title: Speciaal verslag Nr. 1/98 over de bilaterale financiële en technische samenwerking met de mediterrane derde landen, vergezeld van de antwoorden van de Commissie (vastgesteld krachtens artikel 188 C, lid 4, tweede alinea, van het EG-Verdrag)

formats: html pdf print

text: 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/1 I (Mededelingen) REKENKAMER SPECIAAL VERSLAG NR. 1/98 over de bilaterale financiële en technische samenwerking met de mediterrane derde landen, vergezeld van de antwoorden van de Commissie (vastgesteld krachtens artikel 188 C, lid 4, tweede alinea, van het EG-Verdrag) (98/C 98/01) INHOUD Paragraaf Bladzijde ALGEMENE INLEIDING. 1 — 7 Kader van het onderzoek. Aanpak en omvang van de controle. 1 — 4 5 — 7 HET SYSTEEM VAN DE PROTOCOLLEN. 8 — 28 Algemene presentatie. 8 — 15 Bijzonderheden van de derde en vierde protocollen. 12 — 15 Uitvoering van de protocollen. Opeenvolging van de protocollen. Verbruik van de kredieten per 31 december 1996. 16 — 24 16 — 18 19 — 20 Presentatie in de begroting. 21 Communautaire wettigheid. 22 — 24 Conclusies over het systeem van de protocollen. 25 — 28 DE RECHTSTREEKS DOOR DE COMMISSIE BEHEERDE ACTIES. 29 — 103 Beheers- en controle-instrumenten. Financieringsovereenkomsten. Informatica. Organisatie en middelen van de diensten. Gevolgen van de tenuitvoerlegging van de projecten. Tijdschema van de verwezenlijking van de projecten. Financieel beheer en controle van de projecten. Evaluatie en externe controles. Wijzigingen van de aanvankelijke besluiten. Prestaties van de technische bijstand. 30 — 42 30 — 33 34 — 36 37 — 42 43 — 84 44 — 49 50 — 68 69 — 71 72 — 80 81 — 84 2 2 3 4 4 6 6 6 8 10 10 10 11 11 11 12 12 13 13 14 16 17 18 C 98/2 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Beheer van de projectleiders en bereikte resultaten. Boekhoudkundige en financiële opmerkingen. Geboekte resultaten en voortbestaan van de projecten. 85 — 98 85 — 87 88 — 98 Conclusies over het beheer van de projecten. 99 — 103 KRACHTENS EEN MANDAAT DOOR DE EIB BEHEERDE ACTIES EN CONTROLE DAAROP. 104 — 149 Algemene presentatie van het onderzoek. 104 — 107 Systeem voor het beheer van risicodragend kapitaal. Bestemming van risicodragend kapitaal en toekenningsvoorwaarden. Beschrijving van het beheerssysteem. Opmerkingen van de Kamer na afsluiting van de controles. Beheer van de rentesubsidies. Inleiding. Controleresultaten. Opmerkingen over het beheer van de rentesubsidies. 108 — 136 108 — 110 111 — 121 122 — 136 137 — 149 137 — 138 139 — 146 147 — 149 ALGEMENE CONCLUSIES. 150 — 160 Opmerkingen over het systeem van de protocollen. 150 — 152 Opmerkingen over het beheerssysteem van de Commissie. 153 — 158 Opmerkingen over de door de EIB krachtens een mandaat van de Commissie beheerde acties. 159 — 160 Antwoorden van de Commissie. 18 18 18 19 20 20 22 22 22 23 26 26 26 29 29 29 30 30 31 ALGEMENE INLEIDING Kader van het onderzoek 1. Dit verslag heeft betrekking op de tenuitvoerlegging van de protocollen, de meest traditionele instrumenten bij de samenwerking met de mediterrane derde landen (MDL). Het behandelt met name het beheer van de derde en vierde protocollen en is een vervolg op speciaal verslag 3/91 van de Rekenkamer over het beheer van de eerste twee reeksen protocollen (1). Het vormt het laatste onder- deel van het algemeen onderzoek van de Kamer naar het Hernieuwd Middellandse-Zeebeleid (HMZB) en is een aanvulling op het onderzoek naar het beheer van de maatregelen ter ondersteuning van de structurele aanpas- singsprogramma’s (2) en dat naar het beheer van de gedecentraliseerde samenwerking door middel van de MED-programma’s (3). 2. Dit verslag verschijnt op een moment waarop het HMZB een nieuwe dimensie krijgt na de vaststelling door de Raad van Verordening (EG) nr. 1488/96 van 23 juli 1996 inzake financiële en technische maatregelen ter (1) Zie speciaal verslag 3/91 (PB C 252 van 26. 9. 1991). (2) Zie jaarverslag over het begrotingsjaar 1994 (PB C 303 van ondersteuning van de hervorming van de economische en maatschappelijke structuren in het kader van het Euro- pees-mediterrane partnerschap (MEDA). In deze verorde- ning, die op den duur het kader zal moeten vormen voor alle steun aan de MDL, is voor de periode 1995-1999 een indicatief bedrag vastgesteld van 3 424,5 Mio ECU. Gedurende deze referentieperiode zal tegelijkertijd de tenuitvoerlegging van de protocollen worden voortgezet totdat de voor dit doel bestemde kredieten zijn opge- bruikt. 3. De werkzaamheden van de Rekenkamer hadden uit- sluitend betrekking op uit de begrotingsmiddelen gefinan- cierde acties ten behoeve van de zeven landen van de Maghreb en de Mashrek (4). Hiertoe behoren de operaties waarbij gebruik is gemaakt van risicodragend kapitaal dat krachtens een mandaat van de Commissie door de Europese Investeringsbank (EIB) wordt beheerd, evenals activiteiten die aanleiding hebben gegeven tot rentesubsi- dies op de door de Bank uit eigen middelen verstrekte leningen. 4. In dit verslag worden niet alleen de conclusies inzake de toepassing van de protocollen zelf gepresenteerd, maar wordt ook een poging gedaan licht te doen schijnen op de structurele problemen die mogelijk afbreuk blijven doen aan het beheer van de samenwerking met de MDL, waaronder de samenwerking die door de nieuwe MEDA- verordening wordt geregeld. 14. 11. 1995). (4) Algerije, Egypte, Jordanië, Libanon, Marokko, Syrië en (3) Zie speciaal verslag 1/96 (PB C 240 van 19. 8. 1996). Tunesië. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/3 Aanpak en omvang van de controle de selectieprocedures voor de technische bijstand en het onderzoek van de in dit kader geleverde prestaties. 5. Het onderzoek van de Kamer behelsde een analyse van het systeem van de protocollen en het desbetreffende beheer door de Commissie. Ten aanzien van dit laatste punt had het met name betrekking op de vastgestelde maatregelen vanaf de programmering van de hulp tot de beoordeling achteraf van de projecten, met inbegrip van 6. Voor dit onderzoek werden controlebezoeken afge- legd in vier landen: Egypte, Jordanië, Marokko en Tune- sië. Hierbij werden diepgaande controles verricht op een steekproef van 16 projecten waarvan tabel 1 een over- zicht geeft. Begunstigde staat Benaming TABEL 1 STEEKPROEF – OVERZICHT VAN DE PROJECTEN EGYPTE Project afvalwater Hel- wan — Fase II Regionaal ontwikkelingsproject Nijldal Ontwikkelingspro- gramma voor de voe- dingsmiddelensector Nationaal park — Ras Mohamed Totale kosten 35 Mio ECU 3 Mio ECU Mio ECU — niet aange- geven 4,2 Mio ECU Bijdrage van de EG 32 Mio ECU (derde protocol) 2,5 Mio ECU (derde protocol) 55 Mio ECU (derde protocol) 2,5 Mio ECU (derde protocol) Nr. in de boekhouding SEM/03/220/005A SEM/03/220/008A SEM/03/220/020A SEM/03/220/025A FO ondertekend op 9. 7. 1988 (3/EG) 16. 10. 1989 16. 7. 1990 (7/EG) 28. 4. 1992 (11/EG) Duur van het project Datum van beëindiging 6. 7. 1993 — uitgesteld tot 16. 4. 1995 4 jaar 4 jaar Verlengd tot eind 1996 Begunstigde staat Benaming Nationale kartering van bodem en bodem- gebruik Project benutting bo- demschatten Grondwateronderzoek in de Hammad- en Sir- hanbekkens Project inzake weten- schappelijke en techno- logische samenwerking JORDANIË Totale kosten niet aangegeven 1,2 Mio ECU 4 Mio ECU 4 Mio ECU Bijdrage van de EG 3 Mio ECU (derde protocol) 1 Mio ECU (derde protocol) 4 Mio ECU (derde protocol) 3,5 Mio ECU (derde protocol) Nr. in de boekhouding SEM/03/628/005 SEM/03/628/013 SEM/03/628/028 SEM/03/628/033A FO ondertekend op 18. 4. 1989 (142/JO) 23. 4. 1990 (147/JO) 21. 10. 1991 (170/JO) 29. 9. 1992 (183/JO) Duur van het project 5 jaar (R april 1995) 2 jaar 3,5 jaar 3 jaar — verlengd tot mei 1997 C 98/4 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Begunstigde staat Benaming MAROKKO Landbouwontwikkelings- fonds Steun voor structuurver- betering van technolo- gisch en wetenschappe- lijk onderwijs in Ma- rokko Steun voor verbetering onderwijsstructuur in de sector textiel en leder Sanering en bescherming van delen van de ramp- gebieden van Ouarza- zate en La Moulouya Totale kosten 60 Mio ECU 64 Mio ECU 34,98 Mio ECU 5 Mio ECU Bijdrage van de EG 30 Mio ECU (derde protocol) 40 Mio ECU (derde protocol) 28,075 Mio ECU (derde protocol) 5 Mio ECU (derde protocol) Nr. in de boekhouding SEM/03/204/002 SEM/03/204/006 SEM/03/204/012 SEM/03/204/013 FO ondertekend op 13. 2. 1990 (150/MAR) 26. 10. 1990 (159/MAR) 15. 7. 1991 (166/MAR) 30. 7. 1991 (169/MAR) Duur van het project Afsluiting gepland voor 31. 12. 1994 Oorspronkelijk gepland voor 1990-1994; ver- lenging tot 30. 6. 1996 48 maanden (30. 6. 1995) Uiterste datum van be- eindiging vastgesteld op 31. 12. 1993 Begunstigde staat Benaming TUNESIË Ontwikkeling van de landbouw in het zuid- westen van Kef Dadelpalmenplantage in Rjim Maatoug Kredietoperatie ten be- hoeve van kleine en middelgrote landbouw- bedrijven in Tunesië Exploitatie van de wa- tervoorraden in het gou- verneursgebied Kasserine Totale kosten 26 Mio ECU 32 Mio ECU 12 Mio ECU 7 Mio ECU Bijdrage van de EG 10 Mio ECU (derde protocol) 15 Mio ECU (derde protocol) 12 Mio ECU (derde protocol) 7 Mio ECU (derde protocol) Nr. in de boekhouding SEM/03/212/004 SEM/03/212/010 SEM/03/212/015 SEM/03/212/017A FO ondertekend op 9. 7. 1988 (123/TU) 11 augustus 1989 (153/TU) 29. 4. 1991 (167/TU) 30. 9. 1991 (171/TU) Duur van het project 5 jaar 5 jaar (start in nov. 89) Oorspronkelijk geplande looptijd van 1991 tot 1992. De uitvoering vond plaats in 1993 en 1994 (2 jaar vertraging) 5 jaar per 1992-1996; geplande beëindiging: 9/1996 Bron: Rekenkamer. 7. Het verslag bestaat uit drie delen. Het eerste betreft de presentatie en de opmerkingen waartoe het onderzoek van het door het systeem van protocollen in het leven geroepen samenwerkingsmodel aanleiding heeft gegeven. Het tweede is gewijd aan de rechtstreeks door de Com- missie beheerde acties. Het laatste deel, tot slot, betreft de acties waarvan het beheer krachtens een mandaat is toevertrouwd aan de EIB. HET SYSTEEM VAN DE PROTOCOLLEN Algemene presentatie 8. De protocollen zijn bilaterale akkoorden die berusten op artikel 238 van het EG-Verdrag. Zij bestaan sinds 1979 en vormen een globaal juridisch kader waarin zich voor een tijdvak van in principe vijf jaar de financiële en technische samenwerking tussen de Europese Gemeen- schap en elk MDL afspeelt. Deze aanpak van de samen- werking wordt gekenmerkt door een tweeledig organisa- tieniveau, want de financiering van een bepaald project vergt de ondertekening van een specifieke financierings- overeenkomst. In de protocollen wordt een algemene financiële toe- 9. wijzing vastgelegd en wordt de oorsprong van de kredie- ten, hetzij de algemene begroting van de Gemeenschap, hetzij eigen middelen van de EIB, aangegeven. Voorts wordt de aard van de financieringen aangegeven, name- lijk niet-terugvorderbare steun, risicodragend kapitaal of leningen. 10. Het totale steunbedrag dat ter beschikking wordt gesteld van de zeven landen die bij de derde en vierde protocollen zijn betrokken, bedraagt 3 548 Mio ECU. Van dit bedrag is 2 158 Mio ECU (60,8 %) gefinancierd uit de eigen middelen van de EIB en 1 390 Mio ECU (39,2 %) uit de algemene begroting, waarvan 1 273 Mio 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/5 ECU aan niet-terugvorderbare steun en 117 Mio ECU in de vorm van risicodragend kapitaal. In de tabellen 2a en 2b is deze verdeling voor elk MDL gedetailleerd weerge- geven. Deze bedragen belopen tezamen met die van de eerste twee reeksen protocollen 5 232 Mio ECU, waarvan 2 112 Mio ECU uit de budgettaire middelen van de Gemeenschap en 3 120 Mio ECU uit die van de EIB. FINANCIËLE TOEWIJZING VAN DE DERDE EN VIERDE PROTOCOLLEN TABEL 2a Samenwerking in het kader van het derde protocol ALGERIJE MAROKKO TUNESIË EGYPTE JORDANIË LIBANON SYRIË TOTAAL (Mio ECU) Ondertek. van het protocol 26. 10. 87 26. 5. 88 26. 10. 87 26. 10. 87 26. 10. 87 2. 12. 87 7. 2. 91 Besluit van de Raad 21. 12. 87 30. 6. 88 21. 12. 87 21. 12. 87 21. 12. 87 21. 12. 87 16. 11. 92 Inwerkingtreding 1. 3. 88 1. 7. 88 22. 12. 87 22. 12. 87 1. 2. 88 1. 3. 88 17. 11. 92 — leningen van de EIB — niet-terugvorderbare steun — risicodragend kapitaal Totaal 183 52 4 239 151 162 11 324 131 87 6 224 249 189 11 449 TABEL 2b 63 35 2 100 53 19 1 73 110 34 2 146 940 578 37 1 555 Samenwerking in het kader van het vierde protocol (Mio ECU) ALGERIJE MAROKKO TUNESIË EGYPTE JORDANIË LIBANON SYRIË TOTAAL Ondertek. van het protocol 20. 6. 91 20. 6. 91 20. 6. 91 26. 6. 91 26. 6. 91 18. 9. 91 17. 7. 91 Besluit van de Raad 16. 3. 92 16. 3. 92 19. 12. 91 16. 3. 92 16. 3. 92 16. 3. 92 24. 1. 94 Inwerkingtreding 1. 5. 92 1. 7. 93 20. 12. 91 17. 3. 92 1. 5. 92 1. 5. 92 1. 3. 94 — leningen van de EIB — niet-terugvorderbare steun — risicodragend kapitaal Totaal 280 52 18 350 220 193 25 438 168 101 15 284 310 242 16 568 80 44 2 126 45 22 2 69 115 41 2 158 1 218 695 80 1 993 TOTALE TOEWIJZINGEN VAN DE DERDE EN VIERDE PROTOCOLLEN 3 548 589 762 508 1 017 226 142 304 ALGERIJE MAROKKO TUNESIË EGYPTE JORDANIË LIBANON SYRIË TOTAAL U C E o M i 4 000 3 500 3 000 2 500 2 000 1 500 1 000 1 500 1 – Bron: protocollen. C 98/6 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 11. In totaal is er voor de vierde protocollen 26 % meer aan begrotingsmiddelen ter beschikking gesteld dan voor de derde reeks. De kredieten uit hoofde van risicodragend kapitaal nemen toe van 37 tot 80 Mio ECU, ofwel met 216 %, hetgeen wijst op het belang dat de Europees- mediterrane partners voortaan aan de steun voor de particuliere sector wensen te hechten. Bijzonderheden van de derde en vierde protocollen 12. De belangrijkste verandering in de derde en vierde protocollen ten opzichte van de eerste en de tweede was dat de doelen nauwkeuriger werden omschreven en dat er indicatieve programma’s werden ingevoerd. Over deze verandering werden reeds positieve opmerkingen gemaakt in speciaal verslag 3/91 van de Kamer (5). Artikel 3 van de derde en vierde protocollen bevat een definitie van de algemene doelstellingen van de samenwerking, terwijl in de indicatieve programma’s, die in gemeen overleg tussen de ondertekenende partijen en de EIB worden voorbereid, de specifieke doelstellingen worden vastgesteld, de steun voor de verschillende prioritaire sectoren binnen de door de protocollen geselecteerde terreinen wordt gekwantifi- ceerd en soms de te realiseren projecten worden opge- somd. 13. Uit een onderzoek van de projecten die tijdens de geldigheidsduur van de derde en vierde protocollen wer- den uitgevoerd bleek dat de indicatieve programma’s wat betreft de gekozen sectoren in het algemeen werden aangehouden. In het communautaire optreden in het kader van deze beide laatste protocolreeksen was er dus sprake van een grotere coherentie. 14. Anders dan in de voorgaande protocollen is noch in de derde, noch in de vierde protocollen voor de gecontro- leerde MDL in de mogelijkheid voorzien, speciale lenin- gen ten laste van begrotingsmiddelen te verstrekken. 15. In artikel 4 van de reeks vierde protocollen wordt ter informatie vermeld dat er buiten de protocollen om een bedrag van 300 Mio ECU ter beschikking wordt gesteld voor de financiering van acties ter ondersteuning van de economische hervormingen in verband met de programma’s voor structurele aanpassing. Doordat de Europese Gemeenschap niet a priori op bilaterale wijze het gebruik van deze toewijzing aan een bepaalde bestem- ming bond en haar hulp in een macro-economisch per- spectief plaatste, liep zij met de vierde reeks protocollen reeds vooruit op de logica van de MEDA-verordening (6). Dit streven is terug te vinden in de indicatieve pro- gramma’s: in de met Marokko, Egypte en Jordanië over- eengekomen programma’s wordt respectievelijk 10, 20 en 30 % van de niet-terugvorderbare begrotingssteun voor deze operaties gereserveerd. Uitvoering van de protocollen Opeenvolging van de protocollen 16. Hoewel de protocollen theoretisch een harmonieuze aaneenschakeling moesten vormen, blijken er in de prak- tijk voor alle zeven landen waarop de controle betrekking heeft tegelijkertijd vier reeksen protocollen te bestaan. 17. Deze situatie is enerzijds te verklaren door een cumulatie van vertragingen in verband met de logheid van het onderhandelings- en ratificatieproces van de protocollen met de vertragingen als gevolg van een over- schatting van de absorptiecapaciteiten van de begunstigde landen (7), en anderzijds door de in de protocollen gebo- den mogelijkheid de restbedragen aan het eind van de uitvoeringsperiode te gebruiken totdat zij zijn opgebruikt. Deze bedragen zijn vaak echter vrij hoog. 18. Zo beliepen per 31 december 1991, de in de teksten van de derde reeks protocollen opgenomen uiterste datum voor vastleggingen, de nog vast te leggen bedragen 123,4 Mio ECU, ofwel 20 % van het totaal van de begrotings- toewijzing. Dit percentage duidt blijkens tabel 3 op een zeer uiteenlopende realiteit tussen de landen van de Maghreb en die van de Mashrek, die alleen al goed zijn voor 96,8 % van de restbedragen. Deze situatie houdt verband met ofwel politieke (Libanon en Syrië), ofwel technische en administratieve redenen (Egypte). (5) Paragraaf 3. 24 van speciaal verslag 3/91 (PB C 252 van 26. 9. 1991). (6) Zie PB L 189 van 30. 7. 