft, alvorens te overwegen de anti-witwaswetgeving tot deze beroepen uit te breiden. is de huidige stand van de Dit beraadslagingen. in het Contactcomité over deze kwestie gevoerde Het vraagstuk van de toepassing van anti-witwasregelgeving op beroepen en aktiviteiten buiten de traditionele financiële sektor is evenwel ook in andere fora aan de orde gekomen. De konklusies van de Europese Raad van Dublin (december 1996) bevatten een verbintenis tot "volledige toepassing van de Richtlijn inzake het witwassen van geld en de mogelijke uitbreiding ervan tot alle relevante beroepen en organen buiten de klassieke financiële sektor". Dezelfde Europese Raad heeft de groep op hoog niveau ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteil opgericht en deze belast met de opstelling van een alomvattend aktieplan met specifieke aanbevelingen, waaronder realistische tijdschema's voor de uitvoering van de werkzaamheden. Het aktieplan van deze groep werd in juni 1997 goedgekeurd op de Europese Raad van Amsterdam. Onder e) van Aktiepunt 26, dat grotendeels aan anti-witwasmaatregelen is gewijd (en in bijlage 5 bij dit verslag is opgenomen), wordt gesteld dat "de rapportageplicht conform artikel 6 van de Witwasrichtlijn moet worden uitgebreid tot (. ) andere personen en beroepen dan de in de Richtlijn genoemde financiële instellingen". De streefdatum om deze doelstelling te verwezenlijken is eind 1998. Op zijn vergadering van 11 december 1997 heeft het Contactcomité zijn beraadslagingen over de toepassing van de Richtlijn op kwetsbare niet-financiële beroepen voortgezet. Daarbij werd bijzondere aandacht besteed aan het Aktieplan. De Commissie wees op de ambitieuze en verregaande aanbevelingen die het Aktieplan op dit gebied bevat en merkte op dat het op het hoogste politieke niveau is goedgekeurd. De diskussie spitste zich toe op de beroepen en dan vooral de juridische beroepen. De Commissie heeft samen met de Lidstaten opnieuw nagegaan of er eventueel een onderscheid kan worden gemaakt tussen enerzijds de werkzaamheden van de juridische beroepen op het gebied van rechtsbijstand, verdediging en procesvoering en anderzijds andere kommerciële aktiviteiten van minder vertrouwelijke aard die door dezelfde beroepsgroepen worden verricht. 11 Wat de beroepen betreft, bevat het Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit eveneens een aktiepunt dat van belang kan zijn voor de voorkoming van het misbruik van de diensten van deze beroepen voor het witwassen van geld. In aktiepunt 12 wordt aangegeven dat "maatregelen moeten worden uitgewerkt om bepaalde kwetsbare beroepen te beschermen tegen invloeden van de georganiseerde kriminaliteit, bijvoorbeeld door de aanneming van gedragskodes. In een studie zouden specifieke maatregelen, met inbegrip van het opstellen van wetten, moeten worden voorgesteld om te voorkomen dat notarissen, advokaten, boekhouders en accountants worden geëxploiteerd door of betrokken raken bij georganiseerde kriminaliteit en ervoor te zorgen dat hun beroepsorganisaties worden betrokken bij het opstellen en het voorschrijven van dergelijke gedragskodes op Europees niveau". Voor medio 1999 wordt een gemeenschappelijk optreden gepland. In bijlage 6 wordt een overzicht gegeven van de niet-financiële beroepen die momenteel door de anti-witwaswetgeving van de Lidstaten worden bestreken. Daaruit blijkt dat sedert het eerste verslag van de Commissie aanzienlijke vorderingen zijn gemaakt. Bovendien is een aantal Lidstaten voornemens het toepassingsgebied van hun wetgeving verder uit te breiden. Desondanks lopen de toepassingsgebieden van Lidstaat tot Lidstaat nog steeds ver uiteen. Pas na verder overleg met de Lidstaten, met name in de kontext van het Contactcomité, zal de Commissie kunnen beoordelen of nieuwe wetgevende initiatieven op dit gebied noodzakelijk zijn. In het licht van deze verschillen en van de door de FATF geconstateerde verschuiving van de witwasaktiviteiten van de traditionele financiële sektor naar niet-financiële beroepen of ondernemingen, zou het merkwaardig overkomen mocht het Aktieplan van een grotere ambitie getuigen dan de Commissie op haar bevoegdheidsterrein aan de dag legt. 5. Idcntifikatic van kliëntcn bij transakties op afstand Artikel 3 van de Richtlijn schrijft voor dat banken en financiële instellingen hun kliënten moeten identificeren, adequate bewijsstukken moeten bewaren en redelijke maatregelen moeten nemen om ekonomische eigenaars te identificeren. liet Parlement heeft in zijn verslag zijn bezorgdheid uitgedrukt over de uitholling van de vereisten betreffende de identifikatie van de cliënt, met name in de kontext van het direkt bankieren. I let Contactcomité heeft het probleem van transakties op afstand reeds meermaals besproken en heeft ermee ingestemd dat een aantal principes wordt toegepast om een adequate identifikatie van de kliënten te waarborgen. De gehele problematiek van de identifikatie van kliënten werd eveneens bestudeerd door de FATF. In een bijlage bij zijn jaarverslag voor 1996-1997 heeft de FATF de door zijn leden genomen maatregelen inzake identifikatie geëvalueerd. De konklusie van deze evaluatie was dat "de identilikatieregelingen van de FATF-leden al bij al bevredigend worden bevonden". De FATF merkte eveneens op dat deze kwestie in het oog moet worden gehouden met name in hel licht van de opkomst van elektronische transakties en van financiële dienstverlening met behulp van nieuwe technologieën. De Commissie kan met deze konklusies instemmen. 12 6. Samenwerking tussen witwasautoriteiten Dit punt, dat van cruciaal belang is voor het welslagen van de inspanningen van de EL) en de internationale gemeenschap om het witwassen van geld tegen te gaan, werd door zowel de Raad als het Europees Parlement benadrukt. In artikel 6 van de Richtlijn wordt verwezen naar "de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de bestrijding van het witwassen van geld", waarbij deze autoriteiten niet nader worden genoemd. In tegenstelling tot andere Richtlijnen met betrekking tot de financiële sektor bevat de Witwasrichtlijn evenmin een specifieke bepaling ten aanzien van de grensoverschrijdende samenwerking tussen deze autoriteiten. In het eerste verslag van de Commissie werd erop gewezen dat de Richtlijn niet beoogt de desbetreffende politiële aspckten te harmoniseren. Deze aspekten omvatten de aard en organisatie van de autoriteiten die de meldingen van verdachte transakties ontvangen, de procedures die moeten worden gevolgd wanneer de informatie is verstrekt en het doorgeven van informatie aan andere nationale en buitenlandse autoriteiten. In het eerste verslag stond evenwel dat een passende koördinatie van deze en andere aangelegenheden betreffende de relevante politiële aspekten zou bijdragen tot een grotere doeltreffendheid van het meldingstelsel in het bijzonder en van het anti-witwasstelsel in het algemeen. In de eerste plaats moet erop worden gewezen dat volledige tenuitvoerlegging van het Verdrag van Straatsburg van de Raad van Europa door alle Lidstaten voor een betere basis voor internationale samenwerking zou zorgen. Zoals reeds is aangegeven (zie punt 11. 3), geven de Lidstaten de te verwezenlijken. te zijn deze doelstelling zo spoedig mogelijk indruk vastbesloten Maar zelfs dat kan ontoereikend blijken. Artikel 18 van het Verdrag van Straatsburg bevat immers tal van gronden waarop samenwerking kan worden geweigerd. Er zijn reeds verscheidene initiatieven genomen die er in het bijzonder op gericht zijn tot een betere informatie-uilwisseling te komen. 6. 1. Informatie-uitwisseling en samenwerking tussen organen waaraan verdachte transakties kunnen worden gemeld Artikel 6 van de Richtlijn houdt in dat de Lidstaten een autoriteit of autoriteiten moeten aanwijzen waaraan verdachte transakties kunnen worden gemeld. Deze organen worden soms financiële inlichtingendiensten (Financial Intelligence Units - FIU's) genoemd. De Richtlijn schrijft niet voor welke vorm deze organen moeten aannemen en bevat, in tegenstelling tot andere Gemeenschapswetgeving ten aanzien van financiële diensten, geen bepalingen betreffende beroepsgeheim en informatie-uitwisseling. In het licht van de verschillende status en rol van de FIU's die zich in de Lidstaten hebben ontwikkeld (zie verder), zou het thans bijzonder moeilijk zijn dit aspekt van de bestrijding van het witwassen van geld volledig onder de eerste pijler van het EU-recht te coördineren. Gezien het belang van deze kwestie kunnen in de Richtlijn eventueel enige bepalingen worden opgenomen om de betrekkingen tussen de administratieve FIU's te regelen en de samenwerking met en tussen de FIU's met een andere status te bevorderen. 