title: ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1208/98 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 10ης Ιουνίου 1998 για την έκδοση πιστοποιητικών εισαγωγής για τα βόεια κρέατα εκλεκτής ποιότητας, νωπά, διατηρημένα με απλή ψύξη ή κατεψυγμένα

eurovoc_concepts:
beef
fresh meat
frozen product
import licence
product quality
refrigerated product

formats: pdf print

text: L 166/38 EL Ep(cid:148)sglg Evgleq(cid:148)da tym Euqypa(cid:152)j(cid:150)m Joimot(cid:147)tym 11. 6. 98 JAMOMISLOS (EJ) aqih. 1208/98 TGS EPITQOPGS tgr 10gr Ioum(cid:148)ou 1998 cia tgm (cid:146)jdosg pistopoigtij(cid:150)m eisacyc(cid:147)r cia ta b(cid:149)eia jq(cid:146)ata ejkejt(cid:147)r poi(cid:149)tgtar, myp(cid:145), diatgqgl(cid:146)ma le apk(cid:147) x(cid:151)ng (cid:147) jatexucl(cid:146)ma G EPITQOPG TYM EUQYPA(cid:136)JYM JOIMOTGTYM, (cid:130)womtar up(cid:149)xg: tg sumh(cid:147)jg cia tgm (cid:148)dqusg tgr Euqypa(cid:152)j(cid:147)r Joim(cid:149)tgtar, tom jamomisl(cid:149) (EJ) aqih. 936/97 tgr Epitqop(cid:147)r, tgr 27gr La(cid:155)ou 1997, cia to (cid:145)moicla jai tom tq(cid:149)po diawe(cid:148)qisgr tym daslokocij(cid:150)m posost(cid:150)seym cia ta b(cid:149)eia jq(cid:146)ata ejkejt(cid:147)r poi(cid:149)tgtar myp(cid:145), diatgqgl(cid:146)ma le apk(cid:147) x(cid:151)ng (cid:147) jatexucl(cid:146)ma jai cia to jatexucl(cid:146)mo jq(cid:146)ar boub(cid:145)kou (1), (cid:149)pyr tqopopoi- (cid:147)hgje tekeuta(cid:148)a ap(cid:149) tom jamomisl(cid:149) (EJ) aqih. 260/98 (2), Ejtil(cid:150)mtar: (cid:149)ti o jamomisl(cid:149)r (EJ) aqih. 936/97 pqobk(cid:146)pei, sta (cid:145)qhqa 4 jai 5, tour (cid:149)qour tym ait(cid:147)seym jai tgr ejd(cid:149)seyr tym pistopoigtij(cid:150)m eisacyc(cid:147)r tym jqe(cid:145)tym pou amav(cid:146)qomtai sto (cid:145)qhqo 2 stoiwe(cid:148)o st)· (cid:149)ti o jamomisl(cid:149)r (EJ) aqih. 936/97 pou amav(cid:146)qhgje paqa- p(cid:145)my, sto (cid:145)qhqo 2 stoiwe(cid:148)o st), jah(cid:149)qise se 11 500 t(cid:149)mour tgm pos(cid:149)tgta boe(cid:148)ym jqe(cid:145)tym uxgk(cid:147)r poi(cid:149)tgtar, myp(cid:150)m, diatgqgl(cid:146)mym le apk(cid:147) x(cid:151)ng (cid:147) jatexucl(cid:146)mym, jatacyc(cid:147)r jai pqoeke(cid:151)seyr Gmyl(cid:146)mym Pokitei(cid:150)m Aleqij(cid:147)r jai Jamad(cid:145), pou lpoqo(cid:151)m ma eisawho(cid:151)m le eidijo(cid:151)r (cid:149)qour cia tgm peq(cid:148)odo ap(cid:149) tgm 1g Iouk(cid:148)ou 1997 (cid:146)yr tir 30 Ioum(cid:148)ou 1998· (cid:149)ti ha pq(cid:146)pei ma upemhuliste(cid:148) (cid:149)ti ta pistopoigtij(cid:145) pou pqobk(cid:146)pomtai ap(cid:149) tom paq(cid:149)mta jamomisl(cid:149) d(cid:151)mamtai ma wqgsilopoigho(cid:151)m jah’ (cid:149)kg tg di(cid:145)qjeia isw(cid:151)or tour, le tgm epiv(cid:151)kang tym upaqw(cid:149)mtym jahest(cid:150)tym se jtgmiatqij(cid:145) h(cid:146)lata, ENEDYSE TOM PAQOMTA JAMOMISLO: (cid:129)qhqo 1 J(cid:145)he a(cid:148)tgsg cia pistopoigtij(cid:149) eisacyc(cid:147)r pou jatat(cid:148)hetai ap(cid:149) tgm 1g (cid:146)yr tir 5 Ioum(cid:148)ou 1998 cia ta b(cid:149)eia jq(cid:146)ata uxgk(cid:147)r poi(cid:149)tgtar, myp(cid:145), diatgqgl(cid:146)ma le apk(cid:147) x(cid:151)ng (cid:147) jatexucl(cid:146)ma, ta opo(cid:148)a amav(cid:146)qomtai sto (cid:145)qhqo 2 stoiwe(cid:148)o st) tou jamomislo(cid:151) (EJ) aqih. 936/97 ijamopoie(cid:148)tai jah’ okojkgq(cid:148)am. (cid:129)qhqo 2 O paq(cid:150)m jamomisl(cid:149)r aqw(cid:148)fei ma isw(cid:151)ei stir 11 Ioum(cid:148)ou 1998. O paq(cid:150)m jamomisl(cid:149)r e(cid:148)mai desleutij(cid:149)r yr pqor (cid:149)ka ta l(cid:146)qg tou jai isw(cid:151)ei (cid:145)lesa se j(cid:145)he jq(cid:145)tor l(cid:146)kor. Bqun(cid:146)kker, 10 Ioum(cid:148)ou 1998. Cia tgm Epitqop(cid:147) Franz FISCHLER L(cid:146)kor tgr Epitqop(cid:147)r (1) EE L 137 tgr 28. 5. 1997, s. 10. (2) EE L 25 tgr 31. 1. 1998, s. 42


title: 1999/133/EG: Beschikking van de Commissie van 10 juni 1998 betreffende staatssteun ten gunste van Coopérative d'exportation du livre français (CELF) (kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 1728) (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst)

eurovoc_concepts:
France
State aid
book trade
cooperative
export
trade volume

formats: html pdf print

text: 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/37 COMMISSIE BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 10 juni 1998 betreffende staatssteun ten gunste van Coop(cid:130)rative d’exportation du livre fran(cid:135)ais (CELF) (kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 1728) (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (1999/133/EG) DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, aan en door CELF verleende steun al dan niet overeen- komstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag was aangemeld. Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 93, lid 2, eerste alinea, Na de belanghebbenden op grond van artikel 93 te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, Overwegende hetgeen volgt: I. NIETIGVERKLARING VAN DE BESCHIKKING — CELF In z¶n arrest van 18 september 1995 in zaak T-49/93, SIDE/Commissie (1), heeft het Gerecht van eerste aanleg, hierna „Gerecht” genoemd, de beschikking van de Commissie van 18 mei 1993 houdende goedkeuring van bepaalde steunmaatregelen van de Franse regering ten behoeve van de exporteurs van Franstalige boeken ten dele nietig van de Commissie wordt nietig verklaard, voorzover deze betrek- king heeft op de steun die aan Coop(cid:130)rative d’exportation du livre fran(cid:135)ais (CELF) werd toegekend ter compensatie van de extra kosten van de uitvoering van kleine bestel- lingen geplaatst door in het buitenland gevestigde boek- handels. verklaard. Deze beschikking B¶ brieven van 2 april 1992 en 23 februari 1993 verzocht de Commissie de Franse regering om inlichtingen over de maatregelen ten gunste van CELF. De Franse autoriteiten zonden deze b¶ brief van 29 juni 1992 en fax van 19 april 1993 toe. B¶ schr¶ven van 7 augustus 1992 aan SIDE bevestigde de Commissie dat de onderhavige steunmaatregelen niet waren aangemeld en verzocht z¶ haar alle aanvullende informatie te verstrekken die z¶ nuttig achtte. B¶ schr¶ven van 7 september 1992 zond SIDE de Commissie informatie toe. Op 18 mei 1993 besloot de Commissie zich niet te verzetten tegen de toekenning van de onderhavige steun. Z¶ stelde SIDE hiervan in kennis b¶ brief van 27 mei 1993. De Franse regering werd b¶ schr¶ven van 10 juni 1993 op de hoogte gebracht van het besluit van de Commissie om deze steunmaatregelen toe te staan op grond van de afw¶king van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag. II. PRECONTENTIEUZE FASE III. VOORNAAMSTE CONCLUSIES VAN HET GERECHT B¶ brief van 20 maart 1992 vroeg verzoekster, Soci(cid:130)t(cid:130) internationale de diffusion et d’(cid:130)dition, hierna „SIDE” genoemd, een concurrente van CELF, de Commissie of (1) Jurisprudentie van 1995, blz. II-2501. B¶ een op 2 augustus 1993 ter griffie van het Gerecht neergelegd verzoekschrift, heeft SIDE een beroep inge- steld tot nietigverklaring van de beschikking van de Commissie. Z¶ heeft daartoe drie middelen aangevoerd. L 44/38 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 Het Gerecht, dat evenwel alleen het middel betreffende de schending van artikel 92, lid 3, heeft aanvaard, heeft de betreffende onderdelen van de beschikking van de Commissie wegens een procedurele fout nietig verklaard. In de bestreden beschikking heeft de Commissie de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), toegepast wegens enerz¶ds de culturele doelstelling van de onderha- vige steunregeling en anderz¶ds de b¶zondere mededin- gingsverhoudingen in de boekensector. Het Gerecht heeft b¶gevolg in de eerste plaats onderzocht, of de Commissie heeft kunnen nagaan of de doelstelling van de Franse autoriteiten inderdaad van culturele aard was en in de tweede plaats of z¶ een economische analyse van de betrokken sector heeft gemaakt op grond waarvan z¶ heeft kunnen concluderen dat de betwiste steunmaatre- gelen de mededingingsvoorwaarden en het handelsver- keer niet zodanig be(cid:139)nvloeden dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad. Wat de doelstelling van de steunmaatregelen aangaat, tw¶felde het Gerecht niet aan het feit dat de Commissie met recht en reden overtuigd was van het culturele karakter ervan, maar ten aanzien van het tweede punt oordeelde het dat de informatie waarop de Commissie zich had gebaseerd voor de beoordeling van de verenig- baarheid van de steun met de gemeenschappel¶ke markt, niet toereikend was. Het Gerecht is derhalve tot de slotsom gekomen, dat de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, had moeten inleiden, teneinde alle part¶en in de gelegenheid te stellen hun opmerkingen te maken en zelf duidel¶kheid te verkr¶gen over de voornaamste aspecten van de zaak alvorens haar besluit te nemen, waardoor z¶ had kunnen nagaan of haar beoordeling, die ernstige problemen kon oproepen, wel juist was. IV. PROCEDURE VAN ARTIKEL 93, LID 2, VAN HET VERDRAG B¶ schr¶ven van 17 oktober 1995 verzocht de Commissie de Franse autoriteiten haar in kennis te stellen van iedere w¶ziging die z¶ hadden aangebracht in de steunmaatre- gelen ten behoeve van CELF in het licht van het arrest van het Gerecht, alvorens z¶ de mogel¶kheid zou over- wegen om de onderzoeksprocedure in te leiden. De Franse autoriteiten antwoordden b¶ brief van 5 december 1995 dat z¶ hierin geen enkele w¶ziging hadden aange- bracht. Op 7 juni 1996 vond een b¶eenkomst plaats van SIDE met de Commissie. Op 28 juni 1996 verstrekte SIDE de Commissie verdere gegevens die z¶ nuttig achtte. Op 30 juli 1996 besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van deze steunmaatregelen. De Franse regering werd hiervan b¶ brief van 21 augustus 1996 in kennis gesteld. Naar aanleiding van de brief van de Franse regering van 23 september 1996 stond de Commissie b¶ schr¶ven van 1 oktober 1996 een verlenging toe van de term¶n die de Franse autoriteiten was gegeven om op haar besluit te reageren. B¶ schr¶ven van 13 oktober 1996 deelde SIDE mee, dat z¶ in eigen land een proces had aangespannen (Tribunal teneinde afschaffing van de administratif de Paris) compenserende subsidie voor kleine bestellingen en terugbetaling van de reeds uitgekeerde bedragen te kr¶gen. De mededeling van de Commissie (2) waarb¶ belangheb- bende derden werden verzocht hun opmerkingen over de onderhavige steunmaatregelen kenbaar te maken, werd op 5 december 1996 gepubliceerd. Verscheidene derden (zie deel VII), die voor het merendeel de toekenning van deze steun aanvochten, zonden in de loop van december 1996 en januari 1997 hun opmerkingen toe. De Commissie zond deze vervolgens b¶ brief van 15 april 1997 aan de Franse regering door. In verband hiermee z¶ gepreciseerd, dat SIDE in een brief aan de Commissie van 6 januari 1997, waarin z¶ het trage verloop van de procedure in eigen land betreurde, haar verzocht met spoed maatre- gelen te nemen waarb¶ de Franse regering wordt gelast „de uitkering van alle steun voor de uitvoer van boeken en alle steun die de mededinging op de markt van export- agenten kan vervalsen, onmiddell¶k op te schorten, onge- acht wie deze steun officieel ontvangt, en de terugbetaling te gelasten van alle steun die sedert 1980 onwettig is verleend”. B¶ schr¶ven van 2 juli en 25 juli 1997 wees SIDE de Commissie erop, dat de Franse autoriteiten CELF nog steeds onwettige steun verleenden en betreurde z¶ dat het zolang duurde voordat de Franse regering op de opmer- kingen van derden antwoordde. Deze laatste antwoordde b¶ lange brieven van respectie- vel¶k 12 december 1996 en 1 oktober 1997 op het besluit van de Commissie om een procedure in te leiden en op de opmerkingen van derden. Op 29 oktober 1997 vond een b¶eenkomst plaats van vertegenwoordigers van de Commissie en de Franse autoriteiten. Naar aanleiding van deze besprekingen zond de Franse regering de Commissie b¶ schr¶ven van 30 oktober en 21 november 1997 aanvul- lende informatie en opmerkingen toe. B¶ schr¶ven van 19 december 1997 zond SIDE de Commissie een afschrift van het verzoekschrift dat z¶ in december 1997 had ingediend in het kader van de natio- nale procedure tegen de Franse staat betreffende de onwettig verleende steun aan CELF. Op 10 februari 1998 ontving de Commissie een exemplaar van de memorie van dupliek die de Franse regering in die zaak had inge- diend. Op 13 februari 1998 vond een b¶eenkomst plaats tussen enerz¶ds de vertegenwoordigers van de Commissie en anderz¶ds de Franse autoriteiten en de vertegenwoordi- gers van CELF, waar uitvoeriger werd ingegaan op het vraagstuk van de evenredigheid van de onderhavige steun. B¶ schr¶ven van 5 maart 1998 verstrekten de Franse autoriteiten de Commissie nadere inlichtingen over met name de compenserende aard van de steun. B¶ faxbe- richten van 26 maart en 10 april zond CELF de (2) PB C 366 van 5. 