title: 98/490/EG: Beschikking van de Commissie van 20 mei 1998 betreffende de door Frankrijk aan de groep Crédit Lyonnais verleende steun (kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 1454) (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst)

eurovoc_concepts:
France
State aid
competition
control of State aid
private bank

text: L 221/28 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 (Besluiten waarvan de publicatie niet voorwaarde is voor de toepassing) II COMMISSIE BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 20 mei 1998 betreffende de door Frankrijk aan de groep Cr(cid:130)dit Lyonnais verleende steun (kennisgeving geschied onder nummer C(1998) 1454) (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (98/490/EG) DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de artikelen 92 en 93, Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op de artikelen 61 en 62, Na de belanghebbenden overeenkomstig voornoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1), Overwegende hetgeen volgt: 1. INLEIDING Cr(cid:130)dit Lyonnais, hierna ook „CL” genoemd, is een open- bare financi(cid:137)le groep die werkzaam is in het bankwezen. sinds 1992 ernstige moeilijkheden, Zij ondervindt hetgeen de staat ertoe heeft gebracht haar in 1994 steun te verlenen in de vorm van een kapitaalverhoging en het opzetten van een afstotingsconstructie waarin voor onge- veer 40 miljard FRF onroerende activa werden onderge- bracht. In 1995 werden andere activa in deze constructie afgesplitst, voor een totaalbedrag van ongeveer 190 miljard (1) PB C 390 van 24. 12. 1996, blz. 7. FRF (2); de verliezen hierop werden gedekt door een garantie van de staat. Deze maatregelen vormen het voor- werp van Beschikking 95/547/EG van de Commissie, waarbij zij op 26 juli 1995 heeft besloten de betrokken staatssteun goed te keuren, mits de nettokosten voor de staat niet meer bedroegen dan 45 miljard FRF (3). Wegens de verslechtering van de financi(cid:137)le situatie van CL hebben de Franse autoriteiten in september 1996 drin- gende steunmaatregelen ten bedrage van bijna 4 miljard FRF aan de Commissie voorgelegd, teneinde ernstige negatieve gevolgen te vermijden. Op 25 september 1996 besloot de Commissie de dringende steun goed te keuren en tegelijkertijd ten aanzien van de overige voorgenomen maatregelen, gericht op het herstel van CL, een procedure in te leiden (4); zij zou in het kader van deze procedure alle herstructureringsmaatregelen ten gunste van CL op hun verenigbaarheid toetsen, op basis van alle relevante elementen — ook die waarop Beschikking 95/547/EG berustte en de daarin aan Frankrijk opgelegde verplich- tingen — en met inachtneming van alle nieuwe feitelijke elementen, waaronder de niet-nakoming van bepaalde voorwaarden, de voorgenomen nieuwe maatregelen en de aanvullende tegenprestaties. Op dezelfde dag heeft Commissielid Van Miert minister Arthuis een brief toegezonden waarin hij hem liet weten dat het onderzoek van het nieuwe herstructureringsplan (2) Waaronder de 40 miljard FRF aan activa die in 1994 waren afgesplitst. (3) PB L 308 van 21. 12. 1995, blz. 92. (4) PB C 390 van 24. 12. 1996, blz. 7. Dit besluit werd bij brief nr. SG (96) D/9029 van 16 oktober 1996 ter kennis van de Franse autoriteiten gebracht. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/29 voor de bank onvermijdelijk moeilijkheden deed rijzen, gezien het uiterst hoge bedrag van de reeds door de Commissie goedgekeurde steun, en dat het bijgevolg niet mogelijk was vooruit te lopen op de eindbeslissing in deze zaak. De Franse autoriteiten hebben de brief waarbij zij van de inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in kennis werden gesteld, met name met de volgende brieven beantwoord: — een brief van 8 november 1996, waarbij een analyse van het eerste herstelplan, de geconsolideerde reke- ningen van CL en het Consortium de R(cid:130)alisations, hierna „CDR” genoemd, per juni 1996, een notitie over de interne beheers- en controlesystemen van CL en een notitie over de gedeeltelijke effectisering van de lening aan het (cid:144)tablissement Public de Finance- ment et de Restructuration, hierna „EPFR” genoemd, waren gevoegd; — een brief van 23 mei 1997, waarbij onder meer het ontwerpjaarverslag van CL over het boekjaar 1996 was gevoegd; — een brief van 31 juli 1997, waarbij de Franse autori- teiten de Commissie het herstructureringsplan voor de bank hebben doen toekomen waarom zij hun bij de inleiding van deze procedure had verzocht. Commissielid Van Miert heeft nog andere brieven tot de Franse autoriteiten gericht, met name op 25 juni 1997, om uiting te geven aan de bezorgdheid van de Commissie over de vertraging bij de toezending van het nieuwe herstructureringsplan voor de bank, en op 16 oktober 1997, om uiteen te zetten op welke beginselen de Commissie zich zou baseren om in deze zaak een beslis- sing te nemen. Op 31 maart 1998 heeft de minister van Economische Zaken, Financi(cid:137)n en Industrie, de heer tot Commissielid Van Miert Strauss-Kahn, een brief gericht, waarbij hij hem op de hoogte bracht van de nieuwe maatregelen die de Franse regering bereid was te nemen met het oog op een voorwaardelijke goedkeuring van de steun voor CL. Op 2 april 1998 heeft de heer Van Miert met de instemming van de Commissie een brief tot de heer Strauss-Kahn gericht waarin hij uiteenzette onder welke voorwaarden de Commissie de betrokken steun als algemeen belang zou kunnen verenigbaar met het ter beschouwen. Op 6 april heeft de heer Van Miert aanvulling van deze brief een brief tot de heer Strauss- Kahn gericht waarbij hij hem de redenen liet kennen waarom de in de brief van deze laatste van 31 maart voor- gestelde verbintenissen door de Commissie niet toerei- kend konden worden geacht om een positieve beslissing te nemen. Op 24 april heeft de heer Strauss-Kahn ander- maal een brief tot de heer Van Miert gericht waarin hij het standpunt van de Franse autoriteiten herhaalde, de noodzaak beklemtoonde de levensvatbaarheid van de bank te herstellen, en het door de Commissie berekende steunbedrag betwistte. Op 4 mei 1998 heeft de heer Strauss-Kahn nogmaals een brief tot Commissielid Van Miert gericht waarin hij aanvullende tegenprestaties voor- stelde om de mededingingvervalsende gevolgen van de steun te compenseren. In drie afzonderlijke brieven van 13 mei 1998 aan de heer Van Miert heeft de heer Strauss-Kahn de verbintenissen van de Franse autoriteiten in hun geheel uiteengezet. De Commissie heeft besloten bij de beoordeling van het herstructureringsplan voor CL voor haar analyse te steunen op het advies van een zakenbank met internatio- nale faam, Lehman Brothers, hierna „de adviserende bank van de Commissie” genoemd, die ermee werd belast het door de Franse autoriteiten voorgelegde herstructure- ringsplan te onderzoeken uit het oogpunt van de levens- vatbaarheid van de bank en de wijzigingen voor te stellen die zij noodzakelijk achtte. Aan de adviserende bank van de Commissie werd ook gevraagd de door de Franse auto- riteiten voorgestelde nieuwe tegenprestaties te evalueren en er zo nodig andere te onderzoeken. Na de voorlegging aan de Commissie van het herstructureringsplan voor de bank eind juli 1997 en na een grondige en gedetailleerde analyse heeft de adviserende bank van de Commissie in november 1997 haar verslag ingediend; dit verslag is vertrouwelijk. De Franse autoriteiten en CL hebben het verslag kunnen inzien; zij hebben de belangrijkste daarin vervatte conclusies niet betwist. Commissielid Van Miert heeft de Commissie tijdens haar vergaderingen op 25 november 1997 en 28 januari, 25 februari, 18 maart, 31 maart en 6 mei 1998 mondeling over de stand van het onderzoek ingelicht. De Commissie is voorts te rade gegaan bij een groep van „wijzen”, gewezen leidinggevende functionarissen van centrale banken, om van gedachten te wisselen over de verschillende problemen die in deze zaak rijzen en over de mogelijke gevolgen van de insolventie van een grote bank. De opmerkingen van deze derden komen in afdeling 5 aan de orde. De maatregelen die in deze beschikking worden onder- zocht als een verhoging van de steun die de Commissie in Beschikking 95/547/EG en in haar besluit van 25 september 1996 heeft goedgekeurd, omvatten; — de bijkomende verliezen van CDR die de staat op zich neemt via het mechanisme van de participatielening van EPFR aan CDR; — de bijkomende financieringskosten en verliezen van EPFR, met inbegrip van de „neutralisering” van de lening van CL aan EPFR van 1997 tot 2014; — de niet-uitvoering van de transactie met de nulcou- ponobligaties overeenkomstig het ondernemingsplan van 1995 en Beschikking 95/547/EG, waarvan de opbrengst in actuele waarde op de goedgekeurde steun in mindering was gebracht; L 221/30 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 — een aantal maatregelen waarin bijkomende steun besloten kan liggen, inzonderheid een mogelijke kapi- taalverhoging. 2. R(cid:144)SUM(cid:144) 2. 1 De steun aan CL in 1994 en 1995 in een aparte de Gestion, Na bijna vijf jaar van sterke groei boekte CL in 1992 en 1993 verlies (respectievelijk 1,8 miljard FRF en 6,9 miljard FRF). Deze in verhouding tot het eigen vermogen zeer hoge verliezen zouden de solvabiliteitsratio van CL (d. i. de verhouding tussen het eigen vermogen van de bank en haar naar risicograad gewogen activa) hebben doen dalen tot beneden de wettelijk verplichte 8 %, indien de Franse autoriteiten op verzoek van de Franse bankentoezichthouder (de Commission Bancaire) in 1994 geen maatregelen hadden genomen om de bank finan- cieel te ondersteunen, met name in de vorm van een kapitaalverhoging van 4,9 miljard FRF en de overname door de staat van de risico’s verbonden aan niet- renderende onroerende activa ten bedrage van ongeveer 42,7 miljard FRF, die via een afsplitsingsconstructie vennootschap werden ondergebracht „OIG” (Omnium Immobilier genoemd. Omdat begin 1995 bleek dat CL opnieuw zoda- nige verliezen leed dat de solvabiliteit van de bank in gevaar kwam, kwam de Franse staat met een nieuw herstelplan, waarbij opnieuw een bijzondere zogenoemde afstotingsconstructie werd opgezet, bestaande uit enerzijds CDR, een afsplitsingsconsortium dat de slechte activa van CL moest overnemen, waaronder die welke reeds aan OIG waren overgedragen, en anderzijds een holding (SPBI), die tot taak had de afstoting te financieren en die door de belangrijkste aandeelhouders van CL (de staat, Thomson-CSF, CDC) werd gecontroleerd. CDR is een niet-geconsolideerde 100 %-dochteronderneming van CL. SPBI werd later (bij wet van 28 november 1995) tot een openbare instelling, EPFR, omgevormd, waardoor de staat zich zonder enige beperking garant heeft gesteld voor alle risico’s en kosten die verband houden met de aan CDR overgedragen verplichtingen, met inbegrip van de finan- cieringskosten. Deze constructie maakte het mogelijk het boekverlies van CL over 1994 te beperken tot 12,1 miljard FRF. hierna Volgens het door de Franse autoriteiten meegedeelde en bij Beschikking 95/547/EG goedgekeurde plan nam CDR activa ten bedrage van bijna 190 miljard FRF van CL over, waaronder die welke in 1994 in de afsplitsingsconstructie waren ondergebracht; hieraan waren 55 miljard FRF aan passiva verbonden. De nettowaarde van de afgesplitste activa kon op deze basis op ongeveer 135 miljard FRF worden berekend. Alle betrokken activa moesten worden gecedeerd of geliquideerd. Ten minste 50 % van deze activa moest binnen drie jaar worden overgedragen, en 80 % binnen vijf jaar, indien de marktomstandigheden het toelieten. Van de aan CDR overgedragen dochter- banken moest het gezonde gedeelte ofwel aan derden worden verkocht, ofwel voor 31 december 1995 door CL worden teruggekocht, zodat aan het einde van het boek- jaar 1995 geen enkele actieve bankonderneming meer in handen van CDR was. Om CDR in staat te stellen de activa van CL over te nemen, verstrekt EPFR aan CDR een „participatielening” van 135 miljard FRF, die met een bijkomende tranche van 10 miljard FRF tot 145 miljard FRF kan worden verhoogd. EPFR financiert dit bedrag bij CL in de vorm van een (niet-participatieve) lening ten bedrage van maxi- maal 145 miljard FRF. Met dit bedrag heeft EPFR de participatielening van 135 miljard FRF aan CDR kunnen verstrekken en had zij in staat moeten zijn langlopende nulcouponobligaties te kopen voor een bedrag van onge- veer 10 miljard FRF. Deze obligatietransactie had EPFR eind 2014 een rendement moeten opleveren dat aanvan- kelijk in 1995 op ongeveer 35 miljard FRF werd geraamd, waarmee EPFR de verliezen had kunnen opvangen die CDR dan zal hebben opgelopen. De vervaldatum van de lening van CL aan EPFR en van de lening van EPFR aan CDR is 31 december 2014. De lening van CL zal, naarmate de activa worden verkocht, ten belope van de ontvangen bedragen vervroegd worden afgelost, op voorwaarde evenwel dat de terugbetalingen van CDR aan EPFR hoger zijn dan de jaarlijkse rentelast op de lening van CL. De rente op jaarbasis werd aanvan- kelijk vastgesteld op 7 % in 1995 en 85 % van de geld- marktrente vanaf 1996. De aan CDR verstrekte participa- tielening wordt aan het einde van elk boekjaar gedeeltelijk afgelost, waarbij de terugbetaling aan EPFR gelijk is aan het bedrag van de in het betrokken jaar verkochte activa; indien die activa in waarde verminderd zijn, doet EPFR ten bedrage van de door CDR geboekte verliezen afstand van de vordering op CDR (door een beroep te doen op de garantie). Via het mechanisme van de participatielening komen de verliezen van CDR ten laste van EPFR en dus in laatste instantie ten laste van de staat, tot een bedrag van maxi- maal 135 miljard FRF. Het Franse parlement, dat zich in de wet van 28 november 1995 tot oprichting van EPFR heeft uitgesproken, heeft de staatsgarantie echter niet geplafonneerd, zodat deze de facto onbeperkt is, ook in de extreme hypothese dat bij de afstoting verliezen zouden ontstaan die in totaal hoger zijn dan het bedrag van de participatielening. CL beschikt bijgevolg voor de terugbe- taling van de aan EPFR verstrekte lening over een staats- garantie, zodat CDR noch prudentieel, noch boekhoud- kundig binnen de CL-groep behoeft te worden geconsoli- deerd. Dit mechanisme heeft CL in staat gesteld lagere voorzieningen en verliezen te boeken en de wettelijk vereiste solvabiliteitsratio in acht te nemen. Onderstaand schema geeft de constructie in grote lijnen weer. Als tegenprestatie heeft EPFR jegens CL recht op de opbrengst van een clausule inzake herstel van winstge- vendheid, hierna ook „herstelclausule” genoemd. EPFR ontvangt 34 % van de geconsolideerde nettowinst van CL, aandeel van de groep (voordat rekening wordt gehouden met deze bijdrage en met de toevoeging aan het fonds voor algemene bankrisico’s, en v(cid:155)(cid:155)r de afdracht van de Franse vennootschapsbelasting), vermeerderd met 26 % van het gedeelte van de nettowinst dat meer bedraagt dan 4 % van het geconsolideerde eigen vermogen, aandeel van de groep. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/31 SCHEMA VAN DE AFSTOTINGSCONSTRUCTIE Herkapitalisatie s STAAT Budgettaire middelen s CR(cid:144)DIT LYONNAIS Lening 135 miljard FRF Bijkomende tranche 10 mrd FRF voor nulcouponobligatie q EPFR r Verliezen Lening 145 mrd s 100 %-dochteronderneming Inbreng activa netto 135 mrd FRF q CDR afsplitsing AFSTOTING Het in 1995 aan de Commissie voorgelegde herstructure- ringsplan voor CL omvatte verscheidene maatregelen, die onder meer betrekking hadden op strategische herori(cid:137)nta- tie, afstoting van dochterondernemingen, kostenvermin- dering en risicobeheer en -beheersing. Deze maatregelen hadden CL in staat moeten stellen vanaf 1995 een positief resultaat eigen vermogen van CL had tegen eind 1999 tot 12,4 % moeten zijn gestegen. De op grond van de herstelclausule door CL te leveren bijdrage in de kosten van de afsplit- singsconstructie had over de jaren 1995-1999 nominaal in totaal 6 136 miljoen FRF moeten bedragen. rendement op het te boeken. Het 2. 2 Beschikking 95/547/EG Bij Beschikking 95/547/EG heeft de Commissie haar voorwaardelijke goedkeuring gehecht aan de in de jaren 1994 en 1995 door de Franse staat aan CL verleende steun; zij beschouwde deze steun als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en met name als verenig- baar met de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moei- lijkheden (5). Het dispositief van de tot Frankrijk gerichte beschikking luidt als volgt: (5) PB C 368 van 23. 12. 1994, blz. 12. „Artikel 1 De in het herstelplan voor Cr(cid:130)dit Lyonnais vervatte steun in de vorm van een kapitaalverhoging van 4,9 miljard FRF, van de tenlasteneming van de risico’s en de kosten die aan de naar de afsplitsingsstructuur overgehe- velde activa zijn verbonden (tot een maximumbedrag van 135 miljard FRF) en van de aan de clausule „inzake inherente terugkeer naar winstgevendheid” fiscale voordelen, een operatie waarvan de totale netto- kosten voor de staat, rekening houdend met de inkomsten voor de staat, op een maximum van 45 miljard FRF wordt geraamd, is verenigbaar met de gemeenschappe- lijke markt en met de EER-Overeenkomst uit hoofde van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag, respectie- velijk artikel 61, c), van de EER- lid 3, onder Overeenkomst. Artikel 2 De goedkeuring van de in artikel 1 genoemde steun is afhankelijk van de naleving door Frankrijk van de volgende voorwaarden en verbintenissen: a) er dient voor te worden zorg gedragen dat alle herstelmaatregelen en alle regelingen voor het in artikel 1 genoemde systeem worden uitgevoerd; L 221/32 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 b) er dient zonder voorafgaande toestemming van de Commissie geen wijziging te worden aangebracht in de voorwaarden die zijn vastgelegd in het herstel- plan. De clausule inzake terugkeer naar winstge- ten vroegste vendheid mag in ieder geval worden afgestaan op het tijdstip van de privatisering van Cr(cid:130)dit Lyonnais en dit enkel tegen de marktprijs; die prijs zal door onafhankelijke expertises worden geverifieerd; slechts i) j) c) er dient voor te worden zorg gedragen dat, gelet op de kosten van het systeem voor de staat die in totaal op 45 miljard FRF worden geraamd, Cr(cid:130)dit Lyonnais haar commerci(cid:137)le capaciteit vermindert door haar commerci(cid:137)le aanwezigheid in het buitenland, met inbegrip van het Europese banknet, tegen eind 1998 met ten minste 35 % af te slanken overeenkomstig de door de Franse regering in haar brief van 18 juli 1995 aangegane verbintenissen. Indien deze doelstel- ling niet binnen de geplande termijn mocht worden verwezenlijkt, zonder tot de vaststelling van belang- rijke verliezen te leiden en de referentieaandeel- houder tot verlening van nieuwe financi(cid:137)le steun te brengen, met name om de naleving van de Europese solvabiliteitsratio de Comissie zich bereid te onderzoeken of die termijn in voorkomend geval kan worden verlengd. Indien de op 45 miljard FRF geraamde kosten van het systeem worden overschreden, moet de omvang van de afslan- king van de commerci(cid:137)le aanwezigheid van Cr(cid:130)dit Lyonnais, zoals aanvaard bij de bovengenoemde brief, opnieuw worden onderzocht; te waarborgen, verklaart d) de mogelijkheid voor Cr(cid:130)dit Lyonnais om voor een verschuiving van het fiscale deficit in aanmerking te komen tot het beloop van het fiscaal verlies van 1994 dat door de kapitaalverhoging met 4,9 miljard FRF wordt gedekt, dient te worden weggenomen; e) de mogelijkheid voor Cr(cid:130)dit Lyonnais om afgesplitste industri(cid:137)le en commerci(cid:137)le activa terug te kopen, behoudens indien zulks tegen de prijs geschiedt waar- tegen het actief aan CDR is overgedragen of tegen de marktprijs indien deze hoger is dan de prijs waar- voor het actief aan CDR is overgedragen, en in elk geval binnen de totale grens van 5 miljard FRF, dient te worden weggenomen; f) deelneming van Cr(cid:130)dit Lyonnais in de opbrengst van de verkopen van CDR moet worden uitgesloten; g) de scheiding tussen CDR en Cr(cid:130)dit Lyonnais wat hun leiding, het beheer, alsmede het systeem inzake toezicht op het beheer van de afgesplitste activa betreft, moet haar beslag krijgen; h) er dient voor te worden zorg gedragen dat de directie- comit(cid:130)s van de afgesplitste activa ten opzichte van Cr(cid:130)dit Lyonnais onafhankelijk optreden; elke mogelijkheid voor Cr(cid:130)dit Lyonnais tot verschui- ving van het residuele fiscale deficit uit hoofde van de jaren v(cid:155)(cid:155)r 1995, indien op het tijdstip van de privatisering de terugkeer naar winstgevendheid wordt afgestaan, moet worden weggenomen; clausule inzake er dient voor te worden zorg gedragen dat Cr(cid:130)dit Lyonnais de opbrengst van de verkopen voor de herstructurering van de niet-rendabele activa en acti- viteiten gebruikt; k) er dient voor te worden zorg gedragen dat Cr(cid:130)dit Lyonnais de opbrengst van de heffing uit hoofde van de clausule inzake terugkeer naar winstgevendheid aan SPBI uitkeert; l) aan SPBI dient de opbrengst van de privatisering van Cr(cid:130)dit Lyonnais te worden uitgekeerd, met name die welke voortvloeit uit de verkoop van de aandelen die thans in handen van SPBI zijn, en aan het Franse parlement dient te worden voorgesteld de opbrengst van de privatisering van het overblijvende gedeelte van de aandelen aan SPBI uit te keren. Artikel 3 De Commissie heeft rekening gehouden met de verklaring van de Franse autoriteiten dat de doelstelling van de privatisering duidelijk aan Cr(cid:130)dit Lyonnais is aange- zegd en dat het verwachte herstel het haar mogelijk moet maken om tegen de horizon van vijf jaar voor privati- sering rijp te zijn. Opschuiving van die privatisering tot na die vijf jaar dient aan de Commissie te worden mede- gedeeld. Artikel 4 De Franse autoriteiten verlenen hun volledige mede- werking aan het toezicht op de uitvoering van de onder- havige beschikking en zij dienen te rekenen van 1 maart 1995 zesmaandelijks bij de Commissie de volgende docu- menten in: a) een gedetailleerd verslag over de toepassing van het plan en de aan het Franse parlement overgelegde verslagen; b) de balansen, de winst- en verliesrekeningen en de verslagen van de directeuren van de bij de afsplit- singsoperatie betrokken ondernemingen, te weten OIG, CDR, SPBI en Cr(cid:130)dit Lyonnais; c) een lijst met de geliquideerde of verkochte afgesplitste activa, met vermelding van de verkoopprijs, van de namen van de kopers en van die van de banken waaraan de verkoopopdrachten werden gegeven; 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/33 d) een gedetailleerde lijst van afgestane schuldvorde- ringen van CDR die op de door SPBI toegekende participerende lening moeten worden aangerekend; e) een gedetailleerde lijst van de bankactiva die buiten de afsplitsingsconstructie door Cr(cid:130)dit Lyonnais zijn verkocht, met een evaluatie op basis van objectieve en controleerbare criteria van de afslanking van haar middelen voor haar commerci(cid:137)le aanwezigheid in het buitenland; f) gedetailleerde rekeningen over de bijdragen van Cr(cid:130)dit Lyonnais aan de afsplitsingsconstructie in de vorm van heffingen of dividenden. De Commissie kan gespecialiseerde accountantsonder- zoeken verlangen om die documenten en de tenuitvoer- legging van het plan te beoordelen. Artikel 5 Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek. ”. Bij wijze van aanvulling op dit dispositief zij erop gewezen dat de Franse autoriteiten zich er in hun brief van 18 juli 1995 toe hebben verbonden CL ertoe te brengen haar commerci(cid:137)le aanwezigheid in Europa buiten Frankrijk, zoals uitgedrukt in de balans, tegen eind 1998 met de helft terug te brengen, onder dezelfde voor- waarden als in artikel 2, onder c), van Beschikking 95/547/EG zijn vastgesteld. 2. 3 De dringende steun Eind september 1996 hebben de Franse autoriteiten bijkomende steunmaatregelen ten gunste van CL aan de Commissie voorgelegd, ten bedrage van bijna 4 miljard FRF. Om te voorkomen dat CL belangrijke verliezen leed en dat haar rating achteruitging, hetgeen negatieve gevolgen had kunnen hebben voor andere financi(cid:137)le instellingen, waren volgens de Franse autoriteiten bijko- mende steunmaatregelen noodzakelijk, te weten: — dringende steun om de liquiditeits- en solvabili- teitspositie van CL op peil te houden; deze steun heeft betrekking op de jaren 1995 en 1996; — herstructureringssteun om het herstel van CL na 1996 te bevorderen; deze steun zal niet worden verleend voordat de Commissie hierover definitief heeft beslist. De voorgenomen maatregelen hielden in, dat de voor- waarden verbonden aan de lening van CL aan EPFR, zouden worden gewijzigd, dit „om de last uit het verleden die op de rekeningen van CL drukt, te neutraliseren”. Omdat het resultaat van de overige activiteiten minder goed was dan verwacht, brengt volgens de Franse autori- teiten de regeling inzake de vergoeding van de lening voor CL een nettolast mee van 3 miljard FRF in 1996, 2,7 miljard FRF in 1997 en 2,5 miljard FRF in 1998, bere- kend met inachtneming van het verschil tussen de rente op de lening aan EPFR (85 % van de geldmarktrente) en de gewogen gemiddelde herfinancieringsrente die CL betaalt op de passiva die tegenover deze lening staan. Aanvankelijk zouden deze maatregelen per 25 september 1996 worden getroffen voor de jaren 1995 (retroactief, door boeking van een buitengewone opbrengst in 1996) en 1996. Vervolgens zouden zij onder voorbehoud van de definitieve beslissing van de Commissie mogelijkerwijs kunnen worden getroffen voor de gehele looptijd van de lening van CL aan EPFR, in de vorm van herstructure- ringssteun. Met de voorgenomen wijzigingen werd beoogd CL volledig te compenseren voor de last van de genoemde lening. Zo werd bepaald dat de rentevergoeding op de lening zodanig moest zijn dat de kosten van CL voor het opnemen van de noodzakelijke middelen ter financiering van de lening werden gedekt. Hiertoe besloten de Franse autoriteiten de rente op de lening te verhogen van 7 % tot 7,45 % in 1995 en van 85 % van de geldmarktrente tot 5,84 % in 1996. Voor 1996 met name schrapten de Franse autoriteiten niet alleen de oorspronkelijke rente- teneinde ervoor te subsidie van 15 % op de lening, zorgen dat CL de geldmarktrente vergoed kreeg, maar waren zij voornemens de rente op de lening tot boven de geldmarktrente te verhogen met een zodanig percentage dat de hogere financieringskosten van CL in verband met haar langetermijnpassiva gecompenseerd werden. Deze opslag ten opzichte van de geldmarktrente bedroeg onge- veer 2 %. Deze wijzigingen voor 1995 en 1996 zouden CL een voordeel van 3 560 miljoen FRF opleveren, welk bedrag voldoende moest zijn om liquiditeits- en vertrou- wensproblemen bij de bank in 1996 te voorkomen. Zoals de Franse autoriteiten hebben toegegeven, is een deel van het door de Commissie in 1995 goedgekeurde plan nooit uitgevoerd. Het gaat met name om het gedeelte van 10 miljard FRF van de lening van 145 miljard FRF van CL aan EPFR, welk bedrag EPFR in staat had moeten stellen langlopende nulcouponobligaties te kopen om daarop in 2014 een rendement van nominaal 35 miljard FRF (actuele waarde: 7,8 miljard FRF) te kunnen boeken. De Franse autoriteiten namen zich dan ook voor dit deel van het plan te schrappen. Evenals de andere, hierboven beschreven maatregelen werd deze wijziging aanvankelijk per 25 september 1996 voor het jaar 1996 doorgevoerd, in de vorm van een opschorting van de transactie. Vervolgens zouden de Franse autori- teiten deze wijziging, afhankelijk van de definitieve beslis- sing van de Commissie, in de vorm van herstructurerings- steun ook voor de daaropvolgende jaren doorvoeren. L 221/34 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 De uitvoering van de transactie met de nulcouponobliga- ties zou de hierboven vermelde verliezen van CL nog hebben doen oplopen, omdat zij in dat geval elk jaar de kosten het herfinancieren van een bijkomend bedrag van 10 miljard FRF waarop zij een rente zou hebben ontvangen welke die kosten niet zou hebben gedekt. hebben moeten dragen voor zou De Franse autoriteiten hebben bij de indiening van hun verzoek betreffende de dringende steunmaatregelen voorts aangevoerd dat deze steunmaatregelen niet toereikend waren voor een duurzaam herstel van CL, omdat het retail- nieuwe sociale plan en de afstoting van het bankbedrijf buiten Frankrijk, waarin de voorgelegde maat- regelen voorzagen, tot omvangrijke voorzieningen en afschrijvingen op verscheidene niet of onvoldoende renderende dochterondernemingen leidden (ongeveer 6,5 miljard FRF aan afschrijvingen). Om deze reden waren de Franse autoriteiten voornemens om, waarschijnlijk bij het vaststellen van de jaarrekening 1996, over te gaan tot een kapitaalinbreng „van een bedrag hoger dan deze afschrij- vingen”. De Commissie schatte in 1996 dat met deze bijkomende operatie mogelijkerwijs een bedrag van 8 tot 10 miljard FRF gemoeid zou zijn. De Commissie heeft derhalve op 26 september 1996 besloten de dringende steunmaatregelen goed te keuren en ten aanzien van de overige maatregelen ten gunste van CL een procedure in te leiden. Zij verklaarde dat zij in het kader van deze procedure alle herstructureringsmaat- regelen ten gunste van CL op hun verenigbaarheid zou toetsen, op basis van alle relevante elementen — ook die waarop Beschikking 95/547/EG berustte en de daarin aan Frankrijk opgelegde verplichtingen — en met inachtne- ming van alle nieuwe feitelijke elementen, waaronder de niet-nakoming van bepaalde voorwaarden, de voorge- nomen nieuwe maatregelen en de aanvullende tegenpres- taties. Bovendien zij erop gewezen dat de goedkeuring van de dringende steunmaatregelen voor 1995 en 1996 de huidige beschikking volledig onverlet laat, zodat de verplichtingen van Frankrijk en van CL in verband met de uitvoering van de transactie met de nulcouponobliga- ties en de financiering van de lening aan EPFR, zoals in Beschikking 95/547/EG omschreven, met ingang van 1 januari 1997 ongewijzigd in stand zijn gebleven. 2. 4 Context van het onderzoek van de bijkomende herstructureringssteun ten gunste van CL Bij haar onderzoek van de bijkomende steun ten gunste van CL neemt de Commissie in overweging dat zij reeds haar goedkeuring heeft gehecht aan de in 1994 en 1995 door Frankrijk aan CL verleende steun, die zij op grond van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en met name als verenigbaar met de communautaire kaderrege- ling voor reddings- en herstructureringssteun aan onder- nemingen in moeilijkheden (6) beschouwde. gaande gepaard „[werpt] Zoals in deze kaderregeling wordt gesteld, herstructureringssteun [. ] specifieke bezwaren op in verband met de mededinging, omdat hij een onredelijk deel van de last van structurele aanpassing en de daarmee industri(cid:137)le problemen kan verschuiven naar andere producenten die geen steun ontvangen, alsmede naar andere lidstaten. Het algemene beginsel dient derhalve te zijn dat herstructureringssteun alleen wordt toegestaan indien kan worden aangetoond dat de goedkeuring van deze steun in het belang van de Gemeenschap is”. Volgens de kaderregeling „zou herstructureringssteun derhalve over het algemeen slechts (cid:130)(cid:130)n keer mogen worden toegekend”. sociale en inzake kunnen staatssteun De Commissie stelt vast, dat bij het aanzienlijke steunbe- drag dat in 1995 is goedgekeurd, nu steun komt van een in nooit geziene omvang. De Commissie heeft er september 1996 in haar besluit tot inleiding van de proce- dure op gewezen dat deze overwegingen onvermijdelijk tot de conclusie leiden dat dergelijke bijkomende steun- maatregelen slechts als verenigbaar met de regels van het worden EG-Verdrag beschouwd, indien serieuze en belangrijke tegenprestaties in Frankrijk als buiten worden geleverd, en dit zowel Frankrijk en zowel op het gebied van het retail- bankbedrijf als op de andere gebieden waarop CL werk- zaam is. De Commissie zal haar beoordeling van de vere- nigbaarheid van de bijkomende steun ook laten afhangen van het bedrag ervan ten opzichte van het in 1995 goed- gekeurde bedrag. De Commissie moet er bijgevolg op toezien dat, voorzover dit mogelijk is, deze steun niet verenigbaar wordt verklaard zonder dat CL een bijzonder belangrijke bijdrage rekening wordt gehouden met de context waarin de Franse autoriteiten de betrokken steunmaatregelen aan de Commissie hebben voorgelegd, de omvang van de bijkomende steun ten opzichte van het bij Beschikking 95/547/EG goedge- keurde bedrag van 45 miljard FRF en het feit dat het niet langer om een eenmalige steunverlening gaat. Zij zal zich er inzonderheid van vergewissen, dat CL tegenprestaties levert die in verhouding staan tot het uitzonderlijke karakter en de omvang van de steun die haar is verleend. Deze tegenprestaties mogen niet beperkt blijven tot acti- viteiten die niet langer in de strategische prioriteiten van de bank passen, maar moeten ook betrekking hebben op activiteiten van de bank waarvan de afstoting de concur- renten compensatie kan bieden voor de schade die hun door de steun wordt berokkend, en tot al wat niet strikt noodzakelijk is voor de levensvatbaarheid van de kernacti- viteit van CL. levert, waarbij (6) Zie voetnoot 5. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/35 3. BESCHRIJVING VAN CL EN HAAR RECENTE PRESTATIES Tabel 1 Organisatie van de verschillende activiteiten van CL per eind 1996 Activiteiten Frankrijk Rest van Europa Rest van de wereld Algemene bank Bank voor particulieren: 1954 agentschappen Bank voor zelfstandigen: 201 vestigingen Bank voor ondernemingen: 143 vestigingen en kantoren voor ondernemingen Regionale dochterbanken Leasing Factoring Bijzondere financieringen Bank voor ondernemingen: 564 agentschappen waarvan 265 in de Amerika’s, 39 in Azi(cid:137), 224 in Afrika en 36 in de DOM/TOM 679 (Itali(cid:137)), Bank voor particulieren en voor ondernemingen: agent- schappen BfG Bank (Duitsland), CL Austria, CL Belgi(cid:137), CL Espa ˜na, Banca Jover (Span- je), CL Griekenland, Credito Bergamasco (1) CL Luxembourg, CL Sverige, CL Suisse, CL Portugal, Woodchester (1) CL-agentschappen in het Vere- nigd Koninkrijk agentschappen in Oost- 14 Europa (CL Rusland, CL Bank Praha, CL Ukraine, CL Bank Hungary, CL Bank Slovakia, International Bank of Poland) Leasing Factoring (Ierland), Beheer voor rekening van derden Beheer van 120 icbe’s Beheer in opdracht van derden: particulieren, institutionele beleggers en ondernemingen CL Private Banking in Hongkong, Singapore, Miami, Montevideo Beheer van 80 icbe’s Gespecialiseerde dochteronder- nemingen: CL International Asset Manage- ment (Hongkong, Milaan, New- York, Singapore, Tokio) CL Private Banking geleid door CL Suisse (andere vestigingen: Parijs, Monaco, Luxemburg, Londen, Wenen) Verzekeringsbedrijf UAF Kantoren van verzekeringsma- kelaars Kantoren van verzekeringsmakelaars Handelsbank 4 handelsruimten 17 handelstafels Effectenmakelaarsbedrijven: Cholet-Dupont en Michaux in Handelsruimten Brussel, Frankfurt, Londen, Luxemburg, Madrid, Milaan en Z(cid:129)rich Gespecialiseerde dochteronder- nemingen: CL Capital Markets (Londen) Iberagentes (Madrid) 36 handelsruimten in o. m. Hong- kong, Montr(cid:130)al, New-York, Singa- pore, Seoel, Sydney, Taipei en Tokio Gespecialiseerde dochteronderne- mingen: CL Capital Markets Asia, CL Securities (VS) Bron: jaarverslag CL 1996 (1) De dochterondernemingen Credito Bergamasco (Itali(cid:137)) en Woodchester (Ierland) werden in 1997 verkocht en zijn niet langer in de jaarrekening 1997 geconsolideerd. L 221/36 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 CL is een bankgroep die werkzaam is op de verschillende terreinen van de financi(cid:137)le bemidde- ling, namelijk als algemene bank (zowel retail als wholesale) en als handelsbank, op het gebied van het vermogensbeheer voor derden, leasing en factoring en als verzekeraar. Eind 1997 had CL 50 789 werknemers, waarvan iets minder dan twee derde in Frankrijk. Eind 1997 bedroeg het balanstotaal van CL 1 499 miljard FRF, waarvan 692 miljard FRF (46,2 %) betrekking had op activiteiten in Frankrijk en 474 miljard FRF (32 %) op activiteiten in Europa buiten Frankrijk. Na de overname van de participatie van Thomson in december 1996 bezat de Franse staat 78,05 % van het kapitaal en 96,01 % van de stemrechten in CL (waaronder de aandelen in handen van EPFR). De Caisse des D(cid:130)p(cid:147)ts et Consignations, een gespecialiseerde openbare finan- ci(cid:137)le instelling, bezat 3,7 % van het kapitaal en 3,99 % van de stemrechten. De rest van het kapitaal (18,25 %) bestond uit ter beurze genoteerde beleggingscertificaten zonder stemrecht. De hier opgenomen tabellen geven de organisatie van de verschillende activiteiten van CL en het aantal vestigingen van CL in Frankrijk en in het buitenland per eind 1997, alsook enkele belangrijke cijfers betreffende CL, uitgesplitst volgens geografisch gebied, weer. Uitsplitsing volgens geografisch gebied van enkele belangrijke cijfers betreffende CL per eind 1997 Tabel 2 Aan klanten verstrekte middelen (leningen) Door klanten verstrekte middelen (deposito’s) Werknemers Netto-opbrengst bankbedrijf (NOB) Brutobedrijfsresultaat (BBR) Totaal activa (balans) Bron: jaarverslag CL 1997 Frankrijk Rest van Europa Rest van de wereld (%) 46 58 68 58 50 46 30 30 21 28 30 32 24 12 11 14 20 22 De activiteiten van CL zijn taksgewijs georganiseerd en ressorteren onder een aantal directies, namelijk de directie zaken in Frankrijk (DCAF), de directie zaken in Europa buiten Frankrijk (DCAE), de directie internationale zaken buiten Europa (DCAI), de directie kapitaalmarkten (DCMC), de directie beheer en relaties met institutionele beleggers (DGRI), de directie financi(cid:137)le engineering en financiering van activa en projecten (IFAP) en voorts een directie die over verschillende aangelegenheden gaat. De DCAF is de belangrijkste divisie van de groep, goed voor bijna de helft van de geconsolideerde inkomsten van CL en voor een derde van haar nettoresultaat (exclusief aanpassingen holding en binnen groep). Onderstaande tabel (tabel 3) geeft het aandeel van elke directie in bepaalde cijfers betreffende de groep over het jaar 1996 weer. Blijkens tabel 3 leverden in 1996 de activiteiten in Europa een zeer bescheiden nettoresultaat op in verhouding tot de gewogen verplichtingen en het in die activiteiten ge(cid:139)n- vesteerde kapitaal, terwijl voor de overige internationale activiteiten het tegendeel gold. De activiteiten in Frank- rijk zorgden voor aanzienlijke bruto-inkomsten, maar dit leidde niet tot een even hoog nettoresultaat, met name vanwege de algemene kosten en het hoge niveau van de risico’s en de verliezen op activa. Deze situatie heeft in 1997 een belangrijke evolutie ondergaan (zie hieronder). CL heeft sinds de eerste steunverlening in 1994 haar organisatie en het geheel van haar activiteiten ingrijpend geherstructureerd, zowel in strategisch, operationeel als financieel opzicht. CL heeft de aspiratie laten varen om op wereldschaal een universele bank te worden. CL streeft dit doel weliswaar nog na in Frankrijk, waar zij tegelijk bank voor particu- lieren, bank voor KMO, bank voor grote ondernemingen en institutionele beleggers, bank-verzekeraar, zakenbank en handelsbank is, maar in de rest van de wereld heeft CL, daartoe gedwongen door Beschikking 95/547/EG, haar commerci(cid:137)le aanwezigheid verminderd door afsto- ting van in het retail-bankbedrijf gespecialiseerde buiten- landse dochterondernemingen in Europa (CLBN, Credito Bergamasco, Woodchester), in Latijns-Amerika (Banco Frances e Brasileiro) en in Afrika. Sinds 1 januari 1995 hadden de afstotingen op het gebied van de internationale activiteiten betrekking op 17,9 % van de daarmee verband houdende activa, hetgeen overeenkomt met ongeveer 171,2 miljard FRF, waarvan 136,1 miljard FRF in Europa en 35,2 miljard FRF in de rest van de wereld (voornamelijk in Latijns-Amerika). Daarentegen heeft CL haar activiteiten in het wholesale-bankbedrijf en op de kapitaalmarkten in de gehele wereld behouden en gereor- ganiseerd. Zij heeft ook allianties tot stand gebracht met gespecialiseerde partners die op hun eigen markten een vooraanstaande plaats bekleden (met name met Allianz op het gebied van de schadeverzekering en met Cetelem in Frankrijk op het gebied van het consumentenkrediet). 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/37 Uitsplitsing, naar groepsactiviteiten, van bepaalde cijfers (gegevens betreffende 1996) Tabel 3 Gewogen verplichtingen Netto-opbrengst bankbedrijf Brutobedrijfs- resultaat Nettoresultaat DCAF en dochterondernemingen [. ] (*) DCAE incl. handelsruimten DCAI incl. handelsruimten DCMC incl. handelsruimten DGRI en dochterondernemingen IFAP en dochterondernemingen Totale absolute waarden ((cid:253) mld FRF) [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] 872 [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] 44,5 [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] 11,4 32 % 6 % 30 % 23 % 5 % 4 % 0,3 (*) In deze geplubliceerde versie van de onderhavige beschikking zijn sommige gegevens ter bescherming van het zakenge- heim weggelaten, hetgeen door middel van vierkante haken wordt aangegeven. Exclusief aanpassingen holding en binnen groep — Bron: ondernemingsplan CL N. B. De lening van 135 miljard FRF aan EPFR is niet in de gewogen verplichtingen opgenomen. Uit operationeel oogpunt werd in twee(cid:137)rlei opzicht inge- grepen. Eerst en vooral werd de portefeuille gesaneerd, waartoe werd bijgedragen door de overdracht aan CDR van 190 miljard FRF aan grotendeels niet-renderende activa; dit ging gepaard met de invoering van effici(cid:137)ntere methoden voor risicobeheer en -beheersing en met een aanpassing van de interne beheers- en controlesystemen. De dekking van dubieuze vorderingen door voorzieningen werd in 1997 tot 65 % verhoogd. Ten tweede werd een belangrijke inspanning geleverd om de algemene kosten te doen dalen. Door middel van opeenvolgende sociale plannen konden het aantal werknemers van 59 323 in 1995 tot 50 789 in 1997 en de personeelskosten over dezelfde periode van 20,6 miljard FRF tot 19,8 miljard FRF worden verminderd. De inkrimping van het perso- neel bedraagt 14,4 % ten opzichte van 1995 (7) en is daar- mee, zelfs bij een gelijkblijvende activiteit, veel sterker dan bij de belangrijkste concurrenten van CL in Frank- rijk. De volledige uitvoering van het derde sociale plan, dat (over de periode 1996-1998) in een vermindering van het aantal werknemers met 5 000 voorziet, zal in 1998 naar verwachting tot een verdere inkrimping van het personeel leiden. Er werden initiatieven genomen om het vertrouwen van de klanten te behouden en de netto- opbrengst van het bankbedrijf (NOB) veilig te stellen, teneinde de in 1996 vastgestelde daling hiervan een halt toe te roepen. De herstructurering op het financi(cid:137)le vlak is langzamer verlopen. Getoetst aan het in 1995 aan de Commissie voorgelegde plan, is CL er niet in geslaagd de door haar vooropgezette doelstellingen te verwezenlijken, en dit om verschillende redenen. Aan de passiefzijde moest CL de lasten blijven dragen van de langlopende verplichtingen die zij een aantal jaren geleden heeft aangegaan en zijn waarvan de (7) Gegevens niet gecorrigeerd voor wijzigingen in de omvang rentecondities ongunstiger steeds van de consolidatie. geworden door de voortdurende daling van de marktrente. De rating van CL is bijzonder laag gebleven, hetgeen een handicap betekent voor de strategie die de bank voert. Ondanks de recente verbetering van haar prestaties op het operationele vlak kennen de internationale instellingen voor kredietwaardigheidsbeoordeling momenteel voor leningen aan CL de ratings BBB+ (Standard & Poor’s) en A3 (Moody’s) toe, hetgeen staat voor voldoende vermogen om terug te betalen doch bij sterke gevoeligheid voor de economische omstandigheden (8). Deze ratings moeten worden vergeleken met de ratings AA-/Aa3 voor Soci(cid:130)t(cid:130) G(cid:130)n(cid:130)rale en A+/Aa3 voor BNP, de twee particuliere Franse banken van een min of meer met die van CL vergelijkbare omvang, en met de meestal hogere ratings van de andere staatsbanken. Een rating tussen AAA en A- (Standard & Poor’s) of tussen Aaa en A3 (Moody’s) is normaal een vereiste voor een bank om haar levensvat- baarheid op lange termijn te handhaven en met name om tegen concurrerende condities middelen te kunnen opnemen op de markt. De ratings van CL zijn ook het gevolg van haar zwakke kapitalisatie in verhouding tot haar activiteiten en de uitbreiding van haar activiteiten, die over de gehele wereld aan de economische omstandig- heden onderhevig zijn. De solvabiliteitsratio is gestegen van 8,4 % in 1995 tot 9,3 % (in 1997) en de harde kern („tier one”) van 4,4 % tot 4,8 %. Hoewel deze ratio’s normaal zonder meer toereikend zijn voor de gemiddelde bank, blijven ze beneden wat de markt normaal verlangt van banken die zoals CL een expansieve strategie voeren. In januari 1998 heeft Moody’s alle ratings van CL onder (8) Standard & Poor’s hanteert de volgende schaal voor zijn be- oordeling: AAA: uitzonderlijke kwaliteit; AA: uitstekende kwa- liteit; A: goede kwaliteit maar gevoelig voor de economische omstandigheden; BBB: aanvaardbare kwaliteit maar zeer ge- voelig voor de economische omstandigheden; BB en B: labiel tot zwak; CCC, CC en C: zeer zwak; D: reeds in gebreke blij- vend. De schaal van Moody’s is als volgt: Aaa, Aa1, Aa2, Aa3, A1, A2, A3, Baa1, Baa2. L 221/38 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 toezicht geplaatst wegens haar kwetsbaarheid in Azi(cid:137) en de onzekerheid over de goedkeuring van het steunplan door de Commissie. Ondanks deze moeilijkheden aan de passiefzijde is het vooral aan de actiefzijde dat CL met problemen te kampen heeft, wegens de vertraging bij de aflossing van de lening aan EPFR, hetgeen op haar bedrijvigheid weegt, maar ook wegens de achteruitgang van haar marktaan- delen in 1995-1996 (tot staan gebracht in 1997) en de ongunstige conjunctuur in die jaren, hetgeen verklaart waarom de NOB te laag was en resultaten werden geboekt die de door de Commissie in 1996 goedgekeurde reddingssteun noodzakelijk maakten. Aan de actiefzijde zij er voorts op gewezen dat het rende- ment van de vorderingenportefeuille is verminderd ten gevolge van de daling van de marktrente, maar ook wegens de sterkere concurrentie in verband met de niet- bemiddeling in de meer gespecialiseerde segmenten van de financi(cid:137)le markten, de technologische vooruitgang en de marktintegratie. De vermindering van de renteop- brengst (ontvangen rente min betaalde rente) werd gelei- delijk gecompenseerd door de toename van de commis- sies op effecten en op het beheer van activa van derden. Het nominale bedrag van de lening aan EPFR is hoog gebleven (meer dan 100 miljard FRF) en het feit dat de vergoeding op deze lening lager was dan de marktrente (85 % van de marktrente) woog op de rekeningen van de bank, hetgeen tot de verlening van de dringende steun in 1996 heeft geleid. Zie voor een financi(cid:137)le en operationele analyse van CL over de periode 1994-1997, tabel 4. Er zij op gewezen dat de „neutralisering” van de lening aan EPFR in de rekeningen van CL over 1995 en 1996 is opgenomen. Ook bij de vaststelling van de rekeningen over 1997 is de bank uitgegaan van de hypothese dat de Commissie de „neutralisering” van de lening goedkeurt. Na de bekendmaking van deze resultaten op 19 maart 1998 heeft de Commissie bij monde van Commissielid Van Miert te kennen gegeven dat het opnemen in de resultaten van de bank van de steun in verband met de neutralisering in 1997 van de lening aan EPFR voorbarig was en in dit stadium niet was goedgekeurd, dat dit de huidige beschikking onverlet zou laten en dat dit bijge- volg op grond van de regels inzake staatssteun in dit stadium onwettig was. Zonder deze steun in 1997, ten bedrage van meer dan 3 miljard FRF, zou de bank een negatief resultaat hebben geboekt. Ondanks dit voorbe- houd zijn deze resultaten, zoals zij zijn voorgelegd, verge- lijkbaar met die van 1996 en 1995, waarin soortgelijke steun was opgenomen, en geven zij belangrijke aanwij- zingen over de evolutie van de activiteiten van CL. Resultaten en financi(cid:137)le indicatoren van CL over de periode 1994-1997 Tabel 4 Netto-opbrengst bankbedrijf Algemene kosten en afschrijvingen Brutobedrijfsresultaat Toevoeging aan de voorzieningen Lopend resultaat (1) Buitengewone en diverse lasten en baten Vennootschapsbelasting Resultaten van verbonden vennootschappen Afschrijving op goodwill Clausule inzake herstel van winstgevendheid 1994 1995 1996 1997 ((cid:253)mln FRF) verschil 1997/1996 45 677 (39 502) 6 175 (13 981) (7 809) (485) (1 300) 451 (2 192) — 43 355 (36 709) 6 646 (5 835) 811 546 (931) 920 (197) (6) 44 509 (35 049) 9 460 (5 711) 3 749 (1 623) (1 296) 831 (68) (107) 46 020 + 3,4 % (34 981) – 0,2 % 11 039 + 16,6 % (5 073) – 12,2 % 5 966 (1 800) + 59 % niet opgegeven (982) 110 (70) (850) n. o. n. o. n. o. n. o. Algemeen nettoresultaat (11 274) 1 143 1 486 2 370 + 59 % Nettoresultaat, aandeel van de groep (12 102) 13 202 1 057 Eigen vermogen, waarvan aandeel van de groep Fonds voor algemene bankrisico’s minderheidsaandeelhouders Balanstotaal Rendement eigen vermogen, aandeel van de groep, v(cid:155)(cid:155)r de herstelclausule 46 545 26 304 5 492 14 749 42 148 24 282 5 018 12 848 44 421 25 603 5 054 13 763 44 074 28 293 4 985 10 796 1 752 971 1 663 030 1 623 682 1 498 698 n. o. 0,08 % 1,24 % 6,74 % Rendement activa – 0,64 % 0,07 % 0,09 % 0,15 % n. o. n. o. n. o. n. o. n. o. n. o. — — 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen Solvabiliteitsratio, waarvan tier one Exploitatieratio Werknemers Leningen aan klanten Deposito’s van klanten Beheerd kapitaal 1994 1995 1996 1997 8,4 % niet beschikbaar 8,5 % 4,5 % 8,7 % 4,6 % 86,5 % 84,7 % 78,7 % 68 845 830 758 684 600 441 400 59 373 878 500 700 800 401 200 56 748 878 489 694 000 452 600 9,3 % 4,8 % 76 % 50 789 845 500 712 700 491 300 L 221/39 ((cid:253)mln FRF) verschil 1997/1996 — — n. o. n. o. n. o. n. o. + 8,5 % jaarverslagen CL Bron: N. B. Gegevens betreffende 1997 zoals door de bank voorgelegd, inclusief de „neutralisering” van de lening van CL aan EPFR. (1) Het lopend resultaat 1997 omvat niet de voorzieningen voor Azi(cid:137), die in het saldo van de buitengewone lasten en baten zijn opgenomen. De tabel geeft na een sterke daling in 1995 een stabilisering van de NOB van de bank in 1996 en een belangrijke stijging hiervan in 1997 te zien. De belangrijke stijging van de NOB in 1997 vindt in de eerste plaats haar verklaring in een aanzienlijke toename van de commissies (+11,5 % bij een gelijkblijvende omvang van de consolidatie), toe te schrijven aan de goede prestaties op de financi(cid:137)le markten in 1997. Deze commissies bedragen thans 33,8 % van de NOB van CL en zijn toegenomen op alle belangrijke terreinen waarop de bank werkzaam is, zowel in Frankrijk (waar de commissies omhooggaan van 6,6 tot 7,1 miljard FRF) als internatio- naal. Voorts is in 1997 de leningactiviteit stevig gebleven: het bedrag van de uitstaande leningen is toegenomen in Europa (+11 % bij een vergelijkbare omvang van de consolidatie) en in de rest van de wereld (+7,6 %). De stijging in Europa vindt haar verklaring in de sterke toename van de door BfG verstrekte leningen en in een wisselkoerseffect op het pond sterling (+20 %). Het cijfer betreffende de rest van de wereld is mede be(cid:139)nvloed door een dollareffect (+14 %). De operaties op de kapitaalmarkt en die van de andere buitenlandse dochterondernemingen, met name in de Verenigde Staten en in Azi(cid:137), zijn zeer gunstig geweest voor de bank. Volgens CL hebben haar marktaandelen in Frankrijk zich na de sterke daling in 1995-1996 gestabiliseerd, zowel wat de kredietverlening als wat de opneming van middelen betreft. Tabel 5 Marktaandelen van CL in Frankrijk dec. 1995 dec. 1996 sept. 1997 (%) Aan klanten verstrekte middelen — particulieren — ondernemingen Door klanten verstrekte middelen — particulieren — ondernemingen Bron: jaarverslag CL 1997 6,1 4,1 5,9 6,3 5,7 4,3 5,7 5,5 5,6 4,4 5,7 5,5 Als algemene bank in Frankrijk heeft CL in 1997 een snelle rentabiliteitsverbetering gekend: de NOB Frankrijk blijft stabiel door de lichte daling van het bedrag van de uitstaande leningen aan klanten (–2,6 %, effectiseringsoperatie niet inbegrepen) en door de erosie van de rentemarges (de intermediatiemarge, het verschil tussen de rente op opgenomen middelen en de rente op verstrekte middelen), maar de beheersing van de algemene kosten met betrekking tot de activi- teiten in Frankrijk, die met 1,4 % dalen, is een gunstige factor, evenals de vermindering van de voorzieningen dankzij een betere risicobeheersing. De omvang van de voorzieningen voor de algemene bankactiviteiten in Frankrijk is in 1997 ten opzichte van 1996 aanzienlijk afgenomen, van 3,7 miljard FRF, d. i. ongeveer 1 % van de gewogen activa, tot minder dan 2 miljard FRF, hetgeen tot een beter resultaat leidt (stijging van het resultaat voor belastingen met 2 miljard FRF). L 221/40 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Sinds 1995 zijn de algemene kosten voor het concern in zijn geheel aanzienlijk gedaald, met name door de vermindering van het aantal werknemers en van de perso- neelskosten. Hierdoor is de exploitatieratio gedaald van 84,7 % tot 76 %. Deze blijft echter bijzonder hoog in Frankrijk (ongeveer 82 %) in vergelijking met die van de belangrijkste concurrenten van de bank in Frankrijk (ongeveer 70-72 %). Wat de internationale activiteiten betreft, zijn de algemene kosten daarentegen in 1997 sterk gestegen. Hierdoor daalt de exploitatieratio (verhouding algemene kosten/NOB) langzaam, ondanks de stijging van de NOB. Dit is veel beter dan wat voor 1997 in het plan was voorzien (80 %), maar CL staat nog ver af van de ratio van haar belangrijkste concurrenten en van het doel dat zij zich heeft gesteld (70 % in het jaar 2000). De voorzieningen bereikten in 1997 een totaalbedrag van meer dan 8 miljard FRF, d. i. het dubbele van wat was voorzien. Deze stijging vindt haar voornaamste verklaring in het aanleggen van een buitengewone voorziening van 3 miljard FRF voor Azi(cid:137). Tegenover 1996 zijn de voorzie- ningen (zonder Azi(cid:137)) gedaald, van 5,7 tot 5,1 miljard FRF. Niettemin zijn zij 1 miljard hoger dan wat in het plan was voorzien en zijn zij bij een gelijkblijvende omvang van de consolidatie gestegen, met name doordat in 1997 een belangrijke voorziening van 900 miljoen FRF voor risico- landen is aangelegd (bovenop een reeds in 1996 aange- legde voorziening van 333 miljoen FRF). Het nettoresultaat van de bank is in 1997 sterk gestegen, maar het valt moeilijk te interpreteren wegens de grote omvang van een aantal buitengewone lasten en baten met een eenmalig karakter (neutralisering van de lening aan EPFR, voorziening voor Azi(cid:137), meerwaarden bij de reali- satie van activa). De solvabiliteitsratio („Cooke-ratio”) stijgt, rekening gehouden met de verbetering van de resultaten (positief effect op de teller, na bestemming van het resul- taat) en met de stabiliteit van de gewogen activa (noemer van de ratio), aanzienlijk, van 4,6 % tot 4,8 % („tier one”) en van 8,7 % tot 9,3 % (solvabiliteitsratio). De thans bekende resultaten tonen aan dat het herstel van CL broos blijft en haar rentabiliteit ontoereikend om eigen vermogen aan te trekken tegen een vergoeding die een particuliere aandeelhouder normaal verwacht. Zonder de door de Commissie in 1996 goedgekeurde dringende steun zouden de resultaten van de bank negatief zijn gebleven. Er zij ook op gewezen dat zonder de neutralise- ring van de lening (die voorbarig en in dit stadium op grond van de toepasselijke regels inzake staatssteun onwettig is) CL in 1997 nog verlies zou hebben geleden. De Commissie kan derhalve op deze grondslag alleen niet besluiten dat uit de recente ontwikkeling van de activi- teiten van de bank blijkt dat zij opnieuw winstgevend en levensvatbaar is. Hiertoe dient het door de Franse autori- teiten in juli 1997 voorgelegde herstructureringsplan te worden onderzocht (zie hieronder). 4. ONDERZOEK NAAR DE VORDERINGEN BIJ DE TENUITVOERLEGGING VAN DE IN BESCHIK- KING 95/547/EG VASTGESTELDE MAATRE- GELEN De Commissie had in Beschikking 95/547/EG aan de goedkeuring van de steun een reeks voorwaarden verbon- den, waarvan hieronder wordt onderzocht of zij zijn nage- komen. De belangrijkste van deze voorwaarden zijn de volgende: a) volledige uitvoering van het aan de Commissie voorge- legde herstructureringsplan; b) vermindering met 35 % (in de balans) van de commer- ci(cid:137)le aanwezigheid van de bank buiten Frankrijk; c) verstrekking van de lening aan EPFR en uitvoering van de transactie met de nulcouponobligaties; d) voldoening aan de clausule inzake herstel van winstge- vendheid; e) uitkering van dividenden door CL aan de staat- aandeelhouder; f) gebruik van de opbrengst van de afstotingen voor herstructureringsdoeleinden; g) opheffing van de mogelijkheid tot fiscale verliesover- dracht met betrekking tot de steun. a) Uitvoering van het aan de Commissie voorgelegde herstructureringsplan Sinds de Commissie in juli 1995 het steunplan ten gunste van CL, met inbegrip van het memorandum van overeen- komst tussen de staat en CL van 5 april 1995 betreffende de afstotingsconstructie heeft goedgekeurd, hebben de Franse autoriteiten de Commissie verscheidene aanhang- sels bij dit memorandum doen toekomen, met een aantal waarvan wordt beoogd te voldoen aan Beschikking 95/547/EG (scheiding CL-CDR) en aan het besluit van de Commissie van september 1996 (dringende steun). Er zij hier gewezen op aanhangsel nr. 9 van 6 mei 1997 waarbij de modaliteiten volgens welke CDR de haar door EFPR verstrekte lening moet aflossen in die zin zijn gewijzigd, dat CDR is ontheven van de verplichting om jaarlijks vervroegd aan EFPR een bedrag terug te betalen dat over- eenkomt met de voor de activa ontvangen bedragen, onder aftrek van de aan de gecontroleerde vennoot- schappen ter beschikking gestelde bedragen, de werkings- kosten en de aan EPFR toegekende rente. Met ingang van de datum van het aanhangsel moet CDR jaarlijks een meerjarenplan inzake financiering en kasbeheer aan EPFR voorleggen, in het kader waarvan CDR op 30 juni aan EPFR vervroegd een bedrag terugbetaalt dat gelijk is raming beschikbare aan haar op die datum volgens kasmiddelen, onder aftrek van een zesde van de in de begroting van het lopende jaar voorziene opbrengst van de afstoting. Bij hetzelfde aanhangsel is een systeem van garantieverle- ning door EPFR aan CDR ingesteld, teneinde het opnemen van externe middelen door CDR te vergemak- kelijken, tot de limiet van 10 miljard FRF. Het bedrag van 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/41 de bijkomende opnemingen uit hoofde van het door EPFR verstrekte krediet, waartoe CDR met ingang van 1 januari 1998 tot een bedrag van in totaal 10 miljard FRF kan overgaan, wordt verminderd met het bedrag van de op de datum van elke opneming bestaande garanties. Deze wijzigingen zijn een gevolg van de toegenomen behoefte van CDR aan kasmiddelen, die heeft bijgedragen tot de vertraging bij de aflossing van de participatielening en bijgevolg van de lening van CL aan EPFR. Op 16 december 1997 hebben de Franse autoriteiten de Commissie op de hoogte gebracht van de hervorming van de werking en de controlestructuren van CDR, die door minister Strauss-Kahn aan de Commissie Financi(cid:137)n van de Assembl(cid:130)e Nationale was voorgelegd. Volgens de Franse autoriteiten was deze hervorming noodzakelijk om de tekortkomingen van de eerdere regeling te verhelpen; de bezwaren waren dat: — de regeling uitsluitend op liquidatie was gericht en aan een dwingend tijdschema was gebonden; — te weinig verantwoordelijkheid bij CDR werd gelegd; — er te veel instanties bij betrokken waren en er te veel controleprocedures waren; — er sprake was van politieke bemoeienis; — de gerechtelijke behandeling van de dossiers voor onzekerheid zorgde. De hervorming berust op drie beginselen: een onafhan- kelijk en verantwoordelijk beheer, een strikte en doeltref- fende controle, en onpartijdigheid van en zorg voor recht- vaardigheid door de staat. In de praktijk betekent dit het volgende: — het beheer van de activa zal niet langer uitsluitend op liquidatie zijn gericht, teneinde een zo hoog mogelijke waarde te realiseren en een optimaal financieel resul- taat voor de staat te bereiken; — CDR zal als enige verantwoordelijk zijn voor het afsto- tingsproces, volgens een jaarlijks bepaalde strategie, voordat een regeling wordt getroffen inzake de verde- ling van de resultaten; — de interne controle zal worden versterkt, door CDR om te vormen tot een vennootschap met een raad van toezicht en een directiecomit(cid:130), de functies van het raadgevend controlecomit(cid:130) over te dragen aan de raad van toezicht, een directie voor risicobeheer op te richten en zowel de interne boekhouding als de inter- mediaire vennootschapsstructuren te vereenvoudigen; — EPFR zal ten aanzien van CDR de prerogatieven van de staat-aandeelhouder uitoefenen, met een controle- taak en de mogelijkheid zich in dit verband tot externe deskundigen te wenden; — politieke bemoeienis zal onmogelijk worden gemaakt en er zal systematisch een beroep worden gedaan op het gerecht, dat hiertoe de beschikking zal krijgen over meer middelen. De Commissie deelt het uitgangspunt dat voor een zorg- vuldig beheer moet worden gezorgd en dat de vermogen- sbelangen van de staat veilig moeten worden gesteld; dit moet ertoe leiden dat de via de afstotingsconstructie door de staat aan CL verleende steun tot een minimum beperkt blijft. De Commissie stelt vast, dat CDR reeds bij de transacties in de boekjaren 1996 en 1997 niet louter vanuit een optiek van liquidatie heeft gehandeld en in het bijzonder dat CDR tot afstand van vorderingen of tot herkapitalisaties is overgegaan en nieuwe garanties aan haar dochterondernemingen of de overnemers ervan heeft verleend, onder zodanige voorwaarden dat het mogelijk is dat de betrokkenen bij die transacties staatssteun ontvan- gen. De Commissie wijst erop, dat het opgeven van de liquidatiegedachte het onwaarschijnlijker maakt dat het oorspronkelijke (indicatieve) tijdschema, volgens hetwelk binnen vijf jaar (d. w. z. tegen het jaar 2000) 80 % van de afgesplitste activa moest zijn verkocht, wordt gerespec- teerd. Om te beoordelen of, zoals de Franse autoriteiten beweren, een niet op liquidatie gericht beheer voordelen oplevert, moet rekening ermee worden gehouden dat, wanneer bepaalde activa langer in de afsplitsingscon- structie ondergebracht blijven, de financieringskosten hierdoor stijgen. De Franse autoriteiten hebben niets aangevoerd waaruit zou kunnen worden afgeleid dat een dergelijk beheer ertoe bijdraagt de steun zoveel mogelijk te beperken. De Commissie herinnert eraan, dat de middelen van CDR staatsmiddelen in de zin van artikel 92 van het Verdrag zijn, niet alleen omdat CDR een 100 %- dochteronderneming van een openbaar bedrijf is, maar ook omdat haar een door de staat gegarandeerde partici- patielening is verstrekt en de staat haar verliezen op zich neemt. De Commissie wijst erop, dat voor de betrokken transacties geen afwijking van de verplichtingen van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag geldt en met name dat de Franse autoriteiten en CDR noch op grond van Beschikking 95/547/EG, noch op grond van de huidige beschikking van deze verplichtingen worden ontheven. Er zij inzonderheid op gewezen dat slechts ervan kan worden uitgegaan dat in de transacties van CDR met haar doch- terondernemingen geen steun besloten ligt, indien deze transacties en elke inbreng van middelen (of afstand van vorderingen) in overeenstemming zijn met het beginsel van de „particuliere investeerder in een markteconomie”. De Commissie heeft in haar mededeling aan de lidsta- ten (9) betreffende de beginselen aan de hand waarvan moet worden beoordeeld of een overheidsinterventie als steun moet worden beschouwd, gesteld dat in een kapi- taalinjectie in een openbaar bedrijf staatssteun besloten ligt, indien een particuliere investeerder onder dezelfde omstandigheden, rekening gehouden met de verwachte vergoeding voor de inbreng van middelen, niet tot die kapitaalinjectie zou zijn overgegaan. In een brief van 16 oktober 1997 aan de minister van Economische Zaken, Financi(cid:137)n en Industrie heeft Commissielid Van Miert eraan herinnerd dat in de transacties van CDR waarbij er sprake was van een herkapitalisatie van haar activa, verkoop met verlies of kwijtschelding van schulden, zij bij de staatssteun besloten kon liggen en dat Commissie moesten worden aangemeld. Ook de verkopen (9) PB C 307 van 13. 11. 1993, blz. 3. L 221/42 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 van activa door CDR die niet volgens de procedure van de open aanbesteding verlopen, moeten bij de Commissie worden aangemeld. Slechts voor de transacties waarvan vaststaat dat zij de „de minimis”-drempel van 100 000 ECU aan steun niet overschrijden, geldt deze verplichting niet. De overige aspecten van de uitvoering van het in 1995 aan de Commissie voorgelegde herstructureringsplan worden hieronder onderzocht. b) Vermindering van de commerci(cid:137)le aanwezigheid van de bank buiten Frankrijk Overeenkomstig de verbintenissen die Frankrijk had aangegaan in de brief van minister Madelin van 18 juli 1995, werd in Beschikking 95/547/EG ge(cid:137)ist dat CL haar commerci(cid:137)le aanwezigheid in het buitenland, met inbe- grip van haar net van banken in Europa, tegen eind 1998 met ten minste 35 % zou verminderen. Volgens deze brief moet de vermindering op basis van de balans worden beoordeeld en betekent de vermindering van de internationale activiteiten met genoemd percentage een vermindering met 50 % van het net in Europa. Eind 1994 bedroeg het aandeel van de internationale activa in de totale activa van de bank 960 miljard FRF en dat van de Europese activa 620 miljard FRF. Bijgevolg komt 35 % van de internationale activa overeen met 336 miljard FRF, waarvan 310 miljard FRF in Europa, hetgeen overeen- komt met 50 % van de Europese activa van CL (buiten Frankrijk). Op 31 oktober 1997 had CL activa verkocht met een balanswaarde per 1 januari 1995 van 171,2 miljard FRF, d. i. 17,9 % van de internationale activa. Deze verminde- ring is het resultaat van verkopen ten bedrage van 136,1 miljard FRF in Europa en 35,2 miljard FRF in de rest van de wereld. De vermindering in Europa komt overeen met 22 % van de activiteiten in Europa. CL moet bijgevolg tegen 31 december 1998 voor nog eens bijna 174 miljard FRF Europese activa verkopen om de haar opgelegde verplichting na te komen. c) Verstrekking van de lening aan EPFR en uitvoering van de transactie met de nulcouponobligaties Om de 135 miljard FRF aan activa (netto, na aftrek van de passiva) te kopen die door CL in de afstotingsconstructie zijn ondergebracht, heeft CDR een participatielening van 145 miljard FRF van EPFR gekregen (waarvan 10 miljard FRF is omgezet in een garantie van EPFR op de leningen van CDR bij derden). EPFR heeft de benodigde middelen bij CL opgenomen in de vorm van een (niet- participatieve) lening van 145 miljard FRF. De verval- datum van beide leningen is 31 december 2014. De rente op jaarbasis op de lening van CL aan EPFR was aanvan- kelijk vastgesteld op 7 % in 1995 en 85 % van de geld- marktrente vanaf 1996 (10). Het grootste deel van de lening (135 miljard FRF) heeft gediend om de overdracht van de (10) De achterstallige rente wordt vergoed tegen de maandrente op schatkistbons met een looptijd van 13 weken, bekendge- maakt door de CDC. activa te financieren, en de rest (10 miljard FRF) had door EPFR moeten worden gebruikt om voor dit bedrag nulcouponobligaties te kopen, hetgeen haar in 2014 een opbrengst van nominaal 35 miljard FRF had moeten opleveren, waarvan de actuele waarde door de Commissie in Beschikking 95/547/EEG op ongeveer 8 miljard FRF werd geraamd. Dit schema werd op verschillende punten gewijzigd. CL heeft de lening aan EPFR verstrekt, maar slechts ten belope van het eerste deel van 135 miljard FRF, waardoor EPFR de transactie met de nulcouponobligaties niet heeft kunnen uitvoeren. Omdat de Commissie bij de bereke- ning van het brutobedrag van de steun voor CL de verwachte opbrengst van die transactie voor EPFR op dat bedrag in mindering had gebracht, betekenen de niet- verstrekking van 10 miljard FRF krediet door CL aan EPFR en de daaruit voortvloeiende niet-uitvoering van de transactie met de nulcouponobligaties bijkomende kosten voor de staat en bijkomende steun voor CL, bovenop de in 1995 goedgekeurde steun, en dit ten belope van het in mindering gebrachte bedrag van, volgens de in 1995 gemaakte berekening, ongeveer 8 miljard FRF. Een deel van deze steun, verband houdend met de niet-nakoming van de verplichting in 1995-1996 en geraamd op 400 miljoen FRF, werd evenwel door de Commissie goedge- keurd in haar besluit van september 1996 betreffende de dringende steun voor CL. In hetzelfde besluit hechtte de Commissie haar goedkeu- ring aan dringende steun ten bedrage van ongeveer 3,5 miljard FRF, voortvloeiend uit de wijziging die erin bestond dat de rente op de lening van CL aan EPFR voor de jaren 1995 (retroactief) en 1996 werd verhoogd. Boven- dien besloot de Commissie met betrekking tot de uitbrei- ding van die wijziging tot de daaropvolgende jaren een procedure in te leiden. Het memorandum van overeenkomst van 1995 tussen de staat en CL werd na de ondertekening ervan aangevuld met een aantal aanhangsels die ertoe strekten andere door de Commissie goedgekeurde clausules te wijzigen. Zo heeft, wat het mechanisme voor de financiering van de afstoting betreft, de niet-opneming van de 10 miljard FRF door EPFR bij CL niet geleid tot een vermindering met hetzelfde bedrag van de participatielening van EPFR aan CDR, maar tot de omzetting van deze mogelijkheid voor CDR om extra middelen op te nemen in een garantie van hetzelfde bedrag die haar in staat stelt direct externe leningen aan te gaan. Bovendien zijn, hoewel de verkoop van de afgesplitste activa door CDR is gevorderd in overeenstemming met de oorspronkelijke doelstelling (80 % binnen vijf jaar en 50 % binnen drie jaar), de overdracht van de opbrengst hiervan aan EPFR, en dus de terugbetaling van de lening van CL, veel trager verlopen en van een veel geringere omvang geweest dan aanvankelijk was voorzien, omdat CDR het grootste deel van die opbrengst heeft behouden om haar exploitatiekosten en de kosten voor het finan- cieren van haar activa (met name het terugbetalen van derden) te dekken en bepaalde afgesplitste activa op verschillende wijzen (door herkapitalisatie, voorschotten, afstand van vorderingen) te ondersteunen. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/43 De achterstand van de aflossingen en de onverwachte ontwikkeling van de rentevoeten zijn op de rekeningen van CL gaan wegen. De aan CDR overgedragen activa werden immers ten dele gefinancierd door niet in de afstotingsconstructie ondergebrachte langlopende leningen die door de bank in haar expansiefase (1988-1993) werden aangegeven tegen renten die hoger zijn dan de vergoeding op de lening aan EPFR na 1995 (85 % van de marktrente). Dit zou vanaf 1996 finan- cieringskosten voor CL hebben moeten meebrengen (toentertijd geraamd op 2,1 miljard FRF in 1997, 1,8 miljard FRF in 1998 en 1,4 miljard FRF in 1999). In de optiek van de Franse autori- teiten vormde dit een bijdrage van CL aan de kosten van de constructie en dus aan haar eigen herstructurering. De prognoses inzake de netto-opbrengst van het bankbedrijf van CL lieten in 1995 voorzien dat zij in staat zou zijn die kosten volledig te dragen. In werkelijkheid hebben de achterstand van de aflossingen op de lening aan EPFR en de onverwachte ontwikkeling van de marktrentevoeten deze kosten doen stijgen. Deze stijging zou echter geen dringende steun nood- zakelijk hebben gemaakt, indien de prognoses inzake de NOB van CL waren uitgekomen. Het is dus dit laatste element, namelijk de sterke daling van de NOB ten opzichte van de prognoses, dat aan de oorsprong van de dringende steun ligt. De Commissie was er in haar besluit van 1996 op basis van de door de Franse autoriteiten verstrekte gegevens namelijk van uitgegaan dat het rente-effect voor CL extra kosten van slechts 1 miljard FRF over de drie jaren van 1996 tot 1998 zou meebrengen (11). d) De clausule inzake herstel van winstgevendheid De herstelclausule werd sinds Beschikking 95/547/EG correct toegepast. CL heeft echter op grond van deze clausule slechts 6 miljoen FRF in 1995 en 107 miljoen FRF in 1996 uitgekeerd, d. w. z. bedragen die veel lager zijn dan de aanvankelijk voor deze twee jaren voorziene 339 en 505 miljoen FRF, omdat de bank minder goed heeft gepresteerd dan aanvankelijk werd verwacht. In het nieuwe plan dat in juni 1997 is voorgelegd, wordt er op basis van een volledige „neutralise- ring” van de lening aan EPFR en andere hypothesen inzake de afstoting van activa van uitgegaan dat de resultaten van de bank vanaf het jaar 2000 ten opzichte van het plan van 1995 zullen verbeteren en dat bijgevolg de uitkeringen op grond van de clausule zullen stijgen, indien deze wordt behouden. Tabel 6 Uitkeringen op grond van de clausule inzake herstel van winstgevendheid ((cid:253) mln FRF) 1995 1996 1997 P 1998 P 1999 P 2000 P Nieuwe schatting 1997 Prognose 1995 Verschil 6 339 (333) 107 505 (398) 1 018 1 065 1 247 1 901 2 309 2 326 3 553 2 487 (47) (654) (17) + 1 066 Bron: ondernemingsplannen CL 1995 en 1997 Een dergelijke verbetering zou, gesteld dat de clausule wordt behouden, het tekort van de aanvankelijke uitkeringen moeten compenseren. Het in juli 1997 aan de Commissie voorgelegde plan (zie hieronder) laat er echter twijfel over bestaan of de clausule wordt behouden dan wel er een alternatieve oplossing voor in de plaats wordt gesteld. e) Uitkering van dividenden aan de staat-aandeelhouder Net zoals dit bij de herstelclausule het geval is, heeft het feit dat de resultaten van CL bij de in vergelijking met de aanvankelijke verwachtingen zijn achtergebleven, ertoe geleid dat ramingen CL minder dividenden aan de staat-aandeelhouder heeft uitgekeerd en de aandelen van de staat in waarde zijn gedaald. De Commissie herinnert eraan, dat zij in Beschikking 95/547/EG de (actuele) waarde van het aandeel van de staat in de resultaten van CL op 10 miljard FRF had geraamd. Onderstaande tabel geeft de aanvankelijke prognoses en de nieuwe ramingen inzake de nettoresultaten van CL na de uitkering op grond van de clausule weer. (11) Voor meer bijzonderheden betreffende de dringende steun verwijst de Commissie naar haar besluit van september 1996 (PB C 390 van 24. 12. 1996, blz. 7). L 221/44 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Nettoresultaten (aandeel van de groep) van CL na uitkering op grond van de herstelclausule Tabel 7 1995 1996 1997 P 1998 P 1999 P 2000 P ((cid:253) mln FRF) Nieuwe raming 1997 Prognose 1995 Verschil 13 659 (646) 202 912 (710) 1 270 1 318 1 452 1 923 2 217 2 252 3 095 2 385 (48) (471) (35) + 710 Bron: ondernemingsplannen CL 1995 en 1997 f) Gebruik van de opbrengst van de afstoting voor 5. OPMERKINGEN VAN DERDEN herstructureringsdoeleinden CL heeft verklaard dat zij 14,8 miljard FRF van de opbrengst van de gerealiseerde activa heeft gebruikt voor het financieren van het geheel van herstructureringsmaat- regelen ten belope van in totaal 7,5 miljard FRF, en de rest voor het verhogen van de kasmiddelen of het herfi- nancieren van schulden. Er zij evenwel op gewezen dat CL ook bijna 245 miljoen FRF in het buitenland heeft ge(cid:139)nvesteerd. Deze investeringen waren van geringe omvang en maakten slechts 1,7 % uit van de opbrengst van de sinds begin 1995 gerealiseerde activa. g) Opheffing van de mogelijkheid van fiscale overdracht van met de steun verband houdende verliezen Overeenkomstig de beginselen van de kaderregeling inzake herstructureringssteun had de Commissie de Franse staat de verplichting opgelegd CL de mogelijkheid te ontnemen het door de kapitaalverhoging van 4,9 miljard FRF in 1994 gedekte gedeelte van haar verliezen fiscaal over te dragen. De Commissie had de Franse auto- riteiten ook gevraagd CL de mogelijkheid te ontnemen op het ogenblik van de privatisering haar andere verliezen fiscaal over te dragen, indien afstand wordt gedaan van de clausule inzake herstel van winstgevendheid. Wat de eerste voorwaarde betreft, heeft CL verklaard dat zij van mening was dat deze slechts betrekking heeft op de verliezen van 1994 die overeenkomen met het door de staat en de Caisse des D(cid:130)p(cid:147)ts et Consignations gefinan- cierde deel van de kapitaalverhoging (3,75 miljard FRF). De Commissie wijst erop dat zij er in Beschikking 95/547/EG van uitging dat de volledige interventie van de inbegrip van de groep aandeelhouders van CL, met Thomson, waarin de staat een meerderheidsbelang had en waarvan de middelen bijgevolg staatsmiddelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag zijn, als staats- steun moest worden beschouwd. Zij bevestigt bijgevolg dat deze voorwaarde van toepassing is op het volledige bedrag van 4,9 miljard FRF van de kapitaalverhoging. Voorts bevestigt de Commissie dat ook de tweede voor- waarde moet worden nagekomen. 5. 1 Opmerkingen van derden De Commissie heeft in het kader van de onderhavige procedure bij brieven van respectievelijk 21 januari en 23 januari 1997 opmerkingen van Soci(cid:130)t(cid:130) G(cid:130)n(cid:130)rale, hierna ook „SG” genoemd, en van de Britse autoriteiten ontvan- gen; zij heeft deze opmerkingen doen toekomen aan de Franse autoriteiten, die hierop bij brieven van 10 en 27 februari 1997 hebben geantwoord. Voorts heeft de Commissie schriftelijke opmerkingen ontvangen van de British Bankers’ Association op 19 mei 1997, van de Nederlandse Vereniging van Banken op 2 juli 1997 en van het Bundesverband deutscher Banken op 26 augustus 1997; deze opmerkingen kunnen echter in het kader van de onderhavige procedure niet in aanmerking worden genomen, omdat zij werden ingediend nadat de hiertoe in de bekendmaking van de Commissie in het Publicatie- blad vastgestelde termijn was verstreken. SG heeft besloten het besluit van de Commissie van september 1996 tot goedkeuring van de dringende steun ten gunste van CL voor te leggen aan het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen, zoals zij dit reeds met Beschikking 95/547/EG had gedaan. Wat betreft de bijkomende herstructureringssteun waarop de onderhavige procedure betrekking heeft, is SG van mening dat deze niet bestemd is om de ontwikkeling van een bedrijvigheid te vergemakkelijken in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag. Zij erkent evenwel dat alleen al het vooruitzicht van de crisis die insolventie van CL zou teweegbrengen, de staat uit hoofde van zijn dubbele aansprakelijkheid als aandeelhouder en als bewaker van de veiligheid van het land als financieel centrum het recht geeft en zelfs de plicht oplegt maatre- gelen te treffen om de deposanten en de interbancaire crediteuren van deze grote instelling gerust te stellen. SG is van mening dat de Commissie van de Franse autori- teiten moet eisen dat zij alternatieve oplossingen — gecontroleerde liquidatie en verkoop in blokken — onderzoeken. Dit wordt temeer gerechtvaardigd door het feit dat het niet langer om een eenmalige steunverlening gaat. In beginsel haar standpunt handhavend dat boven- bedoelde alternatieve oplossingen de enige uitweg bieden 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/45 die in overeenstemming is met het Verdrag, is SG subsi- diair van mening dat de Commissie, om de aan de concurrenten berokkende schade te compenseren, CL ertoe moet verplichten niet alleen al haar activiteiten in het buitenland (met inbegrip van die in de Verenigde Staten en in Zuid-Oost-Azi(cid:137), die het meest rendabel zijn) af te stoten, maar ook een aantal activiteiten in Frankrijk, zoals het (collectief of individueel) beheer van roerende goederen voor rekening van derden, de dochteronderne- mingen die werkzaam zijn op het gebied van het consu- mentenkrediet en de levensverzekering, of zelfs bepaalde segmenten van het retail-net zelf. In dezelfde optiek voert SG aan, dat de ondersteuning door de Franse autoriteiten en door de Commissie van de door CL beoogde inkrim- ping van haar personeel voor deze instelling geen tegen- prestatie vormt die in ruil voor de verlening van finan- ci(cid:137)le steun van haar wordt ge(cid:137)ist, maar veeleer bijko- mende steun, daar eenzelfde ondersteuning zou worden geweigerd aan de particuliere banken, die hierdoor niet in staat zijn hun rentabiliteit te verhogen tot op het niveau van hun Europese concurrenten. Tenslotte vestigt SG de aandacht van de Commissie op de omstandigheden waaronder de toekomstige privatisering van CL zal plaatsvinden, met name op het plan om de „tier one”-solvabiliteitsratio van de bank ( d. i. de „harde” ratio van het eigen vermogen stricto sensu) v(cid:155)(cid:155)r die priva- tisering tot bijna 6 % te verhogen, hetgeen een zeer ernstige mededingingsvervalsing zou betekenen, gezien het effect hiervan op de rating door de instellingen voor kredietwaardigheidsbeoordeling en vergeleken met de privatisering van SG in 1987, toen deze een solvabiliteits- ratio van slechts 3 % had, die zij eerst tien jaar later tot 6 % wist te verhogen. De Britse autoriteiten dringen aan op een grondig onder- zoek door de Commissie en wijzen erop dat het herhaal- delijk verlenen van steun bij het management van de bank de verwachting kan wekken dat ook in de toekomst nog op steun kan worden gerekend, hetgeen een mede- dingingvervalsend effect kan hebben. Zij beklemtonen de noodzaak dat CL serieuze en omvangrijke tegenprestaties levert, die betrekking hebben op alle activiteiten van de bank die niet strikt noodzakelijk zijn voor de levensvat- baarheid van haar kernactiviteit. Daarom stellen zij voor, de toekomstige steun in de tijd te spreiden en de goed- keuring ervan te laten afhangen van de verwezenlijking van de herstructureringsmaatregelen en de geleverde tegenprestaties. 5. 2 Opmerkingen van de Franse autoriteiten en van CL Bij brief van 6 december 1996 heeft de voorzitter van CL de Commissie laten weten dat hij de regering van de voor het boekjaar 1996 verwachte situatie op de hoogte had jaar en gebracht, een eerste keer zeer vroeg in het opnieuw in juli, en dat hij had aangedrongen op een snelle beslissing. Hij betwistte ook de voor de verminde- ring van de commerci(cid:137)le aanwezigheid van CL buiten Frankrijk in aanmerking genomen datum, waarbij hij erop wees dat in de brief van minister Madelin van 18 juli 1995, die eerst enkele maanden na de toezending ervan aan de Commissie aan de bank was meegedeeld, nergens staat welke datum in aanmerking moet worden genomen, en dat eind 1993 een aanvang is gemaakt met de herstructurering van de bank. als aandeelhouder verantwoordelijkheid De Franse autoriteiten hebben opmerkingen gemaakt over de hun door de Commissie meegedeelde brief van SG en daarbij nadrukkelijk gesteld dat zij zich bij de aanmelding van de dringende steunmaatregelen ten volle hebben gekweten van de volgens SG op hen rustende dubbele en toezichthouder. Zij betwistten de opvatting van SG en van de Britse autoriteiten over het mededingingvervalsend karakter van de dringende steun en de noodzaak van tegenprestaties, waartoe zij aanvoerden dat in het plan van 1995 strenge beperkingen aan CL zijn opgelegd en dat in het nieuwe herstructureringsplan is bepaald dat CL zich op een kernactiviteit zal herori(cid:137)nteren. Zij beklem- toonden evenwel de noodzaak van de herstructurerings- steun, met name in de vorm van de „neutralisering” van de lening van CL aan EPFR, maar eventueel ook in de vorm van een verhoging van het kapitaal van de bank, die noodzakelijk is om haar levensvatbaarheid te waarborgen en waarvan het bedrag strikt in verhouding staat tot de financi(cid:137)le behoeften van CL in het vooruitzicht van haar snelle privatisering. Zij hebben ook bevestigd dat zij bij het onderzoek van de modaliteiten inzake de financi(cid:137)le ondersteuning van de bank rekening zullen houden met de noodzaak de bijdragen van de staat in de tijd te sprei- den, afhankelijk van de verwezenlijking door de bank van de in haar strategisch plan vooropgezette doelstellingen. 5. 3 Opmerkingen van de Commissie bij de ontvangen opmerkingen Op de opmerkingen van derden zal in de volgende afde- lingen van de onderhavige beschikking worden ingegaan. De Commissie wenst naar aanleiding van de opmer- kingen van CL het volgende op te merken: Wat betreft de datum waarop CL de Franse autoriteiten van de verslech- tering van de financi(cid:137)le situatie van de bank en van de noodzaak van ondersteuning door de staat op de hoogte heeft gebracht, kan de Commissie de wijze waarop de Franse autoriteiten zich hebben gedragen slechts betreu- ren, omdat zij haar hierdoor de werkelijke situatie van de bank hebben verheeld, terwijl zij gehouden waren aan de Commissie regelmatig verslag uit te brengen over de vorderingen bij de uitvoering van het door haar in juli 1995 goedgekeurde plan. Hoewel dit niet afdoet aan de noodzaak van de door de Commissie in september 1996 goedgekeurde steunmaatregelen, is het duidelijk dat de Franse autoriteiten deze maatregelen ruim op voorhand hadden moeten aanmelden, met name omdat de Commissie niet geheel het risico kon uitsluiten dat, indien geen steun werd verleend, dit dramatische conse- quenties voor CL zou hebben. L 221/46 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Wat betreft de datum die in aanmerking moet worden genomen om de vermindering van de commerci(cid:137)le aanwezigheid van CL in het buitenland te beoordelen, kan de Commissie om juridische redenen niet 1 januari 1994 als uitgangspunt nemen, zoals CL voorstelt. Er zij op gewezen dat de Franse autoriteiten in 1994 de eerste interventie van de staat ten gunste van CL niet bij de Commissie hadden aangemeld en dat het herstructure- verzoek aan de in 1995 op haar ringsplan eerst Commissie werd voorgelegd, en dit nadat een nieuw steunplan was uitgewerkt. Het kan de Commissie ook niet worden verweten dat de inhoud van de brief van minister Madelin van 18 juli 1995 slechts met vertraging officieel aan CL werd meegedeeld. Er zij bovendien aan herinnerd dat de meest geschikte juridische grondslag om te bepalen op welke datum deze verplichting zal moeten zijn nage- komen, nog steeds de brief van minister Madelin van 18 juli 1995 is, waarin de passage „tussen heden en eind 1998” ondubbelzinnig is. 1994 Bijgevolg neemt de Commissie, om de vermindering van de commerci(cid:137)le aanwezigheid van CL in het buitenland te beoordelen, als uitgangspunt het aandeel per 31 geografische december gebieden in het balanstotaal van de bank, zoals weerge- geven in het jaarverslag van CL; de eind 1994 vastgestelde balans vormt onder deze omstandigheden de enige en laatste objectieve en openbaar gemaakte grondslag die in aanmerking kan worden genomen. verschillende van de 6. HERSTRUCTURERINGSPLAN ZOALS INGE- DIEND DOOR DE FRANSE AUTORITEITEN IN JULI 1997 6. 1 Voornaamste kenmerken van het herstructure- ringsplan Het herstructureringsplan dat in juli 1997 aan de Commissie werd voorgelegd, beoogt een geleidelijke privatisering van het kapitaal van Cr(cid:130)dit Lyonnais, een beginsel dat reeds werd vastgesteld door de staat ten tijde van de opstelling van het vorige herstructureringsplan, waarmee de Commissie in 1995 heeft ingestemd. Het huidige plan gaat uit van een macro-economische ontwik- keling met een gemiddelde groei van het Bruto Binnen- lands Product van 2,3 % en een jaarlijkse inflatie van ongeveer 2 % per jaar. De gevolgde strategie gaat uit van twee belangrijke pijlers: het bankbedrijf voor particulieren, zelfstandigen en KMO’s in Frankrijk en het wholesale- bankbedrijf voor grote multinationale bedrijven en institu- tionele beleggers in de belangrijke regio’s van de wereld met inbegrip van Frankrijk en Europa. Deze twee pijlers zullen gebruik kunnen blijven maken van de deskundig- heid van CL op het gebied van commerci(cid:137)le activiteiten, financieringstechnieken en vermogensbeheer in opdracht van derden, welke activiteiten de bank voornemens is te handhaven. Het plan gaat voorts uit van de volgende veronderstellin- gen: — de totale „neutralisering” van de nettofinancierings- kosten van de lening van Cr(cid:130)dit Lyonnais aan EPFR; — de afstoting van een groot deel van het retail- bankbedrijf in Europa; — de herinvestering in de kaspositie van de opbrengst van de afstoting van activiteiten. De door de Franse autoriteiten opgestelde strategie ging uit van relatief behoudende groeiverwachtingen en was er allereerst op gericht de winstgevendheid van Cr(cid:130)dit Lyon- nais te herstellen. De netto-opbrengst uit het bankbedrijf zou ten opzichte van 1996 globaal genomen gelijk moeten blijven op het geconsolideerde niveau (rekening houdend met de afstoting van activiteiten) en de alge- mene kosten zouden met 4 miljard FRF moeten dalen, zodat het exploitatieco(cid:137)ffici(cid:137)nt (algemene kosten ten opzichte van de nettoresultaat uit het bankbedrijf) van jaar 2000, 79 % in 1996 zou dalen tot 70 % in het hetgeen dicht in de buurt komt van de resultaten van de voornaamste concurrenten van Cr(cid:130)dit Lyonnais in Frank- rijk, Soci(cid:130)t(cid:130) G(cid:130)n(cid:130)rale en BNP. In werkelijkheid voorzag het plan in het herstel van de netto-opbrengst uit het bankbedrijf dat, na een verwachte sterke daling in 1997 (–7 % in waarde, bijna –9 % in volume) zich in 1998 zou moeten stabiliseren en zich in 1998 en 1999 verder moest verbeteren. Het was de bedoeling dat in 1998 reeds een krachtig herstel van de bankactiviteiten in Frankrijk zou inzetten en dat, gelet op de geplande afstoting van activiteiten in het Europese net, voor de gehele groep wat later eveneens herstel zou intreden. Netto-opbrenst bankbedrijf Algemene kosten en afschr. Exploitatie-co(cid:137)ffici(cid:137)nt Personeel Nettoresultaat (v(cid:155)(cid:155)r herstelclausule) Clausule herstel winstgevendheid Winst uit eigen vermogen — v(cid:155)(cid:155)r herstelclausule „Harde kern” eigen vermogen Ratio „harde kern” Tabel 8 (in mln FRF) 1996 1997 1998 1999 2000 44 509 35 049 79 % 56 748 1 593 107 41 404 33 059 80 % 50 773 3 377 1 018 3,9 % 40 626 7,9 % 42 565 4,56 4,93 [. ] [. ] 77 % [. ] 3 608 [. ] [. ] [. ] 4,91 [. ] [. ] 74 % [. ] 5 468 [. ] [. ] [. ] 5,07 [. ] [. ] 70 % [. ] 7 640 [. ] [. ] [. ] 5,39 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/47 Een verbetering van het risicobeheer, dat zich moet vertalen in een daling van de tarieven (12) van de bankprovisies van 0,78 % tot 0,55 %, zou gedurende de periode van de herstructurering een aanzienlijke bijdrage moeten leveren tot de gunstige ontwikkeling van de resultaten. De bank verwachtte haar marges en winstgevendheid echter vooral te verbeteren door actie te onder- nemen op het gebied van twee belangrijke variabelen: i) een sterke verlaging van de exploitatiekosten van het net in Frankrijk Voor een universele bank zoals CL is een nationale referentiemarkt van groot belang. De natio- nale bankmarkt moet een relatief stabiel omzetvolume garanderen. Het is voor de bank van essentieel belang om tot de grootste spelers op de Franse markt te behoren ten einde marges te realiseren die de ondersteunende rol en de strategische basis in Frankrijk versterken. Het is dan ook de bedoeling dat na voltooiing van het plan het probleem van het onvermogen van de bank om in Frankrijk voldoende marge te realiseren, is gecorrigeerd: CL zou opnieuw in staat moeten zijn op haar nationale markt belangrijke marges te realiseren, met name in het retailbankbedrijf, hetgeen het voornaamste deel van de kasstroom moet leveren. Tabel 9 Een grote inspanning in het Franse netwerk 1996 1997 1998 1999 2000 (miljard FF) Verschill 1996-2000 Netto-opbrenst bankbedrijf Personeel 22,4 7,8 21,5 7,5 Personeel CL SA (Frankrijk) 34 339 32 454 [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] Bron: de Franse autoriteiten Het plan omvat verscheidene pakketten maatregelen om de positie van CL op de Franse markt te herstellen. Een project voor de herziening van het geheel van de besluitvormingsprocessen (projecten onder de titel d(cid:130)fi (= uitdaging)) moet leiden tot een ingrijpende herstructurering van de commerci(cid:137)le activiteiten en de keten van informatieverwerking van de bank. Er worden nieuwe risicobeoordelingsinstrumenten in gebruik genomen voor de kredietverlening aan KMO’s. Een akkoord met Cetelem, gespecialiseerd in consumptief krediet, moet CL in staat stellen haar positie in dit marktsegment, tot nu beheerst door gespecialiseerde instellingen, te versterken. Tot slot gaat CL bankdiensten per telefoon aanbieden teneinde de afstand tot de particuliere cli(cid:137)nten te verkleinen. Het door de Franse autoriteiten ingediende plan omvatte een belangrijk sociaal hoofdstuk. De personeelsvermindering, waarmee in het kader van het derde sociaal plan in medio 1996 is begonnen en die eind 1998 moet zijn afgerond, bestaat in een vermindering van het aantal arbeidsplaatsen met 5 000, hoofdzakelijk door een inkrimping van het personeel in het stedelijke banknet. Er verdwijnen arbeidsplaatsen in zowel het net van bankagentschappen (3 140) als in de centrale organisatie van de bank (1 860). Volgens het bij de Commissie ingediende plan was het niet de bedoeling om hiermee de commerci(cid:137)le capaciteit van CL sterk te verminderen, maar werd er hoofdzakelijk naar gestreefd de kosten terug te dringen en de exploitatieco(cid:137)ffici(cid:137)nt te verbeteren. Tabel 10 De opeenvolgende sociale plannen Plan 1 van 30. 3. 1994 tot 30. 3. 1995 Plan 2 van 30. 3. 1995 tot 30. 6. 1996 Plan 3 van 30. 6. 1996 tot 31. 12. 1998 Aanvullende verminderingen 1999-2000 Bron: de Franse autoriteiten Personeelsverminderingen 1 124 2 398 [. ] [. ] (12) Tarief berekend aan de hand van een provisieratio op gewogen uitstaande bedragen. L 221/48 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Voor de periode na 1998 zijn er in 1999 en 2000 verdere verminderingen voorzien. Het gaat om de verdwijning van [. ] arbeidsplaatsen, waarvan [. ] in de bankagentschappen en [. ] in de centrale organisatie van de bank. In totaal zou het personeel van CL in Frankrijk ten opzichte van eind 1996 met [. ] worden verminderd ([. ]op geconsolideerd niveau, rekening houdend met de afstoting van dochterondernemingen). Deze personeelsverminderingen moeten in de periode die is uitgetrokken voor het herstructureringsplan een besparing van 9 % op de perso- neelskosten opleveren, hetgeen aanzienlijk zou bijdragen tot de vermindering van de kosten en het herstel van de marges van CL. Tabel 11 Ontwikkeling van het personeel, Frankrijk Personeel 31. 12. 1997 31. 12. 1998 31. 12. 1999 31. 12. 2000 Verschil Frankrijk (DCAF) Andere Totaal Bron: de Franse autoriteiten 25 520 6 934 32 454 [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] Het plan voorziet in een rationalisering van het net van verkooppunten in Frankrijk door middel van de sluiting van 243 verlieslijdende bankkantoren in 1997 en 1998 (op een totaal van 1954 kantoren voor particulieren in 1996), en een herschikking van de zakencentra en verkooppunten voor bedrijven (zie tabel 12). In totaal zal het aantal loketten van de moedermaatschappij in Frankrijk in de periode 1996-2000 dalen van 2100 naar 1750, een daling van nagenoeg 17 %. Op basis van de door CL aan de adviserende bank van de Commissie verstrekte informatie lijkt echter sprake te zijn van een afname van het totale aantal verkooppunten van CL in haar net in Frankrijk, aldus de bank, van 2298 aan het eind van 1996 tot 2146 aan het eind van 2000, ofwel slechts een vermindering van 6,6 %. Dit verschil tussen de in juli ter kennis van de Commissie gebrachte gegevens en de door CL verstrekte gegevens lijkt te worden veroorzaakt door het toepassingsgebied van de verbintenissen, dat, volgens CL alle verkooppunten van CL in Frank- rijk omvat, moedermaatschappij en dochterondernemingen inbegrepen. Al deze maatregelen moeten leiden tot het herstel van de marges in het Franse net. De doelstel- ling van de bank is, het nettoresultaat van de centrale directie voor de activiteiten in Frankrijk (direction centrale des activit(cid:130)s France, DCAF) in het jaar 2000 van 1 op 4,3 miljard FRF te brengen. Indien CL hierin slaagt, gaat het om meer dan het herstel van de bijdrage van het net in Frankrijk tot het resultaat alleen, in verhouding tot de omzet die aldaar wordt gerealiseerd, en worden de activiteiten in Frankrijk tot (cid:130)(cid:130)n van de meest winstgevende onderdelen van de groep. Ontwikkeling van het net van bankagentschappen, Frankrijk Tabel 12 Verkooppunten 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Plan van de autoriteiten van juli 1997 % verandering sinds 1996 2 100 1 750 –16,7 % Gegevens van Cr(cid:130)dit Lyonnais 2 475 2 385 2 298 2 248 2 146 2 146 2 146 % verandering sinds 1996 Verdeling Particulieren Zelfstandigen Zakencentra, bedrijven –6,6 % 2 063 2 010 1 954 1 924 1 899 1 899 1 899 215 197 215 160 201 143 181 143 136 111 136 111 136 111 Bron: de Franse autoriteiten en door CL aan de adviserende bank van de Commissie meegedeelde gegevens 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/49 Uit is een door CL verrichte gevoeligheidsanalyse gebleken dat, uitgaande van een hypothese waarbij de consumptieve kredieten maar half zo snel zouden groeien als verwacht, de bijdrage van nieuwe projecten tot de financiering van de netto-opbrengst uit het bankbedrijf (centrale directie) de helft minder zou bedragen dan verwacht en de provisietarieven minder zouden dalen dan verwacht, de bijdrage van het net in Frankrijk tot het resultaat slechts de helft zou bedragen, maar nog altijd positief zou zijn. ii) De „neutralisering” van de lening aan EPFR E(cid:130)n van de onderdelen van het reddingsplan voor CL in 1995 was de financiering door CL van de afstotingscon- structie door middel van een lening van 145 miljard, die tarief werd verstrekt aan EPFR tegen een bevoorrecht onder de marktrente. Het doel hiervan was de staat, die uiteindelijk de aanzuivering van de verliezen van CDR via EPFR voor zijn rekening zou nemen, dank zij dit gunstige rentepercentage in staat te stellen de financieringskosten voor de aan CDR overgedragen activa, te drukken. staat regeling ingestelde voor EPFR, Zoals reeds beschreven, werd voor een regeling gekozen waarbij de rente van de lening van CL aan EPFR in 1995 7 % zou bedragen, welk percentage met ingang van 1996 op 85 % van de geldmarktrente zou worden gebracht. Dit was voordelig voor de staat: voor EPFR kan dit voordeel op jaarbasis worden geraamd aan de hand van het verschil tussen de korte rente van de lening van CL en de lange rente waartegen zij zonder deze lening herfinanciering zou moeten zijn aangegaan, en het bedraagt thans jaarlijks circa 2,5 (cid:133) 3 % van de rente op de bedragen van de uit- staande lening. In 1997 had dit rentevoordeel van de door de rekening gehouden met de omvang van de uitstaande bedragen van de lening, een waarde van omstreeks 2,8 tot 3,3 miljard FRF. Voor CL is deze lening, ten dele gedekt door tegen een hoger tarief aangegane verplichtingen in verband met de herfinanciering, welke dateren van voor de afsplitsings- operatie van 1995, daarentegen nadelig en levert zij een negatieve bijdrage tot het bedrijfsresultaat van de bank; de omvang van deze negatieve bijdrage kan worden becijferd als het verschil tussen de crediteurenrente op de uit de herfinanciering voortvloeiende verplichtingen ter dekking van de lening en de debiteurenrente van de lening. Aangezien de meeste verplichtingen ter herfinanciering van de lening door CL tegen vaste rente zijn aangegaan, vertaalt elke rentedaling zich, gelet op de wijze waarop de rente van de lening aan EPFR wordt vastgesteld, in een stijging van de nettofinancieringskosten van de lening. Volgens CL heeft de bank van september 1995 tot einde 1996 instrumenten ingezet voor de gedeeltelijke dekking van de renterisico’s die zij liep wegens de structuur van de passiva ter herfinanciering van de lening. Het betrof financi(cid:137)le derivaten van het type swaps die in de periode 1995-1996 gezorgd zouden hebben voor het beperken van de financieringskosten tot circa 670 miljoen FRF (ofwel een zeer gedeeltelijke dekking van het aangegane renteri- sico, zoals blijkt uit het bedrag dat daarna nog ter neutra- lisering nodig was), waarmee zij rekening heeft gehouden op een hebben geanticipeerd bij de berekening van de rente van de dringende steun (betreffende de lening aan EPFR) voor 1996, te weten 5,84 %. Gelet op het voorgaande en gezien de zeer gedeeltelijke dekking van de renterisico’s in 1995, lijkt CL rente- te ontwikkeling die haar financieringskosten omlaag zou brengen. Derhalve moet het verder oplopen van de schulden van de bank op de lening die werd toegekend ten dele worden aangerekend, bij de afsplitsing haar namelijk ten belope van het aangegane renterisico. De Franse autoriteiten hebben in 1997 een onafhankelijk accountantskantoor opdracht gegeven een onderzoek uit te voeren naar de transacties met betrekking tot EPFR; de uitkomst hiervan is de Commissie niet meegedeeld. andere Voor zover de Commissie bekend, heeft de bank sinds 1996 geen beroep meer gedaan op instrumenten ter dekking van het renterisico’s van de lening aan EPFR, overigens inmiddels achterhaald aangezien sinds beschik- king 95/547/EG een rentedaling van twee procent is opgetreden. In september 1996, ten tijde van de aanmelding van de dringende steun, hebben de Franse autoriteiten om toestemming gevraagd voor de volledige „neutralisering” van de gevolgen van de lening van CL aan EPFR tot 2014 door een verhoging van de rente op de lening van 85 % van de geldmarktrente tot een niveau dat overeenstemde met de herfinancieringskosten van CL (naderhand is door de adviserende bank van de Commissie vastgesteld dat dit percentage zich bewoog tussen de geldmarktrente +2,5 aan het begin van de periode en de geldmarktrente +0,2 aan het einde van de periode). Dit verzoek werd bevestigd in het plan dat in juli 1997 bij de Commissie werd inge- diend. Deze maatregel moest het, aldus de Franse autori- teiten, mogelijk maken een streep te zetten onder het verleden, door CL niet langer te straffen voor de finan- ci(cid:137)le consequenties van haar expansiestrategie die leidde tot de crisis van 1993-95. Volgens de Commissie gaat het in werkelijkheid om een „over-neutralisering”, daar de voorgestelde hogere rente hoger is dan de marktrente en tevens bedoeld is als compensatie voor de oorspronkelijke fouten in verband met de dekking van de renterisico’s van de lening van CL aan EPFR. Uitgaande van een aflossingsschema van de lening en de gegevens over de rentemarge (het verschil tussen de rente in het actief over de lening aan EPFR en het gewogen gemiddelde van de rente over de passiva in verband met de herfinanciering) zoals deze door CL zijn medegedeeld aan de adviserende bank van de Commissie, kan dit steunelement worden geraamd op 20,2 miljard FRF voor de periode 1997-2014 (na actualisering van toekomstige financi(cid:137)le bewegingen tegen de geldmarkt- rente op basis waarvan de rentemarges in dit scenario zijn berekend, te weten 3,19 %). Vermeld zij, dat de bank en de Franse autoriteiten, op basis van een actualisering tegen de lange rente voor het geactualiseerde steunbedrag in verband met de neutralisering uitkomen op een ander bedrag dat zij ramen op ongeveer 17,2 miljard FRF (voor de periode 1997-2014), volgens dezelfde methode, behalve het gehanteerde percentage voor de berekening van de actuele waarde, en dat door de adviserende bank van de L 221/50 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Commissie werd geldig verklaard. Voorts moet worden beklemtoond dat, indien de conventionele hypotheses welke ten grondslag liggen aan een dergelijke berekening, met name het aflossingsschema van de lening van CL aan EPFR, aanzienlijke wijzigingen zouden ondergaan, de berekening van de met de neutralisering samenhangende steun niet langer zou kloppen en op basis van de nieuwe gegevens zou moeten worden berekend. Op het moment dat de onderhavige beschikking werd opgesteld is de Commissie niets bekend van veranderingen die een dergelijke herberekening zouden rechtvaardigen en stelt zij vast dat de Franse autoriteiten de door hen op basis van vergelijkbare onderliggende hypotheses uitgevoerde raming hebben gehandhaafd. Op verzoek van de adviserende bank van de Commissie heeft CL een gevoeligheidsstudie uitgevoerd naar de waarde van de „neutralisering” van de lening van CL aan EPFR in geval van een rentestijging. Bij overigens gelijk- blijvende omstandigheden heeft deze studie aangetoond dat bij een stijging van de korte rente met 1 % (vergezeld van een stijging van de lange rente met 0,5 %) de kosten van de neutralisering van de lening met 500 miljoen FRF zouden verschillen van het thans door de bank becijferde bedrag van 17,2 miljard FRF. Op basis hiervan en gezien de stijging van de geldmarktrente met ongeveer 0,3 % beschikking zoals die zich tussen medio 1997 en de vaststelling van onderhavige de Commissie tot de conclusie gekomen dat de conventio- nele voorwaarden op basis waarvan zij de kosten voor de „neutralisering” van de lening eind 1997 raamde op 20,2 miljard FRF, nogmaals zijn bevestigd. voorgedaan, heeft is In hun schrijven van 31 maart 1998 hebben de Franse autoriteiten een wijziging voorgesteld van de constructie in de vorm van een totale „neutralisering” van de lening tot het jaar 2000 (in navolging van hun vorige aanmel- ding) en, vanaf 2001 tot 2014, een „neutralisering” tegen een korte-termijnrente (welke zij niet nader specificeren, maar die de PIBOR (Paris Interbank Offered Rate) zou kunnen zijn, welke volgens de marktvoorwaarden ligt tussen de geldmarktrente en de geldmarktrente +0,2 %). De Commissie heeft de economische gevolgen van het nieuwe voorstel van de Franse autoriteiten onderzocht. Het verschil is klein en ligt in de orde van grootte (actuele waarde op 31. 