eurovoc_concepts:
Central and Eastern Europe
EU programme
accession to the European Union
activity report
cooperation policy

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 24. 03. 1998 COM(1998) 178 def. Jaarverslag van het Phare-Programma 1996 (door de Commissie ingediend) Inhoud Verklaring van de Commissaris Het Phare-Programma Phare in 1996 Ontwikkelingen in de betrekkingen tussen de EU en Midden-Europa Activiteiten van het Phare-Programma in 1996 Ontwikkelingen bij het operationeel beheer Financieel overzicht en financiële prestaties II Phare in de afzonderlijke partnerlanden Albanië Bosnië-Herzegovina Bulgarije Tsjechië Estland Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenië Slowakije Slovenië III Statistisch overzicht Door Phare per land toegewezen financiële steun Door Phare per sector toegewezen financiële steun Tabellen Europa-overeenkomsten Financiële bijdragen van Phare als facilitator en multiplicator voor medefinanciering van infrastructuur Verschuiving in de richting van prioritaire sectoren van de toetredingsstrategie Toegekende, contractueel vastgelegde en uitbetaalde fondsen 1990-1996 Toegekende, contractueel vastgelegde en uitbetaalde cumulatieve fondsen 1990-1996 Per kalenderjaar gesloten contracten Betalingen in elk begrotingsjaar Cumulatieve contracten en betalingen Verklaring van de commissaris Voor de Europese Commissie was 1996 vooral een jaar van consolidatie van haar betrekkingen met de landen in Midden- en Oost-Europa (LMOE), in het bijzonder via de toetredingsstrategie: de Europa-Overeenkomsten, de Gestructureerde Dialoog en het Phare-programma, die alle bedoeld zijn om de LMOE's bij te staan bij hun voorbereiding op het lidmaatschap van de Europese Unie. instrumenten van de Verder was 1996 een jaar van grote uitdagingen, want Phare werd voor het eerst snel ingezet om meteen na de ondertekening van het Dayton-Akkoord essentiële hulp te verlenen aan het door de oorlog verscheurde Bosnië-Herzegovina. Ten slotte was 1996 voor de Commissie ook een jaar van bezinning over de wijze waarop de toetredingsstrategie en de bijbehorende instrumenten moeten worden aangepast om optimaal tegemoet te komen aan de behoeften van de kandidaat-landen die zich voorbereiden om lid te worden van de Europese Unie. Dit Jaarverslag beschrijft de activiteiten van het Phare-programma in 1996. Dit jaar werd er een bijzondere inspanning geleverd om ook de resultaten te beschrijven van programma's die de jaren voordien werden opgezet, alsook de moeilijkheden die zich hebben voorgedaan bij de uitvoering van een programma met dergelijke ambitieuze doelstellingen en een grote zichtbaarheid. Deze nieuwe aanpak voor het jaarverslag heeft tot doel de lezer een duidelijker overzicht van het Phare-programma te geven, en komt tegemoet aan de kritiek op het Jaarverslag 1995. Daarnaast zou ik het ook willen hebben over de meest recente ontwikkelingen in de betrekkingen met de kandidaat-landen en hun invloed op het Phare-programma in het bijzonder. Wat het Phare-programma betreft, heeft de Commissie in maart 1997 nieuwe oriëntaties voor Phare in de kandidaat-landen uitgewerkt. Deze oriëntaties hebben vooral tot doel van Phare een "toetredingsgericht" programma te maken, dat zich toespitst op de dringendste behoeften van de kandidaat-landen bij hun voorbereiding op de toetreding. Ze slaan evenwel niet op de niet-geassocieerde landen die geen aanvraag hebben ingediend om toe te treden tot de Europese Unie, en waar de programma's bijgevolg ook niet gericht zijn op de voorbereiding op het E. U. - lidmaatschap. In deze oriëntaties zijn twee prioritaire domeinen geïdentificeerd; deze vloeien voort uit de analyse van de Commissie van de situatie in de kandidaat-landen, zoals beschreven in de Adviezen van de Commissie over de E. U. -lidmaatschapsaanvraag van elk land die in juli 1997 werden gepubliceerd. In de eerste plaats zal Phare zich nu toespitsen op de institutionele uitbouw, d. w. z. het versterken van de administratieve mogelijkheden van de kandidaten om het acquis communautaire met dezelfde doeltreffendheidswaarborg als in de huidige lidstaten in te voeren en toe te passen. Ten tweede zal het investeringen ondersteunen die in de kandidaat-landen nodig zijn om 'acquis-gebonden' sectorale, regionale en structurele onevenwichten in hun economie aan te pakken en om hun industrie en infrastructuur op één lijn met de E. U. -normen te helpen brengen. Deze nieuwe oriëntaties voor Phare maken deel uit van de versterkte toetredingsstrategie die de Commissie in "Agenda 2000" aan de Europese Raad heeft voorgesteld om praktische steun te bieden, ongeacht het feit hoever elk kandidaat-land momenteel staat met de invoering van voor de toetreding noodzakelijke hervormingen volgens de prioriteiten die in de Adviezen zijn geïdentificeerd. Naast dit beleidsproces heeft de Commissie ook de werkwijze van Phare herzien. In juli 1997 heeft de Commissie een tussentijdse evaluatie van het Phare-programma uitgebracht waarin de sterke en de zwakke punten van Phare werden beschreven sinds zijn ontstaan in 1989. Hoewel de globale bijdrage van het Phare-programma in de conclusies positief werd beoordeeld, kwamen er toch enkele tekortkomingen aan het licht, in het bijzonder in de opbouw van het programma. Om deze problemen aan te pakken, heeft de Commissie maatregelen getroffen om het beheer en de financiële prestaties van het programma te verbeteren, bovenop de eerder vermelde nieuwe beleidsoriëntaties. Voortaan zal Phare zijn inspanningen richten op goed afgebakende doelstellingen en grotere projecten. Hiermee moet Phare een aanwas van kleine projecten en de versnippering van zijn doeltreffendheid kunnen voorkomen. Bovendien zullen de tijdschema's voor de uitvoering van de programma's nauwgezet worden gecontroleerd en opgevolgd. de komende In het licht van een uitbreiding die bedoeld is om het Europese continent ingrijpend te veranderen, zal het Phare-programma, als het voornaamste financieel instrument van de jaren met nieuwe uitdagingen worden toetredingsstrategie, geconfronteerd. De nieuwe oriëntaties die de Commissie in 1997 heeft aangenomen, zorgen ervoor dat het programma een gestroomlijnd en doeltreffend instrument is dat aan de wederzijdse doelstellingen van de Europese Unie en de kandidaat-landen weet te voldoen. Als bevoegd Europees Commissaris voor het Phare-programma kan ik u dit jaarverslag van harte aanbevelen, en hoop ik dat het nuttige informatie zal bijbrengen die bijdraagt tot een beter begrip van het Phare-programma in het algemeen, van zijn doelstellingen en van zijn resultaten. Hans van den Broek Lid van de Europese Commissie Het Phare-Programma Het Phare-Programma is het voornaamste instrument voor de financiële en technische samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en de landen van Midden- en Oost-Europa. Het Phare Programma werd in 1989 opgestart ter ondersteuning van de hervormingen in Polen en Hongarije, en in 1996 was het programma al uitgebreid tot 13 partnerlanden uit Midden- en Oost-Europa. Phare was aanvankelijk bedoeld om deze landen te ondersteunen bij de omschakeling naar een democratie en markteconomie, maar het programma heeft zich geleidelijk aan ontwikkeld. In december 1994 werd op de Europese Raad van Essen besloten dat Phare het voornaamste financiële instrument zou worden om de tien geassocieerde landen te steunen bij hun voorbereiding op de toetreding tot de EU. Bovendien verleent Phare ook de niet-geassocieerde landen in de regio, Albanië, de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (VJRM) en Bosnië- Herzegovina, steun bij hun overgang naar democratie en markteconomie. De begroting van Phare omvatte oorspronkelijk een bedrag van in totaal 4,2 miljard ecu voor de periode 1990-1994, maar werd na de Europese Raad van Cannes in 1995 opgetrokken tot 6,693 miljard ecu voor het tijdvak 1995-1999. De Phare- steun wordt eerder verstrekt in de vorm van subsidies dan in leningen, en de werkzaamheden omvatten een veelheid van activiteiten, zoals het verlenen van steun aan partnerlanden bij het overnemen van de communautaire verworvenheden ('acquis communautaire'), interregionale samenwerking, nucleaire veiligheid, bevordering van de burgermaatschappij, financiering of medefinanciering van investeringen in de infrastructuur, veelal in nauwe samenwerking met internationale financiële instellingen. Gedurende de periode 1989-1996 heeft Phare voortdurend aangetoond zich flexibel te kunnen aanpassen aan de veranderende prioriteiten en beperkingen van het proces van economische en sociale hervorming. Uit de verdeling van de aldus ontstane sectorgewijze financiering blijkt op welke wijze Phare heeft ingespeeld op de wijzigingen van de behoeften en de politieke koers. In het tijdvak 1994-1996 heeft Phare zijn steun ten behoeve van de aanpassingen aan de EG-wetgeving en bestuurlijke hervorming uitgebreid, evenals de projecten ter bevordering van democratisering en burgermaatschappij, en investeringen in de infrastructuur, waaronder grensoverschrijdende samenwerking. Opgezet als een programma voor technische bijstand dat de partnerlanden rechtstreekse steun moest verlenen, paste Phare een vraaggerichte aanpak toe. Dat hield in dat de projecten die werden gefinancierd meestal door het begunstigde land werden voorgesteld. Naarmate de doelstellingen zich ontwikkelden, werd het echter noodzakelijk Phare grondig te beoordelen om het programma beter af te stemmen op de belangrijke taak van de komende jaren, namelijk de kandidaatlanden op hun toetreding voor te bereiden. In de loop van 1996 heeft de Commissie een evaluatie van het Phare programma uitgevoerd, die in maart 1997 uitmondde in het uitwerken van nieuwe oriëntaties voor het programma. Hoewel deze nieuwe oriëntaties in 1997 uitkwamen, en dus buiten het in dit verslag behandelde tijdvak vallen, zijn ze niet los te zien van het Phare-Programma en de politieke context daarvan. Men was dan ook van mening dat deze niet in het verslag mochten ontbreken. Hetzelfde geldt voor andere ontwikkelingen die weliswaar in 1997 plaatsvonden, maar toch in dit verslag zijn opgenomen oodat men een juist inzicht krijgt in de doelstellingen van Phare. In juli 1997 stelde de Commissie Agenda 2000 voor, evenals haar adviezen over de aanvragen om toetreding van tien geassocieerde landen in Midden- en Oost- Europa. In een enkelvoudig kader schetste de Commissie de algemene toekomstperspectieven voor de ontwikkeling van de Europese Unie en haar beleidsvoornemens na de eeuwwisseling, de gevolgen van de uitbreiding van de EU in zijn geheel en het toekomstig financieel kader na 2000, rekening houdend met het vooruitzicht van een uitgebreide Unie. De documenten van Agenda 2000 geven een duidelijke en samenhangende visie op de EU bij het ingaan van de 21ste eeuw. I Phare in 1996 Ontwikkelingen in de betrekkingen tussen de EU en Midden-Europa In 1996 zetten de partnerlanden van Phare hun inspanningen om hun politieke en economische structuur te hervormen ter voorbereiding op de toetreding tot de Europese Unie voort. De veranderingen verliepen in elk land dat een aanvraag om toetreding heeft gedaan in een ander tempo. De EU zette op haar beurt haar activiteiten voort om deze landen bij te staan bij hun inspanningen, waarbij ze zich echter tezelfdertijd richtte op de hervormingen zie zijzelf moet doormaken wil ze nieuwe leden kunnen toelaten. Phare verleent tevens steun aan Albanië, Bosnië-Herzegovina, en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Het betreft hier niet-geassocieerde landen, die dan ook niet onder de toetredingsstrategie vallen. In 1996 verleende Phare deze landen steun bij hun inspanningen om hun economieën en politieke structuren te hervormen, en om de verwoestingen ten gevolge van de oorlog en de sociale beroering te kunnen aanpakken. De toetredingsstrategie van de EU Phare vormt de spil van de politieke en economische betrekkingen tussen de Europese Unie en de landen van Midden- en Oost-Europa. Bulgarije, Tsjechië, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slowakije en Slovenië hebben het lidmaatschap van de Europese Unie aangevraagd. De toetredingsstrategie, die in december 1994 op de Raad te Essen werd goedgekeurd, is bedoeld om deze landen hun politieke, economische en rechtsstelsels te helpen afstemmen op die van de Europese Unie. De toetredingsstrategie kent drie hoofdonderdelen: de Europa- Overeenkomsten, de Gestructureerde Dialoog en het Phare Programma. Europa-Overeenkomsten De Europa-Overeenkomsten vormen het raamwerk voor bilaterale betrekkingen tussen enerzijds de Europese Gemeenschappen en hun Lidstaten, en anderzijds de kandidaatlanden afzonderlijk. De Europa-Overeenkomsten zijn in 1990 door de Europese Gemeenschap opgezet en de daarop volgende jaren met afzonderlijke landen gesloten. Ze hebben betrekking op handelskwesties en politieke, economische en culturele samenwerking. Op grond van deze overeenkomsten bereiden de geassocieerde landen zich voor op een geleidelijke convergentie op allerlei gebieden en verplichten ze zich ertoe hun wetgeving aan te passen aan die van de Europese Unie, met name op gebieden die van belang zijn voor de interne markt,. Slovenië werd in juni 1996 het tiende land uit Midden- en Oost-Europa dat de aanvraag deed om tot de EU toe te treden. De ondertekening van een Europa- Overeenkomst op 10 juni 1996 hield in dat Slovenië formeel deel ging uitmaken van het toetredingsproces. In november 1996 werd een interimovereenkomst ondertekend, die ervoor zorgde dat het hoofdstuk met betrekking tot handelskwesties van de Europa-Overeenkomst nog vóór de ratificatie van deze overeenkomst kan worden uitgevoerd. Land Bulgarije Tsjechie Estland Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenie Slowakije Slovenie Europa- Overeenkomst ondertekend Europa- Overeenkomst trad in werking Officiele aanvraag van het EU- lidmaatschap maart 1993 oktober 1993 juni 1995 december 1991 juni 1995 juni 1995 december 1991 februari 1993 oktober 1993 juni 1996 februari 1995 februari 1995 februari 1994 februari 1994 februari 1995 februari 1995 december 1995 januari 1996 november 1995 maart 1994 oktober 1995 december 1995 april 1994 juni 1995 juni 1995 juni 1996 Belangrijke instrumenten van de Europa-Overeenkomsten zijn de Associatieraad, de vergaderingen van het Associatiecomité en de Gezamenlijke Parlementaire Comités. Associatieraden zijn bilaterale bijeenkomsten op ministerieel niveau tussen de Europese Unie en een geassocieerd land, waarbij de vorderingen op alle gebieden van de aanpassing aan de EU-normen worden besproken. De Associatieraden worden aangevuld met Associatiecomités op het niveau van hogere ambtenaren, die uitvoeriger alle terreinen van de Europa-overeenkomsten bekijken. Ze worden ondersteund door een reeks subcomités, waardoor regelmatig en uitvoerig diepgaand technisch overleg mogelijk is over alle gebieden die onder de overeenkomsten vallen. Daarnaast zijn er Gezamenlijke Parlementaire Comités, waarin parlementariëres van de nationale parlementen van de geassocieerde landen en leden van het Europees Parlement bijeenkomen. In 1996 werd een volledige cyclus van Associatieraden, Comités en subcomités doorlopen met de landen waarvoor Europa-Overeenkomsten gelden, d. w. z. Bulgarije, Tsjechië, Hongarije, Polen, Roemenië en Slowakije. De Europa-Overeenkomsten hebben tot doel gedurende een overgangsperiode geleidelijk aan vrij handelsverkeer in industriële producten tot stand te brengen, op basis van asymmetrie: de Europese Gemeenschap stelt haar markt sneller open dan het geassocieerde land. Het gevolg hiervan is, dat industriële producten van de geassocieerde landen vanaf begin 1995 een vrijwel onbeperkte toegang hebben tot de Europese Gemeenschap, waarbij alleen enkele sectoren zoals landbouw en textiel bepaalde beperkingen kennen. Na de Uruguay-ronde en de uitbreiding van de EU met Oostenrijk, Zweden en Finland, werden de Europa-Overeenkomsten met Polen, Hongarije, en Tsjechië en Slowakije zodanig aangepast dat zowel de institutionele als commerciële veranderingen erin tot uitdrukking kwamen. Er zijn soortgelijke werkzaamheden gaande om de 10 overeenkomsten met Roemenië en Bulgarije aan te passen. Ook zijn er passende wijzigingen aangebracht in de vrije handelsovereenkomst met de Baltische Staten. Gestructureerde Dialoog De Gestructureerde Dialoog vormt het tweede instrument van de toetredingsstrategie. De Gestructureerde Dialoog werd in 1993 op de Europese Raad van Kopenhagen overeengekomen, en zorgt voor een multilateraal kader van regelmatig overleg tussen de instellingen van de Europese Unie en de geassocieerde landen. In de slotverklaring van de Europese Raad van Essen in 1994, werd de Gestructureerde Dialoog als één van de instrumenten van de toetredingsstrategie genoteerd, samen met de bilaterale Europa-Overeenkomsten, het Phare-Programma en het Witboek inzake de interne markt. In Essen werd besloten regelmatig bijeenkomsten op ministerieel niveau te houden om meningen uit te wisselen over kwesties die van belang zijn voor zowel EU- lidstaten als de geassocieerde landen. De Gestructureerde Dialoog maakt bespreking mogelijk van gemeenschappelijke aandachtspunten waar oplossingen vragen om maatregelen op Europees vlak, variërend van samenwerking op het terrein van energie, milieu, vervoer, wetenschap en technologie, justitie en binnenlandse zaken, tot het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB). In februari 1996 kwamen de ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten en van geasssocieerde landen overeen de Gestructureerde Dialoog te verbeteren door de bijeenkomsten beter voor te bereiden, een jaarlijkse programmering in te stellen van de werkzaamheden die moeten worden verricht gedurende periodes die twee voorzitterschappen omvatten, en door zich te richten op een kleiner aantal gespreksonderwerpen. Om alle delegaties gemeenschappelijke informatie te verschaffen, zal de Commissie het basisdocument opstellen voor de dialoog op bijeenkomsten op ministerieel niveau en zal het voorzitterschap van de Europese Unie de slotopmerkingen voorbereiden. Phare: verdieping en verbreding Het Phare Programma, dat oorspronkelijk werd ontwikkeld als antwoord op de uitdagingen die het overgangsproces met zich meebrengt, is nu het financiële instrument van de toetredingsstrategie geworden. In 1996 werden twee nieuwe landen binnen het bereik van de Phare-steun gebracht. De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (VJRM) werd in maart het twaalfde partnerland van Phare. Tussen 1992 en 1995 functioneerde Phare reeds op grond van een programma voor essentiële hulp (85 miljoen ecu), dat ten doel had het land te voorzien van essentiële grondstoffen, industriële reserve-onderdelen en brandstof voor maatschappelijke instellingen zoals scholen en ziekenhuizen. Vanaf maart kon het Phare Programma door de recente betrekkelijk stabiele economische en politieke situatie in het land evolueren in overeenstemming met de binnenlandse ontwikkelingen. In 1996 werd een landenstrategie opgesteld die de neerslag vormde van de prioriteiten van de regering en dié activiteiten aanwees die het meest geschikt waren om markthervormingen te realiseren, zoals versterking van het bedrijfsleven, ondersteuning 11 van de landhervorming en landbouw, de ontwikkeling van het menselijk potentieel en steunverlening aan de algehele herstructurering. In juni volgde Bosnië-Herzegovina het voorbeeld van de VJRM en werd het het 13d6 partnerland van Phare. Het Phare-Programma opereert in Bosnië-Herzegovina in samenwerking met andere donoractiviteiten, en in 1996 werden er programma's opgesteld waarin de prioriteiten van het land tot uitdrukking kwamen, zoals het nieuwe leven inblazen van de economie, institutionele opbouw en democratisering. Net als bij de VJRM verleende Phare het land reeds via een programma voor essentiële hulp steun ten bedrage van 125 miljoen ecu voordat het officieel in aanmerking kwam voor Phare- steun. In de loop van 1996 werd de positie van Albanië als vast partnerland van Phare verder ontwikkeld. In 1996 was Phare-steun ter waarde van 32,5 miljoen ecu bestemd voor steunverlening aan de markthervormingen in het land, herstructurering op middellange termijn, modernisering van de Albanese economie en het aanhalen van de banden met de Europese Unie. 12 Activiteiten van het Phare-Programma in 1996 In 1996 was het Phare-Programma toegespitst op programma's die erop waren gericht de kandidaatlanden steun te verlenen bij hun inspanningen en strategieën ter voorbereiding op hun lidmaatschap. De steun aan de hervormingspogingen van de niet- geassocieerde landen werd voortgezet. In 1996 werd 1. 223 miljoen ecu aan steun ter beschikking gesteld aan de 13 Phare partnerlanden; ofwel 5% meer dan in 1995, en dat terwijl sommige andere donoren hun steunverlening langzamerhand stopzetten. Vergemakkelijking van de aanpassing aan de communautaire verworvenheden Alle geassocieerde landen streven naar aanpassing aan en uiteindelijk overname van de communautaire de verworvenheden van de eengeworden markt te helpen overnemen, bracht de Commissie medio 1995 het Witboek over de interne markt uit. Vervolgens ging een groot aantal partnerlanden ertoe over nationale strategieën uit te werken en door te voeren. communautaire'). Om verworvenheden 'acquis (het Programma's die steun verlenen aan de doelstelling inzake de verworvenheden ontvangen in de meerjarenprogramma's aanzienlijke fondsen. In 1996 werd deze prioriteit ook opgenomen in nationale, horizontale en meerlandenprogramma's. Deze programma's geven niet alleen steun aan de mechanismen ter aanpassing van het wetgevingsproces zelf, maar ook aan de versterking van het bestuur en de instanties die nodig zijn om ervoor te zorgen dat deze aangepaste wetgeving daadwerkelijk wordt toegepast en gehandhaafd. Een nadere beschouwing van de desbetreffende Phare-Programma's 1996 leert dat er op de volgende gebieden activiteiten hebben plaatsgevonden: • het moderniseren van bestuurlijke en ministeriële structuren die belast zijn met het sturen van het Europese integratieproces • bewustmaking van het publiek van het integratieproces • bijdragen aan de ontwikkeling van de academische en professionele kennis van het algemene corpus van het Gemeenschapsrecht • de openbare-aanbestedingsprocedures strikter te maken en verenigbaar met het EG-model • het vergemakkelijken van de aanpassing aan EG-standaarden en -normen door modernisering van de met accreditering en certificering belaste laboratoria en diensten • bepaalde programma's op gebieden als de ontwikkeling en versterking van instanties op het terrein van anti-kartelvorming en mededinging, BTW-diensten, douane, veterinaire diensten Dit terrein wordt bestreken door een groot aantal horizontale programma's, waarvan de volgende nieuwe begrotingsi:oewijzingen ontvingen: Sigma (5 miljoen ecu) voor het voortzetten van de steunverlening aan de modernisering van het openbaar bestuur en TAIEX (6 miljoen ecu) voor het bureau dat begin 1996 in gebruik werd genomen en 13 dat belast is met het uitwisselen van informatie over technische bijstand inzake interne- marktvraagstukken. infrastructuur op Integratie door de aansluiting van gemoderniseerde transeuropese netwerken Een tweede belangrijk onderdeel van de Phare-bijdrage aan de toetredingsstrategie behelst onder meer de integratie van de geassocieerde landen met de EU door onderlinge aansluiting van de voornaamste communicatie-infrastructuur. Programma's ter ondersteuning van infrastructuurinvesteringen in Trans-Europese Netwerken op het gebied van vervoer, telecommunicatie en energie belichamen deze doelstellingen. In de sector vervoer werden negen hoofd com dor s aangewezen, die ervoor moeten zorgen dat de vervoersinfrastructuur van de geassocieerde landen aansluit op die van de EU (de Kreta-corridors); deze corridors worden met co-financiering gesteund. inclusief grensoverschrijdende De begroting van 1996 (424,4 miljoen ecu, infrastructuurprojecten) dergelijke aan grotendeels infrastructuurprogramma's. De desbetreffende nationale programma's worden bij de respectievelijke landenhoofdstukken beschreven. Ook werden er aanzienlijke fondsen verstrekt op grond van meerlandenprogramma's, met name bestemd voor: toegewezen werd - Vergemakkelijking van transitoverkeer 22 miljoen ecu, waarmee grensoverschrijdende infrastructuur en douanediensten geïntegreerd kunnen worden aangepakt. - Vervoer 9 miljoen ecu om haalbaarheidsstudies uit te voeren over de infrastructuur van spoorwegen en wegen op de Kreta-corridors en activiteiten ter verbetering van de veiligheid bij het vervoer van gevaarlijke stoffen. - Telecommunicatie en post 7 miljoen ecu, ondermeer om het de LMOE gemakkelijker te maken om te voldoen aan internationale normen en voor het beheer van de frequentiespectra die onontbeerlijk zijn voor radio- en televisie-uitzendingen en voor mobiele telefonie. Deze sectorprogramma's bestaan voor een groot deel uit fysieke investeringen, maar omvatten daarnaast ook middelen voor projectbeheer en -toezicht, beleid, aanpassing aan de EG-normen en haalbaarheidsstudies inzake toekomstige investeringen. Wat de investeringen betreft fungeert Phare als aanvulling op de gangbare actoren, d. w. z. de regeringen van partnerlanden, de Internationale Financiële Instellingen en commerciële geldschieters. De Phare-bijdrage is echter meestal het onderdeel dat ervoor zorgt dat het gehele project haalbaar wordt, doordat het landen aan de middelen helpt die andere donoren als eis stellen voordat ze hun fondsen aanspreken. In de hierna volgende tabel wordt een concreet voorbeeld gegeven van de hefboomwerking van Phare. Dit voorbeeld analyseert een steekproef van zeven projecten op het gebied van vervoersinfrastructuur onder het programma van 1996. Uit deze analyse blijkt, dat er met een inbreng van 183 miljoen ecu aan Phare-steun, investeringsprojecten ten bedrage van 886 miljoen ecu wsrden gestart, d. w. z. vijfmaal 14 de Phare-bijdrage. De kredietfinanciering verleend door de Internationale Financiële Instellingen (EIB, EBWO en IBRD) had in de totale financiering van deze projecten een aandeel van 489 miljoen ecu. Steunbedragen van Phare als facilitator en multiplicator voor co-financiering van infrastructuur Hongarije: containerterminal en intermodaal logistiek centrum in Boedapest Roemenië: herstel van spoorwegen Roemenië: herstel van haveninstallaties in Constanta Albanië: de weg Tirana-Durres Bulgarije: project wegherstel van doorvoerwegen van type II Polen: modernisering van de A4-autosnelweg Polen: modernisering van de E20-spoorweg, westelijk deel Bijdrage van: miljoen ecu % van het totaal Phare 183 IFI's (EIB, EBWO, IBRD) 489 Partnerregering Totaal 214 886 Hefboomwerking Phare 21 55 24 100 x 5 Grensoverschrijdende en interregionale samenwerking Eén van de voornaamste onderdelen van de toetredingsstrategie is daarom ook het bevorderen van samenwerkingsinitiatieven via verschillende soorten programma's. Regionale samenwerking is van groot belang, met name in regio's waar obstakels moeten worden overwonnen die hun oorsprong hebben in het historische of culturele erfgoed. In 1996 zijn er op grond van een specifieke begrotingslijn met programma's voor grensoverschrijdende samenwerking (CBC) tussen Phare-landen en aangrenzende regio's in de lidstaten wederom projecten ondersteund ter waarde van 180 miljoen ecu, waarbij infrastructuurprojecten in dit programma een groot aandeel behielden. Een aantal hiervan behelst milieuprojecten, bijvoorbeeld projecten voor de zuivering van afvalwater. is voortgegaan met de ontwikkeling hetgeen met verschillende door Phare Investeringen op lokaal of gemeentelijk niveau in de regio's rond de Oostzee hebben directe gevolgen voor de kwaliteit van het leven in de gehele macroregio. De Oostzeeregio specifiek samenwerkingskader, gefinancierde programma's wordt gesteund. De programma's voor grensoverschrijdende samenwerking van de Baltische staten zijn opgenomen in een geïntegreerd programma voor grensoverschrijdende samenwerking tussen Polen en de Baltische Staten, zodat