12. 1996, blz. 7. 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/39 Commissie b¶gewerkte gegevens betreffende de extra kosten van de uitvoering van kleine bestellingen en de compenserende aard van de steun. Per fax van 17 april 1998 verstrekte het ministerie van Cultuur de Commissie eveneens aanvullende inlichtingen. Ten slotte zonden de Franse autoriteiten per fax van 19 mei 1998 andere inlichtingen aan de Commissie. V. OPRICHTING EN TAKEN VAN DE CO(cid:153)PERATIE CELF CELF (Coop(cid:130)rative d’exportation du livre fran(cid:135)ais, die handelt onder de handelsnaam „Centre d’exportation du livre fran(cid:135)ais”) is een co(cid:148)peratieve naamloze vennootschap die volgens de huidige statuten het volgende doel heeft „bestellingen uit het buitenland en uit de overzeese depar- tementen en gebiedsdelen van boeken, brochures en alle andere informatiedragers rechtstreeks uit te voeren, en meer in het algemeen alles te doen wat de verbreiding van de Franse cultuur over de hele wereld met behulp van voornoemde informatiedragers bevordert”. Het merendeel van de 101 leden van CELF z¶n in Frank- r¶k gevestigde uitgevers, hoewel het lidmaatschap van de co(cid:148)peratie openstaat voor eenieder die zich bezighoudt met het uitgeven of verspreiden van boeken in het Frans, ongeacht de plaats van vestiging. CELF houdt zich commercieel bezig met de verspreiding van boeken in hoofdzakel¶k niet-Franstalige landen en gebieden, aange- zien deze activiteit in Franstalige gebieden, met name Belgi(cid:137), Canada en Zwitserland, verloopt via de distributie- netten die door de uitgever zelf z¶n opgezet (zie markt- studie, deel X). Volgens de Franse regering werd v(cid:155)(cid:155)r de oprichting van CELF de afhandeling van kleine bestellingen ten dele verzorgd in het kader van de internationale activiteiten van Hachette, waarvan de structuur tot stand was gebracht in de periode tussen de twee wereldoorlogen toen de distributienetten nog niet bestonden. In 1976 besloot Hachette evenwel deze activiteiten te be(cid:137)indigen omdat deze niet rendabel waren. Vervolgens werd in 1977 CELF opgericht. Toen CELF in 1979 met financi(cid:137)le moeil¶k- heden kampte, werd door de boekhandelaren, de uitge- vers, het Syndicat nationale de l’(cid:130)dition en de overheid overeengekomen dat CELF moest bl¶ven voortbestaan, met name omdat de uitvoering van kleine bestellingen als een dienst van algemeen economisch belang werd beschouwd, waartoe geen enkele andere onderneming bereid was. Met de toekenning van compenserende subsi- dies voor de afhandeling van kleine bestellingen in de huidige vorm werd dus pas in 1980 begonnen. Thans houdt CELF zich bezig met de volgende activi- teiten: — distributie: dit is de voornaamste activiteit van CELF. Als groothandelaar bevoorraadt CELF uitsluitend uitgevers en boekhandelaren die definitieve bestel- lingen hebben geplaatst; — verspreiding: dankz¶ deze activiteit, die van recentere datum is, kan CELF uitgevers een soort van uitvoer- structuur bieden, waardoor deze vertegenwoordigd kunnen worden in voor hen minder belangr¶ke geografische gebieden, zonder dat z¶ de risico’s lopen die normaal verbonden met uitvoer verband houden; — beheer van overheidsprogramma’s waarvoor de staat financi(cid:137)le steun verleent, zoals de afhandeling van kleine bestellingen en bepaalde steunregelingen; deze laatste werden door het Gerecht toegestaan omdat z¶ het handelsverkeer tussen de lidstaten niet nadelig be(cid:139)nvloeden; — CD-ROM C(cid:130)zame: dit is een nieuwe activiteit waar- voor de staat geen financi(cid:137)le steun verleent. In 1996 besloot CELF een CD-ROM ten behoeve van de boekhandelaren in de handel te brengen. Met behulp van dit systeem kunnen z¶ langs elektronische weg hun bestellingen b¶ CELF of b¶ elke andere leveran- cier plaatsen. VI. STEUN AAN CELF VOOR DE AFHANDELING VAN KLEINE BESTELLINGEN De exploitatiesteun die aan CELF wordt verleend, is bedoeld als compensatie voor de extra kosten van de afhandeling van kleine bestellingen van in het buitenland gevestigde boekhandels. Aldus kan CELF bestellingen aanvaarden die door de uitgevers of de met hen verbonden distributiebedr¶ven niet rendabel worden geacht wegens de hoogte van de vervoerskosten in verge- l¶king tot de totale waarde ervan. Deze steun draagt derhalve b¶ tot de verspreiding van de Franse taal en letterkunde. Andere manieren om de met de steun aan CELF beoogde doelstellingen te bereiken, zoals de toekenning van recht- streekse steun aan de vele betrokken boekhandels of aan de uitgevers en distributiebedr¶ven die bereid zouden z¶n deze kleine bestellingen uit te voeren, werden volgens de Franse regering als te begrotel¶k en als moeil¶k te controleren beschouwd. De autoriteiten hebben voor een vorm van steunverlening gekozen die hun vanuit econo- misch opzicht het rationeelste en vanuit het oogpunt van de besteding van overheidsmiddelen het veiligste leek, en die het minst van invloed zou z¶n op de distributieka- nalen. De Franse autoriteiten vonden derhalve de compensatie van de extra kosten van de uitvoering van kleine bestellingen door middel van een speciale subsidie van het ministerie van Cultuur aan de exportagenten de beste oplossing. Van de verschillende part¶en in de sector boekendistri- butie voeren de exportagenten, die alleen met detailhan- delaren of instanties maar niet met de eindconsument werken, de bestellingen uit, waarvan de afhandeling door de uitgevers of hun distributiebedr¶ven te duur wordt geacht. De exportagent neemt b¶ verschillende klanten bestellingen op die op zich onbeduidend z¶n en wendt zich vervolgens tot de betrokken uitgevers of distributie- bedr¶ven, die derhalve de bestelde werken slechts op een enkel adres behoeven af te leveren. Wanneer deze klanten boekhandels of overheidsinstellingen z¶n die b¶ verschil- lende uitgever¶en werken wensen te bestellen, groepeert de exportagent de bestellingen per uitgever en bespaart L 44/40 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 daarmee z¶n klanten de moeite om b¶ tal van leveran- ciers bestellingen te plaatsen. Doordat aan de afhandeling van elke bestelling vaste kosten verbonden z¶n, kunnen zowel de distributiebedr¶ven als de klanten hun kosten verminderen door een beroep te doen op een exportagent, waardoor de bestelling economisch rendabel wordt. In de prakt¶k verloopt de steunverlening als volgt: de boekhandelaren die kleine hoeveelheden boeken nodig hebben die door verschillende uitgever¶en worden gepu- bliceerd, plaatsen hun bestelling b¶ CELF, die vervolgens als exportagent optreedt. De subsidie is in het b¶zonder bedoeld voor de uitvoering van bestellingen met een waarde van minder dan 500 FRF (exclusief de vervoers- kosten), die als niet rendabel worden beschouwd. Aan het begin van het jaar wordt een bedrag betaald, dat overeen- stemt met een kwart van de in het voorgaande jaar verleende subsidie, terw¶l de rest in de herfst wordt uitbe- taald na een onderzoek door de overheid van de finan- ci(cid:137)le ramingen van CELF en de schommelingen die t¶dens het eerste deel van het boekjaar z¶n geregistreerd. Vervolgens moet CELF binnen een term¶n van drie maanden vanaf het einde van het boekjaar een verslag indienen b¶ het ministerie van Cultuur en de Franstalige gemeenschap waarin wordt uiteengezet hoe de subsidie is aangewend. Het op de begroting voor de steun uitgetrokken bedrag, bedraagt normaal 2 miljoen FRF per jaar. Wanneer dit echter niet volledig wordt gebruikt, wordt het resterende bedrag afgetrokken van de middelen die voor het volgende jaar z¶n voorzien. De steun bedroeg 2 miljoen FRF in 1990, 2,4 miljoen FRF in 1991, 2,7 miljoen FRF in 1992 en 2,5 miljoen FRF in 1993. In feite bedroeg de werkel¶k gebruikte steun in 1992 1,7 miljoen FRF (terw¶l op de begroting hiervoor een bedrag van 2,7 miljoen FRF was uitgetrokken). Dezelfde tendens heeft zich in de daar- opvolgende jaren voortgezet: in 1994 en in 1995 was het steunbedrag ongeveer 2 miljoen FRF, waarmee het gemiddelde ervan op 2,0675 miljoen FRF per jaar kwam voor de periode 1992-1995 (1,77 miljoen FRF in 1992 en 2,5 miljoen in 1993). Voor 1996 was er opnieuw 2 miljoen FRF aan steun voorzien, maar omdat de hoeveelheid kleine bestellingen dat jaar geringer was, heeft CELF in 1997 slechts 1,6 miljoen FRF ontvangen. De Franse autoriteiten voeren aan, dat de afhandeling van kleine bestellingen gepaard gaat met een reeks manuele verrichtingen en werkzaamheden, waardoor de kosten ervan hoger liggen dan voor grote bestellingen. Omdat de gemiddelde waarde van kleine bestellingen gering is, maken deze extra kosten de afhandeling ervan goeddeels onrendabel. De Franse autoriteiten hebben de Commissie een raming van deze extra kosten voorgelegd, die gemaakt is aan de hand van een methode voor de kostenbereke- ning, waarb¶ de kosten kunnen worden berekend voor de verschillende werkzaamheden die nodig z¶n voor de afhandeling van kleine bestellingen. Deze werkzaam- heden worden hieronder toegelicht. De uitvoering van een kleine bestelling begint met de ontvangst van een door een boekhandel verzonden bestelbon. Dan worden meteen de gegevens betreffende de klant gecontroleerd (b¶voorbeeld de vaststelling van de identiteit van de boekhandel, de controle van de solvabili- teit van de klant en het nagaan of h¶ verzekerd is). CELF verricht deze werkzaamheden stelselmatig, ongeacht de waarde van de onderhavige bestelling. B¶ kleine afnemers worden deze werkzaamheden over het algemeen vaker uitgevoerd en nemen z¶ b¶gevolg meer t¶d in beslag. De opzoekwerkzaamheden bestaan uit het opzoeken van het juiste ISBN-nummer van de bestelde boeken, het opzoeken van de boeken in de catalogussen van de uitge- ver¶en en de gegevensbestanden ((cid:144)lectre, C(cid:130)zame, Minitel) en het nagaan of z¶ in voorraad z¶n. Daarb¶ z¶n de juistheid van de gegevens op de bestelbon en de oorsprong van de kleine bestellingen belangr¶ke factoren. De grote uitgever¶en hebben de verwerking van bestel- lingen geautomatiseerd: met z¶ beschikken over moderne apparatuur, waardoor CELF gemakkel¶k kan nagaan welke boeken de bestelling betreft. De meeste klanten van CELF z¶n echter kleine boekhandels die niet alt¶d over moderne apparatuur beschikken, waardoor haar werklast toeneemt terw¶l de omzet die met de kleine bestellingen wordt gemaakt slechts 4,8 % van de totale omzet van CELF bedraagt. Het opzoekwerk en het feit dat de bestelde boeken niet in voorraad z¶n, brengen voor CELF extra kosten mee. andere woorden, Vervolgens wordt de bestelling hetz¶ langs elektronische weg ((cid:144)dilectre of Allegro (3)), hetz¶ in de vorm van met een bon naar een uitgever doorgestuurd. De bestellingen voor grote uitgever¶en, zoals Point Seuil, Folio Gallimard of Hachette, leveren geen b¶zondere problemen op. In de prakt¶k gaan echter de meeste bestellingen naar kleine uitgever¶en waarmee niet langs elektronische weg kan worden gecommuniceerd. Voorts gaat het aldus CELF b¶ kleine bestellingen vaak om boeken van uitgever¶en die binnen een structuur opereren, die een b¶zondere behan- deling vereist. CELF handelt 67 % van haar kleine bestel- lingen af zonder gebruik te maken van geautomatiseerde gegevensoverdracht. Bovendien hangt de w¶ze van beta- ling grotendeels van de grootte van de uitgever¶en af. De kleine uitgever¶en z¶n b¶voorbeeld geneigd onmiddel- l¶ke betaling te verlangen. Ten aanzien van de vervoerskosten z¶ opgemerkt dat de grote uitgever¶en thans 0,75 FRF per kilo in rekening brengen (door de branche overeengekomen pr¶s) voor leveringen in Par¶s. De tarieven van expresbesteldiensten en de poster¶en voor de levering van boeken van kleine distributiebedr¶ven bedragen respectievel¶k 6,5 FRF en 24 FRF per kilogram. Aangezien de bedragen die aan boekhandelaren in het buitenland in rekening worden gebracht, globaal worden vastgesteld, worden daardoor de marges afhandeling van hun bestellingen verkleind, aldus de Franse regering. voor de Voor elke levering moeten de boeken zorgvuldig worden ingepakt en moet een gedetailleerde factuur in drievoud worden opgesteld, waarvan de eerste b¶ het pakket wordt gevoegd, de tweede per post aan de klant wordt toege- zonden en de derde bestemd is voor de boekhouding. (3) De boeken die door grote uitgever¶en z¶n gepubliceerd, kunnen automatisch met de optische lezer worden ge(cid:139)dentifi- ceerd dankz¶ de streepjescode. 