12. 1997) van 2,3 miljard FRF, waarbij de steun afneemt van 20,2 tot 17,9 miljard FRF. Dit geringe verschil kan worden verklaard door het feit dat aan de lening aan EPFR voor CL financieringskosten verbonden zijn, voor het gedeelte dat de geldmarktrente overschrijdt, welke hoofdzakelijk betrekking hebben op de periode 1997-2001. Tabel 13 Financi(cid:137)le gevolgen van de „neutralisering” plan 1997 re(cid:137)el 1997 1998 1999 2000 (miljard FRF) Financieel effect van de „neutrali- sering” Nettoresult (v(cid:155)(cid:155)r clausule) — zonder neutralisering — met neutralisering 3,3 0,1 3,4 –1,4 (1) 1,9 3,0 0,5 3,5 2,7 1,8 4,5 2,4 4,6 7,0 NB: De gegevens op basis waarvan deze tabel is opgesteld, werden in maart 1998 door de Franse autoriteiten aan de Commissie verstrekt. Zij zijn gebaseerd op het plan van juli 1997, waarvan zij wegens actualisering op enkele punten licht afwijken. (1) Raming. Ter ondersteuning van hun voorstel hebben de Franse autoriteiten aangevoerd dat de levensvat- baarheid van de bank in gevaar zou kunnen komen indien niet wordt overgegaan tot neutralise- ring van de financieringskosten van de lening aan EPFR ten gevolge van de potenti(cid:137)le reacties van haar cli(cid:137)nten, haar tegenhangers en de instellingen voor kredietwaardigheidsbeoordeling die haar een slechtere rating zouden kunnen geven. De Franse autoriteiten hebben bij de Commissie voorts ter rechtvaardiging van deze maatregel aangevoerd dat deze de privatisering van het kapi- taal van de bank zou vergemakkelijken. Het plan dat de Franse autoriteiten in juli 1997 bij de Commissie hebben aangemeld, omvatte een tweede optie waarbij CL in plaats van een jaarlijkse neutralisering van de financieringskosten van de lening aan EPFR vervroegde aflossingen zou ontvangen alsmede een compensatie ter waarde van het geactualiseerde verschil tussen de kosten voor de verplichtingen met betrekking tot de herfinanciering van de lening aan EPFR (13) tot het aflopen ervan en de kosten voor de herfinanciering van de verplichtingen op korte termijn. In de latere besprekingen tussen de Commissie en de Franse autoriteiten hebben deze laatste niet aangegeven deze optie te willen (13) De verplichtingen welke niet werden afgestoten bij de eerder beschreven afstotingsoperatie. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/51 volgen. Te dien aanzien was de staat van mening dat het ingestelde mechanisme, zoals hierboven beschreven, een relatief voordeel had omdat de financi(cid:137)le middelen gedurende de volledige loop- tijd van de lening (potentieel tot 2014) op de lange termijn werden gefinancierd (de kosten door EPFR van de participatielening aan CDR) met behulp van tegen een lagere rente, dat wil zeggen een korte-termijnrente, verkregen financiering. De oplossing van de neutralisering heeft als voor- deel dat deze minder kostbaar is voor EPFR dan een versnelde aflossing van de lening vergezeld van een langetermijnkrediet: wegens de geleidelijke herstructurering van de verplichtingen van CL ter dekking van de lening, moest de rente van de lening na de „neutralisering” geleidelijk dalen tot het PIBOR-tarief vanaf het jaar 2004 of 2005. Aangezien de referentierente van de leningconstructie de geldmarktrente bleef, zou de staat aldus, weliswaar tegen minder voordelige voorwaarden, de financieringskosten van de afsplitsingsoperatie blijven financieren tegen een rente die dicht bij de korte-termijnrente lag. 6. 2 Door de Franse autoriteiten voorgestelde maatregelen ter compensatie van de steun aan de bank. Afgezien van de herstructurering van het banknet in Frankrijk, bestaande in de sluiting van bankagentschappen, die de Franse autoriteiten voorstelden als tegenprestatie voor de aan CL te verlenen steun, voorzag het plan van juli 1997 in de afstoting van het merendeel van de activi- teiten in het retail-segment in Europa, met inbegrip van de voornaamste CL-dochter Bank f(cid:129)r Gemeinwirtschaft in Duitsland, hierna „BfG” genoemd, waarvan CL 50 % plus (cid:130)(cid:130)n aandeel bezat. Het plan omvatte belangrijke voorzieningen (4,4 miljard FRF) voor de boekjaren 1998 en 1999 om het, in 1997 verwachte, negatieve effect van de verkoop te ondervangen, met als voor- uitzicht het verlies van BfG in 2000. Het plan voorzag echter ook in de mogelijkheid om de datum van de afstoting van BfG te wijzigen. De Franse autoriteiten hebben voorts ook voorge- steld de verplichtingen van het in 1995 opgelegde tijdschema voor de tegenprestaties in 1995 (dat wil zeggen de afstoting van 50 % van de activa van de bank in Europa v(cid:155)(cid:155)r 31 december 1998) te versoepelen om te vermijden dat CL een beroep moet doen op haar aandeelhouder om de vernietiging van eigen vermogen in verband met deze afstotingen te financieren. De strategi- sche desinvesteringen zouden dan worden gespreid tot het jaar 2000, waarbij tot de afstotingen zou worden besloten wanneer de financi(cid:137)le omstandigheden dit zouden toelaten. Effecten van de strategische desinvesteringen zoals voorgesteld door de Franse autoriteiten Tabel 14 Netto-opbrengst bankbedrijf (Miljard FF) Personeel Aantal vestigingen 1996 1997 1998 1999 2000 Variation 1996/2000 [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] DCAE DCAI DCMC DCAE DCAI DCMC Europa Rest van de wereld Totaal [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] 728 292 1 020 [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] 270 250 520 [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] [. ] –62,9 % –14,4 % –49,0 % DCAE: Direction centrale des affaires europ(cid:130)ennes (Centrale Directie Europese aangelegenheden) DCAI: Direction centrale des affaires internationales (Centrale Directie Internationale aangelegenheden) DCMC: Direction centrale des march(cid:130)s des capitaux (Centrale Directie Kapitaalmarkten). Bron: Cr(cid:130)dit Lyonnais L 221/52 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 De Franse autoriteiten waren van mening dat CL door de afstoting van haar dochterondernemingen voordat de euro wordt ingevoerd, de voordelen van een beter ge(cid:139)ntegreerde markt in Europa voor activiteiten ten behoeve van parti- culieren zou mislopen en dat derhalve sprake was van een grote inspanning waarbij marktaandelen voor haar concurrenten in Europa zouden vrijkomen. Buiten Frankrijk zou de strategie van de bank, na afsto- ting van het retail-bankbedrijf in Europa, bestaan uit het concentreren van de activiteiten op de kredietverlening aan grote ondernemingen, gestructureerde financiering en financiering van projecten, kapitaalmarkten, beheer van activa en geldstromen, particulier beheer en internationale handel. Deze segmenten zouden voortaan op internatio- nale leest worden geschoeid om de cli(cid:137)nten van de bank beter te begeleiden bij hun internationale transacties. Deze herori(cid:137)ntering zou onder meer moeten bestaan in het verlaten van de „universele-bank”-strategie van CL buiten Frankrijk. 7. BEOORDELING VAN DE AANVULLENDE STEUN VERGELEKEN MET DE STEUN DIE DE COMMISSIE IN 1995 HEEFT GOEDGEKEURD 7. 1 Onzekerheid over het totale bedrag van de steun Aangezien de Commissie bij de goedkeuring van de steun in 1995 een plafond van 45 miljard FRF had vastgesteld, is het noodzakelijk om het aanvullende steunbedrag vast te stellen alvorens de verenigbaarheid ervan met het Verdrag te onderzoeken. Er zij aan herinnerd dat de Commissie, afgezien van de 45 miljard FRF welke in 1995 werd toegestaan, in september 1996 tevens haar goedkeuring heeft gegeven voor dringende steun van ongeveer 4 miljard FRF. De kosten voor de staat van het totale aan CL verleende steunbedrag kunnen als volgt worden uitgesplitst: — de herkapitalisatie van CL van 1994 (4,9 miljard FRF), autoriteiten in het bij de waaraan de Franse Commissie in juli 1997 aangemelde plan overwogen een tweede herkapitalisatie van een niet nader genoemd bedrag toe te voegen; — de geactualiseerde verliezen van CDR welke ten laste werden genomen door EPFR in de vorm van schuld- kwijtscheldingen (door een beroep te doen op garan- ties) op de toegekende participatielening van 145 miljard FRF (waarvan 10 miljard FRF is omgezet in een garantie voor leningen die CDR heeft afgesloten bij derden); — de geactualiseerde financieringskosten van de lening van 135 miljard FRF van EPFR bij CL; deze kosten zouden verder kunnen oplopen indien de „neutralise- ring” van de lening van CL tussen 1997 en 2014 wordt uitgevoerd, hetgeen aanvullende geactualiseerde kosten van ongeveer 20 miljard FRF impliceert; — de aanvullende geactualiseerde financieringskosten welke ontstaan indien EPFR overgaat tot het opnemen van een aanvullend krediet van 10 miljard FRF dat door CL met ingang van 1 januari 1998 is toegezegd; — de aanvullende geactualiseerde financieringskosten die EPFR verschuldigd is indien zij zich wegens haar kaspositie genoodzaakt ziet op de markt leningen af te sluiten in aanvulling op de lening bij CL. Alle kosten van de afstotingsoperatie moet worden door de staat voldaan in de vorm van herkapitalisaties van EPFR uit begrotingsmiddelen waarvoor het tijdschema en de bedragen in dit stadium onbekend zijn, en welke naar verwachting gespreid zullen worden over de gehele loop- tijd van de lening van CL aan EPFR, dat wil zeggen tot en met 2014, alsmede uit de opbrengsten van de clausule inzake herstel van winstgevendheid (14) en de privatisering van CL. Ter inleiding, en zoals kan worden opgemaakt uit de berekening van de steun (zie hierna), zij opgemerkt dat enkele van de te onderzoeken steunmaatregelen, met name de „neutralisering” van de lening van CL aan EPFR voor 1995-1996 (goedgekeurd door de Commissie in september 1996 als onderdeel van de dringende steun- maatregelen aan CL) alsmede de door de autoriteiten geplande „neutralisering” van de lening vanaf 1997, een integrerend onderdeel uitmaken van de financierings- kosten van de lening van CL aan EPFR. De Commissie beschouwt de „neutralisering” niettemin als een specifieke steunmaatregel welke in aanvulling komt op het in 1995 goedgekeurde plan en uitvoering waarvan zou betekenen dat de kosten van CL worden verlicht voor een huidige waarde van omstreeks 20 miljard FRF voor de periode vanaf (begin) 1997 tot en met 2014. De „neutralisering”, zoals opgevat door de Franse autoriteiten, betekent dat CL de nettokosten voor de lening aan EPFR worden kwijtge- scholden en dat de geactualiseerde waarde van de bank door deze correctie onmiddellijk wordt verhoogd met het geactualiseerde bedrag van deze „neutralisering” (15). De bank zou aldus onmiddellijk de vruchten plukken van de toekomstige effecten van de neutralisering. De Commissie is daarom van mening dat de geactualiseerde waarde van de „neutralisering” over de periode 1997-2014 onmiddel- lijk en in haar geheel in aanmerking moet worden genomen als nieuwe steun aan de bank. De Commissie merkt op dat de Franse autoriteiten, in hun schrijven van 3 april 1998, op dit punt dezelfde benadering lijken te volgen en de totale waarde van de „neutralisering” optellen bij geraamde steun aan CL. De raming van de bedragen van de steun aan CL wordt voorts op verscheidene punten bemoeilijkt door bepaalde aspecten van het afstotingsschema dat de Franse autori- teiten hebben opgesteld, alsmede door een aantal onze- kerheden in het plan dat de Franse autoriteiten in juli 1997 bij de Commissie hebben ingediend. Het bedrag van de verliezen dat uiteindelijk ten laste zal komen van de afstotingsconstructie en dus van de staat is thans onbekend. Deze potenti(cid:137)le verliezen omvatten een eerste onderdeel, de verliezen van CDR, die op 31 december 1996 zijn geraamd op 100,2 miljard FRF. (14) Onder voorbehoud van handhaving ervan. (15) Onder voorbehoud van een verschil in verband met de be- lasting over de resultaten. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/53 beschikbare Hierbij zij aangetekend dat het bedrag van 100,2 miljard FRF, op 1 juli 1997 aangekondigd in het verslag van EPFR aan het ministerie van Economische zaken, Finan- ci(cid:137)n en Industrie en aan het Franse parlement, niet is goedgekeurd door de bedrijfsrevisoren van CDR. De Franse autoriteiten hebben op een verzoek om nadere informatie hieromtrent van de Commissie geantwoord dat zij, gelet op het specifieke karakter van de afstotingsopera- tie, niet in staat zouden zijn goedgekeurde rekeningen van CDR te overleggen. Alleen de reeds door CDR vastge- stelde en aan EPFR door een beroep op de garantie voor de participatielening toegerekende verliezen, te weten een bedrag van 45 miljard FRF aan het einde van 1996, konden aan het begin van 1998 voorafgaand aan de afsluiting van de rekeningen van CDR over 1997 op basis van de zeker worden informatie beschouwd. Tijdens de vergaderingen begin mei 1998 hebben de Franse autoriteiten de Commissie medege- deeld over aanvullende ramingen te beschikken van de verliezen van CDR in 1997. Deze aanvullende ramingen betroffen een bedrag van 3 miljard FRF, waarmee het totale verlies aan het eind van 1997 uitkwam op 48 miljard FRF. Gelet op de waarde van de resterende activa (ongeveer 80 miljard FRF, aangezien reeds activa ter waarde van 110 miljard FRF werden afgestoten of geliqui- deerd) stellen de Franse autoriteiten dat het verlies normaal gesproken niet hoger kan uitkomen dan 128 miljard FRF. De Commissie is het ermee eens dat een gedeelte van het resterende risico van EPFR in verband met CDR (het deel in verband met haar activa) afneemt naarmate het programma van de afstoting van de activa wordt uitgevoerd. Eind 1997 betrof het 58 % van de bruto-activa van CDR op 1 januari 1995. als De Franse autoriteiten waren echter niet in staat zich te verbinden tot een maximaal bedrag voor de verliezen van CDR. Het nominale risico ten laste van EPFR, die een participatielening van 145 miljard FRF heeft verstrekt aan CDR (waarvan deze laatste 123,5 miljard FRF heeft opge- nomen, waarbij een bedrag van 10 miljard FRF moet worden opgeteld dat in de vorm van een garantie is aangewend), is door het parlement niet aan een plafond gebonden en heeft betrekking op alle verliezen van CDR, zelfs indien deze het bedrag van de participatielening van 145 miljard FRF zouden bereiken of zelfs overschrijden. Het risico voor rekening van EPFR in verband met CDR is om verschillende redenen hoger dan het risico van de oorspronkelijk bij de afstoting overgedragen activa. Aller- eerst leiden de kapitaalinvesteringen „tot behoud” in de afgestoten activa, waarvan de Commissie hier niet beoor- deelt of deze als toelaatbaar kunnen worden beschouwd, tot een verhoging van het risico van CDR in verband met geherkapitaliseerde activa, en derhalve van het risico van EPFR in verband met CDR en van de risico’s van afstoting (16). De Commissie beschikt, verliezen bij ondanks herhaalde verzoeken aan de Franse autoriteiten, tot op heden slechts over zeer onvolledige informatie over deze transacties (17). Ofschoon deze investeringen er, aldus de Franse autoriteiten, toe zouden hebben geleid dat de verliezen bij de afstotingsoperatie werden beperkt, vertalen deze zich thans in een verhoging van het risico van de overheidsgarantie. Bovendien werden talloze risi- co’s buiten de balans om van CL aan CDR overgedragen in de vorm van garanties op dochterondernemingen of op activa welke niet aan CDR werden overgedragen bij de oprichting ervan. Daarbij komt, dat de omvang van de consolidatie van CDR in 1996 werd verruimd zonder dat de Commissie in dit stadium in staat is te beoordelen of deze verruiming een significante verhoging van het door CDR en EPFR gedragen risico ten gevolge heeft. De verruiming van de consolidatie in 1996 dient immers te worden onderzocht in het licht van de risico’s die de betrokken nieuwe activa reeds voor CDR meebrachten voordat zij in de vorm van activa werden betrokken bij de afsplitsingsoperatie. Voorts zijn aanvullende verliezen ontstaan welke in de toekomst verder kunnen oplopen, met name ten gevolge van de uitbreiding van het aantal ingeleide gerechtelijke procedures. Medio 1997 ging het om 75 procedures, waarvan 52 in Frankrijk en 23 in het buitenland. Enkele ervan zouden kunnen leiden tot scha- deloosstelling van CDR en derhalve tot een verlichting van de afsplitsingskosten. Andere zouden zich daaren- tegen, indien CDR in het ongelijk wordt gesteld, kunnen vertalen in belangrijke risico’s buiten de balans; de raming hiervan is onzeker en zou mettertijd aanzienlijke veran- deringen kunnen ondergaan. Bovendien hebben de gerechtelijke procedures een negatieve invloed omdat zij de liquidatie of de afstoting van activa waarop de geschillen betrekking hebben, bemoeilijken doordat zij deze vertragen of zelfs onderbreken. Elke vertraging in het tijdschema voor de overdracht van de activa van CDR ten opzichte van het oorspronkelijke afsplitsingsschema in de afstotingsoperatie (verkoop van 50 % van de activa in drie jaar en van 80 % van de activa in vijf jaar), leidt tot een toename van de beheerskosten en de exploitatieverliezen van CDR. Bovendien worden de terugbetalingen van CDR aan EPFR vertraagd doordat bepaalde verplichtingen aan derden (op een passief van ongeveer 60 miljard FRF dat werd overgedragen aan CDR, naast de participatielening van EPFR) door CDR versneld zijn terugbetaald ten opzichte van het oorspron- kelijke plan over vijf jaar, wegens de opeisbaarheid van bepaalde verplichtingen in verband met de intrekking van vergunningen van bankdochters. Hierbij komt de toene- mende complexiteit van de transacties (de eenvoudigste activa zijn het eerst afgehandeld), hetgeen het verloop van de afstoting in de toekomst zal vertragen en waardoor de risico’s op vermindering van de boekwaarde toeneemt. Het verlaten van het liquidatiestreven, bij de hervorming van CDR in december 1997, kan voorts leiden tot een verlenging van de beheerskosten van de afstotingsoperatie, en dus van de verliezen die via EPFR ten laste van de staat komen. De vertragingen bij de verkoop van de activa van CDR zijn niet rechtstreeks van invloed op haar verliezen (waaronder de toename van de exploitatiekosten (16) Zoals in het jaarverslag van CDR van 1996, blz. 35, wordt ge- steld, vormen de gedekte kapitaalverhogingen van de dochter- ondernemingen een vordering op EPFR die uitsluitend opeis- baar is bij de liquidatie of de verkoop van effecten van de be- trokken dochterondernemingen. (17) De Commissie heeft de procedure van artikel 92, lid 3, van het Verdrag ingeleid ten aanzien van twee transacties: de her- kapitalisering en verkoop van SDBO (PB C 346 van 16. 11. 1996 en PB C 207 van 8. 7. 1997) en de herkapitalisaties en de verkoop van Stardust Marine (PB C 111 van 9. 4. 1998). L 221/54 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 van CDR welke worden toegerekend aan de verliezen), maar leiden wel tot een verlenging van de onzekerheid en een toename van de nominale financieringskosten van de afstotingsoperatie op het niveau van EPFR. De ervaring type afstotingsoperaties heeft geleerd dat na met dit verloop van tijd de activa van minder goede kwaliteit in portefeuille blijven, en dat het verkopen ervan steeds moeilijker wordt. Daarbij komt dat de afgesplitste onder- nemingen grote verliezen kunnen lijden, welke ten laste komen van de afstotingsverliezen, onafhankelijk van de waarde van de activa. De Commissie heeft overigens ondanks twee brieven hieromtrent aan de Franse autoriteiten (van 1 december 1997 en van 5 februari 1998) geen enkel antwoord ontvangen met betrekking tot een mogelijk tijdschema voor de herkapitaliseringen van EPFR door de staat op grond waarvan een daling van de financieringskosten van de lening van CL aan EPFR kan worden verwacht. Te dien aanzien zij opgemerkt dat volgens behoudende veronderstellingen, door CL medegedeeld aan de advise- rende bank van de Commissie, de financieringskosten tot aan het einde van de looptijd van de lening, dus tot 2014, rond 100 miljard FRF blijven bedragen. De financieringskosten zijn niet begrepen in de bereke- ning van de verliezen van CDR. Deze komen eveneens ten laste van EPFR en derhalve, uiteindelijk, van de over- heidsbegroting. De financieringskosten van de afstotings- operatie op het niveau van EPFR stijgen evenredig met de achterstanden die CDR oploopt bij de betalingen aan EPFR. In nominale termen (18) zou het bedrag van deze financieringskosten, uitgaande van de veronderstelling dat de lening wordt gespreid over de gehele periode van het tijdschema zoals door CL aan de adviserende bank van de Commissie is verstrekt (en zonder verdere veronderstel- lingen aangaande de leningen van EPFR), en rekening houdend met de „neutralisering” van de lening zoals gepland door de Franse autoriteiten, voor de gehele loop- tijd van de ingreep (1995-2014) uitkomen op in totaal bijna 100 miljard FRF, waarvan 78 miljard vanaf 1 januari 1997. Deze nominale kosten komen uiteindelijk ten laste van de overheidsbegroting en de belastingplichtigen, net als de afstotingsverliezen. In nominale termen zijn de financieringskosten anderzijds gevoelig voor de rente- ontwikkeling: een stijging van de geldmarktrente met 1 % zou zich vertalen in een stijging van 13 miljard FRF in nominale termen. Deze nominale gevoeligheid voor de rente-ontwikkeling had sinds 1995 gunstig kunnen uitwerken voor EPFR, gezien de daling van de korte rente, indien de lening van CL in 1995-1996 niet zou zijn „geneutraliseerd”. Er kunnen zich echter opnieuw nega- tieve effecten voordoen indien de rente (afgezien van de neutralisering van de lening) weer aantrekt. De onzeker- heid over het bedrag van de financieringskosten kan echter ten dele worden weggenomen door een actualise- ringsberekening waarin rekening wordt gehouden met het geactualiseerde bedrag van de financieringskosten en de verliezen (zie hierna). Tevens zij onderstreept dat de financieringskosten de aanvankelijke ramingen van 1995 reeds overschrijden als gevolg van twee factoren: ten eerste heeft CDR slechts een fractie van de oorspronkelijk geplande aflossingen op de participatielening van de EPFR ook daadwerkelijk verricht, waardoor EPFR haar lening aan CL minder snel dan voorzien heeft kunnen terugbetalen aan CL en de lopende rente hoger uitkomt dan verwacht. Ten tweede waren de herkapitalisaties van EPFR door de staat ontoe- reikend, en wel zodanig dat deze achterstand heeft opge- lopen bij de betalingen aan CL waardoor de nominale financieringskosten zijn gestegen. Niet alleen kan EPFR daardoor de lening van CL gedurende talloze jaren niet aflossen, de verliezen zouden ook verder kunnen oplopen, zoals de afgelopen twee jaren ook is gebeurd, doordat de nalatigheidsinteresten zich opstapelen ten gevolge van de vertraging en de ontoereikendheid van de herkapitalise- ringen door de staat. In haar verslag over 1997 (19) luidt EPFR de alarmklok door te benadrukken dat zij, indien zij uitsluitend de aflossingen van de participatielening aan CDR en overmakingen van de staat voor de nalatigheids- interesten ontvangt, schulden zal moeten aangaan om de rente op de lening aan CL te kunnen opbrengen (daar deze niet kapitaliseerbaar zijn met de hoofdsom van de lening). EPFR verklaart dat „de leningcapaciteit uit hoofde van de rentebetalingen, gebonden aan een maximum van 50 miljard FRF door de wet van 28 november 1995, tussen 2002 en 2004 in haar geheel zou kunnen worden „het hoe dan ook benut”. EPFR concludeert (20) dat wenselijk is te voorkomen dat oninbare verliezen worden gefinancierd door het aangaan van schulden die de eindafrekening alleen maar verzwaren”. Deze gegevens tonen aan dat het mogelijk is dat de kosten van de afstoting sterk oplopen, niet alleen bij CDR wegens verliezen op de activa en risico’s buiten de balans, maar ook bij EPFR wegens een toename van de financie- ringskosten. EPFR spreekt in het verslag over 1997 van een „sneeuwbaleffect” waardoor de staat niet alleen de „primaire” rentelasten (van de lening van CL aan EPFR), maar ook de rentelasten van de aanvullende leningen voor het betalen van rente en aflossing op de hoofdlening voor zijn rekening zou moeten nemen. Indien de vrees van EPFR bewaarheid wordt en zij zich verplicht ziet de benodigde financi(cid:137)le middelen te lenen om aan de verplichtingen van de lening bij CL te voldoen, zouden de financieringskosten van de gehele constructie nog verder kunnen oplopen zolang de herkapitalisaties van EPFR door de staat ontoereikend zijn, in het bijzonder indien EPFR deze leningen moet afsluiten tegen een middellange en lange rente (ongeveer 4,5 (cid:133) 5,5 % begin 1998) welke veel hoger zijn dan de rente van de lening van EPFR bij CL (85 % van de geldmarktrente, ofwel ongeveer 3 % begin 1998). Ter indicatie, indien de kosten van de nieuwe leningen van EPFR begin 2003 oplopen tot 50 miljard FRF, zouden de jaarlijkse financierings- kosten van de afstoting kunnen stijgen van 2,9 miljard FRF (thans voorzienbare schuldendienst van CL, afgezien van neutralisering) tot een bedrag tussen 4,4 en 5,5 miljard FRF, afhankelijk of EPFR op de korte- of de langetermijnmarkt leent. (18) De nominale gegevens hieronder zijn niet geactualiseerd. Zie voor actualisering de berekening van de raming van de kosten van de operatie voor de staat. (19) Blz. 27 van het verslag over 1997 van EPFR. (20) Blz. 29 van het in voetnoot 9 genoemde verslag. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/55 Bovendien is de staat thans voornemens, naar aanleiding van het besluit de participatie van CDR in de holding Artemis aan EPFR over te dragen, welke participatie in eerste instantie werd ondergebracht bij CDR, EPFR de laten dragen, financieringskosten voor de activa hetgeen niet was voorzien in het plan dat in 1995 bij de Commissie werd ingediend. Hierdoor zouden de vermin- deringen van de boekwaarde of de afstotingsverliezen ten laste kunnen komen van EPFR. Logischerwijs zullen deze waardeverminderingen niet meer ten laste komen van CDR, wier geraamde verliezen afnemen met de voor Artemis te treffen voorzieningen zodat deze overdracht geen gevolgen moet hebben voor de gehele afstoting. te De Franse autoriteiten hebben voorts in het plan van juli 1997 te kennen gegeven mogelijk tot een nieuwe herkapi- talisatie van CL te zullen overgaan, zonder nadere bedragen te noemen. In voorkomend geval zou deze herkapitalisatie door de Commissie zijn betrokken in de berekening van het totale steunbedrag in deze zaak. De Franse autoriteiten zijn niet teruggekomen op deze mogelijkheid. In Beschikking 95/547/EG werd een aantal elementen in mindering gebracht op het steunbedrag. De financierings- kosten van de nulcouponobligaties werden destijds van het bedrag afgetrokken, maar dit zal niet mogelijk zijn in de nieuwe berekening van de steun aan CL, aangezien de Franse autoriteiten in het schrijven van de minister van Economische zaken, Financi(cid:137)n en Industrie van 31 maart 1998 aan Commissielid Van Miert duidelijk hebben bevestigd te willen afzien van de verplichting tot de finan- ciering van nulcouponobligaties. Dit heeft tot gevolg dat de geraamde steun aan CL in vergelijking met het plan van 1995 7,8 miljard FRF hoger uitkomt, aangezien de bank is ontslagen van deze verplichting. Een ander element, de actuele waarde van de inkomsten uit de clau- sule inzake herstel van winstgevendheid, werd eveneens van het geraamde bedrag afgetrokken, net als de rest- waarde van CL (na aftrek van de clausule). In brieven van 31 maart en 3 mei 1998 aan Commissielid Van Miert, heeft de minister van Economische zaken, Financi(cid:137)n en Industrie formeel verklaard dat Frankrijk zich ertoe verbond CL te privatiseren v(cid:155)(cid:155)r het einde van 1999, en dat met betrekking tot de clausule een „aanzuivering” was voorzien. Gelet op deze verbintenissen en deze korte termijn acht de Commissie het juist het brutobedrag van de steun te verlagen met de waarde van de overheidsparti- cipatie in de bank (ongeveer 82 %), en niet, zoals in 1995, met het bedrag van de clausule en de restwaarde van de bank. In tegenstelling tot de Commissie, die in 1995 rekening hield met een mogelijk steunbedrag van 45 miljard FRF aan CL, waren de Franse autoriteiten destijds van mening dat de getroffen reddingsregeling zichzelf zou terugbe- talen door de opbrengsten uit de clausule inzake terug- keer naar winstgevendheid, de privatisering van CL en de kapitalisatie van de rente uit de aanvankelijk geplande nulcouponobligaties, zodat de operatie voor de overheids- begroting uiteindelijk neutraal zou zijn. In het verslag van 1 juli 1997 aan de minister van Economische zaken, Industrie en Financi(cid:137)n concludeert EPFR (21) dat „wat de financi(cid:137)le aspecten betreft, de reeds geboekte resultaten en de ontwikkeling van de te verwachten toekomstige verliezen het aanvankelijk voorziene financi(cid:137)le evenwicht over de gehele periode tot een illusie maken”. Niettemin verschillen de Franse autoriteiten en de Commissie thans nog van mening over de aard en de raming van het steun- bedrag dat in de onderhavige beschikking moet worden vastgesteld. In het bijzonder is de Commissie van mening dat in de steun aan CL alle verliezen van CDR moeten worden begrepen, terwijl de Franse autoriteiten bij hun contacten met de Commissie en in twee aan de Commissie gerichte notities van 25 november 1997 en 3 april 1998 verklaard hebben hiermee niet in te stemmen omdat CL, die in geen enkele van de organen van CDR vertegenwoordigd is, sinds de overdracht van de activa aan de afsplitsings- constructie overeenkomstig Beschikking 95/547/EG, geen enkele rol meer speelt bij het beheer en de beslissingen inzake de afstoting of de liquidatie van deze activa. Bovendien wijken de boekhoudkundige regels van toepas- sing op deze overgedragen activa in de afsplitsingscon- structie af van de regels die golden toen deze activa nog bijdroegen tot de exploitatie van de bank. De regels die gelden bij veronderstelde voortzetting van exploitatie zijn ten dele niet langer van toepassing, hetgeen leidt tot de versnelde afschrijving van de goodwill van de activa, waar- door de verliezen van CDR hoger uitkomen. Volgens de Franse autoriteiten is het daarom onjuist om een vermeer- dering van de geraamde verliezen (geraamd op 60 miljard in 1995 en op 100,2 miljard op 31 december 1996) toe te rekenen aan CL. Dit zou betekenen dat de in de totale berekening in aanmerking te nemen steun aan CL zich zou beperken tot de oorspronkelijk in de afsplitsingscon- structie ondergebrachte verliezen. In een schrijven van 3 april 1998 stellen de Franse autoriteiten nog een andere methode voor, bestaande uit het in aanmerking nemen van de effectieve verliezen van CDR op 1 januari 1997, te weten 64,3 miljard FRF, te actualiseren, met inbegrip van de financieringskosten, tegen het tarief van de lange rente, waardoor zij uitkomen op een waarde van 59 miljard FRF, ofwel een bedrag dat nagenoeg gelijk is aan het bedrag waarop zij volgens de eerste methode uitkomen. De Commissie kan niet instemmen met de door Franse autoriteiten aangedragen argumenten. Het bestaansrecht van de gehele afsplitsingsconstructie, in 1995 en daarna, is het reddingsplan voor CL, zonder welk plan de bank zou moeten zijn geliquideerd. Indien het zou volstaan om een afsplitsingsconstructie te cre(cid:137)ren om alle banden te verbreken tussen de onderneming die zich heeft ontdaan van al haar slechte activa en de toerekenbaarheid aan de gesteunde onderneming van het geheel of een gedeelte van de verliezen van genoemde structuur, zouden de lidstaten zich aldus kunnen onttrekken aan de verplich- tingen uit hoofde van artikel 92 van het Verdrag door dergelijke financi(cid:137)le constructies te scheppen om aan de toepassing van het Verdrag te ontkomen. In onderhavig geval is de oorzaak van de afstotingsverliezen, behoudens bewijs van het tegendeel in bijzondere als zodanig aan te (21) Blz. 29 van het verslag over 1997 van EPFR. L 221/56 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 merken gevallen, de overdracht in 1995 van slechte activa van CL aan CDR, die een volle dochteronderneming van CL is (weliswaar boekhoudkundig niet geconsolideerd omdat de verliezen worden toegerekend aan EPFR en niet aan de moedermaatschappij). De kosten voor het cre(cid:137)ren van de afsplitsingsconstructie, waaronder het door de Franse autoriteiten genoemde verloren gaan van de good- will (overgang van een exploitatiestreven naar een liquida- tiestreven) is volgens de Commissie (cid:130)(cid:130)n van de specifieke kostenaspecten van deze transactie ten gunste van de bank, en moet derhalve in aanmerking worden genomen als een vorm van „badwill” in verband met het scheppen van de afsplitsingsconstructie. Het zou voor de Commissie alleen mogelijk zijn om te concluderen dat de verliezen in verband met de afsplitsing niet zijn toe te rekenen aan CL, in haar hoedanigheid van begunstigde, indien kan worden vastgesteld dat CDR niet heeft gehandeld als verstandig beheerder en met het oog op de overdracht van de afgesplitste activa tegen een zo gunstig mogelijke prijs of de liquidatie ervan en terdege rekening houdend met de financi(cid:137)le consequenties van haar beslissingen. Aange- zien de Franse autoriteiten geen argumenten in deze zin hebben aangevoerd, kan de Commissie, vooralsnog, slechts concluderen dat het geheel van de afstotingsver- liezen moet worden beschouwd als steun aan CL. De hypothese van een toename van de steun in verband met de afstotingskosten in vergelijking met het aanvan- kelijk goedgekeurde bedrag was uitdrukkelijk voorzien in Beschikking 95/547/EG, waarvan artikel 2, onder c), bepaalt dat ingeval de kosten van het systeem hoger zouden uitkomen, de Commissie bereid is het bedrag van de tegenprestaties waarvan sprake in genoemde beschik- king, opnieuw te onderzoeken. De Commissie tekent aan, dat de Franse autoriteiten geen bezwaar hebben gemaakt tegen deze bepaling van Beschikking 95/547/EG en er derhalve geen grond is thans een andere redenering te volgen. Zij tekent voorts aan dat het „systeem” zoals bedoeld in Beschikking 95/547/EG overduidelijk verwijst naar het geheel van de afstotingsconstructie en dit niet op restrictieve wijze kan worden ge(cid:139)nterpreteerd als een eenvoudig onderdeel hiervan, zoals de Franse autoriteiten het in aanmerking nemen van de stijging van de financie- ringskosten in verband met de „neutralisering” van de lening voorstellen en waarbij zij de stijging van het geheel van de andere financieringskosten en de afstotingsver- liezen daarvan los zien. Gelet op het voorgaande concludeert de Commissie, dat het gegrond is het geheel van de afstotingsverliezen in aanmerking te nemen, zowel de verliezen bij CDR als de aanvullende verliezen die geleidelijk zouden kunnen ontstaan bij EPFR, hoofdzakelijk in de vorm van een toename van de financieringskosten. Alle voorgaande elementen, alsmede de grote onzekerheid die nog steeds heerst over de uiteindelijke totale kosten van de reddings- operatie van de bank voor de staat, vormen voor de Commissie aanleiding om als uitgangspunt een ruime marge voor de raming van de steun te hanteren door aan de waarschijnlijke kosten in dit stadium (ondergrens van de marge) de kosten toe te voegen die zich zouden kunnen voordoen gelet op de onvoorziene uitgaven van de afstotingsconstructie. 