er meer synergie ontstaat en de hefboomwerking groter is dan bij een bilaterale aanpak. Een soortgelijke ontwikkeling heeft zich voorgedaan in de regio die Tsjechië, Hongarije, Polen, Slowakije en Slovenië omvat, en waarin een programma voor van een 15 grensoverschrijdende samenwerking steunverlening biedt aan meerlandenprojecten waaraan ten minste twee landen uit Midden- en Oost-Europa en één EU-lidstaat meedoen (11 miljoen ecu uit de begroting 1996). Naast de traditionele grensoverschrijdende programma's werd in 1996 eveneens het concept van de grensoverschrijdende samenwerking uitgebreid van een samenwerking tussen de landen van Midden- en Oost-Europa naar een samenwerking met de landen in het oosten (NOS). Uit een indicatieve enveloppe van 100 miljoen ecu, stelde het Credo-programma 12 miljoen ecu beschikbaar in 1996. Het Credo-programma beoogt de betrekkingen tussen buurlanden te verbeteren, de samenwerking tussen 'Oost- Oost'-grensregio's en gemeenschappen te bevorderen en bij te dragen aan de economische en gemeenschapsontwikkeling in deze grensgebieden. Het financiert kleinschalige 'zachte' (intermenselijke) aard. activiteiten van (infrastructuur) 'harde' zowel als Ook financierde Phare projecten in samenwerking met Tacis in het kader van de Economische Samenwerking voor de Zwarte-Zeeregio (BSEC), die alle kuststaten van de Zwarte Zee omvat, en daarnaast Griekenland en Albanië. De Zwarte-Zeeregio is een toekomstige grensregio van de EU, die voor de EU steeds meer aan belang wint. De EU is van plan verbetering te brengen in zowel de politieke stabiliteit als het economisch herstel in deze regio. De Commissie leverde een bijdrage aan de oprichting van de 'Black Sea Trade and Development Bank' en het 'International Centre for Black Sea Studies'. Phare bood ook financiële hulp aan het energiecentrum voor de Zwarte Zee in Sofia (Bulgarije). Een nieuw Ecos-Ouverture partnerschapsprogramma (6 miljoen ecu) verbetert het bestuur op het niveau van de plaatselijke overheid in de landen van Midden- en Oost- Europa, dit met de bedoeling enkele bevoegdheden van centrale overheden nadien te decentraliseren en af te dragen. Er zijn twee speciale programma's gestart ter ondersteuning van de doelstellingen van goede betrekkingen tussen buurlanden en vriendschappelijke samenwerking. Het eerste is het speciale programma voor de heropbouw van de Donau-brug tussen de Slowaakse stad Sturovo en de Hongaarse stad Esztergom, die in 1944 is verwoest (5 miljoen ecu van Phare). Het speciaal programma voor tweede grensoverschrijdende samenwerking (10 miljoen ecu) tussen Roemenië en Hongarije. is een Justitie en binnenlandse zaken Aan de uitbreiding van deze samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken tot de huidige partnerlanden is bij de toetredingsstrategie nadrukkelijk alle prioriteit gegeven. In 1996 werd, na uitgebreide voorbereidingen met deskundigen uit de lidstaten en de geassocieerde landen, een horizontaal programma inzake justitie en binnenlandse zaken gestart, dat met 11 miljoen ecu werd gefinancierd. Het programma steunt activiteiten ter bestrijding van georganiseerde en grensoverschrijdende misdaad, gerechtelijke samenwerking, immigratie, asielbeleid en asielprocedures. Het vormt een aanvulling op de Phare-steun op aanverwante gebieden als het meerlandendrugsprogramma, 16 waarvoor in 1996 een aanvullend programma van 5 miljoen ecu beschikbaar werd gesteld. In 1996 werd een programma voor het beheer van de Baltische oostgrens ingesteld, met een budget van 6 miljoen ecu. Dit samenwerkingsprogramma heeft ten doel Estland, Letland en Litouwen de problemen in verband met allerhande illegale grensactiviteiten te helpen oplossen. Dit Phare-Programma wordt aangevuld met een soortgelijk programma dat krachtens het Tacis-programma voor Rusland wordt verstrekt. Democratie en burgermaatschappij De doelstelling van het ontwikkelen van de stabiliteit van de instellingen die de democratie, het recht, de mensenrechten en de bescherming van minderheden waarborgen, is voor alle partnerlanden evenzeer van belang. Voor de kandidaatlanden vormt dit een van de Kopenhagen-criteria aan de hand waarvan beoordeeld wordt of ze gereed zijn om de toetredingsonderhandelingen te openen. Programma's die op deze terreinen werkzaam zijn, hebben onder meer betrekking op het ondersteunen van de burgermaatschappij, NGO's en lokale instanties evenals samenwerking tussen instanties van de EU en die in de partnerlanden buiten de centrale-overheidssfeer. Het Democratie-programma (10 miljoen ecu) verleent steun ten behoeve van projecten van non-profitorganisaties die een pluralistische en democratische maatschappij voorstaan. achtergestelde Het LIEN-programma bevolkingsgroepen steun te verlenen. Het Partnerschaps-programma (10 miljoen ecu) is hoofdzakelijk toegespitst op het ondersteunen van de lokale economische ontwikkeling en samenwerking tussen de particuliere sector, het plaatselijk bestuur en de burgermaatschappij. Via nationale programma's is op dit vlak verdere steun vrijgemaakt. Voorbeelden uit 1996 zijn onder meer het Bulgaarse programma voor de burgermaatschappij en taalonderwijs voor minderheden in Letland. (10,5 miljoen ecu) heeft als doel Milieuverbetering Van meet af aan heeft steun voor milieuverbetering deel uitgemaakt van het Phare- Programma. Zowel de interministeriële conferentie van Luzern in 1993 als die van Sofia in 1995, waaraan de EU, EFTA, Phare en de Europese, door Tacis gesteunde landen deelnamen, benadrukte de noodzaak van investeringen in het milieu. De communautaire milieuwetgeving valt voor een groot deel buiten het toepassingsgebied van het Witboek inzake de interne markt, en de hulp van TAIEX in deze sector wordt momenteel door het mandaat ervan ingeperkt. Om deze lacune op te vullen besloot de Commissie derhalve 10 miljoen ecu toe te wijzen aan de oprichting van een faciliteit voor de onderlinge aanpassing van milieuwetgevingen (Ontwikkeling van uitvoeringsstrategieën voor onderlinge aanpassing op milieugebied) voor kleine projecten inzake de uitvoering van wetgeving en de naleving ervan. Daarnaast werd er 15 miljoen ecu toegekend aan de derde faciliteit voor het voorbereiden van milieuprojecten ('Third Environmental Project Preparation Facility'). De werkelijke omvang van de milieusteun valt niet af te lezen aan de sectortabellen aan het eind van dit verslag, aangezien er ook directe en indirecte milieuprojecten zijn opgenomen in grensoverschrijdende en energieprogramma's, en in programma's voor regionale ontwikkeling en plaatselijk bestuur. Projecten worden veelal ondergebracht 17 onder een noemer die de aard van het hoofdonderdeel van het desbetreffende programma aangeeft. Het Tsjechisch-Duitse grensoverschrijdend programma 1996 (25 miljoen ecu), bijvoorbeeld, werd op grond van zijn voornaamste doel ingedeeld onder infrastructuur, maar omvat ook milieusteun ten bedrage van 9 miljoen ecu, vooral voor projecten voor de zuivering van riool- en afvalwater. Een integraal programma voor de verwijdering van ongewenste en gevaarlijke bestrijdingsmiddelen (1,7 miljoen ecu), dat in Albanië, vormt een minder deel uitmaakt van een karakteristiek voorbeeld hiervan op grond van het programma 1996. Uit een analyse van de sectorindeling blijkt, dat er binnen de begroting 1996 meer dan 100 miljoen ecu was vrijgemaakt ten behoeve van duidelijke milieudoelen. landbouwprogramma Voortzetting van economische hervormingen Een goed functionerende markteconomie die de mondiale concurrentiedruk het hoofd weet te bieden, blijft voor elk partnerland van Phare een wezenlijke doelstelling. Programma's die erop zijn gericht de economische hervormingen voort te zetten en herstructurering en de oprichting van bedrijven te ondersteunen, kregen onder het Phare budget 1996 nog steeds alle aandacht (ongeveer 190 miljoen ecu). In de programma's 1996 was een plaats ingeruimd voor programma's die steun verlenen aan de privatiserings- en herstructureringsprocessen, die de instanties voor handelspromotie en investeringsbevordering helpen, ce financiële en banksector gezond houden of maken en de ontwikkeling van het MKB bevorderen. Ze werden aangevuld met regionaal gerichte ontwikkelingsprogramma's die een tweeledige opzet hebben doordat het zowel instrumenten zijn ter bevordering van de economische ontwikkeling als belangrijke onderdelen van het huidige EG-beleid (cohesie en regionale ontwikkeling). Dergelijke programma's helpen de geassocieerde landen bij het plannen van hun toetreding. Onderwijs, opleiding, onderzoek en sociaal beleid Netwerken voor de fysieke infrastructuur en netwerken op het gebied van onderzoek en onderwijs maken het de structuren in de landen van Midden- en Oost-Europa gemakkelijker om in de structuren van de EU te integreren. Het Tempus-programma ondersteunt de betrekkingen tussen universiteiten en hoger-onderwijsinstellingen in de LMOE en de EU via het uitwisselen van docenten en studenten en door gemeenschappelijke projecten. Het Tempus-programma bleef binnen het Phare- Programma sterk aanwezig. In 1996 werd 83 miljoen ecu beschikbaar gesteld voor dit soort projecten. Het netwerk van economisch onderzoek dat door het ACE- programma werd gesteund, kreeg ook een nieuwe toewijzing van 10 miljoen ecu. In 1996 had de European Training Foundation (ETF) 16 projecten van meer dan 50 miljoen ecu onder haar beheer op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding. De geleidelijke openstelling van communautaire programma's vormt een belangrijk aspect van de toetredingsstrategie, en leidt er waarschijnlijk toe dat de Phare-landen deelnemen aan meer dan 10 communautaire programma's op het gebied van het menselijk potentieel, de audiovisuele industrie en cultuur, milieu en energiebesparing. Het bleek een in bestuurlijk opzicht ingewikkeld proces om derde landen, zelfs geassocieerde landen, in staat te stellen tot rechtsgeldige en financiële deelname aan communautaire programma's. 18 Er werd een aantal nieuwe programma's ter ondersteuning van sociale ontwikkeling en werkgelegenheid gestart. Omdat deze van nature een grote hoeveelheid zogeheten 'zachte' maatregelen kennen, doen ze slechts een bescheiden beroep op het budget. 19 Overzicht van de prioriteiten van het programma 1996 In het programmapakket 1996 ging de meeste aandacht uit naar sectoren die zich hoofdzakelijk bezighielden met integratie in en toetreding tot de EU, zoals ook uit onderstaande tabel blijkt. Verschuiving in de richting van prioritaire sectoren van de toetredingsstrategie in 1996 5,1 2,6 12,9 1995: 1996: 1990-94: in het percentage van de totale (Per sector toegewezen kredieten, uitgedrukt toewijzingen van het Phare-budget) SECTOREN: PROGRAMMA'S VOORNAMELIJK GERICHT OP EU-INTEGRATIE EN TOETREDING: Openbaar bestuur, EU-integratie, wetgeving (waaronder consumentenbescherming) Burgermaatschappij en democratisering Infrastructuur: energie, vervoer & telecom (waarvan onder CBC) Gei'ntegreerde regionale maatregelen Milieu en nucleaire veiligheid Subtotaal: PROGRAMMA's VOORNAMELIJK GERICHT C Landbouw Particuliere en financiele sector Sociale ontwikkeling en volksgezondheid Onderwijs Subtotaal: OVERIGE PROGRAMMA'S: Humanitaire en essentiele hulp Algemene technische bijstand en diversen Subtotaal: 0,8 13,7 (3,5) 0,8 9,4 29,8 )P OVERGAN 9,1 21,8 5,3 14 50,2 0,9 39,6 (13,4) 4,0 7,1 54,2 GENHERVOR 1,9 34,7 03,1) 6,4 4,5 60,4 MING: 2,2 8,7 1,4 10,3 22,6 3,5 15 4,2 12,7 35,4 10,2 6,3 16,5 8,6 10,6 19,2 2,2 7,4 9,6 De toewijzingen voor bestuurlijke hervorming (wetgeving en instellingen) zijn sterk gestegen. Infrastructuur bleef, zowel onder directe programma's als onder grensoverschrijdende programma's, prominent aanwezig in de begrotingstoewijzingen. Er tekent zich bij de infrastructuurbudgetten een algemene tendens af tot frontloading, d. w. z. dat in 1995- 1996 reeds de meeste kredieten werden toegewezen die voor de infrastructuur op grond van het meerjarenkader tot 1999 zijn voorzien. De verklaring hiervoor is, dat het steunbedrag van Phare aan publieke werken veelal de kredietfondsen weet los te maken van de Internationale Financiële Instellingen. Het onderdeel humanitaire hulp ontleent zijn belang voornamelijk aan het programma voor Bosnië-Herzegovina. 20 De begrotingstoewijzingen geven een - zij het gebrekkige - indicatie aan het relatieve belang dat wordt gehecht aan de verschillende steungebieden: het instrumentele belang van een activiteit houdt dikwijls geen rechtstreeks verband met de financiële kosten ervan. Ook de per sector toegewezen kredieten die in dit verslag worden gehanteerd, vormen een gebrekkige indicatie van de sectordekking van de programma's, maar zijn niettemin wel de beste indicatie waarover we beschikken. De meeste programma's kennen geïntegreerde benaderingen en streven meerdere doelstellingen na. Gedurende de tweede helft van 1996 en in begin 1997 verkreeg de Commissie, vooral doordat ze tot taak had Adviezen op te stellen inzake de landen die een aanvraag voor het lidmaatschap hadden ingediend, meer inzicht in de status van de partnerlanden in de verschillende desbetreffende gebieden. Bij deze taak bleek dat er, hoewel er een koerswijziging was ingezet, nog een aantal problemen resteerde in verband met het vermogen van Phare om als doeltreffend middel te fungeren en zijn ambitieuze te behalen. Het Programma volgde nog altijd een toetredingsdoelstellingen 'vraaggerichte' aanpak en bleef zijn inspanningen versnipperen over te sterk uiteenlopende themagebieden en begunstigden. De noodzaak tot het aanpakken van directe en dringende behoeften op hervormingsgebied had er tevens toe geleid dat er diverse ondersteuningsmechanismen en exploitanten werden vrijgemaakt. Deze versnippering van doelstellingen en instrumenten valt in de eerste fase van de overgang niet te vermijden en is dan noodzakelijk, maar is niet langer geschikt voor het nieuwe streefdoel. Daarom werd besloten het programma meer te gaan richten op de toetreding en werkte de Commissie in 1997 aansluitend nieuwe oriëntaties uit. Meerlandenprogramma's De werkzaamheden verricht in 1996 door functionarissen en medewerkers van Phare en door deskundigen en adviseurs betroffen grotendeels de uitvoering van programma's van vóór 1996. De hiernavolgende delen over de landen afzonderlijk besteden speciale aandacht aan de vorderingen en resultaten die in 1996 bij deze eerdere nationale Phare-Programma's zijn geboekt. In dit deel wordt een beknopt overzicht gegeven van de belangrijkste resultaten van de drie hoofdsectoren die door de meerlandenprogramma's worden gesteund. De Phare-meerlandensteun op vervoersgebied gedurende de afgelopen jaren, ten bedrage van 86,5 miljoen ecu, heeft geleid tot een alomvattend opleidingsprogramma voor de luchtverkeersleiders van alle Phare-landen, dat door Eurocontrol wordt uitgevoerd. Er is een aanzienlijk aantal strategische en pre-investeringsstudies opgesteld, die op het moment veel van de effectieve investeringsprojecten op grond van nationale programma's onderbouwen. De budgetten werden grotendeels besteed aan investeringen gericht op het wegnemen van knelpunten bij grensovergangen. Wegens een aantal moeilijkheden in verband met het feit dat de autoriteiten van verschillende landen en van diverse overheidsgeledingen eerst tot een overeenkomst moeten komen en deze moeten sluiten voordat een bepaald project van start kan gaan, liep dit onderdeel ernstige vertraging op, waaraan thans iets wordt gedaan. In de energiesector heeft Phare via zijn meerlandenprogramma's (40 miljoen ecu) een integrale aanpak ontwikkeld die op drie zeer belangrijke actiegebieden is gericht, namelijk energiebeleid, energievoorziening en energie-efficientie. Capaciteitsopbouw 21 werd bereikt door opleidingsregelingen en samenwerkingsverbanden. Er zijn strategieën opgesteld voor de sectoren gas en elektriciteit, wat ertoe geleid heeft dat er concrete projecten worden uitgevoerd (aansluiting van het UCPTE/CENTREL- elektriciteitsnet en in Zuid-Oost-Europa gestarte werkzaamheden). De studie naar een integrale aanpak ter bevordering van schone kolentechnologie is afgerond. De Phare-meerlandensteun voor het milieu (56 miljoen ecu) was gericht op een aantal belangrijke programma's, zoals het geïntegreerde milieuprogramma voor het Donau- bassin, het Oostzeeprogramma en het milieuprogramma voor de Zwarte Zee. Het Donau-programma heeft gezorgd voor de ontwikkeling van een verbeterd bewakingsbeleid en een waarschuwingssysteem voor noodgevallen, steun aan NGO's en de ontwikkeling van methoden voor rivierbeheer. Onder het Zwarte- Zeeprogramma, dat door Phare en Tacis tezamen is gefinancierd, is aan Roemenië en Bulgarije steun verleend voor de uitvoering van het Verdrag van Boekarest en het Actieplan voor de Zwarte Zee, dat is bedoeld om tot een gezamenlijke aanpak van de bestrijding van de verontreiniging in deze regio te komen. Tot slot zijn er, in verband met het Oostzeeprogramma, activiteiten gekoppeld aan de uitvoering van het Verdrag van Helsinki die de 'hot spots' aanpakken die de Helsinki-commissie heeft vastgesteld. Deze activiteiten hebben verbetering gebracht in de afvalwaterzuivering en dientengevolge ook in de toestand van de gehele Oostzee. instellen van basisregisters Daarnaast werden er in 1996 grote vorderingen geboekt wat betreft de statistische analyse in alle Phare-landen, met uitzondering van Bosnië-Herzegovina. De basisinstrumenten van de statistische systemen in de LMOE, zoals de overname van (voor bevolking, internationale classificaties, het bedrijfsleven e. d), werden verder ontwikkeld. De algehele capaciteit in de LMOE op het gebied van gegevensverwerking is toegenomen ten gevolge van de door de meerlandenprogramma's verstrekte opleidingen en van de via de nationale programma's verrichte investeringen in hardware en software. De kwaliteit van de macro-economische basisgegevens, zoals nationale rekeningen en prijzen, en arbeidsgerelateerde basisgegevens, zoals kosten en werkgelegenheid, is sterk verbeterd. Enkele zeer gespecialiseerde onderzoeken die zijn gestart op terreinen die van groot belang zijn voor het EU-beleid, zoals wegvervoer, nieuw opgerichte bedrijven, en detailhandel, leverden gegevens met een kwaliteit die vergelijkbaar was met die van de gegevens die de bureaus voor de statistiek van de lidstaten produceren. 22 Ontwikkelingen bij het operationeel beheer Meerjaren program mering De Europese Raad van Essen in december 1994 verlangde dat Phare zou worden ontwikkeld "tot een indicatief financieel instrument op middellange termijn". In de loop van 1996 werd de indicatieve meerjarenplanning voor de meeste Phare-landen voltooid met het bespreken en ondertekenen van indicatieve meerjarenprogramma's. Het betrof onder meer Albanië, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië en Bulgarije, waarbij de indicatieve meerjarenprogramma's betrekking hadden op het tijdvak 1996-1999. Met indicatieve meerjarenprogramma's zijn per land de basisdoelstelling en de strategie voor de hervormingen vastgelegd, zijn de prioriteitsgebieden voor de financiële hulp en maatregelen van Phare vastgelegd, en tevens de algemene per sector toegewezen kredieten voor de desbetreffende periode opgenomen. operationele Een indicatief meerjarenprogramma vormt geen officiële begrotingstoewijzing namens de EG; indicatieve meerjarenprogramma's worden uitgevoerd via opeenvolgende jaarlijkse afzonderlijke financieringsnota's de formele financiële vastlegging van de EU voor een bepaald indicatieve begrotingsjaar vormen. Door hun meerjarenprogramma's Phare de flexibiliteit om de jaarlijkse toewijzingen te variëren naargelang het nationale absorptievermogen en de sectorvereisten zich ontwikkelen. landenprogramma's, inslag geven de die middels indicatieve hebben Niettemin de Phare-steun voorspelbaarder gemaakt, en tot gevolg gehad dat de programma's beter zijn opgezet en voorbereid als de kredieten worden toegewezen. indicatieve meerjarenprogramma's de Financieel beheer In 1996 werden er conform de algemene doelstellingen van het SEM 2000-initiatief (Sound & Efficient Management 2000) van de Commissie verbeteringen aangebracht in het financieel beheer en de werking van Phare. Nieuw financieel Directoraat Deze verbeteringen werden op organisatorisch niveau gekenmerkt door de oprichting van een onafhankelijk financieel Directoraat binnen DG IA, dat is belast met het financieel en menselijk potentieel van alle door DG IA beheerde programma's, met inbegrip van Phare. Dit hield in dat er een 'tegenwicht' wordt gevormd voor de operationele directoraten inzake aspecten die verband houden met de toekenning van menselijk potentieel, financieel beheer en de toekenning van contracten. Het financiële Directoraat, dat in oktober 1996 operationeel werd, heeft als voornaamste taken: • menselijk potentieel 23 • algemene coördinatie van het begrotingsbeheer, met inbegrip van het uitvoeren van de begroting en financiële controles • financieel beheer • • • instellen van procedures en controle op de toepassing ervan evaluatie, vooral na afloop informatie. Grotere doorzichtigheid In 1996 begon de Commissie een omvangrijk initiatief om de doorzichtigheid en doeltreffendheid van de aanbestedingen en het sluiten van contracten onder het Phare- Programma nog meer te verbeteren. Dit initiatief was een antwoord op een wijziging van de regelingen van het Financieel Reglement van de EG in oktober 1995 met betrekking tot het toekennen van dienstencontracten. In een poging Phare tegenover de belastingbetalers beter te verantwoorden en voor zijn partners doorzichtiger te maken, besloot de Europese Commissie elke komende Phare-aanbesteding per bekendmaking aan te kondigen. Dit had geen invloed op de aanbestedingen voor de werk- en leveringscontracten, die al van oudsher in het Publicatieblad verschijnen, maar had wel grote gevolgen voor de toekenningsprocedure voor dienstencontracten. Dergelijke contracten worden nog steeds toegekend via een niet-openbare aanbestedingsprocedure, maar er is verandering gekomen in de wijze waarop de 'shortlists' (selectielijsten) worden samengesteld. Vanaf oktober 1996 werd er op Internet informatie verstrekt over alle komende aanbestedingen inzake diensten, inclusief een gestandaardiseerd formulier voor het indienen van een 'Expression of Interest'. Bedrijven en organisaties konden hierdoor hun blijk van belangstelling indienen, waarmee ze in aanmerking konden worden genomen bij een geheel gestandaardiseerde en officiële voorselectieprocedure. De in 1996 geïntroduceerde procedure behelsde niet alleen het aankondigen van specifieke aanbestedingen op Internet, maar hield ook in dat algemene project- en contractinformatie (programmasamenvattingen, nog voor uitbesteding beschikbare budgetten, enz. ) over diensten en technische samenwerking in het Publicatieblad wordt gepubliceerd. Ten slotte zorgt de nieuwe procedure ervoor dat er op gezette tijden in het Publicatieblad een lijst met gegunde contracten wordt gepubliceerd. Het nieuwe systeem heeft tot gevolg, dat alle bedrijven die voor een bepaalde aanbesteding op de shortlist willen worden geplaatst, met een eveneens via Internet verkrijgbaar, gestandaardiseerd formulier een blijk van belangstelling voor die aanbesteding moeten indienen. Op basis van de ingediende blijken van belangstelling wordt de shortlist via een gestandaardiseerde voorselectieprocedure opgesteld. Dit maakt niet alleen deze procedure doorzichtiger, maar zorgt er ook voor dat alleen de bedrijven die speciale belangstelling hebben getoond voor de aanbesteding worden uitgenodigd. 24 Nieuwe standaardprocedures In 1996 zette de Commissie zich aan een uitvoerige evaluatie van de Phare-procedures voor aanbestedingen en het sluiten van contracten. Dit omvatte onder meer de introductie van nieuwe standaarddocumenten voor aanbestedingen en contracten, nieuwe procedures voor comités voor de evaluatie van aanbestedingen, een duidelijker omschrijving van de regels inzake de oprichting van consortia en het aanscherpen van de regels die bepalen dat ondernemingen die betrokken zijn bij het voorbereiden en opzetten van projecten, niet mogen deelnemen aan de daaropvolgende aanbesteding. Deze verbeteringen werden in 1996 opgesteld en begin 1997 door de Commissie goedgekeurd. De doelstellingen die aan deze initiatieven ten grondslag liggen, strekken veel verder dan de aanbesteding op zich. De Commissie helpt de tien geassocieerde landen momenteel bij hun pogingen om zich op het lidmaatschap van de EU voor te bereiden. Deze zware taak is alleen haalbaar, als de Commissie en de desbetreffende programma's, waaronder Phare, zich door twee beginselen laten leiden: een zo groot mogelijke doorzichtigheid en betrokkenheid, en streven naar meer efficiëntie. Menselijk potentieel Toen de begroting 1996 volledig was vastgelegd, was de totale omvang van de kredieten die bij hetzelfde aantal medewerkers in beheer waren, met ongeveer 40% toegenomen; de ratio menselijk potentieel/toewijzingen was daarmee kleiner geworden. Om deze situatie het hoofd te bieden, stonden de begrotingsautoriteiten voor het eerst toe dat de Commissie het Phare-budget voor een klein deel (2%) aanwendde om technische steun te verlenen en de desbetreffende beheerskosten te dekken, tot wederzijds voordeel van zowel de Commissie als het partnerland. In overeenstemming met de partnerlanden werd deze 2% in 1996 toegekend, voor onder meer het werven van externe medewerkers die de Delegaties van de Europese Commissie gedurende de gehele looptijd van de programma's 1996 steun verleenden bij het toezicht op de uitvoering daarvan. Daarmee werd een rechtstreekse koppeling aangebracht tussen de totale omvang van een programmabudget en de kredieten die voor de uitvoering daarvan beschikbaar zijn. Door deze ontwikkeling, en door een interne overplaatsing van het personeel van het hoofdkantoor naar de EG-Delegaties in de partnerlanden van Phare, kan de verantwoordelijkheid van de Delegaties bij het toezicht op de uitvoering van Phare geleidelijk worden vergroot, waardoor de procedures ook kunnen worden vereenvoudigd. De nieuwe oriëntaties zullen mede leiden tot een aanzienlijke toename van de gemiddelde omvang van de Phare-contracten, en dus tot een afname van het aantal contracten dat beheerd en gecontroleerd moet worden. Wat betreft de bevoegdheden van de verschillende directoraten vonden er binnen DG IA enkele verdere organisatorische verschuivingen plaats. Directoraat B is nu verantwoordelijk voor de betrekkingen met de geassocieerde landen van Midden- Europa, en Directoraat D is belast met de samenwerking met Albanië, Bosnië- 25 Herzegovina en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en een aantal andere Europese landen. Tezelfdertijd zijn de democratieprogramma's ondergebracht bij de Eenheid Mensenrechten en Democratie van Directoraat A. Toezicht en beoordeling In 1996 werden de structuren en activiteiten voor 'toezicht-beoordeling-evaluatie' opnieuw gerangschikt met de bedoeling het potentieel van Phare zodanig te versterken dat het hoogwaardige prestaties en aanzienlijke resultaten en effecten oplevert. In het kader van de nieuw opgerichte financiële afdeling is een Evaluatie Eenheid opgezet, die onafhankelijk is van het operationele directoraat. De opdracht van de Eenheid strekt zich uit tot alle programma's van DG IA, waarvan Phare - wat budget betreft - het belangrijkste is. De Evaluatie Eenheid stelt aan het begin van elk jaar een evaluatieplan op, dat deel uitmaakt van het algehele evaluatieplan van de Commissie dat betrekking heeft op alle interne en externe beleidsvormen die van invloed zijn op de begroting. Met de evaluaties op grond van dit plan wordt in 1997 een begin gemaakt. Gedurende 1996 werd een systeem ingevoerd door middel waarvan alle programma's geregeld worden beoordeeld met behulp van beoordelaars van buitenaf. Dit systeem beoogt vroegtijdige corrigerende maatregelen makkelijker te maken en de werkzaamheden van lopende programma's een andere bestemming te geven. Er zijn teams van externe beoordelaars aangesteld, die zich tussen mei en september aan hun opdrachten hebben gezet. Aan het eind van het jaar trad de systematische uitgave van de operationele beoordelingsrapporten in werking. Voordien had het programmabeheer bijzondere moeite gedaan om individuele ad hoc evaluaties uit te voeren zodra de operationele vooruitgang van het programma dat vereiste en ten behoeve van het daadwerkelijk definiëren van nieuwe programma's. In 1996 werden er meer dan 40 dergelijke operationele beoordelingen en rapporten uitgebracht. Ze hadden als directe en voornaamste resultaten onder meer operationele conclusies, waarmee de verschillende relevante niveaus van het programmabeheer, waaronder het partnerland, werden voorzien. Ook waren ze van invloed op de bijgewerkte versies van sectorstrategieën, bijvoorbeeld voor het gebruik van financiële instrumenten ter ondersteuning van MKB's of van het milieubeleid. Het Phare-Programma heeft zich ontwikkeld tot verreweg de grootste bron van donorfinanciering voor de overdracht van kennis aan de partnerlanden van Phare. De doelstellingen en activiteiten ervan waren van belang b. 