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/41 Ten slotte moet de boekhoudafdeling van CELF alle voornoemde handelingen registreren. Hieromtrent merkt de Franse regering op dat de registratie van een factuur voor een bedrag van 100 FRF dezelfde hoeveelheid werk meebrengt als voor een factuur van 10 000 FRF of meer. De Franse regering stelt dat het aantal kleine bestellingen dat in 1994 verwerkt is, statistisch gezien op een normaal peil ligt. Dat jaar maakte CELF 9 725 facturen op voor kleine bestellingen (hetgeen 47 % van het totale aantal door haar uitgereikte facturen, te weten 20 672, uitmaakt). Deze kleine bestellingen werden geplaatst door 1 848 klanten en betroffen 19 761 verschillende bestelposten en in totaal 24 933 boeken. De omzet die betrekking had op facturen voor een bedrag van ten hoogste 500 FRF, bedroeg 2,28 miljoen FRF, hetgeen slechts 4,83 % van de totale omzet van CELF uitmaakte (4). Over de rentabiliteit van de kleine bestellingen merkt de Franse regering op dat bestel- lingen voor een waarde van minder dan 500 FRF soms wel rendabel kunnen z¶n, terw¶l andere dat niet z¶n. Of een bestelling rendabel is, hangt af van het soort en het aantal bestelde boeken en van de juistheid van de gegevens op de bestelbon. De Franse autori- teiten houden niettemin staande dat de bestellingen voor een bedrag van ten hoogste 500 FRF, die CELF zonder uitzondering moet afhandelen, over het algemeen niet rendabel z¶n. Deze drempel van 500 FRF is door de Franse autoriteiten vastgesteld aan de hand van objectieve criteria: op grond van zuiver economische criteria z¶n bestellingen voor een waarde van 0 tot 500 FRF over het algemeen voor een particuliere onderneming niet rendabel; bovendien z¶n de bestellingen voor een bedrag van minder dan 500 FRF in de meeste gevallen (67 %) bestemd voor ambachtel¶ke uitgever¶en; en ten slotte brengt de verwerking van deze kleine bestellingen het beheer van kleine rekeningen mee. Op louter economische gronden zou een onderneming dergel¶ke bestellingen niet aanvaarden. De Franse autoriteiten baseren deze redenering op hun kostpr¶sberekeningen. Soort bestelling Aantal boeken Totale kosten (1) Kosten per stuk (1) Andere bestellingen Kleine bestellingen Totaal 442 740 24 933 467 673 53 666 275 4 485 354 58 151 629 121,21 179,90 124,34 (1) Voor de uitsplitsing van niet-toerekenbare kosten die verband houden met kleine bestellingen. De kleine bestellingen waren in 1994 goed voor de verkoop van 24 933 boeken. De opbrengst hiervan bedroeg 2,5 miljoen FRF, ofwel 100,2 FRF per boek. De totale kosten van de afhandeling van deze bestellingen bedroegen daarentegen 4,48 miljoen FRF, ofwel 180 FRF per boek. Op grond van deze twee waarden kan het verlies per boek b¶ de afhandeling van een kleine bestelling worden geraamd op: 100,2 – 179,6 = 79,4 FRF. Een kleine bestelling omvat gemiddeld 2,56 boeken, waarmee het gemiddelde verlies per bestelling op 203,2 FRF (79,4 (cid:253) 2,56) komt. De Franse regering w¶st erop dat deze gegevens dezelfde z¶n als die welke in april 1995 door de Franse autoriteiten aan het Gerecht z¶n verstrekt. De onderstaande tabel geeft globaal weer hoe de extra kosten worden gedekt door de aan CELF verleende steun. In de analytische exploitatieboekhouding wordt het surplus op omstreeks 50 000 FRF geraamd. Er z¶ evenwel opgemerkt dat ongeveer 44 000 FRF aan ontvangsten niet rechtstreeks afkomstig z¶n uit de kleine bestellingen die CELF verwerkt heeft, maar hieraan niettemin z¶n toegevoegd omwille van de doorzichtigheid (5). Dit bedrag is daarom van het totaal afgetrokken, waarmee het resultaat v(cid:155)(cid:155)r belasting komt op ongeveer 5 600 FRF, die rechtstreeks aan de kleine bestellingen is toe te rekenen. Volgens de Franse regering bl¶kt uit dit resultaat dat het bedrag van de subsidie die verleend is ter compensatie van de extra kosten van de afhandeling van kleine bestellingen, juist geraamd is. In verband hiermee w¶zen de Franse autoriteiten erop dat wanneer uit (4) CELF heeft b¶ de Commissie een l¶st ingediend met informatie over alle bestellingen die z¶ in 1994 heeft afgehandeld (zoals de naam van de boekhandel, het land, het aantal facturen voor een bedrag van ten hoogste 500 FRF, het aantal bestelposten, het aantal bestelde boeken, de waarde in FRF, het aantal uitgevoerde bestelposten, enz. ). (5) Volgens CELF z¶n deze ontvangsten afkomstig uit andere activiteiten, met name het „Programme Plus”. L 44/42 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 een controle achteraf van de activiteiten van CELF zou bl¶ken dat de uitgekeerde subsidie te hoog was, het surplus ofwel wordt afgetrokken van het bedrag van de subsidie voor het volgende jaar, ofwel wordt terugbetaald. Z¶ w¶zen er ook op dat deze subsidie volgens strenge regels en op zodanige w¶ze wordt verleend dat een volmaakte doorzichtigheid verzekerd is. Globale analyse van de dekking van de extra kosten door steun Bedragen (in FRF) Met kleine bestellingen van minder dan 500 FRF gemaakte omzet (1) Andere producten Steun Totale omzet (I) Aankoop van boeken, met inbegrip van vervoer Personeelskosten Algemene kosten Totale kosten (II) Bedr¶fsresultaat (III) = (I) – (II) Uitzonderl¶ke netto-opbrengsten (IV) Resultaat (exploitatieboekhouding) v(cid:155)(cid:155)r belasting van de sector kleine bestellingen (III) + (IV) met inbegrip van de opbrengsten die niet rechtstreeks verband houden met kleine bestellingen Resultaat, v(cid:155)(cid:155)r belastingen, dat rechtstreeks kan worden toegerekend aan de kleine bestellingen (1) Met inbegrip van verpakking, verzekering en transport. 2 419 455 55 247 2 000 000 4 474 702 2 106 939 1 670 963 660 719 4 438 621 36 082 14 383 50 465 44 822 5 643 VII. DOOR DE COMMISSIE IN HET KADER VAN DE LID 2, PROCEDURE VAN ARTIKEL ONTVANGEN OPMERKINGEN 93, In het kader van de procedure van artikel 93, lid 2, heeft de Commissie van verschillende kanten talr¶ke opmer- kingen ontvangen, waarop in de delen XI en XIII nader wordt ingegaan. Het Syndicat national des importateurs et exportateurs de livres, hierna „SNIEL” genoemd, is van mening dat CELF alleen is opgericht voor de afhandeling van de kleine bestellingen waarvoor compenserende subsidie wordt verleend; volgens door hem overgelegde schattingen zouden deze kleine bestellingen een gemiddelde waarde van 300 FRF hebben en ongeveer 6 % van de omzet van CELF uitmaken, hetgeen dus volgens hem zou betekenen dat 94 % van de omzet van CELF wordt behaald met activiteiten die deze niet zou moeten verrichten. SNIEL is van mening dat de onderhavige compenserende subsidie te hoog is, ten eerste omdat het bedrag ervan niet veel verschilt van de omzet die met deze kleine bestel- lingen wordt gemaakt, en het „onmogel¶k l¶kt dat de kosten van deze kleine facturen 3 miljoen FRF zouden kunnen bedragen (bedrag van de exploitatiesubsidie plus geschatte marge)”, en ten tweede omdat de drempel van 500 FRF die wordt gehanteerd om kleine bestellingen af te grenzen, te hoog zou z¶n gezien het feit dat slechts 50 % van de bestellingen van sommige bedr¶ven boven deze drempel liggen. SNIEL is in principe niet tegen steun voor niet-rendabele bestellingen, maar vindt dat CELF de subsidie thans gebruikt om diverse activiteiten met commerci(cid:137)le doeleinden te ontwikkelen. De exportboekhandel „Aux Amateurs de livres interna- tional”, waarvan de afnemers universitaire bibliotheken z¶n, voert aan dat h¶ zonder overheidsondersteuning b¶draagt tot de verbreiding van de Franse taal en cultuur. H¶ is van mening dat CELF dankz¶ de compenserende subsidie, die volgens hem 3 % van de omzet van CELF uitmaakt, een extra korting van 3 % aan haar klanten kan verlenen. H¶ beklemtoont dat CELF tegenwoordig zelf aan bibiotheken levert en vindt dat deze daarom niet langer subsidie kan ontvangen voor de afhandeling van de kleine bestellingen van boekhandels. Aux Amateurs de livres international verklaart voorts dat „de steunverlening hypocriet is” en verbaast zich erover „dat de steun neerkomt op meer dan 60 % van het bedrag van de onderhavige bestellingen”. H¶ oordeelt dat de steun door CELF wordt aangewend om commerci(cid:137)le acti- viteiten te ontplooien. Aux amateurs de livres internati- onal concludeert dat deze steunverlening moet worden be(cid:137)indigd, dat de reeds uitgekeerde bedragen moeten worden terugbetaald, dat de steun moet worden verdeeld „tussen de betrokken boekhandelaren evenredig aan de omzet die z¶ maken met de uitvoer naar derde landen” en dat CELF moet worden verboden aan andere klanten dan buitenlandse boekhandels te leveren. 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/43 Hexalivre, die eveneens een boekhandel is en die in het buitenland gevestigde instellingen tot klant heeft, is van mening dat CELF, die tot taak heeft buitenlandse boek- handels te bevoorraden, in principe niet zou mogen inter- fereren met haar eigen activiteiten. Hexalivre beweert dat de onderhavige subsidie ten goede komt aan een „door de overheid gesteunde particuliere onderneming met nage- noeg een monopoliepositie”. Maar volgens Hexalivre is de situatie in werkel¶kheid anders, „ten eerste als gevolg van duidel¶ke afspraken tussen de verschillende gesubsidi- eerde instanties voor de verspreiding en verkoop van Franse boeken in het buitenland en ten tweede als gevolg van rechtstreekse inmenging van de overheid in onze activiteiten”. Hoewel Tec et Doc het doel van de subsidie niet ter discussie stelt, acht z¶ het plafond voor kleine bestel- lingen van 500 FRF niet gerechtvaardigd. Uitgaande van de veronderstelling dat deze verkopen 3 tot 6 % van de omzet ofwel tussen de 1,5 en 3 miljoen FRF uitmaken, is volgens Tec et Doc een steun van 2 tot 2,4 miljoen FRF buitensporig, tenz¶ de productiviteit b¶zonder gering zou z¶n. In verband hiermee meent Tec et Doc dat een aandeel van 3 tot 6 % (6) aan kleine bestellingen geens- zins een onoverkomel¶ke last vormt. Volgens Tec et Doc bestaat ongeveer 50 % van de door haar ontvangen bestel- lingen uit „kleine bestellingen”. Op basis van de bestel- lingen die CELF over een periode van twee maanden aan haar heeft gezonden, komt z¶ tot de conclusie dat CELF weinig kleine bestellingen ontvangt. Daarnaast heeft de directeur van Hexalivre, de heer Van Ginneken, namens een tweede onderneming die z¶n naam draagt en die over het algemeen als uitvoergroot- handel optreedt, z¶n eigen opmerkingen ingediend. Om te beginnen maakt h¶ een historische schets van z¶n betrekkingen met CELF, waarvan h¶ vroeger vertegen- woordiger was. De heer Van Ginneken verbaast zich met name over het feit dat h¶ kon worden aangetrokken (als „agent”) voor de verkoop in verband met kleine bestel- lingen, terw¶l CELF hiervoor subsidie ontving. De heer Van Ginneken spreekt over de „voortdurende dubbelzinnigheid” van CELF. H¶ uit kritiek op het feit dat uitgever¶en belangen hebben in CELF wat er z¶ns inziens tot leidt dat z¶ deze onderneming bevoordelen, met name door de vestiging van permanente bureaus van CELF. H¶ meent dat CELFs kwaliteit van beheerster van overheidsprogramma’s, ook al z¶n sommige daarvan aan andere ondernemingen toevertrouwd, haar bevoordelen. Lavoisier/Tec et Doc, een uitgever¶ en exportboekhandel die gespecialiseerd is in technische en wetenschappel¶ke werken en waarvan de directeur voorts ook bestuursvoor- zitter