title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad over bevordering van het ondernemerschap in Europa: Prioriteiten voor de toekomst"

eurovoc_concepts:
EU programme
business activity
competitiveness
small and medium-sized enterprises

text: 27. 7. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 235/69 Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad over bevordering van het ondernemerschap in Europa: Prioriteiten voor de toekomst” (98/C 235/16) De Europese Commissie heeft op 5 mei 1998 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen inzake de voornoemde mededeling. Het Comité heeft haar Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden belast. Het Comité heeft de heer Lustenhouwer tot algemeen rapporteur voor dit onderwerp benoemd. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 355e Zitting (vergadering van 27 mei 1998) het volgende advies uitgebracht, dat met 78 stemmen vo´o´r en 3 stemmen tegen, bij 4 onthoudingen, is goedgekeurd. 1. Inleiding mensen en het scheppen van een cultuur die het dragen van ondernemersrisico bevordert. 1. 1. Met instemming heeft het Comité kennisgeno- men van de Mededeling van de Commissie „Bevordering van het ondernemerschap in Europa: Prioriteiten voor de toekomst”. In de visie van de Commissie op het begrip ondernemerschap en de voorgestelde en reeds ontwikkelde acties ter bevordering van zelfstandig on- dernemerschap vindt het Comité vele van zijn eigen ideee¨n terug, hetgeen vanzelfsprekend is toe te juichen. 1. 2. Het Comité meent dat de Commissie een compli- ment verdient voor het feit dat zij op deze wijze gevolg heeft gegeven aan de oproep van de Raad eind 1997 om ten behoeve van de Europese Top te Cardiff met ideee¨n te komen ter uitwerking van een van de onderdelen van de werkgelegenheidsrichtsnoeren, te weten de bevordering van het ondernemerschap in de Europese Unie. 1. 3. Ondernemerschap wordt door de Commissie gezien als een dynamisch proces dat bepaalde kwaliteiten vereist. Het Comité onderschrijft deze benadering, maar voegt daaraan toe dat ondernemerschap in zekere zin ook is te beschouwen als een zelfstandige productiefactor naast bv. arbeid en kapitaal. 1. 3. 1. Het is juist de gecombineerde inzet van deze afzonderlijke productiefactoren die meerwaarde geeft en die bepalend is voor het succes of falen van de onderneming. 1. 3. 2. In die zin is ondernemerschap dan ook niet iets dat zich beperkt tot slechts kleine bedrijven, maar evenzeer in grote bedrijven dan wel in commercie¨le samenwerkingsvormen van diverse bedrijven herken- baar is. Veelal wordt hierbij dan gebruik gemaakt van bepaalde sterke facetten van het ondernemerschap van kleine, zelfstandige ondernemers, hetgeen geleid heeft tot begrippen als „intra-preneurship”. 1. 5. Hoe gemakkelijk dit ook klinkt, het Comité is zich ervan bewust dat dergelijke veranderingen vaak geruime tijd en een groot aanpassingsvermogen vereisen. Veranderingen in weten regelgeving die daartoe nodig zijn, moeten dan ook gepaard gaan met stimulansen op andere terreinen zoals bv. scholing en informatiever- schaffing over voordelen én nadelen van het ondernemer- zijn. de instanties uitvoerende 1. 6. Juist de laatste jaren valt een groeiende belang- stelling, vooral onder jongeren en hoogopgeleiden, te constateren voor het ondernemer-zijn. Toch is in vele gevallen de overstap van de positie van werknemer naar zelfstandige niet gemakkelijk. Het Comité signaleert dat zich een soort „grijs” gebied heeft gevormd tussen werknemerschap en zelfstandig ondernemerschap, dat voor problemen zorgt. Problemen namelijk ten aanzien van de rechtspositie van de personen in dit grijze gebied, hun sociale-zekerheidspositie en hun fiscale positie. Het kan namelijk voorkomen dat een persoon door de fiscale autoriteiten als zelfstandige wordt beschouwd maar sociale- door