7. 2 Marge voor de raming van de kosten van de voorziene maatregelen ten behoeve van Cr(cid:130)dit Lyonnais De door de Franse autoriteiten opgezette constructie bestaat uit de gespreide financiering over een lange periode, potentieel tot 2014, van de begrotingskosten van de operatie door middel van een constructie die berust op een lening (door EPFR van CL) tegen een rentevoet gere- zouden nog lateerd aan de geldmarktrente. Hierbij belangrijke leningen door EPFR op de markt kunnen komen indien de herkapitalisaties van de staat ontoerei- kend zijn voor de behoefte aan liquide middelen om de jaarlijkse rente op de lening van CL te kunnen betalen. De Franse autoriteiten hebben zich niet vastgelegd op toekomstige begrotingsbeslissingen maar een grote mate van flexibiliteit ingebouwd in de constructie wat betreft het tempo waarin de kosten van de operatie moeten worden terugbetaald. Als vereenvoudigde voorstelling van de constructie en de berekening van de kosten, zou gesteld kunnen worden dat, ervan uitgaande dat de afsplit- sing van de activa binnen CDR voltooid is, de staat jaar- lijks de keuze heeft om uit de begroting een bedrag ter algehele kwijting van de schulden aan EPFR te betalen, hetgeen deze laatste in de gelegenheid zou stellen onmid- dellijk de rest van de bij CL afgesloten lening af te lossen, of om de lening te laten doorlopen door middel van de financiering tegen de geldmarktrente zoals bepaald in 1995. Voor zover de aflossingen van CDR ontoereikend zijn voor het voldoen van de jaarlijkse rentebetalingen op de lening bij CL, zou de staat EPFR normaal gesproken van kapitaal moeten voorzien om haar liquide middelen op peil te brengen en te voorkomen dat EPFR een betalings- achterstand oploopt. Als de staat daarentegen, zoals in 1995 en 1996, niet voorziet in een minimale financiering van EPFR, moet deze laatste omvangrijke leningen op de geldmarkt afsluiten, zoals gesteld in genoemd verslag van EPFR over 1996. De noodzaak van toekomstige herkapi- talisaties van EPFR uit de overheidsbegroting is overigens sterk toegenomen sinds werd besloten af te zien van de nulcouponobligaties waarop EPFR moest inschrijven door hiervoor 10 miljard FRF op te nemen van de lening van CL. De vastgestelde financi(cid:137)le bewegingen zullen voor het merendeel in de, nabije of verre, toekomst plaatshebben afhankelijk van de wijze waarop de staat besluit tot herka- pitalisering van EPFR: dit impliceert dat de nominale financieringskosten van de lening aan EPFR of de verliezen van CDR moeten worden geactualiseerd om, op het moment dat de bewegingen worden vastgesteld, reke- ning te houden met de geldwaarde zoals vermeld in het kader van de onderhavige beschikking op 31 december 1997. Wanneer de staat de afstotingsconstructie had gefi- nancierd met een langetermijnlening, bij voorbeeld in de vorm van staatsobligaties met een looptijd van 10 of 15 jaar, zouden de toekomstige aflossingen van de lening en het nominale bedrag van het totale geraamde verlies van CDR moeten worden geactualiseerd tegen het tarief van de lange rente. Aangezien de onderhavige constructie voorziet in financiering van de afstoting tegen een korte rente bepaald op een percentage van de geldmarktrente, moet de Commissie als actualiseringspercentage voor de 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/57 afstotingsverliezen en hun financieringskosten uitgaan van een korte rente. Het feit dat de Commissie uitgaat van een actualisering van toekomstige overdrachten op basis van een korte rente, maakt de beoordeling van de onafhankelijk van de financieringskosten nagenoeg rente-ontwikkeling, zodat de Commissie in de beoorde- lingsmarge geen rekening houdt met veronderstellingen met betrekking tot de ontwikkeling van de korte rente en de berekening van de totale kosten van de operatie voor 1997 en 2014 identieke bedragen oplevert. Een gevoelig- heidsscenario betreffende de renterisico’s, noodzakelijk om de nominale kosten te beoordelen, lijkt derhalve niet nodig gezien de huidige hypotheses voor de beoordeling van de geactualiseerde kosten van de afstotingsoperatie (22) (hetgeen de in punt 6. 1 besproken elementen onverlet laat, betreffende de gevoeligheid van de „neutraliserings”- kosten voor een verandering van de tarieven voor de bere- kening). Tabel 15 is gebaseerd op een presentatie van de geactualiseerde kosten op 31 december 1997 uitgaande van de verplichting, op 31 december 1997, om de verliezen van de operatie aan te zuiveren door een begro- tingsbedrag ter algehele kwijting. Op basis hiervan kunnen de bedragen van de steun aan CL, in brutowaarde en zonder rekening te houden met elementen die in mindering zouden kunnen worden gebracht, berekend worden (tegen een constante waarde van de FRF op 31 december 1997) door rekening te houden met de verliezen van CDR, de financieringskos- ten, de neutralisering van de lening aan EPFR en de herkapitalisering van de staat in 1994 (reeds begrepen in het steunbedrag van 45 miljard FRF dat in 1995 werd goedgekeurd). Deze methode levert dezelfde resultaten op als die welke zouden worden verkregen bij een actualise- ring van het bedrag van de herkapitalisaties van CL en EPFR door de staat waarvan het, om voornoemde rede- nen, niet mogelijk is het exacte bedrag te bepalen, noch het toekomstige tijdschema voor de betalingen, en waarvan de inkomsten van EPFR moeten worden afge- trokken (hoofdzakelijk, bij de hypothese van de over- dracht van de clausule inzake herstel van winstgevend- heid, de opbrengst van de privatisering van CL, die wordt toegerekend aan EPFR). De onzekerheid over het bedrag van de verliezen van CDR waarmee rekening moet worden gehouden, is een eerste onzekere factor bij de raming van de steun. Deze verliezen zijn op 31 december 1996 door CDR geraamd op 100,2 miljard FRF. De Commissie, die niet beschikt over een actualisering van deze raming op 31 december 1997, moet uitgaan van dit bedrag van einde 1996 en dit beschouwen als de laagste waarde van de marge voor het bedrag van de steun. Zoals reeds gesteld worden de verliezen van CDR ten laste genomen door EPFR via de constructie van de participatielening die zij heeft verleend aan CDR, waarbij deze laatste de gerealiseerde verliezen niet terugbetaalt. De garantie van EPFR aan CDR over- schrijdt echter het bedrag van 145 miljard FRF van de inbegrip van de aanvullende participatielening (met tranche van 10 miljard FRF die uiteindelijk niet door CDR is opgenomen, maar werd omgezet in een garantie aan EPFR op externe leningen van 10 miljard FRF aan CDR) en dekt met name alle elementen buiten de balans, talrijke in het bijzonder de risico’s lopende gerechtelijke procedures betreffende de afge- stoten activa. Hieruit volgt dat de uiteindelijke raming van het bedrag van de verliezen van CDR bijzonder onzeker is. in verband met Bij de berekening van het bedrag van de steun aan CL moet de Commissie rekening houden met de mogelijk- heid van een onvoorziene stijging van de verliezen van CDR in vergelijking met het op 31 december 1996 geraamde bedrag van 100,2 miljard FRF. Ondanks het afnemen van het risico naarmate het resterende programma van afstotingen wordt uitgevoerd, en om reke- ning te houden met aanvullende verliezen die zich elders zouden kunnen voordoen, zoals hiervoor beschreven, lijkt het in dit stadium wenselijk het risico met betrekking tot de gehele participatielening te beschouwen als basis voor de berekening van de bovengrens van de marge voor de raming van de verliezen van CDR. Gelet op het feit dat de ramingen van de Franse autoriteiten in het verleden reeds onjuist bleken te zijn en ten einde een voldoende ruime foutenmarge aan te houden, gaat de Commissie ervan uit dat het bedrag van de totale steun voor de mogelijke verliezen van CDR zal vallen in een marge tussen 100,2 en 145 miljard FRF. De hierna genoemde financieringskosten zijn geactuali- seerd op 31 december 1997. Voorts is voorzien dat EPFR, om het beheer van haar kaspositie te verbeteren, met ingang van 1 januari 1998 een aanvullende lening van 10 miljard FRF mag opnemen bij CL. Wegens het oplopen van de afstotingsverliezen bestaat er een dringende nood- zaak voor herkapitalisaties van EPFR door de staat, teneinde EPFR in staat te stellen haar verplichtingen in verband met de schuldendienst van de lening van CL na te komen. Aangezien er geen nauwkeurige informatie van de staat beschikbaar is over toekomstige herkapitalisaties, en gelet op de moeilijke kaspositie van EPFR welke geleid heeft tot achterstallige rentebetalingen, waardoor de verschuldigde nalatigheidsinteresten oplopen, zou moeten worden uitgegaan van het hoogste bedrag van de vastge- stelde marge in de wetenschap dat EPFR vanaf 1998 een aanvullende lening van 10 miljard FRF bij CL opneemt, waarvoor tussen CL en EPFR een memorandum van over- eenkomst is getekend. Op basis van de pessimistische veronderstellingen van EPFR in haar verslag over 1997 zouden de kosten van de aanvullende leningen van EPFR op de kapitaalmarkt rond 2003 kunnen oplopen tot het maximale wettelijk toegestane bedrag van 50 miljard FRF (EPFR noemt de periode 2002-2004) indien de staat onvoldoende herkapitaliseringen doorvoert. Te dien aanzien zij eraan herinnerd dat de wet van 28 november 1995 betreffende de oprichting van EPFR (23), deze laatste toestaat tot een limiet van 50 miljard FRF leningen aan te gaan voor het betalen van de rente op de lening bij Cr(cid:130)dit Lyonnais (artikel 3). (22) Zoals reeds gesteld is CL echter wel gevoelig voor een even- tuele rentedaling, die zich zou kunnen vertalen in een stij- ging van de financieringskosten van de lening. (23) Zie het Franse staatsblad van 30 november 1995, Wet 95- 1251 van 28 november betreffende het aandeel van de staat in de saneringsplannen van Cr(cid:130)dit Lyonnais en Comptoir des entrepreneurs, artikel 3. L 221/58 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Op basis van de verbintenissen van de Franse autoriteiten om CL in 1999 te privatiseren heeft de Commissie deze risico’s op kostenoverschrijdingen niet in aanmerking genomen bij de raming van het bedrag van aanvullende steun aan CL: indien CL daadwerkelijk in 1999 wordt geprivatiseerd, zou EPFR onmiddellijk de waarde van de verkochte participatie van de staat kunnen ontvangen, hetgeen een belangrijke verbetering van de kaspositie van in dat geval geen EPFR zou betekenen aangezien zij verdere schulden zou hoeven aangegaan en zelfs in staat zou zijn de financieringskosten van de lening van CL te verlagen door een aflossing op de hoofdsom. In de veron- derstelling dat de staat 10% van het kapitaal zou behouden en zijn participaties ten belope van 72 % van het kapitaal van de bank (de staat bezit thans 82 %) zou verkopen, zou EPFR in 1999 bij de privatisering een kapi- taalinjectie van omstreeks 25 miljard FRF tegemoet kunnen zien (24). Dit zal echter ontoereikend zijn om de schuldendienst van de lening van de bank op termijn te voldoen, zodat het van essentieel belang is dat de staat doorgaat met het regelmatig herkapitaliseren van EPFR om te voorkomen dat het in het verslag van EPFR beschreven scenario werkelijkheid wordt. In werkelijkheid zullen de Franse autoriteiten waarschijn- lijk de toekenning van begrotingsmiddelen spreiden in de tijd, enerzijds om de rentebetalingen op de lening van EPFR bij CL te verzekeren, anderzijds om aflossingen op de hoofdsom mogelijk te maken om te voorkomen dat deze in 2014 ineens zou moeten worden terugbetaald en de lasten hiervan te spreiden over verscheidene begro- tingsjaren (ofschoon hiertoe geen verbintenissen kunnen worden aangegaan zonder raadpleging van het Franse parlement). Op voorwaarde dat de staat EPFR regelmatig van voldoende kapitaal voorziet om haar kaspositie op peil te houden en te voorkomen dat deze aanvullende leningen moet aangaan, is het exacte tijdschema van de herkapitaliseringen door de staat niet van invloed op de berekening van het bedrag van de steun. Deze berekening is op die basis uitgevoerd. hypotheses: De twee scenario’s voor de toekomstige ontwikkelingen zoals weergegeven in tabel 15 zijn opgesteld op basis van noodzakelijkerwijs de vereenvoudigde Commissie beschikt niet over de elementen voor het simuleren van een tabel met vooruitzichten voor de arbeidsplaatsen en middelen van EPFR; alleen op die basis is een nauwkeurige berekening van de uiteindelijke kosten van de operatie mogelijk. De Commissie is echter van mening, dat de brede marge voor de berekening van de kosten van de afstotingsconstructie zoals hieronder beschreven het meest objectieve beeld schetst dat in dit stadium mogelijk is van de marge waarbinnen uiteindelijk de totale kosten van de constructie voor de staat zullen uitkomen. Tabel 15 Geraamde marge voor de steun aan Cr(cid:130)dit Lyonnais (totale steun voorzien in het plan van juli 1997, waaronder de in 1995-1996 toegestane steun) Steun 1995 Extra steun Ondergrens 95-98 Totale (1) steun Ondergrens 95-98 Extra steun Bovengrens 95-98 Total steun Bovengrens 95-98 (miljard FRF) 1. Aanvullende verliezen CDR Toename van 60 tot 100-145 miljard FRF 2. Overschrijding financieringskosten Van 1995 tot 1997, ten opzichte van het plan van 1995 3. Gevraagde neutralisering Geactualiseerd bedrag 1997-2014 4. Last van 15 % van geldmarktrente voor CL Geactualiseerd bedrag 1997-2014 5. Opbrengst uit clausule 1 miljard FRF overgemaakt in 1995-1997 6. Variatie waarde van CL (2) Toename van 4 miljard FRF 7. Nulcoupon Waarde afgetrokken van steun in 1995 40,2 4,6 20,3 –7,2 –1 –4 7,8 85 4,6 20,3 –7,2 –1 –4 7,8 Totaal, nettosteunbedrag 41 61 102 106 147 (24) Op basis van een waardering van CL van ongeveer 35 miljard FRF. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/59 (miljard FRF) Steun 1995 Extra steun Ondergrens 95-98 Totale (1) steun Ondergrens 95-98 Extra steun Bovengrens 95-98 Total steun Bovengrens 95-98 Brutosteunbedrag (zonder de waarde van de afgetrokken overheidsparticipatie in CL) 130 175 Bedrag toegestaan in 1995 Bedrag toegestaan in 1996 (dringende steun) Totale toegestane steun 45 4 49 Aanvullende steun in vergelijking met in 1995-96 toege- stane steun 53 ondergrens 98 bovengrens Berekening: Europese Commissie (1) Deze berekening van de totale steun is tot stand gekomen door samenvoeging van de aanvullende geactualiseerde steunbedragen op 31 december 1997 en de steunbedragen zoals door de Commissie vastgesteld in 1995. Deze berekening, hoofdzakelijk bedoeld om de niet-goedgekeurde aanvullende steun aan CL vast te stellen, houdt geen rekening met de actualisering op 31 december 1997 van de in 1995 geraamde steun. Een volledige actualisering van de steun zou een enigszins hoger bedrag opleveren (een verschil van 3 (cid:133) 4 miljard FRF), hetgeen niet van invloed is op de raming van de aanvullende steun. (2) Genoemd cijfer, –4 miljard FRF, komt, na aftrek van het verschil, overeen met een toename tussen 1995 en 1998 van de waarde van Cr(cid:130)dit Lyonnais die wordt afgetrokken van de steun. Op basis van de twee scenario’s — de hoogste en laagste steunbedragen — kan het brutobedrag van de steunmaat- regelen resulterend uit het plan van juli 1997 (dat wil zeggen v(cid:155)(cid:155)r aftrek van inkomsten uit de herstelclausule en uit de privatisering ten behoeve van de afsplitsingscon- structie (vermeerderd met de geactualiseerde kosten van de herkapitalisering van 1994) in geactualiseerde termen worden geraamd tussen 130 en 175 miljard FRF. van het plan van juli 1997. Voor zover de waarde van een instantie de geactualiseerde onderneming in eerste optelsom is van haar „cash flows”, volgt hieruit een be- langrijke correctie van de waarde van de bank die, in dit stadium en gelet op de laatste ontwikkelingen, niet volledig in aanmerking kon worden genomen in de laatste ramingen van de waarde van de bank door verschillende bronnen en door de markt. De Commissie vermindert het brutosteunbedrag, gelet op de bijzondere kenmerken van de afstotingsconstructie waarbij EPFR de opbrengst van de privatisering van de bank ontvangt, met de waarde van de overheidsdeelne- ming in CL. De adviserende bank van de Commissie heeft aan het einde van 1997 de waarde van CL op basis van elementen van het in juli 1997 ingediende plan en van door CL eind 1997 verschafte inlichtingen geraamd op 34 (cid:133) 35 miljard FRF. De Commissie heeft voorts uit onafhankelijke bron kennis genomen van recentere ramingen die zijn uitgevoerd in april 1998, waarin de waarde van de bank veel hoger wordt geschat, namelijk rond een gemiddelde van 46 miljard FRF. Enkele van deze beoordelingen werden echter uitgevoerd bij een ongewijzigde consolidatie en op basis van de hypothese van een volledige neutralisering van de lening. Deze ramingen werden uitgevoerd voordat werd besloten tot de afstoting van aanvullende activa als tegenprestatie voor de steun die in de onderhavige beschikking wordt onder- zocht. Volgens het herziene ondernemingsplan dat de bank begin mei 1998 aan de Commissie heeft verstrekt, zijn deze afstotingen van grote invloed op het niveau van de activiteiten en de resultaten van de bank, en vertalen deze zich rond 1999 in een daling van circa 7 (cid:133) 10 miljard FRF van de netto-opbrengst uit het bankbedrijf en van 3,3 bruto- exploitatieresultaat (25) ten opzichte van de voorspellingen 6 miljard FRF van het (cid:133) (25) Marge van de afname op grond van de hypothese van „neu- tralisering” van de lening in 1999, zie punt 10. 4 hierna. Op grond hiervan dient de Commissie zich, ondanks een grote mate van onzekerheid, vooralsnog in het kader van onderhavige beschikking te beperken tot de raming van de adviserende bank van einde 1997. In de veronderstel- ling dat de waarde van de overheidsparticipatie (82 % van het kapitaal) in CL, dat wil zeggen omstreeks 28 miljard FRF, volledig in mindering wordt gebracht op het bruto- steunbedrag, zou de nettosteun van de staat aan CL dalen tot een bedrag tussen 102 en 147 miljard FRF. De opbrengst uit de privatisering, hoe hoog deze ook moge uitvallen, laat onverlet dat er sprake is van aanzienlijke aanvullende steun. De verruimde marge voor de steunbedragen waarop de Commissie uiteindelijk is uitgekomen, rekening houdend met de onzekere omvang van de afstotingsconstructie en van het exacte bedrag van de opbrengst van de privatise- ring van CL, waarvoor een ruime marge is aangehouden, bedraagt 102 (cid:133) 147 miljard FRF, ongeveer het dubbele tot het drievoudige van de steun waarvoor in 1995 en 1996 toestemming werd verleend. In hun schrijven van 3 april 1998 aan de Commissie verstrekken de Franse autoriteiten een andere berekening, met als uitkomst een marge van 52,4 (cid:133) 71,2 miljard FRF. Door toepassing van een foutenmarge op het hoogste bedrag, zoals de Commissie deed in Beschikking 95/547/ EG, komen zij tot de slotsom dat de totale steun aan CL kan worden geraamd op maximaal 80 miljard FRF. L 221/60 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 De Commissie kan om de volgende redenen niet instemmen met deze berekening: i) ten eerste, zoals hiervoor beschreven, rekenen de Franse autoriteiten niet het geheel der afstotingsver- liezen toe aan de steun aan CL, maar slechts de verliezen zoals becijferd op het moment van de over- dracht van de afgestoten activa en schulden aan CDR in 1995. Door deze gedeeltelijke toerekening komen de verliezen ongeveer 40 miljard FRF lager uit dan de waarde van de verliezen van CDR zoals berekend door de Commissie als ondergrens van de marge voor de raming van de verliezen van CDR. De Commissie kan niet instemmen met een dergelijke gedeeltelijke toere- kening van de verliezen van CDR, welke de belang- rijkste reden is voor het verschil tussen de berekening van de Franse autoriteiten en haar eigen berekening. Tijdens bijeenkomsten aan het eind van 1997 met vertegenwoordigers van CL en de Franse autoriteiten, in het bijzonder een vergadering op 28 november 1997, heeft de Commissie uitdrukkelijk te kennen gegeven dat de volledige toeneming van de verliezen van CDR, in dit stadium, moeten worden beschouwd als steun aan CL. De vertegenwoordigers van de Commissie hebben de autoriteiten wederom op dit standpunt gewezen tijdens een vergadering begin mei 1998 te Brussel. ii) het tweede belangrijke verschil betreft het in aanmer- king nemen van de risico’s van de afstotingsconstruc- tie. De Commissie is van mening dat de door EPFR aan CDR verleende garantie (voor 145 miljard FRF) voor een groot deel zou kunnen worden benut, tot boven de geraamde verliezen van 100,2 miljard FRF, aangezien de tot op heden vastgestelde toename van de schulden van CDR zich kan voortzetten. Het hoogste bedrag van de marge voor de raming van de steun moet derhalve rekening houden met het risico van de lening (in theorie zelfs hoger omdat de garantie van de staat onbeperkt is). In een dergelijk scenario zou deze toename van de schulden van CDR vergezeld kunnen gaan van een toename van de aanvullende financieringskosten ten laste van EPFR, waardoor EPFR te zijner tijd verplicht zou zijn de haar bij wet verleende mogelijkheden te gebruiken om op de markt geld te lenen. Dit tweede belangrijke element van verschil impliceert een bovengrens van de marge die 45 miljard FRF meer bedraagt dan het door de autoriteiten in aanmerking genomen bedrag. De Commissie hanteert een meer globale methode dan de Franse autoriteiten ten einde rekening te houden met het geheel van mogelijke afstotingsver- liezen op het niveau van EPFR. iii) ten derde actualiseren de Franse autoriteiten de verliezen en financieringskosten (de basisfinancie- ringskosten voor de lening en de „neutralisering” ervan) tegen een langerentetarief, namelijk het tarief voor staatsleningen (met schatkistpapier gelijkgestelde obligaties) met een looptijd van 10 jaar, te weten circa 5,7 %. De Commissie is het eens met de Franse auto- riteiten over de methode welke bestaat in het actuali- seren van de aanvullende verliezen en financierings- kosten. Zij wijst er echter op dat bij een actualisering afstotingsverliezen meer tegen een lange rente automatisch een actuele waarde van de gecumuleerde verliezen en financieringskosten in 2014 wordt verkregen die lager is dan het nominale bedrag van deze verliezen in 1997 (of, afhankelijk van de methode, 1995), omdat de financieringskosten worden bepaald door de korte rente (85 % van de geldmarktrente), welke meer dan twee procent lager ligt dan het door de Franse autoriteiten voor de actu- alisering gebruikte langetermijntarief. Een dergelijke actualiseringsberekening aan de hand van langeter- mijntarieven, waarop de raming van de Franse autori- teiten is gebaseerd, toegepast op een constructie over een zo lange periode (1995-2014) heeft wegens de omvang van de verliezen en de kosten van de lening een aanzienlijke invloed en leidt, ervan uitgaande dat de verliezen worden gerealiseerd in 2014, ertoe dat de geactualiseerde dan 25 miljard FRF lager uitkomen. Deze berekening veron- derstelt impliciet dat de staat in staat zou zijn een lening tegen 85 % van de geldmarktrente op lange termijn om te zetten in een lening tegen 5,7 %, ofwel, tegen het huidige tarief, 2,7 % rente meer. In de veronderstelling dat de staat zich structureel in de positie van leningverstrekker bevindt, zou hij profijt kunnen trekken van de omzetting van een lening tegen korte rente in een lening tegen lange rente (maar met dergelijke voorwaarden zou de huidige afstotingsconstructie overbodig zijn geweest). De staat bevindt zich echter structureel in de positie van leningnemer en is derhalve per definitie niet in de positie om de vruchten te plukken van de mogelijk- heden van de omzetting die de lening van CL zou hebben geboden, welke volledig is toegerekend aan CDR en slechts verliezen oplevert. Een poging om profijt te trekken van een dergelijke mogelijkheid van de omzetting van korte naar lange rente, de aanvan- kelijk in 1995 voorziene nulcoupon, is mislukt. Hierbij ging het om een bedrag van slechts 10 miljard FRF, een bedrag dat vele malen lager is dan de huidige verliezen (en dat, daarenboven, moest worden gefinancierd door CL en niet door de staat); a fortiori kan de Commissie dus niet tot de slotsom komen dat de staat zich in de positie bevindt om zijn voordeel te doen met de mogelijkheden tot omzetting van de rentetarieven, die zijn gecre(cid:137)erd door de lening bij CL tegen een korte rente ten belope van het totale bedrag van de lening (ten minste 100 miljard FRF). Indien dit het geval zou zijn geweest had de staat in 1997, in de wetenschap dat het verlies destijds werd geraamd op 100 miljard FRF, enkele tientallen miljarden aan begrotingsmiddelen kunnen ver- strekken aan EPFR, die deze op lange termijn had kunnen uitzetten tegen 5,7 % tot 2014, ten einde de vruchten te plukken van het verschil tussen de korte en de lange rente. De Commissie kan derhalve niet instemmen met een actualisering op basis van de lange rente, welke leidt tot een vermindering van de afstotingskosten die niet in verband staat met de reali- teit van de betreffende constructie. Subsidiair merkt zij op dat, zelfs indien de staat zich in de gelegenheid had bevonden om zijn voordeel te doen met het verschil tussen deze twee tarieven, er niettemin een renterisico was blijven bestaan (het risico dat de korte 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/61 rente zou stijgen tot het niveau van de lange rente, bij voorbeeld in geval van oververhitting van de eco- nomie) waarmee rekening had moeten worden gehouden bij de ramingen, opdat het resultaat ervan vergelijkbaar zou zijn geweest; iv) ten vierde, zoals hiervoor besproken, heeft de Commissie in voorgaande berekening geen rekening gehouden met de risico’s van het oplopen van de financieringskosten zoals aangegeven in het verslag van EPFR over 1997. Op basis van dergelijke risico’s zou het hoogste bedrag van de door de Commissie gehanteerde marge verder moeten worden vermeer- derd met de schuldendienst die EPFR verschuldigd zou zijn aan CL (een aanvullende tranche van tien miljard FRF) en op de markt (wettelijke toestemming voor een lening van 50 miljard FRF). Deze verscheidene verschillen zijn voor de Commissie aanleiding niet in te stemmen met de door de Franse autoriteiten voorgelegde raming van het bedrag van de steun aan CL. 7. 3 Aanvullende steun aan Cr(cid:130)dit Lyonnais door vergelijking met Commissie goedgekeurde bedrag. in 1995 het in de Concluderend kan worden gesteld dat de steun ter aanvulling op het door de Commissie bij Beschikking 95/547/EG toegestane steunbedrag bestaat in: — de aanvullende verliezen van CDR die ten laste worden genomen door de staat via de participatiele- ning van EPFR aan CDR; — de aanvullende financieringskosten van EPFR, met name de „neutralisering” van de steun van CL aan EPFR van 1995 tot 2014; — het afzien van de nulcouponobligaties zoals voorzien in het ondernemingsplan van 1995 en in Beschikking 95/547/EG, waarvan de geactualiseerde opbrengst in mindering had moeten worden gebracht op de goed- gekeurde steun. De Commissie brengt in herinnering dat zij in beschik- king 95/547/EG, artikel 2, onder c), het volgende heeft bepaald: „indien de op 45 miljard FRF geraamde kosten van het systeem worden overschreden, moet de omvang van de afslanking van de commerci(cid:137)le aanwezigheid van Cr(cid:130)dit Lyonnais [. ] opnieuw worden onderzocht”, zoals aanvaard door de Franse autoriteiten. Hieruit volgt dat elke overschrijding van het goedgekeurde bedrag van 45 miljard FRF opnieuw moet worden onderzocht in het kader van de onderhavige beschikking, ten einde vast te stellen of de aanvullende steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. In vergelijking met het bedrag van de in 1995 en 1996 goedgekeurde steun, is de geraamde aanvullende steun hoe dan ook omvangrijk. Volgens de veronderstellingen, op basis van een verruimde marge voor de steunbedragen tussen 102 en 147 miljard FRF zoals hiervoor berekend, ligt de nominale aanvullende steun tussen 53 en 98 miljard FRF hoger dan het totale door de Commissie in 1995 en 1996 goedgekeurde steunbedrag van 49 miljard FRF. Een dergelijke stijging, welke leidt tot een onge(cid:137)- venaard steunbedrag in de geschiedenis van de Gemeen- schap, kan slechts worden toegestaan op voorwaarde van zeer substanti(cid:137)le tegenprestaties. 8. AARD VAN DE STAATSSTEUN VAN DE OVER- HEIDSMAATREGELEN TER ONDERSTEUNING VAN CR(cid:144)DIT LYONNAIS Ter uitvoering van het beginsel van een „particuliere investeerder in een markteconomie”, en voor zover de desbetreffende maatregelen het handelsverkeer ongunstig be(cid:139)nvloeden en de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen, heeft de Commissie in voornoemde medede- ling (26) aan de lidstaten van 1993 bepaald dat kapitaalin- jecties in overheidsbedrijven elementen van staatssteun bevatten indien een particuliere investeerder onder verge- lijkbare omstandigheden, gelet op het te verwachten rendement van de ge(cid:139)nvesteerde bedragen, niet tot deze kapitaalinjectie zou zijn overgegaan. Vermeld zij allereerst dat het onge(cid:137)venaarde bedrag van de in de onderhavige steunoperatie gemobiliseerde finan- ci(cid:137)le middelen, nog nooit eerder gezien in de geschie- denis van de Gemeenschap ten gunste van (cid:130)(cid:130)n enkele onderneming, maakt dat de staat de enige is die een dergelijk bedrag had kunnen mobiliseren wegens zijn nagenoeg onbeperkte financieringsvermogen uit belas- tingopbrengsten of het lenen van kapitaal op de markt. Geen enkele particuliere groep in Europa of waarschijn- lijk de rest van de wereld zou over voldoende financi(cid:137)le ruimte hebben beschikt om een dergelijk steunbedrag vrij te maken. Ten tweede levert het betrokken bedrag, waarvan de actuele brutowaarde (minimaal) 130 miljard FRF beloopt, slechts een laag rendement op dat in geen verhouding staat tot de verrichte financi(cid:137)le inspanningen. De staat kan op de ge(cid:139)nvesteerde bedragen slechts de gecombi- neerde waarde van de clausule inzake herstel van winstge- vendheid en de opbrengst uit de privatisering van CL terugverwachten. Dit betekent dat, aangezien de staat de door hem ge(cid:139)nvesteerde middelen niet zal terugverdienen, het rendement op de investering van openbare middelen voor de redding van CL zeer negatief uitvalt en in geen enkel geval kan worden vergeleken met het rendement dat een particuliere investeerder zou verwachten bij een risicovolle kapitaaltransactie, van beschikking 95/547/EG inzake Cr(cid:130)dit Lyonnais geraamd op een jaarlijkse rendement van 12 % van het ge(cid:139)nves- teerde kapitaal. Aangezien niet is voldaan aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, is de slotsom dat de reddings- en herstructureringsingrepen ten behoeve van de bank moeten worden aangemerkt als steunmaatregelen. in 1995 ten tijde (26) PB C 307 van 13. 11. 1993, blz. 3. L 221/62 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Na de eerste herkapitalisatie van CL in 1994 beriepen de Franse autoriteiten zich op de verplichting zich te houden aan de wettelijke regels inzake het eigen vermogen van Richtlijn 89/647/EG van de Raad van 18 december 1989 betreffende een solvabiliteitsratio voor kredietinstellin- gen (27). Bij de aanmelding van de dringende steun in 1996 deelden zij de Commissie voorts mede dat, indien deze steun niet zou kunnen worden verleend, CL het risico liep de minimale solvabiliteitsratio van genoemde richtlijn niet te kunnen respecteren. De Commissie merkt te dien aanzien op, zoals zij reeds had gesteld in Beschik- king 95/547/EG, dat een wettelijke verplichting betref- fende de solvabiliteit van banken uit hoofde van een communautaire richtlijn niet wegneemt dat een inbreng van openbare middelen of elke andere maatregel met een vergelijkbare werking, bedoeld om genoemde richtlijn na te leven, moet worden beschouwd als staatssteun indien een particuliere investeerder in vergelijkbare omstandig- heden zou hebben geoordeeld dat een dergelijke investe- ring geen vooruitzicht bood op een normaal rendement. De naleving van de communautaire richtlijn moet uitslui- tend worden beschouwd in het vooruitzicht van voorzet- ting van de exploitatie en de handhaving van de bankver- gunning van de geherkapitaliseerde onderneming. Deze richtlijn verbiedt daarentegen geenszins het liquideren van een kredietinstelling indien blijkt dat de inbreng van aanvullend eigen vermogen niet voldoet aan het hiervoor beschreven beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie en derhalve steun met overheidsmid- delen vormt, waarvan de verenigbaarheid met het gemeenschappelijk belang, net als elke andere vorm van steun, moet worden onderzocht licht van het Verdrag. Hieruit volgt dat de autoriteiten de communau- taire richtlijn betreffende wettelijke solvabiliteitsverplich- tingen niet kunnen aanvoeren om niet-naleving van artikel 92 van het Verdrag te rechtvaardigen. in het Tevens zij eraan herinnerd dat de Commissie in Beschik- king 95/547/EG heeft bepaald dat de betrokken maatre- gelen, destijds becijferd op netto 45 miljard FRF, moeten worden aangemerkt als staatssteun, zowel de eerste kapi- taalsverhoging van mei 1994 als de tenlasteneming door de staat van de kosten van de eerste twee afstotingsopera- ties. Aangezien de onderhavige beschikking betrekking heeft op de aanvullende verliezen en financieringskosten van de afstoting (met inbegrip van de „neutralisering” van de lening van CL aan EPFR), alsmede op het afzien van de nulcouponobligaties welke in mindering zouden worden gebracht op de steun zoals goedgekeurd bij Beschikking 95/547/EG, wijkt de aard van de huidige maatregelen niet af van de voorgaande, want zij betreffen de aanvullende kosten ervan. De onderhavige beschikking heeft betrekking op het extra bedrag aan steun bovenop het door de Commissie in haar eerdere beschikking geraamde bedrag; derhalve gaat het om staatssteun van dezelfde aard als de door de Commissie in 1995 geraamde steun. De Commissie heeft met name de bepalingen van artikel 52 van de Franse bankwet van 24 januari 1984 onder- zocht, die de Gouverneur van de Banque de France toestemming geven „aandeelhouders en vennoten van een (27) PB L 336 van 3. 12. 