van SNIEL en een van de aandeelhouders van CELF is, is van mening dat laatstgenoemde alleen als exportagent zou mogen optreden voor de afhandeling van de bestellingen van buitenlandse boekhandels en geen institutionele klanten zou mogen bevoorraden. Tec et Doc merkt op dat de uitgever¶en is verzocht CELF de gunstigste voorwaarden te verlenen, en w¶st op gegevens volgens welke de condities die CELF aan buitenlandse boekhandels biedt, evenwel niet b¶zonder voordelig z¶n. Volgens Tec et Doc profiteert CELF van haar imago van „bevoorrecht partner van de uitgever¶en en de overheid”, dat z¶ ten behoeve van haar commerci(cid:137)le activiteiten aanwendt, alsmede van de b¶zondere voorwaarden van uitgever¶en teneinde institutionele afnemers te bevoor- raden. Tec et Doc verzoekt om „het herstel van normale mede- dingingsvoorwaarden voor de uitvoer, met name door de afschaffing van steun die niet gebaseerd is op een echte openbare dienstverplichting of een onbetwistbaar cultu- reel doel dat niet met de bestaande middelen kan worden bereikt”. SIDE vindt om te beginnen dat er op de uitvoermarkt voor boeken een deelmarkt voor exportagenten bestaat waarop z¶ concurreert met CELF. Hoewel z¶ toegeeft dat exportagenten over het algemeen in boeken handelen die in eigen land z¶n uitgegeven, vindt z¶ niettemin dat deze markt een communautaire dimensie bezit. SIDE beklem- toont dat CELF steeds meer actief is als een conventio- nele exportagent, aangezien de kleine bestellingen slechts 3 % van haar omzet uitmaken, en voert aan dat CELFs openbare dienstverplichting nergens duidel¶k uit bl¶kt. SIDE betoogt dat de Commissie b¶ haar beoordeling niet alleen rekening moet houden met de compenserende subsidie voor kleine bestellingen, maar ook met „het complexe geheel van steunmaatregelen niet alleen ten behoeve van CELF maar ook verschillende andere instan- ties waarin evenals b¶ CELF de uitgevers en de overheid op de meest ondoorzichtige w¶ze z¶n vertegenwoordigd”. Met betrekking tot de andere instanties is SIDE van mening dat alle staatssteunmaatregelen ten behoeve van de uitvoer van Franstalige boeken de mededinging op de markt van exportagenten vervalsen. Voorts betwist SIDE ook dat de onderhavige steun bedoeld is ter bevordering van de cultuur. Om te beginnen is het volgens haar misplaatst het begrip kleine bestelling te hanteren in het geval van een exportagent, die uiteraard kleine bestellingen afhandelt zonder daar- voor enige subsidie nodig te hebben. De rentabiliteit van (6) In dit verband preciseert de Franse regering dat het in werke- l¶kheid gaat om 3 tot 6 % van de omzet en niet van 3 tot 6 % van de kleine bestellingen. B¶na 50 % van de bestel- lingen van CELF z¶n kleine bestellingen. L 44/44 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 de activiteit zou globaal moeten worden bezien, los van de individuele waarde van elke bestelling. Z¶ stelt dat de door de Franse autoriteiten gehanteerde drempel van 500 FRF willekeurig is. Derhalve is de onderhavige steun haars inziens louter exploitatiesteun. De Franse regering zou voorts nooit hebben aangegeven op welke rechts- grondslag de steun is gebaseerd en al helemaal niet welke criteria voor de toekenning ervan worden gehanteerd. SIDE acht de steun aan CELF niet verenigbaar is met de gemeenschappel¶ke markt. Bovendien voert z¶ aan dat de steun volstrekt niet vergel¶kbaar is met die welke verleend is aan de andere marktdeelnemers die de Franse regering in de loop van de procedure heeft genoemd. CELF citeert verscheidene brieven van uitgevers die hun tevredenheid uitspreken over haar diensten en over de onderhavige steunregeling. VIII. ARGUMENTEN VAN DE FRANSE AUTORI- TEITEN In de brief waarb¶ de Franse regering in kennis wordt gesteld van de inleiding van de procedure, merkt de Commissie op dat de steun wegens de doelstelling ervan in aanmerking kan komen voor een uitzondering op het principi(cid:137)le verbod op staatssteun van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. De Commissie w¶st erop dat de steun kennel¶k een cultureel doel heeft in de zin van artikel 92, lid 3, onder d), aangezien deze tot doel heeft de Franse taal te verbreiden en meer bekendheid aan de Franse letterkunde te geven. De Commissie vraagt zich evenwel af of deze steun niet een dusdanige invloed op de mededinging heeft, dat ondanks het beoogde doel het gemeenschappel¶ke belang wordt geschaad; z¶ denkt in dit verband zowel aan de gevolgen ervan voor de uitgever¶sector in eigenl¶ke zin als aan de gevolgen voor de diverse ondernemingen die zich bezighouden met de distributie en uitvoer van boeken. De Commissie w¶ st er echter op, dat de mede- dinging in de boekensector als gevolg van bepaalde belemmeringen van taalkundige en culturele aard beperkt kon z¶n en dat de invloed op het intracommunautaire handelsverkeer derhalve beperkt is. Ten aanzien van het eerste punt merkt de Franse regering op dat niet uit het oog mag worden verloren, dat de substitueerbaarheid van producten in de boekensector zeer gering is, aangezien de inhoud van elk werk specifiek is. Deze substitueerbaarheid bestaat slechts in beperkte mate in bepaalde subcategorie(cid:137)n boeken die over het algemeen van technische en zeer zelden van letterkundige aard z¶n. Op communautair en internationaal vlak is deze substitueerbaarheid wegens de taalbarri(cid:138)res nog kleiner. Er is dus alleen echte concurrentie tussen boeken waar- voor de redactionele kwaliteiten van de schr¶ver van weinig belang z¶n en die in dezelfde taal worden gepubli- ceerd. Gezien de doelstelling ervan zou de steun alleen de mede- dinging tussen Franstalige boeken nadelig kunnen be(cid:139)n- vloeden. Zoals de Commissie bekend is, staat de steunre- geling waarvan CELF gebruik maakt, evenwel open voor elk boek in de Franse taal, ongeacht het land waar het uitgegeven is en ongeacht of de uitgever al dan niet aandeelhouder van CELF is. Bovendien is deze steunrege- ling wegens haar specifieke kenmerken niet van toepas- sing in de vier landen waar de concurrentie tussen Frans- talige boekwerken het hevigst is en die het leeuwendeel van de markt vormen, te weten Frankr¶k, Belgi(cid:137), Zwitser- land en Canada. De gevolgen voor de mededinging in de uitgever¶sector z¶n derhalve zeer marginaal. Ten aanzien van het tweede punt beklemtoont de Franse regering allereerst dat deze steunregeling in geen geval van invloed kan z¶n op de activiteiten van uitgever¶en die zelf de distributie van hun boeken verzorgen noch op die van klassieke distributiebedr¶ven. Enerz¶ds verwerken deze marktdeelnemers nooit het soort bestellingen waar- voor de steun bedoeld is omdat z¶ deze te gering achten en anderz¶ds profiteren z¶ indirect van de steun aange- zien CELF zich b¶ hen bevoorraadt. De steun kan dus alleen van invloed z¶n op de mededinging tussen markt- deelnemers die als exportagent werkzaam z¶n. De bestellingen waarvan de uitvoering door deze steunre- geling mogel¶k moet worden gemaakt, vallen niet onder de normale markt, zelfs al kunnen de marktdeelnemers zich hiermee incidenteel belasten. Z¶ maken slechts een zeer gering aandeel van de omzet van de exportagenten uit (voor CELF was dit in 1994 minder dan 5 %, ondanks de toegekende steun). De steun vermindert de afzet van de marktdeelnemers in het onderhavige marktsegment dus niet aanmerkel¶k. Bovendien is de expeditie van Franstalige boeken voor de meeste concurrenten van CELF slechts een onderdeel van hun activiteiten, in die zin dat z¶ een andere klantenkring (instellingen) hebben, andere boeken verkopen (SIDE erkent b¶voorbeeld dat de verkoop van Franstalige boeken slechts 50 % van haar omzet uitmaakt) of een andere activiteit (klassieke boek- handel) uitoefenen. Voor alles staat deze regeling open voor iedere marktdeelnemer die een voldoende mate van doorzichtigheid aanvaardt. In het licht van het voorgaande is de Franse regering, gezien het beoogde doel, van mening dat de invloed van de steun op de mededinging niet kan worden geacht de voorwaarden inzake het handelsverkeer zodanig te veran- deren dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad. De steun bevordert juist het handelsverkeer tussen Frans- talige en niet-Franstalige lidstaten op het betrokken gebied. Op de beweringen van derden antwoordt de Franse rege- ring dat het feit dat CELF aanvankel¶k belast was met de afhandeling van kleine bestellingen van in het buitenland gevestigde boekhandels, haar geenszins belet haar activi- teiten te diversifi(cid:137)ren en uit te breiden tot andere gebieden zoals iedere andere marktdeelnemer doet. De in het b¶zonder, dat de Franse regering beklemtoont 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/45 overheid ten t¶de van de goedkeuring van de steunrege- ling heeft geoordeeld dat CELF hoofdzakel¶k als export- agent optrad en aldus ervoor wilde zorgen dat CELF haar taak, de bevoorrading van kleine boekhandels in het buitenland, naar behoren kon vervullen. Dit sluit evenwel niet uit dat CELF andere activiteiten kan bedr¶ven, zolang dit niet ten koste gaat van haar openbare dienst- verplichting. De Franse regering verklaart derhalve dat de onderhavige steun onontbeerl¶k is voor en evenredig (7) is aan de vervulling van een openbare dienstverplichting. Z¶ voert aan, dat niet aan deze verplichting zou worden voldaan zonder deze steun aangezien deze bedoeld is ter compen- satie van de verliezen b¶ de afhandeling van niet-renda- bele bestellingen. De Franse regering is derhalve van mening dat deze steun onder artikel 90, lid 2, van het Verdrag en niet onder artikel 92, lid 1, valt, zoals de Commissie had gemeend ten aanzien van de afw¶kende plaatsel¶ke belastingregeling die van toepassing is op de Franse poster¶en wegens de voor hen geldende verplich- ting op het hele grondgebied vertegenwoordigd te z¶n. De Franse regering betoogt voorts, dat ook al is de export- agentuur de voornaamste activiteit van CELF, het haar geenszins verboden is de bestellingen uit te voeren van eindconsumenten, zoals boekhandels. Haar algemene activiteiten mogen evenwel geen belemmering vormen voor de vervulling van de openbare dienstverplichting die haar door de nationale autoriteiten is opgelegd, te weten de afhandeling van kleine bestellingen van boekhan- delaren. De overheidssteun voor de afhandeling van deze kleine bestellingen is bedoeld om de verspreiding van Franstalige boeken te bevorderen en de basis te leggen voor het distributienet van boekhandels die dit soort boeken in het buitenland verkopen. CELF biedt zonodig haar diensten aan de eindgebruiker aan wanneer de plaatsel¶ke distributienetten beperkt z¶n. Twee jaar geleden is CELF met instemming van de uitge- ver¶en begonnen bibliotheken te bevoorraden. Zo heeft z¶ b¶voorbeeld boeken geleverd aan universiteitsbiblio- theken en de nationale bibliotheek van Alger¶e. CELF voldoet aan de vraag van deze bibliotheken zonder met de plaatsel¶ke boekhandels te concurreren, aangezien in 1994 en 1995 invoer door de particuliere ondernemingen in Alger¶e niet was toegestaan. Ten aanzien van de toekomstige toepassing van de steun- regeling ten slotte, overwegen de Franse autoriteiten, voorzover deze regeling verenigbaar met de werking van de gemeenschappel¶ke markt zou worden geacht, een aanbesteding uit te schr¶ven teneinde de verplichting aan kleine bestellingen te voldoen, toe te vertrouwen aan een exportagent die gekozen is aan de hand van de criteria die thans reeds worden aangewend. Al zou het bedrag van de subsidie misschien worden gew¶zigd of aangepast, de criteria voor de regeling bl¶ven grosso modo dezelfde als (7) De Franse regering w¶st er andermaal op dat het gebruik van de subsidie achteraf wordt gecontroleerd en dat de niet- gebruikte bedragen worden verrekend met de subsidie die voor het volgende jaar wordt toegekend. nu en als medegedeeld aan SIDE door de bevoegde auto- riteiten in een vergadering op 24 september 1996. Zo zullen de gegadigden ten minste gegevens moeten verstrekken over: — hun omzet (de totale omzet en de omzet van Fransta- lige boeken in het buitenland) uitgesplitst per land; — het aantal boeken in het Frans dat per land wordt verkocht; — het aantal reeds verrichte kleine bestellingen en het aantal dat de betrokkene