1996. (7) De Kamer stelde hetzelfde probleem vast in het kader van het PHARE-programma [zie speciaal verslag 3/97 over het gede- centraliseerde systeem voor de tenuitvoerlegging van het programma PHARE (periode 1990-1995) (PB C 175 van 9. 6. 1997, paragraaf 2. 5)]. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/7 TABEL 3 BESCHIKBAAR RESTBEDRAG BIJ HET VERSTRIJKEN VAN DE GELDIGHEIDSDUUR VAN HET DERDE PROTOCOL Land Toewijzing Totaal Beschikbaar 1988 1989 1990 1991 (Per 31. 12. 1991) Vastgelegd (Mio ECU) Algerije Marokko Tunesië Egypte Jordanië Libanon Syrië Totaal 56 173 93 200 37 20 36 615 Syrië 29% 0,6 11,9 39,4 33,9 10,5 26,8 110,4 20,3 10,4 6,9 10,9 44,8 16,9 86,9 8,9 17,2 2,6 16,3 10,7 5,3 55,5 169,7 92,9 141,9 31,6 0 0 0,5 3,3 0,1 58,1 5,4 20 36 96,3 174,8 168,4 52,1 491,6 123,4 Algerije 0% Marokko 3% Tunesië 0% Egypte 48% Libanon 16% Jordanië 4% Bron: SINCOM-gegevens van de Commissie C 98/8 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Verbruik van de kredieten per 31 december 1996 19. Uit de tabellen 4a en 4b blijkt dat 76 in het kader van de eerste twee protocolreeksen gefinancierde projec- ten per 31 december 1996 nog steeds niet waren afgeslo- ten. Het gecumuleerde bedrag van de met die nog niet afgesloten projecten overeenkomende vastleggingen beliep op die datum meer dan 74,6 Mio ECU. Opgemerkt moet worden dat er alleen al voor het begrotingsjaar 1996 voor acht nieuwe acties vastleggingen zijn gedaan voor een bedrag van 15,76 Mio ECU. EERSTE EN TWEEDE PROTOCOLLEN — OPSPLITSING VAN DE SLUIMERENDE VASTLEGGINGEN PER 31. 12. 1996 TABEL 4a Opsplitsing naar bedrag Jaar van de vastlegging (Mio ECU) 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 Algerije Egypte Jordanië Libanon Marokko Syrië Tunesië 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,34 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,01 0,00 0,00 0,13 0,00 0,00 0,00 0,00 0,43 0,00 0,15 0,00 0,00 0,00 0,00 2,27 0,06 0,00 0,00 0,00 0,00 0,05 0,02 0,00 0,00 7,65 0,10 0,00 0,00 0,07 0,14 8,10 0,00 0,00 0,00 0,00 11,79 0,08 0,79 0,17 0,45 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 5,19 0,00 0,00 0,00 0,01 0,04 0,00 0,00 0,26 0,00 0,00 0,00 0,01 0,00 0,00 0,00 0,00 3,03 2,47 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,01 0,00 0,00 0,00 0,03 0,05 0,65 0,00 1,11 1,36 2,26 0,00 1,88 0,00 0,00 0,01 0,72 0,00 0,00 0,00 0,00 1,92 0,08 0,00 0,00 0,00 0,00 0,07 0,00 10,65 5,03 4,90 0,03 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,05 0,02 Totaal 27,46 17,27 2,98 10,64 7,68 7,83 0,79 Totaal 0,34 0,00 0,14 0,58 2,33 7,82 8,31 6,43 12,04 0,32 0,02 5,50 0,74 6,60 0,73 2,08 4,92 15,76 74,66 TABEL 4b Opsplitsing naar aantal projecten Jaar van de vastlegging (Aantal projecten) Totaal 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 Algerije Egypte Jordanië Libanon Marokko Syrië Tunesië Totaal 0 1 0 0 0 1 0 2 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0 2 0 1 0 2 0 0 0 3 0 1 1 0 0 0 0 2 1 2 0 0 1 1 0 5 0 1 2 2 0 0 0 5 0 1 4 0 0 1 0 6 6 1 2 0 0 0 0 9 0 1 1 0 0 1 0 3 0 1 1 0 0 0 0 2 1 3 0 0 0 0 0 4 1 0 0 0 1 1 2 5 0 2 1 2 0 1 1 7 0 1 1 0 0 0 0 2 1 3 0 0 0 0 2 6 0 1 0 0 1 0 2 4 2 3 1 0 0 0 2 8 13 23 15 7 3 6 9 76 Bron: SINCOM-gegevens van de Commissie. 20. Tabel 5 bevat een uitsplitsing per jaar en per land van het verbruik van de vastleggings- en betalingskredie- ten voor de derde en vierde protocollen. Per 31 december 1996 was 605,4 Mio ECU ofwel 98 % van de kredieten die krachtens de derde protocollen beschikbaar waren, vastgelegd, maar slechts 72 % was betaald. De verbruiks- graad van de in de laatste serie protocollen uitgetrokken kredieten is natuurlijk lager en bedraagt 714,5 Mio ECU ofwel 92 % wat de vastleggingen betreft, maar slechts 23 % wat de betalingen betreft. De in het kader van deze protocollen gedane betalingen komen hoofdzakelijk over- een met de financiering van acties ter ondersteuning van maatregelen voor structurele aanpassing. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/9 TABEL 5 BEGROTINGSUITVOERING PER 31. 12. 1996 Derde protocol Vierde protocol Kredieten Vastgelegd Vrijgemaakt Uitgegeven Kredieten Vastgelegd Vrijgemaakt Uitgegeven (Mio ECU) 95,3 175,8 168,4 54,6 69,5 24,4 15,8 9,4 16,8 15 % 10,8 29 % 4,9 27 % 38,9 9 % 77,0 11 % 78,7 4 % 71,0 2 % 72,2 1 % 51,5 0 % 38,5 2 % 1 % 6 % 13 % 13 % 12 % 12 % 8 % 6 % 2,1 3,1 19,4 630,0 24,6 98 % 443,5 72 % 60,1 213,1 37,6 20,3 171,8 32,1 95,0 7,5 94 % 20,3 13,2 100 % 133,0 99 % 29,6 0,8 0,7 98 % 17,4 — 99 % 154,7 — 89 % 8,4 2,4 100 % 80,1 36 % 67 % 80 % 87 % 89 % 23 % 86 % 615,0 56,0 200,0 37,0 20,0 173,0 36,0 93,0 — 74,2 164,5 219,5 209,1 50,8 — 10 % 5,0 21 % 68,9 28 % 32,2 27 % 38,7 6 % 36,7 1 % 9 % 4 % 5 % 5 % 3,6 718,1 3,6 92 % 181,5 23 % 52,0 251,2 44,9 23,2 206,2 22,9 117,7 — 74 % 15,9 97 % 25,2 0,6 98 % 22,1 0,0 — 97 % 6,2 — 95 % 58,6 1,0 — 53 % 99 % 52,6 3,0 23 % 10 % 48 % 26 % 27 % 2 % 45 % 775,0 70,0 258,0 46,0 24,0 218,0 43,0 116,0 TOTALE BEGROTINGSUITVOERING — DERDE EN VIERDE PROTOCOLLEN Kredieten Vastgelegd Uitgegeven 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 Totaal Algerije Egypte Jordanië Libanon Marokko Syrië Tunesië U C E o M i 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 Algerije Egypte Jordanië Libanon Marokko Syrië Tunesië N. B. : Bij de vastleggingen geeft de tweede kolom de vrijmakingen weer die volgens de regels in de protocollen beschikbaar blijven voor later gebruik. Bron: SINCOM-gegevens van de Commissie C 98/10 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Presentatie in de begroting 21. De in post B7-4051 uitgetrokken begrotingskredie- ten omvatten niet alleen de bedragen die in de derde en vierde protocollen zijn overeengekomen, maar ook de kredieten buiten de protocollen om, die beschikbaar zijn gesteld krachtens de programma’s ter ondersteuning van de structurele aanpassing waarnaar de vierde protocollen verwijzen. Voor een grotere duidelijkheid van de begro- ting en de uitvoering ervan zou het beter zijn geweest om het beginsel van de specificiteit van de kredieten strikter toe te passen en de bedragen uit hoofde van de protocol- len en die met betrekking tot de buiten de protocollen om gefinancierde maatregelen ter ondersteuning van de struc- turele aanpassing in verschillende begrotingsrubrieken op te nemen. Communautaire wettigheid 22. In speciaal verslag 3/91 wees de Kamer erop dat Verordening (EEG) nr. 3973/86 van de Raad (8) in haar considerans slechts uitdrukkelijk naar de tweede proto- collen verwees. De Commissie erkende in haar antwoor- den dat deze opmerking steekhoudend was. De Kamer constateert dat Verordening (EEG) nr. 1762/92 betref- fende de toepassing van de protocollen inzake de finan- ciële en technische samenwerking tussen de Gemeenschap en de MDL door de Raad pas op 29 juni 1992 werd vastgesteld. Daar deze instelling geen besluit tot verlen- ging van Verordening nr. 3973/86 heeft genomen, werd de derde reeks protocollen dus zonder rechtsgrondslag uitgevoerd. 23. Deze situatie heeft gevolgen gehad voor de besluit- vorming met betrekking tot de rentesubsidies die in de derde protocollen zijn opgenomen. In advies 2/86 (9) heeft de Kamer erop gewezen dat de in het voorstel voor een financieel reglement van 1986 gekozen procedure niet bevredigend was en dat het noodzakelijk was „de rechten van de inzake de begrotingsuitvoering bevoegde instelling te waarborgen” door de Commissie de bevoegdheid te verlenen, al dan niet een subsidie op een door de EIB verstrekte lening toe te kennen. Met deze opmerking werd geen rekening gehouden toen Verordening (EEG) nr. 3973/86 werd vastgesteld. Toch wordt er in Verorde- ning (EEG) nr. 1762/92 rekening mee gehouden. Indien er maatregelen waren genomen om een geschikte rechts- grondslag te bieden voor de tenuitvoerlegging van de derde protocollen, had de bevoegdheid van de Commissie om al dan niet te besluiten een rentesubsidie op een lening toe te kennen reeds in 1988 op correcte wijze bij verordening kunnen worden omschreven. Nu bleven de onbevredigende besluitvormingsregels nog vier jaar lang van toepassing. 24. Anders dan Verordening nr. 3973/86, die is vastge- steld volgens de procedure van artikel 209 van het EG-Verdrag, waarin voorafgaand advies van de Rekenka- (8) Zie PB L 370 van 30. 12. 1986. (9) Zie PB C 302 van 27. 11. 1986. mer wordt voorgeschreven, werd die van 1992, die toch een identiek karakter droeg, niet volgens dezelfde proce- dure vastgesteld. Ook bij de vaststelling van Verordening (EG) nr. 1488/96 van de Raad (MEDA) werd de proce- dure van artikel 209 EG-Verdrag niet gevolgd. Zodra een verordening zich uitspreekt over de wijze van uitvoering van de begroting zou de financiële aard ervan een verzoek om advies van de Kamer vóór de vaststelling rechtvaardi- gen (10). Conclusies over het systeem van de protocollen 25. De opmerkingen in speciaal verslag 3/91 van de Kamer betreffende het systeem van de protocollen blijven merendeels van kracht, met name ten aanzien van: a) de traagheid van het proces van onderhandelen over en sluiten van de protocollen; b) het ontbreken van een procedure ter afsluiting van de protocollen en de daaruit voortvloeiende gelijktijdige uitvoering van vier reeksen protocollen; c) de negatieve consequenties van het starre kader van de protocollen met een vaste en gegarandeerde finan- ciële toewijzing voor elk begunstigd land. 26. De doelstellingen in de derde en vierde protocollen zijn nauwkeuriger dan die van de eerste twee protocollen en de aard van de projecten of acties die kunnen worden gefinancierd wordt erin omschreven. Met behulp van de indicatieve programma’s die in het kader van de uitvoe- ring van de derde en vierde protocollen werden uitge- werkt, kon beter rekening worden gehouden met de prioriteiten die door de MDL bij hun nationale planning werden gesteld. 27. Ondanks de verbeteringen in de derde en vierde protocollen bracht het onvermogen van de meeste MDL om de financiële bedragen binnen redelijke termijnen op te gebruiken de Europese wetgever ertoe, bij de MEDA- verordening een flexibeler aanpak te kiezen. In het nieuwe systeem beschikken de MDL anders dan bij het systeem van de protocollen niet over een gegarandeerd volume aan steun, maar komen zij op grond van hun respectieve absorptiecapaciteit met de Gemeenschap drie- jaarlijkse indicatieve programma’s overeen, die geen nauwkeurige financiële verplichting bevatten (11). 28. Van het juridisch kader van de protocollen kan worden gezegd dat de derde protocollen zijn uitgevoerd zonder toereikende rechtsgrondslag en dat de Verordenin- gen (EEG) nr. 1762/92 en (EG) nr. 1488/96 van de Raad zijn vastgesteld zonder dat de wetgever overeenkomstig (10) Zie met name het jaarverslag van de Kamer over het begro- tingsjaar 1993, inzonderheid de paragrafen 13. 19 e. v. (PB C 327 van 24. 11. 1994). (11) Volgens artikel 105, lid 2, van het Financieel Reglement zijn de protocollen preferentiële akkoorden, terwijl MEDA betrekking heeft op steun die op autonome wijze wordt verleend. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/11 artikel 209 EG-Verdrag de Rekenkamer om voorafgaand advies heeft gevraagd. die zijn tijdens dit onderzoek bevestigd. Bij dit onderzoek is immers gebleken dat de meeste overeenkomsten de volgende gebreken vertonen: DE RECHTSTREEKS DOOR DE COMMISSIE BEHEERDE ACTIES 29. Dit gedeelte van het verslag bevat de voornaamste constateringen betreffende de instrumenten en middelen waarvan de Commissie zich bedient om de projecten te beheren en te controleren. De vastgestelde zwakke punten dragen bij tot een verklaring van enkele problemen en moeilijkheden die zich voordeden bij de uitvoering van de projecten op het niveau van de Commissie alsmede op het niveau van het lokale beheer van het project. Beheers- en controle-instrumenten Financieringsovereenkomsten 30. In het kader van de door de Kamer onderzochte acties vormt de financieringsovereenkomst (FO) het basis- document voor de uitvoering van de projecten (12). Het is de formele afsluiting van de voorbereidende fase en is om de volgende redenen van belang: a) juridisch gezien vormt de overeenkomst een handeling die de verplichtingen van de ondertekenende partijen bindend vastlegt; b) als beheersinstrument omschrijft de overeenkomst onder meer de te bereiken doelstellingen en de struc- turen die verantwoordelijk zijn voor het beheer van het project. Zij omschrijft de wijze van uitvoering en bepaalt de wijze waarop de acties worden gevolgd en de resultaten worden beoordeeld; c) financieel gezien wordt in de overeenkomst de finan- ciële toewijzing van het project vastgelegd en worden de toegewezen kredieten aan elk van de vastgestelde uitgavenrubrieken gekoppeld. In haar vorige verslagen heeft de Kamer de belang- 31. rijke tekortkomingen van de door de Commissie uitge- werkte financieringsovereenkomsten (13) gesignaleerd, en (12) In het kader van de protocollen komen de meeste projecten tot stand op de grondslag van een financieringsovereenkomst met de nationale autoriteiten van het begunstigde land. In sommige gevallen, met name bij projecten voor een bedrag dat lager is dan 1 Mio ECU, volstaat een contract. (13) Zie het jaarverslag over het begrotingsjaar 1991, paragraaf 15. 28 e. v. (PB C 330 van 15. 12. 1992) voor de projecten in Azië en Latijns-Amerika. In de paragrafen 5. 20 — 5. 32 van speciaal verslag 3/91 worden soortgelijke problemen behandeld bij de projecten in de mediterrane landen tijdens de geldigheidsduur van de eerste en tweede protocollen (PB C 252 van 26. 9. 1991). Paragraaf 5. 23 van speciaal verslag 3/97 over het gedecentra- liseerde systeem voor de tenuitvoerlegging van het pro- gramma PHARE (periode 1990-1995) (PB C 175 van 9. 6. 1997). a) noch het algemene doel, noch de specifieke doeleinden die met het project worden nagestreefd, zijn duidelijk gedefinieerd of gekwantificeerd. Het verband tussen de geraamde middelen en de verwachte resultaten wordt evenmin voldoende vastgelegd. Daardoor wordt de latere beoordeling van het welslagen ervan moeilij- ker gemaakt; b) de structuur van de beheersinstanties, met de definitie van de verschillende functies en verantwoordelijkhe- den, waaronder die van de technische bijstand, wordt te beknopt omschreven (14). Deze tekortkoming kan naderhand tot conflicten leiden tussen de verschillende projectleiders (15); voorts zijn de overeenkomsten niet nauwkeurig genoeg wat betreft de verplichting van de beheerders om de jaarlijkse werkprogramma’s en begrotingen en de uitvoeringsverslagen in te dienen; c) de onderzochte overeenkomsten bevatten niet stelsel- matig de verplichting om evaluaties tijdens de uitvoe- ring, regelmatige externe controles en evaluaties ach- teraf te verrichten; d) al te vaak maakten de teksten het niet mogelijk, de financiële bijdrage te onderscheiden van de personele en materiële middelen die de autoriteiten van de begunstigde landen verplicht waren ter beschikking van de projecten te stellen. 32. Om de gebruikelijke mogelijkheden van arbitrage te vervolledigen zouden de financieringsovereenkomsten vol- gens de Kamer een clausule moeten bevatten waarin de consequenties bij niet-naleving van deze verplichtingen door de ene of de andere ondertekenende partij zijn vervat. 33. De Commissie streeft er sinds 1992 naar, een methode voor het beheer van projectcycli, de zogeheten „Project Cycle Management” in te voeren. Deze aanpak zou een betere controle van het beheer van elke fase van een project vanaf de voorbereidende fase tot aan de evaluatie ex-post mogelijk moeten maken. Deze aanpak werd voor de projecten van de derde protocollen echter nog niet gevolgd, want zij is pas na de voorbereiding daarvan ingevoerd. Zij werd ook niet stelselmatig gehan- teerd bij de projecten die in het kader van de vierde protocollen werden gefinancierd. (14) Dezelfde problemen werden door de Kamer reeds gesigna- leerd in het kader van het PHARE-programma (zie speciaal verslag 3/97 over het gedecentraliseerde systeem voor de tenuitvoerlegging van het programma PHARE (periode 1990- 1995), PB C 175 van 9. 6. 1997, paragraaf 3. 14). (15) Project ter benutting van bodemschatten in Jordanië, project inzake wetenschappelijke en technologische samenwerking in Jordanië. C 98/12 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Informatica 34. In speciaal verslag 3/91 heeft de Kamer gewezen op het ontbreken van een geschikt systeem voor de boekhou- ding en het beheer van de protocollen (16). Sindsdien is de situatie nauwelijks verbeterd. In de eerste plaats zijn er onvoldoende verbindingen tussen de financiële rekeningen van de Commissie (SINCOM, OLAS-Budget (17)) en de applicatie RAP die door DG IB zelf is ontwikkeld voor de gegevens betreffende de projecten en het financieel beheer daarvan in het kader van de protocollen. In de tweede plaats vertoont RAP een aantal onvolkomenheden die het belang ervan als beheers- en controle-instrument beper- ken. Tot de tekortkomingen ten aanzien van het concept behoren problemen bij de boekhouding van de projecten die in verschillende valuta’s luiden. Wanneer eenzelfde project wordt gefinancierd krachtens meer dan e´e´n proto- col, bestaat voorts de noodzaak om elk van de financiële componenten afzonderlijk in de boekhouding op te nemen. In de praktijk betekent het ontbreken van automati- 35. sche verbindingen tussen de financiële boekhoudsystemen en RAP dat het niet mogelijk is de database RAP snel te actualiseren. Het gebruik van het systeem en dus de kwantiteit en kwaliteit van de door elke delegatie geregi- streerde gegevens, lopen sterk uiteen. De zwakke punten van het systeem en dus het beperkte belang ervan als beheersinstrument werden door de gebruikers bij de dele- gaties bevestigd. 