1989, blz. 14. om de ondersteuning te kredietinstelling nodige verzoeken indien de situatie dit rechtvaardigt”. De Commissie stelt vast, dat in verscheidene recente gevallen de aandeelhouders van in moeilijkheden verkerende kredietinstellingen, ofschoon de bedragen die op het spel stonden vele malen lager waren dan bij de huidige reddingsoperatie, niet zijn ingegaan op het verzoek van de Gouverneur van de Banque de France om een nieuwe kapitaalinbreng (28). Zij is van mening dat een dergelijk beroep op de solidariteit van de aandeelhouders geen dwingend karakter draagt, en het gerechtvaardigd is dat aandeelhouders de wenselijkheid van een nieuwe kapitaal- inbreng onderzoeken met het oog op het te verwachten rendement ervan of elke andere vergelijkbare maatregel op grond van het saneringsplan van de betreffende kredietinstellingen, en overeenkomstig het beginsel van een particuliere investeerder in een markteconomie zoals hiervoor besproken. Dit is overigens de uitlegging van het Hof van Beroep te Parijs, dat in een arrest van 13 januari 1998 (29) oordeelde dat artikel 52 niet zodanig kan worden uitgelegd dat het een dwingend karakter heeft. De staat- aandeelhouder mag derhalve, op basis van artikel 52, niet stellen dat zijn interventie om de bank uit de financi(cid:137)le moeilijkheden te redden bij wet verplicht was, ongeacht de regels van het Verdrag. Het respecteren van de marktwerking, waarbij het moge- structureel onrendabele kredietinstellingen lijk is dat worden gesanctioneerd of, in voorkomend geval, door middel van liquidatie van de markt verdwijnen, vormt een fundamenteel element om het vertrouwen van de deelne- mers aan het economisch verkeer veilig te stellen. Het kunstmatig in leven houden van onvoldoende rendabele instellingen brengt daarentegen een ernstige mededin- gingvervalsing teweeg, een probleem van moreel risico en leidt uiteindelijk tot een verzwakking van de rest van het bankwezen. Anderzijds leidt een dergelijke situatie tot ernstige verstoringen van de allocatie van financi(cid:137)le middelen en derhalve tot een slechte functionering van de economie in haar geheel. De Commissie onderschrijft te dien aanzien het standpunt van de Franse Bankcom- missie, die in haar verslag over 1995 aantekent „dat een geordende herstructurering van het Franse bankwezen impliceert dat kredietinstellingen, die ondernemingen zijn zoals alle andere en derhalve niet behoeven te worden beschermd voor de tucht van de markt, kunnen verdwij- nen” (30). Hieruit volgt dat het verdwijnen van kredietin- stellingen op zich niet behoeft te worden beschouwd als een teken dat de bestaande toezichtmechanismen hebben gefaald, maar als een teken dat de marktkrachten hun werk doen en dat de banken hiertegen niet meer dan andere bedrijven worden beschermd. De Commissie komt op grond hiervan tot de slotsom, dat de doelstellingen van het mededingingsbeleid en die van het beleid inzake prudentieel in tegenspraak kunnen zijn, daar beide hetzelfde doel nastreven, te weten de ontwikkeling van een concurrerend en gezond toezicht niet met elkaar (28) In andere gevallen hebben particuliere aandeelhouders die op verzoek van de monetaire autoriteiten tussenbeide zijn geko- men, zich ingedekt tegen risico’s in verband met gerechtelij- ke procedures, maar niet gehandeld met het oog op een be- vredigend rendement op hun investering. (29) Zaak Compagnie du BTP. (30) Commission bancaire, verslag over 1995, blz. 13. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/63 bankwezen. Dit betekent, dat de met het prudentieel toezicht belaste autoriteiten beleidsmaatregelen dienen te voorzien ter begeleiding van de verdwijning van niet- concurrerende bankinstellingen. Bij de aanmelding van de dringende overgangsmaatre- gelen in september 1996 hebben de vertegenwoordigers van de Franse autoriteiten tijdens de vergaderingen met de Commissie te kennen gegeven, in geval van insolvabi- liteit van de bank, beducht te zijn voor een ernstige crisis die zich zou kunnen uitbreiden tot het gehele financi(cid:137)le stelsel en de economie in haar geheel, zij het afhankelijk van de maatregelen ter begeleiding van een liquidatie- proces die de Franse autoriteiten in voorkomend geval zouden treffen. De Commissie kon destijds niet uitsluiten dat CL op korte termijn insolvabel zou worden en kon in deze veronderstelling een dergelijk risico van de uitbrei- ding van de crisis van CL tot de gehele financi(cid:137)le sector niet uitsluiten. De Commissie betwist niet dat een derge- lijk risico aanwezig is, en heeft hiermee rekening gehouden bij de goedkeuring van de dringende steun die destijds bij haar werd aangemeld in afwachting van een onderzoek ten gronde van het gehele dossier, met inbe- grip van het nieuwe herstructureringsplan, zoals voorzien in de richtsnoeren van de Commissie betreffende reddings- en herstructureringssteun. De Commissie merkt echter op dat de staat het risico op een dergelijke crisis niet kan blijven aanvoeren om niet-naleving van artikel 92 van het Verdrag te rechtvaardigen. Zoals zij reeds heeft gesteld in Beschikking 95/547/EG is de Commissie van mening, dat de onge(cid:137)venaarde omvang van de verliezen welke het gevolg zijn van de redding van CL grotendeels te wijten zijn aan het tekortschieten van de middelen voor het houden van toezicht door de staat- aandeelhouder op de onderneming en de vertraging waarmee de eerste belangrijke herstructureringsmaatre- gelen werden getroffen. Deze kosten wijzen op gedra- gingen die niet overeenstemmen met die van een verstandig aandeelhouder en onthullen het ernstig tekort- schieten van het bestuur van de onderneming, welke hebben geleid tot talrijke ontsporingen in de vorm van onverantwoordelijke beslissingen van eerdere bestuurders van de bank, een gebrek aan doorzichtigheid van het bestuur en van de rekeningen van de ondernemingen alsmede een besluitvormingsproces dat geen rekening hield met de risicobeoordeling die normaal de kern vormt van het besluitvormingsproces bij een bank. Het tekort- schieten van de interne en externe controle op de bank, in samenhang met de geforceerde expansiestrategie van de bank aan het einde van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig, verklaart de nooit eerder geziene omvang van CL. De Commissie beklemtoont dat het tekortschieten van het bestuur van de onderneming verergerd is door de verstrengeling van de rollen van de staat als aandeelhou- der, als ondernemer, als verzorger en als wetgever, die ertoe heeft geleid dat de staat-aandeelhouder een situatie van onge(cid:137)venaarde ernst verder achteruit in strijd met zijn vermogensrechtelijke belangen. financi(cid:137)le debacle liet gaan, van het Zoals de Commissie reeds heeft gesteld in Beschikking 95/547/EG, beschikt zij niet over voldoende cijfermate- riaal om vast te stellen dat de gecombineerde kosten van de herkapitalisering van 1994 en de te verwachten kosten van de afstoting van CL ten laste van de overheidsbegro- ting hoger zijn dan de kosten die de staat zou hebben moeten dragen indien zou zijn gekozen voor een andere oplossing betreffende de verkoop of de liquidatie. De kosten zouden hoe dan ook lager zijn geweest indien de staat zou hebben ingegrepen voordat de crisis zich openbaarde. De Commissie neemt in het bijzonder kennis van recht- spraak van Franse rechtbanken in recente zaken, waarin werd bepaald dat de aansprakelijkheid van de staat betrek- king had op een groter deel van de te liquideren verplich- tingen dan zijn aandeel in het kapitaal. De Commissie en het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen hebben, in analoge gevallen (31), het argument op grond waarvan de aansprakelijkheid van de staat-aandeelhouder wordt uitgebreid tot de te liquideren verplichtingen boven zijn aandeel in het kapitaal van de onderneming, afge- wezen op grond dat deze verruiming van de aansprake- lijkheid zou leiden tot een verstrengeling van de rollen van de staat als aandeelhouder en de staat als verzorger. De rechtspraak van de rechtbanken neemt geenszins weg dat het bij dergelijke transacties om staatssteun gaat: de staat-aandeelhouder had immers, bekend met de recht- spraak op grond van de wet betreffende de gerechtelijke sanering en liquidatie van ondernemingen van 1985 (32), lang voor de thans onderzochte maatregelen voorzie- ningen moeten treffen ter versterking van het toezicht op de risico’s tijdens de expansiefase van de bank, en vervol- gens ter herstructurering of ter liquidatie van de bank toen de crisis zich openbaarde. De staat heeft zich dus in het onderhavige geval niet gedragen als een verstandige aandeelhouder of als een investeerder in een marktecono- mie, overeenkomstig het hiervoor besproken beginsel. Onafhankelijk hiervan is de Commissie daarenboven van oordeel dat de Franse autoriteiten niet het op grond van de wet van 1985 verplichte bewijs geleverd hebben, dat de staat-aandeelhouder gelijk kon worden gesteld met een bestuurder in rechte of in feite van de onderneming. In een dergelijk geval zijn de bestuurders in feite of in rechte aansprakelijk voor de liquidatieschulden van de onderne- ming in geval van ontoereikend bestuur naar mate van de financi(cid:137)le consequenties hiervan. Tot slot merkt de Commissie op dat, zelfs wanneer deze niet-bewezen elementen zouden worden aangetoond, dergelijke bepa- lingen de Franse staat geen toestemming verlenen om zich te onttrekken aan artikel 92 van het Verdrag zonder dat dit in tegenspraak zou zijn met het rechtsbeginsel dat niemand zich kan beroepen op zijn eigen onrechtmatig handelen. Aldus kan, zelfs indien een liquidatie van CL veel hogere directe of indirecte kosten had meegebracht dan de door de Franse autoriteiten getroffen maatregelen, deze situatie, die moet worden geweten aan het tekortschieten van de staat als aandeelhouder gedurende talloze jaren, niet (31) Zie met name beschikking 94/1073/EG van de Commissie (Bull), PB L 386 van 31. 12. 1994, blz. 5, en arrest van het Hof in gevoegde zaken C 278/92, C 279/92 en C 280/92, HYTASA van 14 september 1994, Jurispr. 1994, blz. I-4103, r. o. 22. (32) Wet van 25 januari 1985 relative au redressement et (cid:133) la li- quidation judiciaires des entreprise, artikelen 179 en 180, zie Frans staatsblad van 26 januari 1985. L 221/64 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 worden aangevoerd ten betoge dat deze maatregelen niet als staatssteun kunnen worden beschouwd. Hieruit volgt, dat de stelling dat de reddings- en herstructureringsmaat- regelen ten behoeve van de bank moeten worden beschouwd als staatssteun, niet kan worden betwist door zich erop te beroepen dat de kosten van een liquidatie in voorkomend geval veel hoger waren uitgevallen, zelfs tegen de eventuele achtergrond van een financi(cid:137)le crisis in het gehele bankwezen. 9. VERSTORING VAN HET HANDELSVERKEER TUSSEN DE LIDSTATEN steeds De liberalisering van de financi(cid:137)le diensten en de inte- gratie van de financi(cid:137)le markten leiden ertoe dat het intracommunautaire handelsverkeer gevoeliger wordt voor verstoringen van de mededinging. Deze tendens wordt verder versterkt in de context van de Economische en Monetaire Unie (33). Met de komst van de eenheidsmunt zal het handelsverkeer in de Gemeenschap zich zonder wisselkoersrisico’s of kosten voor het wisselen van valuta kunnen ontwikkelen. Ofschoon de financi(cid:137)le instellingen hun activiteiten in beginsel zonder grenzen kunnen ontwikkelen, stuiten zij bij hun expansie in het buitenland op belemmeringen. Deze belemmeringen hangen veelal samen met de bescherming van nationale instellingen tegen de gevolgen van de concurrentie, een bescherming die de betreding van de markt voor buiten- landse concurrenten minder interessant maakt. Staats- steun met als doel het doen overleven van financi(cid:137)le instellingen ondanks verminderde winstgevendheid en een verminderd vermogen om de uitdaging van de concurrentie het hoofd te bieden, zoals de aan CL toege- kende steun, heeft dus het risico de mededinging op communautair niveau te vervalsen, aangezien dit de betre- ding van de nationale markten door buitenlandse finan- ci(cid:137)le instellingen bemoeilijkt. Zonder de betrokken overheidssteun zou CL moeten in haar geheel of in worden geliquideerd of verkocht, onderdelen, aan (cid:130)(cid:130)n of meer gezondere instellingen, even- tueel in het kader van een gerechtelijke procedure. In een dergelijk geval zou de instelling of haar activiteit kunnen worden overgenomen door een buitenlandse concurrent die zich in Frankrijk wenst te vestigen of er zijn commer- ci(cid:137)le aanwezigheid wenst te versterken. Een dergelijke procedure zou een opdeling van de activa en de markt- aandelen van CL onder een groot aantal potenti(cid:137)le kopers vergemakkelijken. Vermeld zij dat het door de Franse autoriteiten in juli 1997 voorgelegde plan niet voorzag in de afzonderlijke afstoting van elke Franse en buitenlandse dochteronderneming van CL, maar in het naar de beurs brengen van CL in haar geheel. Daarbij komt, dat staatssteun aan een instelling van inter- nationale omvang zoals CL die uiteenlopende financi(cid:137)le producten aanbiedt aan ondernemingen die concurreren op de internationale markten en die financi(cid:137)le diensten aan particulieren aanbiedt en daarbij concurreert met (33) Zie eveneens punt 10. 2. andere Europese financi(cid:137)le instellingen, waarbij tegelijker- tijd de activiteiten in het buitenland worden uitgebreid door een net van bankagentschappen buiten Frankrijk, een verstorende werking kan hebben op het intracommu- nautaire handelsverkeer. De steun zou CL onder meer met name in staat kunnen stellen een bepaald aantal acti- viteiten waarmee wordt andere communautaire financi(cid:137)le instellingen, te herstructureren. geconcurreerd met De internationale activiteiten van CL hebben in 1997 810 miljard FRF tot de totale activa van de bank bijgedragen, ofwel 54 % van het totaal. Het aandeel van de Europese activiteiten in de totale activa van de bank bedroeg eind 1997 32 %, hetgeen overeenkomst met ongeveer 474 miljard FRF. Derhalve moet worden geconcludeerd, dat het onderwer- pelijke overheidsingrijpen valt onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag, daar het moet worden aangemerkt als staats- steun die de mededinging ongunstig be(cid:139)nvloedt in een zodanige mate dat het intracommunautaire handelsver- keer ongunstig kan worden be(cid:139)nvloed. 10. ONDERZOEK VAN DE VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN AAN CR(cid:144)DIT LYONNAIS 10. 1 Wettelijk kader, criteria en methode van het onderzoek naar de verenigbaarheid van de steun aan Cr(cid:130)dit Lyonnais Na te hebben vastgesteld dat de onderzochte maatregelen overeenkomstig artikel 92, lid 1, van het Verdrag staats- steun vormen, moet de Commissie onderzoeken of zij als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd in de zin van artikel 92, leden 2 en 3, van het Verdrag. In het onderhavige geval moet eerst worden vastgesteld dat het hier geen steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers betreft, noch steun ter bevordering van (en toegekend voor) de ontwikkeling van bepaalde Franse streken. Het betreft evenmin een steunmaatregel om een ernstige verstoring in de economie op te heffen, omdat de steun bedoeld is om de moeilijkheden van (cid:130)(cid:130)n enkele onderneming, CL, te verhelpen en niet om de acute problemen van alle ondernemingen van de sector op te lossen. De verleende steun kan bijgevolg evenmin worden aangemerkt als van gemeenschappelijk Europees belang. Alleen de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), kan in aanmerking worden genomen. Uit hoofde van deze bepaling is de Commissie bevoegd „steunmaatre- gelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid [. ] te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeen- schappelijk belang wordt geschaad”, toe te staan. Bij de beoordeling van de verenigbaarheid van de steun met het gemeenschappelijk belang houdt de Commissie rekening met de omvang van de mededingingsdistorsies, de tegen- prestaties die ter compensatie van deze distorsies moeten worden geleverd, de beperking van de steun tot het strikt noodzakelijke minimum en de levensvatbaarheid van de steunontvangende onderneming. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/65 gepaard De Commissie heeft de toepassingsvoorwaarden van deze uitzondering vastgelegd in de kaderregeling voor herstruc- tureringssteun (34). In deze kaderregeling wordt gesteld: „Herstructureringssteun werpt specifieke bezwaren op in verband met de mededinging, omdat hij een onredelijk deel van de last van structurele aanpassing en de daarmee industri(cid:137)le problemen kan verschuiven naar andere producenten die geen steun ontvangen, alsmede naar andere lidstaten”. De Commissie is van oordeel dat herstructureringssteun kan bijdragen tot de ontwikkeling van economische acti- viteiten zonder de voorwaarden van het handelsverkeer zodanig te veranderen dat het gemeenschappelijk belang indien aan de volgende voorwaarden wordt geschaad, wordt voldaan: gaande sociale en 1) er moet een herstructureringsplan worden opgesteld op grond waarvan, op basis van realistische veronderstel- lingen, een minimale opbrengst van het ge(cid:139)nvesteerde kapitaal kan worden verkregen binnen een redelijk tijdsbestek, en aldus de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn kan worden hersteld; 2) er moeten voldoende maatregelen worden genomen om het mededingingsverstorende effect van de steun te compenseren, zodat vaststaat dat de steun geen afbreuk doet aan het gemeenschappelijk belang; 3) de steun moet in verhouding staan tot het nagestreefde doel en het bedrag van de steun moet tot het voor de uitvoering van de herstructurering strikt noodzakelijke minimum worden beperkt, zodat de herstelinspanning zoveel mogelijk door de onderneming zelf wordt verricht; 4) het herstructureringsplan moet ten uitvoer worden gelegd en alle eventuele andere verplichtingen die in de eindbeschikking van de Commissie worden opgelegd dienen te worden nagekomen; integraal 5) er dient een systeem te worden ingevoerd waarmee kan worden gecontroleerd of aan de hierboven genoemde voorwaarde is voldaan. Overeenkomstig de kaderregeling voor herstructurerings- steun heeft dergelijke steun gewoonlijk een (cid:130)(cid:130)nmalig karakter. Aangezien in dit geval reeds voor de derde maal steun wordt verleend na de steunmaatregelen die in 1995 en 1996 zijn goedgekeurd, en gezien de omvang en het verstorende effect van de steun, dient de naleving van de bovengenoemde voorwaarden bijzonder streng en nauw- gezet te worden onderzocht. 10. 2 Mededingingssituatie waarin CL haar activi- teiten uitoefent en mededingingvervalsende gevolgen van de steun De Europese banksector, en vooral die van Frankrijk, maakt een periode van aanpassing door welke wordt gekenmerkt door een felle concurrentie als gevolg van de liberalisering van de kapitaalmarkten, de snelle technolo- gische ontwikkelingen en de invoering van (cid:130)(cid:130)n enkele munt. De definitieve ontsluiting van de markten en het verlies aan inkomsten door het verdwijnen van de wissel- (34) PB C 368 van 23. 12. 1994, blz. 12. provisies bij deviezentransacties in de valuta’s van de lidstaten van de Economische en Monetaire Unie zullen de concurrentiespanningen in de Gemeenschap nog verder doen stijgen. Deze situatie bevordert een verdere integratie aan aanbodzijde in de vorm van een concen- tratie van bankinstellingen of, in ruimere zin, van finan- ci(cid:137)le instellingen, met name gezien de complementaire kenmerken van het bank- en het verzekeringswezen (de banknetten zijn immers de afgelopen jaren een van de voornaamste distributiekanalen van verzekeringsproducten geworden). Een dergelijke aanbodintegratie leidt onver- mijdelijk tot nog meer herstructureringen om de nieuwe concerns in staat te stellen de tot stand gebrachte syner- gie(cid:137)n ten volle te benutten en de overbodige activiteiten die een gevolg zijn van concentraties, af te stoten. CL opereert derhalve in een zeer concurrerend klimaat. Het retail-bankbedrijf evenals de bankdiensten aan onder- nemingen en de activiteiten op de financi(cid:137)le markten staan bloot aan hevige concurrentiedruk. Wat de handels- banken in Europa betreft heeft de concurrentie tot gevolg dat de winstmarges bij financi(cid:137)le bemiddeling kleiner worden; deze kalven sinds een tiental jaar geleidelijk af. De banken trachten dit verlies aan toegevoegde waarde tegen te gaan met diensten die bankprovisie opleveren; het aandeel van deze diensten in de netto-opbrengst van het bankbedrijf neemt gemiddeld over de Franse finan- ci(cid:137)le instellingen toe. Zoals hiervoor is uiteengezet berust de staatssteun aan CL op een aantal factoren: het nemen van excessieve, niet gecontroleerde risico’s op de vastgoedmarkt, een onvoor- zichtige expansiepolitiek in het buitenland, maar tevens onvoldoende controle van de aandeelhouder, die het risi- cogedrag van het ondernemingsbestuur niet tijdig wist te stoppen. Met andere woorden, het algemene systeem voor is ondoeltreffend de controle van het concernbeheer gebleken. De late reactie van CL op de conjunctuuromslag en op de moeilijkheden waarmee zij werd geconfronteerd (de huren en prijzen op de vastgoedmarkt dalen sinds 1990 gestaag), en het trage verloop van het saneringsproces maken duidelijk dat de huidige omvangrijke steun eveneens te maken heeft met het vertrouwen dat de managers van CL hebben in de staat-aandeelhouder, die in hun ogen in ieder geval verplicht is de fouten uit het verleden recht te zetten, zoals blijkt uit de argumenten van de Franse auto- riteiten met betrekking tot de kosten van alternatieve oplossingen. Uiteraard was CL niet het enige concern dat zich aan een zeer speculatief beleid heeft gewaagd, maar alleen de overheidsinstellingen konden op staatssteun rekenen, terwijl de particuliere instellingen door de markten werden gedwongen drastisch te herstructureren of een gerechtelijke liquidatieprocedure te volgen. Dit houdt in, dat de concurrentievoorwaarden voor openbare en particuliere bankinstellingen ongelijk zijn, wat een ernstige ontwrichting van de normale marktvoorwaarden impliceert. In dit geval kan worden aangenomen dat, indien CL niet voortdurend over de impliciete of expli- ciete steun van de staat had beschikt, zij niet dit riskante beleid zou hebben gevoerd, of in ieder geval eerder en met meer vastberadenheid tot herstructurering zou zijn overgegaan. L 221/66 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Dergelijke overheidsondersteuning, die uiteindelijk neer- komt op een „overlevingsverzekering” voor falende instel- lingen, zoals ook wordt opgemerkt in het informatierap- port nr. 52 van de Franse Senaat (35), heeft eveneens de bescherming van de crediteuren tot gevolg. Maar door een dergelijke bescherming worden de crediteuren er niet meer toe aangezet het gedrag van hun debiteuren te controleren. Dan zijn de instellingen niet meer onder- worpen aan de controle en de sancties van de markten. Een dergelijke bescherming is niet alleen ongepast en overdreven, maar kan tevens „een ongezond beheer bij kredietinstellingen in de hand werken” — zoals het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie opmerken in Richtlijn 94/19/EG (36) van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels. De steun van de aandeelhouder, waardoor vervolgens ook de markten tot steun overgingen, had tot gevolg dat de noodzakelijke correctie werd vertraagd en het uiteindelijke steunbedrag werd verhoogd. Bijgevolg, en overeenkomstig de verkla- ringen van de Raad en het Europees Parlement, staat de Commissie volledig achter het in wetenschappelijke kringen en door de ervaring met bankcrises in verschil- lende landen ontwikkelde argument dat ter verklaring van de crisis van CL de klemtoon ligt op het probleem van het negatieve effect of het morele risico („moral hazard”). Daarnaast moet erop worden gewezen dat de steun niet alleen een mededingingverstorend effect heeft op het beleid van CL en van de gesteunde overheidsbanken in het verleden, maar ook bepaalde toekomstverwachtingen wekt. Zoals de Britse autoriteiten betogen in hun in het kader van de onderhavige procedure ingediende opmer- kingen, kan het bij herhaling verlenen van steun tot gevolg hebben dat het bestuur van de bank ook in de toekomst steun verwacht, hetgeen opnieuw tot vervalsing van de mededinging kan leiden. Bovendien speelt staats- steun aan de meest kwetsbare instellingen een rampzalige rol en draagt hij bij tot een verdere versmalling van de winstmarges van de sector. Staatssteun vormt, vooral wanneer hij bij herhaling wordt verleend, zoals in het geval van CL, een beloning voor ondoeltreffendheid en druist in tegen de marktdiscipline. Daarom wordt in de reddings- en herstructureringssteun kaderregeling voor bepaald, dat steun gewoonlijk een eenmalig karakter moet hebben. Deze situatie, die tot uiting komt in een welhaast stelsel- matige ondersteuning van in moeilijkheden verkerende openbare ondernemingen door de overheid (CL, GAN- CIC, Cr(cid:130)dit Foncier de France, Marseillaise de Cr(cid:130)dit, Comptoir des Entrepreneurs) en het feit dat de meeste van deze reddingsoperaties zich herhalen, verscherpen de mededingingvoorwaarden voor Franse banken en voor in Frankrijk gevestigde Europese banken. Zij verergeren de moeilijkheden van de financi(cid:137)le sector als geheel en tasten het rendement van de particuliere banken aan, waardoor de mededinging ernstig wordt verstoord, ook voor de banken van andere lidstaten die in Frankrijk werkzaam zijn of die de ontwikkeling van hun activiteiten in Frankrijk door deze situatie belemmerd zien. Zoals in een verslag van het Commissariat G(cid:130)n(cid:130)ral au Plan (37) wordt opgemerkt, kan de ongelijkheid van de voor- waarden inzake toegang tot en uittreding uit de bank- sector die hiervan het gevolg is, een kunstmatige verzadi- ging van de Franse banksector veroorzaken, terwijl normaal tegenover de vrije toegang tot de sector de vrij- heid zou moeten staan deze te verlaten. Deze incoherentie is een van de belangrijkste oorzaken, zo niet de belang- rijkste oorzaak, van de moeilijkheden van de Franse bank- sector (38). Volgens het hierboven genoemde verslag van de Commission des Finances van de Senaat „hebben de rege- ringen, door stelselmatig de mogelijkheid van liquidatie en verkoop terzijde te schuiven, deze (hun) duurdere opties alleen maar kostbaarder gemaakt, wanneer de ondoeltreffendheid van de redding eenmaal aan het licht trad. Helaas illustreert Cr(cid:130)dit Lyonnais deze waarheid: de kosten van uitstel zijn hoog” (39). Steunmaatregelen voor Franse openbare bankconcerns Tabel 16 Gesteunde ondernemingen Aantal steunprogramma’s sinds 1992 Totale steun — niet-geactualiseerd (1992-1998) ((cid:253) miljard FRF) Cr(cid:130)dit Lyonnais Soci(cid:130)t(cid:130) Marseillaise de Cr(cid:130)dit (1) Comptoir des entrepreneurs GAN-CIC Cr(cid:130)dit Foncier de France (2) Totaal 4 4 4 2 1 102 (minimum) 2,1 15,2 23,76 25 168 (1) Voor 1998 is nogmaals een kapitaalinbreng voorzien, waarvan het bedrag nog niet is vastgesteld. (2) 25 miljard FRF is het bedrag van de door de overheid uitgetrokken begrotingslijn; er zijn nog andere niet te becijferen elementen voorzien (onbeperkte staatsgarantie en verbintenis van de staat om alle noodzakelijke maatregelen te treffen opdat CFF haar werkzaamheden na 31 juli 1996 kan voorzetten). (35) Zie S(cid:130)nat de la R(cid:130)publique fran(cid:135)aise, „Banques: votre sant(cid:130) nous int(cid:130)resse”, informatief verslag van de heer Alain Lam- bert (lid van de Senaat, algemeen rapporteur) namens de Commission des Finances, du controle budg(cid:130)taire et des comptes economiques de la Nation over de situatie en de vooruitzichten van het Franse banksysteem, nr. 52, 1996- 1997. (36) PB L 135 van 31. 5. 1994, blz. 5. (37) Le syst(cid:138)me bancaire fran(cid:135)ais, oktober 1996, bijdrage van het Commissariat G(cid:130)n(cid:130)ral au Plan au Groupe des finances de la Commission des Finances du S(cid:130)nat, zie met name punt 86, in Rapport nr. 52 van de Commission des Finances du S(cid:130)nat. (38) Zie Verslag-Lambert voornoemd, blz. 56. (39) Zie Verslag-Lambert voornoemd, blz. 60. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/67 Een duurzame oplossing voor CL en de openbare bank- sector in Frankrijk zou dus moeten worden gezocht in de hervorming van het algemene systeem voor de controle op het bestuur („corporate governance”) van het concern en van zijn instellingen alsmede in een oplossing voor het probleem van het morele risico dat wordt veroorzaakt door de ondersteuning door de staat als laatste toevlucht. In het onderhavige geval is de Commissie van oordeel, dat de toezeggingen die de Franse regering heeft gedaan met het oog op de privatisering en drastische inkrimping van het concern een duurzame oplossing zullen bieden voor de in het verleden vastgestelde tekortkomingen van het ondernemingsbestuur. In dit verband moet erop worden gewezen, dat de uitleg- ging die de Franse autoriteiten dikwijls aan artikel 52 van de bankwet van 1984 hebben gegeven (zie hiervoor, punt 9) nog een verstorend element toevoegt aan de in de Franse banksector heersende mededingingsvoorwaarden. Volgens de Franse autoriteiten zijn de aandeelhouders verplicht de in moeilijkheden verkerende onderneming te ondersteunen wanneer de monetaire autoriteiten hen daarom verzoeken. Dit veroorzaakt een ongelijkheid tussen particuliere en overheidsbanken, waarvan de aandeelhouder over onbegrensde middelen beschikt, en een dergelijke uitlegging moedigt onverstandig gedrag op het gebied van de allocatie van middelen aan, verhindert een normale werking van de markt en trekt de in de Franse banksector heersende concurrentieverhoudingen scheef. Deze dwingende uitlegging van de bankwet, die onlangs door een arrest van het Hof van Beroep van Parijs is afgewezen, heeft ongetwijfeld duurzaam bijgedragen tot het onvoorzichtige gedrag van de leiders van Franse over- heidsondernemingen van het bankwezen, doordat zij vrijwel voortdurend konden rekenen op de steun van hun aandeelhouder. Door een dergelijk verwachtingspatroon te stimuleren heeft deze uitlegging de reeds bestaande mededingingsdistorsies nog verergerd. Dat de Franse autoriteiten in veel zaken die betrekking hebben op bank- crises, zich beroepen op het dwingende karakter van artikel 52, toont aan, dat de staat als aandeelhouder niet ten volle lering heeft getrokken uit de herhaalde crises die de Franse financi(cid:137)le overheidsinstellingen bij herhaling hebben getroffen, en dat de overheid op het punt staat bepaalde fouten uit het verleden opnieuw te maken. De Commissie is van oordeel dat de Franse autoriteiten, in plaats van vrijwel onvoorwaardelijke steun te verlenen — vooral omdat zij zelf het argument aanvoeren dat een systeemcrisis zich in het geval van grote banken als CL over de gehele financi(cid:137)le sector kan verspreiden (het „too big to fail”-argument) -, daarentegen in het gemeenschap- pelijk belang een andere strategie moeten volgen om bankcrises op te lossen, zodat de mededingingsversto- rende gevolgen ervan tot een minimum worden beperkt. Het beleid dat zij voorstaat, beoogt bestuurders van zowel overheids- als particuliere bankinstellingen aan te zetten tot verantwoordelijk gedrag. Hiertoe is het niet alleen belangrijk dat de verantwoordelijke autoriteiten duidelijk en in het openbaar verklaren dat kredietinstellingen normaal aan de sancties van de markt zullen worden onderworpen en dat banken, niet meer andere onderne- mingen tegen liquidatie worden beschermd (zoals de „Franse bankcommissie” in haar bovenvermelde verslag over 1995 schrijft), maar ook dat de staat als aandeel- houder bij de behandeling van bankcrises dienovereen- komstig optreedt en geen onderscheid maakt tussen openbare en particuliere banken. Dit beleid moet gepaard gaan met maatregelen om kleine spaarders te beschermen door middel van instrumenten als het depositogarantie- fonds (40). Ook moeten strategie(cid:137)n worden ontwikkeld voor een ordelijke liquidatie van in moeilijkheden verke- rende bankinstellingen, waarmee wordt beoogd crises in omvang te beperken en de verspreiding ervan tot de overige financi(cid:137)le sector en de rest van de economie te voorkomen. De Commissie oordeelt dat de lidstaten over geschikte tijdelijke passiefgaranties, waardoor dergelijke liquidatieprocedures ordelijk kunnen verlopen en in voorkomend geval de ontwikkeling van een systeemcrisis kan worden voorko- men. De Commissie heeft een groep van „wijze mannen” geraadpleegd, bestaande uit oud-presidenten van de centrale banken van de lidstaten, die deze zienswijze onderschrijven. instrumenten beschikken, zoals 10. 3 Onderzoek naar de levensvatbaarheid van Cr(cid:130)dit Lyonnais indien het in juli 1997 bij de Commissie ingediende plan ten uitvoer wordt gelegd Er moet aan worden herinnerd dat het algemene beginsel, zoals neergelegd in de kaderregeling voor herstructure- ringssteun, moet zijn „dat de steun alleen wordt toege- staan indien kan worden aangetoond dat de goedkeuring van deze steun in het belang van de Gemeenschap is. ” De Commissie heeft allereerst, in samenwerking met haar adviserende bank, een analyse uitgevoerd van het door de Franse autoriteiten ingediende plan om de interne samen- hang van de hypotheses waarvan in dit plan wordt uitge- te onderzoeken. Dit onderzoek loopt geenszins gaan, vooruit op de wijzigingen die eventueel in het plan moeten worden aangebracht om deze veronderstellingen in overeenstemming te brengen met het communautaire beleid op het gebied van staatssteun; deze hypotheses worden derhalve door de Commissie niet als onaantast- baar beschouwd. Volgens het plan van de Franse autoriteiten zouden de resultaten van CL, met een „volledige neutralisering” van de lening voortdurend verbeteren, van 0,2 miljard FRF in 1996 tot 3,2 miljard FRF in 2000 (nettoresultaat, aandeel van de groep, na uitkering van de opbrengst van de clau- sule). Na 2000 zouden deze resultaten zich volgens de adviserende bank van de Commissie, gezien het hoge resultaat dat bereikt is, stabiliseren en zou de groei trager verlopen. (40) Richtlijn 94/19/EG inzake de depositogarantiestelsels bepaalt dat de lidstaten dergelijke instrumenten moeten invoeren, PB L 135 van 31. 5. 