title: Mededeling van de Commissie over de beoordeling in het licht van de mededingingsregels van het aanbieden van zowel telecommunicatie- als kabeltelevisienetten door een zelfde exploitant en de afschaffing van de beperkingen op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten

eurovoc_concepts:
cable distribution
competition law
supplies contract
telecommunications
telecommunications equipment
transmission network

text: C 71/4 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 Mededeling van de Commissie over de beoordeling in het licht van de mededingingsregels van het aanbieden van zowel telecommunicatie(cid:220) als kabeltelevisienetten door een zelfde exploi(cid:220) tant en de afschaffing van de beperkingen op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten (98/C 71/04) (Voor de EER relevante tekst) SAMENVATTING lijnen tussen voorheen afzonderlijke markten aan het verdwijnen zijn(cid:216)(ˇ). 1. (cid:217)De volledige liberalisering van telecommunicatie(cid:220) en kabelnetten in de Europese Unie dient in de meeste lidstaten op 1 januari 1998 een feit te zijn(cid:216)(˛). De voornaamste reden voor het liberaliseringsproces is de invoering van mededinging op de markten voor telecommunicatie, waardoor afnemers van telecom(cid:220) municatiediensten een ruimere keuze krijgen. Dit zal leiden tot lagere kosten van telecommunicatiedien(cid:220) sten en een bredere verscheidenheid van verkrijgbare diensten. 2. (cid:217)Deze periode van liberalisering werd tevens geken(cid:220) merkt door een enorme sprong voorwaarts van de telecommunicatietechnologie en de daarmee verbon(cid:220) den digitale technologieæn op het gebied van om(cid:220) roep, interactieve diensten - inclusief Internet - en nieuwe datacommunicatie, zoals elektronische post (e(cid:220)mail). Deze technologieæn convergeren en over(cid:220) lappen elkaar in toenemende mate, zodat de scheids(cid:220) (˛)(cid:217)Het vereiste dat de telecommunicatiemarkten in de Europese Unie in de periode tot 1 januari 1998 geleidelijk opengesteld worden, is vervat in Richtlijn 90/388/EEG van de Commis(cid:220) sie van 28 juni 1990 betreffende de mededinging op de markten voor telecommunicatiediensten (PB L 192 van 24. 7. 1990, blz. 10), zoals gewijzigd bij Richtlijn 94/46/EG (PB L 268 van 19. 10. 1994, blz. 15), Richtlijn 95/51/EG van de Commissie van 18 oktober 1995 inzake de opheffing van de beperkingen op het gebruik van kabeltelevisienetten voor het verrichten van reeds geliberaliseerde telecommunicatie(cid:220) diensten (PB L 256 van 26. 10. 1995, blz. 49), gerectificeerd in PB L 308 van 29. 11. 1996, blz. 59, Richtlijn 96/2/EG van de Commissie van 16 januari 1996 tot wijziging van Richt(cid:220) lijn 90/388/EEG met betrekking tot mobiele en persoonlijke communicatie (PB L 20 van 26. 1. 1996, blz. 59), en Richtlijn 96/19/EG van de Commissie van 13 maart 1996 tot wijzi(cid:220) ging van Richtlijn 90/388/EEG met betrekking tot de invoe(cid:220) ring van volledige mededinging op de markten voor tele(cid:220) communicatie (PB L 74 van 22. 3. 1996, blz. 13). De Commissie heeft aanvullende overgangsperioden toege(cid:220) kend aan vijf lidstaten (Ierland: tot 1 januari 2000 - Be(cid:220) schikking 97/114/EG van de Commissie (PB L 41 van 12. 2. 1997, blz. 8); Portugal: tot 1 januari 2000 - Beschik(cid:220) king 97/310/EG van de Commissie (PB L 133 van 24. 5. 1997, blz. 19); Luxemburg: tot 1 juli 1998 - Beschik(cid:220) king 97/568/EG (PB L 234 van 26. 8. 1997, blz. 7); Spanje: tot 1 december 1998 - Beschikking 97/603/EG van de Commissie (PB L 243 van 5. 9. 1997, blz. 48); Griekenland: tot 31 december 2000 - Beschikking 97/607/EG van de Commissie (PB L 245 van 9. 9. 1997, blz. 6). 3. (cid:217)Naast de reeds genoemde voordelen als de lagere kosten en de grotere keuze zal de liberalisering er ook toe leiden dat nieuwe en innovatieve telecom(cid:220) municatie(cid:220) en multimediabedrijven zich op de markt zullen begeven. Deze bedrijven zullen veel nieuwe ideeæn aanbrengen en de reeds aanwezige exploitan(cid:220) ten ertoe aanzetten met eigen ideeæn te reageren. Deze innovatie zal ten goede komen van de consu(cid:220) menten in Europa, omdat nieuwe interactieve dien(cid:220) sten zullen worden aangeboden, en zal de Europese telecommunicatie(cid:220) en multimedia(cid:220)industrie helpen om effectiever te concurreren op de wereldmarkt, wat weer leidt tot een toename van de werkgelegen(cid:220) heid en van het maatschappelijk welzijn. Deze ont(cid:220) wikkeling is echter slechts mogelijk wanneer voor te(cid:220) lecommunicatie(cid:220) en kabelnetten in de EU passende mededingingsvoorwaarden bestaan, met name in de overgangsperiode naar volledige mededinging in de jaren na 1 januari 1998. 4. (cid:217)In het kader van de effectieve overgang naar markt(cid:220) structuren die door mededinging worden bepaald, verlangden Richtlijn 90/388/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 95/51/EG (de kabelrichtlijn) en bij Richtlijn 96/19/EG (de richtlijn volledige mededin(cid:220) ging), van de Commissie dat deze voorafgaand aan de volledige liberalisering in 1998 twee specifieke as(cid:220) pecten aan een onderzoek zou onderwerpen: -(cid:217)de gevolgen voor de mededinging van het aan(cid:220) bieden van zowel telecommunicatie(cid:220) als kabelte(cid:220) levisienetten door een zelfde exploitant, en -(cid:217)de beperkingen op de beschikbaarstelling van ka(cid:220) beltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten. (ˇ)(cid:217)Deze aangelegenheden worden behandeld in het Groenboek over de gevolgen van de convergentie van de sectoren tele(cid:220) communicatie, audiovisuele diensten en informatietechnolo(cid:220) gie voor de regelgeving (COM(97) 623 van 3 december 1997) (het ,,Groenboek Convergentie’’). 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/5 5. (cid:217)Met deze mededeling heeft de Commissie aan deze verplichtingen voldaan. De mededeling is gebaseerd op twee verslagen die in opdracht van de Commissie zijn uitgebracht na een uitgebreid onderzoek en breed overleg met belanghebbenden uit de sector. 6. (cid:217)Deze mededeling heeft uitsluitend betrekking op de genoemde aspecten van mededinging en innovatie. Met name moet worden opgemerkt dat deze mede(cid:220) deling, wat omroepdiensten betreft, slechts de trans(cid:220) missie van signalen behandelt, vooral via de kabel en via telecommunicatienetten, en de inhoud van de via deze netten overgebrachte signalen buiten beschou(cid:220) wing laat. De Commissie heeft onlangs een Groen(cid:220) boek gepubliceerd over de gevolgen van de conver(cid:220) gentie van de sectoren telecommunicatie, audiovisu(cid:220) ele diensten en informatietechnologie voor de regel(cid:220) geving(cid:216)(—), waarin deze en andere aangelegenheden worden behandeld. 7. (cid:217)De conclusies van de beoordeling laten zich als volgt samenvatten: -(cid:217)de ontwikkeling van de telecommunicatie(cid:220) en multimediamarkten hangt af van vier factoren: concurrentie ten aanzien van diensten, concur(cid:220) rentie ten aanzien van infrastructuur, verbetering van de infrastructuur, en andere vormen van in(cid:220) novatie. Het aanbieden van zowel telecommuni(cid:220) catie(cid:220) als kabeltelevisienetten door voormalige monopolisten kan de ontwikkeling van de tele(cid:220) communicatie en de multimediatoepassingen af(cid:220) remmen; en -(cid:217)in de EU stelt het gecombineerde aanbod van te(cid:220) kabeltelevisienetten lecommunicatienetten door een en dezelfde exploitant de voormalige monopolisten in bepaalde lidstaten in staat om de komst van daadwerkelijke concurrentie te vertra(cid:220) gen. Dit kan leiden tot een ongelijke startpositie voor nieuwe marktpartijen ten opzichte van de dominerende telecommunicatie(cid:220)exploitanten, waardoor een optimale ontwikkeling van de tele(cid:220) communicatiemarkten wordt belemmerd; -(cid:217)de beperkingen op de beschikbaarstelling van ka(cid:220) telecommunicatienetten beltelevisiecapaciteit via (—)(cid:217)Zie voetnoot 2 (het ,,Groenboek Convergentie’’). Zie ook de mededeling van de Europese Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comit~ en het Comit~ van de Regio’s inzake ,,Europa in de voorhoede van de wereldwijde informatiemaatschappij: een permanent actieprogramma’’ (COM(96) 607 def. van 28 no(cid:220) vember 1996), punt 114). Aangelegenheden betreffende me(cid:220) dia en inhoud worden ook behandeld in het ,,Groenboek betreffende audiovisuele en informatiediensten: culturele aangelegenheden’’ en in andere initiatieven van de Commis(cid:220) sie, zoals het ,,Groenboek over de bescherming van minder(cid:220) jarigen en de menselijke waardigheid in de context van de audiovisuele en informatiediensten’’ (COM(96) 483 def. van 16 oktober 1996), alsmede het Media II(cid:220)programma, dat on(cid:220) der meer beoogt het concurrentievermogen van de Europese audiovisuele industrie te stimuleren. zijn ook van belang, omdat deze tot verschillen in regelgeving leiden, hetgeen op termijn weer ten koste gaat van een optimale marktontwikke(cid:220) ling. Aangezien de technologie hiertoe nog nieuw is, hebben deze beperkingen in de meeste lidsta(cid:220) ten in de praktijk nog geen ernstige gevolgen; -(cid:217)de bij Richtlijn 95/51/EG (de kabelrichtlijn) op(cid:220) gelegde boekhoudkundige scheiding in het geval van het aanbieden van concurrerende netten door een en dezelfde dominante telecommunica(cid:220) tie(cid:220)exploitant is onvoldoende gebleken om een voor de mededinging gunstige ontwikkeling van de multimediasector te vergemakkelijken. Er dient ten minste voor te worden gezorgd dat deze exploitanten effectief van hun kabelmaat(cid:220) schappijen worden gescheiden, dat wil zeggen dat deze activiteiten worden geæxploiteerd in duidelijk gescheiden juridische entiteiten. In spe(cid:220) cifieke gevallen zijn aanvullende maatregelen van de Commissie gerechtvaardigd om het mededin(cid:220) van gingsbeperkend machtsposities die het gevolg zijn van het gecom(cid:220) bineerde aanbod van telecommunicatie(cid:220) en kabel(cid:220) televisienetten, dat een overblijfsel is van de wet(cid:220) telijk beschermde monopolieposities uit het verle(cid:220) den. te ondervangen effect 8. (cid:217)De onderhavige beoordeling spitst zich toe op het belang van mededinging voor innovatie. Telecommu(cid:220) nicatie en multimedia kunnen zeer belangrijke drij(cid:220) vende krachten vormen voor groei en werkgelegen(cid:220) heid in de economieæn van de EU. De Europese Unie moet ervoor zorgen dat de uitgangsposities in deze nieuwe markten correct zijn en de mededinging dienen, om zoveel mogelijk van de nieuwe ontwik(cid:220) kelingen te kunnen profiteren in termen van groei en het scheppen van werkgelegenheid. 