'j de aanpak van belangrijke vraagstukken inzake het overgangsproces. Het levert een bijdrage die, met name op gebieden waarvoor andere donoren weinig belangstelling hebben getoond en beperkte kredieten hebben uitgetrokken, zoals democratie en de burgermaatschappij, over het geheel genomen gunstig was. Het programma heeft een opmerkelijke flexibiliteit aan de dag gelegd wat betreft het aanpassen aan het snel veranderende politieke en economische klimaat in de Phare-landen. Het vraaggerichte karakter van het programma is zowel een sterk als een zwak punt; het kan dan wel tot meer eigendom bij de partners hebben geleid, maar heeft ook een versnippering van de inspanningen en een spreiding van middelen in de hand gewerkt, 26 met alle nadelige gevolgen vandien voor de programmaprestaties. Het Programma is niet ten volste benut: de doeltreffendheid en effecten ervan zijn enigszins afgezwakt doordat er te zorgen voor goede programmaprestaties, door tekortkomingen in het beheer van de projectcyclus en doordat de aandacht zozeer uitging naar het financieel en procedureel toezicht, dat dit ten koste ging van een substantiële programma-opzet en -prestatie. te weinig hefboomwerking was om Informatie en voorlichting Het Phare meerlandenprogramma voor informatie biedt financiering voor een bedrag van in totaal 8,7 miljoen en werd goedgekeurd in juli 1995. Het basisprogramma omvat een visuele en geschreven identiteit, strategische begeleiding en advies, onderzoek naar de publieke opinie en het onderhouden van gegevensbanken. Ook zorgde het voor een publicatieprogramma dat bestond uit operationele, ^nanciële, management- en bedrijfsinformatie, promotionele publicaties, een jaarverslag, het magazine 'European Dialogue', de nieuwsbrief'Together in Europe', en eenmalige gerichte publicaties met betrekking tot specifieke thema's of evenementen. Daarnaast kende het Programma interne voorlichting en opleiding in Brussel voor delegaties en eenheden voor programmabeheer, een media-programma, met onder meer steun voor journalisten uit Midden-Europa, bezoeken, audiovisuele sponsoring en het vervaardigen van tv- dossiers, een parlementair programma, inclusief bezoeken, en een nationaal voorlichtingsprogramma dat is gekoppeld aan de eigen inspanningen van partnerlanden en de inspanningen van de delegaties. Het voornaamste wat in 1996 werd bereikt, was dat de Phare-informatie begin april on-line beschikbaar werd gesteld. Alle programma- en contractinformatie en de achtergrondinformatie, algemene en nieuwsgegevens werden omgezet, evenals de informatie over de programma's van 1994 en 1995. Bovendien worden er op Internet geregeld updates van de programma's en de stand van zaken bij de contractuele vastleggingen gepubliceerd. De informatie is één week na het besluit van de Commissie beschikbaar. Wat ook als nieuwe dienst wordt aangeboden, is d<; vervroegde publicatie van aanbestedingen. Vanaf medio 1996 werden er op Internet binnen 24 uur nadat de taskmanagers de desbetreffende bekendmaking hadden doen uitgaan, bekendmakingen van komende aanbestedingen voor diensten gepubliceerd. Deze dienst helpt bedrijven een blijk van belangstelling te tonen voor deelname aan een aanbesteding, en vloeit voort uit de strategie van de Commissie om Phare doorzichtiger te maken en te helpen voldoen aan de eisen tot doorzichtigheid (artikel 118) van het Financieel Reglement. Er lijkt nu al grote vraag te bestaan naar deze dienst, en dat zal vermoedelijk alleen maar meer worden naarmate Internet onder de Midden-Europese landen aan stootkracht wint. De Informatie Eenheid heeft ook brochures vervaardigd om het meer algemeen beleid toe te lichten, zoals "De toetredingsstrategie van de Europese Unie", een samenvatting van de diverse pre-integratie-initiatieven die met de geassocieerde landen van Midden- Europa zijn ondernomen, en die in juni 1996 werd uitgebracht. De Eenheid deed onderzoek naar de reacties in de pers op de Tweede Donorconferentie over Bosnië- Herzegovina, en deed voorstellen om ervoor te zorgen dat de verslaggeving in de 27 toekomst evenwichtiger en positiever wordt. Ze behandelde meer dan 60. 000 externe telefoongesprekken, ontving 5000 bezoekers en verzorgde ruim 100 toespraken op conferenties, workshops en bezoekersprogramma's. In het Financieringsvoorstel 1995 werd 2 miljoen ecu gereserveerd voor het versterken van de informatiecapaciteit van EU-Delegaties. Er is onderzoek gaande om de precieze informatiebehoeften vast te stellen, met name de oprichting van Europese Informatiecentra op locaties in stadscentra. Dergelijke centra zouden onder Delegatie- toezien t staan. In juli keurde het Europees Parlement echter de gewijzigde en aanvullende begroting goed aan de vooravond van de presentatie van het Financieringsvoorstel 1996, die gepaard ging met een tijdelijke opschorting van de financiering voor informatie. Dit hield in dat er in feite geen kredieten beschikbaar waren nadat de begroting 1995 was uitgegeven. Vanaf eind september 1996 werden er geen verdere activiteiten ondernomen voor de productie van nieuwsbrieven, brochures of materiaal voor evenementen, noch in Brussel, noch in de kandidaatlanden. Wel werden essentiële diensten als toespraken en de ontvangst van bezoekers voortgezet, totdat in november het kadercontract afliep. Vanaf dat moment was er een skeleton Internet-dienst in bedrijf, totdat er eind november 1996 goedkeuring werd verleend voor een begroting 1997. De Commissie deed, vooral in oktober 1995 en mei 1996, verschillende voorstellen om de leden van het Europees Parlement meer bewust te maken van de beschikbare informatiebronnen en om eventuele geschilpunten te onderzoeken en in het oog te houden. Eind oktober vond er een eerste gedachtenwisseling op hoog niveau plaats met een parlementair publiek van ongeveer 50 leden van het Europees Parlement, medewerkers en overigen. 28 Financieel overzicht en financiële prestaties De financiële prestaties van het Phare-Programma worden beknopt weergegeven via het niveau van de toegekende, contractueel vastgelegde en uitbetaalde fondsen, en door hun onderlinge relatie in de tijd. In de tabel op blz. 30 wordt een uitleg gegeven over de technische betekenis van de termen 'toewijzing', 'contracten' en 'uitbetaling'. Figuur 1: Toegekende, contractueel vastgelegde en uitbetaalde fondsen 1990- 1996 (in miljoen ecu) 1400 I toekenningen I contracten I betalingen 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 Figuur 2: Toegekende, contractueel vastgelegde en uitbetaalde cumulatieve fondsen 1990-1996 (in miljoen ecu) 7000 6000 5000 - 4000 •' 3000 2000 - 1000 ' 0 ^ m iii il IS lil I! lil il 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 • toekenningen • contracten £3 betalingen 29 Financieringsprocedure In het kader van het Phare-Programma vinden er drie stappen plaats die de door de Begrotingsautoriteit goedgekeurde jaarbegroting op het punt brengen waarop projecten worden uitgevoerd en kredieten worden verstrekt. Phare heeft een bijpassende procedure voor financieel beheer. Toewijzing Elk jaar wordt een Phare-begroting vastgesteld, die aangeeft welke kredieten de Commissie via het Phare-Programma aan elk land wil toekennen. Vervolgens worden er operationele landenprogramma's en financieringsvoorstellen opgesteld. Zodra deze financieringsvoorstellen een gunstig advies hebben gekregen van het beleidscomité van Phare en zijn goedgekeurd door de Commissie, worden de bij deze voorstellen behorende kredieten beschouwd als zijnde toegewezen. Phare moet zijn volledige jaarlijkse begroting toewijzen in het jaar waarop de begroting betrekking heeft. Contracten sluiten Zodra de kredieten zijn toegewezen, worden er aanbestedingen gedaan zodat de in de operationele programma's geschetste activiteiten in praktijk kunnen worden gebracht. Zodra een aanbesteding met succes is afgerond en een contract gesloten is, worden de desbetreffende kredieten beschouwd als zijnde contractueel vastgelegd. Het sluiten van contracten is een belangrijke stap in de tenuitvoerlegging van het programma, omdat hierin Phare-kredieten worden vrijgemaakt en het startsein voor de feitelijke tenuitvoerleggging wordt gegeven. Uitbetaling Dit is de laatste stap in het financieringsproces. Uitbetaling vindt plaats gedurende de looptijd van elk contract, naargelang de afronding van elk projectonderdeel. Omdat projecten verschillende jaren kunnen duren, worden de uitbetalingen veelal over dezelfde periode 'uitgesmeerd'. Daarom blijven de uitbetalingen ook altijd achter bij de toegewezen en contractueel vastgelegde bedragen. Toegewezen kredieten In 1996 wees het Phare-Programma via verschillende nationale, horizontale en meerlandenprogramma's en programma's voor grensoverschrijdende samenwerking in (inclusief begrotingslijn B7-7000) aan zijn totaal 1. 222,9 miljoen ecu partnerlanden. Dit vormt een absoluut record en is een stijging van 5,9% ten opzichte van 1995. Het toewijzingspercentage bedroeg 100%. Alle tijdens de gehele programmaduur toegewezen kredieten bedragen thans tezamen 6. 636,1 miljoen ecu. toe 30 Contractueel vastgelegde fondsen De contracten die in 1996 via de PMU's (eenheid voor projectbeheer) in de partnerlanden en via de diensten van de Commissie zijn gesloten, bedroegen in totaal 927,5 miljoen ecu. Dit is een zeer hoog bedrag in de Phare-geschiedenis. De prestaties in 1996 wisten echter het record van 1995 niet te evenaren (1. 142,9 miljoen ecu) en het totale aantal nieuwe contracten waartoe de aanzet werd gegeven, bleef onder het niveau dat nodig was om gelijke tred te houden met de stijging van de kredieten die afkomstig zijn uit nieuwe programmabudgetten voor 1996 (d. w. z. alle nieuwe toewijzingen tezamen). Het gevolg is, dat de stabilisering van de achterstand bij de contracten die zich in 1995 voor het eerst voordeed, niet in 1996 kon worden herhaald. De achterstand bij contractuele vastleggingen, die zijn te beschrijven als het verschil tussen de toegewezen programma's en de contractueel vastgelegde activiteiten, bedraagt voor de periode 1990-1996 2. 335 miljoen ecu. Slechts 65% van de activiteiten van de in dat tijdvak goedgekeurde programma's werden feitelijk contractueel vastgelegd. Deze achterstand dateerde nog hoofdzakelijk uit de eerste jaren van het programma. De oorsprong ervan ligt in de complexiteit van de programmacyclus, de tijdverslindende procedures en het grote aantal kleine projecten. Extra factoren die ertoe hebben bijgedragen dat de achterstand voortduurde, houden verband met het absorptievermogen van de partnerlanden en de verhoudingsgewijs lage ratio van menselijk potentieel in vergelijking met de portfolio van het programma. Na een stabilisatie in 1995 werd de achterstand bij het vastleggen van contracten in 1996 weer groter, een bewijs dat het cumulatieve effect van een aantal programmamaatregelen dat is getroffen geen aanzienlijke verbetering wist te brengen. Deze conclusie leidde de Commissie er in 1997 toe in het kader van de nieuwe koers van Phare een aantal maatregelen voor te stellen om de achterstand uit het verleden in te halen en te voorkomen dat er in de toekomst weer een nieuwe achterstand wordt opgelopen. Figuur 3 illustreert de contractuele vastleggingen die tijdens elk kalenderjaar plaatsvonden tot aan het jaar waaruit de kredieten oorspronkelijk dateren. Het bleek dat in 1996, 351 miljoen ecu, ofwel 38% van wat er in totaal contractueel werd vastgelegd, betrekking had op de programma's voor 1990-1993. Deze indicatie dat de tenuitvoerlegging betrekkelijk traag voortschrijdt, laat zich voor een groot deel verklaren door het oponthoud dat werd veroorzaakt door het hervormingsproces zelf (zoals ook valt af te leiden uit de sectorsamenstelling van deze programma's, namelijk hoofdzakelijk programma's die de hervormingen steunen) en door de grenzen aan het absorptievermogen van de partnerlanden. De Commissie besefte de gevolgen van deze overlapping op de prestaties van het programma, en besloot in de nieuwe oriëntaties die ze voor Phare heeft uitgewerkt, om een einde te maken aan de stelselmatige verlenging van de langzaamste programma's en de programma's van 1990-1993 af te ronden. 31 Uitbetaalde kredieten Er werd voor 829,9 miljoen ecu aan uitbetalingen gedaan, wat een algeheel record betekent en een stijging van 8,9% ten opzichte van 1995. Het aanvankelijk begrote bedrag van 1. 139,1 miljoen ecu werd daarmee in het begrotingsjaar teruggebracht tot 1. 002,4 miljoen ecu. De daadwerkelijk uitgekeerde betalingen maakten 82,8% van deze begrotingstoewijzing uit. Figuur 4 relateert de uitbetalingen die in elk kalenderjaar plaatsvonden aan het jaar van oorspong van het programma. In 1996 hield 297 miljoen ecu, ofwel 36% van de in totaal uitbetaalde bedragen, verband met activiteiten die bij de programma's voor 1990-1993 zijn ondernomen. Figuur 3: Per kalenderjaar afgesloten contracten (in miljoen ecu) 1. 300,00 -I 1. 200,00 • 1 100,00- 1. 000,00 - 900,00- 800,00- 700,00 600,00-1 500,00 400,00 300,00 200,00 100,00 0,00 1990 begroting 1991 begroting 1992 begroting 1993 begroting 1994 begroting 1995 begroting 1996 begroting D contract, in 1990 0 contract, in 1991 0 contract, in 1992 B contract, in 1993 • contract, in 1994 • contract, in 1995 • contract, in 1996 D nog niet uitbesteed 32 Figuur 4: Betalingen in elk begrotingsjaar (in miljoen ecu) 1990 begroting 1991 begroting 1992 begroting 1993 begroting 1994 begroting 1995 begroting 1996 begroting Dbetaaldm 1990 E3 betaald in 1991 B betaald in 1992 B betaald in 1993 B betaald in 1994 B betaald in 1995 B betaald in 1996 D nog niet betaald 33 Figuur 5: Cumulatieve contracten en betalingen 1990-1996 (%) Cumulatieve contracten als percentage van cumulatieve toekenningen Cumulatieve betalingen als percentage van cumulatieve toekenningen 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 31,0 36,0 44,0 48,0 52,0 62,0 64,8 35,0 36,0 39,0 43,0 50,0 53,0 56,2 34 II Phare in de afzonderlijke partnerlanden 35 Albanie Jaaroverzicht Albanië heeft sinds 1992 in het algemeen goede vorderingen gemaakt met de totstandbrenging van een markteconomie. Dankzij een reeks hervormingen onder leiding van het Internationaal Monetair Fonds heeft Albanië in de periode 1993-1995 een jaarlijkse groei van ongeveer 9% weten te verwezenlijken. 1996 verliep echter minder voorspoedig. Door een versoepeling van het budgettaire en monetaire beleid in de aanloop naar de verkiezingen steeg de inflatie van 8% (1995) naar 18% (1996). Aan de crisis die zich eind 1996 voordeed, lagen twee ontwikkelingen ten grondslag. Ten eerste kreeg het democratiseringsproces met grote tegenslagen te kampen. Tijdens de parlementaire verkiezingen van mei 1996 deden zich ernstige onregelmatigheden voor en hoewel de lokale verkiezingen van oktober 1996 volgens de internationale gemeenschap in het algemeen eerlijk verlopen zijn, hebben ze niet tot een normalisering van het politieke proces geleid (de voornaamste oppositiepartijen bleven het nieuwe parlement boycotten en er bleef controverse bestaan over het ontwerp van een nieuwe grondwet). De tweede oorzaak van de crisis was de ineenstorting van een aantal 'piramide'- constructies waarin emigrantenarbeiders bij gebrek aan betrouwbare banken hun in november 1996 verschillende van deze spaargeld hadden belegd. Nadat piramidespelen waren opgedoekt ontstond er in Albanië grote onrust. Toen uiteindelijk steeds meer piramides bezweken, kwam het land begin 1997 in een ernstige crisis te verkeren. Phare-Programma 1996 voor Albanië De Phare-steun wordt in de periode 1996-1999 verleend uit hoofde van het indicatief meerjarenprogramma, waarin 145 miljoen ecu beschikbaar is gesteld voor nationale Phare-Programma's. Deze richten zich op de ontwikkeling van: • nauwere banden met de Europese Unie (waaronder modernisering van de maatschappelijke en staatsstructuren en aanpassing van normen, wetten en regels); • de binnenlandse productiebasis (waaronder de ontwikkeling van infrastructuur); en • de menselijke en natuurlijke hulpbronnen. Binnen deze algemene strategische gebieden kunnen een aantal prioritaire steunactiviteiten worden aangewezen. 36 Europese dimensie De toevoeging van een EU-dimensie aan het Albanese hervormingsproces is tot dusverre tamelijk ad hoc benaderd, als onderdeel van afzonderlijke programma's of activiteiten. Er bestond daarom behoefte aan een meer gestructureerde en strategische aanpak. In dit opzicht zal bij de ontwikkeling en uitvoering van een sectorale strategie rekening moeten worden gehouden met de noodzaak tot ontwikkeling van een institutioneel kader en omschrijving van de te verrichten taken met een indicatief tijdschema. Voornaamste aandachtspunten zijn de aanpassing van wetten en technische normen en de hervorming van het openbaar bestuur op centraal en lokaal niveau met het oog op een effectieve invoering en handhaving van de wetgeving. Ontwikkeling van de binnenlandse productiebasis Op middellange termijn is het voor Albanië onmogelijk de tot dusverre gemaakte vorderingen op het gebied van macro-economische stabilisering voort te zetten zolang het geen levensvatbare productiebasis weet te ontwikkelen. In een aantal kernsectoren van de economie worden daarom Phare-projecten uitgevoerd. Landbouw Aangezien de Albanese landbouwsector goed is voor meer dan de helft van het BBP, hangt de economische groei van het land op korte en middellange termijn in belangrijke mate af van het functioneren van deze sector. Sinds 1991 voert de regering een beleid van privatisering en prijshervorming. De uitdaging is een sectoraal beleid te ontwerpen dat de voorwaarden schept voor de ontwikkeling van een concurrerende en levensvatbare landbouwsector, uitgaande van een groot aantal kleine familiebedrijven. MKB-ondersteuning, handelsontwikkeling, investeringsbevordering en toerisme Terwijl de Albanese regering de voorwaarden schept voor een succesvolle ontwikkeling van de particuliere sector, probeert Phare de voorzieningen en diensten te ontwikkelen om de obstakels daarvoor uit de weg te ruimen. Bankwezen en financiële sector Het financieringswezen is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van de productiesector, aangezien het moet kunnen voorzien in de kredietbehoeften van het MKB. De Phare-steun aan deze sector draagt bij tot de vorming van een modern en efficiënt marktgericht bankwezen dat in staat is financiële discipline op te leggen en financiële bronnen aan te boren voor de lange termijn. Vervoer De ontwikkeling van de particuliere sector is belemmerd door de slechte toestand van de vervoersinfrastructuur. Verbetering en modernisering van deze infrastructuur is dan ook één van de hoofdprioriteiten van de Albanese regering, hetgeen ook tot uitdrukking komt in de Phare-bijdrage voor deze sector. Tot dusverre heeft de Phare- steun zich toegespitst op de oost-west- en noord-zuidcorridor, die wat betreft de nationale vervoersinfrastructuur van het grootste belang zijn voor Albanië. Menselijke en natuurlijke hulpbronnen Bij de ontwikkeling van menselijke en natuurlijke hulpbronnen gaat het om interventies op het gebied van arbeidsmarkt en onderwijs, volksgezondheid, waterinfrastructuur en ontwikkeling. De milieu, gemeenschappen plaatselijke regionale en en 37 water/milieusector krijgt bij de voorgestelde indicatieve toewijzingen voor de periode 1996-1999 de meeste aandacht vanwege de dringende noodzaak tot veranderingen op dit gebied, waaronder de renovatie van het drinkwater- en rioolnet, de bouw van rioolwaterzuiveringsinstallaties en de ontwikkeling van de wettelijke en institutionele kaders voor milieubescherming. In het kader van het indicatief meerjarenprogramma heeft Phare zijn goedkeuring gehecht aan het Nationaal Operationeel Programma 1996, waarin 30,5 miljoen ecu steun beschikbaar werd gesteld. Uit hoofde van een afzonderlijk financieringsvoorstel voor het Tempus-programma werd nog eens 2,5 miljoen ecu toegewezen. Meer dan de helft van de in het Nationaal Operationeel Programma 1996 toegewezen fondsen was bestemd voor de vervoerssector (verbetering van het traject Durrës- Vorë) vanwege de ernstige infrastructurele tekortkomingen, die een belemmering vormen voor de economische ontwikkeling van Albanië. Tevens werd ingestemd met de financiering van acties met betrekking tot de aanpassing van wetgeving, de herstructurering van overheidsinstellingen (de douane en het bureau voor de statistiek), de praktische ondersteuning van de verschillende justitiële autoriteiten, de versterking van de capaciteiten van drie bestuurlijke eenheden van het departement Economische Ontwikkeling en Steuncoördinatie: ACU (verantwoordelijk voor steuncoördinatie), EDU (verantwoordelijk voor de planning van publieke investeringen) en de voor de Europese dimensie op te richten eenheid voor programmabeheer. Met het oog op de ontwikkeling van de binnenlandse productiebasis is tevens goedkeuring verleend voor ondersteuning van de landbouwsector. Bovendien is ingestemd met kleine toewijzingen voor de sector onderwijs en beroepsopleidingen en de water- en milieusector (ontwikkeling van menselijke en natuurlijke hulpbronnen). Behalve over het nationale programma is ook een akkoord bereikt over de toekenning van 20 miljoen ecu steun uit hoofde van de programma's van 1996 voor grensoverschrijdende samenwerking, bedoeld om de betrekkingen tussen Albanië en zijn buurlanden in de EU (Griekenland en Italië) te verbeteren. Het accent ligt hierbij op de vervoerssector, meer in het bijzonder op de verbetering van de hoofdwegen van het land. Prestaties van Phare Albanië heeft zich ontwikkeld tot een goede Phare-partner en de Albanese autoriteiten zijn bekend met de programmerings- en uitvoeringsprocedures. Bovendien worden Phare-Programma's in toenemende mate beheerd volgens het Gedecentraliseerde Uitvoeringssysteem. Dit geeft meer verantwoordelijkheid aan lokale eenheden voor programmabeheer, hetgeen ertoe geleid heeft dat Albanië nu beter in staat is voorstellen voor te bereiden, Phare-Programma's te beheren en uit te voeren en zijn instellingen te versterken. Bovendien maakt dit systeem het gemakkelijker nieuwe programma's in een programmeringscyclus uit te voeren. 38 Met de Phare-steun van 1996 zijn, overeenkomstig de algemene doelstellingen van het indicatief meerjarenprogramma voor 1996-1999, de Albanese markthervormingen doorgevoerd en is de Albanese economie op middellange termijn geherstructureerd en gemoderniseerd, en zijn de banden met de Europese Unie versterkt. Het accent lag in sterke mate op het aanpakken van de tekortkomingen van het land op het gebied van vervoer en infrastructuur en het versterken van de instellingen op de voornaamste gebieden. De investering in de vervoersinfrastructuur vormt tot op heden verreweg de voornaamste Phare-bijdrage, met aanmerkelijke effecten op de werkgelegenheid en het inkomenspeil, evenals secundaire investeringseffecten. De uitvoering van de Phare-bijstand blijft naar tevredenheid verlopen: 69% van de in totaal toegewezen fondsen voor de periode 1991-1996 zijn inmiddels contractueel vastgelegd. Als alleen wordt gekeken naar de nationale programma's, ligt dit cijfer zelfs boven de 80%. 39 Bosnië-Herzegovina Jaaroverzicht In 1996 vertoonde Bosnië-Herzegovina enige tekenen van sociaal en economisch herstel. De lonen en kosten bleven relatief laag, waardoor het op korte termijn mogelijk was concurrerende prijzen te rekenen. Een aantal bedrijven heeft dan ook belangstelling getoond voor het aanknopen of herstellen van handels- en investeringsbetrekkingen. Na de landelijke verkiezingen van september 1996 werden er staatsinstellingen gereorganiseerd en nieuwe functionarissen benoemd. Het zal echter grote inspanningen van hen vergen om weer een stabiel en geïntegreerd sociaal-economisch klimaat tot stand te brengen. De inspanningen van de nieuwe regering van Bosnië-Herzegovina richten zich niet alleen op economische en sociale wederopbouw en herintegratie van vluchtelingen en ontheemden, maar ook op de algemene ontwikkeling van een levensvatbare economische structuur in een open en geïntegreerde economie, anders dan die welke voor de oorlog bestond. Openbare instellingen zullen moeten worden versterkt om de economische hervormingen en het Vredesakkoord van Dayton/Parijs te ondersteunen. Het economisch beleid is van cruciaal belang voor de toekomstige herintegratie van het land, evenals voor de stabiliteit van het binnenlandse politieke en sociale klimaat in de komende jaren. In juli 1996 heeft de Commissie in Sarajevo een Delegatie geopend. Phare-Programma 1996 voor Bosnië-Herzegovina In totaal is voor het Nationaal Operationeel Programma in 1996 14,2 miljoen ecu toegewezen. Een financieringsvoorstel ten belope van 12 miljoen ecu in de vorm van een Nationaal Operationeel Programma (NOP) voor economisch herstel en institutionele ontwikkeling is aanvaard door de nieuwe, democratisch gekozen regering. De resterende 2,2 miljoen ecu is toegekend via reeds goedgekeurde financieringsvoorstellen uit hoofde van het Democratie-programma van Phare (700. 000 ecu), het LIEN-programma (500. 000 ecu) en Pre-Tempus (1 miljoen ecu). De in het Nationaal Operationeel Programma 1996 opgenomen projecten stroken met de door de donorgemeenschap gestelde prioriteiten en dit onder de coördinatie van de Hoge Afgevaardigde: • ondersteuning van het MKB en het economisch herstel; • ondersteuning van het bankwezen en de oprichting van een Centrale Bank; en • versterking van instellingen en het openbaar bestuur. 40 Een onderdeel van het Pre-Tempus-programma heeft als doel de herstructurering van het hoger onderwijs voor te bereiden om studenten de mogelijkheid te bieden zich op uiteenlopende vakgebieden te specialiseren, zoals in Europese talen, rechten, techniek of technologie, en een opleiding te volgen die is afgestemd op de lokale en internationale arbeidsmarkt. Uit hoofde van het Democratie- en het LIEN-programma zijn fondsen toegewezen teneinde bij te dragen tot de ontwikkeling van een democratische burgermaatschappij, alsmede gezondheidszorg en sociale steun te bieden aan oorlogsslachtoffers en de meest achtergestelde groepen, zoals ouderen, daklozen en straatkinderen. Prestaties van Phare Voordat Bosnië-Herzegovina in juni 1996 een volwaardig partnerland werd, was Phare reeds in het land actief via een Programma voor Essentiële Steun ten belope van 125 miljoen ecu, toegewezen in twee gelijke tranches. Doel van dit programma was het land op korte termijn te bevoorraden met essentiële zaken zoals geneesmiddelen en medische apparatuur, veevoer, elektriciteitskabels, apparatuur voor de mijnindustrie, bussen, reserve-onderdelen, materialen voor de bouw van huizen, computers enz. De essentiële steun van Phare vormde de eerste stap van een grootschalig wederopbouwprogramma en fungeerde als stabiliserende factor bij het vredesproces. tractoren, waterleidingen, Dankzij de relatieve politieke stabiliteit in Bosnië-Herzegovina kon het Phare- Programma zich in coördinatie met de acties van de donorgemeenschap ontwikkelen. In 1996 werden verschillende programma's uitgewerkt die aansloten op de prioriteiten van het land. Steun voor de wederopbouw De uit de begroting van 1996 gefinancierde programma's van de Europese Commissie waren er in hoofdzaak op gericht het proces van wederopbouw te bevorderen, verzoening en regionale economische samenwerking aan te moedigen en de institutionele, economische en sociale voorwaarden te scheppen voor de ontwikkeling van Bosnië-Herzegovina en de terugkeer van vluchtelingen en ontheemden. Doel van deze acties was: • de lokale economie nieuw leven in te blazen en een groot aantal gezinnen in de huidige overgangsperiode een deugdelijke economische basis te verschaffen; • de door de oorlog werkloos geworden leden van de bevolking (gedemobiliseerde soldaten, vluchtelingen en ontheemden) door middel van arbeidsintensieve projecten een minimuminkomen te bieden; • de fundamentele fysieke en sociale infrastructuur te herstellen om de leefomgeving en de tijdens het conflict beschadigde communicatielijnen te verbeteren; en • de betrekkingen tussen instanties te verbeteren. 