13 In juni 1995 hebben het US Financial Crimes Enforcement Network (FINCEN) en de Belgische cel voor financiële informatieverwerking (CFI) in het Egmont-paleis te Brussel de eerste internationale vergadering van Fill's georganiseerd. Deze Egmont-Groep heeft sindsdien vijfmaal vergaderd, is uitgegroeid lot een echt internationaal forum, en heeft, ondanks hel feit dat de Groep geen officiële status bezit, een sleutelpositie verworven bij de internationale bestrijding van hel witwassen van geld. De algemene doelstellingen van de Egmont-Groep kunnen als volgt worden samengevat4 : - opstellen van een lijst van alle FIU's ; - organiseren van vergaderingen om operationele problemen te bespreken ; - uitwisselen van de door de Groep opgedane ervaring met landen die de oprichting van een FIU overwegen of voorbereiden ; aanmoedigen en vergemakkelijken van uitwisseling tussen de verschillende FIU's. internationale samenwerking en informatie Aan de werkzaamheden van de Egmont-Groep hebben ruim 30 landen uit Europa, Amerika, Azië en Oceanië deelgenomen. Sommige internationale organisaties, waaronder de Commissie, hebben als waarnemers deelgenomen. De Groep heeft drie werkgroepen, die zich bezighouden met respektievelijk juridische obstakels, kommunikaliemiddclen en opleiding. De juridische werkgroep heeft een model voor een samenwerkingsovereenkomst of memorandum of understanding (MOU) opgesteld. Met behulp van een vragenlijst heeft de werkgroep eveneens getracht een inventaris op te maken van de mogelijkheden, voorwaarden en beperkingen die ten aanzien van de samenwerking tussen de relevante FIU's van de deelnemende landen gelden. De verschillende aard van de FIU's in de diverse landen bleek de belangrijkste hinderpaal. De drie voornaamste kategorieën FIU's zijn administratieve/intermediaire, politiële of gerechtelijke autoriteiten, waarbij sommige gemengde politiële/gerechtelijke autoriteiten kunnen zijn en de precieze status van andere niet met zekerheid kan worden vastgesteld. De onderverdeling voor de Lidstaten ziet er als volgt uit (bron : Egmont Group international cooperation survey): Intermediair orgaan : België, Finland (FSA), Frankrijk, Griekenland, Italië, Nederland en - Politieautoriteit : Oostenrijk, Finland (MLID), Duitsland, Ierland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. - Gerechtelijke autoriteit : Luxemburg en Portugal. - Gemengde politiële/gerechtelijke autoriteit : Denemarken. Informatie gebaseerd op het (TI-jaarverslag voor 1995-%. 14 De verschillende rechtsstatus van de FIU's kan leiden en leidt soms ook daadwerkelijk tot problemen op het gebied van samenwerking en informatie-uitwisseling. Deze problemen zijn niet altijd onoverkomelijk, aangezien er ondanks de verschillende status van de FIU's wel degelijk bilaterale samenwerkingsovereenkomsten bestaan (bv. tussen een administratieve en een politiedienst). Sommige Lidstaten kunnen momenteel evenwel geen overeenkomsten in die zin sluiten omdat hun wetgeving bepaalt dat politiediensten alleen via bestaande kanalen met andere politiediensten mogen samenwerken. Bilaterale overeenkomsten vormen echter evenmin de ideale oplossing. Een multilaterale benadering, eventueel op basis van een internationaal of EU-verdrag, verdient de voorkeur. Het lijdt geen twijfel dat het vinden van een oplossing voor het probleem van de informatiestroom lussen FIU's een belangrijke duw in de rug zou betekenen voor de internationale bestrijding van hel witwassen van geld. Bijlage 7 bevat de actuele konklusies van de juridische werkgroep van de Egmont-Groep ten aanzien van de algemene mogelijkheid dat de EU-Lidstaten tot bilaterale overeenkomsten en direkte informatie-uitwisseling komen. Een andere faktor die de informatiestroom belemmert, is de bijzondere aard en behandeling in vele Lidstaten van de informatie die resulteert uit de meldingen van verdachte transakties door de financiële instellingen aan de FIU's. Deze informatie wordt veelal op uiterst vertrouwelijke wijze behandeld (ongetwijfeld om het vertrouwen van de financiële sektor te winnen) en meestal is bepaald dat zij niet automatisch in het traditionele politiële/gerechtelijke circuit mag worden verspreid. De informatie wordt dan ook vaak eerst door de FIU's gefilterd en geanalyseerd, voordat zij aan deze circuits wordt doorgegeven. Deze filter kan eventueel zelf een politiedienst zijn, maar dan een die los staat van de overige. 6. 2. Uitwisseling van witwasinformatie wanneer deze ter beschikking is gesteld van de gerechtelijke en politieautoriteiten Deze filterfunctie moet voor ogen worden gehouden bij de uitvoerbaarheidsstudie die momenteel in het kader van de derde pijler wordt verricht en die betrekking heeft op een computersysteem op EU-niveau voor de uitwisseling voor onderzoeksdoeleinden van gegevens over witwastransakties. Dit projekt werd besproken in tal van organen die onder de derde pijler vallen, en met name in de werkgroep drugs en georganiseerde kriminaliteit. De informatie in kwestie zou reeds door de filter zijn gegaan en zou beschikbaar zijn voor en gebruikt worden door de wetshandhavingsautoriteiten. Aktiepunt 26, onder a), van het Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit bevestigt de verbintenis tot verwezenlijking van dit projekt (zie bijlage 5). Dit systeem, dat rekening zou houden met de door EDE/EuropoI geboden mogelijkheden, zou een waardevol nieuw hulpmiddel zijn voor de politie bij de bestrijding van hel witwassen van geld. Dit alles neemt echter niet weg dat een betere samenwerking en informatie-uitwisseling tussen de FIU's zelf noodzakelijk blijft. 15 Hel tweede prolokol bij de Overeenkomst aangaande de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen5 verschaft een rechtsgrondslag voor de informatie-uitwisseling. Artikel 7 van dit prolokol bepaalt immers dat de Lidstaten en de Commissie moeten samenwerken bij de bestrijding van hel witwassen van de opbrengsten van fraude en korruptie waardoor de financiële belangen van de Gemeenschappen worden geschaad. Te dien einde kunnen de bevoegde autoriteiten van de Lidstaten gegevens uitwisselen met de Commissie om de konstatering van de feiten te vergemakkelijken en te zorgen voor een daadwerkelijke bestrijding van het witwassen van geld. 7. Witwastechnieken (typologieën) In punt 3 van zijn resolutie verzoekt het Parlement de Commissie "in te gaan op nieuwe vormen van witwassen die voortvloeien uit veranderingen bij de afwikkeling van handel en geldverkeer, en tevens (. ) voorstellen ter bestrijding daarvan in te dienen". De Europese Commissie is zelf weliswaar niet direkt deskundig op het gebied van de door witwassers gebruikte technieken en van de trends in de werkwijzen van de kriminaliteit, maar tracht steeds volledig op de hoogte te blijven van de werkzaamheden en verslagen van andere organen. liet World Drugs Report voor 1997 van de UNDCP6 bevat een belangwekkend hoofdstuk over het witwassen van geld en beschrijft de diverse gangbare technieken. De nuttigste periodieke publicatie over witwastechnieken is het jaarlijkse "Report on money laundering typologies" van de FATF. Beide verslagen zijn aan de FATF-jaarverslagen gehecht en beschikbaar voor het publiek via de FATF website (http://www. oecd. org/fatf/). Een van de slotparagrafen van het FATF-verslag voor 1996-1997 luidt als volgt: "Op het gebied van witwastechnieken is de opvallendste trend dat witwassers steeds meer gebruik maken van instellingen en niet-financiële ondernemingen die banden met niet-bancaire financiële bankinstellingen hebben. Dit wordt toegeschreven aan het feit dat banken de anti- witwasverplichtingen alsmaar beter naleven. De traditionele methoden zijn nog altijd hel populairst, zoals wordl aangetoond door de toename van grensoverschrijdende geldsmokkel en van stortingen van konlanl geld dat vervolgens telegrafisch naar andere rechtsgebieden wordt overgemaakt. Het gebruik van geld- of wisselkantoren om de opbrengsten van kriminele aktiviteiten te vervreemden, wordt in de niet-bancaire financiële sektor nog steeds als de grootste dreiging bestempeld. De witwassers kunnen op professionele hulp blijven rekenen om de oorsprong en eigendom van onrechtmatig verkregen gelden op allerlei manieren te verhullen. De meest gangbare techniek is het oprichten van lege vennootschappen, meestal in offshore- centra. Ook het gebruik van rekeningen op naam van familieleden of vrienden is een populaire techniek". 5 PB C 221 van 19-7-1997, blz. 12. f> Oxford University Press 1997 - ISBN 0-19-829299-6. 16 Een bijlage bij dal/elfde FATF-vcrslag is gewijd aan vraagstukken die met de nieuwe betalingstechnologieën verband houden. De FAIT heeft het voortouw genomen dooreen forum op te lichten om de kommunikatie tussen enerzijds de e-geldseklor en anderzijds de wclshaiulhavings- en regelgevende instanties en de belanghebbende internationale organisaties Ie koordineren en te bevorderen. De mogelijkheid om grote geldsommen vlotter over te maken, baart de meeste zorgen omdat dit ertoe kan leiden dat anonieme transakties plaatsvinden of dat sommige transakties geen kontroleerbare sporen nalaten. Onder de witwasdeskundigen heerst kennelijk de algemene indruk dat dit een probleem voor de nabije toekomst is veeleer dan een aktueel probleem. Volgens de FATF "kan elektronisch geld (e-geld) het makkelijker maken voor misdadigers om de oorsprong van hun opbrengsten te verhullen en deze opbrengsten ongemerkt naar elders over te brengen. Men mag ervan uilgaan dat indien de nieuwe systemen zich zodanig ontwikkelen dat zij op enigerlei wijze beter dan de beslaande betalingssystemen aan de behoeften van de misdadigers voldoen, dezen niet /uilen nalaten er gebruik van te maken". In akliepunt 5 van het Aktieplan 1er bestrijding van de georganiseerde misdaad wordl gepleit voor een grensoverschrijdende studie naar highlech-kriminaliteit en wordl erop gewezen dal "aandacht moet worden besleed aan zowel illegale praktijken (zoals hel gebruik van deze technologieën door kriminelc organisaties ten behoeve van hun aktiviteilen) als aan illegale inhoud". De Commissie zal de ontwikkelingen op het gebied van de nieuwe technologieën op de voet blijven volgen. 