36. Als gevolg daarvan is het vermogen van de Commis- sie tot toezicht en beheer, met name bij de delegaties, beperkt. Een nieuw systeem, MIS (18), zou de diensten een krachtig instrument verschaffen voor het toezicht op en de controle van de projecten, maar het is pas in 1997 in een vereenvoudigde versie in gebruik genomen (19) (20). Organisatie en middelen van de diensten 37. De voorbereiding, de uitvoering van en het toezicht op de in het kader van de protocollen gefinancierde projecten berusten bij de geografische eenheden en de (16) Paragrafen 4. 1 — 4. 11. (17) OLAS-Budget is een door DG VIII beheerd programma waarmee de SINCOM-gegevens betreffende betalingen van verschillende jaren per vastlegging worden geëxtraheerd en samengevat. Sinds januari 1996 stelt DG VIII geen lijsten en rapporten voor DG IB meer op. OLAS betekent „On-Line Accounting System”. (18) Management Information System. (19) Zie het jaarverslag over het begrotingsjaar 1996, paragrafen 13. 22 — 13. 28 (PB C 348 van 18. 11. 1997). (20) De Kamer heeft ook belangrijke en soortgelijke tekortkomin- gen gesignaleerd in de computersystemen die werden gehan- teerd voor het beheer van het PHARE-programma (zie spe- ciaal verslag 3/97 over het gedecentraliseerde systeem voor de tenuitvoerlegging van het programma PHARE (periode 1990- 1995), paragrafen 4. 24 — 4. 28 (PB C 175 van 9. 6. 1997). technische eenheid van het Directoraat Middellandse Zee, alsmede bij de financiële eenheid van DG IB. De door de Commissie bij de begunstigde MDL geopende delegaties zijn ook bij dit beheer betrokken. 38. De taakverdeling tussen de geografische eenheden en de technische eenheid bij het Directoraat Middellandse Zee wordt niet in een intern document beschreven (21) en verschilt feitelijk van project tot project. Een dergelijke benadering kan wel een zekere flexibiliteit bevorderen, maar zij roept ook onzekerheden op wat betreft de respectieve verantwoordelijkheden van de verschillende administratieve eenheden bij het beheer van de projec- ten. 39. De verdeling van de taken tussen de centrale dien- sten van de Commissie en de delegaties wordt beschreven in een intern document van DG IB van juli 1992 (21). In wezen wordt aan eerstgenoemde beslissingsbevoegdheid verleend, terwijl de laatstgenoemde een raadgevende rol betreffende het te volgen beleid en de selectie van de projecten hebben. De delegaties kunnen op basis van de door het hoofdkantoor gegeven instructies ook onderhan- delen met de lokale autoriteiten over de wijze van uitvoe- ring van de projecten. Dit document is zeer centralistisch van opzet want het behoudt de beslissingsbevoegdheid aan de centrale diensten voor. Uit de verrichte controles is evenwel gebleken dat de delegaties vaak — af en toe belangrijke — wijzigingen van de voorwaarden van de FO accepteren (zie de paragrafen 72 — 80). Bovendien vinden deze wijzigingen dikwijls plaats zonder dat een schriftelijke motivering het mogelijk maakt, de gegrond- heid daarvan te verifiëren. Al verkeren de delegaties in de beste positie om de steekhoudendheid van een door de ingediend verzoek tot wijziging te projectbeheerders beoordelen, bij de huidige stand van zaken wordt hun in geen enkele regeling beslissingsbevoegdheid terzake toege- kend. Alleen de instanties die een tekst ondertekenen zijn gemachtigd deze te wijzigen, tenzij zij deze bevoegdheid delegeren. Het is dus aan de Commissie om een besluit te nemen dat de delegaties een dergelijke bevoegdheid toe- kent, onder het voorbehoud dat er een schriftelijke moti- vering wordt gegeven die het verantwoordelijke Commis- sielid in staat stelt, de genomen besluiten te controleren. (21) In een intern document van DG IB van juli 1992 worden de respectieve verantwoordelijkheden van de delegaties en de hoofdzetel ten aanzien van het beheer van en het toezicht op de ontwikkelingshulp en de economische samenwerking uit- gewerkt. Dit document heeft uitdrukkelijk betrekking op de situatie betreffende het programma in Azië en in mindere mate op die betreffende Latijns-Amerika. Daarin is sprake van een gewijzigde versie die de bijzondere aspecten van de samenwerking met de mediterrane landen zou weergeven, maar de Commissie kon deze versie niet aan de Kamer voorleggen. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/13 40. Voorts moeten de delegaties steeds meer het hoofd bieden aan een aanzienlijke verhoging van hun werkdruk wegens een toegenomen politieke rol, de ontwikkeling van hun economische en commerciële activiteiten, alsook hun taak op het gebied van representatie en voorlich- ting. 41. Bij de momenteel beschikbare personele middelen, zowel qua aantal als qua opleiding van de personeelsle- den, kunnen de delegaties dit extra werk slechts aan ten koste van de taken in verband met de financiële en technische samenwerking. 42. De Commissie heeft een diepgaand onderzoek inge- steld naar de ontwikkeling en het beheer van haar externe diensten, dat op 8 april 1997 is uitgemond in de uitvaar- diging van een mededeling terzake. Daarin komt de wens naar voren, de personele middelen uit te breiden en tegelijkertijd de werkmethoden te verbeteren om die middelen zo goed mogelijk te gebruiken. Dit document duidt op een bewustwording van het feit dat decentralisa- tie noodzakelijk is en dat er nog veel moet worden gedaan om de geconstateerde tekortkomingen te verhel- pen. De tekst zou moeten worden aangevuld met een definitie van de aan de delegaties toe te kennen bevoegd- heden en van de wijze waarop zij deze uitoefenen (22). Gevolgen van de tenuitvoerlegging van de projecten 43. De controles van de Kamer brachten het bestaan van achtereenvolgende vertragingen bij de tenuitvoerlegging van de projecten en een ontoereikende controle over het financieel beheer en het toezicht op de projecten aan het licht. Ook werd geconstateerd dat er belangrijke wijzigin- gen in de voorwaarden van de FO werden aangebracht die de delegaties of centrale diensten klakkeloos accep- teerden. Tijdschema voor de verwezenlijking van de projecten 44. Zoals blijkt uit tabel 6 verstreken er bij zes van de 16 gecontroleerde projecten meer dan tien maanden tus- sen de datum waarop de Commissie het besluit had genomen en de ondertekening van de FO, en bij vijf projecten was dit zelfs een jaar of meer. Bovendien was er bij verscheidene projecten e´e´n jaar of zelfs anderhalf jaar extra nodig voor de selectie van de technisch assistenten en/of de verzending van benodigdheden ter plaatse door- dat de diensten van de Commissie steeds meer moeite hadden, de openbare aanbestedingsprocedures binnen redelijke termijnen af te wikkelen. TABEL 6 VERTRAGINGEN BIJ DE ONDERTEKENING VAN DE FINANCIERINGSOVEREENKOMSTEN Begunstigde staat Benaming Project afvalwater Helwan — Fase II Regionaal ontwikkelingsproject Nijldal Ontwikkelingspro- gramma voor de voedingsmiddelensector Nationaal park — Ras Mohammed EGYPTE Financieringsbesluit 19. 12. 1988 FO ondertekend op 3. 5. 1989 Tijdsverloop 5 maanden 9. 3. 1989 16. 10. 1989 7 maanden 2. 4. 1990 16. 7. 1990 3 maanden 4. 10. 1991 28. 4. 1992 6 maanden Begunstigde staat Benaming Nationale kartering van bodem en bodem- gebruik Project benutting bo- demschatten Grondwateronderzoek in de Hammad- en Sir- hanbekkens Project inzake weten- schappelijke en techno- logische samenwerking JORDANIË Financieringsbesluit FO ondertekend op 18. 4. 1989 23. 3. 1989 23. 4. 1990 5. 12. 1990 21. 10. 1991 5. 12. 1991 29. 9. 1992 Tijdsverloop 13 maanden 11 maanden 10 maanden (22) Soortgelijke problemen inzake de verdeling van bevoegdhe- den tussen de zetel te Brussel en de delegaties, alsmede de capaciteit van laatstgenoemde werden door de Kamer vast- gesteld in het kader van het PHARE-programma [zie speciaal verslag 3/97 over het gedecentraliseerde systeem voor de tenuitvoerlegging van het programma PHARE (periode 1990- 1995), paragrafen 2. 16, 2. 19 — 2. 22 en 5. 24 (PB C 175 van 9. 6. 1997)]. C 98/14 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Begunstigde staat Benaming MAROKKO Landbouwontwikkelings- fonds Steun voor structuurver- betering van technolo- gisch en wetenschappe- lijk onderwijs in Ma- rokko Steun voor verbetering onderwijsstructuur in de sector textiel en leder Sanering en bescherming van delen van de ramp- gebieden van Ouarza- zate en La Moulouya Financieringsbesluit 2. 6. 1989 FO ondertekend op 13. 2. 1990 24. 10. 1989 26. 10. 1990 6. 7. 1990 15. 7. 1991 2. 7. 1990 30. 7. 1991 Tijdsverloop 8 maanden 12 maanden 12 maanden 13 maanden Begunstigde staat Benaming TUNESIËN Ontwikkeling van de landbouw in het zuid- westen van Kef Dadelpalmenplantage Rijm Maatoug Kredietoperatie ten be- hoeve van kleine en middelgrote landbouw- bedrijven in Tunesië Exploitatie van de wa- tervoorraden in het gou- verneursgebied Kasserine Financieringsbesluit 30. 6. 1988 FO ondertekend op Tijdsverloop Bron: Rekenkamer. 9. 7. 1988 1 maand 27. 6. 1989 11. 8. 1989 1,5 maand 5. 12. 1990 29. 4. 1991 5 maanden 9. 7. 1991 30. 9. 1991 3 maanden 45. Weliswaar kunnen externe factoren — bijvoorbeeld de Golfcrisis — gedeeltelijk de vertragingen verklaren, maar deze vloeien voornamelijk voort uit de problemen van de Commissie om de voor het van start gaan van talrijke projecten noodzakelijke fasen deugdelijk te behe- ren. 46. Uit de controles is gebleken dat de meest voorko- mende oorzaken van deze vertragingen de slechte kwali- teit van de FO en de ontvereikende controle over de openbare aanbestedingsprocedures zijn. Zo ging een pro- ject betreffende kredietoperaties ten behoeve van kleine en middelgrote landbouwbedrijven in Tunesië (SEM/03/ 212/015) met twee jaar vertraging van start door de onnauwkeurigheden in de FO over de procedures voor het vrijmaken van de middelen, de bij de vorming van tegenwaardefondsen te hanteren wisselkoers of ook door de wijze waarop de nationale ordonnateur moest optre- den en de voorwaarden voor het gebruik van de bankre- keningen en de verkregen rente. Ook twee projecten in Jordanië kenden zulke vertragingen doordat de Commis- sie zolang nodig had voor het opstellen van de contracten inzake technische bijstand voor het project ter benutting van bodemschatten (SEM/03/628/013) en te zorgen voor de noodzakelijke laboratoriumuitrusting voor de tenuit- voerlegging van het project inzake wetenschappelijke en technologische samenwerking (SEM/03/628/033A). 47. Deze vertragingen bij de start van de projecten leidden tot kostenverhogingen en soms tot minder goede resultaten. In het algemeen brachten zij bij alle 16 projec- ten van de steekproef een overschrijding van de uitvoe- ringsdatum van de financieringsovereenkomsten met zich. 48. Zo had de ontwikkeling van de bouwkosten in Marokko tot gevolg dat de totale kosten van een project betreffende de versterking van de onderwijsstructuur (SEM/03/204/006) toenamen van 58,6 tot 64 Mio ECU en dat de werkzaamheden die in eerste instantie waren gepland voor een project ter sanering en bescherming van de geïrrigeerde gebieden van Ouarzazate en La Moulouya (SEM/03/204/013) slechts zeer gedeeltelijk werden gerea- liseerd. 49. Voorts werden in het kader van de uitvoering van het project betreffende de versterking van de onderwijs- structuur in de sector leder en textiel in Marokko (SEM/ 03/204/012) 28 contracten voor een totaalbedrag van 2,94 Mio ECU pas ondertekend na de uiterste datum voor de uitvoering van de financieringsovereenkomst, hetgeen bij gebreke van een aanhangsel bij de FO ter verlenging van die termijn onregelmatig is. Financieel beheer en controle van de projecten 50. De verrichte werkzaamheden brachten een gebrek- kige kennis van de uitvoeringsstand van de projecten, tekortkomingen in het toezicht op de rekeningen van de betalingsgemachtigden en een vaak ontoereikend finan- cieel beheer aan het licht. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/15 Kennis van de uitvoeringsstand van de projecten regularisering pas tijdens het controlebezoek van de Kamer na een gezamenlijk onderzoek van haar contro- leurs en de personeelsleden van de delegatie. 51. Luidens de FO worden de projecten doorgaans door de Commissie en de begunstigde landen gecofinancierd. Uit de controlewerkzaamheden van de Kamer is gebleken dat bij 12 van de 16 projecten uit de steekproef de Commissie geen enkel gegeven bezat betreffende de beta- ling en het gebruik van de nationale bijdrage. Met als opmerkelijke uitzondering het project Rjim Maatoug in Tunesië (SEM/03/212/010) hadden de enige gevallen waarin de Commissie over de noodzakelijke gegevens beschikte slechts betrekking op projecten waarvan de lokale cofinanciering van de tegenwaardefondsen afkom- stig was. 52. Het toezicht van de Commissie is in het algemeen het zwakst bij de projecten waarvan de verwezenlijking is toevertrouwd aan de overheidsinstanties van de MDL en/of grote financiële instellingen. Deze tekortkoming doet zich sterker gevoelen in het geval van de financiering van een groot aantal operaties die betrekking hebben op de afzonderlijke toekenning van subsidies of leningen. Onder die categorie vielen drie projecten van de steek- proef: het project betreffende kredietoperaties ten behoeve van kleine en middelgrote landbouwbedrijven in Tunesië (SEM/03/212/015), het project betreffende de versterking van de onderwijsstructuren in Marokko (SEM/03/204/006) en het landbouwontwikkelingsfonds in Marokko (SEM/03/204/002). 53. Wat het laatstgenoemde project betreft beschikte de Commissie op het moment van de controle over geen enkele informatie over het gebruik van de laatste tranche ad 10 Mio ECU van haar financiële bijdrage. Bovendien bevatten de door de beheerders ingediende verslagen onregelmatigheden die de diensten van de Commissie niet hadden kunnen ontdekken omdat met deze verslagen niets was gedaan. Deze onregelmatigheden waren ver- klaarbaar door een wijziging van het systeem van boek- houdkundige aanwijzing van de operaties, waardoor het mogelijk werd terugbetalingen van aankopen die vóór de ondertekening van de FO door de begunstigden waren gedaan, op de FO aan te rekenen. Administratief en financieel beheer T o e z i c h t o p d e r e k e n i n g e n v a n d e b e t a l i n g s g e m a c h t i g d e n 54. Een onderzoek van de rekeningen van de betalings- gemachtigden heeft uitgewezen dat in twee van de vier in het kader van het onderzoek bezochte landen geen enkele toetsing van de bankgegevens had plaatsgevonden en dat een aantal van 1989 daterende transacties nog steeds niet was geregulariseerd. In e´e´n van deze landen geschiedde de S e l e c t i e v a n d e t e c h n i s c h e b i j s t a n d 55. Afgezien van de moeite die de Commissie ermee heeft om de selectieprocedures inzake de technische bij- stand binnen redelijke termijnen uit te voeren, heeft de Kamer bij twee projecten geconstateerd dat de wijze waarop werd geselecteerd betwistbaar was. 56. Bij het project betreffende de versterking van de structuren van technisch onderwijs in Marokko (SEM/ 03/204/006) gaf de Commissie het toezicht op de uitvoe- ring in handen van het adviesbureau dat het project had ontworpen en voorbereid. Evenzo heeft zij de technische bijstand voor de uitvoering van het project Rjim Maa- toug (SEM/03/212/010) toevertrouwd aan het adviesbu- reau waaraan zij de haalbaarheidsstudie had vergeven. 57. Laatstgenoemd project is gecofinancierd door de Commissie, Italië en Tunesië. Het beheer van de Ita- liaanse bijdrage werd overeenkomstig een kaderovereen- komst tussen de Commissie en de Italiaanse Republiek van 1985 aan de Commissie toevertrouwd. In het desbe- treffende artikel 2. 10 van de FO wordt het adviesbureau waaraan het contract onderhands moet worden gegund, bij name genoemd. Een dergelijke procedure, waarin de kaderovereenkomst voorziet, is echter alleen mogelijk wanneer deze dienstig blijkt te zijn. Volgens de bewoor- dingen van deze overeenkomst moet die mogelijkheid worden beoordeeld in het licht van de beginselen van kosten en spoedeisendheid en moet daarbij een onderzoek worden verricht door de bevoegde diensten van de Com- missie. De dossiers van de Commissie vertonen geen enkele aanwijzing dat deze diensten een dergelijk onder- zoek hebben verricht. B e h e e r v a n d e k a s m i d d e l e n 58. Op het tijdstip van de controle van de Kamer in november 1995 was er van de 33,7 Mio ECU die de Commissie had betaald ten behoeve van de kredietcom- ponent sinds de start van het project betreffende het ontwikkelingsprogramma voor de voedingsmiddelensec- tor (SEM/03/220/020A), 9,3 Mio ECU nog niet gebruikt. Op hetzelfde tijdstip beliep het bedrag van de terugbeta- lingen in hoofdsom en rente van de leningen het equiva- lent van 14,7 Mio, respectievelijk 1,6 Mio ECU. De beschikbare kasmiddelen bedroegen dus 25,6 Mio ECU ofwel 54 % van de oorspronkelijke financiering. De Commissie had de middelen moeten storten op basis van C 98/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 een reële analyse van de behoeften aan kasmiddelen in verband met het project (23). laste hadden moeten komen van de tegenwaardefondsen die uit de voedselhulp waren gevormd. 59. Bovendien moest volgens het voor ditzelfde project opgezette systeem de voorschotkas van middelen worden voorzien op basis van een voorschot van 50 % van de jaarlijkse behoeften. Als gevolg van een overschatting van de kosten in de werkprogramma’s gingen de betaalde voorschotten de behoeften van het project te boven. Het ongebruikte saldo bij de afsluiting van de rekeningen aan het eind van het jaar beliep in 1993 0,8 Mio ECU en in het daaropvolgende jaar 2,8 Mio ECU. In 1995 bedroeg het op de rekening van de voorschotkas beschikbare saldo nog steeds 1,2 Mio ECU. 60. Reeds op 27 december 1991 werd 13,8 Mio Tunesi- sche dinar, ofwel 1,19 Mio ECU, overgemaakt naar de Tunesische bank die belast was met het beheer van de leningen in het kader van een project betreffende krediet- operaties ten behoeve van kleine en middelgrote land- bouwbedrijven (SEM/03/212/015), terwijl deze kredietlijn pas vanaf oktober 1992 is aangesproken. De rente op de bedragen die tussen oktober 1992 en 21 november 1994, op welke datum de projectfondsen waren uitgeput, op de rekeningen van het project waren gedeponeerd, beliep 13,5 Mio Tunesische dinar, ofwel 1,1 Mio ECU. De Commissie nam pas kennis van het bestaan van dit bedrag op het tijdstip van de controle door de Kamer. O v e r n e m i n g v a n n i e t - s u b s i d i a b e l e u i t g a v e n 61. Bij de controles kwamen er drie gevallen aan het licht waarin de uitgaven niet-subsidiabel waren, hetzij omdat de door de Commissie betaalde operaties vóór de ondertekening van de FO waren verricht, hetzij omdat zij geheel of gedeeltelijk niet op de communautaire bijdrage waren aan te rekenen. 62. Zo werden verrichtingen die vóór de ondertekening van de FO plaatsvonden in het kader van een project in Marokko niettemin door de Commissie betaald. Dit project diende tot verbetering van de onderwijsstructuren in de sector leder en textiel (SEM/03/204/012), waarvoor het bedrag aan ongerechtvaardigd betaalde operaties bij afsluiting van de controles wordt geschat 212 000 ECU. 63. Ook in Egypte werden twee betalingen van in totaal 705 010 ECU in 1991 aangewezen op de rekeningen van het project betreffende het ontwikkelingsprogramma voor de voedingsmiddelensector (SEM/03/220/020A) voor acti- viteiten die niet waren gepland en waarvan de kosten ten (23) Zie het jaarverslag over het begrotingsjaar 1996, paragraaf 13. 37 (PB C 348 van 18. 11. 1997). 64. Eveneens in Egypte bracht de instantie belast met het beheer van het regionaal ontwikkelingsproject voor het Nijldal (SEM/03/220/008A) de Commissie 50 % in rekening van al haar administratieve kosten, terwijl die instantie tegelijkertijd vijf andere projecten beheerde die werden gefinancierd door andere internationale kapitaal- verstrekkers. Aan de controleurs van de Kamer kon geen enkel document ter onderbouwing van de facturering van een zo hoog percentage aan de Commissie worden voor- gelegd. De delegatie was niet op de hoogte van deze situatie. De diensten van de Commissie zouden een aan- vullende controle moeten verrichten om de ongerecht- vaardigd betaalde bedragen vast te stellen. B e t a l i n g s t e r m i j n e n 65. Bij het project Rjim Maatoug (SEM/03/212/010) ten behoeve van Tunesië leidden grote vertragingen bij de betaling van de honoraria van de technische bijstand tot een vertragingsrente van 41 732 ECU. 66. Ook moest de Commissie 40 000 ECU vertragings- rente betalen voor het project betreffende grondwateron- derzoek in Azzraq (SEM/03/628/006) wegens vertragin- gen bij de betaling als gevolg van de toepassing van een verkeerde wisselkoers (24). 67. De medecontractant bij het project ter benutting van bodemschatten (SEM/03/628/013) diende een verzoek tot betaling van rente in wegens te late betaling. Ten tijde van het controlebezoek van de Kamer was voorts een rekening sinds meer dan twee jaar onbetaald gebleven en was noch door de Commissie, noch door het Jordanian natural ressources institute actie ondernomen om deze kwesties op te lossen. 68. Een analyse van de tijdsduur die gemoeid was met de afwikkeling van de operaties betreffende de uitvoering van het project inzake de verbetering van de onderwijs- structuren in de sector leder en textiel in Marokko (SEM/03/204/012) heeft uitgewezen dat deze in vier gevallen tussen 121 en 221 dagen bedroeg. Evaluatie en externe controles 69. Drie van de in Jordanië gecontroleerde projecten zijn niet onderworpen aan een externe evaluatie omdat deze in de FO niet was voorgeschreven. Bij het vierde project werd de evaluatie tijdens de uitvoering zo laat verricht (24) Dit project maakte geen deel uit van de steekproef. Het probleem kon niettemin worden vastgesteld tijdens het con- trolebezoek in Jordanië, waar een onderzoek kon worden ingesteld naar alle ten behoeve van dat land gefinancierde projecten. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/17 dat de projectleiders vóór de voltooiing van de werk- zaamheden geen rekening meer konden houden met de resultaten ervan. bestuursinstantie die niet de vrijheid heeft, financiële middelen te beleggen. 70. Het project betreffende de versterking van de struc- turen van technologisch en wetenschappelijk onderwijs in Marokko (SEM/03/204/006) is noch aan een evaluatie, noch aan enige externe controle onderworpen. De FO bevatte overigens geen verplichting van dien aard. 71. Wat dit laatste punt betreft heeft de Kamer gecon- stateerd dat de Commissie inmiddels geneigd is om in de tekst van de FO de verplichting op te nemen, zich aan externe controles te onderwerpen. Zij zou echter vol- doende duidelijke doelstellingen voor deze controles moe- ten vaststellen en het toezicht daarop moeten verbeteren om er zoveel mogelijk profijt van te trekken en situaties te voorkomen zoals die welke in het regionaal ontwikke- lingsproject voor het Nijldal (SEM/03/220/008A) werd aangetroffen. Ondanks een jaarlijkse controle tijdens de uitvoeringsduur van vijf jaar werd de buitensporig hoge facturering van de administratieve kosten (zie paragraaf 64) door de technische bijstand nooit vastgesteld. Wijzigingen van de aanvankelijke besluiten 72. Uit een onderzoek van de dossiers is gebleken dat belangrijke wijzigingen of kredietoverschrijvingen van de ene begrotingsrubriek naar de andere door de delegaties, de beheersinstanties en zelfs de technisch adviseurs wer- den geaccepteerd zonder dat de Commissie aan deze verschillende instanties de bevoegdheid daartoe had ver- leend. Bovendien vonden deze wijzigingen plaats zonder dat er een schriftelijke motivering voor werd gegeven die het mogelijk had gemaakt de gegrondheid daarvan te verifiëren. Belangrijke wijzigingen 73. In het kader van het project betreffende kredietope- raties ten behoeve van kleine en middelgrote landbouw- bedrijven in Tunesië (SEM/03/212/015) werden niet de in de FO voorgeschreven producten geimporteerd maar andersoortige producten van vitaal belang voor een bedrag van ongeveer 11 Mio ECU. De delegatie aan- vaardde eveneens een wezenlijke verhoging van de rente- voet op de leningen op middellange en lange termijn, waardoor deze van 7,50 en 8 % op 10 en 11 % kwamen. Deze laatste wijziging heeft de schuldenlast van de land- bouwers aanmerkelijk verzwaard en een aantal van hen kon deze niet meer opbrengen (zie paragraaf 97). 74. Eveneens in Tunesië werden in het kader van het project tot ontwikkeling van de landbouw in het zuid- westen van Kef (SEM/03/212/004) de bevoegdheden op het gebied van het beheer die in de FO waren toegekend aan een instelling met rechtspersoonlijkheid en begrotings- autonomie, overgedragen aan een gedecentraliseerde In Marokko moest het project betreffende het land- 75. bouwontwikkelingsfonds (SEM/03/204/002), waarvoor de Commissie in het kader van het derde protocol 30 Mio ECU had betaald, overeenkomstig de FO tijdens de driejarige uitvoeringsduur elk jaar worden gecontroleerd door de Marokkaanse algemene inspectie der financiën. De delegatie heeft geaccepteerd dat deze inspectie werd vervangen door een controle van een extern accountants- bureau en slechts gedeeltelijk betrekking had op de periode waarvoor de communautaire financiering werd verstrekt. Zodoende werd niet gecontroleerd of 10 Mio ECU goed werd besteed. Toestemming voor overschrijvingen tussen de rubrieken In het kader van de uitvoering van het project tot 76. steun van het onderwijs in de sector leder en textiel in Marokko (SEM/03/204/012) stemde de delegatie in met een verhoging van 37 % voor de component „opleidings- complex”, waardoor het in de FO uitgetrokken bedrag van 1,09 Mio ECU werd verhoogd tot 1,5 Mio ECU. 77. In vele gevallen werden kredietoverschrijvingen tus- sen de begrotingsrubrieken van de FO toegestaan. Wat het project Rjim Maatoug (SEM/03/212/010) betreft had- den de geconstateerde wijzigingen ook betrekking op de oorsprong van de middelen en de aanvaarding van de overschrijding van de voor sommige rubrieken toegestane limieten. 78. Ten aanzien van het afvalwaterproject in Helwan (SEM/03/220/005A) en meer in het algemeen bij alle ten behoeve van Egypte gefinancierde infrastructuurprojecten wees de delegatie de betalingen op de FO aan, zolang er kredieten beschikbaar waren, zonder zich te bekommeren om de specifieke bedragen die voor elk van de begrotings- rubrieken waren uitgetrokken. 79. Deze voorbeelden tonen aan dat de administratieve diensten te vaak de neiging hebben om het dwingende karakter van de in de FO opgenomen bedragen slechts op het niveau van de globale toewijzing in aanmerking te nemen. De regel dat de kredieten per uitgavenrubriek begrensd zijn wordt daarentegen in hoge mate veronacht- zaamd (25). 80. Niet alleen is deze situatie onregelmatig, maar zij stelt ook de aanvankelijke bestemming van de kredieten die geacht worden de tijdens de voorbereidende studies vastgestelde behoeften te dekken, ter discussie. De nood- (25) Zie ook paragraaf 15. 29 van het jaarverslag over het begro- tingsjaar 1991 (PB C 330 van 15. 12. 1992). C 98/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 zaak om de bedragen van de rubrieken in de begroting van een project te wijzigen, duidt erop dat de tenuitvoer- legging ervan gewijzigd moet worden. Het gaat dus om een belangrijk beheersbesluit, dat slechts door de naar behoren gemachtigde instanties zou mogen worden geno- men (zie paragraaf 39). Daarom zouden de FO moeten bepalen dat elke wijziging van de oorspronkelijke beslui- ten, zoals de hiervoor genoemde, moet worden gemoti- veerd in een verzoek en moet worden goedgekeurd door de bevoegde autoriteit. Prestaties van de technische bijstand 81. Uit een onderzoek van de steekproef is gebleken dat de kwaliteit van de prestaties van de technische bijstand in het algemeen goed was. Toch werden er gevallen van te hoge factureringen van niet-subsidiabele uitgaven (regionaal ontwikkelingsproject voor het Nijldal, zie paragraaf 64) of onrechtmatige handelwijzen (afvalwater- project in Helwan, zie paragraaf 92) geconstateerd. Voorts dienen de volgende opmerkingen te worden gemaakt. In Marokko werden de prestaties van de technische 82. bijstand voor de uitvoering van de pedagogische en technische component van het project ter verbetering van de structuur van het wetenschappelijk en technisch onderwijs (SEM/03/204/006) zowel door de minister van Onderwijs als door de Commissie ontoereikend geoor- deeld. 83. In Jordanië was de technische bijstand bij het project ter benutting van bodemschatten (SEM/03/628/013) niet in staat nauw samen te werken met de lokale autoriteiten, waardoor de institutionele versterking, een belangrijke doelstelling van het project, niet werd bereikt. Daarente- gen was een goede samenwerking tussen de technisch assistent en de plaatselijke instanties doorslaggevend voor het welslagen van het project betreffende nationale karte- ring van bodem en bodemgebruik (SEM/03/628/005). 84. Voorts moet worden vastgesteld dat wanneer de technische bijstand in de plaats komt van de lokale bevoegde autoriteiten wat de administratie en het finan- cieel beheer van het project betreft, het voortbestaan van het project bedreigd wordt wanneer dit nog na afloop van het contract met het adviesbureau moet worden voortgezet. Beheer van de projectleiders en bereikte resultaten Boekhoudkundige en financiële opmerkingen bij de beide andere was de enige boekhouding die van de verlener van technische bijstand. Daarbij komt nog dat bij het project betreffende nationale kartering van bodem en bodemgebruik (SEM/03/628/005) de besteding van de kredieten, zoals weergegeven in de begrotingsrubrieken van de FO, niet aan de hand van de door de technische bijstand gevoerde boekhouding kon worden nagetrok- ken. 86. Bij het regionaal ontwikkelingsproject voor het Nijl- dal in Egypte (SEM/03/220/008A) was er geen andere boekhouding dan die van de verlener van technische bijstand. Noch de nationale coördinatoren van de ver- schillende onderzoeksprogramma’s, noch de lokale onder- zoekscentra voerden een boekhouding. 87. Ondanks de zeer goede algemene kwaliteit van het beheer van het Rjim Maatoug-project (SEM/03/212/010) bleek uit de verrichte controles dat de directie van het project een lokale opdracht voor de aanschaf van tracto- ren niet aan de laagste bieder had gegund, hoewel de dossiers geen bevredigende verklaring bevatten voor deze met de voorschriften voor aanbestedingen strijdige beslis- sing. Geboekte resultaten en voortbestaan van de projecten 88. Onontbeerlijk voor het welslagen van de projecten zijn de naleving van de door de partners aangegane verplichtingen en een adequaat beheerssysteem, waarvan de vormgeving op haalbaarheidsstudies berust of zou moeten berusten. In beide opzichten hebben de controles van de Kamer zeer uiteenlopende situaties aan het licht gebracht. Gewezen moet worden op de ten opzichte van de doelstellingen in de FO ontoereikende resultaten en op twijfels omtrent de overlevingskansen van de navolgende projecten. in Helwan (SEM/03/220/ 89. Het afvalwaterproject 005A) waaraan sinds het eerste protocol bijna 87 Mio ECU is besteed kan nog steeds niet worden overgenomen door de lokale instanties. Twee bestuursinstanties zijn samen verantwoordelijk voor het project. De uitvoering van de werken berust bij de „Cairo Wastewater Organi- sation” (CWO), die na de definitieve oplevering van de werken haar bevoegdheden overdraagt aan de „General Organisation for Sanitary Drainage” (GOSD) voor het beheer van de installaties en de watervoorziening. De controles ter plaatse hebben uitgewezen dat geen van beide instanties haar taak naar behoren kan volbrengen en dat het project als geheel slechts bij de gratie van de technische bijstand functioneert. 85. Twee van de vier in Jordanië gecontroleerde projec- ten beschikten niet over een gescheiden boekhouding en 90. Deze situatie is voornamelijk aan twee oorzaken te wijten. Ten eerste had de GOSD geen toestemming om de 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/19 waterprijs hoog genoeg te stellen om de werkelijke bud- gettaire autonomie te verwerven waardoor zij ook zonder de steun van internationale geldschieters financieel levens- vatbaar zou zijn. Ten tweede zijn de bezoldigingen van de ambtenaren van deze beide instanties zo laag, dat velen, na bij de verlener van technische bijstand een vaktechni- sche scholing te hebben doorlopen, naar een beter beta- lende particuliere werkgever vertrekken zodra zij er de kans toe zien. 91. Een dergelijke situatie holt de verantwoordelijk- heidszin van de bevoegde instanties uit, zodat deze zich voor het functioneren van het systeem voor de zuivering van het afvalwater volledig op de technische bijstand verlaten en tien jaar na de start van het project nog steeds niet in staat zijn, zelf voor het onderhoud en het voort- bestaan ervan te zorgen. 92. Hierdoor ging de verlener van technische bijstand een zodanige machtspositie innemen dat deze het met de actieve steun van de GOSD bestond, ondanks de weige- ring van de Commissie om haar afgelopen contract te verlengen, door te gaan met zijn werkzaamheden. Ten tijde van het controlebezoek van de Kamer in Egypte waren 17 maanden verlopen. Naar aanleiding van het bezoek van de Kamer stemden de Egyptische autoriteiten ermee in, de kosten voor de verlenging van dit contract op zich te nemen. 93. Voorts was de voorraad reserveonderdelen ten tijde van het bezoek van de Kamer te klein voor een bedrijf van die omvang. Volgens de verlener van technische bijstand was er in talrijke gevallen ook sprake van verdwijning van materiaal en van gebrekkig onderhoud van de installaties. 94. Soortgelijke moeilijkheden deden zich voor bij het ontwikkelingsprogramma voor de voedingsmiddelensec- tor (SEM/03/220/020A), waarvan het voortbestaan opnieuw ter discussie zal staan bij het vertrek van de Europese technische-bijstandverlener die het beheert. 95. De Kamer bezocht het project Nationaal park Ras Mohamed (SEM/03/220/025A) enkele weken vóór de in de FO vastgelegde einddatum van de werkzaamheden. Op de bezoekdatum waren de voor de uitvoering van het project noodzakelijke gebouwen nog steeds niet opge- trokken omdat de nationale overheid het daartoe bestemde terrein nog maar kort tevoren ter beschikking had gesteld. 96. Zoals bij het afvalwaterproject in Helwan kon het in het kader van het Ras Mohamed-project gecreëerde park niet de financiële middelen genereren die het voortbestaan ervan konden waarborgen. 97. Het project betreffende kredietoperaties ten behoeve van kleine en middelgrote landbouwbedrijven in Tunesië (SEM/03/212/015) had een averechts effect. De schulden- last van de landbouwers is ernstig toegenomen toen de rentevoeten werden opgetrokken (zie paragraaf 73). Uit de controles bleek dat meer dan 80 % van de landbou- wers hun schulden niet konden betalen. Daar de natio- nale wetgeving bij achterstand in de afbetaling geen toekenning van nieuwe financieringen toestaat, kwam het voortbestaan zelf van sommige landbouwbedrijven hier- door in gevaar. 98. Bij twee van de vier in Jordanië gefinancierde projec- ten van de steekproef werden de doelstellingen slechts gedeeltelijk bereikt, en het ziet er naar uit dat ze ook moeilijk kunnen voortbestaan. Het project betreffende de nationale kartering van bodem en bodemgebruik (SEM/ 03/628/005) mag daarentegen als een succes worden beschouwd omdat het een werkelijke overdracht van know-how ten behoeve van de plaatselijke diensten mogelijk heeft gemaakt. Met name twee elementen ver- klaren het succes ervan: het was vanaf het begin goed uitgestippeld door Jordaanse technici en de verlener van technische bijstand werkte nauw met hen samen. Conclusies over het beheer van de projecten 99. Uit het onderzoek van het beheer van de projecten blijkt dat de voornaamste gebreken waarop in speciaal verslag 3/91 van de Kamer wordt gewezen, ondanks de toezeggingen van de Commissie om deze te verhelpen nog steeds bestaan. 100. Door personeelsgebrek en door onduidelijkheden in de verdeling van de taken tussen de verschillende diensten en van de bevoegdheden tussen de zetel van de Commis- sie in Brussel en haar delegaties ter plaatse beheerst de Commissie de volledige cyclus van het projectbeheer onvoldoende. 101. Deze situatie wordt nog verergerd doordat de hulp- middelen voor het beheer niet toereikend zijn: a) met de informatica waarover de Commissie beschikt rechtstreeks met de kan zij geen werkelijke begrotingsuitvoering verbonden hulpboekhouding voor de projecten voeren en zelfs geen boekhouding die een algemeen overzicht van de financiële situatie van de projecten biedt; b) de tekst van de financieringsovereenkomsten bevat onnauwkeurigheden aangaande de aard van de aange- gane verplichtingen, de beheerssystemen en de instru- menten voor het toezicht op de acties; c) in de controlecontracten wordt niet duidelijk vermeld welke informatie de Commissie van de externe con- troles verwacht. C 98/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 102. De geplande sterke verhoging van de communau- taire steun voor de MDL, met jaarlijks vrijwel een verdubbeling van de vastgelegde bedragen, kan slechts tot een verslechtering van de bestaande situatie leiden. Het is vrij onwaarschijnlijk dat het aantal projecten evenredig met de kredieten waarin MEDA voorziet zou toenemen, maar de voor elk project bestemde bedragen zullen onge- twijfeld aanmerkelijk stijgen. De eerste besluiten tot uit- voering van de MEDA-verordening lijken deze analyse te bevestigen. Deze hebben immers betrekking op acties ter ondersteuning van de programma’s voor structurele aan- passing en betreffen bedragen tussen 100 en 150 Mio ECU. 103. De systemen voor het beheer van de projecten moeten in de FO worden omschreven op basis van kennis van de bestuurlijke situatie in de begunstigde landen. Wanneer de bestuurlijke structuren goed zijn, zoals gewoonlijk het geval is in de Maghreblanden, zou de Commissie deze moeten benutten en geen kant-en-klaar standaardmodel trachten op te dringen dat indruist tegen de lokale gebruiken. Een dergelijk model opleggen kan slechts tot wrijvingen met de plaatselijke autoriteiten leiden. Uit het onderzoek is gebleken dat de Commissie deze fout weliswaar verregaand vermeden heeft bij de tenuitvoerlegging van de protocollen, maar dat sommige MDL vrezen, dat het beheer van de projecten bij de invoering van MEDA niet langer zal worden toever- trouwd aan de bevoegde lokale instanties maar aan ad hoc-beheerseenheden die geleid worden door directies waarin de Europese verlener van technische bijstand en lokale bestuurders het samen voor het zeggen hebben. begroting afkomstig zijn. Deze financieringen bestaan uit niet-terugvorderbare steun in de vorm van rentesubsidies op door de EIB uit eigen middelen verstrekte leningen en terug te betalen steun voor acties met risicodragend kapitaal. 105. In het kader van de derde protocollen werd 37 Mio ECU toegewezen voor acties met risicodragend kapitaal. Dit bedrag beliep in de vierde protocollen 80 Mio ECU, hetgeen een stijging met 216 % inhoudt en op de groeiende belangstelling van de Europese en mediterrane partners voor dit financieringsinstrument wijst (26). De tabellen 2a en 2b bevatten de desbetreffende bedragen voor de zeven betrokken landen. In de protocollen wordt geen specifiek budget uitgetrokken voor de financiering van de rentesubsidies (zie de paragrafen 137 en 138). 106. Het beheer van de rentesubsidies is hoofdzakelijk onderzocht aan de hand van de dossiers van de Commis- sie. Inzake het beheer van het risicodragend kapitaal werden de controles aangevuld met de analyse van een steekproef van projecten waarvan de meeste ter plaatse konden worden gecontroleerd (zie tabel 7). Deze contro- les hadden betrekking op: a) de overeenstemming van de besteding van deze mid- delen met de in de protocollen daarvoor bepaalde bestemmingen; KRACHTENS EEN MANDAAT DOOR DE EIB BEHEERDE ACTIES EN CONTROLE DAAROP Algemene presentatie van het onderzoek b) de kwaliteit van het beheer door de mandataris aan de hand van een onderzoek van de opgezette systemen en de bereikte resultaten; 104. De mediterrane protocollen omvatten ook financie- ringen die door de EIB worden beheerd hoewel ze uit de c) het toezicht van de Commissie op deze verschillende acties. (26) NB: bij dit bedrag komt 25 Mio ECU buiten de protocollen om. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/21 DOOR DE EIB BEHEERDE EN DOOR DE KAMER TER PLAATSE GECONTROLEERDE PROJECTEN TABEL 7 Ref. Bedrijfstak Aantal gecreëerde arbeidsplaatsen Totale kosten project (Mio ECU) EIB-middelen (Mio ECU) Risicodragend kapitaal Mio (ECU) (Mio Ecu) Rentesubsidie Industrie 750/800 140,0 Toerisme Tapijtindustrie Kunstvezels Toerisme Industrie Tuinbouw Elektronica Pesticiden Papier Textiel Marmer Staal Elektronica Visolie en -meel Lederwaren Kleding Droge mortel Polystyreenschuim Textiel Biotechnologie Voeding Koperindustrie 400 600 480 permanent 800 seizoengebonden Totaal Egypte 26 29 26 perm. + 10 west. 120 niet beschikbaar 180 35 perm. + 20 seiz. 40 150 25 30 155 40 45 5,2 9,7 1,3 6,2 77,7 21,4 262 1,4 1,2 1,9 1,1 1,6 1,1 1,3 0,1 2,0 1,4 0,6 1,5 0,7 2,8 2,7 Totaal Marokko 21,4 EGYPTE SEM/03/220/012E SEM/04/220/033E SEM/03/220/013E Alg. lening via de Export Develop. Bank of Egypt SEM/03/220/030E SEM/04/220/029E SEM/03/220/036E SEM/03/220/037B MAROKKO Algemene leningen via de Schatkist Financiering via SPPP TUNESIË Algemene leningen via de Banque Nationale de De´veloppement proto- collen II, III en IV Keramiek Textiel Bandenindustrie Rubberonderdelen Schoenen Toerisme Mijnbouw Emailindustrie 40 500 65 104 niet beschikbaar 250 60 TOTAAL RISICODRAGEND KAPITAAL TUNESIË 1,8 17,0 3,5 2,0 0,1 2,5 56,0 4,5 87,3 70,4 157,7 SEM/03/212/016 Chemische veront. — Totaal Tunesië Bron: Rekenkamer. 25,0 2,1 4,0 0,7 0,8 15,0 6,0 54 35,4 35,4 5,5 0,5 9,0 1,5 17 0,1 0,1 0,2 0,2 0,3 0,1 0,1 0,0 0,2 0,1 0,1 0,2 0,3 0,2 0,3 2,5 0,3 0,7 0,7 0,1 0,1 0,1 0,9 0,2 3,0 3,0 2,1 0,6 1,9 0,8 5 5,4 5,4 C 98/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 107. Gelet op enerzijds het aantal financieringsinstru- menten waarvan de Commissie het beheer aan de EIB heeft toevertrouwd en anderzijds de moeilijkheden die gepaard gaan met de organisatie van de externe controle van de EIB, vormt de verplichting om systematisch een gezamenlijke controle te organiseren een ware belasting voor de Kamer. Daarom was een controle ter plaatse van een groot aantal projecten die in de vorm van rentesubsi- dies uit de begroting werden gefinancierd, materieel onmogelijk. 113. Deze financieringswijzen, die de EIB in een infor- matieblad van 24 juni 1992 beschrijft, zijn: a) een algemene lening aan een welbepaalde interme- diaire financiële instelling (IFI) (Tunesië, Egypte, Jor- danië); b) een algemene lening aan de nationale Schatkist die met verscheidene IFI’s samenwerkt (Marokko); c) de oprichting van gespecialiseerde financieringsmaat- schappijen; Systeem voor het beheer van risicodragend kapitaal d) rechtstreekse steun aan projecten (Egypte); Bestemming van risicodragend kapitaal en toekenningsvoorwaarden 108. Risicodragend kapitaal dient luidens de protocollen in de eerste plaats om de terbeschikkingstelling van eigen of daarmee gelijkgestelde middelen aan particuliere ondernemingen en overheidsbedrijven te bevorderen, in het bijzonder wanneer deze een vennootschap aangaan met natuurlijke of rechtspersonen die tot een lidstaat van de Gemeenschap behoren. Dit kapitaal is bestemd voor alle bedrijfstakken van de MDL. 109. De uiterst vage formulering van de protocollen was voor de EIB aanleiding, drie voorwaarden te stellen alvorens risicodragend kapitaal ter beschikking van pro- jecten te stellen. Twee ervan berusten op de eigenschap- pen van de projecten zelf, te weten hun economisch belang en hun financiële levensvatbaarheid. De derde houdt in dat het risicodragend kapitaal van doorslagge- vend belang moet zijn voor de uitvoering van het pro- ject. 110. De EIB neemt het met deze laatste voorwaarde echter niet zo nauw. Zij beschouwt deze reeds als vervuld wanneer, zonder deze financiering, de actie trager zou verlopen, het evenwicht in de samenwerking tussen de lokale en Europese partners zou worden verstoord of andere, aarzelende geldschieters ongunstig zouden wor- den beïnvloed. Beschrijving van het beheerssysteem 111. Dit systeem is opgebouwd rond financieringswijzen die steunen op een overeenkomst en specifieke procedures voor onderzoek van en toezicht op de projecten. Financieringswijzen en overeenkomst 112. De EIB heeft er zorg voor gedragen dat de getrof- fen steunmaatregelen waren afgestemd op de reële situatie in de MDL. Daarbij werden afwisselend of tegelijkertijd vijf financieringswijzen uitgetest om de situatie ter plaatse zo goed mogelijk te benutten. e) financiering van haalbaarheidsstudies. 114. De door de Bank opgestelde rechtsfiguur is voor elk van deze financieringswijzen anders, namelijk aange- past aan de bijzondere kenmerken ervan. Ondanks deze diversiteit zijn in het beheer van het risicodragend kapi- taal de volgende grote lijnen terug te vinden: a) de financieringen worden altijd toegekend tegen voor- deliger condities dan er op de plaatselijke markt gelden; b) het risico van wisselkoersverlies wordt niet gedragen door de begunstigde, maar aanvankelijk door de Gemeenschap en daarna door de overheid van het betrokken MDL; c) een financiering kan niet definitief aan de uiteindelijke begunstigde worden toegekend zonder de uitdrukke- lijke toestemming van de EIB. 115. Evenals bij haar eigen verrichtingen zorgt de EIB voor een harmonische invoeging van de contractbepalin- gen in het plaatselijke recht. Onderzoek van en toezicht op de projecten 116. Wanneer de EIB een project zowel uit eigen midde- len als met risicodragend kapitaal financiert, onderzoeken de diensten van de Bank het ingediende dossier recht- streeks volgens haar eigen gebruikelijke procedures. 117. Worden de acties echter beheerd in het kader van de tenuitvoerlegging van een globale kredietlijn, dan wordt het project volgens een gedecentraliseerde proce- dure onderzocht. Het is in de eerste plaats aan de betrokken IFI, de aanvraag te onderzoeken. 118. De IFI beschikt wat betreft de toekenning van risicodragend kapitaal echter niet over een autonome beslissingsbevoegdheid. Zij moet het dossier inzake het project en het resultaat van haar onderzoek ter goedkeu- ring aan de EIB voorleggen. Dit dossier bestaat luidens het contract ten minste uit een gestandaardiseerd inlich- tingenblad. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/23 119. Na een onderzoek van het ontvangen dossier neemt de EIB een toewijzingsbesluit waarbij het de IFI wordt toegestaan, het financieringscontract met de uiteindelijke begunstigde te sluiten. 120. Het toezicht op de acties geschiedt volgens twee complementaire methoden. De met de IFI’s gesloten con- tracten voorzien in toezicht op basis van stukken via de regelmatige doorzending van informatie over de stand van hun bezit aan risicodragend kapitaal en over de financiële situatie van elke rechthebbende. Deze informa- tie wordt verzameld in gestandaardiseerde formulieren waarvan een model bij het contract is gevoegd. Dit toezicht wordt aangevuld door controlebezoeken ter plaatse die de EIB hetzij zelf aflegt, hetzij door speciaal daartoe in dienst genomen consultants laat afleggen. 121. In het geval van de aan de Marokkaanse staat toegekende globale kredietlijnen vergewist de nationale thesaurie zich er vóór de vrijmaking van de middelen van dat de begunstigde voldoet aan de contractbepalingen. Evenzo houdt zij toezicht op de projecten via de haar toegezonden belastingsbalansen. Opmerkingen van de Kamer na afsluiting van de controles Onderzoek van de projecten 122. Het gebrek dat het wijdst verbreid is betreft de informatie over de Europese partners in de joint venture, daar hun precieze situatie en de aard van hun betrokken- heid niet kunnen worden beoordeeld op basis van de gegevens in de aan de Kamer bezorgde onderzoeksdos- siers. De verrichte controles hebben echter uitgewezen dat er een nauw verband bestaat tussen de aard van het partnerschap en het welslagen of mislukken van de gefi- nancierde projecten. 123. Het tweede gebrek, dat blijkt uit de analyse van de projecten van de steekproef en uit de controle van de beschikbare documentatie, is dat de investeringsmiddelen en met name de behoeften aan bedrijfskapitaal relatief vaak te laag worden geraamd. 124. Afgezien van deze twee gebreken is de kwaliteit van de onderzoeksdossiers wisselvallig. Bestudering van de dossiers die hetzij rechtstreeks door de diensten van de EIB, hetzij door de Tunesische IFI, hetzij door de in Marokko opgerichte investeringsmaatschappij zijn behan- deld, wijst uit dat het onderzoek goed was. De slechte kwaliteit van de dossiers die zijn ontvangen van de andere IFI’s die werden bezocht in het kader van het onderzoek tot staving van de toewijzingsaanvragen wijst er daarentegen op dat deze instellingen in een aantal gevallen weinig of geen ervaring hadden met het beheer van dit soort acties. Concentratie van de steun 125. Bij de helft van de acht in Tunesië geselecteerde projecten was de IFI zelf de ontvanger van een bedrag, dat meer dan 60 % van de totale steun vormde. 126. In Marokko kwam het risicodragend kapitaal vol- gens de informatie van de toezichthoudende instanties voornamelijk de gewone cliente`le van de IFI ten goede. 127. In Egypte legden drie projecten beslag op 16,5 Mio ECU van de in het kader van het derde en vierde protocol uitgetrokken 27 Mio ECU. Deze concentratie van de kapitaaltoewijzingen is ook bijzonder omdat de gefinan- cierde projecten zo groot zijn (e´e´n ervan is goed voor een totale investering van 140 Mio ECU), omdat de Europese partners zo groot zijn (de meeste zijn multinationals), en omdat de EIB eigen middelen inzet voor deze acties. 128. Gezien de bestemming van het risicodragend kapi- taal volgens de met dit land ondertekende protocollen en indicatieve programma’s zijn dergelijke concentraties aan- vechtbaar, ook al zijn de in Egypte gefinancierde projec- ten ontegenzeglijk van groot economisch belang. Luidens de indicatieve programma’s vormen kleine en middelgrote ondernemingen namelijk de prioritaire doelgroep van het risicodragend kapitaal. De enige op deze doelgroep gerichte acties werden echter uit twee algemene kredietlij- nen gefinancierd waarvan de eerste, die uit het derde protocol werd gefinancierd, slechts zeer gedeeltelijk werd besteed; uit de tweede, die uit het vierde protocol werd gefinancierd, was ten tijde van het onderzoek van de Kamer geen enkele toewijzing verricht. 129. Volgens de EIB vormen de in Egypte gefinancierde projecten een gezond geheel en een afspiegeling van haar streven om de haar door de Commissie toevertrouwde middelen, met inachtneming van de mogelijkheden van de lokale markt, optimaal te beheren. Zonder deze uitspraak te willen bestrijden constateert de Kamer een tegenspraak met de in de indicatieve programma’s aangegane verplich- tingen. 