41 In het kader van het Programma voor Essentiële Steun zijn tien herstelprojecten ontwikkeld op acht belangrijke gebieden (telecommunicatie, landbouw, water, huisvesting/terugkeer van vluchtelingen, energie, vervoer, gezondheidszorg en instellingen). Steun voor economisch herstel Dit programma is bedoeld om een duurzame hervatting van de economische activiteit in Bosnië-Herzegovina aan te moedigen door ontwikkeling van marktgerichte systemen van hersteld economisch beheer, bevordering van ondernemerschap en schepping van arbeidsplaatsen. Institutionele opbouw Met dit programma wordt beoogd steun te verlenen voor een uitvoerig hervormingsprogramma van de regering voor ontwikkeling van een democratische samenleving op basis van een markteconomie en versterking van de beginselen van het Vredesakkoord van Dayton/Parijs. Steun voor onderwijs, mensenrechten en democratisering Met de programma's op deze gebieden wordt steun verleend aan niet-gouvernementele initiatieven voor wederopbouw van een burgermaatschappij, evenals voor bevordering van het proces van verzoening tussen de diverse nationale en etnische groepen in het land. Tegelijkertijd bevorderen de programma's de sociale samenhang door steunverlening aan de meest achtergestelde bevolkingsgroepen en verbetering van de opleiding van jongeren door aanpassing van de curricula aan de nieuwe markteisen. De hervorming van het hoger onderwijs wordt aangepakt met het Pre-Tempus- programma, terwijl mensenrechten en democratisering onder het Democratie programma vallen en steun aan achtergestelde bevolkingsgroepen wordt verleend via het LIEN-programma. In augustus 1996 heeft de Commissie 2 miljoen ecu beschikbaar gesteld ter ondersteuning van het Open Broadcast Network (OBN-project). Voornaamste doel van dit project was de ontwikkeling van pluralistische, professionele en multiculturele media in het land te bevorderen door de oprichting van een onafhankelijke, multi- etnische TV-zender (TV-IN). Sinds 7 september 1996 verzorgt TV-IN regelmatig uitzendingen. De uitvoering van een Programma voor Essentiële Steun (EAP) werd bemoeilijkt door tal van problemen van politieke, technische en organisatorische aard, evenals door de beperkte absorptiemogelijkheden van de betrokken instanties in Bosnië-Herzegovina. De veronachtzaming van de voorwaarden voor en tijdelijke stopzetting van dit programma in Republika Srpska, het ontbreken van de vereiste plaatselijke medewerkers, de vertragingen in geplande leveringen, de problemen met het controleren van de distributie en eindbestemming van leveringen - dit alles heeft twijfel doen rijzen over de vraag of de importprogramma's wel geschikt zijn, gezien de huidige behoeften. Deze problemen komen tot uitdrukking in de percentages voor contractuele vastlegging en uitvoering: slechts 83 miljoen ecu (66% van het EAP) is contractueel vastgelegd. 42 Derhalve is goedkeuring verleend voor een herschikking van 42 miljoen ecu in geïntegreerde projecten, met verbeterde uitvoeringsmechanismen en op de omstandigheden toegesneden maatregelen om in de uitvoeringsbehoeften te voorzien en daarmee de controle over de doelmatigheid, zichtbaarheid en doorzichtigheid van het steunverleningsproces te vergroten. Democratie-programma Aangezien Bosnië-Herzegovina nog maar sinds kort in aanmerking komt voor steun uit hoofde van het Phare-Programma, is de uitvoeringsfase nog niet ver genoeg gevorderd om enig betrouwbaar oordeel te kunnen geven over het welslagen van het programma van 1996. Wel kan worden opgemerkt dat het Democratie-programma van Phare reeds voor 100% is vastgelegd en tot dusverre de start van zo'n 100 micro-projecten mogelijk heeft gemaakt ter bevordering van sociale en democratische activiteiten in Bosnië-Herzegovina op de volgende gebieden: doorzichtigheid van het openbaar bestuur; ontwikkeling van non-profitorganisaties; onafhankelijke en pluralistische media; maatregelen om het vertrouwen te vergroten; mensenrechten en rechten van minderheden; gelijke kansen en bestrijding van discriminatie; sociale herintegratie; en duurzame gezondheidszorg en sociale ondersteuning. 43 Bulgarije Jaaroverzicht In 1996 stortte de Bulgaarse economie in, met een grote economische, financiële en sociale crisis als gevolg. Dit leidde in december 1996 tot de val van de regering, waarna in april 1997 verkiezingen volgden. De crisis, veroorzaakt door het onvermogen van opeenvolgende regeringen om coherente en fundamentele structurele hervormingen door te voeren, werd gekenmerkt door een daling van het BBP met bijna 11%, een inflatie van meer dan 310% over het hele jaar gezien, een negenvoudige devaluatie van de lev, de vrijwel volledige ineenstorting van het bankwezen en een tijdelijk tekort aan graan en brandstof. Een scherpe daling in de levensstandaard leidde tot sociale uitsluiting voor een groot deel van de bevolking. De economische omschakeling is in Bulgarije tot dusverre traag en moeizaam verlopen. Hoewel de particuliere sector in 1991 al 17% en in 1996 zelfs 47% van het BBP voor zijn rekening nam, had de sector in de industriële opbrengsten in 1996 slechts een aandeel van 9%. Ondanks een relatief liberaal wettelijk kader is Bulgarije wat betreft de directe buitenlandse investeringen achtergebleven bij zijn buurlanden. Behalve de politieke instabiliteit en trage hervormingen hebben ook de institutionele zwakte en arbitraire besluitvorming hierbij een rol gespeeld. De bijdrage van de landbouw tot het BBP, van oudsher een van de voornaamste pijlers van de economie, is gedaald van 18% in 1990 tot 12% in 1996. Dit is toe te schrijven aan een aantal factoren, waaronder de opheffing van het Comecon-handelsblok en slechte weersomstandigheden van de laatste tijd, evenals beleidsmatige factoren zoals het trage verloop van de teruggave van land en een niet op de markt gebaseerd prijsbeleid. Exportbeperkingen, andere beperkingen die de ontwikkeling van een markt voor particuliere verkoop van land belemmeren en de omvangrijke staatseigendom in de voedselverwerkende industrie waren eveneens bijdragende factoren. Nauw samenhangend met de versterking van het proces van voorbereiding op toetreding tot de EU hechtte de Bulgaarse regering in maart 1996 haar goedkeuring aan een strategie voor hervorming van het openbaar bestuur. Er werd een hervormingsdepartement opgericht onder leiding van de Ministerraad, evenals een interdepartementale groep onder voorzitterschap van een vice-premier. In mei 1996 presenteerde de Bulgaarse regering een strategie voor de uitvoering van het EU-Witboek inzake de overname van de verworvenheden van de interne markt. 44 Phare-Programma 1996 voor Bulgarije Het Nationaal Operationeel Programma 1996 voor Bulgarije behelsde de doelstellingen van het indicatief meerjarenprogramma voor 1996-1999, dat een totale begroting heeft van 240 miljoen ecu. Algemeen doel van dit programma is Bulgarije te steunen bij zijn voorbereiding op toetreding tot de EU. Dankzij de vroegtijdige ondertekening van het programma van 1996 kon de programmeringscyclus zes maanden eerder van start gaan. Uit hoofde van het Nationaal Operationeel Programma 1996 werd 62,5 miljoen ecu toegewezen voor de volgende gebieden. Voor de ontwikkeling van de vervoersinfrastructuur is 30 miljoen ecu beschikbaar gesteld. Met dit bedrag en de steun van de Europese Investeringsbank kunnen de voornaamste doorgangswegen worden verbeterd. In totaal zal 900 km weg aan internationale doorgangsroutes naar Europese normen worden hersteld. Hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd tot de voltooiing van de door Bulgarije lopende corridors IV, VIII en IX van de transeuropese netwerken. Het energieprogramma voorziet in de belangrijke import van steenkool om de energievoorziening te waarborgen tijdens de proefsluiting van Unit 1 van de kerncentrale van Kozloduj. op het Met betrekking tot de nucleaire veiligheid, blijft Phare steun verlenen voor essentiële en programma's ongevalleninformatiesystemen, samenwerking en bijstand ter plaatse, en steun voor de Bulgaarse instantie die de nucleaire veiligheid regelt, waarbij een consortium van autoriteiten op het gebied van de veiligheid van kernenergie is betrokken, ter ondersteuning van de NS A-overeenkomst van 1993. veiligheidsonderzoek, beheers- gebied van In de onderwijssector wordt steun verleend voor het Tempus-programma voor hervorming van het hoger onderwijs. Er werd een programma gestart om de oprichting van het Nationaal Bureau voor Beoordeling en Accreditering voor instellingen voor hoger onderwijs te voltooien en een project in te stellen voor herintegratie van vroegtijdige schoolverlaters in het middelbaar onderwijs. Nauw samenhangend met het Europese integratieproces werd een programma ten belope van 2 miljoen ecu gelanceerd ter bevordering van de aanpassing van het Bulgaarse systeem van standaardisering en certificering aan dat van de EU. Dit behelst een aanpassing van de wetgeving, stroomlijning van structuren en institutionele ontwikkeling. Met het oog op vergroting van de export is steun verleend voor de oprichting van een onafhankelijk Centrum voor Exportbevordering als spil van exportbevorderende activiteiten op sectoraal en ondernemingsniveau. Het onderdeel burgermaatschappij was erop gericht de voorwaarden te scheppen voor de activiteiten van NGO's door middel van beleidsontwikkeling, projectsubsidies 45 en beheersteun. Culturele samenwerking werd aangemoedigd door institutionele versterking van het ministerie van Cultuur en steun voor gedecentraliseerde culturele instellingen en initiatieven. Prestaties van Phare Ter ondersteuning van de door de regering gevolgde strategie om het land voor te bereiden op de interne markt is in juli 1996 gestart met een programma ten belope van 2 miljoen ecu, dat voorziet in juridische vertalingen, voorbereiding van Bulgaarse technische omzetting van de communautaire verworvenheden, wetsontwerpen, opleiding van een functionarissen, Documentatiecentrum voor alle betrokken ministeries. Uit hoofde van het Phare- vervoersprogramma van 1995 werd bovendien juridische deskundigheid beschikbaar gesteld voor de voorbereiding van zeven wetsontwerpen, die een groot deel van de EU-wetgeving inzake vervoer dekken en ter goedkeuring zijn voorgelegd aan de Nationale Assemblee. en oprichting van computer-upgrading Op het gebied van de veiligheid van kernenergie is de Commissie met de Bulgaarse autoriteiten tot een akkoord gekomen over sluiting van Unit 1 van de kerncentrale van Kozloduj voor onderzoek in mei 1996. In het kader van dit onderzoek zijn onder meer monsters genomen van de binnenkant van het reactorvat. De analyse daarvan werd gefinancierd uit hoofde van het Phare-Programma voor veiligheid van kernenergie, terwijl het conventionele energieprogramma de kosten dekte voor de import van steenkool om het energietekort te ondervangen dat ontstond doordat Unit 1 in de winter van 1996-1997 buiten werking was. Bovendien is in het kader van het Phare- Programma kernbewakingsapparatuur voor Unit 4 geïnstalleerd en in werking gesteld en is een nationale strategie voor het beheer van kernafval voltooid. Versterking van de particuliere eigendom was het voornaamste doel van de Phare- steun voor de landbouw, een sector die tegenwoordig wordt gedomineerd door particuliere boerenbedrijven (85% van de totale landbouwgrond), hoewel er nog juridische onzekerheden bestaan over het particuliere grondgebruik. Het aandeel van de particuliere landbouw (inclusief bosbouw) tot het BBP bedroeg 9% in 1996. Er is steun verleend voor het verloop van de teruggave van land en de privatisering van de voedselverwerkende industrie. Bovendien heeft Phare, vanwege de ontoegankelijkheid van krediet voor particuliere boeren, met succes gepleit voor de oprichting van particuliere onderlinge plattelandskredietmaatschappijen, waarvan er in november 1996 al 32 een vergunning hadden gekregen. Deze maatschappijen vormen het voornaamste medium voor het gedecentraliseerde beheer van een Phare-kredietlijn ten belope van 7 miljoen ecu. In de eerste drie maanden dat deze regeling van kracht is, zijn reeds meer dan 730 kredietaanvragen ingediend, waarvan er 475 zijn goedgekeurd. Wat het programma voor grensoverschrijdende samenwerking met Griekenland betreft, zijn er opnieuw weinig vorderingen gemaakt. Meer dan 46 miljoen ecu uit de begrotingen van 1994 en 1995, die in totaal 48 miljoen ecu beliepen, zijn nog niet contractueel vastgelegd. Derhalve zijn er in 1996 geen nieuwe fondsen toegewezen. De significante vertragingen in de uitvoering zijn te wijten aan een aantal factoren, waaronder een gebrek aan capaciteiten aan Bulgaarse zijde om aan de oorspronkelijke 46 medefinancieringseisen te voldoen, een gebrek aan deskundigheid en capaciteit op beheergebied, onvoldoende samenwerking tussen de uitvoeringseenheid van de centrale regering en de uiteindelijke begunstigden, en een te ingewikkelde opzet van het programma, dat een groot aantal sectoren en projecten omvatte. Eind 1996 ging de Commissie akkoord met een wezenlijke versoepeling van de oorspronkelijk aan Bulgarije gestelde medefinancieringseisen en heeft ze stappen genomen om het programma te vereenvoudigen en de uitvoering te stroomlijnen. In het algemeen had de uitvoering van het Phare-Programma weinig te lijden onder de verslechterende sociaal-economische situatie, niet in de laatste plaats omdat de crisis zich voornamelijk pas in de tweede helft van het jaar voordeed. Bij de meeste sectorale programma's kon wederom goede vooruitgang worden geboekt. Daardoor werd de achterstand in de vastlegging van fondsen van eerdere jaren voor een belangrijk deel weggewerkt: het totale vastleggingspercentage steeg van 56% in 1995 naar 67% in jaar waarin de 1996. Daarmee vormde 1996 het absorptiecapaciteit van Bulgarije de nieuw toegewezen kredieten overtrof. tweede opeenvolgende Grootschalig privatiseringsprogramma Het Bulgaarse grootschalige privatiseringsprogramma werd in 1993 aangekondigd, in 1994 wettelijk geformaliseerd en in januari 1996 gestart. Het is het grootste en omvangrijkste privatiseringsinitiatief dat Bulgarije ooit gekend heeft. Het programma heeft ondanks de moeilijke omstandigheden steeds meer aan stootkracht gewonnen en kan rekenen op brede steun van de politiek en de bevolking. Het is opmerkelijk duurzaam gebleken: het strakke tijdschema kon worden gehandhaafd en het programma bleek zelfs bestand tegen de recente economische crisis. Het programma betreft 1. 050 staatsbedrijven, die samen circa 13% van de totale staatseigendom vormen. Van deze bedrijven zal 75% volledig worden geprivatiseerd, wat inhoudt dat de staat geen blokkerend minderheidsbelang behoudt. In januari 1996 werd begonnen met de uitgifte van coupons, hetgeen vijf maanden in beslag nam. Uiteindelijk werden de coupons voor een symbolisch bedrag gekocht door ongeveer de helft van de zes miljoen burgers die voor koop in aanmerking kwamen. Bij de eerste veiling in december 1996 werd 41% van het totale aangeboden kapitaal verkocht aan investeringsfondsen. Aldus zijn 341 ondernemingen volledig geprivatiseerd. Van nog eens 190 bedrijven werd meer dan de helft van het aandelenkapitaal verkocht. individuele personen en Het welslagen van het programma tot dusverre is te danken aan de omvangrijke en tijdige steun die Phare sinds halverwege 1994 met een totale begroting van 4,5 miljoen ecu heeft verleend. De steun behelsde onder meer: • verlenen van deskundig advies aan het Centrum voor Grootschalige Privatisering, opgericht om het programma ten uitvoer te leggen; • juridisch advies; en 47 • informatietechnologie op centraal en regionaal niveau, waaronder 230 postkantoren die dienden als registratiebureaus. Het grootschalige privatiseringsprogramma vormt een eerste belangrijke stap in de richting van de overdracht van de eigendom van ondernemingen en van verantwoordelijkheid van de staat. Een belangrijke uitdaging die blijft, is te waarborgen dat de nieuwe eigendomsstructuur ook daadwerkelijk leidt tot een beter management en dat de dringend noodzakelijke herstructureringen ook worden doorgevoerd. Stabilisering en ontwikkeling van de financiële sector en de nog in de kinderschoenen staande Bulgaarse kapitaalmarkten zijn hiervoor van essentieel belang. 48 Tsjechië Jaaroverzicht De macro-economische prestaties van Tsjechië in 1996 worden in het algemeen positief beoordeeld. De groei bleek door te zetten, de buitenlandse investeringen bleven relatief hoog, de werkloosheid bleef met een percentage van 3,1% in 1996 het laagst in de regio en er is een strak monetair en fiscaal beleid gevoerd. De relatieve daling die sinds kort te zien is in een aantal van deze trends suggereert echter dat de micro-economische problemen op het gebied van herstructurering, productiviteit en technologische ontwikkeling nu meer aandacht behoeven. In 1996 daalde de groei ten opzichte van het voorgaande jaar (van 4,8% naar 4,1%), er was een klein tekort op de overheidsbegroting, het tekort op de handelsbalans steeg naar 10,9%» van het BBP, en de inflatie bleef aanhouden, met een gemiddelde van 8,8% over het jaar gezien, tegen 9,1% in 1995. De gebeurtenissen in de banksector in 1996 waren zorgwekkend. De ineenstorting van de Kreditni banka, een van de grootste particuliere regionale banken, en de noodzaak de Agrobanka, de grootste particuliere bank in Tsjechië, onder supervisie van de Tsjechische Nationale Bank te stellen, toonden aan hoe kwetsbaar de structuren van het bankstelsel zijn. Op het politieke vlak werden op 31 mei en 1 juni 1996 parlementaire verkiezingen gehouden. Naar aanleiding hiervan werd door een minderheidscoalitie een regering gevormd onder leiding van premier Vaclav Klaus. Wat de betrekkingen met de EU betreft, heeft Tsjechië op 23 januari 1996 haar officiële lidmaatschapsaanvraag ingediend. Pha re-Program ma 1996 voor Tsjechië In de context van de toetredingsstrategie waren de Europese Commissie en Tsjechië in 1995 reeds een indicatief meerjarenprogramma overeengekomen. Dit programma, voor de periode 1995-1999, geeft aan op welke specifieke behoeften van Tsjechië de Phare- steun zich in de aanloop naar toetreding tot de EU dient te richten. Voornaamste doel van de steun binnen dit kader en binnen de context van de toetredingsstrategie is de integratie van Tsjechië in de EU te vergemakkelijken door financiële middelen te verstrekken voor: institutionele integratie (aanpassing van de wetgeving, institutionele ontwikkeling); • • medefinanciering van infrastructuur; en • voortdurende omschakeling. ondersteuning van het proces van sociaal-economische 49 De prioriteiten met betrekking tot Tsjechiës voorbereiding op toetreding tot de EU werden aangepakt in het Nationaal Operationeel Programma 1996, dat zich toespitste op ondersteuning van het proces van sociaal-economische omschakeling. De EU legde hiermee in totaal 54 miljoen ecu vast, waaronder 7,5 miljoen ecu voor het Tempus- programma, 25 miljoen ecu voor grensoverschrijdende samenwerking met Duitsland en 9 miljoen ecu voor samenwerking met Oostenrijk. Op nationaal niveau was in het Nationaal Operationeel Programma 5 miljoen ecu vastgelegd voor de ontwikkeling van een programma voor zakelijke milieu investeringen (BEP), dat voorziet in een kredietfaciliteit voor milieu-investeringen vanuit het MKB en technische bijstand. Voor regionale ontwikkeling werd 7,5 miljoen ecu uitgetrokken, onder meer voor de ontwikkeling van een regionaal ontwikkelingsfonds ten belope van 5 miljoen ecu om gemeentelijke investeringen in de lokale infrastructuur te ondersteunen en daarmee particuliere industriële investeringen aan te trekken. Tevens werden fondsen vastgelegd voor voortzetting van de steun voor de ontwikkeling van Noord-Moravië en Silezië (2 miljoen ecu) en bevordering van regionale investeringen via Czechlnvest (500. 000 ecu) ter versterking van het regionale informatienetwerk teneinde buitenlandse investeerders aan te trekken. Prestaties van Phare In 1996 heeft Phare bijzonder positieve resultaten weten te bereiken op de volgende vlakken: • privatisering en herstructurering, en ondersteuning van de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen; regionale ontwikkeling; • • directe buitenlandse investeringen; • aanpassing van wetgeving; en • ontwikkeling van het menselijk potentieel. Op het gebied van privatisering en herstructurering heeft de steun voor kadasters een cruciale bijdrage geleverd tot het privatiseringsproces. Via het gezamenlijk operationeel programma zijn meer dan honderd projecten ondersteund voor de oprichting van joint ventures van bedrijven uit de EU en Tsjechië. Ter ondersteuning van de ontwikkeling van het MKB is een uitgebreid regionaal netwerk van 23 advies- en informatiecentra opgezet, terwijl ongeveer 400 kleine en middelgrote Tsjechische bedrijven in de gelegenheid zijn gesteld aan beurzen deel te nemen en directe contacten te leggen met bedrijven uit de EU. In het kader van het programma voor kleinschalige kredieten zijn 800 leningen verstrekt, waardoor meer dan 1500 banen konden worden gecreëerd. Het door Phare in Noord-Moravië (regio Ostrava) gestarte programma voor regionale ontwikkeling heeft betere voorwaarden geschapen voor regionaal herstel, terwijl het in het kader van dit programma opgerichte investeringsfonds voorziet in de dringende behoefte aan risicokapitaal. Dit succesvolle programma dient als voorbeeld voor de nieuwe regering aangezien het de beginselen schetst van een modern, effectief regionaal beleid vergelijkbaar met de EU-praktijken. 50 Het aantrekken van directe buitenlandse investeringen is van cruciaal belang in het omschakelingsproces. Het bureau ter bevordering van buitenlandse investeringen in Tsjechië, Czechlnvest, werd eind 1992 opgericht. In 1996 beliep de Phare-steun 60% van de begroting van het bureau. Czechlnvest heeft zich ontwikkeld tot een uitermate professionele instelling die grote successen boekt. Sinds 1993 heeft Czechlnvest de start mogelijk gemaakt van 262 projecten, 815 contacten met Tsjechische bedrijven geregeld, meer dan 400 activiteiten uitgevoerd in Tsjechië en daarbuiten en met succes zelf 23 projecten volbracht. Dankzij deze activiteiten zijn meer dan zesduizend banen ontstaan of behouden gebleven. Het bureau heeft zijn activiteiten uitgebreid, zowel lokaal met tien officiële regionale vertegenwoordigers als internationaal met vertegenwoordigers in Londen, Parijs en Düsseldorf De Phare-steun was er in 1996 voornamelijk op gericht de activiteiten van Czechlnvest op het gebied van regionale ontwikkeling uit te breiden, met name door het bureau te helpen het regionale informatienetwerk te versterken teneinde buitenlandse investeerders aan te trekken. Juridische bijstand, waaronder toegang tot informatie over de wetten van de Europese Gemeenschap, organisatie van seminaries en studiebezoeken en vertaling van documenten, wordt verleend via een consortium van advocatenkantoren uit de EU, dat ook in 1996 zijn werkzaamheden voortzette. Tijdens de eerste fase van het project werden meer dan 50 juridische adviezen gegeven, werd de hulp ingeroepen van meer dan 40 deskundigen van het consortium en hebben meer dan een dozijn juridisch deskundigen uit Tsjechië zich beziggehouden met de aanpassing van wetgeving. Meer dan 11. 000 pagina's wetteksten uit de EU en Tsjechië zijn vertaald, terwijl er goede arbeidsbetrekkingen tot stand zijn gebracht tussen de deskundigen van het consortium en hun Tsjechische collega's. Ontwikkeling van het menselijk potentieel is een prioriteit op lange termijn geworden voor het Phare-Programma. In 1996 is omvangrijke steun verleend voor de ontwikkeling van managementtrainingen voor de particuliere sector via het Nationaal Opleidingsfonds. Een proefproject voor hervorming van de beroepsonderwijs- en opleidingensector werd met succes uitgevoerd op 19 proefscholen; naar verwachting zullen naar aanleiding hiervan beleidsmatige en wettelijke hervormingen worden doorgevoerd. De hervorming van de arbeidsmarkt werd ondersteund door bijstand aan de Arbeidsbureaus, terwijl via het Tempus-programma de samenwerking tussen universiteiten uit Tsjechië en de EU met succes is bevorderd. Om het Tsjechische bankstelsel tijdens de moeilijke periode te ondersteunen hebben de Europese Commissie en de Tsjechische Nationale Bank (CNB) in de herfst van 1996 snel een akkoord bereikt over een strategie om Phare in staat te stellen de ontwikkeling van deze cruciale sector te ondersteunen. Er wordt technische bijstand verleend op het gebied van het toezicht op het bankwezen, de privatisering van grote banken, de preventie van witwaspraktijken en het beheer van oninbare leningen. Beheerprestaties van Phare De prestaties van het Phare-Programma voor Tsjechië zijn, afgemeten aan het percentage contractuele vastleggingen, in 1996 verbeterd. Eind december 1996 lag het vastleggingspercentage voor de programma's uit de periode 1990-1994 boven de 90%. 51 Begin 1996 deden zich enkele problemen voor met de uitvoering. Een aantal van de programma's van 1993, die eind 1996 afliepen, hadden aanmerkelijke vertragingen opgelopen. Om dit probleem op te lossen werden in Praag speciale vergaderingen belegd met het Centrum voor Buitenlandse Bijstand (CFA) en de betrokken eenheden voor programmabeheer (PMU's) om de vooruitgang van de uitvoering te evalueren. Op 31 december 1996 waren alle fondsen van de programma's die eind 1996 ten einde liepen contractueel vastgelegd. Stichting ter Ontwikkeling van de Burgermaatschappij De Stichting ter Ontwikkeling van de Burgermaatschappij (CSDF) werd in mei 1993 opgericht om de Phare-fondsen te beheren voor versterking van niet-gouvernementele organisaties in Tsjechië. Meer in het bijzonder verleent de CSDF informatiediensten, verzorgt ze specialistische opleidingen voor NGO-medewerkers en vrijwilligers en verstrekt ze subsidies voor projecten van individuele burgerorganisaties. De Phare-steun voor de CSDF bedroeg oorspronkelijk 2,6 miljoen ecu. Vervolgens werd de steun verlengd tot 1997 met een aanvullende bijdrage van 2 miljoen ecu. Eind 1996 was 82% van de begroting contractueel vastgelegd en 74,6% uitbetaald. Eind 1995 waren er aan NGO's 397 subsidies verstrekt (van de 750 aanvragen die waren ingediend), voor in totaal 2,33 miljoen ecu. De hoogte van de subsidies varieerde van 300 ecu tot 25. 000 ecu. In 1996 werden 248 van de 546 subsidieaanvragen aan NGO's toegekend, wat een bedrag van 1,13 miljoen ecu vertegenwoordigde. Driekwart van de fondsen werd toegekend aan projecten van individuele organisaties op sociaal of ecologisch gebied of op het vlak van de gezondheidszorg, mensenrechten of etnische minderheden. De rest werd toegewezen ter ondersteuning van informatieactiviteiten en opleidingen. In het algemeen heeft de Phare-steun op dit gebied bijgedragen tot een verbetering van de wetgeving inzake NGO-activiteiten en een uitbreiding van de rol van het publiek bij het oplossen van uiteenlopende sociale en ecologische problemen. 