met de ondersteuning van de staat denkt te verrichten; — een nauwkeurige berekening van de inkomstender- ving b¶ de afhandeling van een kleine bestelling, het aantal betrokken uitgever¶en en de mate van bereid- heid tot samenwerking met Franstalige uitgevers. De gegadigden moeten bereid z¶n zich aan controlepro- cedures te onderwerpen die het volgende inhouden: — de opstelling binnen drie maanden na afloop van het boekjaar van een boekhoudkundige verantwoording van het gebruik van de subsidie met een overzicht van de bew¶sstukken en een gedetailleerd verslag van de subsidiemaatregel met inbegrip van met name een financi(cid:137)le balans; — de verspreiding van het verslag in de hele branche zo nodig na weglating van de gegevens die als zakenge- heimen kunnen worden aangemerkt; — naast de controles op het gebruik van overheidsmid- delen, het verlenen van toegang aan de overheid tot documenten, boekhoudkundige bescheiden, waaruit de uitvoering van de gesubsidi- eerde activiteiten bl¶kt. name met De Franse autoriteiten w¶zen erop dat het tot dusverre niet nodig was bekendheid te geven aan de voorwaarden voor deelname aan de steunregeling, aangezien de rege- ling openstaat voor iedere marktdeelnemer die hieraan op dezelfde voorwaarden als CELF wenst deel te nemen. Bovendien is de zaak SIDE-CELF voldoende bekend in de betrokken kringen zodat iedere ge(cid:139)nteresseerde zich b¶ de Franse autoriteiten kenbaar had kunnen maken. IX. TOEPASSING VAN ARTIKEL 92, LID 1, VAN HET VERDRAG De intracommunautaire mededinging in de boekensector is om redenen van taalkundige en culturele aard beperkt. Het is evenwel onjuist te denken dat in deze sector geen enkele concurrentie bestaat. Boeken die uit hoofde van verschillende regelingen worden gesubsidieerd, kunnen concurreren met ongesubsidieerde boeken over hetzelfde onderwerp of in dezelfde categorie. Het kan hierb¶ gaan om fictie, non-fictie of boeken die tot elke andere cate- gorie behoren. Steun ter bevordering van de uitgave, verspreiding of marketing van bepaalde boeken kan derhalve een, z¶ het beperkte, weerslag hebben op de L 44/46 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 intracommunautaire mededinging. Bovendien kan dit soort steun niet alleen de mededinging b¶ de verkoop en de uitvoer ongunstig be(cid:139)nvloeden, maar ook de activi- teiten van andere marktdeelnemers, zoals exportagenten, uitgever¶en met eigen distributiekanalen in het buiten- land en distributiebedr¶ven die contractueel gebonden z¶n aan uitgever¶en. De onderhavige steun wordt CELF verleend om haar in staat te stellen kleine bestellingen van buitenlandse boek- handels af te handelen. De Commissie erkent weliswaar dat dit steunmechanisme ten goede kan komen aan de kopers van boeken alsmede aan de uitgevers van Fransta- lige boeken aangezien eerstgenoemden niet de volle pr¶s behoeven te betalen en laatstgenoemden hun verkoop gestimuleerd zien, maar z¶ bl¶ft erb¶ dat CELF de voor- naamste begunstigde is, te meer daar de andere export- agenten die Franstalige boeken leveren, voor de afhande- ling van hun kleine bestellingen niet een dergel¶ke steun ontvangen. Derhalve is de aan CELF verleende steun staatssteun in de zin van artikel 92, lid l, van het EG-Verdrag. Ten aanzien van de inbreuken op de artikelen 85 en 86 waarvan SIDE in de loop van de gerechtel¶ke procedure gewag maakte, wordt in dit verband opgemerkt dat de Commissie zich het recht voorbehoudt in voorkomend geval de activiteiten van CELF afzonderl¶k te onder- zoeken in het licht van deze Verdragsbepalingen (8). Deze beschikking betreft derhalve alleen de beoordeling van de verenigbaarheid van de steunregeling met artikel 92 van het Verdrag. Overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag z¶n de lidstaten gehouden de Commissie t¶dig van steunvoorne- mens op de hoogte te brengen. Aangezien de Franse regering de steun aan CELF voor de afhandeling van kleine bestellingen niet van tevoren heeft aangemeld, is deze steun onwettig verleend. Omdat het Gerecht in zaak T-49/93 bovendien de beschikking van de Commissie van 18 mei 1993 houdende goedkeuring van de steun aan CELF ten dele nietig heeft verklaard, is en bl¶ft de steun aan deze laatste voor de afhandeling van kleine bestel- lingen onwettig (9). Daar deze steunregeling onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag valt, is het aan de Commissie om te bepalen of een van de afw¶kingen van artikel 92, leden 2 en 3, hierop van toepassing is zodat een vr¶stelling van het algemene verbod van lid 1 van dit artikel mogel¶k is. (8) De Commissie heeft in de zaak La Poste (staatssteunmaatregel NN 135/92, Frankr¶k) de toepassing van de artikelen 92 en 90, lid 2, en van de artikelen 85 en 86 afzonderl¶k behandeld. (9) Aangezien het Gerecht het besluit van de Commissie tot goedkeuring van de steun aan CELF voor het beheer van overheidsprogramma’s, d. w. z. de andere steunmaatregelen dan die ten behoeve van de afhandeling van kleine bestellingen, heeft bevestigd met het argument dat deze geen staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag, inhielden omdat deze het handelsverkeer tussen de lidstaten niet ongunstig be(cid:139)nvloeden, z¶n deze maatregelen in deze beschikking niet in aanmerking genomen en vallen deze derhalve niet onder de bepalingen inzake staatssteun. De Commissie merkt op dat de afw¶kingen van artikel 92, lid 2, in dit geval niet van toepassing z¶n, aangezien met de onderhavige steunregeling niet de verwezenl¶king van de hierin genoemde doelstellingen wordt beoogd. De steun voldoet niet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor de afw¶king van artikel 92, lid 3, onder a), aangezien deze niet bedoeld is ter bevordering van de ontwikkeling in gebieden die voor de toepassing van deze bepaling in aanmerking komen. De afw¶king in het eerste deel van artikel 92, lid 3, onder b), inzake het bevorderen van de verwezenl¶king van een belangr¶k project van gemeenschappel¶k belang is niet van toepas- sing op de aan CELF toegekende steun, omdat daarmee niet wordt beoogd een dergel¶k project te bevorderen. Aangezien de steun evenmin bedoeld is om een ernstige verstoring in de Franse economie op te heffen, is de afw¶king van het tweede deel van artikel 92, lid 3, onder b), evenmin van toepassing. Ten slotte kan ook geen lid 3, onder c), beroep worden gedaan op artikel 92, betreffende de vergemakkel¶king van de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedr¶vigheid of van bepaalde regionale economie(cid:137)n, aangezien met deze steun niet de hier genoemde doelstellingen worden nage- streefd. Zoals reeds opgemerkt, heeft het Gerecht in het arrest in zaak T-49/93 (punt 62) bevestigd, dat het doel dat de Franse regering met de verlening van deze steun aan CELF beoogde van culturele aard was in de zin dat daarmee de verbreiding van de Franse taal en cultuur werd nagestreefd. De Commissie beaamt dat dit een geldig argument is voorzover de steun uitsluitend wordt gebruikt voor de uitvoering van kleine bestellingen en niet dient om andere commerci(cid:137)le activiteiten van CELF is enkel de te subsidi(cid:137)ren. Wanneer dit het geval afw¶king van artikel 92, lid 3, onder d), mogel¶k, volgens welke steunmaatregelen om de cultuur en de instandhou- ding van het culturele erfgoed te bevorderen als verenig- baar met de gemeenschappel¶ke markt kunnen worden beschouwd, wanneer door deze maatregelen de voor- waarden inzake het handelsverkeer en de mededingings- voorwaarden in de Gemeenschap niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad. is, Om te kunnen vaststellen of de steun die aan CELF wordt verleend voor de afhandeling van kleine bestellingen in aanmerking komt voor de afw¶king van artikel 92, lid 3, onder d), van het Verdrag, moet de Commissie nagaan of het nagestreefde doel werkel¶k van culturele aard is en zo ja, of de steun de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededinging niet zodanig be(cid:139)nvloedt, dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad. Met het oog hierop wordt in deel X een evaluatie gemaakt van de betrokken markt en wordt in deel XI de steunregeling onderzocht met betrekking tot de evenredigheid van de steun, het nagestreefde doel en de gevolgen ervan op communautair vlak. 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/47 X. ANALYSE VAN DE BOEKENMARKT De Commissie heeft de uitgebreide informatie die de part¶en haar hebben toegezonden over de op de boeken- markt heersende voorwaarden onderzocht. Z¶ merkt in dit verband op dat de analyse ervan gecompliceerd is wegens de specifieke kenmerken van de onderhavige sector. De ontwikkeling op de markt voor boeken, t¶dschriften en kranten is onderhevig aan het complexe samenspel van talr¶ke factoren. Voor particuliere afne- mers spelen onder meer sociaal-economische factoren een rol, zoals demografische gegevenheden, onderw¶s, trends in de vr¶et¶dsbesteding, het aantal openbare bibli- otheken en de koopkracht. De Europese drukker¶- en uitgever¶sector is nog steeds meer een optelsom van nati- onale markten dan een over het gehele continent ge(cid:139)nte- greerde markt, zoals uit het geringe aandeel van de uitvoer in de omzet bl¶kt. De vele talen die in de Gemeenschap worden gesproken staan de „vereuropesing” van de markt in de weg (10). In casu moet worden nagegaan of de steun een dusdanige invloed op de mededinging en het intracommunautaire handelsverkeer heeft dat daardoor de mededinging zozeer wordt vervalst dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad. Met andere woorden de vraag is of CELF een ongerechtvaardigd voordeel heeft genoten ten opzichte van andere marktdeelnemers die Franstalige boeken uitvoeren, of het nu gaat om exportagenten, distributiebe- dr¶ven of uitgever¶en. Voor deze beschikking moet worden beoordeeld welke werking de steun mogel¶k kan hebben op het segment van de boekenmarkt dat bestaat uit de bestellingen van Franstalige boeken voor een bedrag van minder dan 500 FRF. In haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag, heeft de Commissie verklaard dat de steun aan CELF een weerslag kon hebben zowel op de uitgever¶en zelf als op de verschillende marktdeelne- mers die zich bezighouden met de distributie en de uitvoer van boeken. Op de boekenmarkt waarvoor het duidel¶k is dat er een intracommunautaire handel bestaat concurreert CELF met andere marktdeelnemers die Franstalige boeken uitvoeren. Volgens de statistieken van het Syndicat nati- onal de l’(cid:130)dition (11) bedroeg de totale jaaromzet van de boekensector in Frankr¶k 14 192 000 000 FRF in 1993. 