130. De bevoegde autoriteiten van een MDL wezen er voorts op dat de fundamentele betekenis van dit finan- cieel instrument was, dat projecten van hoge kwaliteit kunnen worden uitgevoerd die anders moeilijk met klas- sieke bankkredieten kunnen worden gefinancierd doordat de projectontwikkelaars niet voldoende garanties kunnen bieden. Het risicokapitaal is dus bestemd om het ontstaan van een nieuwe generatie ondernemers te bevorderen, hetgeen bij de in Egypte gefinancierde projecten niet werkelijk geschiedde en bij de in Marokko en Tunesië gefinancierde projecten slechts gedeeltelijk het geval was. C 98/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Algemeen toezicht op de acties van de EIB 131. Op het gebied van het toezicht aan de hand van stukken is geconstateerd dat de IFI’s doorgaans de hand hebben gelicht met hun contractuele verplichting om de EIB regelmatig inlichtingenbladen over de stand van hun bezit aan risicodragend kapitaal en over de financiële situatie van elke begunstigde toe te zenden. 132. De EIB schakelde op eigen kosten een adviesbureau in om in mei 1993 de in Marokko gefinancierde acties op basis van een ruime steekproef van 37 projecten te evalueren. Verscheidene van de in het kader van de controle van de Kamer onderzochte projecten waren ook door dit adviesbureau geëvalueerd, of door de EIB gecon- troleerd. De Kamer kon zich van de gelijkenis tussen de bevindingen vergewissen. Bereikte resultaten c) de schepping van 5 200 directe arbeidsplaatsen in Marokko en meer dan 1 900 in Tunesië en Egypte. In beide landen konden door twee andere gecontroleerde acties respectievelijk 400 en 500 bedreigde arbeidsplaatsen worden gered; laatstgenoemde d) een selectie van projecten ter verbetering van de handelsbalansen. Uitvoering van de vierde protocollen 134. In het kader van de derde protocollen werden de financieringen uit globale kredietlijnen, met uitzondering van die welke de IFI’s zelf ten goede kwamen, aangebo- den in de vorm van lange-termijn-leningen tegen rente- voeten die onder die van de lokale markt lagen. De controles hebben uitgewezen dat dit de hoofdoorzaak van het succes was. 133. Het beheer van het risicodragend kapitaal in het kader van de tenuitvoerlegging van de derde protocollen heeft de volgende kenmerken: a) een evenwichtige verdeling van de kredieten over de diverse bedrijfstakken van de MDL, met name in Marokko en Tunesië, waar respectievelijk zeven en negen bedrijfstakken van dit financieel instrument hebben geprofiteerd; b) een impuls voor de investeringen doordat voorrang werd verleend aan de oprichting van joint ventures die de inbreng van buitenlands kapitaal bevorderden; 135. Uit de voorwaarden voor de toewijzing van de financieringen in het kader van de vierde protocollen is op te maken, dat wordt gestreefd naar versterking van de inzet van risicodragend kapitaal door bevordering van participaties die op basis van uitgekeerde dividenden worden vergoed, en naar grotere prioriteit voor de oprichting van joint ventures met Europese partners. Deze nieuwe financieringswijzen stuiten in Marokko en Tunesië op moeilijkheden bij de tenuitvoerlegging en verklaren de lage bestedingsgraad van de in het kader van de vierde protocollen ter beschikking gestelde kredietlij- nen (zie tabel 8). 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/25 DERDE EN VIERDE PROTOCOLLEN — RISICODRAGEND KAPITAAL PER 31. 12. 96 TABEL 8 Land Ref. Soort lening Vastleggingen Uitbetalingen Annuleringen Saldo (Mio ECU) ALGERIJE SEM/03/208/025/E Rechtstreeks SEM/03/208/026/E Rechtstreeks MAROKKO SEM/03/204/008/C Algemene lening TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR ALGERIJE SEM/03/204/010/E Risicodragend kapitaal SEM/03/204/011/E Risicodragend kapitaal TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR MAROKKO SEM/04/204/006/E Algemene lening TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR MAROKKO TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR MAROKKO TUNESIË SEM/03/212/008/E Algemene lening SEM/03/212/013/E Algemene lening TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR TUNESIË SEM/04/212/005/E Algemene lening SEM/04/212/016/E Algemene lening TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR TUNESIË TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR TUNESIË EGYPTE SEM/03/220/012/E Rechtstreeks SEM/03/220/013/E Algemene lening SEM/03/220/022/E Rechtstreeks SEM/03/220/030/E Rechtstreeks SEM/03/220/036/E Rechtstreeks TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR EGYPTE SEM/04/220/013/E Algemene lening SEM/04/220/029/E Rechtstreeks SEM/04/220/033/E Rechtstreeks TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR EGYPTE TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR EGYPTE JORDANIË SEM/03/628/011/E Algemene lening SEM/03/628/037/E Algemene lening TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR JORDANIË SEM/04/628/012/E Algemene lening TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR JORDANIË TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR JORDANIË LIBANON SEM/03/604/009/E Algemene lening TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR LIBANON SEM/04/604/007/E Algemene lening TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR LIBANON TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR LIBANON 3de PROTOCOL 4de PROTOCOL Risicodragend kapitaal Rechtstreekse leningen Algemene lening TOTAAL 3de PROTOCOL Rechtstreekse leningen Algemene lening TOTAAL 4de PROTOCOL RISICODRAGEND KAPITAAL RECHTSTR. LENINGEN ALGEMENE LENINGEN TOTAAL-GENERAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN Bron: Rekenkamer. 3,0 1,0 4,0 9,0 0,5 1,5 11,0 20,0 20,0 31,0 3,0 3,0 6,0 7,0 8,0 15,0 21,0 3,0 3,0 2,0 3,0 1,5 12,5 6,0 6,0 2,5 14,5 27,0 1,0 1,0 2,0 2,0 2,0 4,0 1,0 1,0 2,0 2,0 3,0 2,0 13,5 21,0 36,5 8,5 45,0 53,5 2,0 22,0 66,0 90,0 0,9 0,2 1,0 9,0 0,5 1,2 10,7 10,0 10,0 20,7 2,9 2,5 5,4 3,0 1,5 4,5 9,8 3,0 0,5 2,0 3,0 1,5 10,0 0,0 6,0 0,0 6,0 16,0 1,0 1,0 2,0 1,0 1,0 3,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1,7 10,5 16,9 29,0 6,0 15,4 21,4 1,7 16,5 32,3 50,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 2,5 0,0 0,0 0,0 2,5 0,0 0,0 0,0 0,0 2,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 2,5 2,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 2,5 2,5 2,2 0,8 3,0 0,0 0,0 0,3 0,3 10,0 10,0 10,3 0,1 0,5 0,6 4,0 6,5 10,5 11,2 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 6,0 0,0 2,5 8,5 8,5 0,0 0,0 0,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 2,0 2,0 3,0 0,3 3,0 1,6 5,0 2,5 29,5 32,0 0,3 5,5 31,2 37,0 C 98/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 136. Voorts stelt het lokale MKB zich, doordat het grotendeels uit familiebedrijven bestaat, terughoudend op jegens een samengaan met buitenlandse partners, hetgeen vaak moeilijk te verzoenen valt met de dubbele doelstel- ling, de eigen middelen van deze bedrijven te helpen versterken en tegelijkertijd de oprichting van joint ven- tures te bevorderen. De lokale autoriteiten zijn er voor- stander van, de globale kredietlijnen op te splitsen, zodat een deel van de kredieten bestemd wordt voor lokale pro- jectontwikkelaars die geen partner in een joint venture willen worden. Beheer van de rentesubsidies Inleiding 137. Met de niet-terugvorderbare steun uit de algemene begroting van de Gemeenschap waarin de protocollen voorzien kunnen de rentevoeten die de EIB toepast op de leningen die zij uit haar eigen middelen toekent met maximaal 2 % worden gesubsidieerd. Anders dan bij risicodragend kapitaal wordt er in de protocollen niet gerept van de bedragen die als rentesubsidies kunnen worden uitgekeerd. 138. In haar verslag 3/91 kritiseerde de Kamer dat in de verordening van 1986 aan de EIB de bevoegdheid wordt verleend, financieringsbesluiten betreffende rentesubsidies te nemen. Daardoor werden de niet-terugvorderbare begrotingsmiddelen prioritair voor de behoeften van de EIB bestemd. Verordening nr. 1762/92 van de Raad heeft dit verholpen, maar werd pas van kracht toen de vierde protocollen ten uitvoer werden gelegd. Controleresultaten Begrotingsgegevens 139. Voor de tenuitvoerlegging van de derde en vierde protocollen ten behoeve van de zeven bij dit onderzoek betrokken landen was per 31 december 1996 in totaal 114,7 Mio ECU aan betalingsverplichtingen ten laste van vastleggingskredieten aangegaan, waarvan 58,3 Mio ECU werd betaald. Voorts kwam 5,3 Mio ECU aan vastge- legde kredieten te vervallen. Ten tijde van de afsluiting van de rekeningen voor het begrotingsjaar 1996 beliep het saldo van de vastgelegde en niet betaalde kredieten voor rentesubsidies ten laste van de budgetten van de derde en vierde protocollen 51,1 Mio ECU, ofwel 44,5 % van het totaal van de betalingsverplichtingen (zie tabel 9). ALGERIJE EGYPTE DERDE EN VIERDE PROTOCOLLEN — RENTESUBSIDIES PER 31. 12. 96 TABEL 9 Land Ref. Rentesubsidies (Mio ECU) Vastleggingen Uitbetalingen Annuleringen Saldo — SEM/03/220/011/B SEM/03/220/014/E SEM/03/220/015/B SEM/03/220/016/B SEM/03/220/017/B SEM/03/220/027/B SEM/03/220/029/B SEM/03/220/037/B SEM/03/220/038/B SEM/03/220/041/B — 3,0 6,4 0,9 5,6 2,8 3,8 1,9 0,8 7,9 2,7 — 2,8 5,3 0,8 3,3 2,1 3,5 1,7 0,0 6,3 0,0 TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR EGYPTE 35,8 25,7 SEM/04/220/001/B SEM/04/220/007/B SEM/04/220/009/B SEM/04/220/012/B SEM/04/220/023/B SEM/04/220/032/B TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR EGYPTE TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR EGYPTE 1,7 4,9 7,4 3,4 5,4 7,6 30,4 66,2 0,0 4,9 0,9 0,0 2,7 0,0 8,5 34,2 — 0,2 1,1 0,2 2,3 0,7 0,0 0,0 0,0 0,0 4,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 4,6 — 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,3 0,3 0,8 1,5 2,7 5,6 1,7 0,0 6,5 3,4 2,7 7,6 21,9 27,4 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/27 (Mio ECU) Land Ref. Rentesubsidies Vastleggingen Uitbetalingen Annuleringen Saldo JORDANIË SEM/03/628/008/B SEM/03/628/009/B SEM/03/628/010/B SEM/03/628/018/B SEM/03/628/030/B SEM/03/628/034/B SEM/03/628/036/B SEM/03/628/039/B SEM/03/628/040/B TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR JORDANIË SEM/04/628/002/B SEM/04/628/003/B SEM/04/628/004/B SEM/04/628/010/B SEM/04/628/014/B SEM/04/628/018/B SEM/04/628/020/B SEM/04/628/021/B SEM/04/628/026/B LIBANON MAROKKO SYRIË TUNESIË TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR JORDANIË TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR JORDANIË — — SEM/03/608/013/B TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR SYRIË SEM/04/608/001/B TOTAAL 4de PROTOCOL VOOR SYRIË TOTAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN VOOR SYRIË SEM/03/212/005/B SEM/03/212/006/B SEM/03/212/011/B SEM/03/212/016/B SEM/03/212/018/B TOTAAL 3de PROTOCOL VOOR TUNESIË TOTAAL-GENERAAL 3de PROTOCOL TOTAAL-GENERAAL 4de PROTOCOL TOTAAL-GENERAAL 3de EN 4de PROTOCOLLEN Bron: Rekenkamer. 2,1 1,2 1,1 0,3 1,4 0,3 0,4 1,0 0,8 8,7 2,3 0,6 0,7 1,2 2,0 0,0 2,7 0,9 1,5 11,9 20,6 — — 6,1 6,1 6,9 6,9 13,0 1,4 1,4 2,4 5,4 4,4 14,9 65,5 49,2 114,7 1,5 1,2 1,0 0,1 1,3 0,3 0,4 0,9 0,8 7,5 0,4 0,4 0,6 1,1 1,0 0,0 1,0 0,4 0,0 5,0 12,5 — — 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1,2 1,4 2,2 5,1 1,7 11,6 44,8 13,6 58,3 0,6 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,7 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,7 — — 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 5,3 0,0 5,3 0,0 0,0 0,1 0,3 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 0,5 1,9 0,2 0,1 0,0 1,0 0,0 1,7 0,5 1,5 6,9 7,3 — — 6,1 6,1 6,9 6,9 13,0 0,2 0,0 0,2 0,3 2,7 3,3 15,4 35,6 51,1 C 98/28 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Sluimerende verplichtingen en toezicht V o o r t i j d i g e k r e d i e t e n v a s t l e g g i n g v a n v a s t l e g g i n g s - 140. Uit het onderzoek van de dossiers van de Commis- sie bleek dat een groot volume aan vastleggingskredieten hetzij te vroeg, hetzij voor een hoger bedrag dan noodza- kelijk was voor de acties, was vastgelegd. 141. Dit is tekenend voor het gebrekkige toezicht van de Commissie, die niet de nodige controles heeft verricht om na te gaan of het vastgelegde bedrag juist was en geen jaarlijkse procedure voor de afsluiting van voltooide projecten heeft ingevoerd. In het algemeen wees het onderzoek van de reke- 142. ningen van de Commissie uit dat vastgelegde kredieten ten bedrage van in totaal 27,5 Mio ECU gedurende periodes van meer dan twee jaar onbesteed zijn bleven. Deze bedragen zijn blijkens tabel 10b afkomstig uit zeven projecten; voor vier daarvan was ten tijde van de controle geen enkele betaling verricht. RENTESUBSIDIES – SLUIMERENDE VERPLICHTINGEN TABEL 10a Nog vrij te maken restbedragen 2de protocollen 3de protocollen 4de protocollen Land Egypte Jordanië Referentieactie Bedrag (Mio ECU) SEM/628/02/034 SEM/628/02/035 0,10 0,07 Tunesië Totaal Totaal-generaal 0,17 Referentieactie SEM/03/220/029 SEM/03/628/010 SEM/03/628/018 SEM/03/628/034 SEM/03/628/036 SEM/03/628/039 SEM/03/212/005 SEM/03/212/011 Bedrag (Mio ECU) Referentieactie Bedrag (Mio ECU) 0,25 0,08 0,28 0,01 0,03 0,07 0,19 0,16 1,07 SEM/04/220/007 0,01 0,01 1,25 TABEL 10b Te late besteding van vastgelegde kredieten Land Referentieactie Bedrag (Mio ECU) Boekhoudk. vastlegging Eerste betaling Referentieactie Bedrag (Mio ECU) Boekhoudk. vastlegging Eerste betaling 3de protocollen 4de protocollen Egypte SEM/03/220/037 0,75 24. 11. 1992 — SEM/04/220/009 SEM/04/220/012 SEM/04/628/002 SEM/04/628/003 7,40 3,39 2,31 0,65 1. 12. 1993 28. 7. 1994 11. 7. 1996 — 29. 12. 1992 23. 3. 1993 13. 2. 1996 10. 8. 1996 SEM/03/608/013 6,10 3. 5. 1995 — SEM/04/608/001 6,87 3. 5. 1995 — 6,85 20,61 27,46 Jordanië Syrië Totaal Totaal-generaal Bron: Rekenkamer. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/29 V r i j m a k i n g v a n r e s t b e d r a g e n 143. Uit de controle van de verrichtingen die in het kader van de derde en vierde protocollen met rentesubsi- dies, alsmede in het kader van de tweede protocollen zijn gefinancierd, blijkt dat betalingsverplichtingen voor pro- jecten waarvoor de EIB de laatste betaling heeft verricht en zulks bij de Commissie heeft gemeld, in de rekeningen van de Commissie met soms zeer oude restbedragen blijven voortbestaan. In e´e´n geval dateert de laatste betaling van 1990. 144. Uit tabel 10a blijkt dat dit het geval is bij 11 projecten waarmee bijna 1,25 Mio ECU is gemoeid en dat een restbedrag van 168 320 ECU zelfs afkomstig is uit twee in het kader van de tweede protocollen met Jordanië aangegane betalingsverplichtingen. Door de invoering van een systematische procedure voor de jaar- lijkse afsluiting van de operaties zou een dergelijke situa- tie, waarin nodeloos kredieten worden bevroren en de boekhouding wordt verzwaard, kunnen worden voorko- men. 145. De controles in Egypte leveren een bevestiging van deze analyse op. Bij twee van de drie betrokken projecten was het vastgelegde bedrag te hoog: bij het ene over- schreed het 700 000 ECU en was het dus 25 % te hoog, bij het andere bedroegen de cijfers respectievelijk 250 000 ECU en 13 %. In het eerste geval bleven de niet-bestede en overbodige middelen vanaf maart 1994, in het tweede geval vanaf december 1992 geblokkeerd. In beide geval- len werden de betrokken middelen eind 1995 nog steeds als „nog af te wikkelen” in de rekeningen opgevoerd; ze werden naar 1996 overgedragen en alleen wat het eerste geval betreft in juli vrijgemaakt. 146. In het derde geval was de oorspronkelijke lening van de EIB uit haar eigen middelen vastgesteld op 35 Mio ECU met een rentesubsidie van naar schatting 5,6 Mio ECU. Eind 1993 besloot de bank haar lening tot 28 Mio ECU te beperken daar de projectontwikkelaar zelf de omvang van het project had gereduceerd, maar zij infor- meerde de Commissie pas in juni 1994 over deze wijzi- ging. De Commissie ondernam toen echter niets om de voor de rentesubsidie vastgelegde middelen te verlagen. Een restbedrag van meer dan 3 Mio ECU bleef gedurende de jaren 1994 en 1995 vastgelegd en de laatste betaling werd in december 1995 verricht. De niet-gebruikte mid- delen werden pas in juli 1996 vrijgemaakt. Uit dit project blijkt andermaal dat de diensten van de Commissie de begrotingsmiddelen niet nauwgezet genoeg beheren. De Bank had de Commissie ook vroeger op de hoogte moeten brengen van haar besluit, de lening te beperken. Opmerkingen over het beheer van de rentesubsidies 147. Uit de vorenstaande constateringen blijkt dat de controles op de gegrondheid van de door de EIB voor rentesubsidies aangevraagde bedragen ontoereikend zijn. De Commissie heeft geen uitleg verlangd over het oor- spronkelijke volume, over de oorzaken van het bestaan van een restbedrag aan het eind van een operatie en evenmin over de motieven waaruit de EIB om een verho- ging van de oorspronkelijk vastgelegde kredieten ver- zocht. Hoe gebrekkig het toezicht van de Commissie is, wordt bevestigd door de ouderdom en het aantal van de nog vrij te maken restbedragen. 148. Krachtens Verordening (EEG) nr. 1762/92 van de Raad herkreeg de Commissie de bevoegdheid inzake de financieringsbesluiten betreffende rentesubsidies. In dit verband moet zij zich ervan vergewissen of aan de hand van het door de EIB ingediende aanvraagdossier kan worden nagegaan of de aanvragen om kredieten in begin- sel en qua bedrag gegrond zijn. 149. De Commissie zou voorts, zoals de Kamer haar regelmatig, ook op andere gebieden, heeft aanbevolen, een jaarlijkse procedure ter afsluiting van de projecten en tot vrijmaking van de restbedragen moeten invoeren (27). ALGEMENE CONCLUSIES Opmerkingen over het systeem van de protocollen 150. De opmerkingen die de Kamer naar aanleiding van de tenuitvoerlegging van de eerste twee reeksen protocol- len in haar speciaal verslag 3/91 heeft gemaakt, blijven van kracht (28). 