52 Estland Jaaroverzicht Na een ernstige economische recessie tussen 1989 en 1994 begon het nationale productiepeil in 1994 weer te stijgen, een trend die ook in 1996 doorzette met een geraamde groei van 4%. Sommige sectoren deden het uitermate goed, met name de bouw, het vervoer, de financiële dienstverlening, de visserij en de groot- en detailhandel. De inflatie kon verder worden teruggedrongen, met een jaarcijfer voor 1996 van 15%, hetgeen beduidend lager is dan de 29% van 1995. Met de structurele hervormingen is goede vooruitgang geboekt en ook het privatiseringsproces heeft snelle vorderingen gemaakt. Het merendeel van de staatsondernemingen is verkocht via openbare aanbestedingen en directe verkoop, waarvan niet zozeer het management en de werknemers, maar vooral strategische beleggers profijt hebben getrokken. Tegen 1996 waren meer dan 1. 100 kleine en 400 grote ondernemingen verkocht, voor in totaal meer dan 220 miljoen ecu. In 1996 was het privatiseringsprogramma voornamelijk gericht op infrastructuur- en nutsbedrijven. In veel gevallen is de herstructurering overgelaten aan de investeerders, veelal volgens plannen ingediend tijdens de onderhandelingsperiode. Ook met de privatisering van het huizenbezit zijn vorderingen gemaakt, maar de privatisering van land is minder succesvol verlopen, voornamelijk vanwege het trage restitutieproces. Algemeen doel van het fiscale beleid van Estland is een evenwichtige staatsbegroting tot stand te brengen. In 1996 zag de regering zich echter geconfronteerd met een tekort op de algemene begroting van 1,5% van het BBP. De Estlandse kroon is sinds 1992 gekoppeld aan de Duitse mark en de regering is voornemens deze vaste wisselkoers te handhaven. Dit heeft geleid tot een verhoging van de reële wisselkoers. De groeiende kloof tussen spaargelden en investeringen komt tot uitdrukking in een groot tekort op de lopende rekening, dat in 1996 bijna 10% van het BBP bedroeg. Het tekort op de handelsbalans, dat sinds de onafhankelijkheid elk jaar verder is gestegen, bereikte in 1996 24% van het BBP. Het solide monetaire en fiscale kader in Estland, gekoppeld aan een liberaal beleid inzake buitenlandse handel en betalingen, is niettemin bijzonder aantrekkelijk gebleken voor buitenlandse investeerders, zodat het grote tekort op de handelsbalans vooralsnog wordt gefinancierd door een grote kapitaalinstroom. De directe buitenlandse investeringen zijn in rap tempo toegenomen tot in totaal circa 360 miljoen ecu in de periode 1992-1996. De Europa-overeenkomst met Estland is in 1995 reeds ondertekend en later dat jaar door het Estlandse parlement geratificeerd. In 1996 werd een Bureau voor Europese Integratie opgericht, dat verantwoordelijk is voor de bewaking en uitvoering van het Witboek en de Europa-overeenkomst. In juni 1996 publiceerde Estland naar aanleiding van het Witboek van de Commissie een Nationaal Activiteitenplan. De regering denkt de voor overname van de communautaire verworvenheden benodigde wetgeving tegen het jaar 2001 gereed te hebben. Hiervoor is een Ministeriële Commissie opgericht, onder voorzitterschap van de premier, voor formulering van een algemeen beleid en voorstellen ten behoeve van de regering. 53 Phare-Programma 1996 voor Estland Voor het indicatief meerjarenprogramma voor Estland in de periode 1996-1999 werd 84 miljoen ecu toegewezen. Voornaamste doel van de in dit kader verleende Phare- steun is de sociaal-economische omschakeling van het land te ondersteunen teneinde de toekomstige integratie van Estland in de EU te vergemakkelijken. De Europese Gemeenschap heeft in 1996 via het Phare-Programma voor 61,8 miljoen subsidies aan Estland verstrekt, waarvan 5 miljoen ecu werd uitgetrokken voor grensoverschrijdende samenwerking. Het programma van 1996 vertegenwoordigt relatief hoge financiële engagementen en voorzag in frontloading, na de in het algemeen grote absorptiecapaciteit van eerdere jaren. In 1996 stelde Phare in totaal 6,5 miljoen ecu beschikbaar voor Europese integratie, dwz. voor aanpassing van de Estlandse wetgeving aan die van de EU, waaronder steun aan het parlement bij de versterking van de procedures voor het aanpassingsproces. Aanvullende financiering wordt verstrekt voor beleidsadvies en uitvoering van een nationale opleidingsstrategie. Bovendien wordt financiële steun verleend voor het centrum voor juridische vertalingen en voor versterking van handhavingsorganen. In 1996 heeft Phare zich tevens gericht op institutionele ontwikkeling en versterking van de publieke instanties die verantwoordelijk zijn voor het beheer van een markteconomie, zoals blijkt uit een speciaal programma voor het openbaar bestuur dat in 1996 is ingesteld. Dit programma voorziet in opleidingen voor ambtenaren, ontwikkeling van de fiscale en budgettaire beheercapaciteiten en bijstand voor de ministeries in de sociale sector. Export- en investeringsbevordering blijft een overheersende rol spelen bij de Phare- steun. Er wordt technische bijstand verleend voor institutionele ontwikkeling, bevorderingscampagnes en verdere ontwikkeling van het in 1994 opgerichte Estlandse Investeringsbureau. Ook regionale ontwikkeling nam een prominente plaats in het programma van 1996, met het accent op de totstandbrenging van een strategie en een fonds voor regionale ontwikkeling. Bovendien wordt er Phare-steun verleend voor de verdere ontwikkeling en versterking van het netwerk van Bedrijven Advies Centra en het fonds voor MKB-ontwikkeling. Op landbouwgebied heeft Phare zich voornamelijk gericht op institutionele versterking van het Veterinaire Staatsdepartement en de Voedselraad teneinde de veiligheid en kwaliteit van het voedsel te waarborgen en export van dierlijke producten naar de EU mogelijk te maken. Wat de landhervorming betreft, heeft Phare zich geconcentreerd op institutionele ontwikkeling van de publieke organisaties die verantwoordelijk zijn voor de restitutie en privatisering van land. Voorts is Phare ook de infrastructuurontwikkeling blijven ondersteunen. Met name werden er fondsen vastgelegd voor verbetering van het wegbeheer en de luchtvaartsector, evenals voor de herstructurering van het ministerie van Vervoer. In 54 de energiesector waren de activiteiten toegespitst op strategisch en beleidsadvies, ontwikkeling van wetten en normen, pre-investeringsonderzoek en opleidingen. Wat het milieu betreft, wordt steun verleend voor de aanpassing van wetgeving en co financiering van grote milieuprojecten. Het programma van 1996 voor grensoverschrijdende samenwerking was toegespitst op het vervoer, het milieu, (waterbescherming in Pandivere) en regionale en economische ontwikkeling (bijv. ontwikkeling van het toerisme). Na de oprichting van een eenheid voor programma-uitvoering in 1996 worden momenteel de uitvoeringscapaciteiten versterkt, waarmee de vertragingen van 1994 en 1995 moeten worden goedgemaakt. Prestaties van Phare In 1996 is een einde gekomen aan de algemene bijstand die Phare sinds 1993 aan de banksector heeft verleend. Deze behelsde de medefinanciering van een kerngroep van adviseurs (naast bilaterale bijstand van Deense en Zweedse zijde), met als voornaamste doel advies te geven en opleidingen te verzorgen over krediet en interne controle binnen de banksector. Resultaat hiervan is dat de vaardigheden van de banksector aanmerkelijk zijn verbeterd en het aantal oninbare leningen is gedaald van 9% van de totale kredietportefeuille in 1994 naar 3% in 1996. Phare was één van de voornaamste donoren die het privatiseringsproces hebben ondersteund. Het programma heeft zich toegespitst op het bieden van technische deskundigheid aan het Privatiseringsbureau en de herstructurering van grote staatsondernemingen. Veel van deze ondernemingen staan, dankzij een openbare verkoop van aandelen, thans op de beurs genoteerd. Tevens verleent Phare belangrijke financiële steun voor de voorbereidende werkzaamheden voor de nieuwe ronde van privatisering van nutsbedrijven. Wat de ontwikkeling van het MKB betreft, zijn er met financiële steun van Phare vier Bedrijven Advies Centra opgericht en is er een MKB-beleid ontwikkeld. Inmiddels hebben de Bedrijven Advies Centra al meer dan 500 cliënten van dienst kunnen zijn en zijn ze voor 70% onafhankelijk. Op het gebied van investeringsbevordering is met Phare-steun een Estlands Investeringsbureau opgericht, dat inmiddels een reputatie heeft opgebouwd als nationaal contactpunt voor buitenlandse directe investeringen in het land. Phare heeft tevens geholpen bij de oprichting van de Raad voor Toerisme, de introductie van normen voor hotels en introductie van informatiesystemen en de privatisering van grote hotels. restaurants, de 55 Verbetering van de watervoorziening en de rioolwaterzuivering in Tallinn De watervoorziening en rioolwaterzuivering in Tallinn vereisten een grote investering. Het Waterleidingbedrijf van Tallinn beschikte niet over de deskundigheid om de noodzakelijke haalbaarheidsstudies naar opsporing en bestrijding van lekkages of de inspecties en reparaties uit te voeren. Phare stelde daarom 2 miljoen ecu beschikbaar voor de verbetering van de sanitaire voorzieningen van de hoofdstad, met name voor: apparatuur voor lekkagedetectie en opleidingen; en • • verbetering van de waterleidingen en rioolbuizen, waaronder de aanschaf van moderne apparatuur voor rioolinspectie en -reiniging^ 56 Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië Jaaroverzicht Het economische beleid en de hervormingsinspanningen van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zijn er de laatste jaren op gericht een volwaardige markteconomie tot stand te brengen. Dankzij de grote inzet van de autoriteiten zijn al veel hindernissen genomen. Er liggen echter nog tal van uitdagingen die het hoofd moeten worden geboden. Een versterking van de betrekkingen met de EU zal de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië net als in het verleden helpen op termijn duurzame groei en ontwikkeling te bereiken. De laatste paar jaar kende het land een in het algemeen positieve trend. Macedonië is erin geslaagd een overbruggingsovereenkomst met het IMF tot een goed einde te brengen, de inflatie van 2. 000%» per jaar in 1993 terug te dringen tot onder de 3% in 1996, en een privatiseringscampagne te starten om buitenlandse investeerders aan te moedigen. In het voorjaar van 1997 is het land begonnen met een driejarig programma, dat macro-financieel wordt structurele- aanpassingsfaciliteit van het IMF en andere multi- en bilaterale donoren, waaronder de Europese Gemeenschap (die tot 40 miljoen ecu steun verleent). De sociale spanningen zijn afgenomen en Macedonië heeft zowel in het binnenland als in zijn internationale betrekkingen relatieve politieke stabiliteit weten te bewaren. ondersteund door de versterkte Op 15 maart 1996 werd de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië het twaalfde partnerland van Phare. Voordien was Phare ook al actief in Macedonië, met een Programma voor Essentiële Steun (85 miljoen ecu) in de periode 1992-1995. Doel hiervan was het land te voorzien van essentiële grondstoffen, industriële reserve-onderdelen en brandstoffen voor sociale instellingen zoals scholen en ziekenhuizen. Dit programma verzachtte de klap die het land te verwerken kreeg door het uiteenvallen van de voormalige Joegoslavische Federatie en de ondanks de vreedzame totstandkoming van Macedonië als onafhankelijke staat tegen het land genomen economische sancties. Phare-programma 1996 voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië Dankzij de recente relatieve economische en politieke stabiliteit in het land kon het Phare-Programma in harmonie met de binnenlandse ontwikkelingen worden uitgevoerd. In 1996 werd een landenstrategie ontwikkeld waarin de prioriteiten van de regering tot uitdrukking kwamen en sectoren werden aangewezen waaraan het beste steun zou kunnen worden verleend om na de kritieke fase werkelijke markthervormingen tot stand te brengen. 57 Versterking en uitbreiding van de bedrijfssector Met het oog hierop wordt er een geïntegreerd programma voor MKB-ontwikkeling gestart om duurzame groei en ontwikkeling van de MKB-sector op lange termijn te bevorderen. Tegelijkertijd wordt er gerichte bijstand verleend voor herstructurering van het bankwezen teneinde de volledige handelsbanksector te helpen de door internationale donoren beschikbaar gestelde kredietlijnen beter te beheren. Landhervorming en ontwikkeling van de landbouwsector Voor de totstandbrenging van een succesvolle particuliere landbouwsector vormt landhervorming een eerste voorwaarde. Deze wordt gecombineerd met een landbouwsteunpakket met het oog op ontwikkeling van een landbouwbeleid dat in toenemende mate gebruik maakt van niet-marktverstorende instrumenten en de toegang tot de Europese markten verbetert. Ontwikkeling van het menselijk potentieel en herstructurering van het sociaal beleid Hierbij komt het accent voornamelijk te liggen op hervorming van het openbaar bestuur en herstructurering van de sociale-verzekeringssector. Tegelijkertijd dienen de capaciteiten van het ministerie van Arbeid en Sociale Bescherming tot ontwikkeling van een strategie voor actieve arbeidsmarktinterventie te worden versterkt. De hervorming van het hoger onderwijs wordt aangepakt via het Tempus-programma. Steun voor de algemene groei- en herstructureringsstrategie Deze algemene faciliteit voor bijstand is erop gericht de duurzaamheid van het hervormingsproces te consolideren door versterking van de economische en sociale instellingen. Op deze basis heeft Phare het in september 1996 goedgekeurde Operationele Landenprogramma 1996 gestart (13 miljoen ecu). De geselecteerde projecten stroken met de door de regering gestelde prioriteiten voor de middellange en lange termijn en richten zich voornamelijk op het verlenen van steun voor het MKB, de financiële sector, landhervorming, de landbouw, het bureau voor de statistiek, de aanpassing van wetgeving, en de oprichting van een eenheid voor steuncoördinatie om de instromende steun te helpen beheren. Met een onderdeel van het Tempus-programma, met een begroting van 2 miljoen ecu, wordt beoogd het hoger onderwijs teneinde studenten de mogelijkheid te bieden zich op verschillende vakgebieden te specialiseren, bijvoorbeeld in Europese talen, rechten, techniek of technologie, en een opleiding te volgen die beter is afgestemd op de lokale en internationale arbeidsmarkt. te herstructureren Behalve het nationale programma tevens een programma voor grensoverschrijdende samenwerking met Griekenland van start gegaan (10 miljoen ecu) met als doel verdere regionale samenwerking aan te moedigen, met name door ontwikkeling van infrastructuur. is in 1996 58 Kritieke hulp van Phare Aangezien Macedonië nog maar zo kort voor Phare-steun in aanmerking komt, is de uitvoeringsfase nog niet ver genoeg gevorderd om het welslagen van het programma van 1996 al te kunnen beoordelen. Wel kan worden vastgesteld dat de via het Phare- Programma voor kritieke hulp toegewezen middelen tot dusverre voor 99% zijn vastgelegd en voor 90% zijn uitbetaald, waardoor circa 50 industriële ondernemingen het dieptepunt van de uiterst moeilijke economisch periode hebben kunnen overleven en verwarming en voedsel beschikbaar konden worden gesteld aan de meest kwetsbare bevolkingsgroepen. 59 Hongarije Jaaroverzicht Een van de belangrijkste ontwikkelingen in de betrekkingen tussen de EU en Hongarije was de inwerkingtreding van het aanvullende protocol bij de Europa-overeenkomst op 1 februari 1996. Dit stelt Hongarije in de gelegenheid deel te nemen aan communautaire programma's, met name op het gebied van onderwijs en opleiding, zoals Youth for Europe II, Socrates en Leonardo. De toegang tot communautaire programma's zal de integratie van Hongarije in de sociale structuur van de EU bevorderen. In 1996 heeft Hongarije een basisverdrag gesloten met Roemenië. Dit verdrag dient niet alleen ter erkenning van de grondrechten van minderheden en de onschendbaarheid van de landsgrenzen, maar biedt bovendien een wettelijke basis en een praktisch kader voor betere samenwerking tussen de twee landen op regerings- en regionaal en sub regionaal niveau. Een tastbaar resultaat van de groeiende vriendschap tussen de twee landen was het in september 1996 bereikte akkoord over een programma voor grensoverschrijdende samenwerking. Tevens is in mei 1996 een basisovereenkomst tussen Hongarije en Slowakije van kracht geworden. Phare-Programma 1996 voor Hongarije Het indicatief meerjarenprogramma voor Hongarije (1995-1999) voorziet in circa 425 miljoen ecu steun en is bedoeld om het land te helpen zich voor te bereiden op toetreding tot de EU. De steun is voornamelijk gericht op de financiering van investeringen in verband met de overname van de communautaire verworvenheden en de aanpassing van de industrie en infrastructuur aan de communautaire normen. in verband met de Het Nationaal Operationeel Programma 1996 heeft een begroting van 90 miljoen ecu. Besloten werd de activiteiten toe te spitsen op drie algemene gebieden: de specifieke behoeften toetreding, economische herstructurering en infrastructuurontwikkeling. Er werd dus meer dan in voorgaande jaren aandacht besteed aan kwesties samenhangend met de toetreding, waarvoor een programma voor EU-integratie werd ingesteld met een begroting van 18,5 miljoen ecu. Dit programma is bedoeld als voortzetting en uitbreiding van het Euro-AFTB-programma (algemene faciliteit voor technische bijstand voor de tenuitvoerlegging van de Europa overeenkomst), waarvoor 5 miljoen ecu was uitgetrokken en dat eind 1996 ten einde liep. Het programma voor EU-integratie zal in hoofdzaak projecten ondersteunen die erop gericht zijn de openbare sector te helpen zich voor te bereiden op de toetredingsonderhandelingen (waaronder taalonderwijs), de wetgeving aan te passen, de verspreiding van informatie over algemene EU-kwesties te verbeteren en een Europees informatienetwerk op te richten. Voorts is 46,5 miljoen ecu toegewezen voor een programma voor economische herstructurering om het privatiseringsproces, de handel en investeringen en de regionale ontwikkeling te bevorderen. Voor infrastructuurontwikkeling is 15 miljoen 60 ecu steun toegewezen, te verdelen tussen de vervoerssector (ter ondersteuning van de modernisering van het Hongaarse spoorwegstelsel) en de energiesector. Bovendien is 10 miljoen ecu beschikbaar gesteld voor de Hongaarse deelname aan het Tempus- programma. Als blijk van de verbeterde betrekkingen tussen Hongarije en Roemenië hebben de beide landen in september 1996 overeenstemming bereikt over een programma voor grensoverschrijdende samenwerking, waaraan Phare in totaal 10 miljoen ecu heeft bijgedragen (5 miljoen ecu via het Hongaarse en 5 miljoen ecu via het Roemeense nationale programma). Specifieke doelstellingen van dit programma zijn in de grensstreek de regionale planning en ontwikkeling te bevorderen, de infrastructuur te verbeteren en de ecologie en het milieu te beschermen. Na ondertekening van een soortgelijke overeenkomst met Slowakije heeft de EU tevens 5 miljoen ecu beschikbaar gesteld voor een project voor herstel van de Esztergom-brug tussen Hongarije en Slowakije; dit project wordt door de beide regeringen gezamenlijk gefinancierd. Voor de periode 1995-1999 is 35 miljoen ecu toegewezen voor projecten voor grensoverschrijdende samenwerking waarmee wordt beoogd de lokale en regionale structurele verbindingen rond de grenzen te verbeteren. In het kader hiervan financiert Phare momenteel twee programma's om de banden tussen Hongarije en Oostenrijk te versterken. Over Hongarijes eerste project voor grensoverschrijdende samenwerking werd in 1995 een akkoord bereikt, waarna het op 2 mei 1996 van start ging met de oprichting van een speciale eenheid voor programmabeheer (PMU). Voortbouwend op dit programma werd in 1996 nog eens 11 miljoen ecu toegewezen voor het Oostenrijks-Hongaarse programma voor grensoverschrijdende samenwerking, dat zich toespitst op de planning van de lokale ontwikkeling van Sopron en omstreken. Met het programma van 1996 wordt beoogd de verkeersstroom in het grensgebied uit te breiden en tegelijkertijd de milieuvervuiling in de steden Sopron, Szombathely en Zalaegerszeg terug te dringen. Prestaties van Phare Phare heeft reeds een belangrijke bijdrage geleverd tot het toetredingsproces in Hongarije. De uitvoering van een eind 1996 voltooid programma voor regionale ontwikkeling werd bij een recente onafhankelijke beoordeling als uitermate bevredigend bestempeld. Een van de vele successen van dit programma ten belope van 10 miljoen ecu is een nieuwe wet op de regionale ontwikkeling en fysieke planning, die in juni 1996 van kracht werd en gebaseerd is op de beginselen van het regionale beleid van de EG. Tevens is de planning en uitvoering van het regionale beleid in belangrijke mate gedecentraliseerd. De ontwikkeling van geschikte transeuropese netwerken is een van de voorwaarden voor de integratie van Hongarije in de EU. Er is begonnen met de uitvoering van een programma uit 1995 (met een begroting van 16 miljoen ecu) ter ondersteuning van de vervoerssector om de integratie van Hongarije in de transeuropese netwerken te bevorderen door middel van een grootschalig wegverbeteringsprogramma. Dit programma betreft het gehele 30. 000 km lange snelwegennet van Hongarije, waarop meer dan 70% van het wegvervoer plaatsvindt. Meer dan de helft van dit wegennet 61 verkeert in slechte of onbevredigende staat. De totale kosten van het programma zijn geraamd op 65 miljoen ecu, waarvan de EIB 50% voor haar rekening neemt en het Hongaarse Wegenfonds en Phare ieder 25%. Op het gebied van het hoger onderwijs heeft Phare een programma van 8 miljoen ecu gefinancierd om de banden tussen het onderwijs en de economie te versterken door financiering van gezamenlijke projecten van het bedrijfsleven en instellingen voor hoger onderwijs, ontwikkeling van nieuwe post-secundaire onderwijsprogramma's en afstandsonderwijssystemen, en bevordering van de ontwikkeling van speciale scholen voor voortgezet onderwijs zodat degenen die ervoor kiezen geen regulier voortgezet onderwijs te volgen de mogelijkheid krijgen een specialistische opleiding te volgen. Hoewel de activiteiten op dit terrein nog lang niet zijn afgerond, heeft Phare reeds een aantal van zulke opleidingsprogramma's kunnen lanceren. In hoeverre de Phare-steun heeft bijgedragen tot Hongarijes toekomstige toetreding tot de EU is moeilijker te kwantificeren. De harmonisatie met de EU-regels voor de interne markt is reeds ver gevorderd, mede dankzij de steun van het Euro-AFTB- programma. Bovendien wordt er met steun van het voornamelijk door Phare gefinancierde SIGMA-programma momenteel een strategie voor hervorming van het openbaar bestuur ontwikkeld. Door Phare gefinancierde deskundigen en cursussen dragen bij tot dit proces. In het algemeen is de steunverlening aan Hongarije zonder al te grote beheerproblemen verlopen. Toch zijn er wel enkele moeilijkheden geweest. Eind 1996 beliep de achterstand in de contractuele vastleggingen voor Hongarije bijna 219 miljoen ecu (ongeveer 32% van het totaal), terwijl de achterstand op de betalingen bijna 224 miljoen ecu bedroeg (net geen 33% van het totaal). Het Oostenrijks-Hongaarse programma van 1995 voor grensoverschrijdende samenwerking is bijzonder ambitieus, met 41 interventies ten bedrage van tussen de 3. 500 en 700. 000 ecu, gericht op activiteiten variërend van het verbeteren van de onderwijsvoorzieningen op lokale universiteiten en van de grensoverschrijdende luchtverbindingen door modernisering van de luchthaven van Györ-Per tot het aanleggen van fietspaden tussen de twee landen langs de Donau. Aangezien dit voor Hongarije het eerste programma voor grensoverschrijdende samenwerking was, ontbeerde het land de achtergrondervaring en de administratieve structuren om zo'n ingewikkeld programma uit te voeren. De uitvoering heeft daardoor ongeveer een half jaar vertraging opgelopen. De PMU en de Delegatie hebben de problemen echter gezamenlijk op constructieve wijze aangepakt en er zullen zich waarschijnlijk dan ook geen verdere vertragingen meer voordoen. Meer in het algemeen zijn er problemen ontstaan door een gebrek aan ervaring (een te optimistische programma-opzet of een gebrek aan gerichtheid kan een achterstand in de contractuele vastleggingen tot gevolg hebben), evenals door een tekort aan medewerkers bij de PMU's. Vaak is door middel van technische bijstand getracht deze tekortkomingen te ondervangen, maar dit heeft soms een ongewenst neveneffect gehad: de deskundigen worden bijna onvermijdelijk eenvoudigweg ingezet in plaats van regeringsfunctionarissen, hetgeen de opleiding van plaatselijke medewerkers niet bevordert en het bestuur afhankelijk maakt van externe bijstand. 62 De hervorming van het openbaar bestuur is minder effectief verlopen dan werd gehoopt. Dit lijkt te wijten aan het gebrek aan bestuurlijke vaardigheden en gekwalificeerde medewerkers op bepaalde gebieden, hetgeen een krachtig domino effect heeft gehad op de tenuitvoerlegging van het overheidsbeleid en de Phare- Programma's. Hoewel Phare deze situatie tracht recht te zetten door middel van gerichte cursussen zoals het eerder genoemde programma voor EU-integratie, dient er meer te gebeuren. Het was onvermijdelijk dat projecten ter verbetering van het openbaar bestuur hinder hebben ondervonden van de bestaande bestuurlijke structuren. Garantiefonds voor platteland s krediet De land- en bosbouw zijn goed voor 6,3% van het BBP en ongeveer 8,6 van de totale werkgelegenheid. Het voornaamste kenmerk van de Hongaarse landbouwstructuur is de overheersende aanwezigheid van grootschalige boerderijen (die bijna 80% van de landbouwgrond behelzen), hoewel 90% van de landbouwgrond in particuliere handen is. Het Hongaarse garantiefonds voor plattelandskrediet is opgericht met 20 miljoen Phare-steun. Doel van het fonds is garanties te verstrekken voor leningen met een middellange of lange looptijd aan kleine en middelgrote ondernemingen die geen ander onderpand hebben voor de ontwikkeling van fundamentele agrarische, commerciële, industriële of dienstverlenende activiteiten. De door het fonds verstrekte garanties dekken 50% van het verlies op een gegarandeerde lening, terwijl de overige 50% wordt gedekt door zes participerende banken. In januari 1996 heeft een beoordeling van het project plaatsgevonden: voor meer dan 1. 200 activiteiten van kleine en middelgrote ondernemingen, die anders niet of nauwelijks hadden kunnen overleven, zijn garanties verstrekt door de Stichting Plattelandskredietgaranties, die het fonds beheert. De gevolgen van zo'n project op de werkgelegenheid, de infrastructuur en de lokale ontwikkeling zijn aanmerkelijk. 