7,8 % daarvan betrof de uitvoer van Franse boeken naar andere landen van de Gemeenschap, waarb¶ b¶na de helft voor Belgi(cid:137) bestemd was. De uitvoer naar Europese landen buiten de Gemeenschap maakte 2,9 % van deze omzet uit. In 1994, het laatste jaar waarvoor het Syndicat national de l’(cid:130)dition statistieken heeft opgesteld, beliep de totale uitvoer van boeken uit Frankr¶k 2 978 501 000 FRF. De omzet van CELF bedroeg 50 miljoen FRF, ofwel ongeveer 1,7 % van het voornoemde bedrag. De kleine bestellingen van minder dan 500 FRF bedroegen minder dan 5 % van de omzet van CELF (2,3 miljoen FRF op een totaal van 50 miljoen), hetgeen neerkomt op 0,08 % van de uitvoer van Franse boeken. De onderstaande tabel bevat gegevens betreffende de uitvoer van boeken, brochures en soortgel¶ke drukwerken uit Frankr¶k naar andere lidstaten van de Gemeenschap en berust op andere bronnen dan het Syndicat national de l’(cid:130)dition. Uit deze gegevens bl¶kt eveneens dat Frankr¶k hoofdzakel¶k naar Belgi(cid:137) (en Luxemburg) uitvoert. Uitvoer (1) uit Frankr¶k naar de andere lidstaten van de Gemeenschap tussen 1993 en 1996 (in duizend ECU) Lidstaat 1993 1994 1995 1996 Belgi(cid:137)/Luxemburg 88 465,75 98 392,47 112 953,67 115 192,55 Nederland Duitsland Itali(cid:137) 12 305,33 9 866,07 12 745,27 12 914,60 30 966,57 35 623,91 30 944,99 27 992,26 10 440,52 15 023,02 12 375,61 13 246,71 Verenigd Koninkr¶k 13 218,16 16 994,67 17 800,70 19 278,79 Ierland Denemarken Griekenland Portugal 305,93 1 103,78 341,61 880,79 475,28 874,53 2 669,94 1 505,46 2 483,90 2 122,86 2 279,57 2 452,32 2 707,45 3 056,24 2 919,62 3 052,68 (10) Commissie van de Europese Gemeenschappen: Panorama (11) Syndicat national de l’(cid:130)dition: L’(cid:130)dition de livres en France van de EU-industrie, 1997. — Statistiek 1993. L 44/48 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 Lidstaat 1993 1994 1995 1996 (in duizend ECU) Spanje Zweden Finland Oostenr¶k 9 555,04 11 709,49 12 796,60 14 474,82 1 412,99 1 083,82 1 721,06 3 116,54 431,30 281,18 1 398,26 803,28 1 329,44 1 710,14 1 288,18 1 267,96 Totaal Gemeenschap 143 759,59 161 462,36 179 628,35 189 975,65 (1) Uitvoer van boeken, brochures en dergel¶k drukwerk (GN-code 4901). Bron: Eurostat (Comext-gegevensbank). Volgens de Franse regering moet b¶ de distributie van boeken in een aantal verschillende behoeften worden voorzien naargelang de soort afnemer, waarb¶ het kan gaan om een tussenpersoon of een eindconsument (groot- handelaren, traditionele boekhandels, particulieren, insti- tutionele klanten). Deze verscheidenheid komt tot uiting in de culturele en technische behoeften en wordt be(cid:139)n- vloed door de economische context. De distributie en afzet verlopen niet op dezelfde w¶ze voor wetenschappe- l¶ke werken voor universitair gebruik, kunstboeken voor een specifiek publiek of romans die in de boekhandel worden verkocht. Zonder overheidsbemoeienis zou de markt derhalve niet al deze verschillende behoeften kunnen dekken en zou het aanbod b¶voorbeeld beperkt bl¶ven tot de meest winstgevende activiteiten ten koste van de bevordering van de cultuur. Als belangr¶kste part¶en b¶ de verkoop van boeken noemt de Franse regering: i) de uitgever¶en die de boeken ii) de marketingmensen die al dan niet publiceren; verbonden z¶n aan uitgever¶en en die tot taak hebben de verkoop van boeken aan boekhandels of institutionele klanten te bevorderen; iii) de distributiebedr¶ven die al dan niet aan uitgever¶en verbonden z¶n en die belast z¶n met de feitel¶ke distributie van boeken. Z¶ ontvangen bestellingen van boekhandels, sommige grote institutio- nele klanten of verschillende tussenpersonen en worden bevoorraad door de uitgever¶en; iv) de groothandelaren die niet alt¶d een schakel z¶n in de distributieketen en die de rol vervullen van tussenpersoon tussen de distribu- tiebedr¶ven enerz¶ds en de boekhandels en sommige grote institutionele klanten anderz¶ds. Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen de volgende catego- rie(cid:137)n: v) de exportagenten die alleen aan detailboekhan- dels maar niet aan eindconsumenten leveren; vi) de boek- handels die hoofdzakel¶k rechtstreeks leveren aan grote institutionele afnemers en vii) de detailboekhandels die aan de traditionele eindconsument verkopen ongeacht of het om particulieren of bedr¶ven gaat (deze categorie omvat zowel traditionele boekwinkels als warenhuizen). Er bestaan bovendien distributienetten die de verkoop langs een minder traditionele weg verzekeren, zoals boekenclubs, postorderbedr¶ven of verkoopkantoren die de rechtstreekse verkoop van de uitgever¶ aan de eind- consument verzorgen. SIDE geeft een soortgel¶ke beschr¶ving van de Franse boekensector, maar legt meer de klemtoon op het onderscheid tussen de binnenlandse markt en de uitvoer- markt. Z¶ stelt dat de activiteit van CELF, evenals die van haarzelf, bestaat uit de uitvoer van boeken uit Frankr¶k. B¶ de marktdeelnemers (in Frankr¶k, d. w. z. op de binnenlandse markt) die actief z¶n in de uitvoerlanden, onderscheidt SIDE de volgende categorie(cid:137)n: — de uitgever¶en die over hun eigen uitvoerstructuur beschikken: uitgever¶en als Gr(cid:129)nd, Picard of Vrin voeren de boeken die z¶ uitgeven zelf uit. Voorts z¶n er sommige groepen uitgever¶en, zoals Hachette of Gallimard, die de uitvoer van verschillende uitge- ver¶en zoals Hachette Livre Diffusion Internationale, die tot de Groupe Hachette behoort. Dit distributiebedr¶f voert niet alleen de boeken uit, die door Hachette en Fayard, die deel uitmaakt van de groep, worden uitge- geven, maar ook b¶voorbeeld die van Ramsay of Calmann-L(cid:130)vy, die niet tot de groep behoren; distributiebedr¶ven groeperen b¶ — de distributiebedr¶ven die geen deel uitmaken van uitgeversbedr¶ven en die zich alleen bezighouden met de distributie en uitvoer van boeken van uitgever¶en waarmee z¶ een overeenkomst hebben gesloten (DISTIQUE, DIFF-EDIT, enz. ); — de exportagenten die boeken van alle uitgever¶en in de handel brengen, d. w. z. verkopen en leveren. De dienst die de exportagent biedt, bestaat uit het in ontvangst nemen van de bestellingen van boekhan- dels, scholen of instellingen in het buitenland, waarna deze per uitgever worden gegroepeerd. H¶ beschikt niet over een voorraad en betrekt de bestelde boeken b¶ Franstalige uitgever¶en of distributiebedr¶ven. Nadat de bestellingen per klant z¶n gesorteerd, maakt de exportagent de factuur op en zendt h¶ de gevraagde boekwerken toe. Volgens SIDE is het voor de klant interessant een beroep op een exportagent te doen, omdat h¶ dan slechts (cid:130)(cid:130)n in plaats van verschillende bestellingen behoeft te plaatsen, b¶voorbeeld wanneer h¶ een twintigtal boeken van v¶ftien verschillende uitgever¶en nodig heeft, aangezien 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/49 de rest van het werk door de exportagent wordt gedaan. De klant bespaart zich aldus t¶d en geld dankz¶ b¶voor- beeld lagere vervoerskosten. Zonder de exportagenten zou de uitvoering van kleine bestellingen voor de uitgever¶en te duur z¶n omdat z¶ deze wegens hun logge structuur niet naar behoren kunnen afhandelen. Vele uitgever¶en verlangen derhalve een minimumomzet alvorens een rekening te openen. Wanneer de klant geen rekening b¶ de uitgever¶ heeft, kr¶gt h¶ eerst de factuur toegestuurd alvorens hem de bestelling wordt toegezonden, waardoor de afhandeling nog moeizamer en duurder wordt. Doordat de exportagent eerst alle kleine bestellingen groepeert alvorens deze aan de uitgever¶ door te geven, is het voor laatstgenoemde mogel¶k deze uit te voeren. Dankz¶ dit systeem behoeven klanten in het buitenland niet van tevoren (cid:130)(cid:130)n of meer betalingen te doen. Volgens SIDE bestaat de client(cid:138)le van exportagenten uit boekhandels, scholen of instellingen zoals universiteitsbi- bliotheken, overheidsdiensten enz. , die eindgebruikers z¶n. De exportagenten leveren alle soorten boeken die in Frankr¶k worden gepubliceerd en b¶ uitgever¶en verkr¶gbaar z¶n, met inbegrip van specifieke boekwerken zoals kunstboeken of technische publicaties, alsmede boeken die niet meer b¶ de uitgever¶en voorradig z¶n. SIDE is derhalve van mening dat z¶ op dezelfde deel- markt actief is als CELF. De namen van de in Frankr¶k actieve exportagenten worden hierna genoemd met wat door activiteit wordt beschouwd. Deze exportagenten onderscheiden zich van elkaar door het soort klanten waaraan z¶ leveren en het soort boeken dat z¶ verkopen. SIDE als hun voornaamste — Aux amateurs de livres international levert alle boeken z¶n b¶ Franse uitgever¶en en die verkoopt deze aan universiteitsbibliotheken. verkr¶gbaar — CELF voert Franstalige werken uit, hoofdzakel¶k naar buitenlandse boekhandels. — Eska en Lavoisier z¶n in de eerste plaats uitgevers van technische boeken, die wetenschappel¶ke en techni- sche werken verkopen aan instellingen in het buiten- land, vooral universiteitsbibliotheken. — SFL is vooral een groothandel die actief is in het gebied van Par¶s en die met haar eigen voorraad werkt, in tegenstelling tot de andere exportagenten. — SIDE treedt op als exporteur van Franse boeken die voorradig z¶n b¶ uitgever¶en, en als wederuitvoerder en distributeur van Engelse boeken in Frankr¶k. SIDE voert hoofdzakel¶k uit naar buitenlandse boekhandels. — Touzot is een uitgever¶ die gespecialiseerd is in de uitvoer van haar eigen publicaties en van boeken die niet meer worden gedrukt. — Van Ginneken is gespecialiseerd in kunstboeken. Deze onderneming voert uitsluitend boeken uit, die verkr¶gbaar z¶n b¶ bepaalde uitgever¶en van kunst- boeken. Als exportagent levert z¶ de b¶ genoemde uitgever¶en verkr¶gbare boeken eveneens aan in het buitenland gevestigde boekhandels en instellingen. Volgens SIDE omvat de uitvoermarkt, d. w. z. de landen die boeken uit Frankr¶k invoeren, twee categorie(cid:137)n: de Frans- talige gebieden en de niet-Franstalige gebieden. B¶ de eerste categorie l¶kt aldus SIDE de markt op de binnen- landse boekenmarkt. Alle belangr¶ke uitgever¶en hebben filialen of vertegenwoordigers in de Franstalige landen (Canada, Zwitserland, Belgi(cid:137) enz. ) om in de behoeften van de plaatsel¶ke markt te voorzien. De exportagenten spelen er een zeer beperkte rol. Deze opmerking gaat evenwel alleen op voor de voornoemde Franstalige landen. In de andere spelen de exportagenten die gespeci- aliseerd z¶n in de levering aan instellingen, een belang- r¶ke rol. In de Franstalige landen (Zwitserland, Belgi(cid:137) en Canada) z¶n de volgende marktdeelnemers vertegenwoordigd: i) plaatsel¶ke distributiebedr¶ven, ii) plaatsel¶ke groothan- dels, iii) detailhandelaren (boekhandels, warenhuizen), iv) instellingen (bibliotheken, scholen en overheidsdiensten) en v) boekenclubs, postorderbedr¶ven en rechtstreekse- verkoopdiensten. SIDE stelt dat de aanwezigheid van uitgever¶en in niet- Franstalige landen daarentegen beperkt is. De export- agenten in het algemeen, en met name die welke aan boekhandels leveren, spelen daar dan ook een belangr¶ke rol. De Franse regering merkt op dat de exportagenten slechts aandeel hebben op de voornaamste een marginaal markten voor Franstalige boeken (12) (Frankr¶k, Belgi(cid:137), Zwitserland en Canada) en dat de Franse uitvoer naar landen buiten deze geografische markten in 1994 1 506 514 000 FRF beliep, waarb¶ het aandeel van CELF ongeveer 3,25 % bedroeg. Wanneer ook Franstalige boeken uit Belgi(cid:137), Zwitserland en Canada die naar andere landen dan Frankr¶k, Belgi(cid:137), Zwitserland en Canada worden uitgevoerd, worden meegerekend (waarvoor de omzet ongeveer 521 miljoen FRF bedraagt), daalt het aandeel van CELF tot 2,47 %. De kleine bestellingen van minder dan 500 FRF die door CELF worden uitgevoerd, maken 0,074 % uit van de totale uitvoer van Franstalige boeken naar andere landen dan Frankr¶k, Belgi(cid:137), Canada en Zwitserland. De Franse regering betw¶felt evenwel of het mogel¶k is anders dan louter theoretisch een markt af te grenzen voor exportagenten die Franstalige boeken uitvoeren. Ten eerste wordt het onderhavige product niet uitsluitend door exportagenten verkocht. Ten tweede is het duidel¶k dat de uitvoer van Franse boeken naar andere landen dan de vier voornaamste Franstalige landen niet uitsluitend via de exportagenten (12) Op deze markten z¶n de bestellingen van boekhandels b¶na alt¶d groot genoeg om rechtstreeks aan de uitgever¶en en de klassieke distributiebedr¶ven te worden toegezonden. L 44/50 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 verloopt. Een niet te verwaarlozen gedeelte van de bestel- lingen uit deze landen is groot genoeg om rechtstreeks traditionele distributiebedr¶ven te worden naar de gezonden zonder dat een beroep behoeft te worden gedaan op exportagenten, zoals zeer duidel¶k bl¶kt uit een aan de Commissie toegezonden tabel waarin de totale Franse uitvoer wordt vergeleken met de uitvoer van CELF naar de 50 landen die het meeste afnemen (13). De Commissie merkt dienaangaande op, dat de gegevens in deze tabel voor het jaar 1994 z¶n b¶eengebracht door het Syndicat national de l’(cid:130)dition (SNE). De Franse auto- riteiten hebben zelf een tabel opgesteld waarin deze gege- vens van het SNE gecombineerd z¶n met de c¶fers voor 1994 betreffende de omvang van de uitvoer door CELF naar deze zelfde landen. Uit deze gegevens bl¶kt dat CELF, die toch een belang- r¶ke exportagent is, in het gunstigste geval slechts 20,7 % van de uitvoer van Franstalige boeken naar eenzelfde land (Japan) voor haar rekening neemt en dat haar aandeel over het algemeen tussen nog geen 1 % en 5 % schom- melt en b¶voorbeeld voor Duitsland 1,03 %, voor de Verenigde Staten 0,88 % en voor Mexico 2,73 % bedraagt. Het gebeurt dat buitenlandse boekhandels naar- gelang de omvang van de bestelling zich ofwel recht- streeks tot de klassieke distributiebedr¶ven wenden ofwel een