zekerheidsregelingen als werknemer! De oorzaak hier- voor ligt in het feit dat de rechtssystemen in de meeste lid-staten voortkomen uit de 19e eeuwse traditie van onderscheid tussen de status van ondernemer en die van werknemer, terwijl deze tegenwoordig naast elkaar (kunnen) bestaan. Zo is een groeiend aantal mensen, veelal in de dienstverlenende sector, zowel werknemer als ook zelfstandige. Het Comité meent dat de lid-staten deze problematiek onder ogen moeten zien en maatrege- len nemen op de genoemde terreinen om onzekerheid bij betrokkenen weg te nemen. Immers onzekerheid leidt tot het niet-nemen van initiatieven die juist een maatschappelijk zeer nuttige functie zouden kunnen hebben in termen van werkgelegenheid, maar ook in termen van het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten. van 1. 4. Het Comité is het dan ook met de Commissie eens dat bevordering van ondernemerschap in hoge mate een zaak is van een verandering in mentaliteit van Zoals gezegd, herkent het Comité zich in grote 1. 7. lijnen in de voorgestelde acties. Recent heeft het Comité C 235/70 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 7. 98 reeds adviezen op dergelijke terreinen vastgesteld, zoals bv. met betrekking tot de elektronische handel (1) en de toegang van het MKB tot O&O (2)-fondsen van de Unie. Op andere terreinen zijn adviezen in voorbereiding, zoals met betrekking tot de ontwerprichtlijn inzake late betalingen (3), alsmede de toegang van het MKB tot kapitaalmarkten (4) en de voorstellen in het kader van het groei- en werkgelegenheidsinitiatief voor het MKB, door oplossingen te vinden voor het financieringsvraag- stuk van kleine bedrijven (5). In dit advies zullen daarom nog slechts enkele kanttekeningen geplaatst worden bij onderwerpen waarover in dit stadium expliciete uitspraken op hun plaats zijn. 2. Prioritaire acties om de ondernemingscultuur aan te moedigen 2. 1. In het verlengde van het bovenstaande wordt dit onderdeel van de strategie van de Commissie door het Comité ondersteund. Het bevorderen van goed onderwijs voor (kandidaat-)ondernemers, mede door het ontwikkelen van netwerken van onderwijsinstellingen en het wegnemen van vooroordelen ten aanzien van ondernemerschap, passen hier uitstekend in. Ook de vermelde noodzakelijke aanpassing van het faillis- sementsrecht in een aantal lid-staten kan ertoe bijdragen mislukte ondernemers niet langer als „losers” te be- schouwen. Vanzelfsprekend dient hierbij gezorgd te worden voor evenwicht in de betrokken belangen, zeker ook die van crediteuren, maar zal tegelijkertijd een rechtskader geschapen moeten worden dat tweede kansen niet bij voorbaat frustreert. 2. 2. Bij de aanbevelingen gericht tot de lid-staten moet opgemerkt worden dat het noodzakelijk is al in een vroeg stadium in de opleiding van jongeren te wijzen op de kansen die zelfstandig ondernemerschap biedt voor persoonlijke ontplooiing en de maatschappelijke functie die door ondernemers wordt vervuld. 3. Prioritaire acties ter verbetering van het onderne- mingsklimaat 3. 1. Ondernemers worden in hun functioneren gecon- fronteerd met tal van voorschriften die de samenleving hun vanuit diverse achtergronden oplegt. Belastingwet- geving, veiligheidsvoorschriften, milieuvoorschriften, vestigingseisen, ruimtelijke-ordeningsvoorschriften, vergunningen, enz. leiden helaas te vaak — en vaak ook nog volstrekt overbodig — tot een aanzienlijke last, zeker voor kleine bedrijven. Onderzoek heeft overtuigend aangetoond dat de aan administratieve lasten verbonden kosten voor kleine bedrijven relatief zwaar wegen. Het Comité heeft dan ook met belangstelling kennisgenomen (1) PB C 19 van 21. 1. 1998, blz. 72. (2) PB C 355 van 21. 11. 1997. (3) COM(98) 126 def. (4) COM(97) 187 def. (5) PB C 157 van 25. 5. 1998. van de voorstellen van de zogenaamde BEST-groep (Business Environment Simplification Taskforce), zoals die op 7 mei jl. werden gepresenteerd. Hoewel het Comité zich nog niet in extenso heeft kunnen buigen over het BEST-rapport en de daarbij behorende gedetailleerde voorstellen, kan toch reeds nu gesteld worden dat het idee van instelling van een „Better Regulation Unit” bij zowel de Commissie als de Raad én op hoog politiek niveau in de lid-staten een interessante gedachte is, die vanuit de optiek van het „Think small first”-principe zeker verdere uitwerking rechtvaardigt. Belangrijk voor het ondernemingsklimaat 3. 2. is vooral het fiscale klimaat in de lid-staten. Terecht legt dan ook de Commissie het verband tussen het fiscale systeem en het vraagstuk van de financiering van kleine bedrijven. Belastingfaciliteiten voor startende ondernemingen moeten dan ook geschapen worden zonder dat deze evenwel mogen leiden tot een oneven- wichtige concurrentiepositie ten opzichte van reeds gevestigde bedrijven. Het risicodragend beleggen door particulieren in kleine bedrijven dient evenzeer fiscaal gestimuleerd te worden en ook de overdracht van ondernemingen als zgn. „going concern” moet fiscaal „geruisloos” kunnen plaatsvinden; juist het vraagstuk van de overdracht van de bedrijven opgezet door de naoorlogse generatie van ondernemers, zal de komende jaren sterk de aandacht vragen. 3. 3. Wet- en regelgeving op het terrein van intellectue- le eigendom (o. a. het octrooirecht en de voorstellen betreffende een zgn. klein octrooi of gebruikersrecht) vormen een belangrijk kader voor de bevordering van innovatieve ontwikkelingen in het MKB. Tezamen met het verbeteren van de toegang van kleine bedrijven tot nieuwe technologische kennis en het clusteren van bedrijven, liggen hier potentie¨le kansen om het innovatief vermogen van juist de kleine bedrijven te vergroten. De combinatie van vele, en vaak gecompliceerde aspecten maakt het inderdaad noodzakelijk, zoals de Commissie vermeldt, om in de lid-staten waar dit nog niet het geval is, netwerken te scheppen op decentraal niveau en gemakkelijk toegankelijk én met lage kosten, van voor- lichtings- en adviesinstellingen va´n en vo´o´r het MKB. 3. 4. In samenhang hiermee zullen kleine bedrijven eenvoudiger toegang moeten kunnen krijgen tot commu- nautaire O&O-programma’s, hetgeen waarschijnlijk ook zal moeten leiden tot aanpassing van de voorwaar- den voor toegang tot die programma’s. Zeker hier geldt dat „een klein bedrijf geen multinational in zakformaat is!” In het verlengde hiervan moet de Commissie erop toezien dat bij de partnerschappen die op lokaal of regionaal niveau totstandkomen in het kader van de aanwending van de structuurfondsen, de organisaties van het MKB ook daadwerkelijk betrokken worden, zodat zij hun initiatieven op voet van gelijkwaardigheid kunnen inbrengen. 27. 7. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 235/71 4. Bevordering van het ondernemerschap in de sociale economie van het MKB zoals in de detailhandel, het ambacht, horeca en toerisme en de kleine industrie. 4. 1. Terecht wijst de Commissie op het grote poten- tieel dat de sociale economie biedt bij het scheppen van banen. Het betreft hier dan ondernemingen en/of organisaties die niet primair winst als doelstelling hebben. De mate waarin dergelijke „bedrijven” in de diverse lid-staten tot ontwikkeling zijn gekomen, is zeer verschillend, waardoor een écht communautair beleid terzake slechts moeizaam tot ontwikkeling komt. Veel verder dan tot uitwisseling van ervaringen tussen de lid-staten zal men dan ook waarschijnlijk niet komen, hetgeen echter niet mag betekenen dat lid-staten en Commissie aan de belangrijke bijdrage van de sociale economie voor de samenleving voorbij mogen gaan. in De nu aangekondigde initiatieven zullen echter, samenspraak met de betrokken organisaties, verder uitgewerkt moeten worden, hetgeen thans nog niet