8. Witwassen van geld en de omschakeling op de euro De materiële omschakeling op de euro vanaf 1 januari 2002 zal een enorme operatie zijn. Hoe korter de omsehakelingsperiode, hoe groter de druk zal zijn waaraan het financiële systeem zal worden blootgesteld. Verwacht wordl dal een fors bedrag aan sluimerend kontanl geld naar boven zal komen dat thans in handen is van personen die geen bankrekeningen bezitten. Deze personen zullen per definitie onbekend zijn voor de banken wanneer zij hun geld willen omwisselen. De vrees beslaat dat ook misdaadgeld zal opduiken, dat ofwel op beslaande bankrekeningen zal worden gezet, ofwel zal worden "voorgewassen" (omwisseling van oude kleine coupures tegen nieuwe grotere coupures). De Commissie heeft van meet af aan verklaard dat de regelingen voor de bestrijding van het witwassen van geld bij de omschakeling op de eenheidsmunt in geen geval minder streng mogen worden toegepast. Dit geldt in de eerste plaats voor de regelingen inzake de opening van nieuwe rekeningen en inzake transakties die het drempelbedrag van 15 000 ECU overschrijden. Het zal evenwel moeilijker zijn voor de banken om verdachte transakties onder dat drempelbedrag te identificeren omdat zij onder grote druk zullen staan en omdat zich aan hun loketten grote aantallen onbekende kliënten zullen aanbieden. Binnen het Contactcomilé inzake het witwassen van geld is afgesproken dat het Comité dit vraagstuk grondig zal bestuderen om na Ie gaan of extra veiligheidsmaatregelen wenselijk en haalbaar zijn. Ook zullen gesprekken met de banksektor moeten worden gevoerd. 17 9. Macro-ekonomische gevolgen van het witwassen van geld In punt 15 van zijn resolutie verzoekt het Parlement de Commissie verslag uit te brengen over de mogelijke monetaire en andere macro-ekonomische gevolgen die uit het witwassen van geld voortvloeien. De Commissie heeft zelf geen onderzoek op dat terrein uitgevoerd en beschikt ook niet over de nodige middelen om dit te doen. De enige instelling die werkzaamheden op dit interessante maar uiterst komplexe gebied heeft verricht, is kennelijk het Internationaal Monetair Fonds (IMF). De FATF zelfheeft zich bij zijn overigens beperkte analyse van dit thema eveneens op het IMF verlaten om de diskussie op gang te brengen. Tijdens de plenaire vergadering van de FATF in juni 1996 heeft het IMF een uileenzelting terzake gehouden. Tevens werden twee IMF working papers uitgegeven7. Hierna wordt uitgebreid geciteerd uit een bespreking van beide working papers, die in het nummer van 29 juli 1996 van IMF Survey is verschenen. De algemene konklusie luidt dat de desbetreffende geldbedragen en de kriminele akliviteiten die |kriminele] opbrengsten opleveren een zodanige omvang hebben aangenomen dat zij wel degelijk gevolgen hebben voor zowel de binnenlandse als de internationale allocatie van middelen en macro-ekonomische stabiliteit, maar dat deze gevolgen moeilijk meetbaar zijn. Hoewel volgens het IMF momenteel geen theoretisch werk over de macro-ekonomische gevolgen van het witwassen voorhanden is, valt uit indirekt empirisch onderzoek op macroniveau en daarmee verband houdende studies met betrekking tot misdaad en de ondergrondse economie, in combinatie met de algemene verbreidheid van het witwassen van geld in de kriminele sektor, af te leiden dat het witwassen van geld voldoende verspreid kan zijn om een onafhankelijke invloed op de macro-ekonomie uit te oefenen. Uil de beschikbare onderzoeksresultaten komt als gemeenschappelijk thema naar voren dat indien misdaad, ondergrondse aktiviteit en het daarmee gepaard gaande witwassen van geld op een voldoende grote schaal plaatsvinden, de beleidsmakers daarmee rekening moeten houden. Witwassers zijn er meestal niet op uit het hoogste rendement op hun wit te wassen geld te behalen, maar zoeken naar een plaats of belegging die hen in staat stelt hun geld zo makkelijk mogelijk wit te wassen, ook al houdt zulks in dat zij met een lager rendement genoegen moeten nemen. Dit kapitaalverkeer kan dan ook in een richting gaan die tegengesteld is aan die welke op grond van de ekonomische kerngegevens zou worden verwacht. Het geld kan daardoor stromen van landen met een gedegen ekonomisch beleid en hogere rendementen naar landen met een lakser beleid en lagere rendementen. Witwassen leidt er derhalve toe dat het in de wereld beschikbare kapitaal op minder optimale wijze wordt geïnvesteerd dan indien dit verschijnsel niet zou bestaan. Dergelijk onlogisch kapitaalverkeer kan bij de beleidsmakers verwarring doen ontstaan omtrent het te voeren beleid, waardoor zij eventueel op ongepaste wijze kunnen reageren. Zo zou een verandering in de geldvraag als gevolg van witwastransakties die nergens in de gegevens tot uiting komen, gevolgen kunnen hebben op het gebied van de rente- en wisselkoersvolatiliteit. 7 "Money laundering and the international llnancial system" door Vito Tan/i, working paper nr. 96/55 en "Macroeconomic implications of money laundering" door Peter J. Quirk, working paper nr. 96/66. 18 Op nationaal niveau kunnen grote financiële stromen die met witwassen verband houden, derhalve hun stempel drukken op variabelen zoals wisselkoersen en rentetarieven. Op internationaal niveau kan kapitaalverkeer dat zijn oorsprong vindt in witwastransakties - vooral wanneer dit als tijdelijk wordt beschouwd - een destabiliserend effect sorteren wegens het geïntegreerde karakter van de internationale financiële markten. Wanneer in een bepaald centrum moeilijkheden op de financiële markten ontstaan, kunnen deze makkelijk naar andere centra overslaan, waardoor een nationaal probleem het gehele financiële stelsel kan aansteken. In beide working papers wordt benadrukt dat efficiënte en stabiele kapitaalmarkten pas tot ontwikkeling kunnen komen wanneer zij hel volste vertrouwen van de marktdeelnemers genieten. Mochten de markten door misdaadgeld gekontamineerd raken, dan zouden zij feller reageren op geruchten en onjuiste statistieken en zo nog onstabieler worden. De transparantie en soliditeit van de financiële markten zijn van essentieel belang voor de efficiënte werking van de economieën. Witwassen kan beide in gevaar brengen. Misdaadgeld kan immers de integriteit van de functionarissen van financiële markten ondermijnen. Dit kan langdurige schade aanrichten, want markten kunnen hun geloofwaardigheid snel verspelen, maar slechts moeizaam terugwinnen. In zijn uiteenzetting op de plenaire vergadering van de FATF heeft het IMF de potentiële macro-ekonomische gevolgen van het witwassen van geld als volgt samengevat : • veranderingen in de geldvraag die los lijken te staan van waargenomen veranderingen in de kerngegevens ; • wisselkoers- en rentevolatiliteit als gevolg van onverwachte grensoverschrijdende geldovermakingen ; • de financiële instellingen worden gekonfronteerd met een grotere onstabiliteit van hun schulden en verhoogde risico's op het gebied van de kwaliteit van hun vorderingen, wat aanleiding geeft tot systeemrisico's met nefaste gevolgen voor de stabiliteit van de financiële sektor in het bijzonder en de monetaire ontwikkelingen in het algemeen ; • negatieve gevolgen voor de belastinginning en de bestemming van de overheidsuitgaven wegens een onjuiste aangifte van inkomsten en vermogen ; • een kontaminerende invloed op het rechtsverkeer omdat de transaktiesluitende partijen vrezen voor eventuele kriminele betrokkenheid ; • andere specifiek landgebonden distributie-effekten of overgewaardeerde marktkoersen (bubbles) als gevolg van het witwassen van "zwart geld". Het IMF is voornemens de gevolgen van het witwassen nader te onderzoeken, met name in de landen waar een analyse van het witwassen van geld van bijzonder belang is om inzicht te verwerven in het macro-ekonomisch patroon (bijvoorbeeld landen die erom bekend staan dat zij grote hoeveelheden drugs of andere illegale produkten uitvoeren of waar zwakke punten in het belastingstelsel het witwassen van geld aanmoedigen). 19 Het IMF spitst zijn aandacht duidelijk vooral toe op de situatie in de landen waar zijn betrokkenheid het grootst is. Sommige landen zijn uiteraard veel kwetsbaarder voor witwassen dan andere. Wanneer dit punt van de resolutie van het Parlement in het Contactcomité witwassen van geld ter sprake kwam (november 1996), merkte een delegatie op dat een eventueel macro-ekonomisch elfeet van het witwassen van geld in een groot industrieland wellicht slechts van marginale belekenis is. Hoewel deze visie niet werd tegengesproken, was het comité van oordeel dal de Commissie er ten minste moet naar streven de in andere fora verrichte werkzaamheden op dit technische en gespecialiseerde gebied te volgen. De Commissie zal daartoe alles in het werk stellen. 10. Resultaten van de bestrijding van het witwassen van geld Bij de bespreking van het eerste verslag van de Commissie heeft het Parlement veel belang gehecht aan het vergaren van informatie over de resultaten van de ernstige inspanningen die werden en worden geleverd om het witwassen van geld tegen te gaan. In punt 1 van de resolutie van het Parlement wordt de volledige omzetting van de Richtlijn zelfs in een adem genoemd met het uitbrengen van een uitvoering verslag waarin het aantal gemelde verdachte transakties, hel aantal bewezen gevallen van witwassen, hel aantal veroordeelden en de in beslag genomen bedragen worden vermeld. Alvorens verslag te doen van de geleverde inspanningen om de door het Parlement gewenste informatie in te winnen, zou de Commissie nog eens het accent willen leggen op het preventieve karakter van de Richtlijn, dat tot uiting komt in de titel ervan, die verwijst naar de "voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld". Ideaal zou zijn dat potentiële witwassers tot de bevinding komen dat het financiële stelsel afdoende is beveiligd en daardoor ontmoedigd worden om het te gebruiken. Sommige tekenen toenemende grensoverschrijdende wijzen erop dat dit geldovermakingen, het zoeken naar witwasmogelijkheden buiten de traditionele financiële sektor en de naar verluidt gestegen feitelijke witwaskosten tonen aan dat de inspanningen om het voor de georganiseerde misdaad moeilijker en duurder te maken geld wit te wassen, vruchten afwerpen. inderdaad het geval is. De De Commissie en de Lidstaten zijn daarom van oordeel dat het verkeerd zou zijn de resultaten van de Richtlijn in het bijzonder en van de inspanningen ter bestrijding van het witwassen van geld in het algemeen uitsluitend op grond van enkele vrij ruwe statistische maatstaven te beoordelen. Voorts berust het mechanisme van de Richtlijn op de waakzaamheid van de financiële instellingen voor ongewoon of verdacht gedrag en de verplichting om dergelijk gedrag aan de autoriteiten te melden. Uit het aantal meldingen kan worden opgemaakt hoezeer de financiële instellingen zich inspannen en hoe efficiënt het ingevoerde systeem werkt. De financiële sektor - en met name het bankwezen - heeft zich veel moeite getroost en aanzienlijke uitgaven verricht om het systeem doeltreffend te doen funktioneren. De financiële instellingen hebben zelf om feedback verzocht om zich ervan te vergewissen dat hun inspanningen de moeite lonen en om hun respons verder te verbeteren. 