1. (cid:217)ACHTERGROND EN REDENEN VAN DE BEOORDELING 9. (cid:217)Het programma ter voltooiing van de interne markt in voor telecommunicatiediensten en (cid:220)uitrustingen Europa is ontworpen om innovatie te stimuleren en het voor de consument beschikbare dienstenassorti(cid:220) ment te vergroten, met name door de mededinging te stimuleren. De ervaring in landen waar de tele(cid:220) communicatie is geliberaliseerd, wijst erop dat zowel nieuwe als reeds aanwezige exploitanten als gevolg van de liberalisering innovatievere diensten ontwik(cid:220) kelen, zulks ten voordele van de consument. 10. (cid:217)Op 18 oktober 1995 heeft de Commissie reeds de ,,kabelrichtlijn’’ vastgesteld, die van de lidstaten ver(cid:220) C 71/6 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 langde dat zij het gebruik van kabeltelevisienetten voor het aanbieden van alle geliberaliseerde telecom(cid:220) municatiediensten zouden toestaan(cid:216)((cid:209)). 11. (cid:217)Met betrekking tot de evaluatie werd in de kabel(cid:220) richtlijn opgemerkt: ,,Wanneer een zelfde exploitant beide netten of beide diensten als bedoeld in de eerste alinea [open(cid:220) bare telecommunicatienetinfrastructuur en kabeltele(cid:220) visienetinfrastructuur(cid:129) aanbiedt, maakt de Commissie voor 1 januari 1998 een algemene beoordeling van de consequenties van een dergelijke vorm van geza(cid:220) menlijk aanbod in het licht van de doelstellingen van deze richtlijn. ’’. 12. (cid:217)Op 13 maart 1996 heeft de Commissie de richtlijn inzake volledige mededinging vastgesteld, die in dit verband het volgende vermeldt: ,,De beperkingen op het verrichten van reeds gelibe(cid:220) raliseerde telecommunicatiediensten via de kabeltele(cid:220) visienetten zijn weliswaar bij Richtlijn 95/51/EG op(cid:220) geheven, maar sommige lidstaten handhaven nog steeds beperkingen op de beschikbaarstelling van ka(cid:220) beltelevisiecapaciteit via de openbare telecommunica(cid:220) tienetten. De Commissie dient de situatie met betrek(cid:220) king tot deze beperkingen in het licht van de doel(cid:220) stellingen van deze richtlijn te beoordelen zodra de telecommunicatiemarkten de volledige liberalisering naderen. ’’. Ook wordt in deze richtlijn opgemerkt: ,,Uiterlijk op 1 januari 1998 maakt de Commissie een algemene beoordeling van de situatie met be(cid:220) trekking tot de resterende beperkingen op de be(cid:220) schikbaarstelling van kabeltelevisiecapaciteit via de openbare telecommunicatienetten. ’’. 13. (cid:217)Het was noodzakelijk de beoordeling v(cid:246)(cid:246)r 1 januari 1998 uit te voeren, omdat dit de datum is welke is vastgesteld voor de invoering van volledige mededin(cid:220) ging ten aanzien van het aanbieden van telecommu(cid:220) nicatie(cid:220)infrastructuur en (cid:220)diensten. De daadwerke(cid:220) lijke telecommunicatie(cid:220)infra(cid:220) structuur is in dit verband essentieel, zoals erkend werd in Richtlijn 96/19/EG, om te vermijden dat nieuwe marktdeelnemers belemmerd worden in hun vrijheid om diensten te verrichten en voor transmis(cid:220) siecapaciteit afhankelijk worden van hun voornaam(cid:220) ste concurrent. liberalisering van de 14. (cid:217)Vanwege het kapitaalintensieve karakter van de in(cid:220) vesteringen in nieuwe netwerken zijn de bestaande ((cid:209))(cid:217)Zie voetnoot 1. kabeltelevisienetten een onmisbaar element van alter(cid:220) natieve infrastructuur, met name voor abonneelijnen, en ook de diensten die door nieuwe telecommunica(cid:220) tie(cid:220)exploitanten in de nieuw telecommunicatie(cid:220)ex(cid:220) ploitanten in de lidstaten worden aangeboden. Het is derhalve van belang dat deze beoordeling v(cid:246)(cid:246)r de invoering van volledige mededinging plaatsvindt, omdat de gevolgen van de gecombineerde eigendom van deze netten en telecommunicatienetten moeten worden onderzocht. Mededinging ten aanzien van abonneelijnen is immers een essentiæle voorwaarde voor het ontstaan van markten met concurrentie en voor het inperken van de marktmacht van de domi(cid:220) nerende exploitant. 15. (cid:217)In het kader van de beoordeling van de beide aspec(cid:220) ten van de sector heeft de Commissie opdracht gege(cid:220) ven tot twee omvangrijke studies, waarvan de ~~n zich toespitste op de markt(cid:220) en de technologische ontwikkelingen, en de ander een analyse van de juri(cid:220) dische context omvatte(cid:216)((cid:210)). Het marktverslag had de volgende algemene doelstelling: -(cid:217)de mogelijkheden te onderzoeken voor de ont(cid:220) wikkeling van mededinging op lokale telefonie(cid:220) markten, bijvoorbeeld via kabelnetten die con(cid:220) curreren met de bestaande lokale infrastructuur; -(cid:217)een beeld te geven van de belemmerende en de stimulerende factoren voor de ontwikkeling van breedbandnetten in de lidstaten van de Europese Unie, en daarmee een impuls te geven aan de ontwikkeling van multimediadiensten via geavan(cid:220) ceerde netten. 16. (cid:217)De verslagen spitsten zich toe op: -(cid:217)het bezit van zowel telecommunicatie(cid:220) als kabel(cid:220) televisienetten door dominerende telecommuni(cid:220) catie(cid:220)exploitanten eigendom), dat in de kabelrichtlijn wordt behandeld, en (gecombineerde -(cid:217)de bestaande beperkingen op de beschikbaarstel(cid:220) ling van kabeltelevisiecapaciteit via telecommuni(cid:220) catienetten, zoals behandeld in de richtlijn inzake volledige mededinging. ((cid:210))(cid:217),,Cable Review - Study on the competition implications in telecommunications and multimedia markets of (a) joint provision of cable and telecoms networks by a single domi(cid:220) nant operator and (b) restrictions on the use of telecommu(cid:220) nications networks for the provision of cable television ser(cid:220) vices’’, Arthur D. Little International, 1997, en ,,Study on the Scope of the Legal Instruments under EC competition Law available to the European Commission to implement the Results of the ongoing review of certain situations in the telecommunications and cable television sectors’’, Coudert, 1997. De in de verslagen vervatte meningen zijn die van de uitvoerders en vertegenwoordigen of binden de Commissie in geen enkel opzicht. 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/7 2. (cid:217)SAMENVATTING VAN DE CONCLUSIES IN DE VERSLAGEN TEN AANZIEN VAN DE HUIDIGE SITUATIE 17. (cid:217)Volgens de in opdracht van de Commissie opge(cid:220) stelde verslagen ontwikkelen de telecommunicatie(cid:220) en multimediamarkten in de lidstaten zich momen(cid:220) teel niet op optimale wijze. Dit blijkt uit de verza(cid:220) melde informatie over de vier in de studie onder(cid:220) scheiden bepalende factoren voor een optimale ont(cid:220) wikkeling. Voor elk van deze factoren - innovatie, dienstenaanbod, concurrentie ten aanzien van netten en concurrentie ten aanzien van diensten - ontwik(cid:220) kelen vrijwel alle markten voor telecommunicatie en multimedia zich op een minder dan optimale wijze. 2. 1. (cid:217)Overzicht van markten en technologieæn 18. (cid:217)Volgens de verslagen blijft het aanbod van telecom(cid:220) municatie(cid:220) en multimediadiensten in de meeste lid(cid:220) staten ver achter bij het optimale ontwikkelingspad. Van het grootste belang is dat de telefoondichtheid in Europa in het algemeneen laag is in vergelijking met de VS. Slechts Zweden heeft een grotere tele(cid:220) foondichtheid dan de VS; de overige lidstaten heb(cid:220) ben een geringere dichtheid, waarbij het EU(cid:220)gemid(cid:220) delde 49 aansluitingen per 100 inwoners bedraagt, ten opzichte van 62 voor de VS. Deze lagere pene(cid:220) tratie van telecommunicatielijnen is ook weerspiegeld op andere gebieden, zoals het aantal Internet(cid:220)hosts per inwoner, op welk vlak slechts Finland het cijfer van de VS overtreft. Ook de ISDN(cid:220)penetratie(cid:216)((cid:211)) blijft beperkt: slechts in Duitsland heeft meer dan 3(cid:216)% van de huishoudens een aansluiting. Minder dan de helft (43(cid:216)%) van de Europese huis(cid:220) houdens is aangesloten op kabel(cid:220) of satelliettelevisie (zie voor met name de Europese kabelnetten het overzicht in bijlage 1). 19. (cid:217)In de VS, Canada en Australiæ is de concurrentie tussen kabelmaatschappijen in ontwikkeling. De ge(cid:220) vestigde kabelmaatschappijen in de VS zagen zich door de condurrentie gedwongen de prijzen met 50(cid:216)% te verlagen, en in ~~n geval zelfs met meer dan 90(cid:216)%, gratis pay(cid:220)per(cid:220)view(cid:220)uitzendingen aan te bie(cid:220) den en hun systemen te verbeteren. Andere maat(cid:220) schappijen hebben meer kanalen in hun basispakket opgenomen. In Australi~ zijn nieuwe kabelexploitan(cid:220) ten voornemens hun dienstenpakket ten opzichte van de reeds aanwezige exploitant uit te breiden om ex(cid:220) tra inkomsten te genereren. 20. (cid:217)Voor de Europese Unie suggereren de studies daar(cid:220) entegen dat niet minder dan 59(cid:216)% van de kabel(cid:220) consumenten bediend wordt door een kabelexploi(cid:220) tant die geheel of gedeeltelijk in handen is van de voornaamste telecommunicatieorganisatie. Van con(cid:220) currentie bij lokale aansluitingen is derhalve geen sprake: ~~n onderneming beheerst twee punten van toegang tot deze huishoudens. Daadwerkelijke con(cid:220) currentie op dit punt vindt slechts in drie lidstaten plaats: het Verenigd Koninkrijk, Finland en Zweden. In het Verenigd Koninkrijk kon het omvangrijke marktaandeel van BT deels door haar sterke positie bij de abonneelijnen worden gehandhaafd. In Fin(cid:220) land daarentegen veroverden de nieuwkomers in korte tijd omvangrijke marktaandelen, omdat veel van deze ondernemingen reeds aanwezig waren op de lokale telefoniemarkten. 21. (cid:217)Het benutten van technologische voordelen is essen(cid:220) tieel voor de ontwikkeling van nieuwe telecommuni(cid:220) catie(cid:220) en multimediadiensten. Momenteel kunnen di(cid:220) gitale ether(cid:220) en kabeltelevisie, rechtstreekse satelliet(cid:220) televisie (DTH(cid:216)((cid:212))), kabeltelefoniediensten en televi(cid:220) sie met meervoudige kanalen via breedbandkabelnet(cid:220) ten tot deze technologische voordelen worden gere(cid:220) kend, en in de toekomst ook het aanbieden van In(cid:220) ternet via vaste, draadloze en satellietnetten met grote bandbreedte. 2. 