het geval lijkt te zijn, zodat een finaal oordeel over dit onderdeel van het programma niet is te geven. Zeker het idee van speciale Europese diplomaprogramma’s lijkt op het eerste gezicht op gespannen voet te staan met het ontbreken van bevoegdheden van de Europese Unie op het terrein van de inhoud van scholingsprogram- ma’s. Uitwisseling van ervaringen, opgedaan in de lid-staten met specifiek onderwijs voor personen werk- zaam in de sector van de sociale economie, in de vorm van het cree¨ren van een netwerk van instellingen lijkt dan ook meer voor de hand te liggen en zou van waarde kunnen zijn. 5. Ter afsluiting In het streven naar een duurzame economische 5. 1. groei in Europa spelen vele elementen een belangrijke rol. Bevordering van ondernemerschap is daar slechts één van en zeker niet de onbelangrijkste. Voorkomen moet echter worden dat té hoog gespannen verwachtin- gen ontstaan die op termijn tot teleurstelling zullen leiden. Natuurlijk, er zijn in het MKB vele snel groeiende bedrijven die bijdragen aan de groei van de werkgelegen- heid. Maar tegelijkertijd zijn er ook vele microbedrijven die de in het bedrijf werkzame personen een goede bestaansmogelijkheid bieden. Deze bedrijven groeien echter niet en willen ook vaak niet groeien. Toch vormen deze vaak lokaal opererende bedrijven de bulk van het ondernemingenbestand in het MKB en een onmisbare functie voor de Europese economiee¨n. Het betreft dan veelal kleine bedrijven in de meer traditionele sectoren Brussel, 27 mei 1998. 5. 2. Het Comité merkt op dat de Commissie er door haar opstelling toe neigt deze belangrijke groep enigszins uit het oog te verliezen: immers, de nadruk van de Commissie lijkt te liggen bij startende, innovatieve en snelgroeiende bedrijven. Het risico kan daardoor ontstaan dat deze nadrukkelijke aandacht voor de „gazellen” van het ondernemingenbestand afbreuk doet aan de noodzakelijke maatregelen gericht op bestaande bedrijven. Het Comité meent dat evenwicht in de beleidsmatige benadering moet bestaan, zodat bestaande bedrijven onder gelijke concurrentievoorwaarden op de markt moeten kunnen functioneren ten opzichte van nieuwkomers. Juist omda´t ondernemerschap een dynamisch 5. 3. proces is van oprichten, uitbouwen en ontwikkelen en uiteindelijk overdragen of bee¨indigen van een bedrijf, zullen al deze facetten in de levenscyclus van een onderneming gelijkelijk de politieke aandacht moeten krijgen die ze verdienen. Met die kanttekening kan het Comité van harte de door de Commissie in haar Mededeling ontwikkelde visie en de uitwerkingsstrategie ondersteunen. 5. 4. Het Comité meent echter dat de door de Commis- sie voorgestelde jaarlijkse evaluatie van het communau- taire en het nationale beleid terzake ook voorgelegd zou moeten worden aan het Comité als zodanig; raadpleging van slechts de Raad en het Europees Parlement zou afbreuk kunnen doen aan het scheppen van een maat- schappelijk draagvlak voor de voortzetting van dit beleid! Deze evaluatie zou volgens het Comité méér 5. 5. moeten zijn dan een traditioneel verslag van activiteiten. In navolging van het „scorebord” voor de interne markt zou het een soort barometer (of „health check”) moeten zijn waarin wordt weergegeven o´f, en zo ja op welke voor het ondernemerschap belangrijkste terreinen door de Unie én de individuele lid-staten vooruitgang is geboekt. De eerder genoemde BEST-groep formuleert het in zijn rapport als volgt: „It is, therefore, time that we moved from merely talking about the importance of having the right environment for small business to putting the needs of enterprise at the centre of policy making. ” 5. 6. Het Comité meent dat de methodiek van een jaarlijkse checklist een nuttig instrument zou kunnen zijn bij het realiseren van de hier geciteerde doelstelling. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité T. JENKINS