1994, blz. 5. L 221/68 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Ontwikkeling van de resultaten van Cr(cid:130)dit Lyonnais volgens het plan van juli 1997 Tabel 17 1996r 1997r 1998e 1999e 2000e (in miljard FRF) Financieel effect van de „neutralisering” 3,0 3,3 3,0 2,7 2,4 Met „neutralisering” Netto-opbrengst, aandeel van de groep (na clausule inzake herstel van winstgevendheid) 0,2 1,0 1,7 2,2 3,2 NB: 1996 en 1997 volgens vastgestelde resultaten. Gegevens 1998-2000 opnieuw geactualiseerd en in maart 1998 door de Franse autoriteiten ingediend. Deze gegevens zijn vervolgens opnieuw bijgewerkt in mei 1998, zie tabel 19. Na de herstructureringsmaatregelen ten aanzien van het Franse banknet zou de winst van CL na voltooiing van het plan voornamelijk afkomstig zijn van het stedelijk net, dat vanaf het jaar 2000 naar verwachting omstreeks 57 % van het nettoresultaat (41) van CL zal voortbrengen. De werkzaamheden van de adviserende bank van de Commissie leiden, indien de door CL gestelde doelen als zodanig worden overgenomen (het geleidelijk naar de beurs brengen van het vermogen voor het jaar 2000, (cid:130)(cid:130)n algemene bank in Frankrijk en een bank voor onderne- mingen in de rest van de wereld) tot een aantal conclu- sies. exploitatieco(cid:137)ffici(cid:137)nt Wat Frankrijk betreft (DCAF) lijken de plannen van CL de adviserende bank van de Commissie redelijk. Zij zijn gebaseerd op een expliciete strategie waarmee wordt beoogd de bestaande marktaandelen te behouden en de exploitatiekosten te verminderen. Het plan berust op een geslaagde uitvoering van het programma inzake kosten- vermindering en kwaliteitsverbetering van de activa. Aangezien CL niet de ambitie heeft marktaandelen terug te winnen (behalve wat het consumentenkrediet betreft in het kader van haar partnerschap met Cetelem), lijken de gestelde doelen haalbaar. De adviserende bank van de Commissie heeft een gevoeligheidsanalyse laten uitvoeren waaruit bleek dat, zelfs indien CL haar algemene kosten en zou verminderen dan verwacht, de rentabiliteit van de onder- neming niet in het geding zou komen. De groei van het eigen vermogen zou evenwel veel trager verlopen en de solvabiliteitsratio („tier one”) zou pas vanaf het jaar 2000 de 5 % overschrijden. Een verhoging van het niveau van de voorzieningen met 20 % ten opzichte van dat van het plan zou een minder grote invloed hebben op het resul- taat en de ratio van het eigen vermogen. De adviserende bank van de Commissie is van mening dat, aangezien de hypothesen van het ondernemingsplan inzake het omzet- volume en de netto-opbrengst van het bankbedrijf aan de behoudende kant zijn, een gevoeligheidsanalyse met betrekking tot een daling van de NOB niet noodzakelijk is. veel minder snel (41) DCAF en filialen van DCAF. De adviserende bank van de Commissie heeft ook de overige activiteiten van CL onderzocht. Zij kwam tot de conclusie, dat de prestaties van de bank in Europa gedu- rende de looptijd van het plan grotendeels afhangen van de prestaties van de BfG-bank (die volgens het plan pas tegen 2000 zal worden afgestoten), waarvan de resultaten zich zouden moeten stabiliseren als gevolg van de herstructurering en de nieuwe strategische herori(cid:137)ntatie. Aangezien in het plan belangrijke afstotingen in Europa zijn voorzien, zullen de prestaties aldaar in belangrijke mate afhangen van de vraag of deze afstotingen voor CL kapitaalwinst of kapitaalverlies opleveren. De adviserende bank van de Commissie merkte op dat, wanneer CL afstand van haar retail-bankactiviteiten in de wereld zal hebben gedaan, en na voltooiing van de integratie van de marktactiviteiten en het wholesale-segment, belangrijke synergie(cid:137)n tot stand zullen komen waardoor de algemene dekking van de grote cli(cid:137)nten van de bank zal verbeteren en zij beter in staat zal zijn haar doelstellingen te berei- ken. Met name Cr(cid:130)dit Lyonnais Americas, (cid:130)(cid:130)n van de weinige banken in de Verenigde Staten die over de rechten van handelsbank en zakenbank beschikt, evenals Cr(cid:130)dit Lyonnais Securities Asia, die sterk gespecialiseerd is in effectenmarktactiviteiten, zijn twee sterke troeven van de groep. Deze twee stevige pijlers vergroten het vertrouwen in de redelijkheid van de internationale stra- tegie en van de financi(cid:137)le plannen van de bank. De Commissie is, op basis van de werkzaamheden van de adviserende bank, tot de slotsom gekomen dat het onder- nemingsplan dat haar in juli 1997 is voorgelegd, wat de in grote lijnen realistisch is; er is hypothesen betreft sprake van een redelijke groei zonder al te ambitieuze doelstellingen die CL tot een agressief prijsbeleid zouden kunnen aanzetten. Dit plan, dat een samenhangende structuur heeft, voorziet tegen het jaar 2000 een toerei- kend rentabiliteitsniveau, zodat CL op lange termijn levensvatbaar lijkt indien wordt uitgegaan van de hypo- thesen inzake de steun en de tegenprestaties die door de Franse autoriteiten in juli 1997 zijn ingediend. De resul- taten van CL in 1997 lijken deze analyse over het alge- meen te bevestigen. Opgemerkt zij hierbij dat de netto- opbrengst van het bankbedrijf van CL in 1997 hoger uitviel dan in 1996, terwijl in het plan werd uitgegaan van een aanzienlijke daling. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/69 Deze conclusies moeten aan de hand van een aantal elementen worden gewogen. De prestaties van CL moeten worden getoetst aan die van de instellingen die het best met de groep kunnen worden vergeleken. Gezien de verschillende sectoren waarin CL actief is, is een derge- lijke vergelijking niet eenvoudig, en moeten daartoe een groot aantal instellingen en markten worden onderzocht aan de hand van een veelvoud van criteria met betrekking tot de omvang, de structuur, de organisatie, de rentabili- teit, de geografische spreiding, de aanwezigheid op de nationale en de internationale markten, enz. Dit onder- zoek is door de adviserende bank van de Commissie verricht, niet alleen ten aanzien van de Franse banken die het best met CL kunnen worden vergeleken, zoals Soci(cid:130)t(cid:130) G(cid:130)n(cid:130)rale en B. N. P. , maar ook in het licht van de huidige ontwikkelingen op de overige bankmarkten in Europa en in de wereld. Uit deze analyse blijkt, dat de door CL in gang gezette herstructureringsinspanningen omvangrijk zijn, maar tot op heden nog niet zijn voltooid. CL heeft nog een aanzienlijk personeelsbestand en een groot aantal agent- schappen, wat tot hoge algemene kosten leidt. De afsto- ting van 190 miljard FRF aan activa in het kader van de afsplitsingsconstructie heeft het brutorendement van de portefeuille verbeterd (gemeten naar de ratio’s van de rentemarge op gemiddelde activa en het brutobedrijfsre- sultaat op gemiddelde activa), maar de ratio’s van het nettorendement van CL (opbrengst van activa en eigen vermogen) zijn nog altijd aanzienlijk lager dan die van de vergelijkbare exploitatieco(cid:137)ffici(cid:137)nt (76 % in 1997) is nog te hoog vergeleken met die van de Franse (met een ratio van omstreeks 70 %) en buiten- landse (met een ratio van omstreeks 60 %) concurrenten van CL. concurrenten. De In het vooruitzicht van de laatste fase van de economische en monetaire unie zullen heel waarschijnlijk nog verdere verlagingen van deze ratio noodzakelijk zijn voor de meeste Europese banken en des te meer voor CL. Wat de kwaliteit van de activa betreft, hierin is dankzij de afsplit- sing zeker aanzienlijke verbetering gebracht; ook de dekking van dubieuze een behoorlijk niveau bereikt. Aangezien de risicocontrole de kritische factor is geweest die aan het merendeel van de problemen van CL ten grondslag ligt, dient evenwel op middellange termijn te worden nagegaan of de bank in staat is, met de nieuwe systemen op het gebied van risico- beheer, op middellange termijn grote risico’s te voorzien, te voorkomen en te beheren en tevens om met eigen middelen onvoorziene gebeurtenissen het hoofd te bieden. vorderingen heeft weer Tenslotte zij opgemerkt, dat de omvang van CL, en in het bijzonder het volume van haar gewogen verplichtingen, in het licht van de gevolgde strategie inzake geografische spreiding en activiteiten, een lager kapitalisatieniveau heeft dan die van haar concurrenten, waardoor onder meer de financieringskosten van de bank op de markten hoger zijn door haar zwakke rating en haar groeimogelijk- heden beperkt zijn. Zonder de steun die CL heeft ontvangen zou de bank haar marktaandelen in Frankrijk, die in omvang vergelijkbaar zijn met die van haar voor- naamste concurrenten, aanzienlijk moeten inkrimpen. CL kan pas weer de weg naar groei in absolute termen en wat marktaandelen betreft, wanneer zij een eigen vermogen bij elkaar heeft gebracht dat veel om- vangrijker is dan dat waarover zij nu beschikt; dit veron- derstelt, indien de bank niet wordt geherkapitaliseerd, dat gedurende een aantal jaren regelmatige en positieve resul- taten zullen moeten worden bereikt. inslaan, Samenvattend kan op basis van het aangemelde plan worden geconcludeerd dat CL levensvatbaar blijft, maar dat de bank nog aanzienlijke inspanningen moet verrichten om het huidige herstel te consolideren. De Commissie zal in haar conclusies over de levensvatbaar- heid van CL eveneens rekening moeten houden met de aanzienlijke wijzigingen die in het ingediende plan moeten worden aangebracht wegens de vereisten op het gebied van de beperking van de steun tot het strikt nood- zakelijke minimum en in verband met de maatregelen ter compensatie van de mededingingsdistorsies overeenkom- stig de communautaire mededingingsregels (zie punten 10. 4 en 10. 5). 10. 4 Evenredigheid van de steun met de kosten en baten van de herstructurering. Wijziging van de prognoses van het aangemelde plan „om het De kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun te concurrentievervalsende effect bepaalt dat steun in zodanige vorm worden beperken moet de verleend dat de onderneming niet de beschikking krijgt over extra middelen die zouden kunnen worden gebruikt voor agressieve, marktvervalsende activiteiten die geen verband houden met het herstructureringsproces”. Om te beoordelen of de steun in verhouding staat tot het nage- streefde doel en of CL zoveel mogelijk tot het bij de Commissie ingediende herstructureringsplan bijdraagt, zoals de kaderregeling voor herstructureringssteun voor- schrijft, heeft de Commissie onderscheid gemaakt tussen de steun voor de opgelopen verliezen van CDR en de steun die betrekking heeft op de wijziging van de voor- waarden van de lening van CL aan EPFR. De steun aan CL op grond van de verliezen van CDR en EPFR is voornamelijk een gevolg van de afstotingsope- ratie van 1995, en het is voor de overheid moeilijk dit bedrag te veranderen, zonder de grondbeginselen van de afstoting en met name de toerekening van de verliezen van CDR aan EPFR, in het geding te brengen. De steun moet, gezien de herkomst ervan (behalve in geval van beheersfouten van CDR, die per geval moeten worden vastgesteld) op het conto van CL worden geschreven, daar CDR de activa en de dubieuze vorderingen van de bank heeft niet- geconsolideerde dochteronderneming van CL is (en CL ingevolge Beschikking 95/547/EG geen enkele beslis- singsbevoegdheid ten aanzien van CDR meer heeft), tasten deze verliezen de financi(cid:137)le positie van CL niet aan, omdat zij niet meer aan CL kunnen worden toegere- kend; de staat heeft deze verliezen immers overgenomen in de vorm van een herkapitalisatie van EPFR. overgenomen. Doordat CDR een L 221/70 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 Daarentegen hebben de voorwaarden van de lening van CL aan EPFR rechtstreekse gevolgen voor de rentabiliteit van CL. Zoals uit tabel 13 blijkt, brengt de „neutralisering” van de nettofi- nancieringskosten van deze lening aanzienlijk verandering in de resultaten van CL. Dit is een mogelijk instrument van de staat, waarvan hij reeds gebruik heeft gemaakt bij de verlening van de dringende steun in 1995 en 1996, om de financi(cid:137)le positie van CL te verbeteren. Daarom heeft de Commissie de evenredigheid van de extra steun met de nagestreefde doelstellingen onderzocht in het licht van de neutralisering van de lening aan EPFR en het niet uitvoeren van de nulcoupontransactie, waardoor de financieringskosten van de operatie voor EPFR, die ten laste van de staat komen, aanmerkelijk zijn gestegen. De „neutralisering” van de lening aan EPFR kan eventueel slechts als noodzakelijk worden beschouwd indien CL de kosten van de lening aan EPFR niet zelf kan financieren (boven het bedrag van 85 % van de geldmarktrente). Er zij aan herinnerd dat deze constructie een soort bijdrage van CL aan het herstructureringsplan vormt, waardoor de steun kan worden beperkt. Bovendien kan de „neutralisering” niet worden gelijkgesteld aan een investeringsoperatie (met steun) die gevolgen heeft voor de balans van de bank, maar wordt zij op de resultatenrekening geboekt. Daarom moet de noodzaak van de neutralisering worden beoordeeld in het licht van de financi(cid:137)le positie van CL. CL heeft, begin mei 1998, nieuwe resultatenprognoses opgesteld waarin de tegenprestaties in de vorm van de afstoting van activa, die in de onderhavige beschikking worden vermeld, zijn verdis- conteerd. Uit deze geactualiseerde gegevens blijkt dat de basishypothesen van het plan verre- gaand zijn gewijzigd en dat CL van 1997 tot 1999 geen positief resultaat kan boeken zonder een neutralisering van de lening, waarvan het bedrag voor elk van deze jaren hoger is dan het resul- taat (v(cid:155)(cid:155)r de clausule) dat door CL wordt behaald. Het verschil is vooral voor 1999 bijzonder groot; CL verwacht voor dat jaar een nettoresultaat dat 2 miljard FRF lager is dan de prognoses van juli 1997. De Commissie erkent dat verliezen, zonder „neutralisering” van de lening aan EPFR van 1997 tot 1999, ernstige spanningen kunnen veroorzaken gezien de slechte rating van CL en het feit dat de bank begin 1998 door het ratingkantoor Moody’s onder toezicht is gesteld, zodat de lopende herstructurering in gevaar zou worden gebracht. De Commissie erkent dat de herstructureringskosten die zijn voorzien in het kader van het programma van sluitingen en afstotingen waartoe de Franse regering zich heeft verbonden, zwaar wegen op de jaren 1998 en 1999, twee jaren die van strategisch belang zijn voor de groep omdat de privatisering in oktober 1999 moet zijn voltooid. Tabel 18 Herziene hypothesen 1996-2000 1997 1998 1999 2000 (in miljard FRF) Financi(cid:137)le gevolgen van de „neutralisering” Nettoresultaat, aandeel van de groep (v(cid:155)(cid:155)r clau- sule) met neutralisering: — Nieuwe ramingen — Plan juli 1997 3,3 1,9 2,3 Verschil resultaat ten opzichte van plan juli 1997 –0,4 3,0 2,7 2,4 [. ] 2,7 [. ] [. ] 4,5 [. ] 3,6 6,6 –3,0 NB: De gegevens op basis waarvan deze tabel is opgesteld zijn in mei 1998 door CL bij de Commissie ingediend. Zij berusten op de resultaten (1996-1997) en de prognoses van de bank, welke in mei zijn geactualiseerd om rekening te houden met de gevolgen van de afstoting van activa voor het omzetvolume en de resultaten van de bank. Verder hebben de vertegenwoordigers van CL tijdens een op 7 mei 1998 gehouden vergadering verklaard dat CL, wanneer de herstructureringen in verband met de afstotingsoperaties voltooid zijn, verwacht vanaf 2000 in staat te zullen zijn haar ontwikkeling te financieren zonder de volle- dige „neutralisering” van de lening zoals oorspronkelijk in juli 1997 door de Franse autoriteiten was voorgesteld. Hierbij is van belang dat een groot aantal kostenelementen die verband houden met de herstructureringen welke in het kader van deze beschikking zullen worden uitgevoerd, na het jaar 2000 niet terugkeren aangezien de afstoting van activa v(cid:155)(cid:155)r 31 december 2000 moet zijn voltooid. Hierdoor zullen de vooruitzichten van CL op middellange termijn, wanneer de bank in 1999 wordt geprivatiseerd, waarschijnlijk veel gunstiger zijn, mits de bank de huidige inspan- ningen inzake interne herstructurering voortzet, met name wat de verlaging van haar exploitatie- co(cid:137)ffici(cid:137)nt betreft (ratio algemene kosten ten opzichte van netto-opbrengst) tot een niveau van ongeveer 70 %. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/71 De Commissie is van oordeel, dat de privatisering van CL en het einde van de onzekerheden in verband met het steunplan, de exploitatievoorwaarden van de bank diep- gaand zullen wijzigen. De bank zal gemakkelijker toegang krijgen tot de markt om haar vermogen uit te breiden. De kosten van leenvermogen, die voor CL momenteel hoger zijn dan voor haar concurrenten als gevolg van de slechte rating, zullen geleidelijk dalen. Haar rentemarges zullen hierdoor wellicht terugkeren naar het niveau van die van haar voornaamste concurrenten. Deze verbetering van de rentemarges zal het herstel van de exploitatie dat is ingezet met een verlaging van het exploitatieco(cid:137)ffici(cid:137)nt bevorderen. Aldus zouden, als gevolg van de privatisering, de voorwaarden aanwezig zijn die de aanzet kunnen geven tot een duurzame positieve ontwikkeling. De Commissie merkt overigens op, dat de problemen van CL bijzonder nijpend zijn geworden in een periode van dalende conjunctuur in 1992 en 1993. Een bank is bijzonder gevoelig voor het conjunctuurverloop, niet alleen omdat de groei van de bank hiervan rechtstreeks de nawerking ondervindt (in het onderhavige geval zal de groei van CL op middellange termijn zwak blijven als gevolg van een „beteugelings”-mechanisme), maar ook omdat de risico’s van haar cli(cid:137)nten en het percentage oninbare schuldvor- deringen veel minder groot zijn wanneer de macro- economische conjunctuur gunstig is. Gezien de goede vooruitzichten van de Europese economie op middellange termijn, dankzij het klimaat van groei en stabiliteit dat door de economische en monetaire unie wordt geschapen, zou het herstel van CL zich volgens de Commissie onder gunstige omstandigheden kunnen voortzetten, zodat de bank de lopende herstructureringen en een drastische inkrimping van haar balans in het kader van de onderha- vige beschikking tot een goed einde kan brengen, ondanks de beperkingen die deze beschikking aan haar groei oplegt. Op grond hiervan meent de Commissie, gelet op de nieuwe ramingen van CL, dat de levensvat- baarheidsdiagnose die op basis van het oorspronkelijke plan van 1997 was gegeven, ook nu nog gerechtvaardigd is. De Commissie concludeert, dat de volledige neutralise- ring van de lening aan CL kan worden toegestaan voor de jaren 1997, 1998 en 1999 en dat de bank daarna de kosten voor de herfinanciering van de verplichtingen op lange termijn ter dekking van de lening aan EPFR zou kunnen dragen zonder dat de levensvatbaarheid van de bank in gevaar komt. Deze beperking heeft geen invloed op het bedrag van de steun, zoals berekend (zie tabel 15) op basis van de volle- dige neutralisering van de lening van CL. De staat verliest, naar gelang van de waarde van de bank, een bedrag gelijk aan de vermindering van de steun, zodat het effect op het nettobedrag van de steun, wat het vermogen van de staat betreft, te verwaarlozen is (42). Op basis hiervan wordt de aanvullende steun waarvan de verenigbaarheid in het kader van deze beschikking wordt onderzocht, geraamd op een bedrag tussen de 53 en 98 miljard FRF bovenop de steun die door de Commissie in 1995 en 1996 is goedgekeurd. Voorts hebben de Commissie en de Franse regering afge- sproken dat een financieel mechanisme kan worden inge- voerd met een soortgelijk „beteugelend” effect als de verplichting die op CL rust om de lening aan EPFR te financieren tegen 85 % van de geldmarktrente, d. w. z. onder het herfinancieringspercentage tegen de geld- marktrente. Het vervangende mechanisme mag, overeen- komstig het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie waarnaar in het bovenstaande wordt verwezen, geen nieuwe steun aan CL omvatten (zie punt 10. 6), en houdt een verhoging tot 100 % van de geld- marktrente in voor de schuldendienst inzake de lening aan EPFR. Hiermee rekening houdende wijst de Commissie erop, dat de niet-uitvoering van de lening van 10 miljard FRF van Cr(cid:130)dit Lyonnais aan EPFR welke bestemd was voor de financiering van een nulcouponobligatie door EPFR, hoewel dit voor de staat een winstderving inhield (door de Commissie verdisconteerd in de berekening van de steun en de verplichte compenserende maatregelen die hieruit voortvloeien) aangezien EPFR verstoken was van een mogelijkheid middelen met korte rente om te zetten in een instrument met lange rente, geen rechtstreekse gevolgen voor Cr(cid:130)dit Lyonnais heeft, aangezien de bank eenvoudig wordt ontheven van de verplichting om een lening op te nemen voor een bedrag van 10 miljard FRF tegen geldmarktrente en deze vervolgens door te lenen, zonder dat dit invloed heeft op haar resultatenrekening of haar solvabiliteitsratio (43). 10. 5 Tegenprestaties en evenredigheid daarvan met de mededingingsdistorsies die door de steun aan Cr(cid:130)dit Lyonnais worden veroorzaakt Bij het algemene onderzoek dat de Commissie verricht in geval van steun voor de herstructurering van een onderne- ming in moeilijkheden, moet zij rekening houden met het gemeenschappelijk belang van de voortzetting van de activiteiten van de betrokken onderneming in het licht van de mededingingssituatie in de sector, en anderzijds met de verandering van de mededingingsvoorwaarden als gevolg van de steun. Deze mededingingsverstoringen kunnen worden verminderd door de steun tot het strikt noodzakelijke minimum te beperken, maar tevens door van de onderneming compenserende tegenprestaties te verlangen. Indien de Commissie er aldus in slaagt de mededingingsdistorsies aanmerkelijk te verminderen kan de steun, mits aan andere in de kaderregeling voor herstructurering genoemde voorwaarden wordt voldaan, verenigbaar met het gemeenschappelijk belang worden verklaard. (42) Volgens conventionele hypothesen worden de fiscale gevol- gen van een verschil in bedrijfsresultaat gecompenseerd door een marginaal multiplicatorco(cid:137)ffici(cid:137)nt tussen de waarde van de bank en die van het eigen vermogen. (43) De leningen aan de overheid zijn risicovrij en worden derhal- ve niet opgenomen in de solvabiliteitsratio van de bank (het effect op de gewogen activa is nihil). L 221/72 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 a) Elementen voor de beoordeling van mededingingsdis- torsies Allereerst zij erop gewezen dat CL, indien geen steun was verleend, zou moeten worden geliquideerd. Zoals in de kaderrichtlijn van de Commissie voor reddings- en herstructureringssteun (44) wordt bepaald, wordt met tegenprestaties beoogd de mededingingsdistorsies die door de steun worden veroorzaakt op de voornaamste markten waarop de gesteunde onderneming met soortge- lijke ondernemingen concurreert, te beperken. Met de aldus vrijgekomen capaciteit of marktaandelen biedt deze inkrimping de concurrenten een zekere compensatie waardoor de mededingingsdistorsies die door de steun worden veroorzaakt zoveel mogelijk worden beperkt. Hieraan dient nog te worden toegevoegd dat tegenpresta- ties in de vorm van de afstoting van activa van CL die tot een inkrimping van de balans leiden, zoals die welke door de Franse autoriteiten waren vastgesteld met het oog op de vorige Beschikking 95/547/EEG, CL de mogelijkheid bieden de opbrengst van de verkopen te gebruiken voor de financiering van het herstructureringsplan, zodat de onderneming hieraan zoveel mogelijk zelf bijdraagt. Substanti(cid:137)le kunnen derhalve in dit geval bijdragen tot een beperking van de steun tot het strikt noodzakelijke minimum. De Commissie beseft evenwel dat de marktomstandigheden in bepaalde gevallen een optimale opbrengst van de over- gedragen activa van CL kunnen bemoeilijken. compenserende maatregelen In de banksector legt het solvabiliteitsvereiste dat door de communautaire bankwetgeving is ingevoerd (de harde kern van het eigen vermogen wordt vastgesteld op mini- maal 4 % van de gewogen activa, en het eigen vermogen in ruime zin op tenminste 8 %) een verplichting op, die de groeimogelijkheden van kredietinstelllingen aan banden legt. In werkelijkheid geldt een dergelijk kapitali- satievereiste in absolute zin op middellange en lange termijn voor elk type onderneming, maar in de bank- sector is dit vereiste voortdurend en onmiddellijk van toepassing, is het rechtstreeks kwantificeerbaar, en kan hiervan slechts tijdelijk worden afgeweken in het kader van een door de kredietinstelling gevoerde groeistrategie. Een kredietinstelling die maar net aan het solvabiliteits- vereiste voldoet, beschikt niet over voldoende speelruimte om te kunnen groeien, zolang zij niet nieuw vermogen kan aantrekken of het eigen vermogen kan uitbreiden door een behoorlijk winstniveau. Hierdoor wordt de groei van een ineffici(cid:137)nte instelling rechtstreeks „beteugeld”, terwijl een bank met een aanzienlijke winst over een groeimarge beschikt die evenredig is met haar rentabili- teit. Deze beteugeling van de groei van de minst goed presterende instellingen met behulp van het solvabiliteits- vereiste illustreert zeer duidelijk de complementariteit van preventief prudentieel beleid en mededingingsbeleid. De Commissie heeft, bij haar onderzoek van de door de Franse autoriteiten voorgestelde tegenprestaties, eveneens (44) PB C 368 van 23. 12. 1994, blz. 12. rekening gehouden met de toezeggingen van de regering om de bank aan een dergelijke beteugeling te onderwer- pen, waardoor het mededingingsverstorende effect van de steun gedeeltelijk wordt gecompenseerd (zie punt 10. 6). Dankzij deze solvabiliteitseis is, in het geval van kre- dietinstellingen, een indicatieve theoretische raming van de mededingingsdistorsie mogelijk. Indien de steun kan worden gelijkgesteld aan kapitaalinbreng, kan de mede- dingingsdistorsie worden beoordeeld in termen van gewogen activa. Een kapitaalinbreng van 1 miljard FRF, of een maatregel van gelijke werking, kan een bank in te staat stellen de gewogen activa in haar balans uit breiden (rekening houdende met de voorgeschreven solva- biliteitseis van 4 (cid:133) 8 %), en dus het niveau van haar activi- teiten te verhogen. Deze operatie houdt een potenti(cid:137)le mededingingsdistorsie in van de orde van 12,5 (cid:133) 25 miljard FRF (zonder de betrokken steun had de bank het bedrag van haar gewogen activa niet met 12,5 tot 25 miljard FRF kunnen verhogen). Deze verhouding houdt ook in, dat wanneer de steun aan een kredietinstelling groter is dan het eigen vermogen van die instelling, de mededingingsdistorsie het totaal van de gewogen activa overschrijdt. De compenserende maatregelen hebben in een dergelijke situatie de taak, de aldus zeer globaal geraamde, mededingingsdistorsie te beperken. In het onderhavige geval heeft CL steun ontvangen voor een totaalbedrag dat tenminste het dubbele en zelfs het drievoudige is van haar huidige eigen vermogen (44 miljard FRF in 1997), zodat de theoretische mededin- gingsdistorsie, gemeten op basis van de bovenvermelde indicatieve methode, en gemeten in termen van activa op de balans, gelijk is aan de totale gewogen activa van de bank (zij kan niet hoger zijn dan dit bedrag). Deze steun heeft derhalve niet alleen het voortbestaan van CL moge- lijk gemaakt, daar de bank zonder de steun had moeten worden geliquideerd, maar hij heeft de bank tevens in staat gesteld een activiteitenniveau te handhaven dat zij, indien de steun minder genereus was geweest, aanzienlijk had moeten verlagen (veel meer dan de reeds uitgevoerde inkrimpingen) te voldoen, zodat zij hoe dan ook haar marktaandelen in Frankrijk niet had kunnen stabiliseren zoals haar in de afgelopen twee jaar wel gelukt is (zie tabel 5, punt 3). De beteugeling van de groei als gevolg van het solvabiliteits- vereiste heeft derhalve slechts zeer gedeeltelijk het beper- kende effect gesorteerd, dat zij zonder de steun zou hebben gehad. solvabiliteitsvereiste om aan het Het gevolg van deze situatie is dat de Franse en Europese concurrenten van CL, gezien de omvang van de steun, aan een bijzonder ernstige mededingingsvervalsing hebben blootgestaan. Daarom dienen in het gemeenschappelijk belang, wil de steun worden goedgekeurd, zeer aanzien- lijke tegenprestaties door de Franse autoriteiten te worden voorgesteld, waardoor de concurrenten in voldoende mate schadeloos worden gesteld voor de distorsies waaraan zij autoriteiten hebben blootgestaan doordat de Franse hebben geweigerd de marktmechanismen normaal te laten werken. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/73 b) Tegenprestaties in Europa en in de wereld Ter compensatie van het steunplan van 1995 en van het goedgekeurde (netto) steunbedrag van 45 miljard FRF hadden de Franse autoriteiten destijds omvangrijke tegen- prestaties toegezegd. Zoals reeds aangegeven (zie punt 4), had de heer Madelin, Minister van Economie en Finan- ci(cid:137)n, zich er in een brief van 18 juli 1995 aan de Commissie toe verbonden dat CL haar commerci(cid:137)le aanwezigheid buiten Frankrijk met 35 % — in termen van de balans — zou verminderen, hetgeen overeenkwam met ongeveer 50 % van de activa van de bank in Europa buiten Frankrijk. Deze afslanking betrof internationale activa met een geraamde waarde van in totaal 959 miljard FRF per 31 december 1994, dat wil zeggen een vermin- dering van activa van omstreeks 335 miljard FRF in de wereld, waarvan 310 miljard in Europa. CL beschikte over een periode, tot 31 december 1998, om deze activa af te stoten en aldus aan haar verplichting te voldoen. Eind oktober 1997 had CL ongeveer 171 miljard FRF aan internationale activa verkocht, waarvan 136 miljard FRF in Europa; dit komt neer op de helft van de toegezegde verminderingen, en 17,9 % van de internationale activa van de groep per 31 december 1994. Om Beschikking 95/547/EG na te komen moest de bank v(cid:155)(cid:155)r 31 december 1998 nog voor een bedrag van 174 miljard FRF activa in Europa van de hand doen. In de tweede plaats merkt de Commissie op, dat de toezeggingen van de Franse autoriteiten in het in juli 1997 ingediende plan inzake de tegenprestaties die zij konden leveren voor de aanvullende steun bovenop het in 1995 door de Commissie goedgekeurde steunbedrag, volstrekt onvoldoende waren. Deze toezeggingen hadden betrekking op de afstoting van „dochterondernemingen van de bank die hoofdzakelijk actief zijn in het retail- banksegment buiten Frankrijk”. De Franse autoriteiten verzochten in het plan van juli 1997 om een versoepeling van het tijdschema dat bij Beschikking 95/547/EG was voorgeschreven, volgens welk alle verkopen van interna- tionale activa die noodzakelijk waren als tegenprestatie voor de steun v(cid:155)(cid:155)r 31 december 1998 moesten plaatsvin- den. De Franse autoriteiten hadden in juli 1997 voorge- steld deze vervaldatum te verschuiven naar het jaar 2000 om de strategische desinvesteringen te kunnen uitvoeren die gedurende de gehele looptijd van het plan worden verlangd. De Commissie meent, zoals zij aan de Franse autoriteiten heeft meegedeeld in de brief van 2 april 1998 van Commissielid Van Miert aan de heer Strauss-Kahn, Minister van Economische Zaken, Financi(cid:137)n en Industrie, dat de in Beschikking 95/547/EEG vastgestelde voor- waarden moeten worden nageleefd en dat alle tegenpres- taties waartoe in 1995 is besloten op de daartoe vastge- stelde datum moeten zijn uitgevoerd, overeenkomstig de voorwaarden van Beschikking 95/547/EG. Bovendien vertegenwoordigen de retail-bankactiviteiten van CL in Europa buiten Frankrijk, volgens de cijfers die door CL zijn overgelegd, van het balanstotaal per 31 december 1994 waarop de Commissie zich baseert voor de berekening van de tegenprestaties voor het plan van 1995, een bedrag aan activa van 438 miljard FRF, dat wil zeggen omstreeks 45 % van de internationale activa van de bank en 70 % van de activiteiten van CL in Europa buiten Frankrijk (op basis van de balans van 31 december 1994). De toezegging van de Franse autoriteiten inzake de afstoting van activa in 1995 betrof evenwel reeds 35 % van de internationale activa van de bank, ofwel 335 miljard FRF, waarvan het grootste deel moest worden verwezenlijkt door afstotingen in het retail-bankbedrijf in Europa. De nieuwe tegenprestaties die door de autori- teiten in juli 1997 werden voorgesteld waren dus in het beste geval slechts 30 % hoger dan de toezeggingen van 1995, dat wil zeggen het verschil van ongeveer 100 miljard FRF tussen het vorige niveau van overgedragen activa (335 miljard FRF) en het nieuwe, zoals dit op basis van het plan van juli 1997 werd geraamd (namelijk afsto- tingen voor een totaalbedrag van 438 miljard FRF), terwijl de totale steun aan CL, volgens de bovenstaande „hoge” hypothese, meer dan drie maal zo hoog is als het in 1995 goedgekeurde bedrag. Bovendien hadden de Franse auto- riteiten enige onzekerheid laten bestaan over het werkter- rein van de „dochterondernemingen die hoofdzakelijk werkzaam zijn in het retail-banksegment buiten Frank- rijk”: het was met name niet duidelijk of, volgens de Franse autoriteiten, CL Belgium, die eind 1997 na BfG de grootste dochterbank van Cr(cid:130)dit Lyonnais in Europa was met een totaal aan activa van bijna 70 miljard FRF, onder deze toezegging viel. Zo niet, dan stonden er nauwelijks nieuwe tegenprestaties tegenover de verhoging van de steun, namelijk niet meer dan enkele tientallen miljarden aan activa in het retail-bankbedrijf in Europa. De Franse autoriteiten deelden in het plan van juli 1997 mee, dat de datum van tenuitvoerlegging van de voor- naamste tegenprestatie, de afstoting van BfG welke als zodanig bijna 220 miljard (45) FRF aan activa bedraagt, mogelijk zou worden gewijzigd. Er zij aan herinnerd dat BfG voor 50 % (plus (cid:130)(cid:130)n aandeel) in handen van CL is. De overige aandeelhouders van de bank zijn Aachener & M(cid:129)nchener (de tweede Duitse verzekeringsgroep) met 25 % van het kapitaal (plus (cid:130)(cid:130)n aandeel) en een maat- schappij voor financi(cid:137)le dienstverlening welke in handen is van consortia, voor 25 % (min twee aandelen). Toen CL een meerderheidsdeelneming in BfG verwierf, heeft zij deze overige aandeelhouders een optie tot verkoop van hun deelneming verleend voor een tevoren vastgestelde prijs, welke optie tot eind 1999 kon worden uitgeoefend, en heeft zij tevens de garantie verstrekt dat een minimum aan dividend zou worden uitgekeerd. BfG is een zwak renderende onderneming en de herstructureringsmaatre- gelen die eind 1997 na de vervanging van het manage- ment zijn genomen hebben als voornaamste doel de winstmarges te handhaven ondanks een verwachte daling van de netto-opbrengst van het bankbedrijf. Gezien de hogere winst van deze dochteronderneming in 1997 lijken de herstructureringsmaatregelen reeds hun eerste vruchten te hebben afgeworpen. BfG maakt ongeveer 34 % van de activa van Cr(cid:130)dit Lyonnais in Europa buiten Frankrijk uit (eind 1994) en vormt daardoor dus een heel belangrijke potenti(cid:137)le tegenprestatie om de omvang van de groep terug te brengen. Gezien deze onzekerheden stond evenwel niet vast of de tegenprestaties voor de steun in plannen van 1995 en 1997 bij het verstrijken van de looptijd van het plan, in december 2000, zouden zijn uitgevoerd. (45) Evenals de overige tegenprestaties uitgedrukt op basis van de balans van CL per 31 december 1994. L 221/74 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 De aanzienlijke verhoging van de steun in aanmerking genomen kon de Commissie derhalve in geen geval het in juli 1997 ingediende plan met een zo weinig dwingend tijdschema en een zo geringe toename van de tegenpres- taties goedkeuren. De Commissie heeft nog andere mogelijke criteria onder- zocht om de tegenmaatregelen te beoordelen en te omschrijven die uit hoofde van deze beschikking van CL worden verlangd, maar zij is tot de conclusie gekomen dat de afstoting van activa zoals dochterondernemingen of bijkantoren, of gelijkwaardige maatregelen in de vorm van sluitingen, resulterend in de inkrimping van de balans van de bank en in een vermindering van haar daadwerke- lijke commerci(cid:137)le aanwezigheid, het meest betrouwbare criterium vormen om de aard en de omvang van de voor- naamste tegenprestaties vast te stellen, evenals het reeds in 1995 vastgestelde criterium. De Commissie is van oordeel dat de voornaamste tegen- prestaties voor het steunplan ten behoeve van CL, in het gemeenschappelijk belang, betrekking moeten hebben op Europa, ongeacht of zij op het retail-bankbedrijf of het wholesale-bankbedrijf zijn gericht, omdat CL met deze activiteiten het meest rechtstreeks concurreert met andere banken in de Gemeenschap, waaronder ook Franse banken die hun activiteiten in Europa wensen uit te brei- den. De bank realiseert immers met haar Europese doch- terondernemingen en bijkantoren een groot deel van haar kapitaalverkeer in de Gemeenschap. Hierbij moet worden aangetekend dat de groeistrategie van CL in de fase van snelle expansie van de bank aan het eind van de jaren tachtig en tot het begin van de jaren negentig zich vooral internationale net en in het concentreerde op het bijzonder op het net dat de groep in Europa heeft opge- bouwd. Hieruit volgt, dat het Europese banknet een centrale rol speelt in de door de steun veroorzaakte ontwrichting van het handelsverkeer. Gezien de ongekende omvang van de steun zou CL volgens de Commissie haar totale activiteiten in Europa (buiten Frankrijk), dat wil zeggen 620 miljard FRF (op basis van de balans van de bank per 31 december 1994, de referentiedatum), moeten afstoten. Rekening houdende met de compenserende maatregelen van 310 miljard FRF in Europa ingevolge Beschikking 95/547/EG (ofwel 50 % van de Europese activa van de bank), betekent dit dat CL een extra bedrag aan activa van 310 miljard FRF in Europa moet afstoten (evenals de compenserende maatre- gelen van Beschikking 95/547/EG uitgedrukt op basis van de balans van de bank per 31 december 1994). Hoewel Commissielid Van Miert ermee instemde dat van deze 310 miljard FRF aan activa omstreeks 30 miljard aan activa buiten Europa worden afgestoten en met name in Noord-Amerika of in Azi(cid:137), heeft hij de heer Strauss- Kahn, Minister van Economische Zaken en Financi(cid:137)n in zijn brief van 2 april meegedeeld dat tegenmaatregelen van deze omvang noodzakelijk waren om de steun in overeenstemming met het Verdrag te kunnen verklaren. Bij deze becijfering van de vereiste tegenprestaties in de vorm van de afstoting van internationale activa gaan de eisen van de Commissie minder ver dan: — een exacte evenredigheid met het bedrag van de tegenprestaties die in 1995 werden verlangd; een dergelijke evenredigheid zou, gezien de omvang van de geraamde steun, tot omvangrijker tegenprestaties hebben geleid; — de indicatieve raming van de theoretische mededin- gingsdistorsie op basis van het solvabiliteitsvereiste van de bank; deze zou, indien het bedrag van de steun hoger is dan het eigen vermogen van CL, resulteren in een mededingingsdistorsie die groter is dan het ba- lanstotaal van de bank. De Commissie beschouwt het niveau van de tegenpresta- ties zoals in het bovenstaande is weergegeven, als het uiterste minimum om de steun in overeenstemming met de gemeenschappelijke markt te kunnen verklaren. De Commissie beklemtoont dat het niveau van de tegenpres- taties dat zij heeft vastgesteld, niettemin aanzienlijk is en dat hierdoor de mededingingsdistorsies aanmerkelijk kunnen worden verminderd. De tegenprestaties in de vorm van afstoting of sluiting van internationale activa van de bank Tabel 19 Tegenprestaties Bedrag op de balans van 31. 