2. (cid:217)Voornaamste factoren 22. (cid:217)De vier voornaamste factoren die volgens de versla(cid:220) gen bepalend zijn voor de optimale ontwikkeling van de nieuwe telecommunicatie(cid:220) en multimediatechno(cid:220) logieæn, zijn: -(cid:217)het dienstenassortiment: door de verbeterde tech(cid:220) nologie op het gebied van kabeltelevisie en toe(cid:220) gang tot het PSTN(cid:216)((cid:213)) (openbaar geschakeld tele(cid:220) foonnet) kan een zeer ruim assortiment telecom(cid:220) municatie(cid:220) en multimediadiensten worden aange(cid:220) boden, zoals multikanaaltelevisie, spraaktelefonie en snelle toegang tot het Internet. Hoewel telefo(cid:220) niediensten via een reeks alternatieve draadloze en vaste netten verkrijgbaar zijn, zoals elektrici(cid:220) teitsleidingen lijnen (WLL(cid:216)((cid:214))), is het onwaarschijnlijk dat deze tech(cid:220) nologieæn op korte tot middellange termijn vol(cid:220) doende capaciteit zullen hebben om het volledige programma audiovisuele diensten te kunnen leve(cid:220) ren. Door het ontbreken van een inherente twee(cid:220) richtingsverbinding kunnen andere technolo(cid:220) gieæn, die geschikt zijn voor multikanaaltelevisie en multimediadiensten, langs deze weg geen vol(cid:220) ledig assortiment interactieve en tweerichtings(cid:220) diensten bieden; draadloze lokale en ((cid:211))(cid:217)Integrated Services Digital Network. ((cid:212))(cid:217)Direct(cid:220)To(cid:220)Home. ((cid:213))(cid:217)Public Switched Telephone Network. ((cid:214))(cid:217)Wireless Local Loop. C 71/8 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 innovatieve -(cid:217)de mate van innovatie van de diensten: zowel ka(cid:220) beltelevisie(cid:220) als telecommunicatienetten bieden een technische voedingsbodem voor het ontwerp, de ontwikkeling en de verwezenlijking van een telecommunicatie(cid:220) en breed scala multimediadiensten, zoals geschakelde videodien(cid:220) sten, omroepdiensten, uitzendingen voor doel(cid:220) groepen, en datadiensten met hoge snelheid. De ontwikkeling van innovatieve diensten via alter(cid:220) natieve toegangstechnieken zou evenwel beperkt blijven, bijvoorbeeld door de geringe tweerich(cid:220) tingscapaciteit of bandbreedte per gebruiker; -(cid:217)beperkingen van de infrastructuur: elke telecom(cid:220) municatie(cid:220)infrastructuur stelt technologische be(cid:220) perkingen aan het assortiment diensten dat kan worden aangeboden. De technologieæn op het gebied van kabeltelevisie en toegang tot het openbaar geschakelde telefoonnet kunnen zoda(cid:220) nig worden verbeterd, dat de meeste van deze beperkingen kunnen worden overwonnen en een geschikt platform ontstaat voor de ontwikkeling van de telecommunicatie(cid:220) en multimediasector. De bandbreedte kan worden uitgebreid door het gebruik van optische vezels met grote band(cid:220) breedte. Tweerichtingsversterkers en schakel(cid:220) weefsels kunnen worden geınstalleerd om scha(cid:220) keling mogelijk te maken. Digitalisering zal de kwaliteit en de verscheidenheid van diensten voor zowel draadloze als vaste technologieæn aanzien(cid:220) lijk vergroten. De verbetering van veel draadloze technologieæn, zoals draadloze lokale lijnen en directe satellietverbindingen, zal daarentegen stuiten op technische en milieubeperkingen; -(cid:217)concurrentie ten aanzien van de infrastructuur: kabeltelevisie(cid:220) en PSTN(cid:220)systemen kunnen voor lokale lijnen gelijkwaardige concurrenten worden ten aanzien van alle telecommunicatie(cid:220) en multi(cid:220) mediadiensten. Op middellange termijn zullen deze concurrentie ondervinden van de digitale televisiediensten van satellietexploitanten en van de telefoniediensten van exploitanten van draad(cid:220) loze lokale lijnen. De kabeltelevisie(cid:220) en PSTN(cid:220) systemen zijn echter reeds geınstalleerd en zullen de concurrentie ten aanzien van lokale lijnen aanzienlijk versnellen. 23. (cid:217)Samenvattend zijn de beide technologieæn met vaste verbindingen - telecommunicatie - en kabeltelevi(cid:220) sienetten - in dit stadium de enige die een optimale ontwikkeling zullen bevorderen volgens alle vier cri(cid:220) teria: keuze aan diensten, innovatie van de diensten, opheffing van de beperkingen van de infrastructuur en de bevordering van concurrentie ten aanzien van de infrastructuur en de bevordering van concurrentie ten aanzien van de infrastructuur. De overige - draadloze - technologieæn zijn vooralsnog beperkt ten aanzien van een of meerdere criteria en derhalve minder geschikt voor de optimale ontwikkeling van multimediadiensten. In de meeste lidstaten zijn de dominerende telecommunicatie(cid:220)exploitanten evenwel ook eigenaar van kabeltelevisienetten of oefenen zij hierover zeggenschap uit. 2. 3. (cid:217)Beoordeling van de opties 24. (cid:217)Gezien deze situatie is in de verslagen een groot aantal maatregelen onderzocht. Met betrekking tot de gecombineerde eigendom van kabeltelevisienetten en telecommunicatienetten zijn in het marktverslag de volgende voornaamste opties onderzocht: -(cid:217)handhaving van gecombineerde eigendom zonder wijzigingen; -(cid:217)juridische scheiding (oprichting van volle doch(cid:220) teronderneming voor kabelactiviteiten); -(cid:217)geen gecombineerde eigendom; 25. (cid:217)Ten aanzien van de beperkingen op de beschikbaar(cid:220) stelling door telecommunicatie(cid:220)exploitanten van ka(cid:220) beltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten zijn de volgende opties onderzocht: -(cid:217)handhaving van de huidige situatie; telecommunicatie(cid:220)exploitanten -(cid:217)opheffing van de beperkingen voor specifieke openbare en/of toekenning van rechten aan dominerende exploi(cid:220) tanten om kabeltelevisiecapaciteit aan te bieden via telecommunicatie(cid:220)infrastructuur; -(cid:217)opheffing van de beperkingen op vergunningen voor kabeltelevisie(cid:220)infrastructuur. 26. (cid:217)In het verslag wordt ook een aantal tijdelijke opties stapsgewijs onderzocht(cid:216)(˛˝). Nadere bijzonderheden hierover zijn vervat in bijlage 2. De verslagen zijn op aanvraag verkrijgbaar. (˛˝)(cid:217)In het verslag worden tevens de volgende opties onder(cid:220) zocht: -(cid:217)handhaving van gecombineerde eigendom/ontwikkeling van direct(cid:220)to(cid:220)home(cid:220)diensten (DTH: rechtstreeks(cid:220)aan(cid:220) huis) in de richling van digitale diensten met meervou(cid:220) dige kanalen; -(cid:217)handhaving van gecombineerde eigendom, maar invoe(cid:220) ring van Open Network Provision (ONP) op het kabel(cid:220) net van de eigenaar; -(cid:217)handhaving van gecombineerde eigendom, maar open(cid:220) stelling van spectrum voor draadloze abonneelijnen (met kleine bandbreedte); -(cid:217)juridische stuur; scheiding en gescheiden ondernemingsbe(cid:220) -(cid:217)gedeeltelijke gecombineerde eigendom; -(cid:217)onafhankelijke bewindvoerder; -(cid:217)scheiding van netwerk en diensten. Zie bijlage 2. 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/9 27. (cid:217)In de verslagen werd geconcludeerd dat in gevallen waarin de dominerende telecommunicatie(cid:220)exploitant tevens een doorslaggevend eigendomsbelang heeft in de kabeltelevisie(cid:220)infrastructuur een optimaal resul(cid:220) taat slechts kon worden bereikt door een volledige afstoting, omdat van deze gecombineerde eigendom een sterk ontmoedigende werking uitgaat op de in(cid:220) troductie van nieuwe en innovatieve diensten en op potentiæle toetreders tot de markt, waardoor de im(cid:220) plementatie van volledige liberalisering per 1 januari 1998 in de praktijk zou kunnen worden ondermijnd. De conclusie in de verslagen luidde dat afstoting in bepaalde gevallen vereist kan zijn op grond van de mededingingsvoorschriften. Met betrekking tot de beperkingen voor telecommu(cid:220) nicatie(cid:220)exploitanten op de beschikbaarstelling van telecommunicatienetten via kabeltelevisiecapaciteit werd in de verslagen geconcludeerd dat deze in het licht van het mededingingsrecht zouden moeten worden opgeheven, afhankelijk van de algemene ge(cid:220) volgen van deze maatregel voor de mededingingssi(cid:220) tuatie op het gebied van abonneelijnen. 3. (cid:217)NADERE ANALYSE VAN HET GECOMBINEERDE AANBOD EN VAN DE BEPERKINGEN OP HET AANBIEDEN VAN KABELTELEVISIE CAPACITEIT 28. (cid:217)In dit hoofdstuk worden, deels op basis van de ver(cid:220) slagen, nadere bijzonderheden gegeven over het voorwerp van deze beoordeling: de gevolgen van het gecombineerde aanbod en de beperkingen op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit. 3. 1. (cid:217)Gevolgen van het toestaan van het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit door telecommunicatieorgani(cid:220) saties na afschaffing van hun uitsluitende rechten 29. (cid:217)De analyse lijkt erop te wijzen dat de huidige situa(cid:220) tie met betrekking tot de innovatie in de telecommu(cid:220) nicatie(cid:220) en multimediasector in de Europese Unie niet optimaal is(cid:216)(˛˛). 30. (cid:217)De eigendom van zowel telecommunicatienetten als kabeltelevisienetten beperkt de ontwikkeling van (˛˛)(cid:217)Opgemerkt dient te worden dat deze mededeling geen be(cid:220) trekking heeft op de problemen betreffende het aanbieden van audiovisuele diensten en van de inhoud daarvan en de positie van de publieke omroeporganisaties. Meer algemene aangelegenheden op het gebied van audiovisuele diensten en regelgeving worden door de Commissie behandeld in het Groenboek Convergentie (zie voetnoot 2). Deze mededeling heeft betrekking op aspecten van innova(cid:220) tie en marktstructuur betreffende het aanbieden van infra(cid:220) structuur. de telecommunicatie(cid:220) en multimediamarkten in de lidstaten in vier belangrijke opzichten: -(cid:217)de verbetering van kabelnetten tot een tweerich(cid:220) tingsnet wordt vertraagd; -(cid:217)de ontwikkeling van concurrerende infrastructren wordt tegengehouden; -(cid:217)de concurrentie op het gebied van diensten wordt beperkt, en -(cid:217)de innovatie wordt belemmerd. technisch te verbeteren 31. (cid:217)Exploitanten met zowel telecommunicatie(cid:220) als kabel(cid:220) televisienetten ondervinden geen prikkel om hun ka(cid:220) beltelevisienetten tot een tweerichtingsnet, omdat er geen intrinsiek financieel voordeel te behalen valt bij de verbetering van een kabeltelevisienet dat vervolgens om klanten concur(cid:220) reert met de kernactiviteit telecommunicatie van deze expolitant. Deze concurrentie zal niet alleen betrekking hebben op telefoniediensten, maar ook op meer geavanceerde multimediadiensten als de toegang tot Internet en, in de toekomst, diensten als video(cid:220)op(cid:220)aanvraag. Het wordt niet waarschijnlijk ge(cid:220) acht dat investeringen in het kabeltelevisienet de ei(cid:220) genaar van beide netten per saldo extra inkomsten zullen opleveren. 32. (cid:217)Voorts is het in veel omstandigheden niet waar(cid:220) schijnlijk dat de eigenaar zich zal concentreren op de ontwikkeling van de kabeltelevisieactiviteiten, omdat deze slechts een gering deel uitmaken van de totale opbrengsten van de gecombineerde telecom(cid:220) municatie(cid:220) en kabelactiviteiten. Gemiddeld is in de EU minder den 10(cid:216)% van de opbrengsten afkomstig uit de exploitatie van kabelnetten. Daarom valt niet te verwachten dat een kabeltelevisiemaatschappij die eigendom is van een dergelijke esploitant de aan(cid:220) dacht zal krijgen die noodzakelijk is voor een inves(cid:220) tering in de ontwikkeling van het systeem. 