151. Doordat de begunstigde landen, zonder tijdslimiet, recht konden doen gelden op de in de protocollen vastge- legde bedragen, konden de opeenvolgende protocollen niet harmonisch op elkaar aansluiten en werden begro- tingsmiddelen geblokkeerd die voor andere doeleinden hadden kunnen worden aangewend. Ook was de Com- missie vanaf 1992 genoodzaakt, de vier reeksen protocol- len tegelijkertijd te beheren. Dit beheer, dat tegelijkertijd plaatsvindt met het beheer van de bij de MEDA-verorde- ning geregelde steun, zal doorgaan totdat de voor de diverse protocollen bestemde kredieten zijn opgebruikt. In dit verband plant de Commissie op basis van de derde en vierde protocollen tot 1999 jaarlijkse betalingen van circa 200 Mio ECU, en voor de daaropvolgende jaren minder hoge betalingen totdat de kredieten volledig zijn opgebruikt (29). (27) Zie met name de paragrafen 3. 18 en volgende van het speciaal verslag tot staving van de betrouwbaarheidsverkla- ring voor het begrotingsjaar 1994 (PB C 352 van 30. 12. 1995). (28) Zie speciaal verslag 3/91, met name de paragrafen 3. 23 en volgende (PB C 252 van 26. 9. 1991). (29) Zie de toelichting bij artikel B7-4051, Algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 1997 (PB L 44 van 14. 2. 1997). C 98/30 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 152. In die MEDA-verordening wordt het probleem van de besteding van de middelen opgelost via een aanpak die flexibel aan de opnamecapaciteiten van de begunstigde derde landen kan worden aangepast met inachtneming van hun prioriteiten. Volgens deze verordening hebben de MDL namelijk geen verkregen rechten meer op een bedrag aan begrotingsmiddelen maar komen zij voor drie jaar een plan overeen dat uitdrukkelijk slechts indicatief van aard is. Opmerkingen over het beheerssysteem van de Commissie 153. Het beheer van DG IB gaat gebukt onder perso- neelsgebrek en een gebrek aan duidelijkheid bij de verde- ling van de taken over de diensten en van de bevoegdhe- den tussen de zetel van de Commissie in Brussel en de delegaties. De bevoegdheden van de delegaties zouden moeten worden versterkt zodat zij te gelegener tijd de bij het beheer van de projecten noodzakelijk blijkende beslis- singen kunnen nemen. Deze toegenomen bevoegdheden zouden gepaard moeten gaan met de verplichting, deze beslissingen te motiveren. 154. De kwaliteit van de FO moet worden verbeterd, op juridisch gebied door sancties op te leggen wanneer de begunstigde zijn verplichtingen niet is nagekomen en op technisch gebied door een betere beschrijving van de beheersinstanties en van de inhoud van de uitvoeringsver- slagen en door het stelselmatig hanteren van een bepaling die een tussentijdse en een eindevaluatie van het project en externe controle voorschrijft. 155. Met behulp van de informatica waarover de Com- missie beschikt kan zij noch een hulpboekhouding van de rechtstreeks met de begrotingsuitvoering verbonden pro- jecten voeren, noch nauwgezet op de projecten toezien. De secundaire verplichtingen die met de contracten ter uitvoering van de FO worden aangegaan, moeten nog handmatig worden gevolgd. Het Management Informa- tion System (MIS) is in 1997 in een vereenvoudigde versie in gebruik genomen. 156. Deze diverse onvolkomenheden hebben gezamenlijk tot gevolg dat de Commissie de gehele cyclus van het beheer der projecten, en met name de uitvoering, onvol- doende in de hand heeft. De rationalisering van het beheerssysteem van de Commissie, die is ingezet met de tenuitvoerlegging van het Management Cycle Project, moet worden verdiept en vervolledigd. 157. Deze situatie is bijzonder zorgwekkend nu de dien- sten van de Commissie, sinds de vaststelling van de MEDA-verordening, af te rekenen krijgen met een zeer sterke toename van het te beheren begrotingsvolume, dat aan vastleggingskredieten ongeveer het dubbele van dat van de protocollen beloopt. Daarom voorzag de gewij- zigde begroting 1/96 in de mogelijkheid, maximaal 3 % van de MEDA-kredieten voor administratieve en techni- sche steun te gebruiken. Voorts zou de veranderde aan- pak van MEDA de gewoonten in de betrekkingen tussen de Gemeenschap en de MDL ingrijpend kunnen verande- ren en tot een verscherpte concurrentie tussen de MDL kunnen leiden. 158. Uit de ervaring met de tenuitvoerlegging van de protocollen (zie paragraaf 103) blijkt dat de Commissie bij het beheer van de op grond van de MEDA-verorde- ning toegekende financieringen zoveel mogelijk op de in de MDL bestaande beheerssystemen zou moeten steunen en geen kant-en-klaar standaardmodel moet trachten op te dringen. Opmerkingen over de door de EIB krachtens een mandaat van de Commissie beheerde acties 159. Door middel van de verrichte controles kon de kwaliteit van het bestaande systeem voor het beheer van risicodragend kapitaal, ondanks de gebreken in de onder- zoeksprocedures van enige IFI’s, worden beoordeeld en konden de resultaten als toereikend worden aangemerkt. De tenuitvoerlegging van de acties inzake risicodragend kapitaal leidde echter tot een te grote concentratie van de financieringen. 160. Het toezicht van de Commissie op de acties waar- van het beheer aan de EIB is opgedragen is gebrekkig. Dit komt tot uiting in een minimale benutting van de docu- menten met informatie die de EIB toezendt en, wat de rentesubsidies betreft, in de omvang van de sluimerende betalingsverplichtingen. Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld te harer zitting van 29 januari 1998. Voor de Rekenkamer Bernhard FRIEDMANN President 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/31 ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE HET SYSTEEM VAN DE PROTOCOLLEN Uitvoering van de protocollen Presentatie in de begroting financieringsovereenkomsten in het algemeen voor verbe- tering vatbaar zijn; de invoering van „Project Cycle Ma- nagement” (PCM) heeft geleid tot een betere definitie en follow-up van het project. 21. De Commissie en de begrotingsautoriteit hebben bij de voorbereiding en opstelling van de jaarlijkse begroting getracht een evenwicht te bewaren tussen een snelle toename en de consolidatie van het aantal begrotings- plaatsen en daarbij tevens te zorgen voor doorzichtigheid van de doelstellingen van de gefinancierde acties. Over deze „Project Cycle Management”-methode zijn van 1992 tot 1997 cursussen georganiseerd, waarvoor een beroep werd gedaan op externe adviseurs. Zo hebben de projectleiders zich geleidelijk vertrouwd gemaakt met deze methode van projectbeheer. Communautaire wettigheid Informatica 23. Hoewel het advies van de Commissie inzake beslui- ten met betrekking tot rentesubsidies in theorie kon worden verworpen, is dit in werkelijkheid nooit ge- beurd. Zoals de Rekenkamer opmerkt, is deze situatie door Verordening nr. 1762/92 verholpen. 24. Krachtens artikel 209 van het Verdrag moet de Raad in drie nauwkeurig omschreven gevallen advies inwinnen bij de Rekenkamer. Volgens de Commissie valt de MEDA-verordening niet rechtstreeks onder een van deze gevallen. Krachtens een in 1980 gesloten overeenkomst bestaat echter de mogelijkheid van een facultatieve raadpleging van de Rekenkamer door de Commissie. De Rekenkamer kan worden geraadpleegd over alle voorstellen die belang- rijke wijzigingen behelzen van de technieken van de financiële mechanismen en/of begrotingsmechanismen. In de toekomst zal de Commissie ervoor zorgen dat op meer systematische wijze de aanbeveling aan de Raad wordt gedaan van tevoren advies in te winnen bij de Rekenkamer. Conclusies over het systeem van de protocollen 28. Zie punt 24. DE RECHTSTREEKS DOOR DE COMMISSIE BEHEERDE ACTIES Beheers- en controle-instrumenten Financieringsovereenkomsten 31. — 33. De Commissie zal de aanbevelingen van de Rekenkamer bestuderen. De Commissie erkent dat de 34. — 36. Er worden nog steeds inspanningen geleverd om instrumenten te ontwikkelen voor financieel beheer en informatie ten behoeve van het toezicht op en de controle van de projecten. Organisatie en middelen van de diensten 37. — 43. Tijdens de periode waarop de controle van de Rekenkamer betrekking had, zijn de administratieve structuren van de Commissie met betrekking tot bilate- ingrijpend veranderd. De verdeling van rale steun bevoegdheden tussen de centrale diensten en de delegaties wordt voortdurend herzien. Volgens de herziene regels behouden de delegaties hun flexibiliteit met betrekking tot aanbestedingen, contracten en plaatselijke betalingen. Door de oprichting van MEDA-teams zullen de delegaties beter in staat zijn toezicht te houden op de projecten. De scheiding van de bevoegdheden voor ontwerp, financie- ring, beheer en evaluatie van de projecten binnen de centrale diensten is ingegeven door het initiatief SEM 2000 en de beginselen die ten grondslag liggen aan het „project cycle management”. De herziening van de bilate- rale steun heeft ertoe geleid dat extra middelen beschik- baar kwamen voor de uitvoering en de follow-up van projecten in het kader van de MEDA-verordening. Waar nodig is het personeel van de Commissie gewezen op en in kennis gesteld van de richtsnoeren met betrekking tot hun verplichtingen bij het beheer van contracten en financieringsovereenkomsten. Het effect van de conse- quenties waarnaar de Rekenkamer in punt 42 verwijst, zal afnemen naarmate de door het initiatief SEM 2000 beoogde cultuur van financiële discipline terrein wint. De verdeling van het werk over de geografische en technische eenheden en de delegaties strookt met de door Directoraat-generaal IB verrichte werkzaamheden die als doel hebben nieuwe regels op te stellen om de wijze van C 98/32 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 samenwerking tussen de centrale diensten en de delegaties van de Commissie op het gebied van economische samen- werking en ontwikkelingshulp zo nauwkeurig mogelijk vast te leggen. Tijdschema voor de verwezenlijking van de projecten 44. — 47. Wat betreft het project „benutting bodem- schatten”: het besluit van de Commissie werd genomen op 23. 3. 89 en de financieringsovereenkomst werd na voorbereidend werk op 14. 11. 89 ter ondertekening toege- zonden. De ondertekening vond uiteindelijk plaats op 23. 4. 90. De vertraging van 13 maanden was in gelijke mate te wijten aan de noodzaak om zowel bij de Com- missie als in het begunstigde land administratieve proce- dures te voltooien. De Commissie is zich bewust van het door de Rekenka- mer aan de orde gestelde probleem en heeft in het voorstel tot wijziging van het Financieel Reglement de bepaling opgenomen dat financieringsovereenkomsten ten laatste moeten worden ondertekend in het jaar dat volgt op het jaar waarin het besluit van de Commissie wordt genomen. Deze maatregel is bedoeld om de ontvangers van de steun aan te moedigen ervoor te zorgen dat hun nationale procedures binnen een bepaalde tijdslimiet wor- den voltooid, wanneer zij akkoord gaan met de voor- waarden inzake de toekenning van steun. 46. Over de technisch-administratieve bepalingen (DTA) die deel uitmaken van een financieringsovereenkomst, moeten vaak moeizame en delicate onderhandelingen worden gevoerd met de begunstigde landen, met name om de doorzichtigheid van de regels en de bescherming van de communautaire middelen te waarborgen. De door de Rekenkamer genoemde financieringsovereen- komsten zijn aan het einde van de jaren ’80 en het begin van de jaren ’90 opgesteld. Dank zij de oprichting van het directoraat Financiën en hulpmiddelen in juli 1995 als het door het initiatief SEM 2000 vereiste tegenwicht is vooruitgang geboekt bij de standaardisering en voltooiing van de financieringsover- eenkomsten, zodat thans de meeste voorstellen van de Rekenkamer hierin zijn verwerkt. De Commissie heeft gedetailleerde regels en richtsnoeren inzake aanbestedingsprocedures en contractuele procedu- res verstrekt aan het personeel dat zich bezighoudt met communautaire projecten. Deze regels worden op gezette tijden herzien, alsmede wanneer de omstandigheden het vereisen. 48. — 49. Het is de Commissie bekend dat bij groot- schalige projecten op het gebied van de bouw en de sociale infrastructuur de oorspronkelijke kostenramingen vaak worden overschreden. Wanneer sprake is van ont- wikkelingshulp die onder een preferentiële overeenkomst valt, wordt het project in eerste instantie door het begun- stigde land beheerd; de Commissie heeft passende maatre- gelen getroffen om ervoor te zorgen dat de projecten correct worden afgewikkeld bij veranderende economi- sche, sociale en technische omstandigheden. Wat betreft de financieringsovereenkomsten heeft de Commissie maatregelen genomen om erop toe te zien dat de uiterste datum zorgvuldiger wordt nageleefd en om ervoor te zorgen dat deze kan worden veranderd indien de omstan- digheden dit vereisen. Financieel beheer en controle van de projecten 51. — 53. De Commissie erkent dat de follow-up van de voortgangsverslagen moet worden verbeterd. Overeen- komstig de beginselen van wederzijds vertrouwen die aan het verlenen van externe hulp ten grondslag liggen, tracht de Commissie ervoor te zorgen dat het begunstigde land of de financiële instelling toezicht houdt op de bijdrage van de begunstigde. Via haar vertegenwoordiger zorgt de Commissie ervoor dat de controlesystemen aan veranderende behoeften worden aangepast. De centrale diensten van de Commis- sie ontvangen regelmatig verslagen over de voortgang van de projecten. Nu in het kader van de MEDA-verordening meer middelen beschikbaar zijn, verwacht de Commissie dat de follow-up van de voortgangsverslagen zal verbete- ren. 52. De Commissie doet zo vaak mogelijk een beroep op de nationale structuren om het concept „eigenaarschap” te bevorderen. De follow-up van de projecten zou aan- zienlijk moeten verbeteren door de invoering van half- jaarlijkse controlebezoeken zoals thans voorzien in het kader van het MEDA-programma. Administratief en financieel beheer T o e z i c h t o p d e r e k e n i n g e n v a n d e b e t a l i n g s g e m a c h t i g d e n 54. De Commissie is zich bewust van het door de Rekenkamer genoemde probleem en heeft na de oprich- ting van DG IB personeel vrijgemaakt om de rekeningen van de betalingsgemachtigden te toetsen. Bovendien beschikt de Commissie over procedures om ervoor te zorgen dat de toetsing in de toekomst op kwartaalbasis zal geschieden. Bij het wegwerken van de achterstand is goede vooruitgang geboekt, behalve in de landen waar voornamelijk wegens politieke problemen moeilijk toe- gang tot informatie kan worden verkregen. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/33 S e l e c t i e v a n d e t e c h n i s c h e b i j s t a n d 55. De verantwoordelijkheid voor de selectie van de technische bijstand is nu overgedragen aan het onlangs opgerichte directoraat Financiën en hulpmiddelen van DG IB. Door de taken initiatiefneming, selectie, uitvoering en evaluatie te scheiden heeft de Commissie de interne controle verscherpt en er tevens voor gezorgd dat de procedures niet alleen doorzichtig zijn, maar ook doel- treffend. Voorts moet het personeel dat zich met projec- ten bezighoudt, nieuwe aanbestedingsprocedures met her- ziene limieten toepassen. 56. — 57. Zie de opmerkingen over punt 55. B e h e e r v a n d e k a s m i d d e l e n 59. Dergelijke projecten worden vaak onder moeilijke omstandigheden ten uitvoer gelegd, en het is zeer belang- rijk dat de projectleiders een voorzichtige maar positieve benadering hanteren. Het werkprogramma en de kosten- ramingen weerspiegelden deze benadering. Tijdens de tenuitvoerlegging van het werkprogramma en de kosten- raming zijn de projectleiders verplicht de prestaties en de uitgaven nauwgezet te controleren. 60. Over de heraanwending van de rente in het kader van de kredietverlening kan een akkoord worden bereikt met de administratie op basis van de resultaten/conclusies van de halfjaarlijkse controlebezoeken. O v e r n e m i n g v a n n i e t - s u b s i d i a b e l e u i t g a v e n 61. — 62. De Commissie hecht er belang aan dat de betalingen betrekking hebben op subsidiabele uitgaven. Een van de voorwaarden hiervoor is dat de uitgaven worden verricht nadat de vastlegging van de kredieten is voltooid. De financieringsovereenkomst kon derhalve uit- gaven toestaan die plaatsvonden na de vastlegging van de kredieten, maar vóór de datum waarop de financierings- overeenkomst in werking trad. Van de totale betaling van 452 488 ECU voor het project SEM/03/204/212 was inderdaad 212 000 ECU bestemd voor steun aan het deel van het project dat aan de ondertekening van de financieringsovereenkomst vooraf- ging. Toen de opleiding waarvoor de subsidie bestemd was van start ging (september 1990), had de Commissie reeds besloten (6 juli 1990) om het project te steunen en waren de voor de financiering van het project benodigde kredieten reeds vastgelegd. 