63 Letland Jaaroverzicht In 1996 herstelde de Letse economie zich van de bankcrisis van 1995 en werd een bescheiden economische groei bereikt van 2,8%. Dit was echter niet genoeg om een geringe stijging van de officiële werkloosheid te voorkomen, tot 7,2% in december 1996. Volgens de definities van de IAO ligt het werkloosheidscijfer in Letland echter veel hoger. Een positievere ontwikkeling was de daling van de inflatie van gemiddeld 25% in 1995 tot onder de 18% in 1996, na het veel strakkere fiscale en monetaire beleid dat naar aanleiding van de bankcrisis was ingesteld. Het tekort op de staatsbegroting is eveneens sterk teruggedrongen, van 3,4% van het BBP in 1995 naar 1,9% in 1996. Dit is mede te danken aan een bezuiniging op de overheidsuitgaven en de opbrengsten van een versneld privatiseringsprogramma. De directe buitenlandse investeringen blijven beperkt. Bovendien maakt de handel weliswaar een indrukwekkende bloeiperiode door, maar groeit de import veel sneller dan de export, waardoor een groot en toenemend tekort op de handelsbalans is ontstaan, ten dele door de sterke munt. In 1996 slaagde de Letse regering er, ondanks de binnenlandse onrust ten gevolge van de bankcrisis en de politieke problemen na de verkiezingen van eind 1995, toch in om het begrotingstekort aanmerkelijk terug te dringen en de structurele hervormingen voort te zetten. Met name is het privatiseringsproces doorzichtiger geworden voor potentiële beleggers uit binnen- en buitenland en wordt het nu volledig geleid door het Letse privatiseringsbureau. Verwacht wordt dat de privatisering van kleine en middelgrote staatsbedrijven eind 1997 zal zijn voltooid en de regering is voornemens het gehele privatiseringsproces in 1998 af te ronden, in de energie- en inclusief de privatisering van staatseigendom vervoerssector. Er bestaan op dit punt echter nog enkele belangrijke obstakels, met name de slechte financiële toestand van de staatsondernemingen, een tekort aan beleggers en het trage verloop van de restitutie van eigendom. Verdere vooruitgang met de privatisering en de totstandbrenging van een gunstig ondernemingsklimaat zijn echter van essentieel belang voor de diversificatie en versterking van de economische activiteit, het aantrekken van directe buitenlandse investeringen en de aanpak van de huidige wanverhoudingen aan externe zijde. in het bankwezen Europese integratie blijft de voornaamste beleidsdoelstelling van de regering. Het Letse parlement had de Europa-overeenkomst al in 1995 geratificeerd. Begin 1996 is er een minister van EU-Zaken benoemd om het proces van omschakeling te leiden en de politieke verantwoordelijkheid te dragen voor het Bureau voor Europese Integratie. In deze context wordt het EU-beleid op ministerieel niveau ontwikkeld en gecoördineerd door de ministeriële Raad voor Europese Integratie, voorgezeten door de premier. Bovendien zijn er 23 werkgroepen van technische deskundigen opgericht die erop toezien dat nieuwe Letse wetten stroken met de EU-wetgeving in verschillende sectoren. In december 1996 heeft de Letse regering, overeenkomstig de aanbevelingen van het Witboek van de Commissie, een nationaal programma voor integratie in de Gemeenschap gepresenteerd, waarin de beginselen, de maatregelen en het tijdschema voor aanpassing van de wetgeving aan de communautaire verworvenheden worden geschetst. 64 Phare-Programma 1996 voor Letland 1996 was het eerste jaar van het indicatief meerjarenprogramma voor Letland, dat een totale begroting heeft van 108 miljoen ecu voor de periode 1996-1999. De EU heeft in 1996 37 miljoen ecu voor Letland vastgelegd, waarvan 5 miljoen ecu bestemd is voor grensoverschrijdende samenwerking. Het programma van 1996 behelst een betrekkelijk omvangrijke vastlegging met frontloading, nadat het land in voorgaande jaren in het algemeen blijk heeft gegeven van een hoge absortiecapaciteit. Voornaamste doel van de Phare-steun binnen dit meerjarige kader is de sociaal-economische omschakeling te bevorderen teneinde de toekomstige toetreding van Letland tot de Europese Unie te vergemakkelijken, als onderdeel van de toetredingsstrategie. Meer dan 6 miljoen ecu is toegewezen voor Europese integratie, met het accent op aanpassing van de wetgeving aan die van de EU en harmonisatie van het landbouwbeleid. Er wordt technische bijstand verleend aan ministeries teneinde het wetgevende proces te bevorderen, terwijl bovendien opleidingen worden verzorgd om de wetshandhaving in het land te versterken. Dit behelst aanmerkelijke steun voor het centrum voor juridische vertalingen. In het programma van 1996 is voorts bijna 10 miljoen ecu uitgetrokken voor institutionele ontwikkeling en ontwikkeling van het menselijk potentieel en de sociale sector, waaronder sociale- hervorming van het openbaar bestuur, het hoger beroepsonderwijs, het zekerheidsstelsel en de gezondheidszorg. Ontwikkeling van de particuliere sector bleef voor Phare het voornaamste steungebied, met als doel een verdere bijdrage te leveren tot het omschakelingsproces. In het bijzonder bleven de bijstand voor de herstructurering van staatsbedrijven en de steun voor het Letse Privatiseringsbureau een hoge prioriteit. Tevens richtte de steun zich op het bankwezen, met name op het gebied van kredietadvies, samenwerkingsverbanden, financiële controles en juridische deskundigheid voor de Centrale Bank en diverse handelsbanken. Met betrekking tot het MKB werden fondsen toegewezen voor de zes verspreid over Letland opgerichte Bedrijven de Advies Centra, productkwaliteitscontrole. Middelen ter bevordering van de buitenlandse investeringen en de handel werden toegewezen voor ontwikkeling van het toerisme. Wat de landbouw betreft, heeft Phare economische diversificatiestrategieën, Europese integratie en institutionele ontwikkeling. gericht op de ontwikkeling van zich voornamelijk ontwikkeling programma evenals voor van een ter Me betrekking tot het fiscale beleid was de voorgezette steun bestemd voor de invoering van moderne beheertechnieken, versterking van het begrotings- en schatkistbeheer, en opleidingen op het gebied van accountancy en financiële controle aan het ministerie van Financiën. In de vervoerssector werden fondsen vastgelegd voor harmonisering van de vervoerswetgeving met die van de EU, opleiding van functionarissen van het ministerie, ontwikkeling van een spoorwegstrategie en verbetering van het wegennet. Tevens financiert Phare de ontwikkeling van transeuropese netwerken, met name langs de 'Via Baltica' (Helsinki - Tallinn - Kaunas - Warschau). In de energiesector was de technische bijstand voornamelijk gericht op de energiewetgeving, de energieplanning en een efficiënt gebruik van energie. Tot 65 slot zijn er voor het milieu middelen toegewezen ter ondersteuning van de modernisering van de dienst milieubescherming en een waterbeschermingsplan. Het programma van 1996 voor grensoverschrijdende samenwerking was toegespitst op het vervoer (bijv. veiligheidsmaatregelen ten aanzien van het zeevervoer en de 'Via Baltica') en het milieu (bijv. afvalwaterzuivering in Cesis). Om de uitvoering te coördineren en de in 1994 en 1995 ontstane achterstand weer in te lopen is in 1996 een eenheid voor programma-uitvoering (PIU) opgericht. Prestaties van Phare Een belangrijk project voor versterking van de economische wetgeving werd in september 1996 voltooid. Via dit project is deskundigheid beschikbaar gesteld op het gebied van financieel recht (effecten, faillissement, handelsbanken), handelsrecht (standaardisering en certificering, vennootschapsrecht), arbeidsrecht (ontwerp-arbeidswetgeving) en bestuursrecht. In de vervoerssector kunnen dankzij het voorbereidende onderzoek momenteel de Letse spoorwegen worden geherstructureerd. Tevens heeft de regering besloten het door Phare gefinancierde plan voor personenvervoer over de weg ten uitvoer te leggen. De Wereldbank, de EIB en de EB WO financieren reeds infrastructurele projecten rond de 'Via Baltica'-corridor en in de havens van Ventspils en Liepaja. In de banksector heeft Phare aan de Bank van Letland ter plaatse belangrijke steun verleend om de banksector na de crisis van 1995 te helpen stabiliseren. Wat betreft de bevordering van investeringen en exportpromotie heeft Phare steun verleend aan het Letse Ontwikkelingsbureau en het ontplooien van de activiteiten ervan, zoals campagnes exportontwikkeling en investeringsbevordering. In de landbouwsector heeft Phare steun verleend voor landhervorming, reorganisatie van de kadasters en oprichting van een adviesdienst voor boeren, onder meer voor controle van de voedselkwaliteit. Ontwikkeling van het M KB Net als in de andere Baltische staten is ook in Letland de ontwikkeling van kleine en middelgrote bedrijven van essentieel belang voor de toekomstige economische groei. Phare heeft steun verleend aan het ministerie van Economie voor de ontwikkeling van een beleidskader en van een programma voor institutionele ontwikkeling voor organisaties ter ondersteuning van het MKB. De eerste fase is inmiddels afgerond en heeft tot de volgende resultaten geleid: • er zijn op zes locaties Bedrijven Advies Centra (BASC) opgericht als onderdeel van een nationaal netwerk; 66 er zijn 23 plaatselijke adviseurs opgeleid om via het BASC-netwerk diensten te verlenen aan het MKB; het BASC-netwerk verzorgt opleidingen en verleent andere ondersteunende diensten aan gemiddeld 3. 000 kleine en middelgrote bedrijven per jaar; en via het netwerk worden aanvullende deskundigheidsdiensten verleend op het gebied van productiviteit, kwaliteit, technologie en innovatie. 67 Litouwen Jaaroverzicht De Litouwse economie kwam eindelijk de diepe recessie te boven die voornamelijk was veroorzaakt door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De economische ontwikkeling kreeg in 1995 nieuwe impulsen en kwam in 1996 in een versnelling terecht, waarbij het BBP met 3,6% toenam. De groei vindt nu ook op een breder vlak plaats binnen de bouw- en dienstensector. Een belangrijke positieve ontwikkeling was de sterke daling van de inflatie van 36% aan het eind van 1995 tot 13% aan het eind van 1996. De werkloosheid nam echter slechts licht af en bedroeg in december 1996 6,2%. Wat de contacten met het buitenland betreft blijkt uit de beschikbare cijfers dat de resultaten van de handelsbalans slechts enigszins zijn verslechterd. In de eerste helft van 1996 was bij de uitvoering van het economische beleid de nasleep van de crisis in het bankwezen nog heel duidelijk merkbaar. Sinds de verkiezingen van oktober 1996 tracht de regering het begrotingstekort terug te dringen, het monetair beleid en het stelsel van wisselkoersen te herzien, de corruptie te bestrijden, de bureaucratie te verminderen en structurele hervormingen versneld door te voeren om meer rechtstreekse buitenlandse investeringen aan te trekken. In dit kader voert de Bank van Litouwen een strategie op middellange termijn (1997-1999) uit teneinde een actiever wisselkoersbeleid en monetair beleid mogelijk te maken en de litas aan de Duitse mark of de toekomstige euro te koppelen. Het blijkt dat het proces van economische hervorming na de verkiezing van de nieuwe regering nieuwe impulsen heeft gekregen. In de jaren daarvoor, tijdens de eerste hervormingsfase, namelijk de privatisering met couponregeling, werd een groot aantal middelgrote en kleine bedrijven geprivatiseerd. Grote ondernemingen bleven echter onder controle van de staat. Omdat de privatisering met couponregeling niet zorgde voor een toereikende herstructurering van bedrijven, werd in juni 1996 een tweede fase, namelijk privatisering met contant geld, gestart. Ditmaal worden de aandelen is verkocht en niet kosteloos verdeeld, waarbij het doel van de autoriteiten buitenlandse tweede privatiseringsgolf leek aanvankelijk niet zo groot, maar de nieuwe regering kondigde onlangs aan dat zij bereid is belangen in belangrijke bedrijven binnen de sectoren telecommunicatie, vervoer en energie en openbare voorzieningen te verkopen. Een dergelijke uitbreiding van het privatiseringsproces lijkt essentieel te zijn, wil Litouwen meer buitenlandse investeringen aantrekken en zijn economie moderniseren. trekken. De reikwijdte van deze investeerders aan te Het bedrag aan rechtstreekse buitenlandse investeringen was laag en vormde jaarlijks gemiddeld ongeveer 1% van het BBP (bron: EB WO). Dit was te wijten aan verschillende factoren, waaronder macro-economische instabiliteit en het trage tempo van de privatisering met contant geld en andere structurele hervormingen. 68 Ook de nieuwe regering kent de hoogste prioriteit toe aan de verwezenlijking van de Europese integratie. In juni 1996 ratificeerde het Litouwse parlement bijna unaniem de Europa-overeenkomst. De regering benoemde een nieuwe minister van Europese Zaken die vooral als taak heeft de Litouwse wetgeving in overeenstemming te brengen met de regelgeving van de interne markt, dit in nauwe samenwerking met de minister van Buitenlandse Zaken. De Commissie voor Europese Integratie, een interministeriële commissie met de premier als voorzitter die in 1995 werd ingesteld, zal naar verwachting worden versterkt en een prominentere rol gaan spelen dan voorheen. Op grond van het Witboek inzake de interne markt van de Commissie ontwierp de regering tevens een nationaal programma voor de aanpassing van wetgeving, en dit harmonisatieprogramma werd in september 1996 door het Litouwse parlement goedgekeurd, waarbij voor elk ministerie een tijdschema voor de harmonisatie werd aangegeven. De hervorming van het openbaar bestuur vormt nu een belangrijke prioriteit op de agenda van de regering die als een eerste stap het aantal ministeries verminderde en loonprikkels voor hoog gekwalificeerde ambtenaren introduceerde. Er bestaan ambitieuze plannen voor een grondige herziening van het bestuur en een herdefiniëring van de taken van de centrale en lokale overheid. Phare-Programma 1996 voor Litouwen is de De belangrijkste doelstelling van de Phare-steun sociaal-economische omschakeling te bevorderen, teneinde Litouwen gereed te maken voor de toekomstige integratie in de EU als onderdeel van de strategie ter voorbereiding van de toetreding. In 1996 ontving Litouwen op grond van het Phare-Programma 53 miljoen ecu, waarvan 3,5 miljoen ecu bestemd was voor Tempus en 6 miljoen ecu voor grensoverschrijdende samenwerking. Het programma voor 1996 stelde een relatief hoog bedrag ter beschikking en impliceerde frontloading, terwijl in voorgaande jaren reeds een in het algemeen grote absorptiecapaciteit werd waargenomen. In 1996 werd een begin gemaakt met de tenuitvoerlegging van het indicatief meerjarenprogramma van het land, dat een begroting heeft van 152 miljoen ecu aan subsidiekredieten voor de periode 1996-1999. Een belangrijk deel van het programma voor 1996 had betrekking op de kerngebieden van de voorbereiding op de toetreding, met name maatregelen betreffende de interne markt, dat wil zeggen juridisch advies, opleiding, documentatie en vertalingen. Phare financiert juridisch advies voor wetgevingsprocessen door middel van tien sectorale werkgroepen binnen vakministeries die zich bezig houden met het ontwerpen van wetten. Als het gaat om infrastructuurontwikkeling wordt er bijzondere aandacht geschonken aan maatregelen voor energie-efficiëntie, de herstructurering van de energiesector, het herstel van de bestaande infrastructuur en opleidingen voor het personeel van de kerncentrale in Ignalina. Er worden middelen ter beschikking gesteld voor de medefinanciering van de gasleiding van Ukmergé naar Utena (vlakbij Vilnius), de bouw van een opslagruimte voor zware brandstoffen en de geothermische installatie in Klaipeda. Phare draagt ook bij in de kosten van de afvalwaterzuiveringsinstallatie in 69 Kaunas. Op het gebied van het vervoer wordt steun verleend voor de ontwikkeling van de infrastructuur van wegen en spoorwegen, teneinde de fysieke integratie in de EU als onderdeel van de transeuropese netwerken te verbeteren. Het grootste deel van de Phare-middelen werd in 1996 gebruikt voor de ondersteuning van de herstructurering van de markt en de economische ontwikkeling. Een belangrijk bedrag is bestemd voor het bankwezen en zal mede bijdragen tot de versterking daarvan. De bijstand voor de landbouw bleef gebaseerd op initiatieven die specifiek met de werkzaamheden op de boerderij te maken hadden, maar ging zich steeds meer richten op de marketing-, financierings- en kwaliteitsaspecten van de voedselverwerkende industrie. Wat het privatiserings- en herstructureringsproces betreft, verstrekt het Phare-Programma juridisch advies en biedt het ondersteuning aan het Privatiseringsbureau en het pas opgerichte ministerie van Economie op het gebied van beleidsformulering en institutionele opbouw. In de MKB-sector biedt Phare operationele en opleidingssteun aan de zes Bedrijven Advies Centra die bijstand verlenen aan het bedrijfsleven in verschillende regio's van het land. Daarnaast ondersteunde Phare het Litouwse MKB-ontwikkelingsbureau dat eind 1995 werd opgericht. Door de invoering in 1993 van een Phare-kredietregeling voor het MKB die in 1996 werd vernieuwd, werd het voor middelgrote en kleine bedrijven tevens gemakkelijker om toegang tot kapitaal te krijgen. Op grond van het programma voor 1996 zal ook Phare-bijstand worden verleend om het belastingstelsel en de schatkist- en begrotingsfunctie te verbeteren en de efficiëntie en doeltreffendheid van de douanedienst te vergroten. Het programma voor grensoverschrijdende samenwerking van 1996 was gericht op vervoer (olieterminal en spoorweg-/haveninterface in Klaipeda), milieu (opslag van gevaarlijk afval) en regionale en economische ontwikkeling (ontwikkeling van het toerisme in Nida). De tenuitvoerlegging van het programma werd versterkt dankzij de oprichting van de Eenheid voor Programma-uitvoering in 1996, waardoor de achterstand die in 1994 en 1995 is opgelopen, zal worden weggewerkt. Prestaties van Phare Een aantal Phare programma's werd in de loop van 1996 afgerond. Hieronder wordt een overzicht gegeven van bijzonder belangrijke projecten en prestaties. In de energiesector hielp Phare een analyse te voltooien en aanbevelingen te doen in verband met de oprichting van een Fonds voor Energiezuinige Maatregelen; tevens ondersteunde Phare proefboringen ondergrondse gasopslagfaciliteit in Vaskai in het noorden van het land. ten behoeve van een Dankzij Phare-bij stand voor het vervoerswezen werd een herstructurerings- en ondernemingsplan voor de Litouwse spoorwegen voltooid en goedgekeurd. Verder wordt momenteel het algemeen plan voor de haven van Klaipeda uitgevoerd, een plan is ontwikkeld. Tenslotte werden dat met behulp bouwwerkzaamheden bij de Pools-Litouwse grensovergang Kalvaria voltooid; deze werkzaamheden werden medegefinancierd door de Litouwse regering. van Phare-middelen 70 Als het gaat om privatisering gaf Phare steun aan de oprichting in 1996 van het Litouwse Privatiseringsbureau. Phare verleende tevens aanzienlijke steun voor de tenuitvoerlegging van wetgeving, de opleiding van privatiseringsfunctionarissen en voorbereidende onderzoeken naar de privatisering van geselecteerde staatsbedrijven. In het bankwezen financierde Phare knowhow voor de ondersteuning ter plaatse van de Bank van Litouwen en de supervisie op genoemde bank, teneinde een oplossing te vinden voor de crisis in deze sector. Er werden tevens aanvullende programma's voor samenwerking met buitenlandse banken opgesteld waarvan de overgrote meerderheid van de Litouwse banken (82% in activa) aanzienlijke technische steun ontvangt. Ontwikkeling van het M KB Middelgrote en kleine bedrijven leveren een enorme bijdrage aan de ontwikkeling van de particuliere sector en de economische groei. Hoewel Litouwen pas laat het belang van de ontwikkeling van het MKB inzag, steunde Phare deze vanaf het begin; Phare verschafte middelen voor een MKB-kredietlijn, knowhow voor beleidsuitvoering, financiering voor de oprichting van zes Bedrijven Advies Centra en steun voor de oprichting en eerste activiteiten van het MKB-ontwikkelingsbureau. Bankkrediet vormt vaak een groot obstakel voor de ontwikkeling van het MKB. In overgangslanden zijn banken geneigd vooral leningen te verstrekken aan grote bedrijven of te investeren in financiële instrumenten; het betreft in het algemeen transacties zonder risico die minimale administratiekosten met zich meebrengen. Voor het MKB is het derhalve moeilijk leningen te verkrijgen, waardoor de ontwikkeling van de particuliere sector wordt belemmerd. Om dit probleem te verhelpen, heeft Phare een kredietlijn in het leven geroepen ter ondersteuning van het MKB. De lijn wordt beheerd door de Centrale Bank en via handelsbanken kan er een beroep op worden gedaan; zij verstrekt kredieten tegen gunstiger percentages dan de binnenlandse markt en is bestemd voor bedrijven met minder dan 200 werknemers. Bedrijven kunnen tot 125. 000 ecu lenen voor langlopende investeringen. Tot op heden zijn er meer dan 200 leningen verstrekt. Verder worden er aan de medewerkers van de Centrale Bank, de handelsbanken en het MKB specifieke opleidingen aangeboden die met de kredietlijn verband houden. Er wordt gebruik gemaakt van het netwerk van Bedrijven Advies Centra om de cliënten te scholen. 71 Polen Jaaroverzicht De Poolse economie heeft goed gepresteerd sinds het overgangsproces begon. In 1996 nam het netto-BBP met 6% toe en dus was er voor het vijfde achtereenvolgende jaar sprake van een sterke economische groei. In 1995 was het netto-BBP voor het eerst hoger dan in 1989. Het inflatie- en werkloosheidscijfer bleven relatief hoog, maar daalden wel en bedroegen aan het eind van 1996 respectievelijk 18,6% en 13,6%. Net als in voorgaande jaren boekte Polen vooruitgang op de weg van economische hervormingen. De particuliere sector neemt nu bijna 60% van het BBP en 62% van de werkgelegenheid voor haar rekening. Na een lange periode van voorbereiding werd in november 1995 eindelijk het programma voor grootscheepse privatisering gelanceerd. Dit programma was in 1996 zeer succesvol: de bevolking kreeg in totaal meer dan 26,5 miljoen coupons in handen die nu op de secundaire markt van de effectenbeurs van Warschau voor zevenmaal de oorspronkelijke waarde worden verhandeld. Ondanks de internationale waardering voor de Poolse shocktherapiebenadering kwamen in de beginfase van de overgang de rechtstreekse buitenlandse investeringen slechts langzaam op gang. Sinds 1994 is het bedrag aan investeringen sterk toegenomen. In 1996 vormden deze investeringen ongeveer 1,8% van het BBP. De cumulatieve waarde sinds 1989 bereikte een niveau van 4,0 miljard ecu (bron: EB WO), hetgeen overeenkomt met iets meer dan 100 ecu per inwoner (het Poolse Regeringsbureau voor Buitenlandse Investeringen (PAIZ) meldt dat er alleen al in 1996 voor meer dan 4,0 miljoen ecu door het buitenland is geïnvesteerd. Volgens de raming van het PAIZ is er sinds 1990 in totaal voor 11 miljard ecu aan rechtstreekse buitenlandse investeringen aangetrokken). De economische prestaties van Polen en het groeiende vertrouwen van internationale investeerders zijn ook te danken aan het feit dat de situatie van de overheidsfinanciën de laatste jaren aanzienlijk is verbeterd. De staatsschuld bedraagt nu in totaal 54% van het BBP en het begrotingstekort van de centrale overheid vormde in 1996 2,9% van het BBP. De regering keurde 'Pakket 2000' goed, een reeks beleidsrichtsnoeren voor de ten behoeve van een programma op grond waarvan de inkomstenbelasting voor particulieren en ondernemingen zal worden verlaagd. Aan het eind van 1996 maakte de regering tevens plannen bekend om Polen in 2006 aan de EMU-criteria van Maastricht te laten voldoen door het algehele begrotingstekort en met name het hoge inflatiecijfer terug te dringen. termijn lange Polen zette ook weer nieuwe stappen op weg naar de toetreding tot de EU en de aanpassing aan de communautaire verworvenheden van de Europese Gemeenschap. In oktober 1996 startte de regering een ambitieus programma voor de hervorming van de centrale overheid en het ambtenarenkorps. Op grond van dit programma werden een Commissie voor Europese Integratie, een nieuw ministerie van Overheidsfinanciën, het ministerie van Economie en het ministerie van Binnenlandse Zaken gecreëerd als gevolg van de concentratie of reorganisatie van een aantal ministeries en 72 overheidsinstanties. De nieuwe ambtenarenwet die in augustus 1996 door het parlement werd aangenomen, werd ingevoerd en is momenteel van kracht. Deze hervormingen vormden voor Polen belangrijke stappen op weg naar een goed bestuur en zijn zelfs een eerste vereiste voor toekomstige integratie in de Europese Unie. Als onderdeel van de strategie ter voorbereiding van de toetreding werd in oktober 1996 de Commissie voor Europese Integratie ingesteld met de premier als voorzitter. Deze commissie houdt zich bezig met kwesties die samenhangen met de Europese integratie en met buitenlandse bijstand, waaronder het Phare-Programma. Zij coördineert en stuurt het beleid op deze punten en heeft de bevoegdheid besluiten te nemen. Eind 1996 ontwierp de commissie een nationale strategie voor EU-integratie die door de regering werd goedgekeurd. Ook in 1996 gaf de regering een Witboek uit met daarin een systematische analyse van de wettelijke en economische aanpassingen die in het kader van de EU-integratie noodzakelijk zijn. In november 1996 keurde het parlement tevens het douanewetboek goed. Phare-Programma 1996 voor Polen tweede jaar van het ter beschikking. Dit was het Op grond van het Phare-Programma 1996 voor Polen stelde de Europese Unie 203 miljoen ecu indicatief meerjarenprogramma voor Polen, waarvan de begroting voor 1995 tot 1999 in totaal 1,015 miljard ecu aan subsidiekredieten omvat. Net als in het voorgaande jaar was de hoofddoelstelling van het programma van 1996 de geleidelijke integratie van Polen in de Europese Unie te vergemakkelijken door middelen te verstrekken voor de aanpassing aan de EU-wetgeving, institutionele opbouw en medefinanciering van de infrastructuur en door de steun voor het proces van sociaal-economische omschakeling voort te zetten. Op deze wijze blijft het Phare-Programma van 1996 een bijdrage leveren aan de strategie ter voorbereiding van de toetreding tot de EU. Het Phare-Programma richtte zich in 1996 derhalve vooral op de geleidelijke integratie van Polen betreffende de wetgevende en materiële middelen en het menselijk potentieel. In totaal 64 miljoen ecu, ofwel bijna 32% van de in 1996 toegewezen fondsen, was bestemd voor de ontwikkeling van de vervoersinfrastructuur van het land in het kader van het programma voor transeuropese netwerken. Deze fondsen werden toegekend met het oog op medefinanciering met de Europese Investeringsbank, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de Poolse regering, met name wat betreft de aanleg van het eerste gedeelte van de A4-autoweg van Wroclaw naar Katowice (onderdeel van de TEN-corridor 3 Berlijn-Katowice-Kiev) en de modernisering van het eerste gedeelte van de spoorwegverbinding E20 vanaf de Duitse grens tot Warschau (onderdeel van de TEN-corridor 2 Berlijn-Warschau-Minsk- Moskou), waaronder verbetering van de grensovergangen met Duitsland. Net als in voorgaande jaren werd ook dit jaar 53 miljoen ecu ter beschikking gesteld voor het programma voor grensoverschrijdende samenwerking, waarbij fondsen geconcentreerd worden toegewezen en wel hoofdzakelijk aan vervoers- en milieu infrastructuurprojecten in acht regio's aan de grens met Duitsland en de Oostzee. In de loop van 1996 werden verdere pogingen ondernomen om de uitvoeringscapaciteit van de Poolse autoriteiten die bij het programma voor grensoverschrijdende samenwerking 73 betrokken zijn, te versterken; dit begint nu vruchten af te werpen in de vorm van een verhoging van het percentage contractuele vastleggingen. In 1996 verstrekte het Phare-Programma aanvullende middelen voor de ontwikkeling van de particuliere sector, met name via voortgezette steun voor het gemeentelijke en provinciale privatiseringsprogramma van de regering, de ontwikkeling van het MKB, regionale ontwikkeling van achtergebleven regio's en de ontwikkeling van de landbouw en het platteland. Wat laatstgenoemde sector en tevens wat de sectoren vervoer en milieu betreft werden speciale fondsen bestemd voor de harmonisatie en tenuitvoerlegging van de communautaire verworvenheden als onderdeel van de strategie ter voorbereiding van de toetreding. Prestaties van Phare Verscheidene Phare programma's werden in de loop van 1996 met succes afgerond, met name de volgende: • de eerste fase van het programma voor de hervorming van het openbaar bestuur • het programma voor regionale ontwikkeling Struder • het douaneprogramma • het programma voor grootscheepse privatisering • het programma voor de bevordering van buitenlandse investeringen Daarnaast werden het eerste deel van het door Phare gefinancierde milieuprogramma, het programma voor de sanering van oninbare schulden en de landbouwkredietlijn van Phare voltooid. In het algemeen werden deze programma's vastgelegd in 1992, behalve de landbouwkredietlijn die van 1990 dateert. Na een trage start wist deze kredietlijn via samenwerkende banken meer dan 1. 