33. (cid:217)Onafhankelijke exploitanten van kabelnetten onder(cid:220) vinden daarentegen niet het investeringsnadeel van de eerderbedoelde exploitant. Het verbeteren van een reeds bestaand kabelnet om tweerichtingsverkeer mogelijk te maken, is goedkoper dan het aanleggen van een nieuw telecommunicatienet. De extra in(cid:220) komsten die van deze verbetering het gevolg zijn, vormen echte voordelen en gaan niet ten koste van de opbrengsten van andere activiteiten, zoals het ge(cid:220) val is bij de eigenaar van zowel telecommunicatie(cid:220) netten als kabeltelevisienetten. De ontwikkeling van telecommunicatiediensten zal klanten aantrekken die voor de onafhankelijke aanbieder van kabeltelevisie geheel nieuw zijn en niet afkomstig zijn van een an(cid:220) der bedrijfsonderdeel. C 71/10 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 34. (cid:217)De gecombineerde eigendom heeft ook ingrijpende gevolgen voor de mededinging ten aanzien van zo(cid:220) wel infrastructuur als diensten, en wel in meerdere opzichten. Ten eerste beschikken de concurrenten van de dominerende exploitant door de gecombi(cid:220) neerde eigendom niet over alternatieve toegang tot de abonneelijnen. Dit is van groot belang gebleken bij de ontwikkeling van mededinging op telecommu(cid:220) nicatiegebied in het Verenigd Koninkrijk, waar de komst van kabelmaatschappijen veel eerder tot een verlies van marktaandelen voor de dominerende ex(cid:220) ploitant BT leidde dan voorheen (met name bij de concurrent op het gebied van diensten Mercury) het geval was. Het handhaven van gecombineerde eigen(cid:220) dom leidt ertoe dat consumenten in andere markten de toegang tot alternatieve dienstverrichters voor multimediadiensten via breedbandnetten ontzegd wordt. Ten tweede betekent de afwezigheid van concurrentie bij abonneelijnen dat de concurrentie op langeafstandverbindingen ook wordt belemmerd. Exploitanten van langeafstandlijnen kunnen het ver(cid:220) keer van de gevestigde exploitant via de aboneelijnen van die exploitant overnemen. De concurrentie bij langeafstandlijnen is echter vaak intensiever wanneer ook klanten bij andere concurrenten dan de domine(cid:220) rende exploitant op lokaal niveau kunnen worden gevonden. Ook hier kan de ervaring in het Verenigd Koninkrijk als voorbeeld dienen. Ten derde lijken de eigenaars van beide netten er niet toe geneigd te zijn het kabelnet met grote bandbreedte aan het PSTN(cid:220) net te koppelen om werkelijk interactieve diensten als een snelle toegang tot Internet mogelijk te ma(cid:220) ken. Ten slotte ondervinden dienstverrichters proble(cid:220) men wanneer zij niet kunnen kiezen tussen meerdere aanbieders van infrastructuur voor hun diensten, maar afhankelijk zijn van een enkele aanbieder. 35. (cid:217)Ook de innovatie van de diensten kan door gecom(cid:220) bineerde eigendom worden belemmerd. Ervaringen lidstaten wijzen van kabelexploitanten uit diverse erop dat wanneer een onafhankelijke kabelexploitant innovatieve diensten wil ontwikkelen, de domine(cid:220) rende telecommunicatie(cid:220)exploitant deze ontwikke(cid:220) ling vaak bemoeilijkt. Deze belemmering is een ge(cid:220) volg van het feit dat de kabelexploitant in veel op(cid:220) zichten afhankelijk is van de dominerende telecom(cid:220) municatie(cid:220)exploitant. Zelfs wanneer de kabelexploi(cid:220) tant bereid is de dienst te ontwikkelen, maken de kosten die de dominerende telecommunicatie(cid:220)exploi(cid:220) tant hiervoor vraagt het project voor de kabelmaat(cid:220) schappijen vaak niet levensvatbaar. Wanneer deze dominerende exploitant ook gedeeltelijk eigenaar is van de kabelexploitant, is zijn rol in de ontwikkeling van deze diensten vaak cruciaal voor het welslagen van de onderneming. Zonder deze exploitant is de kritische massa niet aanwezig voor een vlotte start van de nieuwe diensten. 36. (cid:217)Het resultaat is dat, terwijl Europa het multimedia(cid:220) tijdperk betreedt, de gecombineerde eigendom van telecommunicatie(cid:220) en kabeltelevisienetten in een machtspositie waarschijnlijk de belangrijkste rem vormt op de marktontwikkeling en de concurrentie(cid:220) bevorderende gevolgen van liberalisering(cid:216)(˛ˇ). 3. 2. (cid:217)Gevolgen van de beperkingen op de beschikbaarstel(cid:220) ling van omroeptransmissiecapaciteit 37. (cid:217)De beperkingen op de beschikbaarstelling van kabel(cid:220) televisiecapaciteit door telecommunicatiebedrijven kunnen de aanleg van breedbandnetten ook in an(cid:220) dere opzichten ontmoedigen. De kabelrichtlijn waar(cid:220) borgt dat alle kabelexploitanten alle geliberaliseerde telecommunicatiediensten kunnen aanbieden. Er is echter geen overeenkomstige bepaling die waarborgt dat telecommunicatie(cid:220)exploitanten kabeltelevisieca(cid:220) paciteit kunnen aanbieden via hun openbare tele(cid:220) communicatienetten. Het vermogen van telecommu(cid:220) nicatiebedrijven om hun telecommunicatienetten ver(cid:220) der te ontwikkelen in deze zin, kan afhankelijk zijn van de nationale regelgeving. Zelfs in gevallen van gecombineerde eigendom waarin telecommunicatie(cid:220) bedrijven kabeltelevisiecapaciteit beschikbaar stellen, kan dit leiden tot een beperking van de technische vooruitgang, aangezien er nieuwe technologieæn zijn voor verbetering van telecommunicatienetten en tele(cid:220) communicatienetten in de meeste lidstaten een aan(cid:220) zienlijk hogere penetratiegraad hebben dan kabelte(cid:220) levisienetten. 38. (cid:217)De technologie die aan de basis ligt van de verschil(cid:220) lende typen telecommunicatienetten, convergeert ge(cid:220) staag. Voor telecommunicatienetten bieden techno(cid:220) logieæn als ADSL(cid:216)(˛—) de mogelijkheid omroepsigna(cid:220) len te vervoeren. Gecombineerd met compressietech(cid:220) nieken zullen telecommunicatiebedrijven in staat zijn signalen met grote bandbreedte te vervoeren over de bestaande dubbele koperen telefoonkabels, overeen(cid:220) komend met ~~n tot zes televisiekanalen. Dit zal te(cid:220) lecommunicatiebedrijven de mogelijkheid geven con(cid:220) currentie met kabelmaatschappijen te overwegen en televisiekanalen aan te bieden, of, wat meer voor de hand ligt, video(cid:220)op(cid:220)aanvraagdiensten aan te bieden die concurreren met de abonneetelevisiediensten van de kabelmaatschappijen, alsmede snelle toegang tot Internet. (˛ˇ)(cid:217)Momenteel bezitten de openbare telecommunicatieorganisa(cid:220) ties een sterke positie op kabelgebied in tien lidstaten; in twee lidstaten zijn zij van plan een dergelijke positie te ver(cid:220) overen, en in drie lidstaten zijn zij net actief op dit gebied. (˛—)(cid:217)Asymmetrical Digital Subscriber Line. Voor nadere gege(cid:220) vens, zie de studie van Arthur D. Little (voetnoot 4). 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/11 39. (cid:217)Daarom heeft het Europees Parlement opgeroepen tot opheffing van deze beperkingen in het kader van de liberalisering van de Europese telecommunicatie(cid:220) sector(cid:216)(˛(cid:209)). 4. (cid:217)REGELGEVING VAN DE LIDSTATEN 40. (cid:217)De lidstaten voltooien momenteel de tenuitvoerleg(cid:220) ging van Richtlijn 96/19/EG met het oog op de in(cid:220) januari voering van volledige mededinging per 1 1998(cid:216)(˛(cid:210)). Met uitzondering van ~~n lidstaat, bevat de in dit verband vastgestelde nationale wetgeving tot afschaffing van de bijzondere en uitsluitende rechten geen maatregelen ten aanzien van gecombineerde ei(cid:220) gendom. 41. (cid:217)De kabelexploitanten blijven onderworpen aan regel(cid:220) geving op verschillende niveaus. In de meeste lidsta(cid:220) ten worden vergunningen op lokaal niveau aan ex(cid:220) ploitanten verleend, vaak uit hoofde van bijzondere of uitsluitende rechten. De mogelijkheid om infra(cid:220) structuur te bezitten varieert ook van land tot land, evenals de beperkingen op de mogelijkheid voor do(cid:220) minerende exploitanten om kabeltelevisiediensten via telecommunicatienetten aan te bieden. 42. (cid:217)Hoewel ~~n lidstaat beperkingen stelt aan de om(cid:220) vang van het belang dat de telecommunicatie(cid:220)exploi(cid:220) tant kan bezitten in een kabelmaatschappij die tele(cid:220) communicatienetten mag exploiteren, is het aanbie(cid:220) den van zowel telecommunicatienetten als kabeltele(cid:220) visienetten door dezelfde exploitant in alle lidstaten geoorloofd(cid:216)(˛(cid:211)). Een aantal lidstaten zoekt voor het reguleren van de gedragingen van dergelijke exploi(cid:220) tanten steun in het algemene mededingingsrecht. 43. (cid:217)Twee lidstaten leggen hun telecommunicatieorgani(cid:220) saties uitdrukkelijke beperkingen op ten aanzien van het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit via tele(cid:220) communicatienetten. Andere lidstaten kennen geen nationale beperkingen, terwijl de telecommunicatie(cid:220) exploitant desondanks om uiteenlopende redenen, zoals onder meer de lokale regelgeving, geen kabel(cid:220) televisiecapaciteit aanbiedt. Op langere termijn weer(cid:220) houden deze beperkingen telecommunicatiebedrijven echter van de beschikbaarstelling van kabeltelevisie(cid:220) capaciteit, waardoor de concurrentie ten aanzien van de infrastructuur en multimedia naar alle waarschijn(cid:220) lijkheid zal worden beperkt. Het gevolg is dat de te(cid:220) in de EU lecommunicatie(cid:220) en multimediamarkten zich op een suboptimale wijze zullen ontwikke(cid:220) len(cid:216)(˛(cid:212)). Deze restricties dienen niet als permanent te worden beschouwd en moeten volgens een vastge(cid:220) steld en doorzichtig tijdschema in de gehele EU tijdens de ontwikkeling van worden opgeheven daadwerkelijke mededinging ten aanzien van abon(cid:220) neelijnen. Dit tijdschema moet enige ruimte voor flexibiliteit laten, om rekening te kunnen houden met de nationale omstandigheden. 44. (cid:217)De conclusie is derhalve dat, aangezien de markt(cid:220) ontwikkeling ten aanzien van het vervoeren van tele(cid:220) visiecapaciteit via openbare telecommunicatienetten nog in de kinderschoenen staat, de regelgevingssitu(cid:220) atie nog geen vaste vorm heeft aangenomen. 45. (cid:217)De belemmeringen voor de verdere ontwikkeling van kabeltelevisiecapaciteit met nieuwe technologieæn, bijvoorbeeld door verbetering van de openbare tele(cid:220) communicatienetten (middels o. a. ADSL) of het toe(cid:220) kennen van nieuwe vergunningen voor nieuwe de draadloze marktontwikkeling naar multimedia in de nabije toe(cid:220) komst aanzienlijk afremmen. breedbandtechnologieæn, kunnen (˛(cid:209))(cid:217)Resolutie van het Europees Parlement van 15 juni 1995 (PB C 166 van 3. 7. 1995, blz. 109) en Resolutie van het Euro(cid:220) pees Parlement van 19 mei 1995 (PB C 151 van 19. 6. 1995, blz. 479). (˛(cid:210))(cid:217)Mededeling aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comit~ en het Comit~ van de Re(cid:220) gio’s betreffende de tenuitvoerlegging van het pakket tele(cid:220) communicatieregelgeving: (COM/97) 504). eerste herziening (˛(cid:211))(cid:217)In Spanje is de dominerende exploitant Telef(cid:246)nica verplicht een wachttijd in acht te nemen alvorens als aanbieder van kabeltelevisienetten te kunnen beginnen in een nieuw con(cid:220) cessiegebied. Deze beperking geldt voor 16 maanden { twee jaar. In het Verenigd Koninkrijk kunnen BT, de domine(cid:220) rende exploitant, Mercury en Kingston Communications kabeltelevisienetten exploiteren indien zij een concessie krij(cid:220) gen. Deze activiteiten moeten echter gescheiden van de voornaamste telecommunicatieactiviteiten worden verricht. In een aantal andere lidstaten zijn geen specifieke beperkin(cid:220) gen opgelegt maar de situatie lijkt evenwel onduidelijk. Het valt te verwachten dat moeilijkheden zich zullen voordoen met de toepassing van de nieuwe technologieæn. Volgens de verslagen is de Commissie van oordeel dat de situatie in tien lidstaten binnen deze groep valt. 5. (cid:217)BEOORDELING EN MAATREGELEN OP GROND VAN HET MEDEDINGINGSRECHT 46. (cid:217)Het Verdrag, en met name artikel 90, vertrouwt de Commissie de taak toe van toezicht op de nakoming door openbare ondernemingen en ondernemingen met bijzondere of uitsluitende rechten van hun ver(cid:220) plichtingen uit hoofde van het Gemeenschapsrecht. Op grond van artikel 90, lid 3, kan de Commissie enerzijds de uit dit artikel voortvloeiende verplichtin(cid:220) gen nader verduidelijken en anderzijds de lidstaten verplichtingen opleggen die noodzakelijk zijn om de Commissie in staat te stellen de haar bij dat lid ver(cid:220) leende taak van toezicht daadwerkelijk uit te voeren. (˛(cid:212))(cid:217)Een voorbeeld hiervan is het Verenigd Koninkrijk waar de restricties voor BT en andere openbare telecommunicatiebe(cid:220) drijven in de tijd beperkt zijn. C 71/12 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 47. (cid:217)De Commissie moet er name op toezien dat de lid(cid:220) staten, zelfs bij het afschaffen van deze rechten, geen maatregelen nemen die verhinderen dat de machts(cid:220) positie van de telecommunicatieorganisaties kan worden aangevochten door concurrenten zodra de spraaktelefonie is geliberaliseerd, waardoor deze or(cid:220) ganisaties hun machtspositie op de markten voor spraaktelefonie en openbare telecommunicatienetten kunnen handhaven. -(cid:217)er zorg voor dragen dat een exploitant met een uitsluitend recht om in een bepaald gebied open(cid:220) bare kabeltelevisienetinfrastructuur aan te bieden een afzonderlijke boekhouding voert betreffende zijn activiteit als aanbieder van netcapaciteit voor telecommunicatiediensten, zodra hij een bepaalde omzet behaalt. 5. 1. (cid:217)Horizontale maatregelen 5. 1. 1. (cid:217)Gecombineerde eigendom 48. (cid:217)Ten aanzien van gecombineerde eigendom bevat Richtlijn 95/51/EG (de kabelrichtlijn) het beginsel van een boekhoudkundige scheiding en wordt hierin de voorkeur gegeven aan een structurele scheiding, d. w. z. de exploitatie van de telecommunicatienetten en kabeltelevisienetten door dergelijke aanbieders in duidelijk gescheiden juridische entiteiten(cid:216)(˛(cid:213)). 49. (cid:217)Artikel 2 van deze richtlijn bepaalt dat de lidstaten: -(cid:217)de nodige maatregelen nemen ter waarborging van boekhoudkundige doorzichtigheid en ter voorkoming van discriminerend gedrag wanneer een exploitant die een uitsluitend recht heeft om telecommunicatienetinfrastructuur aan openbare te bieden, tevens kabeltelevisienetinfrastructuur anbiedt; -(cid:217)een gescheiden boekhouding opleggen voor de verrichtingen via elk net en voor de activiteit van de exploitant als leverancier van telecommunica(cid:220) tiediensten, en 50. (cid:217)De kabelrichtlijn liet de keuze tussen een boekhoud(cid:220) kundige scheiding en een volledige structurele schei(cid:220) ding weliswaar aan de lidstaten, maar stelde ook dat de onderhavige algemene beoordeling van de conse(cid:220) quenties van een dergelijke vorm van gezamenlijk aanbod in het licht van de doelstellingen van deze richtlijn diende te worden gemaakt. Volgens de richtlijn zou de Commissie nagaan ,,of een geschei(cid:220) den boekhouding toereikend is om misbruiken te voorkomen’’ en ,,bepalen of een dergelijke gemeen(cid:220) schappelijke bepaling niet leidt tot een beperking van het potentiæle aanbod van transmissiecapaciteit ten nadele van de aanbieders van diensten in het betrok(cid:220) ken gebied, dan wel of bijkomende maatregelen noodzakelijk zijn’’, indien door de betrokken lid(cid:220) staat geen concurrerend systeem voor het aanbieden van de betrokken diensten aan huis is toegestaan. 51. (cid:217)Hoewel de meerderheid van de lidstaten krachtens Richtlijn 96/16/EG juridisch verplicht is om de bij(cid:220) zondere of uitsluitende rechten ten aanzien van tele(cid:220) communicatienetten uiterlijk per 1 januari 1998 af te schaffen, zal in geen der lidstaten op nationaal ni(cid:220) veau daadwerkelijke mededinging ten aanzien van abonneelijnen bestaan voordat een aanzienlijke over(cid:220) gangsperiode is verstreken. Voor de gecombineerde eigendom van telecommunicatie(cid:220) en kabelnetwerken hebben slechts enkele lidstaten een structurele schei(cid:220) ding opgelegd(cid:216)(˛(cid:214)). 52. (cid:217)Hoewel een boekhoudkundige scheiding en de in(cid:220) voering van passende kostentoerekeningsmethoden (˛(cid:213))(cid:217)De kabelrichtlijn stelt met name in overweging 18: ,,Wan(cid:220) neer lidstaten het recht om kabeltelevisienetten en telecom(cid:220) municatienetten aan te leggen aan dezelfde onderneming toekennen, brengen zij de betrokken ondernemingen in een positie waarin deze niet worden aangezet om de gebruikers te winnen voor het net dat het best geschikt is voor het aan(cid:220) bieden van de betrokken dienst, zolang zij nog vrije capaci(cid:220) teit hebben op het andere net. In dat geval heeft de onder(cid:220) neming er daarentegen belang bij, om het gebruik van de kabelinfrastructuur voor het verstrekken van niet(cid:220)gereser(cid:220) veerde diensten overdreven duur te maken, teneinde het verkeer op hun telecommunicatienetten te doen toenemen. Om op eventuele misbruiken toezicht te kunnen houden, moeten de lidstaten derhalve op zijn minst een duidelijke scheiding van de boekhouding van de beide soorten activi(cid:220) teiten opleggen, maar in feite verdient een volledige structu(cid:220) rele scheiding de voorkeur. ’’. (˛(cid:214))(cid:217)Zo heeft Nederland een aantal maatregelen genomen om de kruislingse eigendom van de gevestigde telecommunicatie(cid:220) organisatie van zowel telecommunicatie(cid:220) als kabeltelevisie(cid:220) infrastructuur te beperken en een vorm van structurele scheiding tussen deze beide activiteiten in te voeren. Er zijn onder meer specifieke verplichtingen vastgesteld om zeker te stellen dat de gevestigde telecommunicatieorganisatie geen invloed uitoefent op het commerciæle gedrag van de kabelmaatschappij, en er moeten Chinese muren worden opgetrokken om ervoor te zorgen dat er geen directe of indirecte uitwisseling van commercieel gevoelige informatie plaatsvindt tussen de telecommunicatieorganisatie en de ka(cid:220) belmaatschappij. In Duitsland heeft Deutsche Telekom on(cid:220) langs aangekondigd dat haar kabeltelevisienetten zullen worden ondergebracht in een van de kernactiviteit telecom(cid:220) municatie gescheiden onderneming. 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/13 behulpzaam kunnen zijn bij de controle op en het vermijden van een aantal vormen van misbruik door de dominerende onderneming, blijven de gunstige effecten van deze regels grotendeels beperkt tot ge(cid:220) dragingen ten aanzien van de prijsstelling. Zoals ech(cid:220) ter verwacht werd in de kabelrichtlijn, kan de positie van de dominerende ondernemingen ook aanleiding geven tot meer fundamentele problemen, die terug te voeren zijn op het aan deze positie inherente belan(cid:220) genconflict in verband met de zeggenschap over zo(cid:220) wel de telecommunicatie(cid:220) als de kabeltelevisie(cid:220)infra(cid:220) structuur. 53. (cid:217)De enkele scheiding van de boekhouding zal slechts de financiæle stromen doorzichtiger maken, terwijl een juridische scheiding zal leiden tot een grotere doorzichtigheid van de activa en de kosten en een beter toezicht op de winstgevendheid en het beheer van de kabelnetactiviteiten. Het aanbieden van tele(cid:220) communicatienetten en van kabeltelevisienetten zijn verwante activiteiten. De positie van een exploitant op een van deze markten heeft derhalve gevolgen voor zijn positie op de andere markt, waardoor het toezicht op zijn activiteiten op beide markten wordt bemoeilijkt. 54. (cid:217)Voorts zijn de financiæle vooruitzichten van een ka(cid:220) beltelevisienet dat nog niet is aangelegd onzeker voor een bedrijf dat nog geen gevestigde positie in(cid:220) neemt op de telecommunicatie(cid:220) of betaaltelevisie(cid:220) markten. Het is daarom van essentieel belang dat een dominerende telecommunicatieorganisatie haar eigen kabelnetactiviteiten zodanig organiseert, dat hierop toezicht kan worden uitgeofend. Aldus wordt vermeden dat deze organisatie haar middelen aan(cid:220) wendt op een wijze die neerkomt op misbruik van haar positie, bijvoorbeeld door in haar interconnec(cid:220) tietarieven voor telefonie nieuwe kabeltelevisienetten te discrimineren ten opzichte van haar eigen kabelte(cid:220) levisienet. 55. (cid:217)Bij de toepassing van de mededingingsvoorschriften op specifieke feiten moet op passende wijze rekening worden gehouden met de juridische en economische context. Dit houdt in dat veranderingen in de markt(cid:220) omstandigheden, zoals technologische of andere ontwikkelingen, directe gevolgen hebben voor de analyse in het licht van het mededingingsrecht. Aan de vooravond van de convergentie en opkomst van nieuwe multimediamarkten heeft de gecombineerde eigendom van telecommunicatie(cid:220) en kabelnetten po(cid:220) tentieel zeer ingrijpende gevolgen wat betreft markt(cid:220) macht en de mogelijkheid van misbruik. Het toezicht op de commerciæle gedragingen van de betrokken ondernemingen zal derhalve moeten worden geın(cid:220) tensiveerd, omdat er ruime mogelijkheden ontstaan voor misbruik en uitsluiting. Een boekhoudkundige scheiding is in dit verband een ontoereikende maat(cid:220) regel. 