63. De door de Rekenkamer genoemde niet-geplande activiteiten houden verband met de dringende noodzaak om de verspreiding van ziekteoverbrengers te beteugelen door in Libië uit Amerika ingevoerde gesteriliseerde schroefwormen te verspreiden. Met deze activiteit werd door de lidstaten en Egypte ingestemd. De Commissie stelde uit het ontwikkelingsprogramma voor de voedings- middelensector 700 000 ECU beschikbaar om dringend noodzakelijke insecticiden aan te kopen voor de preven- tieve controle van dieren langs de Libisch-Egyptische grens. Het voorschot zou worden terugbetaald uit de tegenwaardefondsen op het gebied van de voedselhulp (FACF). Het FACF-comite´ heeft toestemming gegeven om een bedrag in Egyptisch pond ter waarde van 705 010 ecu over te maken naar het doorlopend fonds van het ontwikkelingsprogramma voor de voedingsmiddelensec- tor. 64. In de financieringsovereenkomst is 350 700 ECU (15 % van het totale bedrag voor het project minus onvoorziene uitgaven) uitgetrokken voor de diensten van een internationale organisatie en 1 067 500 ECU voor de personeels- en kantoorkosten van deze organisatie. Deze kosten zijn nu gespreid over de vijf projecten waaraan de internationale organisatie deelneemt. Wat betreft het voor kantoorkosten uitgetrokken bedrag heeft de Commissie de internationale organisatie om opheldering verzocht. B e t a l i n g s t e r m i j n e n 65. De door de Rekenkamer genoemde rente wegens late betaling was te wijten aan de late betaling van een voorschot dat in 1991 verschuldigd was. De vertraging van 158 dagen werd veroorzaakt door gebeurtenissen waarop de Commissie geen invloed had, maar zij was in het belang van het project verplicht om de boete op te leggen. 66. Met betrekking tot het grondwateronderzoek in Azraq (SEM/030628/006) moet worden opgemerkt dat de vertraging bij de betalingen het gevolg was van de betalingsprocedure via de bank, die betalingen aan de subcontractant verrichtte in algemene valuta’s, terwijl in het contract duidelijk was bepaald dat de betalingen in ecu moesten geschieden. 68. Wat betreft de door de Rekenkamer genoemde ter- mijnen: de interne procedures van de Commissie voor de behandeling van het verzoek om betaling van de natio- nale ordonnateur duurden tussen 42 en 53 dagen. Evaluatie en externe controles 69. — 71. Sinds de aanvang van de projecten waarop de controle van de Rekenkamer betrekking had, is vooruit- gang geboekt wat betreft het aantal geëvalueerde projec- ten. Door de oprichting van een evaluatie-eenheid bij de betrokken diensten en de versterking van de financiële eenheid moeten een grondige follow-up van de controle- verslagen en de evaluaties halverwege en na de projecten mogelijk zijn. C 98/34 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Voor de controles moet de Commissie, die over beperkte personele middelen beschikt, een beroep doen op externe controleurs. Voor 1998 wordt een systematisch contro- leprogramma voorbereid, dat interne middelen, project- middelen en externe controleurs combineert. Voorts tracht de Commissie in de tekst van de financie- ringsovereenkomsten steeds vaker de verplichting op te nemen om de rekeningen van de projecten aan externe controles te onderwerpen. Wijzigingen van de aanvankelijke besluiten 72. — 80. Zowel bij de centrale diensten van de Com- missie als bij de delegaties hebben de projectleiders geko- zen voor een pragmatische aanpak van de tenuitvoerleg- ging van de financieringsovereenkomsten. Zoals de Rekenkamer opmerkte, had dit tot gevolg dat zij aan de financieringsovereenkomsten verschillende voorwaarden verbonden. De verantwoordelijkheid voor het verkrijgen van de noodzakelijke toestemming in contractuele en juridische aangelegenheden is van de technische eenheden en, in aanzienlijke mate, van de delegaties overgedragen aan het directoraat Financiën en hulpmiddelen. Aldus is gezorgd voor strengere interne controle op de veranderingen die in de financieringsovereenkomsten worden aangebracht. Voor elke verandering van de financieringsovereenkom- sten moet namelijk overeenkomstig de regels toestemming worden verleend. Prestaties van de technische bijstand 81. De Commissie stemt in met de opmerkingen van de Rekenkamer over de algemene kwaliteit van de techni- sche bijstand die aan de projecten is verleend. 82. — 84. In het ene geval werd de adviseur vervangen; in het andere werd de adviseur toegestaan het contract verder uit te voeren en wordt de zaak gesloten. Beheer van de projectleiders en bereikte resultaten Boekhoudkundige en financiële opmerkingen 85. — 87. Een programma voor de controle van projec- ten in 1998 zal de door de Rekenkamer vermelde punten omvatten. scheppen van een afhankelijkheidscultuur. De voorbeel- den in punten 89 — 98 bevestigen dit dilemma. 89. Toen het bedrijf moest worden overgedragen aan de GOSD, bleek de GOSD voor een beperkte tijd institutio- nele steun nodig te hebben teneinde haar bekwaamheden te ontwikkelen om een bedrijf te beheren in dit stadium van het Helwan-plan. De Commissie heeft dit goedge- keurd en maakte hiervoor extra financiering ten bedrage van 3 miljoen ecu vrij. De door de controleurs vermelde tekortkomingen bij de GOSD werden tijdig opgemerkt en er zijn maatregelen genomen om haar beheerscapaciteiten te verbeteren. 90. Het is niet ongewoon dat de (hoofdzakelijk door de contractanten betaalde) werknemers die tijdens de proef- periode in een bedrijf werken en dit onderhouden, niet graag regeringsambtenaren worden. Daarom had de GOSD technische bijstand nodig tijdens een overgangspe- riode na het vertrek van de contractanten en na de overdracht van de bevoegdheden van het nationale naar het stedelijke niveau. De controleurs van de Rekenkamer tijdens deze moeilijke bezochten het project net overgangsperiode. Sindsdien is de toestand stabieler geworden en de technische bijstand wordt tot 1998 geleidelijk afgebouwd. De waterprijs is een politiek bij- zonder moeilijke kwestie die binnen het project niet expliciet kon worden behandeld. De EG hebben dit probleem evenwel, samen met de andere grote donoren, aan de orde gebracht bij de Egyptische regering. 93. De Commissie zal erop toezien dat de controle op de voorraad en het materiaal wordt verbeterd. 94. — 96. Zie algemeen antwoord op punt 88. Conclusies over het beheer van de projecten 99. Op grond van het speciaal verslag 3/91 en de antwoorden hierop heeft een uitgebreide herziening plaatsgevonden van de procedures van de Commissie voor de steun aan mediterrane landen. Niet alle beloften van de Commissie konden volledig worden nagekomen bij projecten die worden gefinancierd in het kader van het derde en het vierde protocol, daar deze reeds aan de gang waren toen het verslag werd opgesteld; bij de MEDA- projecten werden zij evenwel nagekomen. Geboekte resultaten en voortbestaan van de projecten 88. De Rekenkamer heeft de risico’s erkend die inherent zijn aan ontwikkelingsprojecten waarbij een evenwicht moet worden gevonden tussen technische bijstand en het 100. — 102. Het personeelsgebrek waarop de Kamer wijst is gedeeltelijk opgevangen door de budgettaire bepa- lingen bij het MEDA-programma. De herziening van de structuren van de Commissie naar aanleiding van SEM 2000 heeft geleid tot een verduidelijking van de bevoegd- heden en de taakverdeling, evenals tot de opstelling van duidelijker regels betreffende het beheer van projecten. 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/35 De nodige verbeteringen zullen verder worden doorge- voerd door de evaluatiemogelijkheden van de Commissie te verbeteren, door controleprojecten, door het verder ontwikkelen van software voor het boekhoudkundig en financieel toezicht op projecten en door voldoende mid- delen in te zetten voor een intensievere technische follow- up van projecten. 101. Zie punten 34 — 36 en 37 — 43 103. De Commissie neemt akte van de opmerkingen van de Kamer over de vaststelling van de beheerssystemen. Dit is inmiddels een essentieel punt geworden dat gede- tailleerd moet worden behandeld tijdens de onderzoeksfa- sen van de projecten en tevens moet worden opgenomen in de financieringsovereenkomsten. De Commissie tracht in het algemeen de tenuitvoerleg- ging van de projecten toe te vertrouwen aan de nationale overheidsinstellingen door het voorgestelde systeem aan te passen aan de administratieve mogelijkheden. In het kader van de instelling van MEDA ontwikkelt de Commissie instrumenten om het beheer van de projecten te vergemakkelijken; voorts onderhandelt zij over het sluiten van kaderovereenkomsten met elk van de mediter- rane partners waarin met instemming van beide partijen wordt bepaald welk regelgevend kader en welk admini- stratief systeem nodig is voor de uitvoering van de projecten en programma’s. Vanuit een gemeenschappe- lijke basis zal in deze overeenkomsten rekening worden gehouden met de verschillende voorstellen en specifieke omstandigheden van de partners uit de mediterrane derde landen. KRACHTENS EEN MANDAAT DOOR DE EIB BEHEERDE ACTIES EN CONTROLE DAAROP Algemene presentatie van het onderzoek 107. De Commissie en de EIB doen het nodige om gevolg te geven aan de verzoeken van de Kamer. Naar aanleiding van zijn besprekingen over de jaarlijkse programmering met het lid van de Rekenkamer dat bevoegd is voor de coördinatie van de controles van door de EIB beheerde mandaten, drukt het Controlecomite´ van de EIB de wens uit dat de bezoeken gelijkmatig over het jaar worden gespreid en dat in het programma rekening wordt gehouden met lokale administratieve gewoonten en feestdagen. Dergelijke afspraken tussen twee controle- instellingen zijn volledig normaal. Overeenkomstig de Driepartijenovereenkomst tussen de instellingen is het controlecomite´ evenwel altijd bereid — zelfs op extreem korte termijn, gelet op het betrokken land — gezamenlijke controles waarom werkelijk ver- zocht is, te organiseren. Bovendien worden telkens vóór deze bezoeken voorlich- tingsvergaderingen georganiseerd opdat de Kamer zoveel mogelijk haar voordelen zou kunnen doen met deze controles ter plaatse. Systeem voor het beheer van risicodragend kapitaal Bestemming van risicodragend kapitaal en toekennings- voorwaarden 110. De interpretatie van de voorwaarden om risicodra- gend kapitaal toe te kennen stemt volledig overeen met de doelstellingen van een dergelijke bijstand. Bovendien wor- den de voorwaarden, overeenkomstig de regels, ter goed- keuring voorgelegd aan het „Comite´ van artikel 9”, waarin vertegenwoordigers van de lidstaten alsmede een vertegenwoordiger van de Commissie zitting hebben. Beschrijving van het beheerssysteem Financieringswijzen en overeenkomst 114. a) Hoewel deze opmerking gerechtvaardigd is voor bepaalde verrichtingen van het 3e protocol, is zij niet van toepassing op de meeste verrichtin- gen van het 4e protocol. b) Over het algemeen draagt de Gemeenschap het wisselkoersrisico (cfr. art 3. 1, lid 2 van de beheersovereenkomsten tussen de Commissie en de EIB van 16 juni 1987 en 17 december 1992). Dit risico is inherent aan een „eigen vermogen”- verrichting. Onderzoek van en toezicht op de projecten 117. Er dient op te worden gewezen dat de algemene kredietlijn waarlangs de controle wordt gedelegeerd, zon- der de beslissingsbevoegdheid van de EIB in het gedrang te brengen, eveneens een gebruikelijke procedure is, zowel voor de eigen middelen als voor risicodragend kapitaal. Opmerkingen van de Kamer na afsluiting van de contro- les Onderzoek van de projecten 122. De EIB heeft dit probleem opgemerkt en is dienten- gevolge meer belang gaan hechten aan de technologische of commerciële bijdrage van de partner dan aan de louter financiële bijdrage, die op middellange termijn al te vaak niet erg doelmatig is. 123. De EIB kent dit probleem goed; hierdoor blijkt hoe belangrijk het is de eigen middelen te versterken met risicodragend kapitaal. 124. De EIB voert regelmatig controles uit en merkt op dat de IFI’s terzake vooruitgang boeken. C 98/36 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 3. 98 Concentratie van de steun 126. Er dient op te worden gewezen dat nagenoeg alle Marokkaanse banken de kredietlijn gebruiken. Gelet op de grote vraag naar middelen voor projecten in Marokko, is het doelmatig en normaal dat de eigen klanten van de IFI geschikte projecten voordragen. Dit belet anderen niet hun projecten in te dienen. 127. — 130. Toen de Gemeenschap en de EIB alge- mene leningen ter beschikking begonnen te stellen van het MKB, was dit vernieuwend. Het is niet eenvoudig geweest om in het kader van de ontwikkeling geschikte projecten te vinden die worden voorgesteld door stabiele KMO’s die in vreemde valuta wensen te lenen. In die tijd hadden sommige IFI’s geen ervaring met het overdragen van middelen uit de kredietlijn aan KMO’s, maar dit lijkt geleidelijk te veranderen. Een bijkomende reden waarom zo weinig algemene lenin- gen werden opgenomen, was de kwetsbaarheid voor wisselkoersrisico’s en de grillige uitvoermarkt, naast omstandigheden in de plaatselijke omgeving die werd gekenmerkt door een lage groei van het BBP en de overvloed aan andere middelen. Mediterrane bedrijven ontvangen hun inkomsten meestal in de plaatselijke munteenheid. Tegenover de zeer gun- stige tarieven van de aangeboden leningen stond de blootstelling aan het wisselkoersrisico en de commerciële risico’s die inherent zijn aan het MKB. In het licht van deze ervaringen schrapte de EIB 17,4 miljoen ecu van de lening uit eigen middelen. Van het risicodragend kapitaal ten bedrage van 3 miljoen ecu werd slechts 0,52 miljoen ecu besteed en de overige 2,48 miljoen ecu werd geschrapt. De financiële belangen van de Gemeenschap werden derhalve gevrijwaard. Algemeen toezicht op de acties van de EIB 131. Een verbetering van de follow-up wordt bevestigd. Uitvoering van de vierde protocollen 135. Het is duidelijk geworden dat het begrip „joint venture” moest worden versoepeld. De definitie werd uitgebreid tot alle vormen van samenwerking zonder dat deze noodzakelijk de vorm van een gezamenlijke deel- name in het kapitaal hoeft te krijgen; zo kunnen de kredieten sneller worden gebruikt. ten toelaat. DE EIB is van mening dat zij de uitbreiding van het aanbod van financiële producten ten gunste van het MKB moet stimuleren. 136. De steun aan projectontwikkelaars zonder buiten- landse partners maakt deel uit van de nieuwe beleidslij- nen inzake het euro-mediterraan partnerschap, waarmee wordt beoogd het concurrentievermogen van het MKB van de mediterrane derde landen te verhogen vanwege de verdwijning van de douanebescherming, die in de nieuwe associatieovereenkomsten is geprogrammeerd. Beheer van de rentesubsidies Controleresultaten Sluimerende verplichtingen en toezicht 140. — 142. Door de recente invoering van een nauw- keurig informatiesysteem zal de informatie betreffende de rentesubsidies worden verbeterd. Tijdens haar regelmatig nazicht van slapende en sluime- rende betalingsverplichtingen, heeft de Commissie projec- ten die door de Kamer zijn gecontroleerd opnieuw onder- zocht om hun financiële behoeften te bepalen. Naar aanleiding van dit onderzoek heeft de Commissie de door de Kamer onderzochte projecten afgesloten of herzien en de overschotten vrijgemaakt voor andere behoeften. Opmerkingen over het beheer van de rentesubsidies 147. — 148. Zie antwoord op de punten 140 — 142 ALGEMENE CONCLUSIES Opmerkingen over het systeem van de protocollen 150. — 152. Zoals de Kamer heeft erkend is in de MEDA-Verordening nr. 1488/96 van de Raad rekening gehouden met de ervaring die is opgedaan bij de uitvoe- ring van de mediterrane protocollen. In het kader van dit euro-mediterraan partnerschap is voorzien in alle finan- ciële en technische middelen voor de hervorming van de economische en sociale structuren van de mediterrane partners. Opmerkingen over het beheerssysteem van de Commissie Vanzelfsprekend lijken de nieuwe financieringswijzen minder rechtstreeks concessioneel: dit maakt deel uit van de normale evolutie van de financiële markt die rijper wordt en de geleidelijke invoering van nieuwe instrumen- 153. — 158. Door de snelle ontwikkeling van het mediterraan beleid werd een personeelsgebrek voelbaar. Door reorganisatie, herindeling en versterking van het 31. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 98/37 projectbeheer heeft de Commissie evenwel getracht haar personeel doelmatig en doeltreffend in te zetten. van de MEDA-projecten niet overhaast, maar zorgvuldig wordt uitgevoerd. Dit proces zal worden voortgezet door de oprichting van een gezamenlijke administratieve dienst waartoe de Com- missie op 15 oktober 1997 heeft besloten. De verdeling van verantwoordelijkheden en de taakverdeling tussen centrale diensten en delegaties en binnen Brussel tussen technische en administratieve eenheden wordt opnieuw onderzocht. Deze ontwikkelingen gingen gepaard met een verhelde- ring van de procedureregels betreffende contract- en financieel beheer. Ten slotte worden de voor evaluatie- en controle-activiteiten beschikbare middelen kwantitatief en kwalitatief verhoogd. Op grond van ervaring bij de opstelling en tenuitvoerleg- ging van de protocollen heeft de Commissie de nodige maatregelen genomen om te waarborgen dat de follow-up Opmerkingen over de door de EIB krachtens een mandaat van de Commissie beheerde acties 159. Er zijn meer dan 200 begunstigden van het derde en vierde protocol. Behalve in de situatie die werd toegelicht in de antwoorden op de punten 127-136, toen de financiële belangen van de Gemeenschap moesten worden gevrijwaard, heeft geen overdreven concentratie van toegekende middelen plaatsgevonden. 160. De Commissie herziet haar procedures betreffende de EIB en heeft inmiddels de middelen voor de verbete- ring van het toezicht op de informatiestroom tussen beide instellingen opgetrokken