beroep op exportagenten doen. Evenmin kan de klan- tenkring als een specifieke markt worden beschouwd, behalve misschien in het geval van zeer kleine boekhan- dels. Ten slotte z¶ opgemerkt dat, in tegenstelling tot CELF, de bedr¶ven die als exportagent optreden, zich niet beperken tot deze activiteit die bestaat uit het leveren van uitslui- tend Franstalige boeken aan buitenlandse boekhandels. Sommige, zoals SIDE, leveren gewoonl¶k aan institutio- nele afnemers (Alliance fran(cid:135)aise en bibliotheken), terw¶l andere een activiteit in Frankr¶k zelf ontplooien, maar geen enkele beperkt zich tot de uitvoer van Franstalige boeken. De Franse autoriteiten achten het derhalve niet mogel¶k gegevens betreffende een eventueel bestaande, afzonder- l¶ke markt voor exportagenten te verkr¶gen. Zelfs wanneer alle marktdeelnemers die deze activiteit beweren uit te oefenen, afzonderl¶k zouden worden ondervraagd, dan is het nog weinig waarsch¶nl¶k dat z¶ allen een exploitatieboekhouding voldoende b¶houden om over c¶fers voor deze activiteit alleen te kunnen beschikken. nauwkeurige De Franse autoriteiten hebben de Commissie alleen de c¶fers kunnen geven voor de met de uitvoer behaalde omzet van in Frankr¶k gevestigde ondernemingen waarvan bekend is dat z¶ het soort bestellingen uitvoeren dat gewoonl¶k aan exportagenten wordt toevertrouwd. De Franse regering is van oordeel dat deze parameter kan worden gebruikt om de gevolgen van de steun voor de concurrenten van CELF te beoordelen. De concurrenti(cid:137)le gevolgen voor de activiteiten van deze marktdeelnemers moeten worden beoordeeld in het licht van al hun uit- voeractiviteiten, aangezien deze een coherent geheel vormen, dat berust op de verkoop op uiteenlopende w¶ze van boeken in het buitenland. Met uitvoer gemaakte omzet in 1995 (in miljoenen FRF) Met uitvoer gemaakte omzet 17,2 16 55 14,5 3,6 17,7 (1) 4,2 26,8 9,3 0 20,2 Exportagenten Amateurs de livres international Boussac/LSA CELF Hexalivre/Van Ginneken Lavoisier Le livre fran(cid:135)ais Office du livre SIDE SFL Sous la lampe Touzot (1) C¶fer voor 1994. Bronnen: infogreffe/euridile. Frankr¶k telt een beperkt aantal (een tiental) marktdeel- nemers waarvan bekend is dat z¶ als exportagent optreden, maar met uitzondering van CELF houden z¶ zich weinig bezig met bestellingen van minder dan 500 FRF, die economisch gezien niet rendabel z¶n, maar z¶ richten zich, zoals reeds gezegd, vooral op institutionele klanten (14). Om een nauwkeuriger beeld te kr¶gen van de „concur- tevens een deel van de uitvoer door rentie”, moet sommige Franse boekhandels en door de exportdiensten van sommige uitgever¶en in aanmerking worden genomen. De grote boekhandels in de belangr¶kste Euro- pese steden, die gespecialiseerd z¶n in de verkoop van Franstalige boeken, worden immers meestal rechtstreeks bevoorraad door de Franse uitgever¶en of door boekhan- dels in Frankr¶k. (13) Deze tabel omvat de landen van West-Europa, Noord- Amerika, talr¶ke Afrikaanse landen (voor het merendeel Franstalige) en nog andere landen (zoals Japan, Brazili(cid:137), Mexico en Rusland). (14) Het gebeurt soms b¶ uitzondering dat CELF aan klanten levert die geen wederverkopers z¶n, hetz¶ omdat er geen plaatsel¶ke wederverkoper is hetz¶ omdat z¶ namens uitgeve- r¶en optreedt die sommige specifieke bestellingen die z¶ ontvangen, aan haar doorgeven. 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/51 Op grond van het voorgaande kan de totale jaaromzet van alle concurrenten op de markt worden geschat op onge- veer 200 miljoen FRF. Deze schatting is gemaakt aan de hand van vergel¶kingen van kerngetallen. Het aandeel van CELF in dit totaal bedraagt ongeveer 25 %. Het aandeel van de door CELF uitgevoerde kleine bestel- lingen bedraagt 0,75 % van het totaal. Wanneer alleen naar de Gemeenschap wordt gekeken, komt de omzet van CELF op ongeveer 12 miljoen FRF, ofwel 24 % van haar totale omzet. Voor Franse markt- deelnemers die als agent optreden voor de uitvoer naar de landen van de Gemeenschap, bedraagt deze uitvoer volgens schattingen ongeveer 55 % van hun totale activi- teiten, ofwel ongeveer 110 miljoen FRF. De omzet die CELF in de Gemeenschap maakt, bedraagt slechts 10,9 % van de totale omzet van deze marktdeelnemers. Met betrekking tot de concurrentiesituatie kan het volgende worden opgemerkt: — het aandeel van buiten Frankr¶k gepubliceerde Frans- talige boeken die van de steunregeling profiteren, kan op 3 (cid:133) 4 % worden geschat. De Franse regering w¶st erop dat het vanzelfsprekend is, dat boekhandels in het buitenland zich over het algemeen tot de distribu- tiebedr¶ven en exportagenten wenden die in het land van publicatie gevestigd z¶n en niet tot die van een ander land. Er dient evenwel te worden gelet op de volgende c¶fers betreffende de uitvoer van de voor- naamste landen die Franstalige boeken publiceren: in 1994 bedroeg de totale uitvoer van Franstalige boeken 2 978 miljoen FRF voor Frankr¶k, tegen 524 miljoen FRF voor Belgi(cid:137), 376 miljoen FRF voor Zwitserland en 315 miljoen FRF voor Canada; — om de hierboven uiteengezette redenen is het niet mogel¶k het aandeel van de exportagenten en het aandeel van de uitgever¶en of hun distributiebedr¶ven te bepalen; — 60,4 % van de totale uitvoer van Franstalige boeken is in 1994 naar Franstalige landen gegaan (tegen 60,9 % in 1993). 16,1 % van de uitvoer van CELF ging naar Franstalige landen (tegen 13,6 % in 1993). XI. ANALYSE VAN DE VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN IN HET LICHT VAN ARTIKEL 92 VAN HET VERDRAG verband houden met de afhandeling van een bestelling (zie deel VI). De Franse regering heeft 1994 als referentie- jaar genomen voor de berekening van de extra kosten. Teneinde na te gaan hoe betrouwbaar de analyse van de Franse autoriteiten was, verzocht de Commissie om extra inlichtingen over de afhandeling van kleine bestellingen door CELF voor andere t¶dvakken. Uit de documentatie die de Franse regering voor verschillende andere boek- jaren heeft verstrekt, bl¶kt dat de omzet uit kleine bestel- lingen, de hoeveelheid bestelde boeken, het aantal uitge- reikte facturen, het aantal klanten, alsmede het aantal posten per bestelling, van jaar tot jaar min of meer gel¶k bl¶ven. Deze inlichtingen van de Franse autoriteiten z¶n dus voldoende om een schatting te maken van de werkel¶ke extra kosten die CELF maakt voor de afhandeling van bestellingen voor een bedrag van minder dan 500 FRF. Daar de steun alleen bestemd is ter dekking van de extra kosten van deze bestellingen en ieder eventueel overschot wordt verrekend met de steun die voor het volgende jaar wordt uitgekeerd, dient deze niet tot financiering van andere commerci(cid:137)le activiteiten van CELF, in tegenstel- ling tot wat sommige derden beweren. Criteria voor de steunregeling SIDE beweert dat de steunregeling uitsluitend bedoeld is voor CELF en stelt de criteria voor de steunverlening ter discussie. De Commissie deelt dit standpunt niet om de hierna uiteengezette redenen. Ten eerste werd in 1991 zeer terecht geweigerd SIDE voor de steunregeling in aanmerking te laten komen, omdat z¶ niet de vereiste doorzichtigheid kon bieden daar z¶ geen gegevens voor de bestellingen per land kon verstrekken. In verband hiermee z¶ eraan herinnerd, dat het de natio- nale autoriteiten vr¶ staat de criteria voor de toekenning van steun voor een bepaald doel vast te stellen, op voor- waarde dat deze verenigbaar is met artikel 92 van het Verdrag. Dit geldt met name voor de controlemaatregelen die door de nationale autoriteiten worden overwogen om te verzekeren dat de steun daadwerkel¶k wordt gebruikt voor het doel waarvoor deze is uitgekeerd, zoals hier het geval is. Evenredigheid van de steun Ten tweede werd SIDE de mogel¶kheid geboden steun te ontvangen mits z¶ zich zou houden aan de regels van de steunregeling. De Commissie heeft de zeer volledige documentatie onderzocht die de Franse regering haar heeft toegezonden over de dekking van de extra kosten door middel van steun, met name de methode van kostenberekening. Aan de hand hiervan kunnen de kosten worden geraamd en uitgesplitst naar de verschillende werkzaamheden die Ten derde hebben twee andere ondernemingen soortge- l¶ke steun ontvangen als CELF voor de afhandeling van kleine bestellingen. Het feit dat de gesubsidieerde activi- teiten alleen bepaalde geografische gebieden en bepaalde L 44/52 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 soorten boeken betroffen, is geen doorslaggevende factor. Belangr¶ker is dat deze ondernemingen aan de regels van de steunregeling voldeden, met name door doorzichtige afrekeningen te verstrekken. SIDE betoogt dat de aan SERVEDIT en aan Ecole des loisirs verstrekte steun volstrekt niet te vergel¶ken valt met die voor CELF. Zelfs wanneer de steun aan de twee voornoemde onderne- mingen beperkt zou z¶n tot bepaalde geografische gebieden of bepaalde soorten drukwerk, is de Commissie niettemin van mening dat deze bestemd was ter compen- satie van de extra kosten van de uitvoering van kleine bestellingen en b¶gevolg deelt z¶ niet de mening van SIDE. Cultureel karakter van de steun Sommigen, en met name SIDE, betwisten de bewering dat de steun zou b¶dragen tot de verbreiding van de cultuur. Zoals hierboven is opgemerkt, heeft het Gerecht de culturele aard van de onderhavige steun onderkend. De Commissie is van oordeel dat de steun aan CELF voor de afhandeling van kleine bestellingen alleen kan worden toegestaan op grond van de afw¶king van artikel 92, lid 3, onder d), volgens welke „steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevor- deren, wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoor- waarden in de Gemeenschap niet zodanig worden veran- derd dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad” als verenigbaar met de gemeenschappel¶ke markt kunnen worden beschouwd. in het Frans Op basis van de inlichtingen van de Franse regering is de Commissie tot de conclusie gekomen, dat de steun wer- kel¶k een culturele doelstelling heeft. Enerz¶ds levert CELF alle verkr¶gbare boeken. De Commissie kan zich dus vinden in het argument van de Franse regering dat de Franse taal wordt bevorderd, aange- zien de steunregeling specifiek bedoeld is om klanten in het buitenland in de gelegenheid te stellen boeken te kopen die in die taal gepubliceerd z¶n. Aangezien boeken in andere talen niet voor de steun in aanmerking komen, wordt alleen het Frans bevorderd. Anderz¶ds z¶ opge- merkt dat de kleine bestellingen soms gespecialiseerde werken en literatuur (po(cid:137)zie, romans, essays of kunst- boeken) betreffen. Derhalve bl¶kt ook duidel¶k uit de aard van de boeken die in kleine aantallen worden besteld, dat de steun een culturele dimensie heeft. Hieraan moet worden toegevoegd dat schoolboeken jaar- l¶ks in grote hoeveelheden worden besteld en dus niet onder de steunregeling voor kleine bestellingen vallen. De onderhavige steun bezien in communautair verband Zoals hierboven gezegd, is CELF inderdaad de voor- naamste begunstigde van de steunregeling. Deze steun is echter alleen bedoeld ter compensatie van de extra kosten die verband houden met de uitvoering van kleine bestel- lingen. CELF verzorgt hoofdzakel¶k bestellingen voor niet-Franstalige landen en gebieden. In de Franstalige landen zoals Belgi(cid:137), Canada en Zwitserland wordt namel¶k de plaatsel¶ke markt door de grote uitgever¶en bediend via hun dochterondernemingen of hun vertegen- woordigers. De exportagent speelt daarom slechts een beperkte rol op de voornaamste afzetmarkten voor Frans- talige boeken, te weten de drie voornoemde landen. CELF had in 1994 slechts een aandeel van 0,2 % in de totale uitvoer uit Frankr¶k naar deze landen. De Commissie merkt op dat de mededingingsvoor- waarden op de markt door het bestaan van CELF, niet nadelig worden be(cid:139)nvloed, aangezien de boeken van de tot CELF behorende uitgever¶en ook langs andere kanalen kunnen worden besteld, met name b¶ andere lidmaatschap van CELF is geen exportagenten. Het vereiste voor een bestelling. CELF behandelt alle bestel- lingen op dezelfde manier ongeacht wie de uitgever is: het doet er dus weinig toe of deze al dan niet lid van de co(cid:148)peratie is. De boekhandels kunnen vr¶el¶k hun bevoorradingskanaal kiezen. CELF behandelt alle bestel- lingen die z¶ ontvangt. De steun aan CELF betreft een segment buiten de traditi- onele markt, te weten de bestellingen voor een bedrag van minder dan 500 FRF. De Franse autoriteiten beweren dat de drempel van 500 FRF is vastgesteld aan de hand van objectieve criteria. CELF behaalt slechts 2 % van haar omzet met boeken die in andere lidstaten (Belgi(cid:137)) worden gepubliceerd. De gevolgen van de steunregeling voor de mededinging doen zich derhalve hoofdzakel¶k gevoelen voor boeken verspreiden. Over het algemeen wendt de klant zich tot het distributiebedr¶f dat in z¶n land gevestigd is. Op grond van bovenstaande overwegingen en met name gezien het feit dat de steun evenredig is en b¶gevolg alleen bestemd is voor de extra kosten van de afhandeling van kleine bestellingen door CELF, kan worden gecon- cludeerd dat de steun niet een zodanige invloed heeft dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad. de marktdeelnemers die Franstalige Conclusie Gelet op het voorgaande is de Commissie tot de volgende conclusie gekomen: de steun aan CELF voor de afhande- ling van kleine bestellingen is op grond van artikel 92, lid 3, onder d), verenigbaar met de gemeenschappel¶ke markt, omdat hiermee een cultureel doel wordt beoogd; met deze steun worden namel¶k de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed bevorderd zonder de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Gemeenschap zodanig te veranderen dat het gemeenschappel¶k belang wordt geschaad. 