56. (cid:217)Volgens de beoordeling van de Commissie is op zijn minst een juridische scheiding nodig. Om een snelle technologische vooruitgang mogelijk te maken en ef(cid:220) fectief toe te zien op potentieel misbruik, zal de Commissie derhalve een voorstel tot wijziging van Richtlijn 90/388/EEG indienen, waarbij deze juridi(cid:220) sche scheiding verplicht wordt gesteld om een struc(cid:220) tuur van volledige concurrentie op de markten voor telecommunicatie(cid:220) en kabeltelevisienetten mogelijk te maken. 57. (cid:217)Bovendien kunnen specifieke maatregelen van de lid(cid:220) staten nodig zijn om te vermijden dat de exploitant van beide netten op de markten voor lokale telefonie de enige aanbieder van infrastructuur voor zijn con(cid:220) currenten is(cid:216)(ˇ˝), gelet op de specifieke omstandighe(cid:220) den van de relevante lokaletelefoniemarkten, waar de duplicatie van infrastructuur tijdrovend en duur is. 5. 1. 2. (cid:217)Beperkingen op het aanbieden van kabeltelevisie(cid:220) capaciteit 58. (cid:217)De beperkingen die gelden voor het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit door telecommunicatie(cid:220)ex(cid:220) ploitanten via hun openbare telecommunicatienetten, kunnen leiden tot een situatie waarbij aanbieders van kabeltelevisiediensten belet worden om het openbare telecommunicatienet van de telecommunicatieorgani(cid:220) satie te gebruiken voor kabeltelevisiediensten. De uitsluiting van het gebruik van het openbare tele(cid:220) communicatienet maakt de beschikbare doorgifteca(cid:220) paciteit voor kabeltelevisie schaarser. De beperking van de beschikbare capaciteit heeft met name ern(cid:220) stige gevolgen voor de aanbieders van kabeltelevisie vanuit andere lidstaten, omdat de toekenning van de beschikbare capaciteit van kabelnetten gebaseerd is op de mediawetgeving van de lidstaten, die door(cid:220) gaans de voorkeur geeft (of gaf) aan nationale aan(cid:220) bieders. (ˇ˝)(cid:217)Maatregelen in specifieke gevallen kunnen zijn het opsplit(cid:220) sen van de organisatie die kabeltelevisienetten exploiteert in meerdere regionale entiteiten, de openstelling van de kabel(cid:220) maatschappij voor deelnemingen van derden, of de ver(cid:220) plichte volledige afstoting van deze organisatie. Het vereiste om een belang in de entiteit of entiteiten die kabeltelevisie(cid:220) netten exploiteren geheel of gedeeltelijk af stoten, kan in de praktijk worden vervuld door de benoeming van een be(cid:220) windvoerder met een onherroepelijk mandaat om de entiteit te verkopen en een beheerstructuur tot stand te brengen voor de periode waarin de afstoting wordt voorbereid. C 71/14 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 59. (cid:217)De maatregelen die het gebruik van telecommunica(cid:220) tieneten voor het aanbieden van kabeltelevisiecapaci(cid:220) teit beperken, zijn derhalve mogelijk in strijd met ar(cid:220) tikel 90 juncto 59 van het Verdrag. Zelfs wanneer de beperkingen zonder onderscheid gelden voor alle andere ondernemingen dan de relevante kabelexploi(cid:220) tante, kan artikel 59 van toepassing zijn. Het is niet noodzakelijk dat alle ondernemingen van een lid(cid:220) staat begunstigd worden ten opzichte van de buiten(cid:220) landse ondernemingen. Het volstaat dat de voor(cid:220) keursbehandeling bepaalde nationale exploitanten begunstigt(cid:216)(ˇ˛). Indien deze maatregelen telecommu(cid:220) nicatieorganisaties ervan weerhouden om hun tele(cid:220) communicatienetten te verbeteren tot volledige ge(cid:220) schiktheid voor multimedia, kunnen zij een inbreuk vormen op artikel 90 juncto 86, onder b), van het Verdrag. 60. (cid:217)Hoewel deze maatregelen de technologische ontwik(cid:220) keling van de netten beperken en het grensover(cid:220) schrijdend dienstenverkeer belemmeren, kunnen tij(cid:220) delijke beperkingen op dit gebied gerechtvaardigd zijn om voor daadwerkelijke mededinging tussen ex(cid:220) ploitanten op de relevante markten te zorgen, zolang er nog geen daadwerkelijke mededinging ten aan(cid:220) zien van lokale lijnen is. Dit kan met name van be(cid:220) lang zijn in geografische gebieden waar kabelnetten nog geen ruime dekking hebben. 61. (cid:217)Concluderend is het wellicht niet passend een hori(cid:220) zontale maatregel vast te stellen, aangezien momen(cid:220) teel slechts twee lidstaten specifieke beperkingen kennen. De situatie in ten minste tien lidstaten lijkt evenwel onduidelijk, en belemmeringen voor de toe(cid:220) komstige ontwikkeling van de convergerende multi(cid:220) mediamarkten kunnen zich zeer snel doen gelden. Zo is de telecommunicatie(cid:220)exploitant in Belgiæ van plan zwaar te investeren in ADSL(cid:220)technologie om klanten snelle Internet(cid:220)aansluitingen te kunnen bie(cid:220) den, als reactie op de invoering van kabelmodems door de kabeltelevisienetten. De Commissie zal de situatie derhalve in het oog houden, met name ten aanzien van mogelijke belemmeringen voor de ont(cid:220) wikkeling van de multimediamarkten in de EU (bij(cid:220) voorbeeld voor de invoering van Internet(cid:220)diensten met grote bandbreedte). 5. 1. 3. (cid:217)Toekenning van frequenties voor draadloze lokale lijnen met grote bandbreedte schikbaarheid van kabeltelevisiecapaciteit, met name voor nieuwe marktontwikkelingen en technologieæn, is de commerciæle verkrijgbaarheid van nieuwe breedbandtransmissiecapaciteit van zeer groot be(cid:220) lang. In de toekomst zullen draadloze toepassingen met grote bandbreedte technisch haalbaar en com(cid:220) mercieel rendabel worden. 63. (cid:217)Volgens de richtlijn volledige mededinging (Richtlijn 96/19/EG) mogen de lidstaten geen vergunningen voor dergelijke draadloze breedbandtoepassingen weigeren wanneer de benodigde frequenties beschik(cid:220) baar zijn. Gelet op het belang van deze aangelegen(cid:220) heid zal de Commissie nauwlettend toezien op de toewijzing van radiofrequentievergunningen door de lidtstaten, en waar nodig optreden. Indien de lidstaten de toekenning van vergunningen voor dergelijke toepassingen zouden vertragen om andere redenen dan een gebrek aan beschikbare fre(cid:220) quenties, zouden deze vertraging onverenigbaar zijn met het Verdrag. 64. (cid:217)De bestaande beperkingen op de toekenning van ra(cid:220) diofrequenties kunnen dienen als maatregel van ge(cid:220) lijke werking als de beperking op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit, met name voor nieuwe, in(cid:220) novatieve diensten. Het is derhalve van essentieel be(cid:220) lang dat de lidstaten hun verplichtingen ten aanzien van het toekennen van nieuwe vergunningen nako(cid:220) men, met name waar nieuwe technologische moge(cid:220) lijkheden zulks toelaten. In de nabije toekomst kun(cid:220) nen draadloze kabeltelevisienetten met grote band(cid:220) breedte in dit verband een geschikt alternatief wor(cid:220) den. 5. 1. 4. (cid:217)Samenvatting 65. (cid:217)De Commissie zaal een maatregel indienen om do(cid:220) minerende telecommunicatie(cid:220)exploitanten en kabel(cid:220) televisiemaatschappijen in gemeenschappelijke eigen(cid:220) dom structureel te scheiden. Voorts zal zij de beper(cid:220) kingen op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten en de toewijzing van ver(cid:220) gunningen voor radiofrequenties voor lokale lijnen met grote bandbreedte in het oog houden om waar nodig maatregelen te kunnen nemen. 62. (cid:217)Gezien de gevolgen van de beperkingen bij het toe(cid:220) wijzen van radiofrequenties voor de algemene be(cid:220) 5. 2. (cid:217)Maatregelen in specifieke gevallen (ˇ˛)(cid:217)Arrest van het HvJEG van 25 juli 1991, Mediawet I, jurispr. I(cid:220)4069, r. o. 14, e. v. , met name r. o. 25. 66. (cid:217)De in het voorgaande uiteengezette horizontale be(cid:220) nadering vormt slechts de ondergrens voor de toe(cid:220) 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/15 passing van de mededingsregels van de EU op de vraagstukken waartoe gecombineerde eigendom van telecommunicatie(cid:220) en kabeltelevisienetten aanleiding geeft. Afzonderlijke maatregelen, gericht tot de be(cid:220) trokken lidstaten(cid:216)(ˇˇ) of ondernemingen(cid:216)(ˇ—), kunnen noodzakelijk zijn om de optimale voorwarden te creæren voor de ontwikkeling van telecommunicatie en multimedia. De Commissie zal afzonderlijke gevallen op hun me(cid:220) rites moeten beoordelen naargelang zij zich voor(cid:220) doen. 67. (cid:217)Artikel 86 is van toepassing op individuele onderne(cid:220) mingen met een machtspositie. Dit artikel is a forti(cid:220) ori van toepassing op een onderneming die de eige(cid:220) naar is van zowel een telecommunicatie(cid:220) als een ka(cid:220) belnet, en met name wanneer deze op beide markten een machtspositie inneemt. Ondernemingen die een machtspositie op twee markten bezitten, hebben een bijzondere verantwoordelijkheid om te vermijden dat hun gedragingen ten koste gaan van een werkelijk onvervalste mededinging. Met name mag de onder(cid:220) neming deze machtspositie niet uitbreiden tot nabu(cid:220) rige markten, niet de komst van nieuwe diensten be(cid:220) lemmeren, en evenmin de machtspositie versterken middels acquisities of samenwerkingsverbanden, ho(cid:220) rizontaal dan wel verticaal. In context van deze mededeling kunnen bepaalde gemeenschappelijke benaderingen worden geıdentifi(cid:220) ceerd in de bestaande jurisprudentie op grond van de artikelen 86 en 90. 68. (cid:217)Onder bepaalde omstandigheden kan slechts een omgeving van concurrentie tot stand worden ge(cid:220) bracht door afstoting van het kabeltelevisinet door de telecommunicatie(cid:220)exploitant. Afhankelijk van de specifieke omstandigheden van het geval kunnen ook andere oplossingen worden onderzocht(cid:216)(ˇ(cid:209)). 69. (cid:217)Op grond van artikel 90 juncto artikel 86 kan de Commissie bij misbruik van een machtspositie als di(cid:220) rect resultaat van een overheidsmaatregel in aanvul(cid:220) ling op de reeds uiteengezette horizontale benade(cid:220) ring (onder 5. 1), afzonderlijke maatregelen nemen om gevallen van dergelijk misbruik, zoals de on(cid:220) rechtmatige uitbreiding van een machtspositie, te verhinderen, rekening houdend met de bestaande jursprudentie en de ontwikkeling van de marktom(cid:220) standigheden en de regelgeving. 70. (cid:217)De actiemiddelen die de Commissie aan artikel 86 ontleent, omvatten het ambtshalve inleiden van een procedure of het nemen van maatregelen naar aan(cid:220) leiding van een klacht. Voorts kan de Commissie op grond van artikel 85, en meer in het bijzonder Ver(cid:220) ordening nr. 17 en de Concentratieverordening, een aanmelding van een transactie ontvangen. De Com(cid:220) missie zal dergelijke aanmeldingen beoordelen in het licht van de omstandigheden van het geval, maar het valt te verwachten dat elke uitbreiding tot aanver(cid:220) wante sectoren van een exploitant die zowel op het gebied van telecommunicatienetten als ten aanzien van kabeltelevisienetten een machtspositie bezit, aan(cid:220) leiding geeft tot ernstige bezwaren uit het oogpunt van de mededinging. 