000 kleine leningen te verstrekken, hoofdzakelijk bestemd voor landbouwers en agrarische MKB's die moderne landbouw- en voedselverwerkingsapparatuur wilden aanschaffen; op deze wijze droegen zij daadwerkelijk bij tot de modernisering van de sector. In het algemeen blijkt uit de ervaringen tot nu toe dat de meeste Phare programma's die in de beginjaren van de overgang waren opgestart, een lange aanloopperiode nodig hadden voordat er concrete resultaten werden levensvatbare reden toewijzingsmechanismen ontbraken of dat er op belangrijke beleidsbeslissingen moest worden gewacht. hiervoor was bereikt; dat de Het project voor de sanering van oninbare schulden dat in samenwerking met de EB WO door Phare werd gefinancierd, werd in 1996 grotendeels voltooid; dankzij dit project daalde het percentage oninbare schulden van de deelnemende banken van 53% in 1993 tot minder dan 10% in 1996. Dit project was bijzonder doeltreffend omdat er niet alleen werd samengewerkt met de desbetreffende banken, maar ook met de bedrijven die schulden hadden bij die banken. Dit project heeft derhalve een belangrijke bijdrage geleverd aan de herstructurering van bedrijven in Polen en daarnaast werden aan de grootste banken de vaardigheden verschaft die deze na hun privatisering nodig hebben. 74 De Phare-financiering voor het milieu in Polen bedroeg samen 9,6% van de totale Phare-middelen voor Polen in de periode 1990-1996. Derhalve werd bijna de 10% bereikt die door het Europees Parlement werd aanbevolen. Er dient evenwel te worden opgemerkt dat deze cijfers geen betrekking hebben op energiebesparingsmaatregelen of milieuprojecten die via het programma voor regionale ontwikkeling zijn gefinancierd. Het Phare-milieuprogramma voor Polen droeg bij tot de ontwikkeling van het Nationale Fonds voor Milieubescherming, het belangrijkste investeringsinstrument van de regering voor de financiering van zowel particuliere als openbare milieuprojecten. Bijzonder belangrijke door Phare gefinancierde projecten waren in dit verband de nonvlindercampagne om de plaag van deze vlinders in de bossen volledig uit te roeien, het Geothermia-project in Zakopane en de afvalwaterzuiveringsinstallaties in het stroomgebied van de Oder. Het Geothermia-project dat voor het eerst in 1992 door Phare werd gefinancierd, maakt districtsverwarming in het dorp Zakopane mogelijk. Na voltooiing van het project (met behulp van fondsen van de Wereldbank) zullen 75. 000 mensen in de Zakopane-vallei van deze vorm van verwarming kunnen profiteren, waardoor de uitstoot van verontreinigende stoffen in de lucht door de traditionele kolenverbranding aanzienlijk wordt teruggebracht. is vermeld, werd het programma voor grootscheepse Zoals hierboven reeds privatisering na een lange periode van voorbereiding in november 1995 eindelijk gelanceerd. In het kader van dit programma werden 512 staatsbedrijven aan 15 nationale investeringsfondsen toegewezen. Phare was een van de belangrijkste donoren van dit programma en steunde het al vanaf 1992 door de bewustwordingscampagne, de opleiding van meer dan 5. 000 ambtenaren en voorbereidende onderzoeken te financieren en door de privatiseringscoupons te drukken en te verspreiden, die nu kunnen worden ingeruild voor aandeelbewijzen in de nationale investeringsfondsen. Ook de bevordering van buitenlandse investeringen is sinds 1993 gemakkelijker geworden dankzij de oprichting van het Bureau ter Bevordering van Buitenlandse Investeringen (PAIZ), waaraan het Phare-Programma belangrijke ondersteuning gaf. Dit Phare-Programma werd in 1996 met succes voltooid, maar het PAIZ blijft ook alleen met regeringssteun een belangrijke rol spelen in de bevordering van particuliere buitenlandse investeringen in Polen. In oktober 1996 startte de regering een ambitieus programma voor de hervorming van de centrale overheid en het ambtenarenkorps. Tevens werd de nieuwe ambtenarenwet, die in augustus 1996 door het parlement werd aangenomen, ingevoerd; deze wet is momenteel van kracht. Het door Phare gefinancierde programma voor de hervorming van het openbaar bestuur verleende in dit verband aanzienlijke steun, met name bij voorbereidende hervormings- en organisatieonderzoeken, opleidingsprogramma's voor ambtenaren, beleidsadviezen en knowhow met het oog op de voorbereiding van de wet inzake overheidsopdrachten, de ambtenarenwet en de organieke wetten die nodig zijn voor de reorganisatie van ministeriële departementen en het creëren van nieuwe overheidsinstanties. Daarnaast heeft het Phare-Programma sinds verscheidene jaren ook steun gegeven voor de aanpassing van wetgeving. In november 1996 keurde het Poolse parlement het douanewetboek goed. In het kaderhier van stelde het Phare- Programma opleidingsmiddelen en knowhow ter beschikking en tevens financierde het een gegevensinvoerbeheerssysteem dat de dienstverlening door de douane efficiënter moet maken. 75 In februari 1996 voltooide de Task Force (van regering en donoren) voor Regionale Ontwikkeling in Polen zijn werkzaamheden, ook weer met behulp van fondsen van het Phare-Programma; de aanbevelingen van de task force werden in december 1996 door de Raad van Ministers overgenomen. Het eerste door Phare gefinancierde programma voor regionale ontwikkeling (Struder) in Polen werd eveneens met succes afgerond. Zoals vermeld waren er in de beginjaren problemen met de tenuitvoerlegging van het Phare-Programma, wat deels werd veroorzaakt door organisatorische moeilijkheden binnen de verantwoordelijke ministeries en een gebrek aan levensvatbare toewijzingsmechanismen. In 1995 werd het tempo van de tenuitvoerlegging echter aanzienlijk opgeschroefd, in 1996 waren de resultaten bemoedigend, hoewel iets minder dan in 1995; de waarde van de contractuele vastleggingen was iets hoger dan het bedrag aan toegewezen fondsen en de financieringsachterstand werd niet groter. Struder: een programma voor regionale ontwikkeling Er bestaan grote regionale verschillen in Polen en de werkloosheid is ongelijkmatig verspreid In 1992 had Polen geen regionaal beleid, geen wettelijk kader en geen instellingen voor regionale ontwikkeling. De regering verzocht om Phare-middelen ten behoeve van een programma voor regionale ontwikkeling, Struder, dat vervolgens slechts langzaam op gang kwam. In totaal werd door Phare in 1992 76 miljoen ecu verstrekt voor structurele-ontwikkelingsmaatregelen in zes achtergebleven provincies, dat wil zeggen provincies met een hoge werkloosheid, een hoog BBP in de landbouw of waar een ingrijpende herstructurering van de industrie plaatsvindt. Het programma werd in 1996 voltooid en in het kader daarvan deden Poolse gemeenten en provinciale bestuurders waardevolle praktijkervaring op met regionale- ontwikkelingsmaatregelen. Dit programma wordt nu voortgezet op grond van de aanbevelingen van de Task Force voor Regionale Ontwikkeling in Polen, die in december 1996 door de Raad van Ministers werden overgenomen. Het heeft een belangrijke stimulans gegeven aan het beleid voor regionale ontwikkeling en plattelandsontwikkeling dat vorm begint te krijgen. Onder dit beleid vallen belangrijke onderdelen van programma's die lijken op programma's die door de structuurfondsen van de EU worden gefinancierd. De concrete wapenfeiten van het door Phare gefinancierde Struder-programma zijn: • de medefinanciering van 1. 051 MKB-investeringsprojecten via een subsidieregeling (30 miljoen ecu) samen met leningen van handelsbanken en eigen middelen van het MKB. Hierdoor werd er in de desbetreffende regio's voor 130 miljoen ecu geïnvesteerd en werden daar 11. 500 banen gecreëerd. de medefinanciering van 188 kleine gemeentelijke infrastructuurprojecten met een waarde van 18 miljoen ecu, terwijl de totale projectkosten in de desbetreffende regio's 36 miljoen ecu bedroegen. 76 leveren van een essentiële bijdrage aan de oprichting van regionale- het ontwikkelingsbureaus en twee regionale-beleggingsmaatschappijen in Polen. het creëren van opleidings- en omscholingsregelingen voor werklozen, banken en ondernemers in het MKB. lokale 77 Roemenië Jaaroverzicht 1996 was voor Roemenië een verkiezingsjaar. In juni 1996 vonden er gemeentelijke en lokale verkiezingen plaats en in november parlements- en presidentsverkiezingen. Bij al deze verkiezingen kwam een centrum-rechtse coalitie van voornamelijk christen democraten en sociaal-democraten als beste uit de bus. De nieuwe centrum-rechtse regering bestaat uit christen-democraten (CDR), sociaal democraten (USD) en vertegenwoordigers van de Hongaarse minderheid (UDMR). Dertien erkende minderheden worden elk door één afgevaardigde in de Kamer vertegenwoordigd. Deze regeling is in overeenstemming met de Grondwet en heeft betrekking op politieke minderheidsgroepen die de drempel van 3% niet halen. In de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 17 november 1996 werd Emil Constantinescu (CDR, christen-democraten) tot president gekozen. Het hoofddoel van het regeringsprogramma te bewerkstelligen (aanpassing van de energieprijzen, monetair beleid, hervorming van openbare voorzieningen, financiële markten, hervorming van steunprogramma's voor de landbouw), begeleidende sociale maatregelen te treffen en de armoede te bestrijden. is economische hervormingen Het Bruto Binnenlands Product nam in 1996 met 4,1% toe; het was het vierde achtereenvolgende jaar dat het BBP groeide. De inflatie, die sinds 1993 gestaag was gedaald, nam versneld toe van gemiddeld 32% in 1995 tot circa 57% aan het eind van 1996 Dit was het gevolg van een zeer onsamenhangend monetair beleid en van de vele tariefverhogingen in de aanloop naar de verkiezingen. Het tekort op de algemene staatsbalans bedroeg als percentage van het nominale BBP in 1994 1,9%, in 1995 2,6% en in 1996 3,9%. De wet inzake overheidsfinanciën voorzag in een begrotingstekort van 2,9%. Het tekort in de bredere openbare sector, dat bijvoorbeeld quasi-fiscale subsidies omvat, bedroeg circa 8%. Het tekort op de lopende rekening nam in 1996 sterk toe tot 7,3%» van het BBP, terwijl het handelstekort 2,5 miljard dollar bedroeg. In verhouding tot de grootte van het land werden er slechts weinig rechtstreekse buitenlandse investeringen aangetrokken. In 1996 werden de buitenlandse reserves kleiner, omdat buitenlandse investeerders hun voorzichtige houding handhaafden en binnenlandse investeerders fondsen uit het buitenland haalden. In juni 1995 lanceerde de regering een programma voor grootscheepse privatisering dat zich op 3. 900 bedrijven richtte. Op grond van dit programma konden alle volwassen Roemenen ouder dan achttien jaar coupons verkrijgen. Het trage privatiseringstempo is een van de belangrijkste redenen voor het lage niveau van rechtstreekse buitenlandse investeringen in het land. Zo wordt het bankwezen nog steeds gedomineerd door de staatsbanken. Herstructurering en privatisering vormen kernprioriteiten voor de nieuwe regering. 78 Ten aanzien van het buitenlands beleid zijn de twee hoofddoelstellingen van het land toetreding tot de EU en tot de NAVO. Op 16 september 1996 werd een basisverdrag met Hongarije getekend. Dit verdrag heeft betrekking op minderhedenkwesties en vormt een belangrijke stap voorwaarts in het verbeteren van de betrekkingen met de buurlanden. Met Oekraïne worden onderhandelingen gevoerd over een soortgelijke overeenkomst betreffende territoriale geschillen. Phare-Programma 1996 voor Roemenië In september 1996 werd een indicatief meerjarenprogramma van vier jaar voor Phare- bijstand ten behoeve van Roemenië ondertekend. Gedurende de periode 1996-1999 zal in het kader daarvan 440 miljoen subsidiesteun aan Roemenië worden verstrekt. Als het gaat om de voorbereiding op de toetreding zijn de belangrijkste doelstellingen de verwezenlijking van en de tenuitvoerlegging van de communautaire verworvenheden. voor Europese infrastructuur integratie een De samenwerking wordt verder verbeterd via de deelname van Roemenië aan communautaire programma's overeenkomstig de besluiten van de Europese Raad van Kopenhagen Het aanvullende protocol bij de Europa-overeenkomst, dat het groene licht geeft voor de start van de programma's, is reeds in werking getreden. De Associatieraad kan derhalve op grond van de prioriteiten van het land bepalen aan welke voorwaarden Roemenië moet voldoen om aan bepaalde programma's te kunnen deelnemen De werkzaamheden zijn tot op heden naar tevredenheid verlopen wat betreft de deelname van Roemenië aan vier communautaire programma's: Jeugd voor Europa 111, Socrates, Leonardo en Media II. Daarnaast is een programma voor grensoverschrijdende samenwerking met Hongarije goedgekeurd. 2 Dit vond plaats nadat Roemenië en Hongarije op 16 september 1996 een basisverdrag hadden ondertekend. Dit programma wijst aan Roemenië en Hongarije 10 miljoen ecu toe (voor elk 5 miljoen) voor projecten ter verbetering van de levensomstandigheden aan beide zijden van de grens waarvoor samenwerking tussen de twee landen noodzakelijk is. Prestaties van Phare Hoewel er deels door organisatorische problemen binnen de verantwoordelijke in de vakministeries moeilijkheden optraden, kwam tenuitvoerlegging van het programma toen het percentage contractuele vastleggingen meer dan werd verdubbeld. Het Phare-Programma leverde een belangrijke bijdrage aan het overgangsproces in Roemenië en aan de integratie van het land in de EU. een verbetering er Roemenië is het enige geassocieerde land dat geen gemeenschappelijke grenzen, hetzij ter land hetzij ter zee, heeft met een van de 15 lidstaten; geen enkele Roemeense regio komt derhalve in aanmerking voor grensoverschrijdende programma's tussen LMOE en lidstaten als bepaald in Verordening (EG) nr. 1628/94 van de Commissie van 4/7/1994 inzake de financiering van projecten overeenkomstig het structuurbeleid van de Unie, in het bijzonder Interreg II. 79 is voor een belangrijk deel aan Phare-bij stand Het te danken dat het privatiseringsproces nu onomkeerbaar is geworden en dat het gekenmerkt wordt door een sterke mate van doorzichtigheid, ook al kon er niet optimaal van de technische bijstand gebruik worden gemaakt door een gebrek aan planning en coördinatie op de lange termijn. De toekomstige programmering moet zich richten op het scheppen van een klimaat waarbinnen de particuliere sector voldoende armslag (waaronder het versterken van de capaciteiten op het gebied van krijgt beleidsvorming). Phare was van groot belang voor de institutionele opbouw en droeg in belangrijke mate bij tot de veranderde rol van de staat ten opzichte van het bedrijfsleven. Er moeten nog wel enkele kleine problemen worden opgelost die te maken hebben met het feit dat de politieke verantwoordelijkheid voor de herstructurering gespreid is. Het Roemeense Postprivatiseringsfonds werd in 1996 opgericht. Dit is een aandelenbeleggingsfonds dat risicokapitaal verstrekt en dat door een particuliere onderneming wordt beheerd en onder supervisie staat van de EB WO. Het fonds zal tien jaar operationeel zijn en aan het eind van die periode wordt het geacht alle investeringen te hebben geliquideerd. Phare leverde een bijdrage van 10 miljoen ecu voor technische bijstand en 15 miljoen ecu voor investeringen; de EBWO droeg 25 miljoen ecu bij voor investeringen. Alle noodzakelijke overeenkomsten werden in oktober 1996 getekend. Wat de aanpassing van de wetgeving betreft boekte Roemenië slechts een bescheiden vooruitgang. Niettemin werden er enkele stappen gezet, met name op het gebied van de landbouw, mededinging, beroepskwalificaties, gezondheid en veiligheid op het werk, en het milieu. Er moet een totaalbeoordeling van de huidige situatie plaatsvinden en tevens moet er een beleid voor de toekomst worden uitgestippeld, waarbij rekening wordt gehouden met de nieuwe prioriteiten van de regering. Wat de hervorming van het openbaar bestuur aangaat waren de Phare programma's vooral actief op de volgende gebieden, beleidsontwikkeling, de modernisering en ontwikkeling van beheerscapaciteit en de ethische aspecten van de dienstverlening door de overheid. Op alle drie terreinen is nog veel werk te doen Dankzij het zeer succesvolle PAEM-programma liep het Phare-Programma voorop bij het ontwikkelen van programma's op grond waarvan in geheel Roemenië maatregelen inzake actieve werkgelegenheid worden getroffen. Programma voor maatregelen inzake actieve werkgelegenheid Het vier jaar durende programma voor maatregelen inzake actieve werkgelegenheid startte in 1994 en kreeg een begroting van in totaal 10 miljoen ecu toegewezen. De hoofddoelstelling van het programma is de regering te helpen bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van een arbeidsmarktbeleid en hervormingen op dat gebied. Daarbij moet een evenwicht worden gevonden tussen lokale initiatieven en innovatie en het ontwerpen van nationale beleidsvormen en tussen maatregelen voor actieve werkgelegenheid en institutionele ontwikkeling. 80 zijn: Het programma is gebaseerd op de beginselen van gedecentraliseerde acties en een verbeterd lokaal partnerschap. Voorbeelden van lopende maatregelen inzake actieve werkgelegenheid informatie- en documentatiecentra, bemiddelingscentra, starterscentra, Bedrijven Advies Centra, centra ter bevordering van het agrotoerisme, sollicitatieclubs, beroepsopleidingen, het ontwikkelen van ondernemersvaardigheden op scholen, arbeidsbureaus, uitzendbureaus, arbeidsdiensten voor gehandicapten, enz. Tot op heden zijn de volgende resultaten bereikt: 228 maatregelen inzake actieve werkgelegenheid zijn operationeel 53 lokale consortia zijn geïnstitutionaliseerd en operationeel 49 lokale-ontwikkelingsfunctionarissen zijn opgeleid 35. 000 mensen hebben een beroep gedaan op de informatiecentra 20. 000 mensen hebben advies gekregen in de bemiddelingscentra 10. 500 mensen hebben dankzij bemiddeling een baan gekregen 3. 100 mensen hebben een beroepsopleiding gevolgd 1 500 mensen hebben een sollicitatietraining gevolgd 1 000 mensen hebben een ondernemerscursus gevolgd een Bedrijven bemiddelingscentrum, In Medgidia, een minder ontwikkeld deel van Roemenië, was het programma voor maatregelen inzake actieve werkgelegenheid van essentieel belang voor het creëren van een een beroepsopleidingscentrum. De stichting voor de ondersteuning van minder bedeelde groepen slaagde erin te opereren zonder financiële hulp van buitenaf door kwalitatief goede haalbaarheidsonderzoeken naar toepassingen van bankleningen te verrichten; het bemiddelingscentrum in de provincie Constanta werd overgenomen door het directoraat werkgelegenheid aldaar, dat de kosten van het centrum betaald, voor zover deze hoger zijn dan de financiële steun die wordt ontvangen op grond van het programma voor maatregelen inzake actieve werkgelegenheid. 1. 837 mensen hebben hulp ontvangen waarvan 274 een baan kregen bij in totaal 170 bedrijven. Centrum Advies en In Tirga Neamt, een van de regio's in Roemenië waar de werkloosheid het hoogst is, hielp het programma voor maatregelen inzake actieve werkgelegenheid verscheidene gemeenschapsvoorzieningen te creëren. Deze maatregel was zo succesvol omdat de keuze van de voorzieningen was gebaseerd op een enquête die in de gemeenschap was gehouden. Het directoraat van de provincie nam pas na de eerste acht maanden de exploitatiekosten van het bemiddelingscentrum over, waartoe het werd aangemoedigd door de zeer positieve resultaten die het centrum had bereikt (2. 200 mensen werden aan een baan geholpen). Het beroepsopleidingscentrum boekt vooruitgang (112 mensen zijn opgeleid) en de krant is een effectief medium gebleken om werklozen te informeren. 81 Slowakije Jaaroverzicht Na haar indrukwekkende macro-economische prestatie in 1995 bleef de Slowaakse economie in 1996 groeien, en wel met bijna 7%, terwijl de inflatie afnam tot 5,4% aan het eind van het jaar. De groei was volledig aan de binnenlandse vraag te danken. Snel stijgende nettolonen en enige toename van de werkgelegenheid zorgden voor een grotere particuliere consumptie, terwijl de nettto-investeringen met meer dan 30% groeiden. Het uit voersaldo nam daarentegen sterk af en kreeg een sterk negatieve waarde. Een trage groei van de export en een sterke stijging van de import resulteerden in een tekort op de lopende rekening van meer dan 10% van het BBP; in 1995 was er nog sprake van een overschot van 2,3%. De snelle economische groei had een gunstige uitwerking op de werkgelegenheid. Het werkloosheidscijfer daalde van een hoogste waarde van 15,2% in januari 1995 tot 12,8% in december 1996. Niettemin bleef de werkloosheid ongelijkmatig over het land verspreid en nam het percentage langdurig werklozen nam toe. Het voeren van een monetair en fiscaal beleid is van vitaal belang geweest voor het stabiliseringsproces in Slowakije na de onafhankelijkheid van het land. Niettemin werd het economische beleid in 1996 expansiever, wat leidde tot een grotere binnenlandse vraag en een tekort op de lopende rekening. Pas in de tweede helft van het jaar ging het land een strakker monetair beleid voeren teneinde de buitensporige groei van de vraag te beteugelen. Het departement voor het Toezicht op de Nationale Bank heeft grote vooruitgang geboekt bij het zorgvuldig formuleren van regelgeving die wettelijke kaders creëert of verduidelijkt, het opbouwen van zijn personeelscapaciteit, het werken aan zijn onafhankelijkheid en het ontwikkelen van een allesomvattend informatiesysteem. Phare steunde de herstructurering van de drie grootste staatsbanken die meer dan 60% van de totale bankactiva vertegenwoordigen. Het ministerie van Financiën is momenteel bezig met de tenuitvoerlegging van een programma voor de hervorming van het belastingwezen en de accountancy; een onderdeel van dit programma is de bijstand voor de Unie van Accountants en de Rekenkamer. Phare-Programma 1996 voor Slowakije het het van kader indicatief meerjarenprogramma In werden programmeringsbesprekingen gevoerd. De programmering van het operationele landenprogramma werd vertraagd, en wel deels wegens institutionele veranderingen en personeelswijzigingen (verschuiving van coördinatieverantwoordelijkheden van het Slowaakse ministerie van Buitenlandse Zaken naar het kabinet van de regering). Uiteindelijk werd er op grond van het meerjarige financiële perspectief besloten de vastleggingen voor 1996 voor een later tijdstip te bestemmen, aangezien jaarlijkse toewijzingen kunnen worden aangepast aan behoeften, absorptievermogen en vroegere 82 programmaprestaties. Derhalve kreeg Slowakije in 1996 alleen bijstand toegewezen voor Tempus (4,5 miljoen ecu) ter ondersteuning van het onderwijs. Prestaties van Phare In 1995 werd een Raad voor Europese Integratie opgericht als een interministerieel forum dat zich zou gaan bezighouden met integratiekwesties. Van alle nieuwe wetgeving moet worden onderzocht of deze in overeenstemming is met de EG- wetgeving. Deze taak wordt uitgevoerd door het Instituut voor de Aanpassing van Wetgeving dat in juni 1995 werd opgericht en in 1996 in het kabinet van de regering werd geïntegreerd. De Slowaakse regering maakte een totaal strategie voor de aanpassing van wetgeving bekend ter gelegenheid van de vergadering van het Associatiecomité in december 1996. Phare steunt het Slowaakse Instituut voor de Aanpassing van Wetgeving via uitgebreide technische bijstand. Het herstel van de brug over de Donau tussen de steden Esztergom en Sturovo is een project (5 miljoen ecu) dat door de EU en de twee begunstigde landen financieel wordt gesteund in het kader van de conferentie over het Stabiliteitspact in Europa. Dit project laat zien dat Hongarije en Slowakije vastbesloten zijn als buurlanden naar goede onderlinge betrekkingen te streven, zoals zij ook in het Basisverdrag inzake Goed Nabuurschap en Vreedzame Samenwerking hebben uitgesproken dat op 15 mei 1996 werd geratificeerd. Met het herstel van deze brug wordt vooral beoogd goede betrekkingen te bevorderen inzake kwesties als minderheden, grenzen en regionale samenwerking. Tegenwoordig is het merendeel van de bedrijven geprivatiseerd via de couponregeling of sinds 1995 via MEBO (Management Employment Buy-Out (uitkoop van personeel door de directie)). Phare heeft geholpen bij de herstructurering van een breed scala van bedrijven. Via meer dan 40 onderzoeken inzake afzonderlijke ondernemingen werd bijstand verleend aan tien industriële sectoren, waaronder wapentuig, machinebouw, metalen producten, chemische producten en textiel. De gemiddelde kosten van de technische bijstand per project bedroegen 250. 000 ecu; deze bijstand betrof de operationele herstructurering, de productie, de organisatie en de voorbereiding van strategische plannen. Er werd slechts weinig kapitaal aangetrokken vergeleken met andere landen in de regio. In de eerste helft van 1995 was het bedrag aan buitenlandse investeringen nauwelijks toegenomen, maar eind december 1996 was de waarde van het aangetrokken kapitaal gestegen tot in totaal $845 miljoen. De belangrijkste investeerders komen uit Oostenrijk, Duitsland, de Tsjechië en de VS. Positiever is dat het aantal bedrijven met deelneming in buitenlands kapitaal toenam van 5. 100 in 1993 tot 9. 717 in 1996. Deze investeringen zijn hoofdzakelijk gericht op de detailhandel, de industrie, het bankwezen en het verzekeringswezen. Phare steunde het Slowaakse Nationale Bureau voor de Ontwikkeling van Buitenlandse Investeringen dat verantwoordelijk is voor het bevorderen van buitenlandse investeringen in Slowakije, en droeg er in belangrijke mate toe bij dat er 'greenfield'-investeringen werden aangetrokken. In de afgelopen jaren was het Slowaakse Nationale Bureau voor Buitenlandse Investeringen betrokken bij 17 projecten met een totale waarde van $144 miljoen; dankzij deze projecten werden 6. 000 mensen aan een baan geholpen. 83 Het MKB vormt nu een belangrijke motor voor de groei in Slowakije en vertegenwoordigt 35% van het BBP. Het MKB heeft erkenning gekregen als zijnde een belangrijke sector voor de omschakeling van de economie, de ontwikkeling van marktmechanismen en de bevordering van het ondernemerschap, en tevens als verschaffer van werkgelegenheid. Phare-steun is cruciaal voor deze sector; deze steun heeft in het verleden bijgedragen tot de ontwikkeling van bedrijfsondersteuningscentra en zal zich in de toekomst concentreren op de kaders voor het beleid, de dienstverlening en de regelgeving. Phare heeft belangrijk werk verricht door rechtstreekse bijstand aan het MKB te verlenen en instellingen op te richten om het MKB te ondersteunen. De Slowaakse regering besloot in 1993 een onafhankelijke instantie te creëren voor de ontwikkeling van de sector. Het MKB-programma dat door deze instantie wordt uitgevoerd en door de Slowaakse regering wordt medegefinancierd, is nu volledig operationeel, waarbij de verschillende financiële instrumenten worden toegepast, in het bijzonder het fonds voor kleine leningen; voor deze financiële instrumenten is veel geld bijeengebracht. Deze financiële bijstand wordt samen met het verstrekken van zakelijke adviezen via een netwerk van steuncentra beschouwd als een waardevolle dienstverlening voor het MKB. Met name is dankzij de gesubsidieerde leenregeling, een unieke combinatie van fondsen van Phare, de regering en de commerciële sector, aan het MKB het broodnodige kapitaal verstrekt om zijn activiteiten te kunnen uitbreiden. Op grond van deze leenregeling zijn in totaal 459 leningen voor een gemiddeld bedrag van ongeveer 76. 000 ecu verstrekt aan bedrijven met gemiddeld 45 werknemers. In 1996 tekenden de Slowaakse regering en de EB WO de overeenkomst inzake de oprichting van het Slowaakse Postprivatiseringsfonds, een herstructureringsinstrument dat knowhow en kapitaal kan verschaffen aan Slowaakse middelgrote bedrijven. De Phare-subsidie bestaat uit aandelenkapitaal (12 miljoen ecu) en technische bijstand (8 miljoen ecu). Het Slowaakse Postprivatiseringsfonds biedt aandelenkapitaal, een effectief bestuur en beheersbijstand aan bedrijven die op dit moment niet in staat zijn particulier aandelenkapitaal aan te trekken. De Beleidsadvieseenheid hielp het ministerie van Landbouw bij het evalueren en formuleren van landbouwbeleid en bij het creëren van werkgroepen die moeten onderzoeken of het land de communautaire verworvenheden volledig heeft ingevoerd (structurele kwesties, veterinaire en fytosanitaire zaken, bosbouw, waterbeheer, enz. ) Phare heeft eveneens mede bijgedragen tot de voortgezette modernisering en het herstel van de grondregistratie en de geïntegreerde kadastrale informatiediensten ter ondersteuning van het teruggave- en ruilverkavelingsproces, de ontwikkeling van de grondmarkt en de privatisering van plattelands- en stedelijke gebieden, waardoor wordt voorzien in de behoeften van het land op sociaal-economisch en milieugebied. De bijstand versterkte tevens de gemeenschapsontwikkeling met inachtneming van essentiële democratische beginselen, door de eigendomsrechten met betrekking tot grond en de bijbehorende bezittingen beter te waarborgen en de lokale overheden te helpen hun taken in verband met grondregistratie en de vervaardiging van landkaarten 84 te verrichten. Phare verleende ook bijstand om de beschikbaarheid van geografische informatiesystemen te verbeteren, digitale en soortgelijke producten te ontwikkelen (luchtfotografie van 6. 