18. 2. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 44/53 XII. TOEPASSING VAN ARTIKEL 90, LID 2, VAN HET VERDRAG XIII. ANDERE IN HET KADER VAN DE PROCEDURE VAN ARTIKEL 93, LID 2, AAN DE ORDE GESTELDE VRAAGSTUKKEN De Commissie is hierboven tot de slotsom gekomen dat de steun aan CELF staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag is en dat deze op grond van artikel 92, lid 3, onder d), verenigbaar is met de gemeenschappel¶ke markt. B¶gevolg is er, overeenkomstig de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (15), voor haar geen reden de gesubsidieerde activiteiten van CELF verder te beoordelen in het licht van artikel 90, lid 2, aangezien de toepassing van artikel 92 van het Verdrag niet tot gevolg mag te hebben dat CELF wordt belet kleine bestellingen af handelen, een activiteit waarvoor z¶ staatssteun ontvangt. De Commissie merkt evenwel in verband hiermee op, dat een van de voorwaarden voor de toepassing van artikel 90, lid 2, is dat de onderneming krachtens een overheidsbesluit met het beheer van diensten van algemeen economisch belang moet z¶n belast (16). Dit behoeft niet noodzakel¶kerw¶s b¶ wet of bestuursbesluit te geschieden, maar kan ook bestaan uit een publiekrechtel¶ke concessie (17). Volgens de Franse autoriteiten is de rechtsgrondslag voor de steunmaatregel vervat in het besluit van 9 mei 1995 betref- fende de organisatie van het directoraat voor het boek en het lezen (arr(cid:136)t(cid:130) relatif (cid:133) l’organisation de la direction du livre et de la lecture) en in de uitvoeringsbesluiten die in het kader van de begroting z¶n vastgesteld voor de verdeling van de begrotingsmiddelen van het ministerie van Cultuur. In artikel 5 van het voornoemde besluit wordt onder andere het volgende bepaald: „de afdeling voor het boekwezen. draagt ertoe b¶ de aanwezigheid van het Franse boek en de Fransta- ligheid in het buitenland te stimuleren. ”. De Commissie is van oordeel dat de Franse regering niet heeft aangetoond dat de dienst die CELF levert met de afhandeling van kleine bestellingen op een wet of bestuursbesluit berust, aangezien de voornoemde besluiten betrekking hebben op de boeken- sector in het algemeen en geen enkele verw¶zing naar CELF bevatten noch haar uitdrukkel¶k aangaan. Bovendien moet worden vastgesteld dat de argumenten die de Franse autoriteiten aanvoeren voor de toepasbaarheid van artikel 90, lid 2, tegenstr¶dig z¶n in die zin dat z¶ stellen dat de steunregeling voor andere ondernemingen, en niet alleen voor CELF, openstaat, maar tevens staande houden dat de steun aan CELF wordt verleend omdat z¶ een openbare dienstverplichting van algemeen economisch belang op zich heeft genomen. (15) HvJEG, zaak C-387/92, Banco Exterior de Espa(cid:157)a tegen Ayuntamiento de Valencia, Jurisprudentie 1994, blz. I-877 (punt 21). (16) HvJEG, zaak 127/73, BRT tegen SABAM en NV Fonior, Jurisprudentie 1974, blz. 313 (punt 20); zaak 66/86, Ahmed Saeed Flugreisen e. a. tegen Zentrale zur Bek(cid:132)mpfung Unlau- teren Wettbewerbs, Jurisprudentie 1989, blz. 803. (17) HvJEG, zaak C-159/94, Commissie tegen Frankr¶k, Jurispru- dentie 1997, blz. I-5815 (punt 66). De Franse autoriteiten beklemtonen dat talr¶ke vragen of beweringen die naar voren z¶n gebracht buiten het toepas- singsgebied vallen van de procedure overeenkomstig artikel 93, lid 2, van het Verdrag. De Commissie merkt op dat deze procedure weliswaar als voornaamste doel heeft de verenig- baarheid na te gaan van de steunregeling uit hoofde waarvan steun aan CELF wordt verleend voor de afhandeling van kleine bestellingen, maar dat daarmee niet de mogel¶kheid is uitgesloten andere vraagstukken te onderzoeken die met CELF verband houden. In haar besluit tot inleiding van de onderzoeksprocedure heeft de Commissie namel¶k verschil- lende vraagstukken genoemd die SIDE onder haar aandacht had gebracht en die betrekking hebben op de activiteiten van CELF (18). Aangezien deze niet rechtstreeks verband houden met de steunregeling, worden z¶ hierna afzonderl¶k behan- deld, tezamen met andere aanverwante vraagstukken. Ten aanzien van de herkapitalisatie van CELF in 1980 z¶ opgemerkt dat haar kapitaal op dat moment werd verhoogd van 80 500 FRF tot l 280 500 FRF. Deze operatie werd ener- z¶ds gefinancierd door de Association pour le d(cid:130)veloppement de l’(cid:130)dition fran(cid:135)aise (ADEF — Vereniging voor de bevorde- ring van het Franse uitgever¶wezen) (voor 50 %) en ander- (particuliere) aandeelhouders van CELF (voor z¶ds door 50 %). Het voornaamste doel van ADEF, waarin een aantal uitgevers vertegenwoordigd waren, was de aanwezigheid van Franstalige boeken in het buitenland te bevorderen en de investeringen van uitgevers of exporteurs te ondersteunen. De vereniging ontving overheidssteun van het ministerie van Cultuur. Na de ontbinding van ADEF in 1994 werden haar aandelen in CELF overgedragen aan het Syndicat national de l’(cid:130)dition (SNE). SNE kan deze aan elk nieuw lid van CELF verkopen indien zich de gelegenheid daartoe voordoet. CELF heeft nog steeds dezelfde aandeelhouders, te weten uitge- ver¶en, distributiebedr¶ven en het SNE. Na bestudering van de documentatie die de Franse regering aan haar had voorge- legd, is de Commissie tot de conclusie gekomen dat deze kapitaalverhoging geen staatssteun behelsde maar gewoon een deelname in het aandelenkapitaal was, aangezien hierb¶ ook particuliere investeerders betrokken waren. De Franse autoriteiten hebben dus gehandeld volgens het principe van de investeerder in een markteconomie. De operatie behelsde dan ook geen staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Ten aanzien van het voordeel dat CELF zou ontlenen aan het beheer van overheidsprogramma’s, z¶ opgemerkt dat z¶ thans alleen verantwoordel¶k is voor de programma’s „Plus” en „(cid:211) l’Est de l’Europe”, de opvolger van het programma „Page (cid:133) page”. Aangezien het Gerecht in z¶n arrest van 18 september 1995 zich niet verzet heeft tegen het aanvankel¶ke besluit (18) Zie voetnoot 2. L 44/54 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 1999 van de Commissie haar goedkeuring te verlenen aan de steun die aan CELF was verleend voor het beheer van deze programma’s omdat deze niet onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag vielen, ziet de Commissie geen enkele reden zich nog verder met dit vraagstuk bezig te houden. Voorts werd beweerd dat CELF door haar betrekkingen met bepaalde overheidsinstanties, zoals France (cid:130)dition, werd bevoordeeld. Zo heeft Hexalivre kritiek op de houding van France (cid:130)dition, die CELF een voorkeursbehandeling zou geven, door haar met name een plaats te geven op haar stand op internationale beurzen, terw¶l Hexalivre dit wordt gewei- gerd. Ten aanzien hiervan merkt de Commissie op dat CELF, die lid is van France (cid:130)dition, hiervoor betaalt door de plaats op de stand te huren, zoals bl¶kt uit de b¶ge- voegde bew¶sstukken. Ook heeft CELF betaald voor de b¶ France (cid:130)dition bestelde catalogussen. Met betrekking tot deze beweringen (te weten de betrek- kingen tussen CELF en France (cid:130)dition of Centrale de l’(cid:130)dition en de zakel¶ke betrekkingen van CELF met uitgever¶en) betoogt de Franse regering dat de overheid hier in geen geval in het geding is, aangezien de voor- noemde betrekkingen los staan van de activiteiten die de nationale autoriteiten in het kader van hun cultuurbeleid ontplooien. De Commissie concludeert derhalve dat CELF in dit verband niet heeft geprofiteerd van voordelen in natura die onder artikel 92, lid l, van het Verdrag vallen, aangezien z¶ betaald heeft voor de diensten die France (cid:130)dition haar heeft verstrekt. Ook wordt het verw¶t gemaakt dat de overheid CELF bevoordeelt door bestellingen van overheidswege. Het gaat hierb¶ met name om de steun die verleend is voor de tenuitvoerlegging van het door het ministerie van Buiten- landse Zaken beheerde programma „nouveaut(cid:130)s” en de bestellingen die worden gedaan door verenigingen die met dit ministerie en het ministerie van Ontwikkelingssa- menwerking verbonden z¶n (zoals de Association pour le en d(cid:130)veloppement de (AUDECAM). De voornaamste taak van ADPF is om regelmatig de bibliotheken van de Franse culturele instel- lingen in het buitenland te bevoorraden voor rekening van het ministerie. CELF is slechts een van de distributie- bedr¶ven waarop ADPF een beroep doet. la pens(cid:130)e fran(cid:135)aise (ADPF) Hexalivre verw¶t ADPF dat z¶ CELF bevoorrecht ten opzichte van haar concurrenten. Om dit te illustreren haalt Hexalivre het voorbeeld aan van een bestelling van de culturele dienst van de Franse ambassade in Marokko, die traditioneel een beroep doet op Hexalivre, maar die, na door ADPF te z¶n gecontacteerd, zich tot CELF heeft gewend, die de bestelling heeft doorgegeven aan Hexa- livre. De Commissie heeft vernomen dat de Franse autori- teiten op geen enkele w¶ze hebben getracht CELF te bevoordelen ten koste van andere leveranciers. Omdat CELF juist de bestelling aan Hexalivre heeft doorgegeven, kan deze niet beweren er slechter van te z¶n geworden. De Commissie vindt daarom dat deze feiten niet onder de werkingssfeer van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen. Aangaande de kritiek van SIDE ten slotte op „het complexe geheel van steunmaatregelen, niet alleen ten behoeve van CELF maar ook ten behoeve van verschil- lende organen waarin, evenals b¶ CELF, de uitgevers en de overheid op de meest ondoorzichtige w¶ze z¶n verte- genwoordigd” alsmede op het cultuurbeleid van de over- heid in het algemeen, merkt de Franse regering op dat het publiek elk jaar op de hoogte wordt gebracht van de activiteiten van het terzake verantwoordel¶ke ministerie van de door middel bevoegde autoriteiten, met name antwoorden op parle- mentaire vragen. De overheid streeft dus naar doorzichtig- heid en niet naar ondoorzichtigheid op dit gebied, van verschillende publicaties HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN: Artikel 1 De aan CELF toegekende steun voor de afhandeling van kleine bestellingen van Franstalige boeken is steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag. Omdat de Franse regering verzuimd heeft deze steunmaatregel b¶ de Commissie aan te melden alvorens deze ten uitvoer te leggen, is de steun onwettig verleend. Deze steunmaat- regel is evenwel verenigbaar met de gemeenschappel¶ke markt, omdat deze voldoet aan de voorwaarden voor de afw¶king van artikel 92, lid 3, onder d), van het Verdrag. Artikel 2 Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek. Gedaan te Brussel, 10 juni 1998. Voor de Commissie Karel VAN MIERT Lid van de Commissie