71. (cid:217)Samenvattend zal de Commissie in specifieke geval(cid:220) len op eigen initiatief of naar aanleiding van een aanmelding of klacht de afzonderlijke situaties in de betrokken lidstaten moeten onderzoeken en maatre(cid:220) gelen nemen met gebruikmaking van de instrumen(cid:220) ten die het mededingingsrecht haar daartoe biedt. 6. (cid:217)CONCLUSIE 72. (cid:217)In deze mededeling zijn aangelegenheden betref(cid:220) fende media en inhoud niet behandeld. De Commis(cid:220) sie heeft over deze meer algemene kwesties een Groenboek gepubliceerd ,,over de gevolgen van de convergentie van de sectoren telecommunicatie, au(cid:220) diovisuele diensten en informatietechnologie voor de regelgeving’’ (het ,,Groenboek Convergentie’’)(cid:216)(ˇ(cid:210)). Uit het oogpunt van het mededingingsbeleid moet aan de convergentie de ontwikkeling van een brede basis van mededingingsbevorderende infrastructuren van ten telecommunicatie(cid:220) en kabeltelevisienetten grondslag liggen. Deze beoordeling is derhalve van centraal belang voor het welslagen van de conver(cid:220) gentie op het punt van de totstandbrenging van me(cid:220) dedingingsbevorderende structuren, en vormt een aanvulling op het ,,Groenboek Convergentie’’. 73. (cid:217)De Commissie erkent dat de EU een grote verschei(cid:220) denheid van marktstructuren kent en dat maatoplos(cid:220) singen moeten worden gevonden die geschikt zijn voor individuele omstandigheden. (ˇˇ)(cid:217)Door middel van een maatregel op grond van artikel 90. (ˇ—)(cid:217)Door middel van een maatregel op grond van artikel 86 of artikel 85. (ˇ(cid:209))(cid:217)Zie met name deel I van de Coudert(cid:220)studie. (ˇ(cid:210))(cid:217)Zie voetnoot 2. C 71/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 74. (cid:217)E~n minimaal algemeen beginsel kan - en moet - nu echter worden toegepast in de gehele EU: dat in(cid:220) vesteringen in multimedia door dominerende exploi(cid:220) tanten moeten worden beoordeeld in het licht van de aanwezige marktstructuren. De beoordeling van enige poging van dominerende telecommunicatie(cid:220)ex(cid:220) ploitanten om uit te breiden naar nieuwe multime(cid:220) diagebieden zal afhangen van de invoering van de noodzakelijke structurele wijzigingen of van soort(cid:220) gelijke passende waarborgen. 75. (cid:217)De uitgangsposities voor toetreding tot de converge(cid:220) rende markten dienen in overeenstemming te zijn met de mededingingsregels. De convergentie mag niet leiden tot nieuwe supermonopolies op multime(cid:220) diagebied, maar dient aanleiding te geven tot nieuwe economische structuren die groei en arbeidsplaatsen opleveren. 76. (cid:217)Het aanbieden van zowel telecommunicatie(cid:220) als ka(cid:220) beltelevisienetten door eenzelfde exploitant, een er(cid:220) fenis van de voormalige aanbodmonopolies, leidt met het convergeren van de uiteenlopende multimedia(cid:220) markten tot ongelijke uitgangsposities voor nieuwe marktdeelnemers ten opzichte van de dominerende telecommunicatie(cid:220)exploitanten. Dit zal ten eerste een aanzienlijke belemmering vormen voor de optimale ontwikkeling van deze markten. De mededinging op de telecommunicatiemarkten zal hierdoor duidelijk afnemen, omdat toetreders zonder de dominerende exploitant geen toegang kunnen krijgen tot de lokale lijnen. Ten tweede ondervindt de dominerende ex(cid:220) ploitant van beide netten een prikkel om zich te ge(cid:220) dragen op een wijze die de innovatie remt en de ont(cid:220) wikkeling van multimediamarkten in de Europese Unie vertraagt. Deze prikkel maakt dergelijk gedrag waarschijnlijker. 77. (cid:217)De Commissie is voornemens om op twee wijzen op te treden. Ten eerste zal zij een richtlijn op grond van artikel 90 indienen tot wijziging van de Richtlij(cid:220) nen 90/388/EEG en 95/51/EG, waarin de juridi(cid:220) sche scheiding van telecommunicatiebedrijven en ka(cid:220) belmaatschappijen verplicht wordt gesteld, dat wil zeggen dat kabeltelevisienetten en telecommunicatie(cid:220) netten in afzonderlijke juridische entiteiten geæxploi(cid:220) teerd dienen te worden, met name wanneer voor de kabelnetactiviteiten bijzondere of uitsluitende rech(cid:220) ten zijn verleend. Dit zal de doorzichtigheid van de activa en van de kosten vergroten en een ,,schei(cid:220) dingsmuur’’ optrekken tussen beide activiteiten. Vooral belangrijk is dat de regelgevende instanties en de mededingingsautoriteiten hierdoor toezicht kunnen houden op de exploitatie van kabeltelevisie(cid:220) netten als zelfstandige activiteit. Deze scheiding is de maatregel die de Commissie op zijn minst zal ne(cid:220) men, omdat uit de beoordeling is gebleken dat de huidige boekhoudkundige scheiding in die gevallen duidelijk ontoereikend is. 78. (cid:217)Voorts heeft de Commissie het voornemen om op te treden op grond van artikel 86, of, waar passend, op grond van artikel 85 en op grond van de Concentra(cid:220) tieverordening, wanneer dit bijvoorbeeld gerecht(cid:220) vaardigd is om het mededingingsbeperkende effect van het van vroegere marktposities geærfde gecombi(cid:220) neerde aanbod te beperken. De Commissie kan op eigen initiatief optreden, of naar aanleiding van een door een belanghebbende derde ingediende klacht op grond van artikel 86. Bovendien zal de Commis(cid:220) sie handelen op basis van de aanmeldingen die wor(cid:220) den ingediend door een dominerende exploitant van telecommunicatie(cid:220) en kabeltelevisienetten en betrek(cid:220) king hebben op uitbreiding naar nieuwe multimedia(cid:220) gebieden, en waar nodig verdere structurele wijzi(cid:220) gingen of andere effectieve waarborgen opleggen. Dit kan de Commissie doen op basis van de artikelen 85 en 86 of van de Concentratieverordening, naarge(cid:220) lang de omstandigheden van het geval. 79. (cid:217)De beperkingen die gelden voor het aanbieden door telecommunicatie(cid:220)exploitanten van kabeltelevisieca(cid:220) paciteit via hun openbare telecommunicatienetten zullen door de Commissie nauwlettend in het oog worden gehouden, met name ten aanzien van de mogelijke belemmeringen daarvan voor de ontwik(cid:220) keling van de multimediamarkten in de EU. 80. (cid:217)Wat radiofrequenties betreft, zal de Commissie ook blijven onderzoeken of de lidstaten voldoen aan hun verplichtingen krachtens de richtlijn volledige mede(cid:220) dinging (Richtlijn 96/19/EG) om deze op niet(cid:220)dis(cid:220) criminerende basis toe te kennen. De Commissie zal dit proces in de lidstaten nauwlettend volgen en waar nodig optreden. 81. (cid:217)Wanneer de Commissie voornemens is om horizon(cid:220) tale maatregelen op grond van artikel 90 te nemen (wijziging van de bestaande richtlijnen krachtens ar(cid:220) tikel 90), zal zij hierbij doorzichtige raadplegings(cid:220) procedures volgen. Met name zal zij dergelijke wij(cid:220) zigingen voorleggen aan het Europees Parlement, de Raad van Ministers, het Economisch en Sociaal Co(cid:220) mit~ en het Comit~ van de Regio’s, en deze bekend(cid:220) 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/17 maken in het Publicatieblad van de Europese Gemeen(cid:220) schappen voor een raadplegingsperiode van twee maanden. 82. (cid:217)De in deze mededeling uiteengezette benadering zal de mededinging in telecommunicatie en multimedia bevorderen, ten gunste van de consument, doordat de toetreding van nieuwe marktdeelnemers en con(cid:220) currentie ten aanzien van lokale lijnen hierdoor mo(cid:220) gelijk worden. Dit zal leiden tot de ontwikkeling van innovatieve nieuwe diensten voor Europese consu(cid:220) menten en zal een sterke Europese multimedia(cid:220)in(cid:220) dustrie mogelijk maken, die kan concurreren op de wereldmarkten. BIJLAGE 1 OVERZICHT VAN KABELTELEVISIENETTEN IN DE EU Totaal huishoudens met televisie (in miljoenen) Totaal kabelabonnees (in miljoenen) Kabelpenetratie (aangesloten huishoudens/huishoudens met tv) EU(cid:220)gemiddelde 145,8 40,5 28(cid:216)% Ramingen voor 1997 gebaseerd op extrapolatie. N. B. kabelpenetratie varieert per lidstaat van 0 tot bijna 100(cid:216)%. BIJLAGE 2 Evaluatie van de opties: Passage uit ,,Evaluatie kabelnetten - Studie inzake de gevolgen voor de mededin(cid:220) ging op telecommunicatie(cid:220) en multimediamarkten’’ (Samenvatting), Arthur D. Little Overeenkomstig de reikwijdte van de studie zijn de volgende opties in aanmerking genomen: Opties voor gecombineerde eigendom De opties voor gecombineerde eigendom kunnen algemeen in vier categorieæn worden ingedeeld: -(cid:217)handhaving van de gecombineerde eigendom; -(cid:217)gedeeltelijke gecombineerde eigendom; -(cid:217)afstoting van de activiteiten op kabeltelevisiegebied; -(cid:217)overgang van gecombineerde eigendom naar afstoting. C 71/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 In de eerste categorie zijn zes opties onderzocht. Hierbij wordt de eigenaar in verschillende gradaties beper(cid:220) kingen opgelegd; het effect op de ontwikkeling van infrastructuur en diensten neemt toe met de doorzich(cid:220) tigheid van en de scheiding binnen de groep ondernemingen van de eigenaar. De tweede categorie, gedeeltelijke gecombineerde eigendom, omvat een toenemende afscheiding van de kabelmaatschappij van de eigenaar, waarbij andere aandeelhouders grotere belangen verwerven. Hoe gro(cid:220) ter die belangen, des te groter het effect op de ontwikkeling van infrastructuur en diensten in de lidstaten. Afstoting van het kabeltelevisienet door de gecombineerde eigenaar, de derde categorie, heeft een aanzien(cid:220) lijk effect op de ontwikkeling van infrastructuur en diensten, met als gevolg een grotere capaciteitstoe(cid:220) name, een betere toegang tot aangesloten huishoudens en beschikbare diensten, meer innovatie en meer mogelijkheden voor andere dienstverrichters om hun diensten via verschillende infrastructuren aan te bie(cid:220) den. De keuze voor deze optie zal een stevige basis bieden voor de ontwikkeling van telecommunicatie(cid:220) en multimediamarkten in overeenstemming met de doelstellingen van de Europese Unie. In de vierde categorie werden door geraadpleegde partijen veelvuldig twee opties genoemd voor de periode tussen gecombineerde eigendom en volledige en/of gedeeltelijke afstoting: de aanstelling van een onafhan(cid:220) kelijke bewindvoerder en structurele scheiding. Deze opties kunnen worden gecombineerd. Zo moet KPN in Nederland niet alleen een juridische scheiding aanbrengen tussen de kabelactiviteiten en de telecommu(cid:220) nicatie(cid:220)activiteiten, maar ook een afzonderlijk bestuur en een onafhankelijke bewindvoerder