20 In bijlage 8 wordt een overzicht gegeven van het aantal verdachte transakties dat in de Lidstaten aan de aulorileiten is gemeld. I loewel voor ogen moei worden gehouden dal de personen die verdenkingen moeten melden en de verdachte kriminele gedragingen die moeten worden gemeld (aanverwante misdrijven) van Lidstaat tol Lidstaat uiteenlopen, valt uit de ontvangen inlichtingen op te maken dat het systeem voor de melding van verdachte transakties naar behoren blijkt te funktioncren. Over de vervolgingen, veroordelingen en inbeslagnemingen van geld die, geheel often dele, uit meldingen van verdachte transakties voortvloeien, zijn daarentegen momenteel veel minder gegevens beschikbaar. Een aantal Lidstaten hebben geen specifiek misdrijf witwassen ingevoerd, maar vervolgen witwassers voor het misdrijf "heling". Vermoedelijk kunnen daardoor geen afzonderlijke gegevens over gevallen van witwassen worden verzameld. In andere gevallen fungeert de financiële inlichtingendienst (FIU) als filter en verwijst deze maar een deel van de onderzochte zaken door naar de gerechtelijke of politieautoriteiten, waarna de FIU soms niets meer over een specifieke zaak verneemt. Kennelijk is de feedback van deze autoriteiten naar de FIU toe niet altijd gedetailleerd genoeg om deze in de mogelijkheid te stellen een bestand aan Ie leggen van het aantal meldingen dat tot vervolging en veroordeling heeft geleid. Ook hel feil dat vele gerechtelijke onderzoeken en strafrechtelijke vervolgingen veel tijd in beslag nemen, bemoeilijkt het verstrekken van gegevens over de resultaten. Dit is met name het geval wanneer de anti-witwassystemen nog maar pas zijn ingevoerd of nog in volle ontwikkeling zijn. Bovendien hebben de gegevens van verscheidene Lidstaten een zodanige vorm dat zij niet onmiddellijk vergelijkbaar zijn met de gegevens van andere Lidstaten. Sommige Lidstaten hadden het duidelijk moeilijk om de nochtans vrij eenvoudige vragenlijst van de Commissie in te vullen, waardoor de ontvangen gegevens er zich niet altijd toe leenden om in tabelvorm te worden weergegeven. In bijlage 9 wordt getracht een beeld te geven van de resultaten van het systeem voor de melding van verdachte transakties en van het aantal vervolgingen en/of veroordelingen voor het witwassen van geld in een aantal Lidstaten, liet is duidelijk dat sommige Lidstaten nog ernstige inspanningen dienen te leveren om bruikbaarder gegevens Ie verstrekken. In bepaalde Lidstaten bestaan momenteel gewoonweg nog geen gegevens over vervolgingen en veroordelingen voor hel witwassen van geld. Lr is evenmin weinig informatie voorhanden over de in beslag genomen en/of gekonfisqueerde geldbedragen. Ook hier is het verzamelen van gegevens moeilijk. De strafzaken zijn immers lang en ingewikkeld en de bedragen blijven soms geruime tijd bevroren voordat zij definitief in beslag worden genomen of tenslotte worden teruggegeven. Grote bedragen worden er kennelijk niet gekonfisqueerd. Uit de indikatieve gegevens van sommige Lidstaten blijkt bovendien dat het grootste deel van de aangeslagen of bevroren gelden uiteindelijk moet worden gerestitueerd of vrijgegeven. 21 Hierna volgen voorbeelden van de informatie die aan de Commissie werd verstrekt. Sedert de oprichting van de Belgische FIU in december 1993 werd 3 116 miljoen BEF gekonfisqueerd in het kader van strafzaken naar aanleiding van meldingen aan de FIU. Denemarken deelde mee dat ongeveer 50 miljoen DKK is gekonfisqueerd, waarvan 18 miljoen DKK is terugbetaald of als schadevergoeding is uitgekeerd en 12 miljoen DKK is geïnd in de vorm van aanvullende geldboeten. Ierland rapporteerde de inbeslagneming van 15 500 IEP. Uit de gegevens voor 1996 met betrekking tot Italië blijkt dat de volgende bedragen in beslag werden genomen (niet gekonfisqueerd): 3 002 miljoen ITL onder artikel 648 bis van het wetboek van strafrecht (witwassen) en 68 631 miljoen ITL onder artikel 648 ter (gebruik van geld, goederen of activa van illegale oorsprong). Het Verenigd Koninkrijk heeft in 1996 bijna 10,5 miljoen GBP verbeurd verklaard. Luxemburg heeft meer dan 300 miljoen LUF in beslag genomen in verband met lopende zaken en heeft eveneens gevolg gegeven aan een door het Duitse gerecht uitgevaardigd bevel tol konliskatie van ongeveer 200 000 DEM. De veroordeling in Portugal resulteerde in de konliskatie van 2,5 miljoen PTE, terwijl levens een onderzoek is ingesteld in verband mei bijna I 800 miljoen PTE aan konlant geld en onroerend goed. /weden heeft medegedeeld dat in 1996-1997 in totaal 124 miljoen SEK werd aangeslagen of op een andere wijze werd bevroren. in dit stadium kan verstrekken, bevredigend De Commissie pretendeert geenszins dat de hoeveelheid gegevens die zij de Raad en het Parlement is voornemens om in samenwerking met de Lidstaten in het kader van het Contactcomité verbetering in deze situatie te brengen, maar zij is er zich ten volle van bewust dat dit geen gemakkelijke opgave zal zijn. Ook de medewerking van de gerechtelijke en politieautoriteiten onder de derde pijler en van EDE/Europol zal ongetwijfeld noodzakelijk blijken. is. Zij Ook mag, op middellange of langere termijn althans, eventueel een bijdrage worden verwacht van het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving. Punt 5 van bijlage A bij Verordening (EEG) nr. 302/93 van de Raad bepaalt immers dat het inwinnen van informatie over het witwassen van geld tot het vijfde prioritaire werkterrein van het centrum behoort. 22 IV. KONKLUSIES Dit tweede verslag van de Commissie aan de Raad en het Parlement over de toepassing van de Witwasrichtlijn van 1991 bevestigt dat deze wettekst in alle Lidstaten nauwgezet is geïmplementeerd. Op deze wijze geven de Lidstaten van de Europese Unie verder blijk van hun vastberadenheid om het witwassen van geld tegen te gaan en blijven zij het goede voorbeeld geven aan de buurlanden in Europa en de landen daarbuiten. liet wereldomspannende karakter van het probleem en de noodzaak om tol een wereldwijde aanpak Ie komen, liggen ten grondslag aan de voortgezette steun van de Lidstaten en de Commissie aan de Financial Action Task Force en aan de technische bijstand die via PHARE, in het Caraïbisch gebied en in andere regio's bij de bestrijding van het witwassen van geld wordt verstrekt. Dit optreden is ingegeven door het besef dat het anti-witwassysteem van de Europese Unie, hoe waterdicht het ook mag zijn, gemakkelijk kan worden ondermijnd door tekortkomingen elders. De Lidstaten beperken zich in hun wetgeving evenwel niet louter tot de omzetting van de Richtlijn. Het feit dat zij - zelfs afgezien van de zuiver met de derde pijler verband houdende aspekten - bereid zijn in hun wetgeving verder te gaan dan wat de Richtlijn voorschrijft, toont aan dat zij zich terdege bewust zijn van de langdurige en veranderende dreiging die van het witwassen uitgaat, alsook van de inspanning die de bestrijding van dit verschijnsel vereist. Deze ontwikkeling houdt in dat de Witwasrichtlijn van 1991 in sommige opzichten wat achterhaald kan lijken, wat uiteraard de vraag oproept of zij moet worden geaktualiseerd. Het eerste vraagstuk dat in dit verband moet worden bekeken, is dat van het verbod op witwassen. Is het noodzakelijk - om de geaktualiseerde FATF-aanbeveling te citeren - om "het witwasmisdrijf uit te breiden van drugsgeld tot de opbrengsten van ernstige misdrijven" ? Zoals uit bijlage 4 blijkt, hebben alle Lidstaten reeds aanzienlijke vorderingen in deze richting gemaakt. tegelijkertijd opnieuw het probleem Mochl hel toepassingsgebied van de Richtlijn tot andere aanverwante misdrijven worden rijzen van verbod versus uitgebreid, dan zou strafbaarstelling. Een aantal Lidstaten blijft strafbaarstelling via de Richtlijn afwijzen, waardoor een ruimer verbod als de beste mogelijkheid overblijft. Bovendien is het meer dan waarschijnlijk dat, gezien de evidente moeilijkheid om tot een algemeen aanvaarde definitie te komen van wat onder een "ernstig misdrijf' moet worden verstaan, zelfs een gewijzigde Richtlijn ruimte zou laten voor verschillen in reikwijdte tussen de Lidstaten en geenszins een volledige harmonisatie op dit gebied zou bewerkstelligen. De Commissie is niettemin van oordeel dat het noodzakelijk is dit belangrijke instrument op gezette tijden bij te werken, hetgeen een reden te meer is om het scala aanverwante misdrijven dat erdoor wordt bestreken, uit te breiden. 