12. 1997 ((cid:253) miljard FRF) 1. Tegenprestaties in Europa 1995 Reeds uitgevoerd (eind 1997): Woodchester Credito Bergamasco (+CLIAM Italie) Cr(cid:130)dit Lyonnais Gr(cid:138)ce CL Bank Sverige BPI Iberagentes CL Bank Nederland Bankhaus W(cid:148)lbern Nog uit te voeren in Europa uit hoofde van de beschikking van 1995 2. Ge(cid:137)iste nieuwe tegenprestaties (1) 310 136,1 15,9 41,0 n. o. 0,5 0,6 0,1 76,6 1,5 173,9 310 (1) Waarvan 12,4 miljard FRF in Zuid-Amerika; het saldo van de afstotingen in deze regio berust op de beschikking van 1995. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/75 Overigens merkt de Commissie op dat zij het standpunt van de Soci(cid:130)t(cid:130) G(cid:130)n(cid:130)rale (zie punt 5. 1) niet kan onder- schrijven; deze bank stelt voor, de Franse autoriteiten op te dragen alle buitenlandse activiteiten van CL af te stoten, evenals een gedeelte van haar activiteiten en net in Frankrijk. Een dergelijke oplossing is niet verenigbaar met het beginsel van levensvatbaarheid van de onderneming na herstructureringsplan. De Commissie is van oordeel dat de vastgestelde mededin- gingsdistorsies aanmerkelijk kunnen worden verminderd door de tegenprestaties waarvan zij het bedrag heeft vast- gesteld, zonder dat het nodig is om tot een dergelijke extreme oplossing over te gaan. voltooiing van het Na de bijeenkomsten die begin mei 1998 tussen de Commissie en de Franse autoriteiten zijn gehouden heeft Minister Strauss-Kahn op 3 en 13 mei 1998 twee brieven aan Commissielid Van Miert gezonden met de nieuwe tegenprestaties die Frankrijk voornemens was voor te stellen met het oog op de onderhavige beschikking. Deze tegenprestaties behelzen de afstoting of sluiting van doch- terondernemingen of agentschappen in Europa en in de rest van de wereld: — in Europa zouden deze sluitingen en afstotingen een bedrag van 556 miljard FRF opbrengen, waarvan 529 miljard FRF buiten Frankrijk en 27 miljard FRF in Frankrijk zelf (exclusief het net van agentschappen); — in de rest van de wereld zouden de sluitingen of afsto- tingen betrekking hebben op activa met een geschatte waarde van 64 miljard FRF. De Franse autoriteiten hebben deze toezeggingen in een vertrouwelijke brief van 13 mei 1998 aan Commissielid Van Miert toegezonden. Het grootste gedeelte van de afstotingen die de tegenpres- tatie vormen van de aanvullende steun zou v(cid:155)(cid:155)r de priva- tisering van de bank moeten zijn uitgevoerd, dat wil zeggen v(cid:155)(cid:155)r 1 oktober 1999. De afstotingen die, om naar behoren aangetoonde en door de Commissie goedge- keurde redenen van commerci(cid:137)le aard niet v(cid:155)(cid:155)r de priva- tisering kunnen worden gerealiseerd, moeten uiterlijk voor oktober 2000 zijn afgerond. De Commissie merkt op, dat de sluiting van agent- schappen of dochterondernemingen, evenals de afstoting van activa, tot een vermindering van de commerci(cid:137)le aanwezigheid leiden en daarom als tegenprestaties in aanmerking kunnen worden genomen. In totaal zou de bank aldus voldoen aan de eis van 620 miljard FRF aan afstotingen of sluitingen (ofwel 645 miljard FRF indien 25 miljard FRF extra aan tegenprestaties in de rest van de wereld wordt meegerekend, zoals in 1995 bepaald). Deze tegenprestaties, gecumuleerd met die van Beschikking 95/547/EG, leiden tot een inkrimping van de balans van CL, zoals deze op 31 december 1994 werd ge(cid:137)valueerd, met meer dan een derde. Door de voorgenomen slui- tingen en afstotingen zullen marktaandelen vrijkomen, die door de concurrenten van CL kunnen worden overge- nomen. De Commissie wijst erop, dat in het gemeen- schappelijk belang, van het totaal aan tegenprestaties welke in 1995 en 1998 in deze vorm zijn ingediend, 86 % betrekking heeft op Europa, waarvan 82 % op Europa buiten Frankrijk. Op basis van het bovenstaande, en onder voorbehoud van de overige elementen die in het kader van deze beschik- king in aanmerking moeten worden genomen, is de Commissie van oordeel dat de door de steun veroorzaakte mededingingsdistorsies met de door de Franse autori- teiten voorgestelde tegenmaatregelen aanzienlijk kunnen worden verminderd. c) Aanvullende tegenprestaties ten aanzien van het net van agentschappen in Frankrijk Gezien de herhaling van de steun en het bedrag van de aanvullende steun, dat mogelijkerwijs veel hoger is dan het in 1995 goedgekeurde bedrag, zijn extra maatregelen van de bank ten aanzien van het net in Frankrijk noodza- kelijk om marktaandelen vrij te maken voor de concur- renten van CL in Frankrijk zelf, die in het bijzonder worden getroffen door de door de steun veroorzaakte mededingingsdistorsies. Het in juli 1997 ingediende plan omvatte, op basis van de informatie die CL aan de advise- rende bank van de Commissie heeft verstrekt, een vermindering van het aantal verkooppunten in Frankrijk tot 2146 in het jaar 2000 (alle soorten agentschappen: banken voor particulieren, voor zelfstandigen en voor ondernemingen), ofwel een vermindering met 6,6 % ten opzichte van het aantal verkooppunten in 1996. In zijn brief van 2 april aan de heer Strauss-Kahn vroeg Commis- sielid Van Miert een extra inspanning van CL in de vorm van een vermindering van het aantal verkooppunten in Frankrijk tot 1850 in het jaar 2000, een vermindering die de adviserende bank van de Commissie verenigbaar achtte met de vereisten inzake de levensvatbaarheid van de bank. Deze extra vermindering met 300 verkooppunten bete- kent voor de concurrenten van CL een aanzienlijke tegen- prestatie; aldus komt in Frankrijk een totale vermindering tot stand van ongeveer 20 % ten opzichte van het niveau van 1996. De Commissie neemt kennis van de opmerkingen van de Soci(cid:130)t(cid:130) G(cid:130)n(cid:130)rale in het kader van de onderhavige proce- dure (punt 5. 1) volgens welke bepaalde maatregelen waarmee CL haar winstgevendheid kan verbeteren en haar concurrentiepositie kan versterken niet in aanmerking kunnen worden genomen als tegenprestatie voor het verstorend effect van de steun op de mededinging. Zij wijst erop dat de extra tegenmaatregelen die van CL worden verlangd, met name ten aanzien van haar net in Frankrijk, maar ook wat haar internationale activiteiten betreft, veel verder gaan dan de herstructureringsmaatre- gelen die door CL in haar plan van juli 1997 waren vast- gesteld. In zijn brief van 3 mei 1998 aan de heer Van Miert heeft de heer Strauss-Kahn toegezegd het aantal agentschappen in Frankrijk terug te brengen tot 1850, overeenkomstig het verzoek van de Commissie. De Commissie meent derhalve dat de tegenprestaties in Frankrijk (afgezien van de voorgenomen 27 miljard FRF in de vorm van afstotingen) alle soorten agentschappen van de groep in Frankrijk moeten omvatten (banken voor particulieren, zelfstandigen en ondernemingen). Deze L 221/76 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 tegenprestaties vormen een zeer aanzienlijke compensatie, in de zin van een afslanking van de commerci(cid:137)le aanwe- zigheid van CL, waarvan de Franse en Europese concur- renten van CL kunnen profiteren om hun activiteiten op de Franse markt te ontwikkelen. De sluiting van agent- schappen moet ten laatste op 31 december 2000 zijn voltooid. 10. 6 Mechanisme ter „beteugeling” van de groei van de bank De Commissie wijst erop dat de clausule inzake herstel van winstgevendheid die door de Franse autoriteiten in 1995 is vastgesteld, de groei van CL beteugelt doordat de resultaten, en derhalve het eigen vermogen, hierdoor een aderlating ondergaan; de solvabiliteitseis die in het vooraf- gaande is genoemd speelt een vergelijkbare rol. In het in juli 1997 ingediende plan verklaarden de Franse autori- teiten dat zij voornemens waren de clausule inzake herstel van winstgevendheid te wijzigen zonder evenwel aan te geven in welke zin. In hun brief van 31 maart 1998 stellen de Franse autoriteiten voor, dat CL de clausule terugkoopt in ruil voor een aan de staat voorbehouden kapitaalemissie. De Commissie erkent dat het handhaven van een clausule jaar 2014, inzake herstel van winstgevendheid tot het waarbij maximaal 60 % van de winst van CL aan de staat wordt uitgekeerd, in het licht van de privatisering van CL moeilijk verenigbaar is met de eisen van de nieuwe parti- culiere aandeelhouders. Om de kosten van de staatsinter- ventie en de steun tot een minimum te beperken wijst zij erop dat de clausule tegen de marktprijs en op basis van een onafhankelijke expertise moet worden verkocht, zodat de staat tot 2014 de actuele waarde van de opbrengst van de clausule ontvangt, en de operatie niet uitdraait op extra steun aan CL. Deze expertise zal ter goedkeuring aan de Commissie worden voorgelegd. Voorts hebben de Franse autoriteiten de Commissie in mei 1998 meegedeeld dat zij het leningsmechanisme van CL aan EPFR wensen te wijzigen, waardoor het „beteuge- lings”-effect dat veroorzaakt wordt door het percentage van 85 % van de geldmarktrente dat op deze lening van toepassing is door een ander mechanisme wordt bereikt. De Franse autoriteiten stelden voor, dat de huidige waarde van het nadeel dat CL ondervindt door de geringe rente die zij voor de lening aan EPFR ontvangt (en dat door de Commissie wordt geschat op 7,2 miljard FRF in de periode 1997-2000, met aftrek van de steun, zie tabel 15) door CL wordt omgezet voor de periode 2000-2014. Dit geschiedt in de vorm van een wijziging van de definitie van de clausule inzake herstel van winstgevendheid, waarbij het percentage van de inhouding op de winst wordt verhoogd, zodat het vermogenseffect voor de staat, rekening houdende met de verhoging van de waarde van de clausule (46) en van de residuele waarde van haar deel- neming in het vermogen van de bank, gelijk is aan de (46) De clausule zou de waarde verhogen door het dubbele effect van de verbetering van de resultaten van de bank (met 15 % van de geldmarktrente op de lening) en van een wijziging van het percentage van de inhouding op de resultaten als gevolg van de clausule. actuele waarde (omstreeks 5,5 miljard FRF voor de periode 2000-2014, volgens de berekening van de Commissie) van de afstand van 15 % van de geldmarkt- rente door EPFR op het bedrag van de uitstaande lening van CL. De clausule inzake herstel van winstgevendheid, waarvan de waarde aldus zou worden verhoogd, zou vervolgens door CL worden teruggekocht in de vorm van een aan de staat voorbehouden aandelenemissie (waarop door EPFR wordt ingeschreven). EPFR verkoopt deze aandelen in het kader van het privatiseringsproces, zodat het vermogensef- fect van deze twee operaties — de wijziging van de waarde van de clausule en de verkoop ervan — voor de staat op zijn minst neutraal is, rekening gehouden met het feit dat de staat afziet van de betaling van de lening aan EPFR tegen 15 % van de geldmarktrente en van de opbrengst van de clausule. Volgens deze methode zal de staatssteun aan CL, wanneer de opbrengst van de privatisering worden afgetrokken, niet worden gewijzigd door deze veranderingen in de afsplitsingsconstructie. Als aanvulling op deze operatie, en om een beteugelings- effect op CL te behouden, hebben de Franse autoriteiten de volgende toezeggingen gedaan: i) 58 % van het nettobedrijfsresultaat van de bank tot en met het boekjaar 2003 zal in de vorm van dividend worden uitgekeerd, ii) er zullen geen overdrachten van fiscale verliezen meer plaatsvinden zodra de clausule inzake herstel van winstgevendheid is teruggekocht, iii) de stijging van de geconsolideerde balans van CL bij constante omvang en constante wisselkoers zal tussen eind 1998 en eind 2001 maximaal 3,2 % per jaar mogen bedragen en de solvabiliteitsratio’s (47) zullen tot 2014 worden gehandhaafd op ten minste hun niveau van eind 2001, behalve in uitzonderlijke omstandigheden die naar behoren moeten worden aangetoond en door de Commissie moeten worden goedgekeurd. De Commissie kan zich verenigen met het systeem inzake verhoging van de schuldendienst van de lening van 85 % tot 100 % van de geldmarktrente van 2000 tot 2014, de wijziging van de definitie van de clausule, de verkoop van de clausule en de alternatieve „beteugeling” van CL, mits aan de volgende voorwaarden wordt voldaan: — de raming van de actuele waarde van de kosten in verband met de herfinanciering van CL voor de lening aan EPFR tegen 15 % onder de geldmarktrente van 2000 tot 2014, de herdefinitie van de herstelclausule en de vaststelling van de waarde daarvan moeten worden verricht op basis van de beoordeling van een onafhankelijke deskundige; (47) De Commissie interpreteert deze toezegging als betrekking hebbend op de ratio van de „harde kern” van het eigen ver- mogen („tier one”) en de solvabiliteitsratio volgens Cooke. 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/77 — het verslag van de deskundige wordt aan de Commissie toegezonden; zij moet de conclusies ervan goedkeuren, voordat de waarde van de clausule wordt gewijzigd en voordat de voorgenomen transactie in de vorm van een aan de staat voorbehouden kapitaal- emissie van CL wordt uitgevoerd; — in voorkomend geval kan de Commissie zich tegen deze operatie verzetten indien zij meent dat geen opti- male waardering van de kosten in verband met de herfinanciering van CL voor haar lening aan EPFR tegen 15 % onder de geldmarktrente van 2000 tot 2014 en van de clausule inzake herstel van winstge- vendheid gewaarborgd is, zodat zich nieuwe steunele- menten kunnen voordoen. Mits de controle die zij zal uitvoeren volledig bevredigend is, kan de Commissie concluderen dat het betrokken beteugelingsmechanisme steunelementen toevoegt en dat CL, ook na afloop van het herstructure- ringsplan, hierdoor in aanzienlijke mate aan banden wordt gelegd. geen extra 10. 7 Toezeggingen van de Franse autoriteiten op het gebied van privatisering Naast het onderzoek van de verenigbaarheid van de onderzochte steun neemt de Commissie kennis van de verbintenissen van de regering inzake de privatisering van de bank, overeenkomstig de doelstellingen die bij de goedkeuring van Beschikking 95/547/EG waren vastge- steld. In een brief van 13 mei 1998 heeft de Minister van Economische Zaken, Financi(cid:137)n en Industrie toegezegd CL v(cid:155)(cid:155)r oktober 1999 via een openbare, doorzichtige en niet discriminerende procedure te zullen privatiseren. De staat zal elke rol van referentieaandeelhouder verliezen, en zijn deelneming worden verminderd tot minder dan 10 % van het kapitaal van de bank. Voor 1998 zal een inzake privatisering worden vastgesteld, en de besluit verkoopprocedure zal v(cid:155)(cid:155)r 1 maart 1999 beginnen. De Commissie neemt kennis van deze toezeggingen en herinnert eraan, dat zij in haar XXIIIe verslag over het mededingingsbeleid 1993 (48) de algemene beginselen heeft uiteengezet die zij bij privatiseringen toepast om na te gaan of deze operaties steunelementen kunnen bevat- ten. Haars inziens zal de privatisering een definitieve oplossing brengen voor het hierboven vermelde probleem inzake het ondernemingsbestuur, en zij zal ervoor zorgen dat CL in de toekomst een beroep doet op haar particu- liere aandeelhouders en op de markt om de extra finan- ci(cid:137)le middelen aan te trekken die zij nodig heeft. 10. 8 Andere voorwaarden waaraan moet worden voldaan met het oog op de verenigbaarheid van de onderzochte steun i) De Commissie beklemtoont dat de afstotingen van dochterondernemingen en bijkantoren van de bank (48) XXIIIe Verslag over het mededingingsbeleid, punt 403, blz. 268. De beginselen waarvan de Commissie uitgaat bij de be- oordeling van de vraag of bij een privatiseringsoperatie in voorkomend geval sprake is van staatssteun zijn op een eerder tijdstip ter kennis van de Franse autoriteiten gebracht in een schrijven van de Directeur-generaal Mededinging van 14 juli 1993. moet worden opgevat als een nettoterugbrenging van de omvang van de bank en dat zij onherroepelijk moeten zijn. De verkoopprocedures moeten door- zichtig zijn en toegankelijk zijn voor alle eventuele kopers, Fransen of buitenlanders. De verkoopvoor- waarden mogen geen bepalingen bevatten die het aantal potenti(cid:137)le gegadigden op onaanvaardbare wijze kunnen beperken of die een eventuele gegadigde begunstigen. De keuze van de koper moet berusten op het streven naar een zo hoog mogelijke opbrengst van de afstotingen. Deze opbrengst dient volledig te worden bestemd voor de financiering van het herstructureringsplan van CL. ii) Naleving van de onderhavige beschikking a) De Franse autoriteiten dienen tot 31 december 2000 driemaandelijks een interimverslag in. Dit verslag bevat een uitvoerige opsomming van de afstotingen en sluitingen waartoe in het kader van de onderhavige beschikking is besloten, met inbe- grip van de datum van verkoop, de boekwaarde van de activa per 31 december 1994, de verkoopwaarde en de gerealiseerde meerwaarde of waardevermin- dering. Het eerste interimverslag dient per 1 oktober 1998 te worden ingediend. De volgende termijnen zijn vastgesteld op 1 januari 1999, 1 april 1999 en 1 juli 1999, enz. De driemaandelijkse verslagen van het jaar 1999 bevatten een nauwkeu- rige beschrijving van de voortgang van de privati- sering. b) De halfjaarlijkse en jaarverslagen van CL worden onmiddellijk na de goedkeuring door de Raad van Bestuur van de bank bij de Commissie ingediend, tezamen met een overzicht van de vooruitgang die ten aanzien van het ondernemingsplan is geboekt. c) De Commissie beschikt over een onbelemmerde informatie. Zij kan zich, met de toegang tot instemming van de Franse autoriteiten, recht- streeks tot CL wenden voor de noodzakelijke uitleg en opheldering. De Franse autoriteiten en CL verlenen hun volledige medewerking bij alle verifi- caties waarom de Commissie of, in voorkomend geval, een namens haar optredende adviseur zou kunnen verzoeken. d) De Commissie wordt uitvoerig in kennis gesteld van de voorwaarden inzake de privatisering van de bank. De autoriteiten stellen haar vooraf alle gege- vens ter beschikking op grond waarvan kan worden nagegaan of de privatiseringsvoorwaarden open, doorzichtig zijn. De Commissie zal deze voorwaarden toetsen aan de in het voorafgaande vermelde beginselen die zij op privatiseringsoperaties toepast. niet-discriminerend en iii) Beschikking 95/547/EG De Franse autoriteiten komen de verbintenissen van artikel 4 van Beschikking 95/547/EG na totdat de afsto- tingsoperatie is voltooid. L 221/78 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 11. CONCLUSIES 11. 1 Verenigbaarheid van de aanvullende steun ten opzichte van de eerder door de Commissie goedgekeurde bedragen De Commissie concludeert dat de in het kader van de onderhavige procedure onderzochte maatregelen met betrekking tot de toename van de verliezen van CDR en van de financieringskosten van EPFR, alsmede ten aanzien van het opgeven van de verplichting voor CL om de inschrijving op een uitgifte van nulcouponobligaties door EPFR te financieren, aanvullende steun vormen ten opzichte van de steun die is goedgekeurd bij Beschikking 95/547/EG (45 miljard FRF) en het besluit van 25 september 1996 (ongeveer 4 miljard FRF). De actuele waarde van deze aanvullende steun wordt geraamd op ongeveer 53-98 miljard FRF (49). In het Commissie: licht van het bovenstaande concludeert de i) dat het door de Franse autoriteiten ingediende herstructureringsplan de levensvatbaarheid van CL aantoont; deze levensvatbaarheid wordt bevestigd door de conclusies van de adviserende bank van de in mei Commissie en het nieuwe bedrijfsplan dat 1998 door de Franse autoriteiten is ingediend; ii) dat de steun, mits de „neutralisering” van de lening aan EPFR wordt beperkt tot de periode 1997-1999, ondanks zijn buitengewone omvang, beperkt is tot het strikt noodzakelijke minimum met het oog op de levensvatbaarheid van de bank; iii) dat het zeer omvangrijke programma van afstotingen en sluitingen waartoe de Franse autoriteiten zich hebben verbonden, evenals de beperking van de steun tot het strikt noodzakelijke minimum, er uiteindelijk toe zullen leiden dat CL, voorzover haar beschikbare middelen dit toestaan, een aanzienlijk gedeelte van het herstructureringsplan financiert; iv) dat de Franse autoriteiten tegenprestaties hebben voor- gelegd, waaruit kan worden opgemaakt dat CL, in het gemeenschappelijk belang, haar commerci(cid:137)le aanwe- zigheid aanzienlijk zal afslanken, zodat haar balans wanneer het herstructureringsplan voltooid is, met meer dan een derde zal zijn ingekrompen ten opzichte van die van 31 december 1994, en vooral dat de tegenprestaties in verband met de aanvullende steun, die bestaan uit extra sluitingen en afstotingen van activa voor een bedrag van 310 miljard FRF, alsmede de inkrimping van het net in Frankrijk tot 1850 agentschappen in het jaar 2000, buitensporige mededingingsdistorsies kunnen voorkomen; v) dat een beteugelingsmechanisme, gelijk aan de kosten van 15 % van de geldmarktrente op de lening aan EPFR en aan wat de clausule inzake herstel van winst- gevendheid ontneemt aan de resultaten en het eigen (49) Zie tabel 15. vermogen, deze twee maatregelen kan vervangen, mits dit mechanisme geen aanvullende steunelementen ten gunste van CL bevat. Alle toezeggingen van de regering zijn bevestigd in drie brieven van 13 mei 1998. Overeenkomstig de kaderregeling van de Commissie voor herstructureringssteun kan de Commissie concluderen dat de aanvullende steun, mits de Franse autoriteiten de hier- onder in artikel 1, lid 2, vermelde toezeggingen gestand doen en zich houden aan de voorwaarden die de Commissie in artikel 1, lid 3, stelt, onder de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag (eerste deel van de eerste zin) valt en dat hij verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. 11. 2 Door de Commissie bij Beschikking 95/547/EG goedgekeurde steun De steun die door de Commissie bij Beschikking 95/547/EG is goedgekeurd blijft verenigbaar met het Verdrag, mits de Franse autoriteiten en CL volledig de verplichtingen nakomen die voortvloeien uit de voor- noemde beschikking, met uitzondering van de wijzi- gingen die bij de onderhavige beschikking worden goed- gekeurd. De Commissie herinnert eraan dat de Franse autoriteiten en CL, bij de tenuitvoerlegging van Beschikking 95/547/ EG, er met name op moeten toezien dat zij de tegenpres- taties die in het kader van Beschikking 95/547/EG zijn vastgesteld volledig in acht nemen, te weten de afslanking van de commerci(cid:137)le aanwezigheid van Cr(cid:130)dit Lyonnais buiten Frankrijk met 35 % van de balans, hetgeen neer- komt op 50 % van de activa van de bank in Europa buiten Frankrijk. Deze vermindering moet worden beoor- deeld op basis van het aandeel van de betrokken activa in de totale activa van de bank per 31 december 1994 en moet voor 31 december 1998 zijn voltooid, HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN: Artikel 1 1. De maatregelen die in september 1996 bij de Commissie zijn ingediend en de maatregelen van het plan inzake de herstructurering van Cr(cid:130)dit Lyonnais die in juli 1997 aan de Commissie zijn voorgelegd en die een neutralisering van de lening aan EPFR, de niet-uitvoering van de transactie met de nulcouponobligaties, alsmede de overname van de extra verliezen van CDR en EPFR door de staat inhouden, zoals gewijzigd door de Franse autori- teiten overeenkomstig de in deze beschikking vastgestelde voorwaarden, vormen staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag en van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst. Deze aanvullende steun ten opzichte van de steun die door de Commissie bij Beschikking 95/547/EG en bij het besluit van 25 september 1996 was goedgekeurd, wordt geraamd op een bedrag tussen 53 en 98 miljard FRF. Deze aanvullende steun kan verenigbaar 8. 8. 98 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 221/79 met de gemeenschappelijke markt en met de EER- Overeenkomst worden verklaard, overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag en artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst, mits Frankrijk zich houdt aan de toezeggingen van lid 2 en de voorwaarden van lid 3. 2. Frankrijk doet de volgende toezeggingen: a) Frankrijk verbindt zich ertoe Cr(cid:130)dit Lyonnais uiterlijk in oktober 1999 te privatiseren door middel van een openbare, doorzichtige en niet-discriminerende proce- in 1998 dure. Dit privatiseringsproces kan reeds worden begonnen met de vaststelling van een privati- seringsbesluit voor het eind van het jaar, en kan in verschillende etappes worden verwezenlijkt. Het proces moet hoe dan ook v(cid:155)(cid:155)r 1 maart 1999 een aanvang nemen. Hierbij zal de deelneming van de staat in het vermogen van de bank worden teruggebracht tot ten hoogste 10 %, en verbindt de staat zich ertoe af te zien van zijn rol als referentieaandeelhouder van Cr(cid:130)dit Lyonnais. b) Bij wijze van tegenprestatie voor de staatssteun dient Cr(cid:130)dit Lyonnais 620 miljard FRF aan activa van haar balans van 31 december 1994 af te stoten of te liqui- deren. Deze vermindering betreft alle activa in Europa buiten Frankrijk, met uitzondering van met name de activiteiten in Londen, Luxemburg, Frankfurt en Zwit- serland. De bank heeft de mogelijkheid rekeningen te beheren voor betalings- en uitbetalingsdiensten in de eurozone. Het behoud van deze strategische vesti- gingen zal naar behoren worden gecompenseerd door andere activa in Frankrijk en in de rest van de wereld. Deze verbintenis vormt een aanvulling op die van 18 juli 1995 welke een vermindering in de wereld met 35 % inhield, hetgeen overeenkomt met 50 % in Europa, en die wordt bevestigd. De overige verkopen dienen uiterlijk op 31 december 1998 te zijn voltooid. De totale vermindering met 620 miljard FRF moet v(cid:155)(cid:155)r de privatiseringsdatum verwezenlijkt zijn. Deze twee data kunnen ten hoogste met een jaar worden uitgesteld om redenen die verband houden met de markt, mits de gegrondheid daarvan naar behoren aan de Commissie wordt aangetoond. c) Cr(cid:130)dit Lyonnais moet haar net in Frankrijk inkrimpen; dit net omvat in het jaar 2000 niet meer dan 1 850 vestigingen voor de moederonderneming en de doch- retail-bankbedrijf. Dit terondernemingen van het aantal eenheden geldt voor de vestigingen voor parti- culieren, zelfstandigen en ondernemingen. d) Om de privatisering binnen de gestelde termijn te verwezenlijken worden de clausule inzake herstel van winstgevendheid en het effect van de gedeeltelijke neutralisering van de lening na 1999 door een onaf- hankelijke deskundige ge(cid:137)valueerd en indirect door de markt teruggekocht door middel van een aandelen- emissie van Cr(cid:130)dit Lyonnais ten behoeve van EPFR, die de aandelen vervolgens in het kader van het priva- tiseringsproces verkoopt. Voorafgaand aan deze emissie wordt de taxatie aan de Commissie toegezonden. e) Om de restrictieve werking van de herstelclausule en van het renteverschil van de lening aan EPFR op de potenti(cid:137)le groei van Cr(cid:130)dit Lyonnais te handhaven en om de ontwikkeling van de bank ten opzichte van haar concurrenten te beteugelen (i) zal 58 % van het netto- bedrijfsresultaat tot en met het boekjaar 2003 als divi- dend worden uitgekeerd (ii) vindt niet langer fiscale overdracht van verliezen plaats zodra de herstelclausule is teruggekocht, (iii) wordt de groei van de geconsoli- deerde balans bij gelijkblijvende omvang en een constante wisselkoers op maximaal 3,2 % per jaar vast- gesteld van eind 1998 tot eind 2001 en zullen de solvabiliteitsratio’s tot 2014 worden gehandhaafd op ten minste het per eind 2001 bereikte niveau, behalve onder uitzonderlijke omstandigheden waarvan de gegrondheid naar behoren moet worden aangetoond en door de Commissie moet worden goedgekeurd. f) de uitvoering van alle in punt a) tot en met e) vermelde toezeggingen wordt elk jaar gecontroleerd door een onafhankelijke deskundige, totdat de afsto- tingsoperatie is voltooid. Bovendien dienen de Franse autoriteiten een driemaandelijks interimverslag en een gedetailleerd halfjaarlijks verslag bij de Commissie van de Europese Gemeenschappen in over de tenuitvoer- legging van het plan. Frankrijk heeft de Commissie op 13 mei 1998 een vertrouwelijk overzicht toegezonden waarin de afstotingen en sluitingen zoals in punt b) vermeld, uitvoerig worden opgesomd. 3. Om de verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt te waarborgen ziet de Franse regering erop toe dat de volgende voorwaarden in acht worden genomen: a) Tenuitvoerlegging: Alle toezeggingen en maatregelen die bij de onderha- vige beschikking zijn vastgelegd alsmede de maatre- gelen van Beschikking 95/547/EG die niet bij de onderhavige beschikking zijn gewijzigd, dienen ten uitvoer te worden gelegd; deze maatregelen kunnen niet worden gewijzigd zonder de voorafgaande goed- keuring van de Commissie. b) Voorwaarden inzake de afstoting van activa: zijn. De afstotingen doorzichtige dienen procedures De afstoting van dochterondernemingen en filialen van de bank dient te worden opgevat als een verklei- ning van de netto-omvang van de bank, en moet te onherroepelijk geschieden volgens die toegankelijk zijn voor alle potenti(cid:137)le kopers, ongeacht of dit Fransen of buitenlanders zijn. De verkoopvoor- waarden mogen geen clausules bevatten die het aantal potenti(cid:137)le onaanvaardbare wijze op kunnen beperken en een eventuele gegadigde begun- stigen. De keuze van de kopers moet gebaseerd zijn op het streven naar een zo groot mogelijke opbrengst van de verkopen. Deze opbrengst dient volledig te worden besteed aan de financiering van het herstructurerings- plan van Cr(cid:130)dit Lyonnais. gegadigden L 221/80 ‹ ‹NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 8. 98 c) Herdefinitie en tenuitvoerlegging van het „beteuge- lings”-mechanisme van de bank: De raming van de actuele waarde van de kosten in verband met de herfinanciering door CL van haar lening aan EPFR tegen een rentevoet van 15 % onder de geldmarktrente van 2000 tot 2014, de herdefinitie van de clausule en de waardering ervan worden door een onafhankelijke deskundige verricht; het verslag van de deskundige wordt aan de Commissie toege- zonden en de conclusies ervan dienen door de Commissie te worden goedgekeurd, voordat de waarde van de clausule wordt gewijzigd en voordat de voorge- nomen transactie in de vorm van een kapitaalemissie van Cr(cid:130)dit Lyonnais welke is voorbehouden aan de staat, plaatsvindt. d) Controle op de onderhavige beschikking: i) De Franse autoriteiten dienen tot 31 december 2000 een driemaandelijks interimverslag in. Dit verslag bevat een uitvoerig overzicht van de afsto- tingen en sluitingen waartoe in het kader van de onderhavige beschikking is besloten, met inbegrip van de verkoopdatum, de boekwaarde van de activa per 31 december 1994, de verkoopwaarde, en de meerwaarde of waardevermindering die bij de verkoop is gerealiseerd. Het eerste interimverslag dient op 1 oktober 1998 te worden ingediend. De volgende verslagdata zijn bepaald op 1 januari 1999, 1 april 1999 en 1 juli 1999. ii) De halfjaarlijkse en jaarverslagen van Cr(cid:130)dit Lyon- nais worden onmiddellijk na de goedkeuring door de raad van bestuur van de bank aan de Commissie toegezonden, tezamen met een overzicht van de vorderingen die ten aanzien van het onderne- mingsplan zijn gemaakt. iii) De Commissie beschikt gedurende de looptijd van het plan voortdurend over een onbelemmerde informatie. Zij kan zich, met de toegang tot toestemming van de Franse autoriteiten, recht- streeks tot CL wenden voor de noodzakelijke uitleg en opheldering. De Franse autoriteiten en CL verlenen hun volledige medewerking bij alle verifi- caties waarom de Commissie of, in voorkomend geval, een namens haar optredende adviseur even- tueel verzoekt. iv) De Commissie wordt uitvoerig in kennis gesteld van de voorwaarden inzake de privatisering van de bank. De autoriteiten stellen haar vooraf alle gege- vens ter beschikking op grond waarvan kan worden nagegaan of de privatisering volgens openbare, doorzichtige en niet-discriminerende voorwaarden verloopt. v) Een eventueel uitstel van de data van afstoting of sluiting van activa overeenkomstig de hierboven vermelde voorwaarden die in de toezeggingen van de autoriteiten van lid 2, onder b), van dit artikel worden genoemd, moet vooraf door de Commissie worden goedgekeurd. Deze toezeggingen hebben uitsluitend betrekking op de data van afstoting en sluiting van activa en laten de verbintenis om de bank te privatiseren onverlet, hetgeen hoe dan ook uiterlijk in oktober 1999 voltooid moet zijn. e) Beschikking 95/547/EG: De Franse autoriteiten houden zich aan de toezeg- gingen van artikel 4 van Beschikking 95/547/EG totdat de afstotingsoperatie is voltooid. Artikel 2 Frankrijk deelt de Commissie binnen twee maanden na kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen. Artikel 3 Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek. Gedaan te Brussel, 20 mei 1998. Voor de Commissie Karel VAN MIERT Lid van de Commissie