aanstellen. De regelgevende instantie heeft deze maatregelen opgelegd om een gedeeltelijke afstoting van de kabelactivi(cid:220) teiten van KPN te initiæren, waarbij het de bedoeling is dat KPN uiteindelijk een minderheidsaandeel van minder dan 25(cid:216)% zal bezitten. De overige beschreven opties kunnen ook deel uitmaken van een algemene overgang van de situatie van gecombineerde eigendom. Onderstaande afbeelding vat de resultaten van het onderzoek van de tien voornaamste opties binnen de vier beschreven categorieæn samen. Opties voor eigendom 1. (cid:217)Handhaving gecombi(cid:220) neerde eigendom zon(cid:220) der wijzigingen Effect op infrastructuur Effect op diensten Verbetering van capaciteit Toegang tot huishoudens Verbetering kosten/ren(cid:220) dementsver(cid:220) houding Verkrijgbaar(cid:220) heid van producten en diensten Grotere keuze voor dienst(cid:220) verrichters Innovatie(cid:220) ritme voor nieuwe diensten en toepassingen Opmerkingen A A A A A A -(cid:217)Geen verbetering van kabelnet -(cid:217)Minder innovatie in diensten(cid:220) aanbod -(cid:217)Vertraagde ontwikkeling van diensten betreffende inhoud -(cid:217)Geen infrastructuurconcur(cid:220) rentie op korte en middel(cid:220) lange termijn -(cid:217)Sterke regelgevende instantie nodig -(cid:217)Invloed op verbetering kabel om concurrerend te blijven -(cid:217)Grotere beschikbaarheid van producten en diensten door toename concurrentie 2. (cid:217)Handhaving gecombi(cid:220) neerde eigendom/ont(cid:220) wikkeling van DTH naar digitale multika(cid:220) naalsdiensten A A A a a A 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/19 Opties voor eigendom Effect op infrastructuur Effect op diensten Verbetering van capaciteit Toegang tot huishoudens Verbetering kosten/ren(cid:220) dementsver(cid:220) houding Verkrijgbaar(cid:220) heid van producten en diensten Grotere keuze voor dienst(cid:220) verrichters Innovatie(cid:220) ritme voor nieuwe diensten en toepassingen Opmerkingen 3. (cid:217)Handhaving gecombi(cid:220) neerde eigendom met invoering ONP op ka(cid:220) belnet van eigenaar 4. (cid:217)Handhaving gecombi(cid:220) neerde eigendom met openstelling van spec(cid:220) trum voor draadloze lokale lijnen (geringe bandbreedte) A a A a a A -(cid:217)Groeiend aantal dienstverrich(cid:220) ters op de markt -(cid:217)Geen effect op verbetering tot tweerichtingsdiensten -(cid:217)Meer mededinging voor dien(cid:220) sten betreffende inhoud -(cid:217)Sterke regelgevende instantie nodig -(cid:217)Benodigde investeringen in verbetering kabel verschillen enorm per lidstaat a a A A a a -(cid:217)Mogelijke infrastructuurcon(cid:220) currentie op middellange ter(cid:220) mijn -(cid:217)Mogelijke devaluatie van ka(cid:220) bel -(cid:217)Gecombineerde eigenaar wordt gedwongen kabel te verbeteren om concurrerend te blijven -(cid:217)Toegenomen van diensten betreffende houd ontwikkeling in(cid:220) 5. (cid:217)Juridische scheiding (oprichting van een volle dochteronderne(cid:220) ming) A A a a a A 6. (cid:217)Juridische scheiding afzonderlijk be(cid:220) en stuur A a a a a a a A -(cid:217)Digitale tweerichtingstechno(cid:220) logie met grote bandbreedte tegen nog niet beschikbaar brede concurrerende prijs, dekking toekomst niet realistisch in nabije -(cid:217)Minimumvoorwaarde voor ef(cid:220) fectief toezicht op mededin(cid:220) gingsbedrag -(cid:217)Doorzichtigheid van activa en kosten -(cid:217)Duidelijke toerekening van verlies/winst -(cid:217)Aandeelhouders en toezicht(cid:220) houders kunnen rentabiliteit van kabeltelevisie waarnemen -(cid:217)Zie punt 5 -(cid:217)Afzonderlijk bestuur moet aandeelhouders en publiek re(cid:220) sultaten tonen -(cid:217)Motivatie voor bestuur om aantal diensten en netwerk(cid:220) rendement te vergroten C 71/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 Opties voor eigendom Effect op infrastructuur Effect op diensten Verbetering van capaciteit Toegang tot huishoudens Verbetering kosten/ren(cid:220) dementsver(cid:220) houding Verkrijgbaar(cid:220) heid van producten en diensten Grotere keuze voor dienst(cid:220) verrichters Innovatie(cid:220) ritme voor nieuwe diensten en toepassingen Opmerkingen -(cid:217)Financiæle en managementge(cid:220) gevens moeten nog steeds aan moedermaatschappij worden meegedeeld 7. (cid:217)Gedeeltelijke gecom(cid:220) bineerde eigendom 7. 1. (cid:217)Eigendom van ge(cid:220) exploitant vestigde r 50(cid:216)% a a a a a a a a a a -(cid:217)Alle opmerkingen van de pun(cid:220) ten 5 en 6 -(cid:217)Meerderheid van aandelen stelt gecombineerde eigenaar te in staat bestuursbesluiten nemen en daarmee concurren(cid:220) tie tussen beide netten te ver(cid:220) mijden 7. 2. (cid:217)Eigendom van ge(cid:220) exploitant vestigde q 50(cid:216)% a a a a a a a a a a a a a a a 7. 3. (cid:217)Eigendom van ge(cid:220) exploitant vestigde q 25(cid:216)% a a a a a a a a a a a a a a a a a -(cid:217)Specifiek contract met andere aandeelhouders kan ontwik(cid:220) keling van infrastructuur en diensten beınvloeden -(cid:217)Haalbaarheid van verbetering kabel afhankelijk van betrok(cid:220) ken onderneming -(cid:217)Meer ruimte voor aanwezig(cid:220) heid van andere dienstverrich(cid:220) ters naast gecombineerde ei(cid:220) genaar -(cid:217)Financiæle en managementbe(cid:220) slissingen moeten aan moe(cid:220) dermaatschappij worden mee(cid:220) gedeeld -(cid:217)Stem van gecombineerde eige(cid:220) naar kan belangrijke concur(cid:220) besluiten rentiebevorderende blokkeren, in verband met POTS (conven(cid:220) tionele telefoniediensten) bijvoorbeeld -(cid:217)Nu gecombineerde eigenaar geen blokkerende minder(cid:220) heidsstem heeft, kan het be(cid:220) stuur, afhankelijk van de be(cid:220) een trokken volledig concurrerende dienst(cid:220) verrichter tot stand brengen onderneming, -(cid:217)Gecombineerde eigenaar kan band met kabelnet handhaven voor het aanbieden van kabel(cid:220) televisiediensten 7. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 71/21 Opties voor eigendom Effect op infrastructuur Effect op diensten Verbetering van capaciteit Toegang tot huishoudens Verbetering kosten/ren(cid:220) dementsver(cid:220) houding Verkrijgbaar(cid:220) heid van producten en diensten Grotere keuze voor dienst(cid:220) verrichters Innovatie(cid:220) ritme voor nieuwe diensten en toepassingen Opmerkingen 8. (cid:217)Geen gecombineerde eigendom a a a a a a a a a a a a a a a a a a -(cid:217)Concurrentie tussen diensten en infrastructuren -(cid:217)Betere toegang tot huishou(cid:220) dens -(cid:217)Volledige verbetering van ka(cid:220) beltelevisienet -(cid:217)Verbeterde technologie bruik(cid:220) baar als concurrentievoordeel - duurzame netwerkexploi(cid:220) tant -(cid:217)Toegenomen keuze aan dienstverrichters, zelfs voor vergelijkbare diensten, door grotere capaciteit en concur(cid:220) rerende infrastructuren Aanvullende opties voor overgangsperioden 9. (cid:217)Onafhankelijke be(cid:220) heerder A a a a a a a a A 10. (cid:217)Scheiding van netten en diensten (oprich(cid:220) ting van afzonderlijke dochterondernemin(cid:220) gen voor neerde eigenaar) gecombi(cid:220) a a a a a a a -(cid:217)Onafhankelijke beheerder kan kosten/rendementsverhouding van netten optimaliseren -(cid:217)Onafhankelijke beheerder zal waarschijnlijk middelen voor verbetering netwerk ontvan(cid:220) gen -(cid:217)In Nederland wordt deze op(cid:220) tie gebruikt gedurende de overgang naar gedeeltelijke afstoting -(cid:217)Zeer beperkte verbetering van net door risicomijdend gedrag eigenaar (kan niet delen in voordelen) -(cid:217)Stijging van prijzen, omdat exploitatie van net zelfstandig rendabel moet zijn -(cid:217)Sterke regelgevende instantie nodig om toezicht te houden op prijsstijgingen -(cid:217)Indien dienstverrichters mo(cid:220) gen investeren in verbetering netten, leidt dit tot ,,gecombi(cid:220) neerde eigendom’’ A Geen effect(cid:218)(cid:218)a Weinig effect(cid:218)(cid:218)a a Matig effect(cid:218)(cid:218)a a a Groot effect C 71/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 98 Beperkingen op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit Voor het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit kunnen drie beleidsopties in overweging worden genomen: -(cid:217)handhaving van de bestaande situatie; -(cid:217)afschaffing van beperkingen voor specifieke TO’s en/of verlening van rechten aan dominerende TO’s voor het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit via telecommunicatie(cid:220)infrastructuur; -(cid:217)afschaffing van de beperkingen op vergunningen voor kabeltelevisie(cid:220)infrastructuur. Zoals uit de tabel blijkt, zou het afschaffen van de beperkingen die specifiek voor TO’s gelden en het verlenen aan deze TO’s van het recht om kabeltelevisiecapaciteit via hun bestaande netten aan te bieden slechts beperkte gevolgen hebben voor de markt, maar zou de afschaffing van de algemene beperkingen op de beschikbaarheid van vergunningen voor kabeltelevisie(cid:220)infrastructuur de langetermijnontwikkeling van breedbandmultimediamarkten aanzienlijk beınvloeden. Gevolgen voor infrastructuur Gevolgen voor diensten Opties voor afschaffing van de beperkingen op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit Verbetering capaciteit Toegang tot huishoudens Verbetering verhouding kosten/ren(cid:220) dement Beschikbaar(cid:220) heid van producten en diensten Grotere keuze aan dienst(cid:220) verrichters Innovatie(cid:220) tempo voor nieuwe diensten en toepassingen 1. (cid:217)Handhaving bestaande situatie a a A a A A Opmerkingen -(cid:217)In zeven lidstaten worden be(cid:220) perkingen op nieuwe breed(cid:220) bandinfrastructuur gehand(cid:220) haafd -(cid:217)Minder mogelijkheden voor in innovatie concurrentie en multimediadiensten 2. (cid:217)Opheffing beperkingen specifieke TO’s voor en/of toekenning aan dominerende TO’s van rechten voor het aan(cid:220) bieden van kabeltelevi(cid:220) siecapaciteit tele(cid:220) communicatienetten via 3. (cid:217)Afschaffing van beper(cid:220) kingen op vergunnin(cid:220) gen voor kabeltelevisie(cid:220) infrastructuur a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a -(cid:217)Mogelijk groot effect door rechtsonzekerheid opheffing en uitdrukkelijke beperkingen voor TO’s -(cid:217)Risico voor mededinging door sterkere positie van domine(cid:220) rende TO’s -(cid:217)Afschaffing van specifieke be(cid:220) perkingen voor TO’s waar deze (Verenigd Koninkrijk en Spanje) gelden -(cid:217)Opheffing van gebrek aan evenwicht tussen regelgeving inzake kabel en regelgeving inzake telecommunicatie -(cid:217)Potentieel gevolgen grote voor de totstandbrenging van nieuwe breedbandnetten en multimediadiensten A Geen effect(cid:218)(cid:218)a Weinig effect(cid:218)(cid:218)a a Matig effect(cid:218)(cid:218)a a a Groot effect