23 Wat de akliviteiten betreft die onder het toepassingsgebied van de Richtlijn vallen, is duidelijk dat de financiële seklor zo goed als volledig wordt bestreken. Daar staat tegenover dat vele akliviteiten en beroepen buiten de financiële seklor reeds of potentieel kwetsbaar zijn voor witwassen. De situatie verandert voortdurend naarmate de witwassers nieuwe mogelijkheden uitproberen. Artikel 12 van de Richtlijn van 1991 toont aan dat de Lidstaten zich toen reeds rekenschap gaven van de gevaren. Zij hebben er zich toe verbonden, in voorkomend geval, bepalingen van de Richtlijn toe te passen op aktiviteiten buiten de financiële sektor wanneer een reëel gevaar van witwassen bestond. Uit bijlage 6 blijkt dat de bereidheid om deze verbintenis na te komen bij de Lidstaten inderdaad aanwezig is : in een toenemend aantal gevallen en naarmate zij meer ervaring met de bestrijding van het witwassen van geld opdoen, maken zij van artikel 12 gebruik. Met de aanneming, in juni 1997, van het door de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken goedgekeurde Aktieplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de EU-Lidstalen hun steun betuigd voor een algemene uitbreiding, legen eind 1998, van de meldingsplicht van verdachte transakties tot personen en beroepen builen de financiële sektor. Hoewel dil niet uitdrukkelijk werd bevestigd, is de Commissie de mening toegedaan dat een meldingsplicht van verdachte transakties eveneens overeenkomstige verplichtingen op het gebied van de identifikatie van kliënlen en het bewaren van bewijsstukken inhoudt. In het licht hiervan moet de Commissie bereid zijn haar verantwoordelijkheid op te nemen uit hoofde van haar bevoegdheid in het kader van de eerste pijler. In dit verband is zij tot de konklusie gekomen dat een nieuwe Richtlijn noodzakelijk is. Haar diensten werken momenteel dan ook aan een nieuw voorstel voor een Richtlijn, waarvan de belangrijkste bepaling voorziet in een aanzienlijke uitbreiding buiten de financiële sektor van de verplichting om verdenkingen van witwassen te melden. In de konklusies van de Raad over het eerste verslag van de Commissie wordt bijzondere nadruk gelegd op de samenwerking tussen anti-witwasautoriteiten. De Commissie ondersteunt de uitvoerbaarheidsstudie voor een gegevensuitwisselingssysteem met betrekking tot de witwasinformatie waarover de EU-politieautorileitcn beschikken, en heeft ook toegezegd deze studie in hel kader van het Oisin-programma te zullen financieren. In verband met de uilwisseling van witwasinlbrmatie tussen financiële inlichtingendiensten maakt de Commissie zich zorgen over de problemen (zie bijlage 7) die de kommunikatie en uitwisseling van informatie tussen sommige inlichtingendiensten met een verschillende rechtsstatus kennelijk nog steeds in de weg staan. Wat de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen betreft, werd reeds voorzien in een systeem voor de uitwisseling van informatie tussen de politiële en gerechtelijke autoriteiten. Op het niveau van de wederzijdse administratieve bijstand bestaat echter ook behoefte aan een gestructureerde samenwerking en informatie-uitwisseling tussen de FIU's onderling en tussen de FIU's en de Commissie. Te dien einde moet op Gemeenschapsniveau een duidelijk omlijnd wettelijk kader tot stand worden gebracht. 24 De Commissie looft het uitstekende werk dat op steeds grotere internationale schaal door de Egmont-Groep wordt geleverd. Zij verzoekt de Lidstaten na te gaan of het nuttig zou zijn de l'IU's van de Lidstaten bijeen te brengen om zich te beraden over methoden om tot een betere koördinatie binnen de Europese Unie te komen. Tegelijkertijd onderzoeken de diensten van de Commissie intensief of het voorstel om de Richtlijn van 1991 bij te werken en een grotere reikwijdte te geven, op enigerlei wijze kan bijdragen tot het oplossen van de problemen die zich op het gebied van de onderlinge betrekkingen tussen de FIU's voordoen. Wat tenslotte de resultaten van de bestrijding van het witwassen van geld betreft, zal de Commissie alles in het werk blijven stellen om gedetailleerder en veelomvattender statistieken te verstrekken. De Commissie wijst op het belang van Europol op dit gebied en is van mening dal voor dit orgaan een belangrijke rol is weggelegd bij de verzameling van gegevens over vervolgingen, veroordelingen en inbeslagnemingen van gelden. De Commissie neemt zich voor voortaan in ieder toepassingsverslag dat zij aan de Raad en het Parlement zal voorleggen, gegevens over de resultaten van de bestrijding van het witwassen van geld op te nemen. Ondanks de vrij beperkte hoeveelheid statistische gegevens kan de respons van de financiële sektor wat het aantal meldingen van verdachte transakties aan de bevoegde autoriteiten betreft, over het algemeen als zeer goed worden bestempeld, maar deze inspanning resulteert momenteel kennelijk nog niet in massale vervolgingen, veroordelingen of inbeslagnemingen van activa. De Commissie wenst nogmaals te benadrukken dat de Richtlijn een belangrijke preventieve rol vervult. Zij is van oordeel dat de Richtlijn succesvol is geweest in het bemoeilijken van de toegang van misdaadgeld tot het financiële systeem van de EU. Tegelijkertijd is echter ook duidelijk dat er wel degelijk misdaadgeld wordt witgewassen en dat de meldingen van verdachte transakties wellicht op een deel daarvan betrekking hebben. Het is daarom opvallend dat de resultaten in de politiële en gerechtelijke sfeer vrij bescheiden uitvallen, al is enige verbetering waarneembaar. Hoewel het niet binnen het bestek van dit verslag valt om de redenen hiervoor te analyseren, is hel duidelijk van essentieel belang dat de inzet die van de financiële sektor en in toenemende mate van andere sektoren bij de bestrijding van het witwassen van geld wordt verlangd, wordt bekroond met successen op strafrechtelijk gebied. Op dit terrein valt ontegenzeglijk nog heel wat werk te verzetten. 25 BIJLAGE 1 KONKLUSIES van de RAAD De Raad heeft het eerste verslag van de Commissie besproken over de toepassing van de Richtlijn betreffende de bestrijding van het witwassen van geld. Met veel belangstelling heeft de Raad kennis genomen van de analyse die de Commissie in haar verslag geeft, en van de konklusies die hieruit worden getrokken. De Raad is het met deze konklusies grotendeels eens. Zoals de Commissie opmerkt heeft de toepassing van de Richtlijn er onmiskenbaar toe geleid dat de Lidstaten systemen hebben opgezet om het witwassen van geld tegen te gaan. De geboekte vooruitgang is zeer bemoedigend, maar er moeten nog meer inspanningen worden geleverd om de systemen voor de bestrijding van het witwassen van geld nog doeltreffender te maken op nationaal, Europees en internationaal niveau. De Raad verzoekt de Lidstaten de nodige maatregelen te treffen opdat de Richtlijn ten volle wordt toegepast. Hij prijst zich gelukkig met het lopend beraad, dat gericht is op een betere koördinatie van de toepassing van de Richtlijn, met name voor wat betreft het toepassingsgebied en de beroepen en kategorieën ondernemingen die onder de Richtlijn vallen, een en ander rekening houdend met de specifieke status van de juridische beroepen. De Raad wenst dat de Commissie zich in nauw overleg met de vertegenwoordigers van de Lidstaten, in het kader van het bij de Richtlijn ingestelde Contactcomité bijeen, nader over deze kwesties beraadt. De Raad is het volledig eens met de visie van de Commissie dat de versterking van de systemen voor de bestrijding van het witwassen van geld een verhoogde samenwerking vraagt van de verschillende autoriteiten die bij de bestrijding van dit verschijnsel betrokken zijn. Ook op dit punt wenst de Raad dal de Commissie in het kader van haar bevoegdheden voortgaat op de ingeslagen weg en haar beraad intensiveert. Meer in het algemeen verzoekt de Raad alle bevoegde instanties zich nader te bezinnen en steeds wanneer dit nodig is hun samenwerking op dit gebied te versterken. De Raad verzoekt de Commissie nader op deze verschillende kwesties in te gaan, en hem alle passende voorstellen voor te leggen; daarin moet rekening worden gehouden met de ervaring die sinds de aanneming van de Richtlijn is opgedaan, met de omzetting van die Richtlijn in elk van de Lidstaten, en met de besprekingen die in verschillende internationale fora over deze zelfde kwesties worden gevoerd. In elk geval verzoekt de Raad de Commissie hem binnen 18 maanden verslag uit te brengen over de stand van de over deze kwesties gevoerde beraadslagingen. 26 Resolutie over hel eerste verslag van de Commissie aan hel Uuropccs Parlement en de kaad over de toepassing van Richtlijn 9l/308/KK<i' tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld (COM(95)0054 - C4-0137/95) (PublikatiebladC 198 van 8-7-19%, blz. 245) BIJLAGE 2 Het Europees Parlement, gelet op Richtlijn 91/308/EEG van de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld (PB L 166 van 28. 6. 1991, blz. 77), gezien het eerste verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van de Richtlijn tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld (COM(95)54 - C4- 0137/95), gelet op het Verdrag van de Raad van Europa betreffende witwassen, opsporing, inbeslagneming en konliskalie van vruchten van kriminelc aklivileiten (Straatsburg, 1990), gelet op het Verdrag van de Verenigde Naties tegen de sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen (Wenen, 1988), gelet op de aanbevelingen van de Raad (Justitie en Binnenlandse Zaken), op 1 en 2 juni 1993 te Kopenhagen bijeen, gehoord de deskundigen op het gebied van het banktoezicht en het strafrecht die op 20 december 1995 voor de Commissie juridische zaken en rechten van de burger en de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken de problemen bij de toepassing en implementatie van de Richtlijn uiteen hebben gezet, gezien de akte van de Raad tot vaststelling van de overeenkomst op grond van artikel K. 3 van hel Verdrag betreffende de Europese Unie tot oprichting van een Europese politiedienst (Europol-Overeenkomst) (PB C 316 van 27-11-1995, blz. 1), onder verwijzing naar zijn resolutie van 14 maart 1996 over Europol (PB C 96 van 1-4-1996, blz. 288), gezien het verslag van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger en de adviezen van de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken, de Commissie begrotingskontrole en de Commissie ekonomische en monetaire zaken en industriebeleid (A4- 0187/96), A. overwegende dat er nog steeds financiële transakties plaatsvinden die met kriminele aktiviteiten verband houden, B. overwegende dat het systeem van de Europese Unie ter bestrijding van witwassen tekortkomingen heeft en met name onvoldoende greep heeft op de nieuwe vormen van geldverkeer, 27 C. overwegende dat er zowel op nationaal als op Europees vlak nieuwe wettelijke maatregelen nodig zijn om waterdicht toezicht mogelijk te maken op alle natuurlijke en rechtspersonen die beroepshalve bij de afwikkeling van financiële transakties betrokken zijn, D. overwegende dat het genoemde Verdrag van Straatsburg uit 1990 reeds bepalingen inzake rechtsbijstand bevat waarmee een doelmatige bestrijding van het ekonomisch gebruik van de opbrengsten van deukten op Europees niveau mogelijk is, E. overwegende dat er, ondanks de toereikende bepalingen van titel VI van het Unieverdrag betreffende samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, geen sprake is van breed opgezette wetgevingsaktivitcit mei het oog op betere koördinatie van de werkzaamheden van politie en justitie op Europees niveau, F. ervan overtuigd dat de spoedige oprichting van een Europese politiedienst overeenkomstig de Europol-Overeenkomst een belangrijke bijdrage kan vormen tot doeltreffende bestrijding van het witwassen van geld en de kriminele aktiviteiten die daaraan ten grondslag liggen, Ci. overwegende dat de Raad (Justitie en Binnenlandse Zaken) in zijn aanbevelingen uit 1993 zowel de ratifikatie en omzetting van het genoemde Verdrag van Straatsburg uit 1990 als de inschakeling van Europol als belangrijke stappen met het oog op de bestrijding van witwassen bestempelde, 1. verzoekt de Commissie zorg te dragen voor de volledige omzetting van de Richtlijn en binnen twee jaar een uitvoerig verslag uit te brengen waarin het aantal aangemelde transakties, het aantal bewezen gevallen van witwassen en het aantal veroordeelden en in beslag genomen bedragen vermeld worden ; 2. is van oordeel dat het EU-sysleem voor de bestrijding van witwassen doelmatiger moet worden en aan de technische ontwikkelingen in het financiële verkeer moet worden aangepast ; 3. verzoekt de Commissie daarom in te gaan op nieuwe vormen van witwassen die voortvloeien uit veranderingen bij de afwikkeling van handel en geldverkeer, en tevens in het kader van een herziening van de Richtlijn voorstellen ter bestrijding daarvan in te dienen ; 4. verzoekt de Commissie met inachtneming van het voorbereidend werk van het Contactcomité zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk op 6 maart 1998, een voorstel tot herziening van de Richtlijn in te dienen, in dier voege dat beroepsgroepen en bedrijfskategorieën waarvan in redelijkheid mag worden aangenomen dat ze voor witwassen misbruikt worden, direkt onder de Richtlijn komen te vallen ; 5. verzoekt de Lidstaten die zulks nog niet gedaan hebben ervoor te zorgen dat hun regelgeving ter bestrijding van witwassen niet alleen op drugsgeld van toepassing is maar op al het geld dat uil beroepsmatige en georganiseerde deukten is verkregen ; 28 6. is verheugd over het streven van de Commissie om in alle toekomstige partnerschaps- en associatieovereenkomsten de bepalingen van de Witwasrichtlijn uitdrukkelijk en met bindend karakter op te nemen, en de samenwerking met de partners op dat gebied te intensiveren ; 7. verzoekt de Lidstaten het op 19 december 1988 in Wenen aangenomen Verdrag van de Verenigde Naties tegen de sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen en het genoemde Verdrag van Straatsburg te ratificeren en toe te passen, iets waartoe de Lidstaten zich verplicht hebben in de aan de Witwasrichtlijn gehechte Verklaring van de vertegenwoordigers van de regeringen van de Lidstaten, in het kader van de Raad bijeen ; 8. wijst erop dat in alle Lidstaten adequate procesrechtelijke voorschriften bestaan of moeten worden ingevoerd op grond waarvan a) opdracht kan worden gegeven tot het aftappen van telekommunikatieverbindingen als de verdenking bestaat dat er een witwasdeliet is begaan of zal worden begaan, b) voorlopige maatregelen zoals ontzetting van bepaalde rechten en inbeslagneming kunnen worden genomen teneinde omwisseling, overdracht of vervreemding van activa die uil witwassen of een daarmee verband houdend voorafgaand delikt verkregen zijn, te verhinderen, c) voorlopige maatregelen als bedoeld onder b) kunnen worden genomen als de bevoegde autoriteiten voldoende aanwijzingen voor verdenking hebben, d) de opbrengsten van witwassen of daarmee verband houdende voorafgaande deukten, dan wel de met die opbrengsten verkregen activa verbeurd verklaard kunnen worden, 9. verzoekt de Lidstaten voort te gaan met de opstelling van de Europol-Overeenkomst om het I lof van Justitie overeenkomstig artikel K. 3, lid 2, onder c, derde alinea, van het EU-Verdrag bevoegd te verklaren, zoals het Parlement verlangt, en aansluitend de overeenkomst te ratificeren en toe te passen ; 10. wenst dat de nationale instanties die mei de toepassing van de Richtlijn belast zijn de bestaande samenwerkingsmogelijkheden benutten ; 11. wijst er met klem op dat banken en financiële instellingen, o. a. overeenkomstig artikel 5 van voornoemde Richtlijn 91/308/EEG betreffende het witwassen van geld, over geschoold personeel en kontrolefaciliteiten moeten beschikken, willen zij aan hun registratie- en meldingsplicht kunnen voldoen, om in geval van verdenking van geldwitwas voor de nodige opheldering te kunnen zorgen ; 12. verzoekt de Commissie een systeem van geschikte stimulansen in het leven te roepen om te bereiken dat banken en financiële instellingen over geschoold personeel en doeltreffende kontrolefaciliteiten, als bedoeld in voorgaande paragraaf, beschikken ; 29 13. acht het noodzakelijk dat de kredietinstellingen en financiële instellingen in de zin van de Tweede Koórdinatieriehllijn Bankrecht en alle andere natuurlijke en rechtspersonen die beroepshalve zelf of voor rekening van derden geldzaken doen of een aktiviteit uitoefenen die uitstekend geschikt is voor het witwassen van geld, feitelijk onder de Richtlijn moeten komen te vallen en aan overheidstoezicht onderhevig moeten zijn ; 14. is voorts van mening dat dit toezicht volgens uniforme Europese criteria moet worden uitgeoefend ; 15. verzoekt de Commissie, ingevolge artikel 17 van de genoemde Richtlijn (91/308/EEG), in haar tweede verslag over de tenuitvoerlegging van vorengenoemde Richtlijn verslag uit te brengen over de mogelijke monetaire gevolgen die voortvloeien uit illegale financiële transakties. Mogelijke gevolgen kunnen zich voordoen met betrekking tot : a) de omloopsnelheid van geld, die wordt beïnvloed door de zwart-geldstromen die zich bewegen tussen landen van oorsprong en beslemming ; b) de uitwerkingen op de geldhoeveelheid in de landen die zijn opgenomen in het witwascircuil; c) de beleggingsvorm die de illegale gelden kunnen aannemen zodra zij zijn "gewit" ; d) de overdracht van het monetaire beleid in de betrokken landen ; en e) de stabiliteit van de financiële markten in het witwascircuit en de landen van bestemming ; 16. verzoekt de Commissie eensgelijks in haar tweede verslag over de tenuitvoerlegging van vorengenoemde Richtlijn aktie te ondernemen tegen de oorzaken en uitwerkingen van illegale financiële transakties. Hiertoe zou kunnen worden bijgedragen door : a) in handelsovereenkomsten artikelen op te nemen over het witwassen van geld, teneinde van de partnerlanden te eisen dat zij normen hanteren die gelijkwaardig zijn aan de EU-normen ; b) de in de Europa-overeenkomsten met de Midden- en Oost-Europese landen opgenomen artikelen over het witwassen van geld aan te scherpen, teneinde van de geassocieerde landen te eisen dat zij normen hanteren die gelijkwaardig zijn aan de EU-normen ; c) de in de Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten met de Russische Federatie en de Nieuwe Onalhankelijke Staten van de voormalige Sovjetunie opgenomen artikelen over het witwassen van geld aan te scherpen, teneinde van de geassocieerde landen te eisen dat zij normen hanteren die gelijkwaardig zijn aan de EU-normen ; d) een lijst op te stellen van "schone" banken ; e) ervoor te zorgen dat de Europese Commissie en al haar onderaannemers uitsluitend zaken doen met "schone" banken ; 1) een alerte handhaving van de prudentiële kontrole in de Europese Unie op het verstrekken van vergunningen aan banken en het funktioneren van banken ; g) in handelsovereenkomsten artikelen op te nemen over de invoering van normen voor "prudentieel toezicht", teneinde van de partnerlanden te eisen dat zij normen hanteren die gelijkwaardig zijn aan de EU-normen ; 30 17. wenst overtuigende bewijzen te zien dat hel wilwassen van geld toeneemt en dat witwassen steeds krachtiger wordt in het netwerk van de georganiseerde misdaad ; 18. wijst er met nadruk op dat het witwassen van geld alleen in Europees verband in het kader van een uniforme kontrole en in nauwe samenwerking met de Verenigde Staten effektief kan worden bestreden ; 19. verzoekt tevens de Commissie een maatregel voor te stellen die betrokkenheid bij de financiële afwikkeling van kriminele aktiviteiten verbiedt en in de Lidstaten strafbaar stelt. Deze maatregel dient te worden gebaseerd op artikel 100 A van het EG-Verdrag ; 20. verzoekt de Lidstaten verscherpt op te treden tegen witwassen van geld en burgers en ondernemingen hulp te verlenen in de vorm van voorlichting om elke betrokkenheid bij witwassen te kunnen verhinderen ; 21. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen van de Lidstaten. 31 BIJLAGE 3 Ondertekening, ratifikatie en implementatie van de Verdragen van Wenen en Straatsburg Verdrag van Wenen Verdrag van Straatsburg Ondertekening Ratifikatie Implementatie Art. 3-9 Ondertekening Ratifikatie Inwerkingtreding Implementatie J J J J J J J J J J J J J J J J J N N N J J J N J J J J J J J J N N N J J J N J J J J J J Belgie Denemarken Dui Island Griekenland Spanje Frankrijk Ierland Italic Luxemburg Nederland Ooslenrijk Portugal Finland Zweden Verenigd Koninkrijk J. 1. 1 J J J J J J. 1. 1. 1 J J J J J. 1 J J J J. 1 J. 1. 1. 1 J J J J J. 1 J J J J J J J. 1. 1 J J J 32 BIJLAGE 4 Onder de anti-witwaswetgeving van de Lidstaten vallende kriminele aktiviteiten België Het wetboek van strafrecht (artikel 505) bestrijkt het witwassen van de opbrengsten van alle misdrijven. Onder de specifieke anti-witwaswetgéving (wet van 11-1-1993, zoals gewijzigd) valt het witwassen van opbrengsten van misdrijven die in verband staan met terrorisme, georganiseerde misdaad, illegale drugshandel, illegale handel in wapens, goederen en koopwaren, de handel in clandestiene werkkrachten, mensenhandel, prostitutie, illegaal gebruik van hormonen in dieren, illegale handel in menselijke organen of weefsels, fraude ten nadele van de financiële belangen van de EU, ernstige en georganiseerde belastingfraude, korruptie van overheidsambtenaren, onregelmatigheden bij beleggingen, oplichting, gijzeling, diefstal of afpersing met geweld en bedreiging en bedrieglijke bankbreuk. Denemarken De Deense witwaswet heeft het over activa verkregen als gevolg van een inbreuk op het Deens wetboek van strafrecht (d. w. z. alle misdrijven). Volgens het Deense recht is "witwassen" echter geen op zichzelf staand misdrijf, maar valt het onder de twee "heling"-artikelen van het wetboek van strafrecht: art. 191(a), dat het voordeel trekken uit een drugsmisdrijf als bedoeld in art. 191 strafbaar stelt, en art. 284, dat het een misdrijf maakt opbrengsten te aanvaarden of anderen te helpen bij het verkrijgen van opbrengsten uit diefstal, het zich bedrieglijk toe- eigenen van gevonden voorwerpen, verduistering, fraude, computerfraude, misbruik van vertrouwen, afpersing, fraude jegens schuldeisers, smokkel van bijzonder ernstige aard en beroving. 33 Duitsland Overeenkomstig artikel 261 van het wetboek van strafrecht (witwassen ; verhullen van de herkomst van illegale activa) is witwassen een strafbaar feit. De aan witwassen aanverwante misdrijven zijn : alle ernstige misdaden (Verbrechen), d. w. z. alle misdrijven die worden bestraft met een gevangenisstraf van ten minste één jaar, zoals bijvoorbeeld ernstige vormen van mensenhandel, diefstal en heling, alsook illegale wapen- en drugshandel ; alle minder ernstige misdaden (Vergehen) die vallen onder artikel 29, lid 1, eerste zin, nr. 1, van de drugswet (Belaubungsmittelgesctz) of artikel 29, lid 1, van de wet op de grondsloffenkontrole (Grundstoffenüberwachungsgesetz), met name illegale handel in verdovende middelen en de prekursoren ervan (een "Vergehen" is een misdrijf waarop een gevangenisstraf van minder dan één jaar of een geldboete staat) ; - bepaalde misdrijven ("Vergehen"), zoals onder meer diefstal, fraude, schriftvervalsing en korruptie, die op kommerciële basis werden begaan door een lid van een bende die werd gevormd voor het herhaaldelijk begaan van dergelijke misdrijven (kommerciële fraude en het plegen van fraude door benden) ; - alle "Vergehen" die door een lid van een kriminele organisatie in de zin van artikel 129 van het wetboek van strafrecht zijn begaan (bv. afpersing, souteneurschap en illegaal gokken). Op 16 januari 1998 heeft de Bondsdag het wetsvoorstel ter bevordering van de bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit aangenomen. Met scala aanverwante misdrijven zal daardoor fors toenemen, met name wat de georganiseerde misdaad betreft. (•rieken land Onder de Griekse witwaswet vallen sluikhandel in verdovende middelen en wapens, beroving, afpersing, ontvoering, kleine diefstal onder verzwarende omstandigheden, verduistering of fraude, illegale handel in oudheidkundige voorwerpen, diefstal van een scheepslading, illegale handel in menselijke weefsels en organen, smokkelen, nukleaire misdaad, prostitutie en illegaal gokken. Spanje Witwassen valt onder de titel heling en aanverwante misdrijven van artikel 301 van het wetboek van strafrecht. Dit artikel heeft betrekking op alle ernstige misdaden (elke misdaad waarop een gevangenisstraf slaat van meer dan 3 jaar). Voor ieder misdrijf dat met illegale drugshandel te maken heeft, gelden verzwarende omstandigheden. De Spaanse witwaswet (van 23-12-1993) is gericht op de bestrijding van het witwassen van de opbrengsten van georganiseerde misdaad, terrorisme en sluikhandel in verdovende middelen. 34 Frankrijk Wet nr. 96-392 van 13-5-1996 tot wijziging van het wetboek van strafrecht breidt het witwasmisdrijf uit lot de opbrengsten van alle misdrijven ("crimes" of "délits"). Ierland De wet strafrecht van 1994 stelt het witwassen van de opbrengsten van "illegale drugshandel of enigerlei andere kriminele aktiviteit" strafbaar. Italië De artikelen 648bis en ter van het wetboek van strafrecht werden gewijzigd bij Wet 328/1993 om het witwassen van de opbrengsten van alle opzettelijke kriminele aktiviteiten ("tutti i delitti non colposi") strafbaar te stellen. Luxemburg De thans van kracht zijnde wetgeving bestrijkt uitsluitend misdrijven die samenhangen met het witwassen van drugsgeld. Momenteel behandelt hel Luxemburgse parlement evenwel een wetsvoorstel dat het scala van aanverwante misdrijven zou uitbreiden tot iedere misdaad (waarvoor een gevangenisstraf geldt van meer dan 5 jaar), tot met georganiseerde misdaad verband houdende delikten ("délits") en tot bepaalde misdrijven die met minderjarigen, prostitutie, misleiding van jongeren en wapens en munitie te maken hebben. Nederland De in het wetboek van strafrecht aan het misdrijf heling gegeven definitie (artikel 416 t/m 417bis) heeft belrekking op de opbrengsten van alle ernstige misdrijven. Oostenrijk Het Oostenrijks wetboek van strafrecht (artikel 165 en 278a) stelt het witwassen van alle uit ernstige misdrijven verkregen opbrengsten strafbaar. Met ernstige misdrijven ("Verbrechen") worden alle misdrijven bedoeld waarop uit hoofde van artikel 17, lid 1, van het wetboek van strafrecht een gevangenisstraf van 3 jaar staat. 35 Portugal Krachtens wetsdekreet 15/93 is sluikhandel in verdovende middelen en de precursoren ervan een misdrijf en het witwassen van geld een stralbaar feit. De Witwasrichtlijn is in het Portugese recht omgezet bij wetsdekreet 313/93. Wetsdekreet 325/95 heeft hel scala van aanverwante misdrijven uitgebreid tot terrorisme, illegale wapenhandel, afpersing, ontvoering, prostitutie, korruptie en diverse ernstige ekonomische en financiële misdaden. Finland Onder het misdrijf dat in hel lïnsc wetboek van strafrecht op witwassen betrekking heeft (de term "witwassen" wordt niet gebruikt), vallen de opbrengsten van alle misdrijven. Zweden I Iet is een misdrijf de opbrengsten van een ernstige misdaad wit te wassen. Hoofdstuk 9 van het Zweedse wetboek van strafrecht, dat op heling betrekking heeft, bepaalt dat het een misdrijf is opzettelijk of door onachtzaamheid de opbrengsten wit te wassen van enigerlei ernstig misdrijf waarop een gevangenisstraf van meer dan 6 maanden staat. Ook medeplichtigheid bij het witwassen van geld is strafbaar. De term "witwassen" wordt in het wetboek van strafrecht echter niet gebruikt. Verenigd Koninkrijk In de primaire wetgeving beslaat geen algemene definitie van de term "witwassen". In de praktijk is het een misdrijf de opbrengsten van ernstige misdrijven wit te wassen. Ernstige misdrijven zijn sluikhandel in verdovende middelen, terrorisme, diefstal en fraude, beroving, namaak en vervalsing, illegale inontvangstneming van deposito's, chantage en afpersing (in wezen enigerlei gedrag dal in het Verenigd Koninkrijk een strafbaar feil ("indictable offence") is). 36 BIJLAGE 5 Akticplan ter bestrijding van de georganiseerde kriminaliteit 26. De volgende maatregelen op hel gebied van het witwassen van geld en de inbeslagname van de opbrengsten van misdrijven zouden moeten worden overwogen : a) Teneinde de internationale uitwisseling van politiegegevens te verbeteren moet een systeem van informatie-uitwisseling van verdachte witwastransakties op Europees niveau worden opgezet ; daarbij moeten de voorschriften inzake gegevensbescherming worden nageleefd. In de Europol-overeenkomst zou daartoe een bepaling moeten worden opgenomen op grond waarvan Europol hierin een rol kan spelen (zie politiek richtsnoer nr. 10). b) Het witwassen van opbrengsten van misdrijven zou in zo ruim mogelijke zin als misdrijf moeten worden aangemerkt en er zou een rechtsgrond moeten worden geschapen om tot zo ruim mogelijke bevoegdheden te komen om onderzoek daarnaar te verrichten. De wenselijkheid om hel begrip witwassen zodanig uit Ie breiden dat ook onachtzaamheid daaronder valt, moet nader worden bekeken. Er moet een studie worden verricht om het traceren en het in beslag nemen van illegale activa te verbeteren en de uitvoering van gerechtelijke besluiten inzake de konliskalie van activa van georganiseerde kriminaliteit op te voeren (zie politiek richtsnoer nr. II). c) Er zouden regels voor konfiskatie moeten worden opgesteld waardoor konfiskatie ongeacht de aanwezigheid van de overtreder mogelijk wordt, bijvoorbeeld wanneer de overtreder gestorven of verdwenen is (zie politiek richtsnoer nr. 11). d) Er zou een studie moeten worden gemaakt van de mogelijkheid om in beslag genomen activa onderling te verdelen op het niveau van de Lidstaten (zie politiek richtsnoer nr. 11). e) De rapportageplicht conform artikel 6 van de Witwasrichtlijn moet worden uitgebreid tot alle dclikten in verband met ernstige kriminaliteit en tot andere personen en beroepen dan de in de Richtlijn genoemde financiële instellingen. De Lidstaten zouden moeten nagaan of het wenselijk is om op het niet aangeven van verdachte transakties afschrikkende sankties te stellen (zie politiek richtsnoer nr. 11 ). Tegelijkertijd zouden de liskale autoriteiten volgens de nationale wetgeving worden onderworpen aan een soortgelijke rapportageplicht voor Iransaklies in verband met georganiseerde kriminaliteit, in ieder geval voor transakties in verband met BTW en accijnzen. De samenwerking tussen de onder de Richtlijn vallende kontaktpunten moeten worden verbeterd. 0 Het witwassen van geld via Internet en elektronische geldprodukten zou moeten worden aangepakt en bij systemen voor elektronische betalingen en mededelingen zou moeten worden geëist dat de verstuurde mededelingen gedetailleerde gegevens betreffende de afzender en de begunstigde bevatten (zie politiek richtsnoer nr. 11). g) Voorkomen moet worden dat een buitensporig gebruik van betalingen in kontanten en van het wisselen van kontanten door natuurlijke en rechtspersonen zou dienen als dekmantel voor het omzetten van de opbrengsten van misdrijven in andere bezittingen (zie politiek richtsnoer nr. 11). 37 Bovendien zouden de Raad en de Commissie aan de hand van de bestaande nationale en inlcrnalionalc inslrtimenten moeien nagaan of gemeenschappelijke bepalingen moeten worden ingesteld 1er bestrijding van georganiseerde kriminaliteit op hel gebied van ekonomische en kommcrciclc namaak, alsook van namaak en vervalsing van bankbiljetten en muntstukken met hel oog op de invoering van één munt. Streefdatum: eind 1998. Verantwoordelijk : Raad/Europol/Commissie. 38 BIJLAGE 6 Onder de anti-witwaswetgeving van de Lidstaten vallende niet-finaneiële aktiviteitcn Een wetsvoorslel zal hel lol notarissen, gerechtsdeurwaarders, boekhouders en accountants, makelaars in onroerend goed, casino's en geldkoeriers. toepassingsgebied uitbreiden Denemarken Casino's. Duitsland Casino's, veilingmeesters, andere handelszaken die nog niet gehouden zijn tot het verlenen van hun medewerking uit hoofde van de witwaswet, en iedere persoon die tegen betaling activa van een andere persoon beheert. Griekenland Casino's. Spanje Frankrijk Casino's, maatschappijen voor vastgoedbeheer, makelaars in onroerend goed, juweliers, antiekhandelaren, instellingen aktief op het gebied van numismatiek en lilalelie Alle personen die beroepshalve advies verstrekken in verband met kapitaaltransakties en dergelijke transakties uitvoeren of kontroleren, zijn verplicht de autoriteiten in kennis te stellen van alle transakties waarvan zij weten dat zij met het witwassen van geld verband houden. Tevens gelden er bepaalde beperkingen voor transakties in kontanten. Ierland De regering heeft het voornemen kenbaar gemaakt de anti-witwaswetgeving uit te breiden tot advokaten, veilingmeesters, makelaars in onroerend goed en boekhouders. Italië Transakties van meer dan 20 miljoen intermediair plaatsvinden. ITL moeten via een financiële In 1997 is nieuwe wetgeving ingevoerd die voorziet in een versnelde procedure om niet-financiëlc aktiviteiten onder de anti-witwaswetgeving te doen vallen. Luxemburg Het wetsvoorstel bestrijkt casino's, kansspelen, accountants en notarissen. Nederland Casino's. Notarissen hebben aangekondigd een vrijwillige regeling te zullen invoeren voor het melden van zeer verdachte transakties die duiden op ernstige gevallen van witwassen. Voor advokaten en boekhouders bestaat een dergelijke regeling reeds. Oostenrijk Casino's Portugal Casino's, makelaars en handelaars in onroerend goed, maatschappijen voor vastgoedbeheer, ondernemingen die kansspelen of loterijen organiseren, antiek en kunsthandelaren, juweliers, handelaren in vliegtuigen, boten en auto's. 39 Finland (De voorgestelde wetgeving bestrijkt casino's, bookmakerkantoren en makelaars in onroerend goed). Zweden Ondernemingen die beleggingsinstellingen beheren. Verenigd De primaire wetgeving heeft betrekking op alle personen. De anti- Koninkrijk witwasregelgeving bestrijkt alle personen en instellingen, met inbegrip van en boekhouders, wanneer deze bank-, beleggings- of advokaten verzekeringszaken verrichten. 40 BIJLAGE 7 Financiële inlichtingendiensten Bevindingen van de Egmont-Grocp inzake samenwerking / informatie-uitwisseling Algemene mogelijkheid tot sluiting van bilaterale overeenkomsten / direkte uitwisseling van informatie 1. Voor informatiedoeleinden : Italië, Portugal, Zweden. 2. Voor informaliedoeleinden en voor opsporings- of vervolgingsdoeleinden : België, Frankrijk, Nederland, Spanje, Verenigd Koninkrijk. Beperkt Oostenrijk Geen uitwisseling met administratieve diensten ; geen informatie betreffende wetshandhaving. Denemarken, Duitsland, Luxemburg Geen uitwisseling met administratieve diensten. Ierland Geen uitwisseling met administratieve diensten en gerechtelijke autoriteiten. Finland (FSA) Geen uitwisseling met gerechtelijke of politieautoriteiten ; geen informatie betreffende wetshandhaving. 41 BIJLAGE 8 Aantal meldingen van verdachte transakties LIDSTATEN 1994 1995 1996 1997 ttclgic" Denemarkcn Duitsland Griekenland Spanje Frankrijk lerland Italic Luxemburg9 Nederland (ongebruikelijk) (verdacht) Oostenrijk Portugal Finland Zweden 2 183 3 926 200 174 3 282 2 935 684 163 866 199 (deel) 1034 2 961 75 15 007 2 994 310 85 190 391 14 753 3 546 346 17 223 429 7 747 38 1213 5 771 254 3 289 670 902 378 3 218 77 16 087 +/-17 000 2 572 301 115 232 502 129 206 909 Verenigd Koninkrijk 15 007 13 170 16 125 14148 x De gegevens voor België hebben betrekking op rcspektievelijk 564, 795, I 317 en I 484 /aken. l) Voor 1995 en 1996 hebben de meldingen betrekking op rcspektievelijk 901 en 3264 transakties. 42 BIJLAGE 9 Resultaten van het meldingssysteem, vervolgingen en veroordelingen België 117 ; Aantal naar de Prokureur des Konings doorverwezen /aken : 1994 1995 149 ; 1996 - 321 en 1997 - 495. Sinds 1994 zijn in 48 strafzaken veroordelingen uitgesproken naar aanleiding van meldingen van de Belgische FIU aan de gerechtelijke autoriteiten. Denemarken Hoewel geen uitvoerige statistieken over vervolgingen en veroordelingen beschikbaar zijn, is toch bekend dat een aantal veroordelingen voor het witwassen van drugsgeld is uitgesproken (7 in 1994 en 5 in 1995). Wat de resultaten van het meldingssysteem betreft, zij erop gewezen dat 35 meldingen zijn uitgemond in 26 strafzaken (uiteenlopende misdrijven) waarbij 49 personen zijn veroordeeld of ermee hebben ingestemd administratieve geldboeten te betalen. Eén persoon is vrijgesproken. Duitsland In 1994 werden 16 personen veroordeeld, in 1995 15 en in 1996 24. Griekenland 13 van de 38 zaken die aan het bij wet nr. 2331 van 24-8-1995 opgerichte komité werden gemeld, werden doorgestuurd naar de openbare aanklager. Spanje Aantal verdachte transakties die aan de politiële of gerechtelijke autoriteiten werden gemeld : 1995 - 19, 1996 - 165. Frankrijk Aantal dossiers die aan de gerechtelijke autoriteiten werden toegezonden : 1994-22 ; 1995 - 30 ; 1996 - 47 ; 1997 - 75. Eind 1996 waren er 34 definitieve veroordelingen uitgesproken (25 sedert 1993). Dit cijfer is evenwel niet volledig, aangezien andere zaken werden vervolgd uit hoofde van heling ("recel"). Ierland Tot dusver is één veroordeling uitgesproken. Italië Aantal veroordelingen voor witwassen uit hooide van artikel 648 bis (witwassen van geld) en artikel 648 1er (gebruik van gelden, goederen of activa van illegale oorsprong) : 1993 - 72 en 1 ; 1994 - 58 en 4 ; 1995 - 62 en 3 ; 1996 - 116 en 9. Naar aanleiding van meldingen van verdachte transakties zijn 85 strafvervolgingen ingesteld, waarvan 16 voor witwassen en 69 voor andere misdrijven. Luxemburg Twee binnenlandse rechtszaken zijn momenteel hangende. Nederland Geen nauwkeurige statistieken over het aantal vervolgingen en veroordelingen wegens witwassen. Jaarlijks worden ongeveer 5 000 gevallen van heling onderzocht. 43 Oostenrijk Portugal Finland 13 rechts/aken mondden uil in een formele inbeschuldigingstelling. Dit leidde lot 3 veroordelingen (1 in 1994 en 2 in 1995), waarbij één veroordeling op twee personen betrekking had; vier rechtszaken eindigden in een vrijspraak. Bij één van de rechtszaken waarbij een veroordeling werd uitgesproken, werd een andere Lidstaat verzocht gerechtelijke stappen legen andere personen te ondernemen. Naar aanleiding van meldingen werden in 1994 12 onderzoeken ingesteld, in 1995 49 en in 1996 53. In 3 zaken (waarbij in totaal 26 personen waren in 1996 betrokken) werd strafvervolging veroordeeld. ingesteld. Eén persoon werd Tussen 1994 en 1997 werden 119 meldingen van verdachte transakties doorgegeven voor instruktie, wat tot 70 strafzaken heeft geleid. Eind 1997 had het gerecht in 13 daarvan uitspraak gedaan. 4 zaken waren nog hangende. In 4 andere zaken wordt overwogen strafvervolging in te stellen. 21 zaken zijn geseponeerd. In 28 zaken is het vooronderzoek nog steeds aan de gang. /weden In de periode 1994-1997 werden aan de gerechtelijke autoriteiten in totaal 66 meldingen doorgegeven voor inslruktie. Tijdens dezelfde periode werden 21 veroordelingen uitgesproken. Verenigd Koninkrijk Tussen 1993 en 1996 zijn 25 veroordelingen uilgesproken voor het witwassen van geld, waarvan 13 in 1996. Hoewel slechts één vervolging voor witwassen het gevolg was van een melding van een verdachte transaktie, staat van ruim 200 van de in 1996 ingestelde strafvervolgingen voor andere misdrijven vast dat zij voortvloeien uit meldingen die door de politie aan de recherchediensten zijn doorgegeven. 44 ISSN 0254-1513 COM(98) 401 def. DOCUMENTEN NL 09 11 06 10 Catalogusnummer : CB-CO-98-412-NL-C ISBN 92-78-37462-8 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg <f-5