000 km2 van het Slowaakse grondgebied), en gebruikers binnen de openbare en particuliere sector en binnen de regering, zoals lokale autoriteiten, regionale autoriteiten (ruimtelijke ordening, milieubescherming), banken (grondmarkt, hypotheekmarkt), enz. te stimuleren en te ondersteunen. Andere tastbare bijdragen werden geleverd in het onderwijs waar Phare steun gaf aan taaldocenten aan de pedagogische een kort hoger-onderwijsprogramma voor faculteiten van Slowaakse universiteiten; bij dit programma waren meer dan 1. 300 studenten betrokken. De burgermaatschappij speelt in Slowakije een zeer belangrijke rol als het gaat om de nadere toepassing van democratische beginselen in het land. Dat vanuit deze beginselen wordt gewerkt, blijkt uit de kwanteit en de kwaliteit van bestaande niet- gouvernementele organisaties. In dit verband heeft Phare meer dan 300 NGO-projecten ondersteund via de Stichting voor de Ontwikkeling van de Burgermaatschappij. Deze stichting is momenteel een van de grootste en invloedrijkste organisaties in Slowakije op het gebied van subsidieverstrekking aan NGO's. De grensoverschrijdende samenwerking met Oostenrijk liep in 1996 enige vertraging op, voornamelijk door een verandering van institutionele verantwoordelijkheden en personeelswijzigingen. De instelling die tot oktober 1995 verantwoordelijk was voor regionale ontwikkeling en grensoverschrijdende samenwerking, het Centrum voor Strategische Studies, werd vervangen door een Bureau voor de Strategische Ontwikkeling van Maatschappij, Wetenschap en Technologie in Slowakije. De prestaties van het Phare-Programma, gemeten naar het percentage contractuele vastleggingen en het uitbetalingspercentage, namen langzaam doch gestaag toe. Eind 1996 had het percentage contractuele vastleggingen van de programma's voor 1990- 1994 een resultaat van 80% bereikt. Het percentage contractuele vastleggingen van de programma's voor 1995 bedroeg eind 1996 bijna 50% van het totale toegewezen bedrag. Teneinde de tenuitvoerlegging van de Phare-bijstand te stroomlijnen, zijn er voorbereidende werkzaamheden verricht om in 1997 een Centrale Financiële en Aanbestedingseenheid op te richten die het Phare-Programma in Slowakije moet gaan beheren. Dit maakt de ontwikkeling van effectief financieel beheer mogelijk waardoor er passende aanbestedings- en boekhoudkundige procedures in gang kunnen worden gezet om de tenuitvoerlegging van de Phare programma's te versnellen. te rationaliseren en Ontwikkeling van het MBK Sinds 1991 heeft het Phare-Programma het MKB ondersteund met een totaalbedrag van 23,4 miljoen ecu waarvan 22 miljoen ecu volledig contractueel is vastgelegd. Deze steun was gericht op een scala van activiteiten waaronder beleidsonderzoek, 85 adviesondersteuning voor het MKB, institutionele opbouw en financiële bijstand voor het MKB Beleid en onderzoek ter waarde van 700. 000 ecu hadden betrekking op studies, internationale conferenties en wetenschappelijk onderzoek, die het ministerie van Economie als basis gebruikt om een MKB-strategie en -beleid te ontwikkelen. in totaal 5,7 miljoen ecu gebruikt voor Er werd informatie en adviezen ter ondersteuning van de vorming van een netwerk van bedrijfsinnovatiecentra en regionale advies- en informatiecentra die een scala van adviesdiensten rechtstreeks aan het MKB verlenen. Daarnaast steunt Phare het Nationale Bureau voor de Ontwikkeling van het MKB dat de algehele verantwoordelijkheid draagt voor het bevorderen van het MKB in Slowakije door de exploitatiekosten daarvan mede te financieren en technische bijstand te verlenen (opleidingen, knowhow en benodigdheden/apparatuur). Phare heeft ook een aantal verschillende financiële instrumenten geïnitieerd om het MKB te ondersteunen, en wel voor een totaalbedrag van 17 miljoen ecu: Garantieregeling Regeling voor kleine leningen Steunlening Startkapitaal Microkrediet Technische bijstand 3 miljoen ecu 1 miljoen ecu 10,4 miljoen ecu 1,3 miljoen ecu 300. 000 ecu 1 miljoen ecu Het MKB-programma als geheel fungeerde als katalysator voor het stimuleren van de groei van het MKB in Slowakije en voor het creëren van instellingen ten dienste van het MKB. Sinds 1991 is het aantal MKB's gestegen van 201. 470 tot 298. 363 in 1995; het MKB neemt nu maar liefst 35% van de bruto-productie in de industrie voor zijn rekening. Met name is dankzij de gesubsidieerde leenregeling, een unieke combinatie van fondsen van Phare, de regering en de commerciële sector, aan het MKB het broodnodige kapitaal verstrekt om zijn activiteiten te kunnen uitbreiden. Op grond van deze leenregeling zijn in totaal 250 leningen voor een gemiddeld bedrag van 60. 000 ecu verstrekt aan bedrijven met gemiddeld 45 werknemers. 86 Slovenië Jaaroverzicht De economische activiteit van het land begon weer een opleving te vertonen na de achteruitgang die in de tweede helft van 1995 was ingezet. Voor de eerste maal sinds 1993 daalde de export in 1996 echter, en wel met ongeveer 5%, terwijl de industriële productie met 1% toenam. Mede hierdoor nam de jaarinflatie af van 12,1% in 1995 tot 9,7% in 1996. Het werkloosheidscijfer daalde tot 8%, overeenkomstig internationale maatstaven. Sinds de onafhankelijkheid stabiliteit gehandhaafd via een strak monetair beleid met overschotten of kleine tekorten op de begrotingen. De voorlopige cijfers voor 1996 laten een klein begrotingstekort van 0,2% van het BBP zien. is de macro-economische Op het micro-economische vlak is het op een couponregeling gebaseerde privatiseringsproces bijna voltooid. De herstructurering op de middellange termijn van prioritaire sectoren van de economie, waaronder de industrie en de financiële sector, moet echter nog worden afgerond. Er zijn betrekkelijk weinig buitenlandse investeringen aangetrokken. Slovenië en de Europese Unie tekenden de Europa-overeenkomst in juni 1996. De definitieve ratificatie van de overeenkomst door alle lidstaten wordt in de loop van 1998 verwacht. Ook in juni 1996 vroeg Slovenië officieel het volwaardige EU- lidmaatschap aan. Phare-Programma 1996 voor Slovenië In het kader van de strategie ter voorbereiding van de toetreding heeft er een algehele heroriëntering van de Phare-bijstand in Slovenië plaatsgevonden; deze bijstand is er nu vooral op gericht het land voor te bereiden op zijn toekomstige integratie in de EU. In maart 1996 kwam de Europese Commissie met de Sloveense regering een indicatief meerjarenprogramma overeen voor de periode 1996-1999. Het programma weerspiegelt de prioriteiten van het land met het oog op de voorbereiding op de toetreding, en heeft vier hoofddoelstellingen. • • • • coördinatie van de strategie van de Sloveense regering ter voorbereiding van de toetreding en toezicht daarop invoering van de communautaire verworvenheden ondersteuning van voortgezette economische en sociale hervormingen infrastructuurintegratie Het indicatief meerjarenprogramma voorziet in een toewijzing van in totaal 100 miljoen ecu die verdeeld moet worden over de nationale Phare-begroting (76 miljoen ecu) en de programma's voor grensoverschrijdende samenwerking met Oostenrijk en Italië (24 miljoen ecu). 87 In het operationele landenprogramma voor 1996 werden de concrete maatregelen aangegeven die ervoor zorgen dat de doelstellingen van het indicatief meerjarenprogramma worden verwezenlijkt. Het programma inzake de strategie ter voorbereiding van de toetreding (2,85 miljoen ecu) verschaft middelen voor extra lokaal personeel en voor langdurige technische bijstand die erop is gericht institutionele knowhow te ontwikkelen op het gebied van projectcoördinatie en -toezicht. Er worden praktische beheersinstrumenten geïntroduceerd als de Eenheid voor Technische Steun ten behoeve van de Europese Integratie en een vertaalafdeling op het ministerie van Buitenlandse Zaken. 'Hef programma voor 1996 had ook als doel te helpen bij het ontwerpen en lanceren van het nationale plan voor toetreding; daarnaast zal de bevolking dankzij een nationale bewustwordingscampagne de mogelijkheid krijgen om te beoordelen hoe de voorbereiding op de toetreding vordert. Aan het programma ter ondersteuning van de invoering van de communautaire verworvenheden werd 5,4 miljoen ecu toegewezen. Het Wetgevingsbureau opereert in nauwe samenwerking met het ministerie van Buitenlandse Zaken bij de tenuitvoerlegging van het project dat ten behoeve van het nationale aanpassingsplan knowhow op juridisch en beheersgebied verschaft. De hervorming van het openbaar bestuur zal een bijzonder ingewikkelde onderneming worden, gezien het pakket aan vereiste wijzigingen en de noodzaak om vele verschillende ministeries bij de hervorming te betrekken. Er zijn cruciale hervormingen nodig zoals een nieuwe ambtenarenwet. Het programma voor 1996 ter bevordering van de duurzaamheid van sociaal- economische ontwikkelingen en ter versterking van de concurrentiepositie van het bedrijfsleven richt zich op drie hoofdgebieden: • • • steun voor de hervorming van de overheidsfinanciën en de financiële sector (3,1 miljoen ecu) steun voor de ontwikkeling van het bedrijfsleven (3,1 miljoen ecu) steun voor de ontwikkeling van het menselijk potentieel en sociale ontwikkeling (2 miljoen ecu) De programma's die netwerken binnen Europa en de infrastructuurintegratie steunen, vormen een reactie op de relatief schaarse beschikbare middelen. Het programma voor 1996 heeft betrekking op de prioritaire behoeften aan technische bijstand van het ministerie van Vervoer en Communicatie en zal zich gaan concentreren op het uitstippelen van het nationale vervoersbeleid. In het kader van de voorbereiding op de toetreding is de bredere doelstelling van deze programma's instellingen, organisaties en de infrastructuur gereed te maken voor een mogelijk EU-lidmaatschap. De Phare-bijstand op vervoersgebied kent derhalve drie specifieke doelstellingen: bijstand voor het uitstippelen van het nationale vervoersbeleid, aanpassing van wetgeving, regelgeving en standaarden, en herstructurering van de sector om de verenigbaarheid met Europese normen te verbeteren. 88 infrastructuur Tenslotte concentreert het programma voor grensoverschrijdende samenwerking met Italië voor de periode 1995-1999 zich op de verbetering van de vervoers- en grensoverschrijdende in grensregio's (33%), milieubescherming (30%), de ontwikkeling van het menselijk (4%) en potentieel en netwerkverbindingen programmabeheer (5%). Wat de samenwerking met Oostenrijk betreft zijn de prioriteiten economische ontwikkeling (40%), infrastructuur en vervoer (25%), milieu (26%), ontwikkeling van het menselijk potentieel (3%) en technische bijstand (6%). (18%), de economische ontwikkeling (10%), culturele samenwerking Prestaties van Phare De inspanningen en ter beschikking gestelde fondsen waren vooral bedoeld om de productiesector te herstructureren door te helpen bij het proces van privatisering en herstructurering van bedrijven en het herstel van de financiële sector. Tijdens deze periode van de economische omschakeling werd 69 miljoen ecu toegewezen. Er werden tevens belangrijke bedragen toegewezen aan het Tempus-programma dat het voor het Sloveense onderzoek, de wetenschap en de technologie eenvoudiger maakte om de samenwerking met EU-universiteiten te intensiveren. Dit is belangrijk voor een kleine, open maatschappij waarin de algehele economische groei op de export berust en die vergeleken met andere landen in het voordeel is dankzij hoogtechnologische productielijnen die slechts lage arbeidskosten met zich meebrengen. Phare speelde een belangrijke rol in de steun voor de ontwikkeling van de particuliere sector, waaronder het privatiseringsproces, investeringen en bevordering en herstructurering van de export. Dit proces werd in 1996 voortgezet. Met de middelen die Phare had toegewezen voor de ontwikkeling van het MKB, werd steun verleend aan middelgrote en kleine bedrijven in de regio's; er werd aan het ministerie technische bijstand geboden om het opzetten van garantiefondsen voor het MKB te ondersteunen en er werd een project voor regionale ontwikkeling in de regio Zasavje gestart, waaronder samenwerking tussen de vijf belangrijkste gemeenten in het gebied. Er worden nu initiatieven ontplooid om het MKB te ontwikkelen op het gebied van het toerisme. Momenteel loopt er een proefproject voor regionale ontwikkeling in de regio Maribor, dat bijstand voor het Regionale-Ontwikkelingsbureau van Maribor en de Kamer van Economie van Maribor omvat. Phare hielp de belastinghervorming te organiseren, waardoor de Sloveense regering in maart 1996 binnen het ministerie van Financiën een geünificeerde belastingdienst kon creëren. Er wordt steun verleend aan een nieuw bankbetalingssysteem en tevens werd in januari 1996 de goedkeuring en invoering van een douanewetboek ondersteund dat verenigbaar is met het wetboek van de Europese Unie. 89 Privatiseringsprogramma In het kader van de bovengenoemde steun voor het privatiseringsproces verleende Phare bijstand op verschillende gebieden, waaronder • Bijstand voor het Nationale Privatiseringsbureau. Aanvankelijk was de bijstand gericht op het zoeken naar buitenlandse investeerders. Vervolgens bleek echter nog eens duidelijk dat de regering gekozen had voor een op coupons gebaseerde privatisering, toen het accent kwam te liggen op het opsporen en beoordelen van de 1. 500 bedrijven die onder de couponregeling van de regering vielen. Dit was een omvangrijke taak aangezien de handelsregisters en de bestaande informatie over deze bedrijven niet geheel betrouwbaar waren. • Een bewustwordingscampagne, die van onschatbare waarde bleek omdat een groot deel van het Sloveense publiek bij de couponregeling was betrokken. Deze campagne werd gevolgd door een voorlichtingscampagne voor aandeelhouders: in negen televisie uitzendingen werd hun duidelijk gemaakt wat hun rechten en plichten waren. Er werd ook een telefonische informatiedienst opgericht die per dag meer dan 400 telefoontjes kreeg te verwerken, en er kwam iedere maand een nieuwsbrief uit met een oplage van 640. 000 exemplaren. De nieuwsbrief kan het nu stellen zonder financiële hulp van buitenaf en verschaft het publiek nuttige informatie over ontwikkelingen op de effectenmarkt en privatisering. De waarde van de bewustwordingscampagne kon nauwkeurig worden bepaald aan de hand van de uitkomsten van opiniepeilingen en het toegenomen gebruik van privatiseringscoupons door de bevolking. Wat de herstructurering betreft heeft Phare tevens steun verleend door • • • • te helpen een beleid te definiëren met behulp van sectoronderzoeken die de basis vormden voor concrete voorstellen die door het Industriële-Ontwikkelingsbureau van de regering (SKLAD) werden overgenomen. samen met de EBWO een tumaround-management-prograxnma. te financieren dat bedrijven hielp in een concurrerend marktstelsel hun efficiëntie te vergroten en hun levensvatbaarheid te waarborgen. lokale beheersadviseurs en exploitanten binnen de sector toerisme op te leiden lokale-ontwikkelingsinitiatieven te bevorderen in de mijnbouw- en industriegebieden die het zwaarst door de herstructurering worden getroffen. Phare financierde een aantal sectoronderzoeken (hout, staal, textiel, leer, chemische producten, papier, werktuigmachines) die nuttige informatie verschaften over de huidige praktijk en prestaties in de desbetreffende sectoren in verhouding tot westerse maatstaven. De onderzoeken gingen een basis vormen voor de beleidsformulering in deze sectoren en werden in november 1996 door de regering gebruikt met het oog op haar nationale strategie voor industriële ontwikkeling. 90 Ill Statistisch overzicht In dit hoofdstuk worden de activiteiten van het Phare-Programma uitgesplitst per land en per sector, uitgedrukt in toegewezen fondsen. De meeste Phare programma's hebben een geïntegreerd karakter; zij zijn gericht op verschillende aanvullende sectoren of functies. Dit vormt een specifieke moeilijkheid voor het opstellen van sectorindelingen. Programma's met een sterk gemengd karakter (zoals in de beginjaren het geval was met de algemene technische faciliteiten) zijn ingedeeld bij 'overige' programma's. In de overige gevallen vond sectorclassificatie plaats op grond van de hoofdsector waarop het desbetreffende programma betrekking had Hoewel op deze wijze niet altijd de werkelijke omvang van de begroting voor elke afzonderlijke sector tot uiting komt (de begroting voor het milieu wordt bijvoorbeeld te laag geraamd, zoals eerder in dit verslag is aangegeven), vormt dit het best beschikbare alternatief voor volledige tijdreeksen. De per land toegewezen kredieten zijn ter beschikking gesteld op grond van specifieke nationale programma's. Deze geven een te lage raming van de steun die door een afzonderlijk land wordt ontvangen, aangezien Phare eveneens via horizontale en meerlandenprogramma's in de behoeften van de verschillende partnerlanden voorziet. 91 Albanie Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 15 0 60 1,2 0 4,4 35 0 4,4 120 1,2 10 0 10 2,5 3,3 0 42 6 0 75 4,6 5 0 7 2,4 0 23 0 7 0 49 0 0 0 0 3,5 0 34 43,5 0 7 88 8,8 1,7 0 0 4 1,5 37 0 0 0 53 14,6 31,7 0 77 13,6 4,8 98,4 120,5 13 11,4 385 U3 Bosnië-Herzegowina Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 37,3 0 0 0 0 0 0 37,3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 9 0 0 125 1 0 0 3 0 2 140 9 0 0 162,3 1 0 0 3 0 2 177,3 Bulgarije Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 51 0 25 13 38,3 26 52,5 17,5 0 223,3 16 0 0 0 17,5 10,8 13,9 11 14,5 1. 5 85,2 1. 2 0 1,2 0 12 5 62,6 3 0 0 85 2 5 0 0 21 7 48 0 0 0 83 2 0 1. 5 0 12 6 40 1 0 0 62,5 21,2 56 2,7 25 75,5 67,1 190,5 67,5 32 1. 5 539 Ui u Republiek Tsjechië Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 8 0 9 27 8 8 60 11 4,5 0 0 5,5 0 25 0 14 0 60 7 0 0 0 8 0 91 1 2 1 110 0 0 0 0 7,5 5 34 7,5 0 0 54 18 4,5 0 0 29 5 159 35,5 24 9 284 Estland Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 0 1 0 0 0 0 9 10 0 0 0 0 1. 5 0 0 0 0 10,5 12 0 0 0 0 4,5 2,5 6 8 0 1,5 22,5 2,8 0 0 0 4,2 0 5 9,1 2,9 0 24 25,3 3 0 0 4 1 18,3 9 0 1. 2 61,8 28,1 3 0 0 15,2 3,5 29,3 26,1 2,9 22,2 130,3 -G VJRM Funds allocated by sector 1990-1996 (ECU million) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. beschemriing Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 10 0 0 0 0 0 0 10 0 0 0 25 0 0 0 0 0 0 25 2 0 0 23 0 0 0 0 0 0 25 0 0 0 25 0 0 0 0 0 0 25 4,1 3. 9 0 0 2 0 10 4,8 0 0,2 25 6,1 3,9 0 83 2 0 10 4,8 0 0,2 110 Hongarije Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 22,5 38 0 0 45,5 47 8,3 111,5 29 5 306,8 1. 5 30,5 0 0 26 0 0 31 10 0 99 0 0 0 0 24 15,5 29 16,5 0 0 85 3 10 0 0 16 12 36 11 2 2 92 18,5 0 0 0 10 0 26 46,5 0 0 101 45,5 78,5 0 0 121,5 74,5 99,3 216,5 41 7 683,8 O) ^ Letland Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 0 1. 5 0 0 0 0 13,5 15 0 0 0 0 2 0 0 0 0 16 18 0 0 0 0 5 5,5 0 14,5 0 4,5 29,5 1,3 0 0 0 2 0 9,2 10,8 9,2 0 32,5 16 0,8 0 0 3,6 1,1 7,1 6,1 2,4 0 37 17,3 0,8 0 0 14,1 6,6 16,3 31,4 11,6 34 132 Litouwen Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 0 1,5 0 0 9,5 0 9 20 0 0 0 0 2,5 0 0 0 0 22,5 25 0 0 0 0 6 1 16,5 14,5 0 1 39 5,5 0 0 0 3,5 0 19 9,6 4,4 0 42 12,8 4,5 0,5 0 5,7 2,5 16,6 7,7 2,8 0 53 18,3 4,5 0,5 0 19,2 3,5 52,1 41,3 7,2 32,5 179 ^0 Polen Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 26,7 135 0 0 59,3 75 42,4 191,2 45,2 3 577,8 32 30 0 0 45 0 63 28 0 27 225 21,5 2,5 0 0 39 12 93,8 31 9 0 208,8 2 13 0 0 37 22 91 9 0 0 174 0 14 0 0 30 5 117 37 0 0 203 82,2 194,5 0 0 210,3 114 407,2 296,2 54,2 30 1388,5 Roemenië Funds allocated by sector 1990-1996 (ECU million) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 66 0 71,8 23 5 9 45 40 42 301,8 10 5 0 9,9 18 0 0 70 0 27 139,9 9,6 0 5 0 37 0 25 23,4 0 0 100 0 10 0 0 18 0 38 0 0 0 66 0 0 0 0 23 8,4 75,5 8 0 3,5 118,4 19,6 81 5 81,7 119 13,4 147,5 146,4 40 72,5 726,1 **¥ Slowakije Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 0 0 5 0 5 19 3 5 40 4 5 0 0 9 0 6,5 5 5,5 5 40 5 2,6 0,5 0 5 1 8,2 18,7 4,4 0,6 46 0 0 0 0 4,5 0 0 0 0 0 4,5 9 10,6 0,5 0 23,5 1 19,7 42,7 12,9 10,6 130,5 Slovenië Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 0 0 2,3 0 0 0 0 6,7 9 0 0 0 0 3,5 0 0 0 0 7,5 11 0 0 0 0 5,5 0 6 12,5 0 0 24 0 0 0 0 2,6 0 7,4 3 4,4 7,6 25 8,3 0 0 0 1. 3 0 3,9 6,6 2 0 22 8,3 0 0 0 15,2 0 17,3 22,1 6,4 21,8 91 * Meer-landenprogramma's Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 12,5 0 0 51 73,4 69,5 35 33,8 0 1. 5 276,7 10 0 0 0 20,8 20 24 37,3 0 0 112 25 0 0 0 13 13 31 4 0 0 86 0 0 0 0 8,5 20 70,5 5 0 0 104 22 0 0 0 5 10 39 49 0 0,5 125,5 69,5 0 0 51 120,7 132,5 199,5 129,1 0 2 704,2 Overige programma's Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 5 37,7 7. 3 20 0 0 0 73,8 143,8 0 0 10 0 9,9 0 0 0 0 54,4 74,3 7 0 10 0 7 23 2 21 6 43,1 119,1 2 0 10 0 17,8 20 0 106 20 67,4 243,2 32 0 21,7 0 12,9 15 0 0 10,5 70,1 162,2 41 0 56,7 37,7 54,9 78 2 127 36,5 308,8 742,6 Tsjecho-Slowakije Phare fondsen per sector 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Herv. bestuur, openb. instellingen, aanpassing wetten, consum. bescherming Herstructurering van de landbouw Burgermaatschappij en democratisering Essentiele hulp Onderwijs, opleiding en onderzoek Milieu en nucleaire veiligheid Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Prive-sector, financiele sector, geintegreerde regionale maatregelen Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Overige Totaal 0 0 4 0 38 35 21 70 15 50 233 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 0 38 35 21 70 15 50 233 Noot: Vanaf 1993 zijn de Phare-kredieten afzonderlijk verleend aan de Tsjechische Republiek en Slowakije 6 0 Hervorming bestuur, openbare instellingen, aanpassing wetgeving, consumentenbescherming Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) 0 Albanie Bosnie-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenie Slowakije Slovenie Meer-landen programma's Overige Totaal 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal 0 0 0 0 0 0 22,5 0 0 26,7 0 0 0 12,5 0 61,6 1,2 0 16 0 0 0 1,5 0 0 32 10 0 0 10 0 70,7 4,6 0 1,2 11 0 2 0 0 0 21,5 9,6 4 0 25 7 85,9 0 0 2 7 2,8 0 3 1,3 5,5 2 0 5 0 0 2 30,6 8,8 9 2 0 25,3 4,1 18,5 16 12,8 0 0 0 8,3 22 32 125. 2 14,6 9 21,2 18 28,1 6,1 45,5 17,3 18,3 82,2 19,6 9 8,3 69,5 41 407,7 Herstructurering van de landbouw Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) Albanie Bosniè-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenië Slowakije Slovenië Meer-landen programma's Overige Totaal -X I) Po 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal 15 0 51 0 0 0 38 0 0 135 66 0 0 0 0 305 10 0 0 0 0 0 30,5 0 0 30 5 3 0 0 0 78,5 5 0 0 4,5 0 0 0 0 0 2,5 0 5 0 0 0 17 0 0 5 0 0 0 10 0 0 13 10 2,6 0 0 0 40,6 1,7 0 0 0 3 3,9 0 0,8 4,5 14 0 0 0 0 0 27,9 31,7 0 56 4,5 3 3,9 78,5 0,8 4,5 194,5 81 10,6 0 0 0 469 Burgermaatschappij en democratisering Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) ü Albanie Bosnië-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenie' Slowakije Slovenie' Meer-landen Overige Totaal programma's 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 10 10 0 0 1,2 0 0 0 0 0 0 0 5 0 0 0 10 16,2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,5 0 0 10 10,5 0 0 1,5 0 0 0 0 0 0,5 0 0 0 0 0 21,7 23,7 0 0 2,7 0 0 0 0 0 0,5 0 5 0,5 0 0 56,7 65,4 Essentiële hulp Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) Albanie" Bosnie-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Repupliek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen RoemeniS Slowakije Sloven ie Meer-landen programma's Overige Totaal ü 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal 60 37,3 25 0 0 10 0 0 0 0 71,8 0 0 51 37,7 292,8 10 0 0 0 0 25 0 0 0 0 9,9 0 0 0 0 44,9 7 0 0 0 0 23 0 0 0 0 0 0 0 0 0 30 0 0 0 0 0 25 0 0 0 0 0 0 0 0 0 25 0 125 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 125 77 162,3 25 0 0 83 0 0 0 0 81,7 0 0 51 37,7 517,7 Onderwijs, opleiding en onderzoek Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) Albanie Bosnië-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije —* Letland 0 ^-5 Polen Litouwen Roemenie" Slowakije Sloven ie Meer-landen Overige Totaal programma's 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal 1. 2 0 13 0 1 0 45,5 1,5 1,5 59,3 23 0 2,3 73,4 7,3 229 2,5 0 17,5 8 1,5 0 26 2 2,5 45 18 5 3,5 20,8 9,9 162,2 2,4 0 12 5,5 4,5 0 24 5 6 39 37 9 5,5 13 7 169,9 3,5 0 21 8 4,2 0 16 2 3,5 37 18 5 2,6 8,5 17,8 147,1 4 1 12 7,5 4 2 10 3,6 5,7 30 23 4,5 1,3 5 12,9 126,4 13,6 1 75,5 29 15,2 2 121,5 14,1 19,2 210,3 119 23,5 15,2 120,7 54,9 834,7 Milieu en nucleaire veiligheid Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) o o Albanie Bosnië-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenie" Slowakije Sloven ie Meer-landen Overige Totaal programma's 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal 0 0 38,3 0 0 0 47 0 0 75 5 0 0 69,5 20 254,8 3,3 0 10,8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 20 0 34,1 0 0 5 0 2,5 0 15,5 5,5 1 12 0 0 0 13 23 77,5 0 0 7 0 0 0 12 0 0 22 0 1 0 20 20 82 1,5 0 6 5 1 0 0 1,1 2,5 5 8,4 0 0 10 15 55,5 4,8 0 67,1 5 3,5 0 74,5 6,6 3,5 114 13,4 1 0 132,5 78 503,9 Infrastructuur (energie, vervoer, telecommunicatie) Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) ^ 0 I \ +* Albanie Bosnië-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenië Slowakije Slovenië Meer-landen programma's Overige Totaal 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal 4,4 0 26 0 0 0 8,3 0 0 42,4 9 0 0 35 0 125,1 0 0 13,9 9 0 0 0 0 0 63 0 5 0 24 0 114,9 23 0 62,6 25 6 0 29 0 16,5 93,8 25 6,5 6 31 2 326,4 34 0 48 91 5 0 36 9,2 19 91 38 8,2 7,4 70,5 0 457,3 37 0 40 34 18,3 10 26 7,1 16,6 117 75,5 0 3,9 39 0 424,4 98,4 0 190,5 159 29,3 10 99,3 16,3 52,1 407,2 147,5 19,7 17,3 199,5 2 1448 Privé-sector, financiële sector, geïntegreerde regionale maatregelen Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal o Albanie Bosnië-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenie Slowakije Sloven ie Meer-landen Overige Totaal programma's 35 0 52,5 0 0 0 111,5 0 9,5 191,2 45 0 0 33,8 0 478,5 42 0 11 27 0 0 31 0 0 28 70 19 0 37,3 0 265,3 0 0 3 0 8 0 16,5 14,5 14,5 31 23,4 5 12,5 4 21 153,4 43,5 0 0 1 9,1 0 11 10,8 9,6 9 0 18,7 3 5 106 226,7 0 3 1 7,5 9 4,8 46,5 6,1 7,7 37 8 0 6,6 49 0 186,2 120,5 3 67,5 35,5 26,1 4,8 216,5 31,4 41,3 296,2 146,4 42,7 22,1 129,1 127 1310 Sociale ontwikkeling, werkgelegenheid en volksgezondheid Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal v -\ 0 (c\ ^ Albanie Bosnie-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenie" Slowakije Slovenie Meer-landen programma's Overige Totaal 0 0 17,5 0 0 0 29 0 0 45,2 40 0 0 0 0 131,7 6 0 14,5 8 0 0 10 0 0 0 0 3 0 0 0 41,5 7 0 0 14 0 0 0 0 0 9 0 5,5 0 0 6 41,5 0 0 0 2 2,9 0 2 9,2 4,4 0 0 4,4 4,4 0 20 49,3 0 0 0 0 0 0 0 2,4 2,8 0 0 0 2 0 10,5 17,7 13 0 32 24 2,9 0 41 11,6 7,2 54,2 40 12,9 6,4 0 36,5 281,7 * Overige Phare fondsen per land 1990-1996 (in miljoen ECU) 1990-1992 1993 1994 1995 1996 Totaal o Albanie Bosnie-Herzegowina Bulgarije Tsjechische Republiek Estland VJRM Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenie Slowakije Slovenie Meer-landen programma's Overige Totaal 4,4 0 0 0 9 0 5 13,5 9 3 42 0 6,7 1,5 73,8 167,9 0 0 1,5 8 10,5 0 0 16 22,5 27 27 5 7,5 0 54,4 179,4 0 0 0 0 1,5 0 0 4,5 1 0 0 5 0 0 43,1 55,1 7 0 0 1 0 0 2 0 0 0 0 0,6 7,6 0 67,4 85,6 0 2 0 0 1,2 0,2 0 0 0 0 3,5 0 0 0,5 70,1 77,5 11,4 2 1,5 9 22,2 0,2 7 34 32,5 30 72,5 10,6 21,8 2 308,8 565,5 ISSN 0254-1513 COM(98) 178 def. DOCUMENTEN NL il 17 Catalogusnummer : CB-CO-98-178-NL-C ISBN 92-78-32358-6 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg