title: Verslag over financiële en technische hulp aan en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Azië en Latijns-Amerika overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 443/92 van de Raad van 25 februari 1992 (PB L 52 van 27.2.1992, blz. 1)

eurovoc_concepts:
Asia
Latin America
cooperation policy
development aid
report

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ir ir ir ir ir ir Brussel, 29. 01 1998 COM(IWK) 40 de! Verslag over financiële en technische hulp aan en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Azië en Latijns-Amerika overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 443/92 van de Raad van 25 februari 1992 (PB L 52 van 27. 2. 1992, blz. 1) (door de Commissie ingediend) INLEIDING DE OPBOUW VAN HET VERSLAG 1. ECONOMISCHE EN SOCIALE ONTWIKKELINGEN IN AZIË EN LATIJNS- AMERIKA. 1991-1995 LI. OVERZICHT 1. 2. AZIË 1. 3. LATIJNS-AMERIKA 5 6 6 8 15 2. ONTWIKKELINGSSAMENWERKING VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP (EGï MET DE AZIATISCHE EN LATIJNS-AMERIKA ANSE LANDEN 23 2. 1. ALGEMEEN BELEIDSOVERZICHT 2. 1. 1. HET BELEIDSKADER VOOR AZIË 2. 1. 2. HET BELEIDSKADER VOOR LATIJNS-AMERIKA 2. 2 ONTWIKKELING VAN ALA-SAMENWERKING, 1991-1995 2. 3. VERORDENING ( EEG) NR. 443/92 VAN DE RAAD VAN 25 / 2 /1992 2. 4. BETROKKEN BILATERALE SAMENWERKINGSOVEREENKOMSTEN EN MULTILATERALE BETREKKINGEN 23 23 24 24 29 3. DE DETAILS VAN DE COMMUNAUTAIRE SAMENWERKING MET AZIË EN LATIJNS-AMERIKA. 1991-1995 3. 1. ALGEMEEN KWANTITATIEF OVERZICHT VAN COMMUNAUTAIRE SAMENWERKING 3. 2. KWALITATIEF COMMENTAAR: FINANCIËLE EN TECHNISCHE SAMENWERKING EN ECONOMISCHE SAMENWERKING 3. 2. 1. AZIË 3. 2. 2. LATIJNS-AMERIKA 4. CONCLUSIES OPMERKINGEN BIJ DE TABELLEN 31 33 33 38 38 40 42 44 i -3 Verslag over financiële en technische hulp aan en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Azië en Latijns-Amerika overeenkomstig Verordening (EEG) Nr. 443/92 van de Raad van 25 febrauri 1992 (PB L 52 van 27. 2. 1992, blz. 1j Inleiding Het onderhavige verslag heeft tot doel tegemoet te komen aan een verplichting zoals uiteengezet in Verordening (EEG) Nr. 443/92 van de Raad van 25 februari 1992 inzake de financiële ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië. Met name artikel 16 van de verordening schrijft voor dat: samenwerking met economische technische hulp en en ' aan het einde van iedere periode van vijf jaar door de Commissie een algemeen verslag j'wordt/ uitgebracht met de resultaten van de regelmatig uitgevoerde evaluatie om niet alleen inzicht te krijgen in de omstandigheden waaronder de projecten en programma 's zijn uitgevoerd maar ook in de wenselijkheid om de richtsnoeren voor de hulp te handhaven ofte wijzigen. ' Ingevolge een verzoek van de Raad van 1 juni 1995 is de Commissie reeds van start gegaan met een belangrijke allesomvattende evaluatie voor de ontwikkelingssamenwerking van de Europese Gemeenschap met de landen die behoren tot de ondertekenaars van de Overeenkomst van Lomé (ACS-landen) en de ontwikkelingslanden van Azië, Latijns- Amerika en het Middellandse-Zeegebied is medegedeeld, heeft de Commissie zich ertoe verplicht het verslag met de resultaten van deze evaluatie in de loop van 1998 aan de Raad ter beschikking te stellen. (ALAMED). Zoals de Raad reeds Het onderhavige verslag loopt op geen enkele wijze vooruit op en is in generlei opzicht te beschouwen als een voorontwerp van deze meer uitgebreide en allesomvattende evaluatie. Het onderhavige document heeft veeleer tot doel een op feiten gebaseerd overzicht te geven van de communautaire hulp aan en samenwerking met de ontwikkelingslanden in ("ALA-ontwikkelingslauden") waarop de bovengenoemde Azië en Latijns-Amerika verordening van toepassing is, voor de eerste periode van vijfjaar van de tenuitvoerlegging (1991-1995) tegen de achtergrond van de sociale en economische ontwikkelingen die zich in die periode in de ALA-ontwikkelingslanden hebben voorgedaan. Om voor enige consistentie en samenhang te zorgen, put het onderhavige verslag evenwel in belangrijke mate uit dezelfde basisgegevens die bij de evaluatie worden gehanteerd, met name voor wat betreft de gegevens over vastleggingen en betalingen van concessionele ontwikkelingssamenwerkingsmiddelen voor de landen van Azië en Latijns-Amerika. Deze gegevens omvatten verschillende analyses van de diverse vormen van hulp aan de ALA-ontwikkelingslanden en niet alleen analyses van de hulp uit hoofde van Verordening 1 In dit geval de periode van 1991 tot en met 1995. (lili(î) Ni. 443/92. Als gevolg van deze bredere opzet maken de gegevens slechts een vrij algemene evaluatie mogelijk van de vraag hoe de middelen voor ontwikkelingssamenwerking waarin de verordening voorziet, zijn vastgelegd en betaald en in hoeverre aan de voorwaarden van de verordening is voldaan. In dit verband dient eraan te worden herinnerd dat, hoewel in de verordening in algemene zin wordt gesproken over het communautair beleid inzake ontwikkelingssamenwerking en de verordening in feite de enige wetstekst is die een algemeen kader voor de samenwerking met de ALA- ontwikkelingslanden vaststelt, deze verordening voorziet in de rechtsgrond voor de uitvoering van vier begrotingslijnen: B7-3000 en B7-3001 voor Azië en B7-3100 en [B7]3110 voor Latijns-Amerika, waarvan de eerste steeds betrekking heeft op financiële en technische hulp en de tweede op economische samenwerking. De totale vastleggingen uit hoofde van deze vier begrotingslijnen zijn bekend en worden in de bijlagen van het onderhavige verslag weergegeven. Een gedetailleerde analyse van deze vastleggingen is echter niet beschikbaar. Hierdoor bezit de onderhavige, op gegevens van analyses met een breder opzet gebaseerde evaluatie van de acties die met de financiële middelen van deze begrotingslijnen zijn uitgevoerd, slechts approximatieve waarde. Tevens dient in herinnering te worden gebracht dat de verordening voorziet in hulp aan en samenwerking met China en Macao, Iran, Irak en Jemen. In de tabellen, die integraal deel uitmaken van het onderhavige verslag, is rekening gehouden met deze landen. De opbouw van het verslag Het hoofddeel van het onderhavige verslag is opgebouwd uit drie hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk geeft een beschrijving van de sociale en economische ontwikkelingen in de betrokken landen van Azië (Zuid- en Zuidoost-Azië en China - punt 1. 2) en Latijns- Amerika (punt 1. 3) gedurende de referentieperiode en geeft een overzicht van de uiteenlopende ontwikkelingen in deze regio's. Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de beginselen die ten grondslag liggen aan de ontwikkelingshulp van de Gemeenschap en gaat na in hoeverre deze via de verordening in acties zijn omgezet. Hoofdstuk 3 onderzoekt de vastleggingen en betalingen van officiële ontwikkelingshulp (ODA), gefinancierd uit de algemene jaarlijkse begroting van de Gemeenschap en door de Commissie gedurende de referentieperiode verleend uit hoofde van de belangrijkste begrotingsonderdelen. Het verslag wordt afgesloten met een korte conclusie. 1. Economische en sociale ontwikkelingen in Azië en Latijns Amerika, 1991-1995 1. 1. Overzicht Tabel 1. 1. 1: Basisgegevens Zuid-Azië Oost-Azië Latijns-Amerika Totale bevolking (miljoen, 1994) Bevolkingsgroei (% jaarlijks, 1980-95) Groei BBP (jaarlijks gemiddelde, % 1990-95) Groei BNP per hoofd van de bevolking (jaarlijks gemiddelde, %, 1985-95) Debt service ratio (% export, 1995) Sterftecijfer < 5 (pei • 1000 levendgeborenen, 1995) liikomciisqtiotc van hel laagste kwintiel (% jaren 90) Armoedekloof ('!,, |9<M) Analfabetisme onder de bevolking (milj. ) Kooldioxide-emissies (ton per capita, 1992) Totaal kooldioxide-emissies (miljoen ton, I992)1' 1270,0 2,1 4,6 2,9 24,6 106 8,8 12,6 416 0,7 1625 1761,8 1,5 10,3 7,2a 12,8 53 6,9 7,8 210 2,1 870 463,9 1,9 3,2 0,3 26,2 47 4,5 <>,|- 43 3,4 2251 1. Gegevens voor Latijns-Amcrika, inclusief het Caribisch gebied 2. Gegevens voor Oost-Azië omvatten Zuidoost-Azië, met inbegrip van de landen van voormalig Indo-China en China. Bron: Wereldbank - World Development Indicators, 1997, World Development Report 1997 a: Oost-Azië, met inbegrip van de Stille Oceaan, b: Opgemerkt dient te worden dat nationale totalen van kooldioxide emissies beperkte analytische waarde hebben, aangezien deze afhankelijk zijn van zowel de omvang van de bevolking als van het niveau van industriële activiteit. De emissies per hoofd van de bevolking bieden een betere maatstaf voor het vergelijken van de emissies die het resultaat van het gemiddelde aandeel van individuen in de nationale industriële activiteit zijn. UNEP World Resources, 1996-97, p. 314. Azië heeft de laatste jaren een relatief sterke economische groei doorgemaakt (zie Tabel 1. 1. 1). De economieën van Zuid-Azië hebben bijvoorbeeld in de referentieperiode een gemiddelde jaarlijkse economische expansie van 4,6 procent in reële termen doorgemaakt. Hoewel het percentage van de bevolking van deze regio dat in armoede leeft nog steeds het hoogste 1er wereld is, is dit percentage desalniettemin door de relatief sterke economische groei van 45% naar 43% gedaald. Zoals blijkt uit sociale indicatoren, is de armoede van de bevolking echter nog steeds groot: meer dan 50% van de kinderen jonger dan 5 jaar in Zuid-Azië heeft een te laag gewicht en slechts 48% van de volwassenen kan lezen en schrijven. Zuidoost-Azië heeft in de referentieperiode een aanzienlijk grotere groei doorgemaakt. Deze groei is in belangrijke mate een afspiegeling van de toenemende integratie van de economieën van de ontwikkelingslanden, met name van Zuidoost-Azië, in de wereldhandel, en de snelle ontwikkeling van hun export en import (zie Tabellen 1. 1. 2 en 1. 1. 3). Niettemin vertoonde in een aantal landen de institutionele en structurele basis van deze snelle groei en ontwikkeling grote gebreken: het ontbreken van een doeltreffende regelgeving voor en toezicht op de economie in het algemeen door de regering en met name voor wat betreft de financiële sector, onvoldoende aandacht voor het effect van deze groei op het milieu en in sommige gevallen onvoldoende inspanningen op het gebied van onderwijs 1er veibclemig van de productiviteit, naarmate toonverschillen len opzichte van ( 'hina en Vietnam, ( 'ambodja en Laos toenemen. dat blijkt ('ambodja in Vietnam en Laos betreft, hel Wal Vietnam, liberaliseringsprogramma dal aan het einde van de jaren tachtig werd geïnitieerd, positieve resultaten heeft opgeleverd. De groei van het BBP in reële termen bedroeg gemiddeld 8,3 procent in de periode 1990-1995. Ondanks het verlies van Oost-Europese markten steeg de export aanzienlijk, hetgeen getuigt van de economische expansie en diversificatie. In de periode van 1992 tot 1995 bedroeg de gemiddelde jaarlijkse groei van de export ongeveer 30 procent. Cambodja, dat 9 miljoen inwoners telt (ongeveer twee keer zoveel als Laos), blijft in economisch opzicht achter bij zijn kleinere buur. Het BBP per hoofd van de bevolking bedroeg in Cambodja in 1995 naar schatting 270 US-dollar tegenover 350 US- dollar in Laos. China heeft de grootste economische groei doorgemaakt. Het land heeft de gebeurtenissen op het Tiananmen-plein achter zich gelaten en is doorgegaan met de uitvoering van economische hervormingen waarmee een begin was gemaakt nadat Deng Xiaoping in 1978 aan de macht was gekomen. Tegen hel einde van de referentieperiode was China de op drie na grootste en snelstgrociende handelspartner van de Gemeenschap. Tabel 1. 1. 2: Import van de EU(12) uit Latijns-Amerika en Oost-, Zuid- en Zuidoost- Azië, 1992-1995, in miljard ecu. 1992 24,6 8,0 21,9 16,8 Latijns-Amerika Zuid-Azie ASEAN China Memorandum item Totaal import Elf 1993 1994 1995 22,1 9,4 25,5 19,6 27,0 10,9 29,8 22,7 29,2 11,7 32,2 24,8 575,i 487,1 493,2 543,2 Bron: iùiropcse Commissie. The European Union and World Trade, 1996. a: Hxlra [UJ Lalijiis-Amcrikn heeft in de periode tot 1995 een toegenomen maar middelmatige groei en een aanzienlijke expansie van de export naar en import uil de LI) gekend (zie Tabellen LI, L2 en 1. 3). Latijns-Amerika kijkt vandaag de dag terug op een decennium van belangrijke veranderingen en verstrekkende politieke en structurele hervormingen die voor de meeste landen tot grote veranderingen en tot een consolidatie van hun economische prestaties hebben geleid. Hoe belangrijk deze recente veranderingen ook mogen zijn, ze hebben nog niet volledig tot een wezenlijke verbetering van de sociale ontwikkeling op basis van betere economische prestaties geleid teneinde tot een meer rechtvaardige inkomens- en welvaartsverdeling te komen. De Latijns-Amerikaanse landen zijn de enige ontwikkelingslanden, naast Afrika ten zuiden van de Sahara, waar de armoedecijfers (per hoofd van de bevolking) zelfs in de periode 1987-1993 zijn gestegen (van 22% naar 23,5%). Tabel 1. 1. 3: Export van de EU naar Latijns-Amerika en Oost-, Zuid- en Zuidoost- Azië, 1992-1995, in miljard ecu. 1992 20,5 7,9 19,3 6,9 Latijns-Amerika Zuid-Azie ASEAN China Memorandum item Totaal import Elf 1993 1994 1995 24,1 9,4 23,2 11,3 29,0 10,5 27,8 12,5 30,5 12,2 33,2 13,1 589. 436,1 491,1 541,8 IJron: europese Commissie. The liuropean tinion an d World Trade, 1996 a: Hxtra l«l) 1. 2. Azie De Europese Unie heeft haar bilaterale betrekkingen met de meeste landen en regio's van Azië, zoals ook elders is gebeurd, in toenemende mate in het kader van handels- en samenwerkingsovereenkomsten geplaatst. Naast de beginselen en benadering zoals uiteengezet in de ALA-Verordening (Nr. 443/92), waarvan het onderhavige verslag de resultaten onderzoekt, zijn de algemene doelstellingen van alle aspecten van het EU-beleid, met inbegrip van ontwikkelingssamenwerking, zeer recentelijk uiteengezet in de mededeling van de Commissie Naar een nieuwe Azië-strategie (COM (94) 314). Deze doelstellingen zijn onder meer: bijdragen tot duurzame groei en bestrijding van de armoede in de minst welvarende landen van Azië, al het nodige doen voor de totstandkoming van open markten en een niet-discriminerend ondernemingsklimaat dat bevorderlijk is voor een uitbreiding van de Euro-Aziatische handel en investeringen, en de pogingen van Aziatische landen tot regionale en subregionale samenwerking ondersteunen. In de landen van Zuid-Azië (uitgezonderd Sri Lanka) daalde de economische groei enigszins in de periode 199()-19()5 (/ie Tabel 1. 2. 1). In India, de dominerende economie in de regio, vertraagde politieke onzekerheid de uitvoering van de verstrekkende hervormingen waarmee in 1991 een begin was gemaakt. Niettemin is belangrijke vooruitgang geboekt. In 1995 waren de tekorten op de overheidsbegroting en de betalingsbalans afgenomen, was de inflatie gedaald en waren valutaproblemen afgenomen. De rechtstreekse buitenlandse investeringen zijn gestaag gestegen en liepen in 1994 op tot 620 miljoen US-dollar. De mate waarin Zuid-Azië er gedurende de referentieperiode in is geslaagd middelen te mobiliseren was weinig bemoedigend. In India was de ratio binnenlandse besparingen/BBP relatief laag. Een groot deel van de periode bedroeg deze ongeveer 20 procent, hetgeen investeringen investeringsprojecten heeft belemmerd. Pakistan, met een ratio besparingen/BBP met een hoogtepunt van 17,3 procent in 1992 en dieptepunten van 13,2 procent in 1991 en 1993, had nog minder succes met zijn pogingen om binnenlandse besparingen te mobiliseren. infrastructuur en andere in hoognodige De meeste landen in Zuidoost-Aziè hebben een bijzonder snelle economische expansie gekend gedurende de referentieperiode, waarbij hoge groeicijfers werden behaald, variërend van 8,7 procent in Maleisië en Singapore tot 7,6 procent gemiddeld per jaar in Indonesië. Alleen de Lilipijnen vormden een uilzondering. De in dat land ingevoerde hervoi mingen begonnen echter in de tweede helli van de referentieperiode hun uitwerking Ie krijgen en halverwege de jaren negentig nam het HUP per hoofd van de bevolking sterk loc, daalde de werkloosheid en de inflatie bleef onder de 10%. De binnenlandse besparingen in de economieën van deze regio zijn bemoedigend geweest (alleen in de Filipijnen daalde de spaarquote op investeringen tol onder de 35 procent en in Singapore varieerde dit percentage van 45 procent in 1995 tot 48 procent in 1994). Bovendien heeft een grote toestroom van middelen vanuit het buitenland voor een gestage toename van kapitaalvorming gezorgd. In Vietnam, Cambodja en Laos was er sprake van economische groei en toename van buitenlandse importgroci investeringen. In Vietnam heeft zowel de export- als de geprofiteerd van de liberalisering van het buitenlandse handels- en investeringsbeleid en van de grotere toegankelijkheid van Vietnam voor buitenlanders. De buitenlandse investeringen, hoewel bescheiden volgens Zuidoost-Aziatische normen, zijn snel gestegen. Sinds de wet op buitenlandse investeringen in 1988 van kracht werd (en in 1992 verder werd geliberaliseerd) is de toestroom van rechtstreekse buitenlandse investeringen gestaag gestegen tot 1,8 miljard US-dollar in 1995 en 2,3 miljard US-dollar in 1996. In Laos en Cambodja hebben zich soortgelijke ontwikkelingen voorgedaan. De gemiddelde jaarlijkse procentuele economische groei van Laos bedroeg 6,5 procent in reële termen gedurende de eerste helft van de jaren negentig en in Cambodja 6,4 procent in dezelfde periode. De Chinese economie is de op negen na grootste op de wereldranglijst wanneer naar traditionele gegevens over het BNP wordt gekeken. Wanneer de technisch meerzeggende koopkrachtpariteit van het BNP wordt gehanteerd, is China de op drie na grootste economische mogendheid ter wereld. De economie van China steeg in 1992 en 1993 in bijna ongeëvenaarde mate toen de jaarlijkse economische expansie een hoogtepunt van 13 procent bereikte. De groeiende inflatie, fysieke knelpunten en institutionele zwakte ondergroeven het duurzame karakter van deze groeicijfers en maakte een behoedzamere aanpak noodzakelijk. De reële groei liep terug tot 10 procent in 1995 en daalde vorig jaar lot naar schatting 8,5 procent, grotendeels als gevolg van de strenge begrotingsmaatregelen die werden ingevoerd om inflatoire trends tegen te gaan. De inflatie, die in 1994 21 procent bedroeg, daalde in 1995 tot 15 procent. 40 ( 'hinn l<>K0-<>0 YM'UI-A/. W I *><)<>- MM)5 4,3 5,8 6,3 4,2 4,1 4,1 4,6 4,8 7,6 8,7 2,3 8,7 8,4 8,3 6,1 5,2 1,0 6,4 7,6. lUngladcsh India Pakistan Sri Lanka Zuidoost-Azie Indonesie Maleisie Filippijnen Singapore Thailand Vietnam label 1. 2. 1 Cil oei van liet BBI» (. cmiddold jaarlijks groi'ipiTmitiiKi' (piocoiiO snel met integreert China mondiale kapitaalmarkten en neemt een toenemend deel op grensoverschrijdende van geldstromen naar ontwikkelingslanden. Volgens schattingen van de Wereldbank de van procent komt rechtstreekse buitenlandse investeringen, 10 procent van het internationaal aandelenvermogen en 5 procent van de internationale stroom obligaties voor de ontwikkelingslanden ten goede aan China. De buitenlandse handel van China resulteerde vorig jaar in een overschot op de handelsbalans van 16 miljard US-dollar door de met 3 procent tol 153 miljard US-dollar gestegen export en de met 4 import; aan hel einde van de procent referentieperiode was China de op drie na grootste en de snelstgroeicndc handelspartner van de Europese Unie. Ondanks een relatief ongunstig ondernemingsklimaat stegen de buitenlandse investeringen van 38 miljard US-dollar in 1995 tot 40 miljard US-dollar in 1996. In een recent verslag (september 1997) voorspelt de Wereldbank dat door het huidige stabilisatieprogramma de toestroom van buitenlandse investeringen weer zal versnellen en weer de recordniveaus van het begin van de jaren '90 zal bereiken en dat China vóór het einde van het decennium zijn status als één van de belangrijkste bestemmingen voor rechtstreekse buitenlandse investeringen zal herkrijgen. De Wereldbank verwacht dat China tegen het jaar 2000 maar liefst 40 procent zal bijdragen aan de groei van de export van de ontwikkelingslanden. De Wereldbank schat dat China zijn bijdrage aan de wereldhandel legen hel jaar 2020 kan verdrievoudigen lot 10 procent, waardoor het land de op één na grootste handelsnatie 1er wereld wordt, na de Verenigde Stalen. tol 137 miljard US-dollar Itron: Wereldbank - World Development Indicators, /VV7 toegenomen 10,2 12,8 De demografische indicatoren getuigen van de veranderende structuren van de Aziatische samenleving. Hel vruchtbaarheidscijfer van India, uitgedrukt in het aantal levendgeborenen per vrouw, daalde van 5 in 1980 naar 3,2 in 1995; in Bangladesh daalde het aantal levendgeborenen per vrouw van 6,1 in 1980 naar 3,5 in 1995 en in Pakistan van 7 naar 5,2. De vruchtbaarheidscijfers van Zuidoost-Azië, vanaf het begin toch al lager, ondergingen minder opvallende dalingen : in Maleisië van 4,2 naar 3,4 en in Thailand van 3,5 naar 1,8. Alleen in de Filipijnen en in Indonesië bereikten de vruchtbaarheidscijfers ongeveer hetzelfde niveau als traagheidsmoment van de demografische ontwikkeling, een indicator die het aandeel jonge mensen in een gegeven bevolking aangeeft, bleef hoog in beide regio's. in Zuid-Azië. Het label 1. 2. 2 Demografische indicatoren Bcvoiking (miljocn, 1995) Bcvolkings- groei (gcmiddcldc jaar- lijkse groci % 1995-2010) Stcdclijke b ((irootstc stad -1 1990-1 1995) Traagheid* moment (basisjaar 1995) Levens verwachting (1994 -jaren) Zuid-Azic Bangladesh India Pakistan Sri Lanka Totaal(1994) Zuidoost-Azie Indonesie Maleisie I'ilipijnen Singapore Thailand Vietnam Totaal(1994) China 120 929 130 18 1. 270,0 193 20 69 3 58 73 478,8 1200 1,5 1,3 2,5 1,1 1,8a 1,3 1,8 1,8 1,0 0,7 1,6 1,6a 0,8 5,7 4,2 4,3 4,4 2,0 3,1 1,0 2,2 1,9 2,3 1,6 1,4 1,6 1,4 1. 4 1,6 1. 5 1,2 1,4 1. 6 1,3 56,4 61,3 62,3 72,2 61,3 63,5 71,2 67,0 77,1 69,5 66,0 64,3 68,9 Bron: Wereldbank - World Development Indicators, 1997. UNDP Human Development Report 1997 a: 1994-2000 De gebruikelijke armoede-indicatoren, zoals sterftecijfers voor kinderen jonger dan 5 jaar en de toegang tot schoon water en sanitaire voorzieningen, wezen alle op verbeterde levensomstandigheden. Halverwege de jaren negentig had 81 procent van de Indiase bevolking toegang tot schoon water en 29 procent tot sanitaire voorzieningen; in Pakistan waren deze percentages respectievelijk 74 en 47. In landen van Zuidoost-Azië hebben deze indicatoren zo'n duidelijke verbetering laten zien dat ze niet langer een probleem vormen. 96 procent van de Thailandcrs en 84 procent van de Malcisicrs had toegang tot sanitaire voorzieningen. Zelfs in Indonesië en in de Filipijnen, de minder welvarende landen, waren deze percentages respectievelijk 51 en 77. Samenvattende indicatoren, zoals de vaak aangehaalde armoedebovengrens van de Wereldbank per hoofd van de bevolking (1 US-dollar per dag), getuigden van een verbetering, met name in Zuidoost-Azië. 2 Het traagheidsmoment van de demografische ontwikkeling is het percentage van de bevolking bij nulgroei voor de bevolking in het basisjaar, ervan uitgaande dat de vervangingsvruchtbaarheidsfactor wordt gehandhaafd. Het heeft betrekking op het geval waarin bij een situatie van nulgroei van de bevolking, door de beweging van grote aantallen vrouwen in hun vruchtbare periode door de bevolkingspiramide, méér kinderen worden geboren dan er sterfgevallen bij de oudere leeftijdsklasse zijn. Voor hoge-lonenlanden bedraagt het traagheidsmoment 1,1. Hetzelfde cijfer is van toepassing op Oost-Europa. 11 Tabel 1. 2. 3. : Armoede en inkomensverdeling (•ini-imli'x Ainii'ii (• 1 IIS «1 KKI'pi-i %)/y. s7 nllat «i«r. v. s Azie China India Bangladesh Pakistan Indonesie Filipijnen Maleisie Thailand Vietnam 29,4 52,5 11,6 14,5 27,5 5,6 0,1 41,5 (1989)1' 33,8(1992)" 28,3 (1995)b 32,1 (1992)b 31,7 (1993)b 40,7 (1988)b 48,4 (1989)b 46,2 (1992)b 35,7(1993)b Uron: l JNDI' - Human Development Report 1997, Wereldbank -World Development Report I9()7 a: Uron: Wereldbank, l'overly Reduction and the World Hank: Progress and Challenges m the IWOs. Mei l«)%. De gegevens hebben betrekking op l°(M b: verslagjaar Hoewel iets meer dan 52 procent van de Indiase bevolking en 29 proeenl van de bevolking van l()(H moesl Bangladesh in rondkomen mei minder dan I 1IS- dollar per dag, was er in Zuidoost- Azië alleen in de Filipijnen sprake van een soortgelijkarmoedepercentage. Elders varieerde het armoedepercentage van 15 procent van de bevolking in Indonesië tot 6 procent in Maleisië. Ook de gezondheidsindicatoren lieten een verbetering zien. Het sterftecijfer voor kinderen jonger dan 5 jaar bedroeg halverwege de jaren negentig 115 per 1000 levendgeborenen in India en Bangladesh, terwijl dit cijfer in Pakistan tot 137 was gedaald; beginjaren negentig In 1980 1993 Zuid-Azic 8424 2694 3500 7172 12844 2459 1923 6843 Tabel 1. 2. 4 Volksgezondheid: aantal patiënten per dokter waren deze aantallen respectievelijk 142 en 180 voor India en Bangladesh en 158 voor Pakistan. de minder welvarende landen in Zuidoost- Azië - Indonesië en de Filipijnen - bedroegen de sterftecijfers voor kinderen jonger dan vijf jaar halverwege de jaren negentig respectievelijk 36 en 53. Ook het gezondheidspersoncel per burger vertoonde een opvallende stijging in de hele regio. Bangladesh vormde een uitzondering hierop: het aantal patiënten per dokter steeg hier van 8424 in 1980 naar 12884 in 1993. De toegang tot de in Zuidoost- gezondheidszorg Azië wordt uitgedrukt in het aantal patiënten per dokter. In Zuidoost-Azië daalde dit aantal voor Maleisië van 3917 in 1980 naar 2441 in 1993 en voor Thailand van 6803 in 1980 tot 4416 in 1993. Bangladesh India Pakistan Sri Lanka /. uidoost-Azic Indonesie Maleisie Filipijnen Singapore Thailand Vietnam 12458 3917 7848 1111 6803 4151 1100 7028 2441 8273 714 4416 2279 1063 Bron: Wereldbank - World Development Indicators, 1997 China In Vietnam, Cambodja en Laos is de daling van de levensstandaard van het grootste deel van de bevolking een afspiegeling van het gecombineerde effect van langdurige conflicten 12 onder de burgerbevolking en de aanzienlijke herschikking van middelen ten gunste van defensie. Cambodja staat op de 148e plaats in de Human Development Index van het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) en Laos op de 141° plaats, beduidend onder Vietnam, dat op 115 staat. De levensverwachting in Cambodja bedraagt 49,7 jaar (51,7 jaar in Laos), vergeleken met 62,7 jaar in Vietnam. Het gemiddeld aantal jaren schoolbezoek bedraagt 2,0 in Cambodja, vergeleken met 2,9 in Laos en 4,6 in Vietnam. 13 procent van de bevolking van Cambodja heeft toegang tot sanitaire voorzieningen, vergeleken met 53 procent in Vietnam. De kindersterfte bedraagt 120 per duizend levendgeborenen in Cambodja, vergeleken met 101 in Laos en 59 in Vietnam. De hoge economische groeipercentages van China zijn gepaard gegaan met een aanzienlijke daling van de armoede; tussen 1991 en het einde van de eerste helft van 1995 daalde de plattelandsbevolking, die in omstandigheden van volstrekte armoede leeft, van 94 miljoen naar 65 miljoen. Vandaag de dag is er in China bijna alleen in plattelandsgebieden nog sprake van volstrekte armoede en deze treft veeleer hele gemeenschappen dan individuen. De armoede concentreert zich in belangrijke mate in de provincies in de binnenlanden van het onherbergzame noorden en zuidwesten. Hier zijn de kindersterfte en andere armoede-indicatoren nog steeds relatief hoog vergeleken bij de meer welvarende regio's aan de kust en in het noordoosten. Grotendeels als gevolg van innovatieve programma's voor plattelandsontwikkeling worden de inkomens op het platteland in steeds mindere mate door de landbouw gegenereerd. Vandaag de dag nemen meer dan 18 miljoen ondernemingen op het platteland en in dorpen, waarin ongeveer 95 miljoen vroegere boeren werkzaam zijn, bijna een derde van de industriële productie voor hun rekening. Het inkomen dat door deze industrieën wordt gegenereerd, heeft het zelfbeeld van de plattelandsgebieden aanzienlijk opgevijzeld en heeft, misschien concreter, voor een stijging van de levensstandaard in die gebieden gezorgd. Tabel 1. 2. 5: (icndervraagslukkcn en onderwijs: basisonderwijs: percentage vrouwelijke leerlingen Zuid-Azië ? ™ fd e Sh Pakistan Sri Lanka Zuidoost-Azië Indonesië Maleisië Filipijnen Singapore Thailand v , e t n am r h i na 1980 £ 33 48 46 49 49 48 48 47 4S 1993 43 31 48 48 49 50. 49 47 De vooruitgang die bij het uit de weg ruimen van geslachtsgebonden is belemmeringen geboekt, is niet overal even groot. In de landen v an Zuidoost-Azië is vooruitgang belangrijke geboekt, in Zuid-Azië dient m a ar J IJ de rol van de vrouw nog verder worden te geconsolideerd. Vrouwen hebben beperkte kansen om actief deel te nemen aan het economisch en gemeenschapsleven. Veel Bron: Wereldbank - World Development Indieators, 1997 VrOUWCIl il) Zllid-Azië zijll onvoldoende geschoold en hun deelname aan het arbeidsproces beperkt zich tot arbeidsprestaties in de informele productiesector met lage beloningen. De gebrekkige toegang tot formeel onderwijs, hetgeen deels te wijten is aan 13 een tekort aan vrouwelijke onderwijzers in plattelandsgebieden, creëert een situatie waarin vrouwen, en met name plattelandsvrouwen, feitelijk worden uitgesloten van de formele arbeidsmarkt. Leidinggevende vrouwen zijn er weinig in Bangladesh : slechts 2 procent van het totale bestuurlijke en leidinggevende personeel is vrouw, vergeleken met 2,3 procent in India, 3,4 procent in Pakistan en 7 procent in Sri Lanka. Deze aantallen steken sterk af tegen die van Zuidoost-A/. ië. In Singapore en in de Filipijncn werd ongeveer 34 procent van de leidinggevende en bestuurlijke banen bezet door vrouwelijk personeel terwijl in Indonesië en Maleisië 63 en 45 procent van de beroepskrachten en het technisch personeel vrouw was. De officiële ontwikkelingshulp (OI)A) maakte in 1994 een relatief klein deel uil (10 procent) van de toestroom van buitenlandse middelen naar de ontwikkelingslanden van Zuidoost-Azië en bedroeg 3,6% van het BNP. In Zuid-Azië bedroeg de officiële ontwikkelingshulp net iets minder dan de helft (46 procent) van de totale netto toestroom van middelen uit het buitenland, ongeveer 2% van het BNP (7 miljard US-dollar). De netto particuliere kapitaalstromen naar Zuid-Azië bereikten 5,2 miljard US-dollar in 1995, waarvan 1,8 miljard US-dollar rechtstreekse buitenlandse investeringen (FDI) betrof. Oost- Azië (met inbegrip van China) ontving daarentegen in totaal 84 miljard US-dollar in 1995, waarvan 51,8 miljard US-dollar in de vorm van FDI. Oost-Azië ontving 9 miljard US- dollar aan ODA in 1994, ofwel 1,1% van zijn BNP. De EG-hulp aan China richtte zich gedurende de referentieperiode met name op de landbouwsector. Er werd overeenstemming bereikt over projecten ter bevordering van een betere productiviteit en overdracht van technologie. In 1995, het laatste jaar van de referentieperiode, werd prioriteit verleend aan ontwikkeling van het menselijk potentieel, ondersteuning van het hervormings- en liberaliseringsprogramma van China, samenwerking tussen ondernemingen en het milieu. 14 1. 3. Latijns-Amerika Tabel 1. 3. 1: Belangrijkste economische indicatoren Bevolking, mi Ij. BBP, mld. $ BNP per inwoner, 1994 1994 1994 Latijns- Amerika Brazilië Argentinië Chili Mexico licuador Nicaragua 463,9 156,9 34,3 14,0 89,6 11,2 4,0 1549,0 554,6 281,9 52,0 377,1 16,6 1,8 3188 2970 8110 3520 4180 1280 340 Bron: U N DP Human Development Report 1997 in deze paragraaf omvatten gegevens voor een Amerikaanse landen. en Latijns-Amerika vormt geen homogene eenheid, maar omvat landen met zeer uiteenlopende sociale, van niveaus economische politieke ontwikkeling. Het inkomen per hoofd van de bevolking varieert van 340 US-dollar in Nicaragua, een van de armste en minst geavanceerde landen ter wereld, tot meer dan 8000 US-dollar in deze Argentinië. verschillen dient te gehouden wanneer worden de wordt Latijns- ontwikkeling Amerika de jaar heeft doorgemaakt. De tabellen representatieve selectie van Latijns- die laatste rekening gekeken naar Met tien De meeste Latijns-Amerikaanse landen hebben een aantal problemen gemeen, zoals grote armoede, ongelijke inkomens- en welvaartsverdeling en hoge buitenlandse schulden. Ondanks de liberalisering zijn de markten van een groot aantal landen nog steeds verstoord en niet-concurrerend, met name als gevolg van staatsbemoeienis en oligopolistische marktstructuren. Dit heeft het in veel gevallen moeilijk gemaakt om de op natuurlijke hulpbronnen gebaseerde ontwikkeling aan te vullen met een versterking van de industriële sector en de dienstensector. Tabel 1. 3. 2: Buitenlandse schuld Buitenlandse schuld als % van BNP export van goederen en diensten Debt service als % van export van goederen en diensten 1980 1995 1980 1995 1980 1995 Latijns- Amerika Brazilie Argentinie Chili Mexico Peru Nicaragua 36,0 41,0 201,8 212,0 31,2 35,6 45,5 30,5 47,6 108,5 24,0 33,1 43,3 69,9 54,1 589,7 306,5 242,4 192,5 232,4 194,2 426,5 269,8 320,2 127,7 170,5 399,5 1,272,7 36,3 63,3 37,3 43,1 44,4 44,5 22,3 Bron: Wereldbank - World Development Report 1997 26,1 37,9 34,7 25,7 24,2 15,3 38,7 15 Hoewel de schulden nog slceds fors zijn, is de groei ervan in veel landen afgenomen, als positief gevolg van Hrady-scluildcnvcrlichlingsprogramma's. De sterke groei van de export, alsmede een daling van de rentevoeten, heeft ervoor gezorgd dat de debt service ratio tot enigszins meer hanteerbare niveaus is gedaald. Een aantal landen, met name Brazilië, is erin geslaagd hun ratio's schulden/export en schulden/BBP aanzienlijk te verlagen. De schuldencrisis van de jaren '80 bleek echter een katalysator voor hervormingen en democratisering die leidde. De economische hervormingen die nagenoeg alle landen de afgelopen jaren hebben ingevoerd, zijn gericht op de volgende drie hoofdgebieden: tot betere economische resultaten Macro-economische stabilisatie: De hoofddoelstelling was het verlagen van de inflatie. Dit werd in de gehele regio bereikt door een combinatie van een gedegen fiscaal en monetair beleid. De jaarlijkse inflatie in Latijns-Amerika is van bijna 900% per jaar in 1993 tot 26% in 1995 gedaald (zie hieronder Tabel 1. 3. 3, gebaseerd op VN-gegevens). Een andere hoeksteen van macro-economische stabilisatie is belastingaanpassing geweest. De meeste landen in de regio hebben hun bclastingtekortcn aanzienlijk teruggedrongen, hoewel ze nog steeds te kampen hebben met spanningen en problemen die worden veroorzaakt door een inefficiënt beheer van inefficiënte belastinginning en een overheidsuitgaven, die de macro-economische stabiliteit op de middellange en lange termijn in gevaar zouden kunnen brengen. Met name veel Latijns-Amerikaanse landen hebben logge en inefficiënte bureaucratische systemen en kampen met corruptie. Handelsliberalisering: In de laatste tien jaar hebben de meeste Latijns-Amerikaanse landen eenzijdig hun handel geliberaliseerd, deels in het kader van het overleg van de Uruguay-ronde en deels tegen de achtergrond van de door de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds ondersteunde structurele aanpassingsprogramma's. De gemiddeld toegepaste tarieven zijn gedaald van 45% naar 13%, en de non-tarifaire belemmeringen zijn in aanzienlijke mate opgeheven. Veel eonsolidaties van rechten die als onderdeel van het multilaterale overleg in het kader van de Uruguay-ronde tot stand zijn gekomen, toegepaste tarieven. Dit zou, theoretisch gezien, aanleiding kunnen geven tot tariefverhogingen zonder dat dit een overtreding van de in het kader van de Uruguay-rondc gemaakte afspraken zou impliceren. Ondanks deze jaren hebben plaatsgevonden, duidelijk van grote invloed op de handel geweest. De handel is dan ook sterk toegenomen, met name de interregionale handel, die wordt bevorderd door regionale samenwerkingsprogramma's zoals MERCOSUR en de ANDES-GROEP. liggen echter veel hoger dan de werkelijk tariefverlagingen die de afgelopen risico's zijn de economieën Deregulering van de economie: De eerste belangrijke stappen zijn genomen, met name ten aanzien van privatisering, maar er dient nog veel te worden gedaan. De Latijns- Amerikaanse de arbeidsmarkthervormingen zijn niet verstrekkend genoeg. Bovendien zijn in de meeste landen de werkloosheidscijfers hoog en zijn deze nog verder gestegen in, met name, Mexico, Uruguay, Venezuela en Argentinië. Veel markten zijn nog steeds inefficiënt en niet-concurrerend, deels omdat ze nog steeds door oligopolistische krachten worden beheerst. gereglementeerd steeds sterk nog zijn en 16 Als gevolg van deze hervormingen en van een gunstiger internationaal economisch klimaat (verbeterde ruilvoeten, grotere groei in de VS en de EU, de belangrijkste exportmarkten van Latijns-Amerika, enz. ), is de groei de laatste vijfjaar niettemin toegenomen. Hierdoor is in de referentieperiode het inkomen per hoofd van de bevolking enigszins gestegen. 17 label 1. 3. 3: (J roei van de économie, iiillalic BBP, gem. jaarlijkse groei, "i, Bill' per inwoner, gem. jaarlijkse groei, % Iiillalic, jaarlijks % 1981-90 1991-95 1981-90 1991-95 1980-89 1993 1995 0,9 1,3 -0,9 3,0 1,7 1,7 -1,8 3,0 2,6 5,2 7,2 0,8 3,8 1,8 -1,1 -0,7 -2,3 1,3 -0,4 -0,9 -4,4 1,1 0,8 3,9 5,4 -1,0 1,5 -2,0 388,4 740,5 162,0 10,6 15,9 29,1 1591,5 892,7 2489,1 7,4 12,2 8,0 31,0 19,5 25,9 22,0 1,7 8,2 52,0 22,8 11,1 Latijns- Amerika Brazilie Argentinie Chili Mexico Fxuador Nicaragua Bron: CEPAL 1996 De handelslibcralisering is zeer succesvol geweest. In de eerste helft van de jaren negentig is de groei van de export toegenomen. De import, met name die van industriële goederen, steeg echter nog sneller. Dit was het gevolg van de consolidatie van de economische groei die werd gerealiseerd doordat hervormings- en stabilisatie-inspanningen het vertrouwen van consument en producent herstelden. Een structureel zwak punt is dat de export van in een paar sectoren, voornamelijk Latijns-Amerika nog steeds is geconcentreerd grondstoffen, met name landbouwproducten, hetgeen de mogelijkheden voor groei van de export beperkt. Bovendien hebben bepaalde onderdelen van de goedgekeurde macro- economische stabilisatieprogramma's, met name de koppeling van munteenheden (waaronder de Argentijnse peso) aan de dollar, tot een overwaardering van wisselkoersen geleid, hetgeen bevorderlijker was voor de import dan de export. de tot overwaardering Als tegenhanger van dit tekort op de handelsbalans zijn de kapitaaltoevloeiingen de laatste jaren gestegen. In 1995 vonden in Latijns-Amerika kapitaaltoevloeiingen van 54 miljard US-dollar plaats, waarvan 40 procent uit FDI bestond, 37 procent uit portcfeuillcbeleggingcn en de rest uit bank- en handelskredieten. Deze forse FDI en portefeuillcbelcggingen waren het gevolg van micro-economische hervormingen, zoals privatisering en deregulering van de economieën; andere, voornamelijk korte- lerinijnkapitaaltoevlociingcn waren hel gevolg van hoge reële rentevoeten, hetgeen groeiende van bijdroeg kapitaaltoevloeiingen, met name rechtstreekse buitenlandse investeringen, een toenemend internationaal vertrouwen in Latijns-Amerikaanse economieën zien. Er zijn echter risico's verbonden aan de volatiliteit van internationale geldstromen, met name aan portefeuillebeleggingen. De risico's en de mogelijke nadelige gevolgen hiervan voor de economische ontwikkeling zijn duidelijk aangetoond door de crisis van de Mexicaanse peso in 1994/95, die desastreuze gevolgen had voor de Mexicaanse economie en - door het effect ervan op het vertrouwen in financiële markten - korte economische recessies veroorzaakte in Argentinië en Uruguay. De nog steeds relatief onderontwikkelde financiële markten van de regio, alsmede toenemende tekorten op de lopende rekening van de betalingsbalans en in sommige gevallen nog steeds grote begrotingstekorten, zouden een serieuze bedreiging voor financiële stabiliteit in de regio kunnen vormen. valuta. Niettemin laten Tabel 1. 3. 4: Buitenlandse handel Exportvolume, gem. Importvolume, gem. jaarlijkse % groei, jaarlijkse % groei, 1980-90 1990-95 1980-90 1990-95 Latijns-Amerika Brazilie Argentinie C:hili Mexico Ecuador Nicaragua 5,2 6,1 3,1 5,7 12,2 3,0 -4,4 6,6 6,6 -1,0 10,5 14,7 8,9 -8,7 -0,5 -1,5 -8,6 1,4 5,7 -3,9 -4,1 15,1 8,5 45,8 14,5 18,7 10,0 7,3 Bron: Human Development Report 1997, World Development Report 1997 De besparingen en de investeringen van Latijns-Amerika zijn laag volgens internationale normen en de besparingen vertonen zelfs een dalende trend (Chili vormt hierop een opmerkelijke uitzondering). Zelfs wanneer, op korte termijn, de ontoereikende binnenlandse besparingen kunnen worden aangevuld met aanzienlijke buitenlandse besparingen voor de is het financiering van de noodzakelijke onwaarschijnlijk dat dergelijke omvangrijke toevloeiingen duurzaam van aard zullen zijn. Van het allergrootste belang voor het optrekken van de lage besparingen is een vergaande hervorming van het fiscaal stelsel, dat niet alleen belastingaanpassing dient te omvatten, maar ook hervorming van het belastingstelsel en het stelsel van sociale zekerheid. Tot op heden is slechts in zeven landen van de regio met hervormingen van het stelsel van sociale zekerheid een begin gemaakt. investeringen, Grafiek 1. 3. 1: Besparingen en investeringen in Latijns-Amerika vergeleken met de NIC's (nieuw-geïndustrialiseerde landen) van Azië. Besparfó^ftn Invester^^ls percentlp0 1975 1980 1985 1990 1993 LATIJN AMERIKA BRUTO VASTE INVESTERING TJIC's BRUTO VASTE INVESTERING •LATIJNS_AMERIK- BRUTO NATIONALE EN BUITENL BESPARI NICS BRUTO NATIONALE EN BUITENL. BESPARI Bron: G. Palma, Whatever happened to Latin America's savings? UNCTAD 1996 19 Tabel 1. 3. 5: Armoede en inkomensverdeling (fini-index Arm (•• 1$KKP per dag, %) 1981-95 Latijns- Amerika Brazilie Argentinie Chili Mexico Ecuador Nicaragua 24,6*' • 2S,7 63,4(19X9) 15,0 14,9 30,4 43,8 56,5(1994) 50,3(1992) 46,6(1994) 50,3(1993) Bron: UNDP - Human Development Report 1997, Wereldbank - World Development Report 1997 a: Bron: Wereldbank, Poverty Reduction and the World Bank: Progress and Challenges in the 1990s. Mei 1996. Gegevens hebben betrekking op 1993. b: verslagjaar van schattingen Volgens de Wereldbank leeft bijna een kwart van de bevolking van de regio in armoede. De Economische Commissie voor Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied van de VN, die een ruimere definitie hanteert, schat dit aantal op 39 procent. De ongelijkheid in Latijns- Amerika is, zowel op het gebied van inkomensverdeling van vermogensverdeling (met name grond), de grootste ter wereld. Terwijl de rijkste 20 procent van de bevolking een gemiddeld inkomen van 17. 000 US- dollar geniet, heeft de armste 20 procent een gemiddeld inkomen per hoofd van de bevolking van 930 US- dollar. Volgens een recent verslag van de Wereldbank zouden, gezien de grote ongelijkheid in de regio, de huidige groeicijfers eens zo hoog moeten zijn als om te komen tot een vermindering van het aantal mensen dat in volstrekte armoede leeft. Niettemin hebben de ge/ondheidsindicatoren de aanzienlijke verbeteringen voor bijna de gehele regio laten zien. De levensverwachting nam toe en komt, gemiddeld, in de buurt van die van de hogc-lonenlanden. De sterftecijfers voor kinderen jonger dan vijfjaar namen in alle landen tussen 1990 en 1995 verder af en het sterkst in Peru (van 116 per 1000 levendgeborenen naar 55) en Bolivia (van 160 naar 105). Tussen 70% en 95% van de bevolking in Latijns-Amerika heeft vandaag de dag toegang tot gezondheidsdiensten. laatste decennia Tabel 1. 3. 6: Gezondheid Levensverwachting jaren Aantal patienten/ dokter 1960 1994 1980 1993 55 65 57 57 53 47 69 66 72 75 72 69 67 1,458 1301 1149 2308 970 844 330 942 615 652 2039 Latijns- Amerika Brazilie Argentinie Chili Mexico Hcuador Nicaragua Bron UNDP -: Human Development Report 1997, Wereldbank World Development Indicators 1997 20 Het beleid dient prioritair te worden gericht op verbetering van de toegang van arme mensen tot de gezondheidszorg, en in het algemeen op hervorming van de stelsels voor gezondheidszorg om de algehele capaciteit te vergroten, de prestaties te verbeteren en duurzame financiering veilig Ie stellen. Nel aantal volwassenen dal kan lezen en schrijven is de laalsle 25 jaar loegenoinen en hgl lussen 80% en 100%. liijnn alle kinderen krijgen nu basisonderwijs, maar het aantal kinderen dal middelbaar onderwijs krijgt in geïndustrialiseerde landen. De gegevens over schoolbezoek laten zien dal vrouwen in het algemeen 50% van de leerlingen uitmaken. is nog steeds aanzienlijk lager dan Tabel 1. 3. 7: Onderwijs Bruto participatiegraad alle niveaus (% met als leeftijd 6-23) Bruto participatiegraad middelbaar onderwijs (% van betreffende leeftijdscategorie) 1980 1994 1980 1993 Latijns- Amerika Brazilie Argentinie Chili Mexico Ixuador Nicaragua 59 54 65 65 68 69 53 70 72 77 72 66 72 62 42 34 56 52 48 53 42 51 43 72 70 58 55 41 Bron: UNDP -Human Development Report 1997, World Bank - World Development Indicators 1997 De vrouw lijkt dus, in ieder geval op het gebied van onderwijs, gelijke kansen als de man te hebben. Vrouwen kampen echter met discriminatie op alle andere maatschappelijke gebieden. Ze hebben vaker te maken met armoede en werkloosheid en vormen een onevenredig groot deel van de bevolking dat in de informele sector werkzaam is. Ondanks hel feit dal de toegang tol basisonderwijs in heel Latijns-Amerika is verbeterd, is het middelbaar onderwijs nog steeds in zeer beperkte male toegankelijk voor de arme bevolking, en is de toegang tot universitair onderwijs voor deze mensen in de hele regio minimaal. l«!cn adequaat en-efficiënt onderwijsstelsel is van cruciaal belang voor duurzame groei omdat hierdoor de productiviteit wordt verbeterd, de groeicijfers stijgen en de ongelijkheid wordt teruggedrongen. Hervormingen van het onderwijsstelsel en een betere toewijzing van middelen voor onderwijs, met name voor basis- en middelbaar onderwijs, blijven noodzakelijk. De officiële ontwikkelingshulp bedroeg in 1994 ongeveer 1,7% van het Latijns- Amerikaanse BNP, ofwel 6 miljard US-dollar. In 1990 was dit 1,4%. Dit bedrag is laag vergeleken met de particuliere kapitaalstromen naar Latijns-Amerika, die in 1995 54 miljard US-dollar bedroegen. Deze kapitaalstromen worden echter op een klein aantal landen gericht. Aan Brazilië alleen komt 35% van het totaal ten goede. Latijns- Amerikaanse landen zullen verdere internationale steun nodig hebben, met name voor de voortgang van de armoedebestrijding, de opbouw en verbetering van sociale, institutionele 21 en economische infrastructuren zodat voor een duurzaam karakter van de groei wordt gezorgd en voor een gelijkmatiger verdeling van de voordelen van de groei. 22 2. Ontwikkelingssamenwerking tussen de Europese Gemeenschap (EG) en de Aziatische en Latijns-Amerikaanse landen 2. 1. Algemeen beleidsoverzicht De ALA-Verordening vormt het belangrijkste referentiepunt voor de formulering van het samenwerkingsbeleid van de Commissie met betrekking tot Azië en Latijns-Amerika. Het samenwerkingsbeleid van de Commissie met Azië en Latijns-Amerika gaat echter veel verder dan de financiële regelingen van de ALA-Verordening en omvat onder andere politieke dialoog en onderhandelingen voor het sluiten van samenwerkings- en handelsovereenkomsten. 2. 1. 1. Het beleidskader voor Azië De bredere overwegingen van het samenwerkingsbeleid van de EG met Azië worden uiteengezet in de mededeling van de Commissie aan de Raad van juli 1994 Naar een nieuwe Azië-stategie [COM (94) 314] en omvatten, onder andere, het ontwikkelen van een reeks beleidsfora waardoor de landen van Zuid- en Zuidoost-Azië kunnen worden gestimuleerd tol grotere integratie van hun economieën in de wereldeconomie, alsook initiatieven voor het bevorderen van een gunstig investerings- en ondernemingsklimaat in de partncrlanden van de EG en het toegankelijk maken van de nieuwste technologie voor deze landen. Soortgelijke overwegingen worden uiteengezet in de mededeling van de Commissie Een beleid op lange termijn voor de betrekkingen tussen China en Europa [COM (95) 279]. Dit nieuwe beleid ten aanzien van Azië maakte de weg vrij voor meer recente beleidsdocumenten van de Commissie over betrekkingen met India en de ASEAN. De EU hecht bij haar samenwerking met de ontwikkelingslanden van Azië het allergrootste belang aan eerbiediging van de mensenrechten, de ontwikkeling en consolidatie van democratie en de rechtsstaat. De EU plaatst haar bilaterale samenwerking met vele landen en regio's in Azië in het kader van handels- en samenwerkingsovereenkomsten, aangevuld met een gestructureerde politieke dialoog op zowel bilateraal als regionaal niveau (zoals de dialoog met de ASEAN). De EU neemt ook deel aan de enige collectieve discussie over veiligheid in de regio, namelijk het Regionale ASEAN-Forum. Met China heeft de EG haar in 1985 ondertekend. Hoewel de eerste handels- en samenwerkingsovereenkomst totstandkoming van bilaterale betrekkingen in 1989 werd onderbroken door de gebeurtenissen op het Tiananmen-plein (met de daarop volgende sancties van de EU tegen China), heeft herstel van de betrekkingen sinds het begin van de jaren negentig de weg vrijgemaakt voor een grotere samenwerking en het maken van nieuwe afspraken voor een politieke dialoog. Al deze initiatieven vormen een aanvulling op en een uitbreiding van de meer traditionele doelstellingen als armoedebestrijding en economische samenwerking waarin in de ALA-Verordening wordt voorzien, en moeten als zodanig een wezenlijk onderdeel uitmaken van iedere algehele evaluatie van de betrekkingen van de Gemeenschap met de naties van deze regio. 23 2. 1. 2. Het beleidskader voor Latijns-Amerika Na de bijeenkomst van de Europese Raad in december 1995 in Madrid werd een nieuw - De huidige lange-lermijnbeleid goedgekeurd: De Europese Unie en Latijns-Amerika situatie en de vooruitzichten voor nauwere samenwerking 1996-2000, dat een versterking van het partnerschap en de samenwerking vóór hel jaar 2000 tol doel heell. Dit partnerschap beslaat reeds enkele tientallen jaren en is de laatste 15 jaar aanzienlijk versterkt. I)c politieke dialoog lussen de Gemeenschap en haar Lulijns-Amerikaanse partners is geïnstitutionaliseerd in het proces van San José (sedert 1984) en in de dialoog met de Groep van Rio (sedert 1990), waardoor de politieke betrekkingen gestaag zijn verbeterd. Deze politieke dialoog is aangevuld met samenwerkingsovereenkomsten. Na ondertekening van overeenkomsten van de 'derde generatie' met alle Latijns-Amerikaanse landen (behalve Cuba) is een nieuwe fase van nog nauwere samenwerking aangebroken door de onderhandelingen over overeenkomsten met Mercosur (in 1995 ondertekend) en Chili (in 1996 ondertekend). Deze samenwerking zal op den duur waarschijnlijk leiden tot verdere liberalisering van de handel tussen de EU en Latijns-Amerikaanse landen en regio's in het kader van 'open régionalisme'. Tegen deze achtergrond van een versterkt partnerschap is de samenwerking tussen de EU en Latijns-Amerika gediversifieerd en bijgewerkt om tegemoet te komen aan nieuwe behoeften van een uiterst heterogeen subcontinent dat zijn democratiseringsproces tracht te consolideren, er verder naar streeft internationaal concurrerend te worden, en de armoede en sociale ongelijkheid ter plaatse aanpakt. De traditionele technische en financiële samenwerking wordt steeds meer aangevuld mei instrumenten die zijn gericht op het tol stand brengen van nauwere economische betrekkingen en samenwerking lussen ondernemingen en met instrumenten die meer bijstand verlenen op gebieden als gender en ontwikkeling, en milieu. Andere prioritaire gebieden zijn onder meer democratisering en mensenrechten en onderwijs en opleiding. Bovendien hebben de Interparlementaire conferenties, die sedert 1974 iedere twee jaar worden georganiseerd, de dialoog nog verder gestimuleerd. 2. 2 Ontwikkeling van ALA-samenwerking, 1991-1995 Binnen dit algemeen kader zijn in de periode 1991-1995 de betrekkingen van de Gemeenschap met de ALA-ontwikkelingslanden allesomvattender en stelselmatiger geworden en werd de economische, financiële en ontwikkelingssamenwerking aanzienlijk uitgebreid. Dit kwam tot uiting door aanzienlijke verbeteringen op het gebied van democratisering (tezamen met een effectievere betrokkenheid van de burgers), het positief effect van het door de internationale financiële instellingen (met name het IMF) ondersteunde beleid voor markt- en handclsliberalisering, regionale integratieprogramma's en vooruitgang op het gebied van structurele hervormingen, (privatisering van staatseigendommen, hervorming van het fiscaal stelsel, de hervorming van financiële stelsels, herschikking van de buitenlandse schuld, enz. ). De Gemeenschap is tevens meer betrokken geraakt bij hulp- en herstelprogramma's door financiering van na-oorlogse wederopbouw- en herstelprogramma's, met name in Nicaragua en El Salvador. De Commissie heeft nieuwe instrumenten ontwikkeld voor gedecentraliseerde samenwerking en een aanzienlijk bedrag aan financiële middelen is via NGO's doorgesluisd en ten goede gekomen aan lokale particuliere bedrijven. Met de IFI's die in Azië en Latijns-Amerika actief zijn, is nauwe samenwerking tot stand gekomen op 24 het gebied van beleidskwesties, het mobiliseren van middelen, en transacties. Bovendien heeft de Gemeenschap de oprichting van regionale fora en organisaties in het kader van "open régionalisme" aangemoedigd teneinde de vooruitzichten op beleidsdialoog, handelsinlcgralic en economisch partnerschap te vergroten. Deze Zuid-Zuid-belcidsdialoog en dilo economische integratie is gericht op benutting van complementariteit en comparaiieve voordelen en een meer efficiënl gebruik van het menselijk, financieel en technisch potentieel dat nodig is om het hoofd te kunnen bieden aan algemene problemen met een regionale dimensie (zoals milieubescherming). De ontwikkeling van de beleidsdialoog van de Gemeenschap met de ALA- ontwikkclingslanden en een betere coördinatie van de hulp met andere multilaterale en bilaterale donors heeft tot een effectiever gebruik van de beschikbare financiële middelen geleid. De afgelopen paar jaar is de Gemeenschap een belangrijke partner geworden voor de ALA-ontwikkelingslanden door het stimuleren van beleidshervormingen, het verlenen van bijstand voor armoedebestrijding in rurale en stedelijke gebieden, het ondersteunen van particulier ondernemerschap en KMO's, het stimuleren van nieuwe Europese particuliere geldstromen, het ondersteunen van nationale "sociale veiligheidsnetten" tijdens de aanpassing en het overgangsproces en het bevorderen van de betrokkenheid van lokale organisaties aan de basis bij hulp- en wcderopbouwprogramma's. 25 Vrouwen in ontwikkeling Vrouwen zijn bijzonder kwetsbaar voor negatieve sociale en economische ontwikkelingen. Verhoudingsgewijs veel vrouwen weiden geconlmnteerd met armoede en werkloosheid Vrouwen zijn vaker weikzaam in de huishouding en de inloimele sector waardoor ze in veel gevallen builen de sociale zekethoid vallen Bovendien hebben zij minder toegang tot onderwijs, waardoor hun kansen worden verkleind, en worden zij in hel algemeen geconfronteerd met discriminatie door de samenleving en haar instellingen, zoals het rechts-, pohtiok of onderwijsstelsel. Verbetering van de positie van de vrouw en bevordering van de gelijkheid van mannen en vrouwen is als zodanig van essentieel belang. Een dergelijke ontwikkeling draagt echter tevens bij aan algehele sociale en economische ontwikkeling. Met name een betere toegang van de vrouw tot het onderwijs is van cruciaal belang. Het doorbreken van de vicieuze cirkel van armoede die in stand wordt gehouden door de slechte gezondheid van kinderen en lage onderwijsniveaus kan door beter onderwijs voor vrouwen worden bereikt. Onderwijs voor vrouwen is een krachtig instrument voor het verlagen van de kindersterfte en het verbeteren van de voeding en de gezondheid van kinderen in het algemeen. Onderwijs voor vrouwen is ook van invloed op vruchtbaarheid (gewoonlijk lager onder vrouwen die kunnen lezen en schrijven) en het gebruik van voorbehoedmiddelen. Bovendien vergroot het de kansen van de vrouw op actieve deelname aan het arbeidsproces en haar kansen op werk in de formele sector. De ALA-Verordening besteedt bijzondere aandacht aan de in het ontwikkelingsproces en bepaalt dat het hulpverleningsbeleid van de EG 'erop [moet] toezien (. )dat er juist voor specifieke maatregelen en projecten wordt gekozen waardoor vrouwen op voet van gelijkheid meer en actiever kunnen deelnemen aan de productieprocessen en de resultaten daarvan, aan de maatschappelijke activiteiten en aan de besluitvorming' (artikel 5). De verordening stelt eveneens de noodzaak vast dat bij alle programma's en projecten in het kader van ontwikkelingssamenwerking met de ALA-ontwikkelingslanden rekening wordt gehouden met de rol van de vrouw. ' (considerans) Deze aandacht werd nog versterkt door de resolutie van de Raad van 1995 inzake het integreren van de gender-problematiek in de ontwikkelingssamenwerking (12847/95 van 20. 12. 1995). rol van de vrouw 'inzonderheid De tenuitvoerlegging van de verordening kent dus een tweeledig aanpak. Aangezien de bevordering van de gelijkheid van man en vrouw een integrerend deel hoort uit te maken van alle activiteiten, worden sedert 1994 alle projecten doorgelicht om ervoor te zorgen dat op adequate wijze aandacht wordt besteed aan de integratie van de gender-problematiek. Bovendien zullen specifieke projecten nodig zijn voor de bestrijding van ongelijke behandeling van mannen en vrouwen. Van het totaal van de EG-hulp aan de ALA-regio's sedert 1992 is meer dan 235 miljoen ecu ten goede gekomen aan projecten voor positieve actie ten behoeve van de versterking'van de rol van de vrouw, zonder de acties mee te rekenen die waren geïntegreerd in projecten en programma's die uit hoofde van andere begrotingslijnen zijn uitgevoerd. Tevens bestaat een kleine specifieke begrotingslijn 'Vrouwen in ontwikkeling' voor de financiering van technisch advies en voorlichtingsactiviteiten om meer aandacht te vestigen op de gender-problematiek binnen de gehele ontwikkelingssamenwerking. De Commissie heeft bijvoorbeeld een aantal studies gefinancierd ('Gender Profiles) over de situatie van de vrouw in enkele Latijns-Amerikaanse ontwikkelingslanden. Deze studies maken het eenvoudiger projecten en programma's effectief te richten op verbetering van de positie van de vrouw. In het kader van de samenwerking met de ALA-ontwikkelingslanden is tevens bijzondere nadruk gelegd op het vergroten van de aandacht voor ge«Jer-aangelegenheden en de rol van de vrouw in de ontwikkeling alsmede, meer in het algemeen, op de noodzaak van eerbiediging van de mensenrechten en de vrijheden van burgers, constitutionele hervormingen, de consolidatie van het democratiseringsproces en de hervorming van binnenlandse rechtssystemen en justitiële apparaten. Publieke verantwoordingsplicht ("beste werkwijzen"), goed bestuur en eerbiediging van de rechtsstaat in ALA- partnerlanden zijn belangrijke voorwaarden geweest voor een vruchtbare dialoog en het beschikbaar stellen van financiële middelen van de EG voor het verlenen van bijstand. 26 De communautaire economische samenwerkingsprogramma's in Azic en I atijns Amerika besteden bijzondere aandacht aan de particuliere sector. Met deze programmas is beoogd het ondernemings- en regelgcvingsklimaat in partnerlanden te verbeteren teneinde een in beide richtingen op gang te brengen door het handels- en invcslcringsstroom ontwikkelen van een groot aantal ondersteunende instrumenten ter bevordering van de ontwikkeling van ondernemingen en met name kleine en middelgrote ondernemingen. Deze instrumenten omvatten onder meer institutionele steun via instellingen als de Raad van Europese Kamers van Koophandel en ondernemingsraden, en diverse rechtstreeks gefinancierde opleidingsprogramma's ter verbetering van de kundigheid in beheer in partnerlanden. De programma's van de Commissie beperken zich echter niet alleen tot de economische dimensie van ontwikkeling. Het belang van de sociale sector wordt erkend alsook de noodzaak om te zorgen voor een rechtvaardige verdeling van de resultaten van de vooruitgang. Projecten en programma's in verband met financiële en technische samenwerking zijn gericht op armoedebestrijding en besteden met name aandacht aan gezondheid, sanitaire voorzieningen en de ontwikkeling van menselijk potentieel en houden rekening met de gcnder-problemaliek en milieu-aspecten van ontwikkeling. Bevolking en reproductieve gezondheidszorg Van groot belang voor ontwikkeling is dat de bevolkingsgroei een halt wordt toegeroepen door de bevolking bewust te maken van gezinsplanning en door het bieden van hoogwaardige diensten om aan de vraag te komen. Hoge prioriteit verdient het verminderen van de honderdduizenden gevallen van moedersterfte en de miljoenen gevallen van medische complicaties bij zwangerschap en geboorte. Bovendien wordt steeds meer aandacht besteed aan het creëren van een veilige omgeving voor de jeugd, vrij van geweld en mishandeling. Ook wordt steeds meer gerichte voorlichting gegeven en worden steeds meer speciale diensten ingesteld om ongewenste zwangerschappen en seksueel overdraagbare ziekten (met inbegrip van HIV) te voorkomen. tegemoet In Azië en Latijns-Amerika verleent de Commissie steun om de vrouw meer zeggenschap te geven met betrekking tot haar eigen voortplantingsleven; de Commissie verleent steun bij het opzetten van kwalitatief betere diensten die bovendien beter toegankelijk zijn voor degenen die ze nodig hebben. De Commissie ontwikkelt bovendien strategieën met een gunstige kostenbatenverhouding voor het tegengaan van de verspreiding van HIV/AIDS en andere seksueel overdraagbare ziekten. De speciale begrotingslijn voor bevolkingsbeleid en -programma's in ontwikkelingslanden (B7-631) wordt aangewend ter ondersteuning van beleidsontwikkeling en van innovatieve projecten die complementair zijn met de grotere programma's voor hulp aan de gezondheidssector. De nieuwe verordening van de Raad met betrekking tot B7-631 (EG 1484/97, PB L 202 van 30. 7. 1997, blz. 1) bepaalt dat de Commissie ernaar zal streven: * vrouwen, mannen en adolescenten in staat te stellen om na gedegen voorlichting zelf vrije keuzes te maken over het aantal kinderen dat zij willen en geboortespreiding; * bij te dragen aan het creëren van een sociaal-cultureel, economisch en onderwijsklimaat dat bevorderlijk is voor de volledig vrije uitoefening van keuzes, met name voor vrouwen en adolescenten, en met name door het veroordelen en uitroeien van alle vormen van seksueel geweld, verminking en misbruik,, die hun waardigheid en gezondheid aantasten; * hulp te verlenen bij de ontwikkeling of de hervorming van gezondheidsstelsels teneinde de toegankelijkheid en kwaliteit van de dienstverlening op het gebied van de reproductieve gezondheidszorg voor vrouwen, mannen en adolescenten te verbeteren en hierdoor de gezondheidsrisico's voor vrouwen en kinderen aanzienlijk te verminderen. Het is van groot belang te benadrukken dat de op de gemeenschappen gerichte benadering bij de samenwerking met de ALA-ontwikkelingslanden is gebaseerd op het gebruik van uiteenlopende in de ontwikkelingsprocessen van de landen van Azië en Latijns-Amerika. De verschillende instrumenten die worden aangewend, verschillen bovendien van land tol land en van regio instrumenten die verschillen afgestemd op de zijn 27 instrumenten wordt gehanteerd, hangt af van hel tot regio; welke combinatie van ontwikkelingsniveau en van de vraag of inspanningen nodig zijn voor bevordering van handel en investeringen, voor projectfinanciering, voor structurele aanpassingsmiddclcn, voor technische bijstand en/of economische samenwerking of voor de verbetering ontwikkelingssamenwerking met de ALA-ontwikkclingslanden lot een grote uitdaging voor de Gemeenschap. de markt. Deze diversiteit maakt financiële en toegang van lot de In de ontwikkelingslanden in Zuidoost-Azië en het Indiase subcontinent gaven de ontwikkeling en de aard van de multilaterale en bilaterale dialoog en samenwerking van de EG in de periode 1991-1995 uitdrukking aan de snelle groei die in dit deel van de wereld werd bereikt, de overeenkomsten voor versterking van regionale samenwerking in Azië en het gebied van de Stille Oceaan (ASEAN, SAARC, APEC, enz. ) en de hieruit voortvloeiende verschuivingen in het economische machtsevenwicht in de wereld. Ook is de noodzaak van bclcidsdiffcrentiatic steeds duidelijker geworden, in het licht van de uiteenlopende niveaus van economische en sociale groei die de landen in dit deel van de wereld doormaakten. Daardoor omvatte het EG-bclcid in Azië vrijc-markthandcl, handclsinlcgratic en inveslcringsdoelstcllingen in snelgroeiende opkomende economieën, bclcidsdialoog en ondersteuning van hervormingen in landen die een aanpassingsbeleid voeren (voormalige geleide economieën), en traditionele ontwikkelingssamenwerking, met name gericht op armoedebestrijding, in de armste landen. In de tweede helft van de jaren tachtig en in het begin van de jaren negentig gingen veel, zo niet de meeste Latijns-Amerikaanse landen van start met de uitvoering van een democratiseringsproces door een overschakeling op meer participerende vormen van bestuur, het aanmoedigen van grotere doorzichtigheid en van verantwoordingsplicht voor bestuur en het bevorderen van de rechtsstaat. Deze positieve ontwikkelingen en de hiermee gepaard gaande beleidsplannen hebben tot een grotere politieke stabiliteit in Latijns- Amerika geleid. in volgorde structurele Deze landen bleken een bijzonder grote uitdaging te zijn voor het samenwerkingsbeleid van de EG, aangezien in elk van deze landen sprake is van een ander niveau en van een andere en democratiseringsprocessen. Gedurende de tweede helft van de jaren tachtig en in het begin van de jaren negentig voerden enkele landen in de regio (Brazilië, Argentinië en Chili bijvoorbeeld) ambitieuze stabilisatie- en aanpassingsprogramma's uit en startten veel landen (met inbegrip van Costa Rica, Mexico, Venezuela, Uruguay, Bolivia, enz. ) met de financiële kwesties en betalingsbalansproblemen die door aanpak van dringende onhoudbare buitenlandse schulden bij Westerse commerciële banken waren ontstaan. marktlibcraliscring aanpassing, integratie hebben tot nieuwe rechtstreekse buitenlandse De versterking van de democratie, politieke stabiliteit, economische hervormingen en regionale investeringen en omvangrijke wederopbouw-/herstel- en ontwikkelingssamenwerkingsprogramma's geleid die door bilaterale donors, de Gemeenschap en de instellingen van Bretton Woods werden ondersteund. Gedurende de referentieperiode werden belangrijke inspanningen geleverd door de regionale samenwerking en integratie (San José, Andes-groep, MERCOSUR, enz. ), hetgeen het positieve en handclsintegralie tot uitdrukking bracht. in Midden- en Latijns-Amerika van nieuwe beleidslijnen ter bevordering van voor economische liberalisering landen effect 28 2. 3. Verordening (EEG) nr. 443/92 van de Raad van 25/2/1992 In Verordening (EEG) Nr. 443/92 van de Raad inzake financiële en technische hulp en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië (PB L 52 van 27. 2. 1992, blz. I) gaat het om een belangrijke uiteenzetting van de communautaire aanpak voor ontwikkelingssamenwerking. De verordening, die op artikel 235 van het Verdrag is gebaseerd, is bijzonder innovatief om de volgende redenen: 1) De verordening bepaalt dat er een nauwe relatie dient te bestaan tussen de instrumenten voor communautaire ontwikkelingssamenwerking en de strategieën voor liberalisering van het handelsverkeer (artikel 1). 2) De verordening introduceert het beginsel dat samenwerking en beschikbaarstelling van financiële middelen afhankelijk wordt gesteld van de eerbiediging van de fundamentele mensenrechten en fundamentele democratische beginselen in ieder EG-partnerland. In dit verband zijn in alle teksten van de samenwerkingsovereenkomsten die sinds 1992 tot stand zijn gekomen, bepalingen opgenomen inzake "mensenrechten" en "democratisering" (artikel 2). 3) De verordening bepaalt dat een aantal gedecentraliseerde overheden in aanmerking komen voor economische, technische en financiële hulp. In aanmerking komen niet alleen centrale of lokale overheden, maar ook particuliere instellingen en NGO's (artikel 3). 4) De belangrijkste financiële instrumenten van de Gemeenschap (en de programmering ervan dienen te worden afgestemd op de specifieke behoeften van ALA-partnerlanden (artikel 3). 5) De verordening bepaalt dat de financiële en technische samenwerking hoofdzakelijk is bedoeld voor hulp aan de armste ALA-ontwikkelingslanden en de armste lagen van de plaatselijke bevolking (artikel 4). 6) Financiële en technische hulp dient in het bijzonder te zijn gericht op ontwikkeling van het platteland, continuïteit van de voedselvoorziening, milieubescherming, de rol van de vrouw, drugsbestrijding, democratisering, bescherming van het kind, enz. (artikel 5). Bij de economische samenwerking, te weten wetenschappelijke en technologische samenwerking en partnerschap, institutionele en bestuurlijke ontwikkeling, het creëren van een gunstig klimaat voor investeringen, integratie van de handel en ondersteuning van de particuliere sector, dienen de wederzijdse belangen van de Gemeenschap en de partnerlanden te worden behartigd. Steun voor regionale samenwerking wordt als een belangrijk onderdeel van economische samenwerking beschouwd (artikel 7). 29 Drugs In 1987 werd de begrotingslijn voor steun de strijd tegen drugs, "Noord-Zuid-samenwerking bij de bestrijding van drugs en drugsverslaving" (B7-6210), ingesteld ter financiering van projecten op dit gebied. Sindsdien wenste de Commissie te beschikken over een verordening die als rechtsgrond voor deze begrotingslijn moet dienen. Verordening (EG) 2946/97 (PB L 287 van 21. 10. 1997, blz. 1) werd vastgesteld na het advies aan de Raad na tweede lezing in het Europees Parlement op 13 maart 1997. Deze begrotingslijn weerspiegelt echter niet de werkelijke kosten van de samenwerking van DGIB op het gebied van drugsbestrijding met de landen van de geografische zone van haar rechtsbevoegdheid, aangezien enerzijds hierin niet de kosten voor deze periode zijn begrepen van de clausules "drugsbestrijding" van het SAP (industrie- en landbouwproducten voor de landen van het Andes-pact, landbouwproducten voor de landen van het Andes-pact en de landen van Midden-Amerika) voor wat betreft het verlies aan begrotingsinkomsten voor de EG, en anderzijds is in deze begrotingslijn ook niet de eventuele financiering van programma's begrepen die in het kader van andere begrotingslijnen worden gerealiseerd. Van 1991 tot 1995 bedroegen de financiële middelen in het kader van begrotingslijn B7-6210 ongeveer 50 miljoen ecu. 34% hiervan is toegewezen aan Latijns-Amerika, 31,3% aan Azië, 9,3% aan de ACS-landen, 19,8% aan het Middellandse-Zeegebied en 3,5% is ten goede gekomen aan diverse landen of zijn besteed voor horizontale acties ten behoeve van een regio of een groep van landen (thematisch onderzoek, enz). In totaal is 52% van de financiële middelen ten goede gekomen aan programma's voor preventie en terugdringing van de vraag of voor behandeling en rehabilitatie van drugsverslaafden; 20% is ten goede gekomen aan alternatieve ontwikkelingsprogramma's en 10% ervan heeft acties mogelijk gemaakt voor bestrijding van de handel of terugdringing van het aanbod en de resterende 18% is ten goede gekomen aan opleidings- of onderzoeksprogramma's. In deze periode hebben NGO's als projectpartners de helft van alle toegewezen middelen ontvangen en regeringen 30%. Het UNDCP (Programma van de Verenigde Naties inzake internationale drugsbestrijding) heeft ongeveer 18% van het totaal ontvangen. Deskundigen en universiteiten hebben 2% van de middelen toegekend gekregen voor onderzoek. 7) Om de Gemeenschap in staat te stellen deze richtsnoeren voor beleid uit te voeren en financiële, economische en technische hulp aan haar ALA-partners te verlenen, wordt in de verordening voor de periode 1991-1995 een bedrag van 2750 miljoen ecu noodzakelijk geacht. De financiële middelen dienen beschikbaar te worden gesteld in het kader van een indicatieve middellange-termijnprogrammering die dient te worden uitgevoerd met de betrokken ontwikkelingslanden. Ook wordt bepaald dat ongeveer 10% van dit totaal dient te worden aangewend voor de financiering van programma's op het gebied van milieubescherming en behoud van het tropisch regenwoud (artikel 9 en 10). 30 Milieubescherming in EG-samenwerking met ALA-ontwikkelingslanden Milieuvraagstukken zijn oen belangrijk onderdeel van EG-samenwerking met ontwikkelingslanden in Azië on l atijns Amerika gaan uitmaken. Do/o vraagstukken krijgen steeds meer aandacht in de dialoog met in alle partnerlandon, zoals onder nndoro blijkt uil het feit dat milieuvraagstukken samenwerkingsovereenkomsten met partnerlanden/regio's in Azië en Latijns-Amerika worden opgenomen. Het belang dat aan milieuvraagstukken wordt gehecht blijkt tevens uit de mate van financiering van projecten en programma's met specifieke milieudoelstellingen. In dit verband werd in een recente onafhankelijke inventaris van door DG IB toegewezen financiële middelen voor milieuprojecten geconcludeerd dat tussen 1990 en 1995 596 miljoen ecu werd toegewezen voor milieuprojecten in Azië en 255 miljoen ecu in Latijns-Amerika. Een groot deel van deze uitgaven wordt via de ALA-begrotingslijn doorgesluisd, waarbij dus, grofweg, wordt voldaan aan de "10 %-doelstelling" van de AI_A-Verordening. Deze bedragen hebben echter eveneens betrekking op twee begrotingslijnen die speciaal op het milieu in ontwikkelingslanden en op tropische regenwouden zijn gericht. Deze aanvullende activiteiten zijn uit hoofde van de ALA- begrotingslijnen uitgevoerd. De op het milieu in ontwikkelingslanden gerichte begrotingslijn (B7-6200, 15 miljoen ecu in 1995, voor alle ALA/MED/ACS-landen) wordt aangewend voor innovatieve proefprojecten met betrekking tot het beheer van het natuurlijk en stedelijk milieu, alsmede voor strategische studies op het gebied van milieu. De proefprojecten die uit hoofde van deze begrotingslijn worden gefinancierd, worden vaak voor verdere financiering overgenomen door de begrotingslijnen die onder de AI_A-Verordening vallen. Er bestaat dus belangrijke synergie tussen de twee financieringsinstrumenten. In 1995 werden inspanningen verricht voor het vaststellen van een rechtsgrond voor deze activiteiten door het opstellen van een verordening. Deze inspanningen werden in 1996 voortgezet en begin 1997 afgerond (EG 722/97, PB L 108 van 25. 4. 1997, blz. 1). De tweede "milieu-" begrotingslijn is gericht op de bescherming van tropische regenwouden (B7-620, 50 miljoen ecu in 1995 voor Azië, Latijns-Amerika en ÀCS-landen). Deze begrotingslijn wordt specifiek aangewend voor de bescherming en het rationeel beheer van tropische regenwouden en de verbetering van de omstandigheden voor bewoners van tropische regenwouden en de bevolking die aan de rand van de wouden woont. Op 20 december 1995 werd een verordening goedgekeurd (EG 3062/95, PB L 327 van 22. 12. 1995, blz. 9) waarin de grondbeginselen en strategieën alsmede de procedures voor de vastleggingen in het kader van deze begrotingslijn werden vastgelegd. NGO's spelen een belangrijke rol bij de uitvoering van programma's en projecten die door deze twee begrotingslijnen worden gefinancierd. Een ander belangrijk instrument dat zorgt voor de milieuresultaten van de samenwerkingsactiviteiten die in het kader van de ALA-begrotingslijn worden gefinancierd, is de milieu-effectrapportage (MER). De MER-procedures werden in 1991 ingevoerd en zijn steeds verder verfijnd en aangevuld met andere vormen van steun zoals opleidingscursussen en voorlichtingsmateriaal. 2. 4. Betrokken bilaterale samenwerkingsovereenkomsten en multilaterale betrekkingen De tenuitvoerlegging van de ALA-Verordening heeft plaatsgevonden in het kader van een versterkte beleidsdialoog (waaronder culturele, wetenschappelijke en technologische aangelegenheden) en een handelsintegratieproces dat door een nieuwe reeks bilaterale samenwerkingsovereenkomsten (overeenkomsten) van de "derde generatie") wordt gereguleerd en, op multilateraal niveau, door nieuwe betrekkingen met regionale organisaties in Azië en Latijns-Amerika. Aldus: a) werden in de referentieperiode nieuwe bilaterale betrekkingen aangeknoopt met partnerlanden in Azië. Met India (PB L 223 van 1994, blz. 23), Sri Lanka (PB L 85 van 1995, blz. 32), Vietnam (PB L 136 van 1996, blz. 28), Nepal (PB L 137 van 1996, blz. 14) 31 en Macau (PB L 404 van l'WJ!, blz. 2(>) werden samenwcikingsovereenkomslen ondertekend. Aan de andere kant werd de samenwerking met Burma opgeschort als gevolg van voortdurende en ernstige schending van de fundamentele mensenrechten. I)c multilaterale samenwerking mcl regionale groepen in Azië (ASEAN, SAAR(\ enz. ) werd aanzienlijk uitgebreid naar een aantal gebieden van gemeenschappelijk of regionaal belang. Voor het bieden van een kader voor deze bilaterale en multilaterale dialoog werd een nieuwe mededeling, Naar een nieuwe Azië-strategie [COM(94)314], door de Raad in november 1994 goedgekeurd. De nieuwe Azië-strategie omvat nieuwe lange- termijndoelstellingen en beleidsprioriteiten die zijn gericht op het bevorderen van een effectieve en pro-actieve politieke en culturele rol en economische aanwezigheid van Europa in deze meest dynamische regio van de wereldeconomie en heeft de weg vrijgemaakt voor het ASEM-proces. Deze strategie werd aangevuld door mededelingen inzake toekomstige betrekkingen met China, India en ASEAN. alle landen van Midden- b) Ook met nieuwe samenwerkingsovereenkomsten ondertekend, waaronder met Mercosur en het Andcs-pact, en onlangs met Chili en Mexico; alleen Cuba vormt hierop een uitzondering : hier werd alleen humanitaire hulp verleend via NGO's. Na eerdere verklaringen van de Europese Raad in Korfoe, Essen en Cannes, keurde de Europese Raad van Madrid in december 1995 bovendien een nieuw lange-termijnbeleid goed dat is gericht op consolidatie van het partnerschap en de samenwerking tussen de EU en Latijns-Amerika voor het jaar 2000. en Zuid-Amerika zijn 32 3. De details van de communautaire samenwerking met Azië en Latijns-Amerika, van 1991 tot 1995. 3. 1. Algemeen kwantitatief overzicht van de communautaire samenwerking In dit hoofdstuk wordt zo duidelijk mogelijk aangegeven, met behulp van gegevens die een vergelijkbaar beeld geven voor alle ALA-regio's, wat de resultaten van de tenuitvoerlegging van het programma voor ontwikkelingssamenwerking uit hoofde van de ALA-Verordening zijn. De gegevens die in dit hoofdstuk worden besproken en in de bijlagen worden weergegeven, zijn afkomstig uit twee bronnen. De eerste bron, waaruit de samenvattende Tabel l en de gedetailleerde Tabellen 2A tot 2D en 3A tot 3D afkomstig zijn, is de gegevensbank die is aangelegd voor de allesomvattende evaluatie waaraan op dit moment door DG IB wordt gewerkt. De gegevens geven een overzicht van de vastleggingen en de betalingen ten behoeve van de twee regio's (en hun verschillende subregio's), die worden gerangschikt aan de hand van een kader dat is gebaseerd op de classificatie van officiële ontwikkelingshulp (ODA) van de Commissie voor ontwikkclingsbijstand (DAC) van de OESO (Tabellen 2A-2D) en per begunstigd land (Tabellen 3A-3D). Deze gegevens hebben betrekking op een grotere verscheidenheid aan acties en instrumenten dan waarin strikt gezien wordt voorzien in het kader van de ALA- Verordening. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een classificatie naar projecttype die enigszins afwijkt van de benadering waarin de verordening voorziet. De DAC-classificatie maakt dan ook geen duidelijk onderscheid tussen alle samenwerkingsgebieden die in de ALA-Verordening worden vermeld en de fundamentele beleidsdocumenten van de Commissie voor Azië en Latijns-Amerika (zie 2. 1. 1. en 2. 1. 2. ). Tabel 2B (Latijns- Amerika) vermeldt bijvoorbeeld een totaal van 126 miljoen ecu aan vastleggingen voor de subsector 'Industrie, mijnbouw en bouw'. In feite heeft het grootste deel van dit bedrag betrekking op projecten die op micro-ondernemingen in de informele sector zijn gericht. De tweede gegevensbron bestaat uit de gegevensbanken van de technische eenheden in de directoraten Azië en Latijns-Amerika van DG IB. Hierin worden de totale vastleggingen geanalyseerd, voor de desbetreffende jaren, en voor Azië en Latijns-Amerika, per begrotingslijn. Deze begrotingslijnen hebben betrekking op het soort acties waar de ALA- Verordening op zijn minst in principe voor bestemd is of hij betrokken is en zijn gerangschikt naar 4 onderdelen: Financiële en technische bijstand Economische samenwerking Humanitaire hulp Overige. Gegevens over vastleggingen aan de hand van deze classificatie worden in Tabel 4 voor Azië en in Tabel 6 voor Latijns-Amerika weergegeven. Zie bijvoorbeeld de relevante tabellen in 'Inventory of European Community Aid' ODI, London, december 1996. Bijvoorbeeld: Democratisering, Vrouwen in ontwikkeling, Demografie, Tropische Regenwouden, enz. 33 De AI. A Vcioidening Ni 443/9. > heelt echter alleen betrekking op het beheer van de begrotingslijnen vooi financiële en technische bijstand (B 7-3000 en B 7-3100) en voor economische samenwerking in enge zin (B 7-3001 en B 7-3110). Gegevens over vastleggingen uitsluitend uit hoofde van deze begrotingslijnen worden in Tabel 5 (Azië) en 7 (Latijns-Amcrika) weergegeven. Het uitgangspunt vormt Tabel 1, waarin een algemeen overzicht wordt gegeven van vastleggingen en betalingen van de Commissie voor Azië, met inbegrip van China, Macau en Jemen, en Latijns-Amerika. Zoals reeds eerder is opgemerkt, bevat deze tabel gegevens over een veel groter aantal acties dan waarin strikt gezien door de ALA-Verordening wordt voorzien. De tabel geeft niettemin een illustratie - en tot dusver de enige beschikbare - die een antwoord geeft op de vraag in hoeverre vastleggingen voor Azië en Latijns-Amerika reeds in betalingen zijn omgezet. Bovendien zijn de gegevens voor Zuid- en Zuidoosl-Azië zodanig gerangschikt dat de verhouding tussen vastleggingen en betalingen duidelijk blijkt. Het is belangrijk op te merken dat zowel de vastleggingen als de betalingen in de jaren 1991 tot 1995 beduidend hoger waren dan in de voorgaande periodes. In onderdeel 8 van Tabel 1 valt op dat de ratio totale betalingen/totale vastleggingen voor de referentieperiode 60 procent bedraagt. Voor Latijns-Amerika is deze ratio hoger (64 procent) dan voor Azië (58 procent). Voor Zuid- en Zuidoost-Azië is deze iets lager dan 56 procent. Dergelijke getallen kunnen als representatief of als een eerste benadering gelden voor de ratio betalingen/vastleggingen voor acties uit hoofde van de ALA-Verordening. In de periode die in dit verslag wordt bestreken, zijn de totale betalingen sterk gedaald ten opzichte van de totale vastleggingen en de kloof is nu groter dan in eerdere periodes (64 procent in de periode van 1986 tot 1990). Het gaat hierbij dus om een aanzienlijke daling van de ratio betalingen/vastleggingen voor Azië die niet wordt gecompenseerd door de stijging van dit percentage voor Latijns-Amerika. Er bestaat een aantal mogelijke verklaringen voor de daling in deze ratio. Het kan het gevolg van een toegenomen complexiteit van de ontwikkelingssamenwerking zijn, waardoor meer tijd nodig is voor de uitvoering van steunprogramma's, alsmede van andere krachten die de periode die nodig is voor het opstarten van projecten langer maken, zoals problemen met het absorptievermogen van de steunmiddelen. De betalingen aan Azië en aan Latijns-Amerika, als percentage van de totale betalingen, waren nagenoeg even hoog in de periode van 1991 tot 1995 (54 procent voor Azië, 46 procent voor Latijns-Amcrika), vergeleken met respectievelijk 63 procent en 37 procent voor de hieraan voorafgaande periode 1986-1990. Het is dan ook duidelijk dat deze recente bedragen sterk afwijken van de lang gevestigde informele afspraak dat ongeveer tweederde van de hulp uit hoofde van het ALA-programma naar Azië dient te gaan (tot 1990 is hieraan ruimschoots tegemoetgekomen). Deze ontwikkeling is ongetwijfeld, in ieder geval ten dele, een afspiegeling van beslissingen van de begrotingsautoriteiten binnen de Europese instellingen. Tabellen 2A-2D geven ook een analyse van de totale vastleggingen en betalingen voor steun aan Azië en Latijns-Amerika. Deze analyse is gerangschikt op een wijze die is afgeleid van de OESO-DAC-classificatie. Nogmaals dient voor het onderhavige verslag (zie hierboven) te worden gewezen op de beperkingen van deze classificatie. Niettemin is het mogelijk een indruk te krijgen van wat de resultaten voor de prioriteiten van de ALA- 34 Verordening zijn. Wat de vastleggingen in de Tabellen 2A en 2B betreft, is het belangrijk te wijzen op: - de nog steeds aanzienlijke vastleggingen voor zowel Azië als Latijns-Amerika voor de ontwikkeling van het platteland vergeleken met eerdere periodes; - de financiële middelen die slaan vermeld bij hel onderdeel 'Milieu' en 'Vrouwen in ontwikkeling ' hebben uitsluitend betrekking op middelen die specifiek zijn bestemd voor deze onderdelen en zijn dus in belangrijke mate een te lage schatting van de totale EG- toewijzing hiervoor. Wel blijkt dat wordt voldaan aan de eis van de verordening dat 10 procent van de vastleggingen voor acties voor milieubescherming dient te worden gereserveerd. Dit is de conclusie van de studie 'Evaluation of the Environmental performance of the EC Programmes, 1990-1995' (Vol. 1 ERM, oktober 1996); - het toegenomen deel van de financiële middelen dat wordt toegewezen aan 'Sociale infrastructuur en dienstverlening' in vergelijking met, bijvoorbeeld, de daling van het deel dat wordt toegewezen aan Economische infrastructuur en dienstverlening. 35 Economische samenwerking Do ALA-Verordoning steil duidelijk dot economische samenwerking met de partner-ontwikkelingslanden in de twee regio's hoge prioriteit dient te krijgen. De/e samenwerking onderscheidt zich van linanciële en technische bijstand door de nadruk op wederzijds belang, d. w. z. de economische samenwerking dient een netwerk van bedrijven en andere economische banden te creëren en te verstevigen tussen de EU en haar partnerlanden. De economische samenwerking van de ALA- ontwikkelingslanden door hen te helpen de institutionele capaciteit te vergroten, en zo een gunstiger klimaat te scheppen voor toekomstige mogelijkheden die de toename van de internationale handel en de ongedeelde Europese markt bieden, alsmede door de aanwezigheid van bedrijven uit alle lidstaten en de beschikbaarheid van de technologie er know-how van die Staten met name in de particuliere sector en de KM O's te vergroten' (artikel 7). investering en ontwikkeling en optimaal profijt 'draagt bij aan de ontwikkeling trekken van de te De EG heeft een groot aantal instrumenten ontwikkeld en uitgevoerd voor de bevordering van economische samenwerking in haar diverse vormen. financiert Investeringsbevordering vindt plaats in het kader van ECIP, AL-lnvest en Asia-Invest. Het EClP-programma, waaronder 'niet alleen de ALA-ontwikkelingslanden vallen, maar ook de landen van het Middellandse- Zeegebied, tussen ondernemingen, haalbaarheidsstudies, proefprojecten, risicokapitaal, opleidingsprogramma's en acties ter ondersteuning van leidinggevend personeel. AL-lnvest en Asia-Invest zijn programma's die worden gefinancierd door de Commissie voor: • het bevorderen van een toename van bilaterale handel en investeringsstromen; • steunverlening bij de bewustmaking van de Europese ondernemers van mogelijkheden in de ALA- investeringsbevorderingsacties voor financiering samenwerking individuele acties zoals van regio's; en • het ondersteunen van bedrijven in de ALA-ontwikkelingslanden bij het aangaan van samenwerking met Europese bedrijven die voor beide partijen voordeel oplevert. Contacten en samenwerking tussen bedrijven in de twee regio's en Europese bedrijven worden tevens ondersteund door middel van voorzieningen als BC-Net (Business Co-operation Network, Europees netwerk voor samenwerking en toenadering tussen ondernemingen), en BSO (Bureau voor samenwerking tussen ondernemingen). Deze verlenen diensten voor samenwerkende bedrijven, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen. De EG-hulp wordt tevens aangewend voor hulp voor bankdiensten, financiële diensten en zakelijke dienstverlening voor ondersteuning van de financiële sector, steun bij privatisering en consolidatie van financiële instellingen in de ALA-ontwikkelingslanden. De jaarlijkse vastleggingen uit hoofde van de begrotingslijn Economische samenwerking zijn sinds 1990 aanzienlijk gestegen en bedroegen in 1995 56 miljoen ecu voor Latijns-Amerika en 58 miljoen ecu voor Azië. In de periode van 1991 tot 1995 betrof 16% van de totale hulp voor economische samenwerking vastleggingen voor Latijns-Amerika en ongeveer 10 procent vastleggingen voor Azië. Op basis van de DAC-gegcvens is het niet eenvoudig duidelijke of eenduidige uitspraken te doen over de betalingen (Tabellen 2C en 2D). Volgens deze gegevensbron is een belangrijk deel (50 percent) van de hulp aan Azië niet toe te kennen aan een bepaalde sector, waardoor het onmogelijk wordt zinvolle conclusies te trekken omtrent de ratio betalingen/vastleggingen per sector voor de regio gedurende de beperkte periode waarop dit verslag van toepassing is. De situatie is iets beter voor Latijns-Amerika, waar slechts circa een zesde van de totale betalingen niet kan worden toegewezen aan een bepaalde sector, ongeveer hetzelfde deel als geldt voor de vastleggingen. Tabellen 2B en 2D lijken er dus op te wijzen dat de ratio betalingen/vastleggingen voor Latijns-Amerika enigszins hoger liggen in de meer traditionele sectoren (natuurlijke hulpbronnen en andere productieve sectoren) dan in de sectoren waarop de economische samenwerking zich in principe nu tracht te richten, 36 algemene namelijk economische en sociale infrastructuur, steun voor bestuur en burgermaatschappij en en plattelandsontwikkeling, enz. Zoals hierboven gold voor Azië, is hel onderhavige verslag echter van toepassing op de periode I9()| 1995. De gegevens voor l*)% kunnen een ander beeld geven. ontwikkelingskwesties ontwikkeling vrouwen zoals in De Tabellen 3A tot en met 3D maken analyse van de vastleggingen en betalingen per begunstigd land mogelijk. Te zien is dat voor een aantal landen (de Filipijnen, India, Peru, Nicaragua), ondanks hun behoefte aan hulp, de ratio betalingen/vastleggingen in de referentieperiode relatief laag waren. Niettemin dient te worden opgemerkt dat voor ieder land een belangrijk deel van zowel de vastleggingen als de betalingen niet te classificeren is naar land. De opmerkingen dienaangaande zijn dan ook tentatief. Dit voor wat betreft de gegevens die op DAC-gegevensbronnen zijn gebaseerd. Tabellen 4 en 6 laten gedetailleerde gegevens zien die afkomstig zijn uit interne bronnen van de Commissie, over vastleggingen, voor Azië en Latijns-Amerika, voor begrotingslijnen uit hoofde waarvan acties worden gefinancierd die onder de algemene beginselen vallen die in de ALA-Verordening zijn vastgelegd. Zoals eerder is opgemerkt vormt de ALA-Verordening de rechtsgrond voor de uitvoering van vier begrotingslijnen. Gegevens over vastleggingen in verband met deze begrotingslijnen, voor Azië en Latijns-Amerika, worden weergegeven in labellen 5 en 7. Uit Tabel 4 blijkt dat de totale vastleggingen voor Azië in de periode van 1990 tot 1995 met twee derde zijn gestegen. Deze stijging (ongeveer 240 miljoen ecu) is vrijwel geheel bestemd voor de voorgestelde uitgaven voor de onderdelen Financiële en technische samenwerking (140 miljoen ecu) en Economische samenwerking (55 miljoen ecu). Deze wijzigingen betreffen de aspecten van ontwikkelingssamenwerking waarop in de verordening de nadruk wordt gelegd. Niettemin was er ook sprake van een belangrijke stijging van de vastleggingen uit hoofde van de Herstelprogramma's, Voedselhulp en Noodhulp. Opgemerkt dient te worden dat de EU nu de voornaamste donor van officiële ontwikkelingshulp voor Latijns-Amerika is. De EU nam in 1995 53% van de totale steun voor haar rekening. Uit Tabel 6 blijkt dal de vastleggingen voor Latijns-Amerika tussen 1990 en 1995 meer dan verdubbeld zijn (van 257 miljoen ecu naar 520 miljoen ecu), hetgeen is toe te schrijven aan aanzienlijke stijgingen van de vastleggingen voor de thema's waarop in de verordening de nadruk wordt gelegd, namelijk Financiële en technische samenwerking, van 104 naar 232 miljoen ecu en Economische samenwerking van 15 naar 56 miljoen ecu. Ook de vastleggingen voor de tropische regenwouden zijn sterk gestegen, van nul in 1990 naar 36 miljoen ecu in 1995. Ook voor Noodhulp, te verwaarlozen in 1990, stegen de vastleggingen tot bijna 22 miljoen ecu in 1995. 37 3. 2. Kwalitatief commentaar: Financiële en technische samenwerking en Economische samenwerking 3. 2. 1. Azië De Financiële en technische samenwerking maakte in de jaren negentig circa 60% van de EG-hulp aan Azië uit. Deze samenwerking kan, in principe, betrekking hebben op iedere vorm van behoefte aan ontwikkeling. In Azië is deze samenwerking echter bijna uitsluitend gericht op de arme landen, en hierbinnen, op de minst bevoorrechte lagen van de bevolking en de arme plattelandsbevolking. 38 Armoedebestrijding Hoewel er een breed correlatie! verband bestaat tussen economische groei en sociale ontwikkeling, gaat het hierbij om een complex verband. De cruciale vraag is: Hoe kan economische groei tot sociale en menselijke ontwikkeling leiden? Hoge niveaus van economische groei kunnen hand in hand gaan met toenemende sociale ongelijkheid en armoede en het aanpassingsbeleid houdt vaak te weinig rekening met de menselijke dimensie van economische hervorming. Het steunbeleid dient zich daarom op deze dimensie te richten, alsmede op ondersteuning van het concept groei ten behoeve van de armen. Economische groei draagt bij aan armoedebestrijding wanneer deze groei: * * de werkgelegenheid doet toenemen (KMO - hoog potentieel); * de productiviteit vergroot; * daardoor tot een stijging van de reële lonen leidt. leidt tot verbetering van gezondheid/onderwijs/kennis; In de plattelandsgebieden, waar nog steeds het grootste percentage arme mensen woont (hoewel er sprake is van een verschuiving naar de stedelijke gebieden), is groei ten behoeve van de armen van cruciaal belang. De activiteiten dienen zich hier te richten op een verbetering van de toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, die in plattelandsgebieden vaak onvoldoende zijn ontwikkeld, en op het creëren van een gunstig klimaat voor kleinschalige landbouw, om de continuïteit in de voedselvoorziening te vergroten, en voor micro-ondernemingen, bijvoorbeeld door het verbeteren van de toegang tot krediet. Armoede vormt een belangrijk probleem in zowel Latijns-Amerika als in Azië, met name in Zuid- Azië. De ALA-Verordening stelt expliciet: 'bij het communautaire ontwikkelings- en samenwerkingsbeleid staat de ontwikkeling van de mens centraal', (artikel 2) Financiële en technische bijstand 'is hoofdzakelijk bedoeld voor de armste lagen van de bevolking en de armste landen van de twee regio's, via de uitvoering van programma's en projecten in sectoren waarin de communautaire hulp een belangrijke factor kan zijn. ' (artikel 4) Tevens wordt benadrukt dat prioriteit dient te worden gegeven aan de ontwikkeling van de plattelandssector. en aan verbetering van de continuïteit van de voedselvoorziening. De financiële en technische bijstand dient tevens worden uitgebreid naar de relatief meer geavanceerde ALA-ontwikkelingslanden, met name door o. a. proefprojecten voor hulp aan bijzonder kansarme bevolkingsgroepen, met name in de grote stedelijke agglomeraties, (artikel 6) en Azië toegekend Armoedebestrijding en ontwikkeling van de mens zijn belangrijke punten van het steunbeleid van de EU. Hoewel alle hulp indirect het potentieel bezit om de armoede te bestrijden door middel van een verbetering van het economisch, sociaal en institutioneel klimaat, is het desondanks noodzakelijk zich specifiek op de arme bevolking te richten en de ontwikkeling van de mens te bevorderen. In de periode van 1991 tot 1995 is bijna een kwart van de totale EU-hulp voor Latijns- Amerika en Plattelandsontwikkeling (23% in Latijns-Amerika, 22% in Azië), vergeleken met 15% in de voorgaande periode van vijf jaar. Projecten in andere sectoren, zoals milieu, economische infrastructuur of andere sectoren, die ook een gunstige uitwerking kunnen hebben op de armoede, zijn hierin nog niet meegeteld. Hieruit blijkt duidelijk dat in het steunbeleid van de EU in toenemende mate belang wordt gehecht aan activiteiten die rechtstreeks op armoedebestrijding zijn gericht. Overeenkomstig in plattelandsgebieden één van de allerbelangrijkste prioriteiten van financiële en technische bijstand in de twee regio's. Grote projecten op het gebied van bijvoorbeeld onderwijs en gezondheid zijn gewoonlijk gericht op plattelands- en marginale gebieden. van de ALA-Verordening is armoedebestrijding dienstverlening het mandaat aan Sociale infrastructuur en In de periode 1992-1995 had meer dan 40% van alle projecten in Azië armoedebestrijding als expliciete doelstelling. Ongeveer 70% van de door de EG gefinancierde projecten was op zijn minst indirect gericht op armoedebestrijding door verbetering van de continuïteit in de voedselvoorziening. Lr werd echter ook getracht tol armoedebestrijding te komen door: 39 + verhoging van de inkomens en bevordering van programma's voor de arme plattelandsbevolking die werkgelegenheid genereren; * bevordering van gelijke ontwikkelingskansen voor vrouwen en mannen; * bescherming en herstel van kwetsbare ecosystemen; * verbetering van de toegang tot gezondheids- en onderwijsdiensten. Naast deze bijzonder grote aandacht voor armoedebestrijding dragen de financiële middelen van de EG uit hoofde van de Financiële en technische bijstand bij aan de inspanningen van de regering voor verbetering van de toegang tot en de kwaliteit van sociale dienstverlening. In India bijvoorbeeld komt de steun ten goede aan het hervormingsproces van het onderwijs- en het gezinszorgstelsel. Bovendien werden de steunprogramma's van de EG medegefinancierd door NGO's en werden de Aziatische NGO's steeds meer betrokken bij de uitvoering van een aantal ontwikkelingsprogramma's die uit hoofde van Financiële en technische samenwerking werden gefinancierd. 3. 2. 2. Latijns-Amerika Wat Financiële en technische samenwerking betreft, is het van belang erop te wijzen dat: * hoewel nog steeds belangrijk, de plattelandsontwikkeling niet de kern van de financiële en technische samenwerking vormt en het relatieve belang ervan afneemt; * steeds grotere aandacht werd besteed aan de arme bevolking in de steden (straatkinderen en andere kwetsbare groepen). Projecten op dit gebied kwamen vaak voort uit proefprojecten die in het kader van de begrotingslijn voor "Democratisering en mensenrechten" werden gefinancierd; * micro-ondernemingen (meestal in de informele sector) en kredietprojecten in het begin van de jaren negentig werden aangemoedigd, maar recent in aantal zijn afgenomen. Aan het einde van de referentieperiode werd een toenemend bedrag aan financiële middelen toegekend aan: 1. onderwijs- en opleidingsprojecten; 2. steun voor nationale sectoriële programma's, met name op het gebied van gezondheid en onderwijs; en 3. programma's gericht op institutionele consolidatie en hervorming van de overheid. In het kader van Economische samenwerking werden zogenaamde "horizontale programma's": in de referentieperiode de * AL-INVEST (samenwerking tussen ondernemingen en industrieën); * ALFA (universiteitsnetwerken); * ALURE (energiesector); ontwikkeld en geconsolideerd. Aan het einde van de periode werden voorbereidingen getroffen voor een vierde horizontaal programma, URB-AL, bedoeld voor het opzetten en ondersteunen van netwerken van lokale overheden (steden en regio's). Elk van deze horizontale programma's biedt een kader voor financiering van gedecentraliseerde gemeenschappelijke initiatieven door hel opzetten ("programma-") methodologie. Daardoor integreert elk van de programma's activiteiten van een 40 die in de periode van 1986 tot 1990 en in bet begin van de jaren negentig via "individuele" projecten werden gefinancierd. Bovendien werden belangrijke programma's, meestal op subregionaal niveau, ontwikkeld en uitgevoerd op het gebied van normen en douanevoorschriften. Ook bestaat er nog steeds een aantal individuele nationale projecten voor handelsbevordering, maar hun aandeel binnen de totale Economische samenwerking neemt af. Tot slot worden ook opleidingsprojecten gefinancierd voor belangrijke doelgroepen in Latijns-Amerika, d. w. z. voor mensen die werkzaam zijn in de overheidssector, bedrijfsmanagers en deskundigen op het gebied van 'regionale integratie'. 41 4. Conclusies Hoofdstuk 1 van het onderhavige verslag beschrijft economische en sociale ontwikkelingen die in de referentieperiode hebben plaatsgehad in de landen die onder de ALA-Verordening vallen en wijst met name op de uitgevoerde verbeteringen en de geboekte vooruitgang. In het hoofdstuk wordt er eveneens op gewezen dat er in beide regio's nog veel moet worden gedaan. Met name wordt gewezen op het belang van een gedegen macro-economisch beleid, goed bestuur, de noodzaak om een nog groter deel van de middelen toe te wijzen aan de gezondheids- en onderwijssector, aan institutionele ontwikkeling en hierdoor zowel direct als indirect aan de bestrijding van de armoede. Hoewel de EG-begroting voor financiële, technische en economische samenwerking met de ALA-landcn relatief beperkt is ten opzichte van de behoefte van deze landen aan buitenlandse financiële middelen (zowel officiële ontwikkelingshulp als investeringen), heeft de EG een positieve bijdrage kunnen leveren door: * het in stand houden van een politieke en economische dialoog; * de aandacht met name te richten op armoedebestrijding (zowel in het algemeen alsook via primaire gezondheids- en bevolkingsprogramma's, basisonderwijs, versterking van de rol van de vrouw, enz. ); * het ondersteunen van macro-economische hervormingen en institutionele ontwikkeling; * het bevorderen van handel, investeringen en overdracht van technologie; * het ondersteunen van democratie en mensenrechten, met name de overgang naar democratie; * vorderingen op hel gebied van regionale samenwerking en integratie onder haar partncrlandcn in de ALA-rcgio's. Hoofdstuk 2 beschrijft het algemene samenwerkingskader met de ALA-ontwikkelings- anden alsmede de doelstellingen en de beginselen die in de ALA-Verordening zijn vastgelegd. Dit hoofdstuk laat zien dat een ontwikkelingssamenwerkingsprogramma dat op deze doelstellingen en beginselen is gebaseerd, de ALA-ontwikkelingslanden zeer zeker zal helpen om de problemen aan te pakken die in hoofdstuk 1 zijn uiteengezet. Hoofdstuk 3 laat zien, voor zover dit mogelijk is gezien de beperkte gegevens die beschikbaar zijn, dat de middelen die uit hoofde van de ALA-Verordening beschikbaar zijn gesteld, zijn vastgelegd in overeenstemming met de doelstellingen en beginselen van de verordening. Het lijkt erop dat de huidige doelstelling van het samenwerkingsbeleid van de Gemeenschap, en met name het deel van het beleid dat onder de ALA-Verordening valt, de belangrijkste ontwikkelingsproblemen aanpakt waarmee de ALA-ontwikkclingslandcn te kampen hebben en een positieve bijdrage levert aan het oplossen van deze problemen, tussen de LU en de ALA- alsmede de voor beide partijen gunstige betrekkingen ontwikkclingslandcn ondersteunt en verbetert. slot: de Tot ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap volgend jaar beschikbaar zal zijn, is het allesomvattende omvangrijke aangezien evaluatie van de 42 op dit moment, op basis van de beschikbare informatie, niet mogelijk wijzigingen vast te stellen voor de AL A-richtsnoeren die in de ALA-Verordening zijn vastgelegd. * 43 Opmerkingen bij de tabellen Dit verslag is gebaseerd op verschillende informatiebronnen, die elk met een andere doelstelling zijn opgesteld. Dientengevolge is het moeilijk, zo niet onmogelijk, om de beschikbare cijfers geheel op elkaar af te stemmen. Bij het bestuderen en hel analyseren van de tabellen in de bijlage dient bovendien in gedachte te worden gehouden dat de gepresenteerde cijfers niet-gecontroleerde schattingen van transacties zijn (vastleggingen en betalingen) gedurende de referentieperiode. Er dient dus bijzondere voorzichtigheid aan de dag te worden gelegd bij het trekken van conclusies op basis van de weergegeven gegevens over de ontwikkelingssamenwerkingsprogramma's van de Gemeenschap in de ALA-ontwikkelingslandcn gedurende de referentieperiode. Met name dient speciale aandacht Ie worden besteed aan de volgende punten. Vastleggingen (OD/-gegevens) Tabellen 2A en 2B zijn consistent met 'Fabel 1. Tabel 3A - vastleggingen Azië per land - heeft echter betrekking op meer landen dan Tabel 2A en omvat gegevens over Irak, Iran en Jemen. De totaalbedragen van Tabel 3A, verminderd met de bedragen voor deze drie landen, geven totaalbedragen die dicht in de buurt komen van de cijfers in Tabel 2A en Tabel 1. Voor Latijns-Amerika zijn de totaalbedragen van Tabellen 1, 2B en 3B praktisch even hoog (de kleine discrepanties zijn voornamelijk het gevolg van afrondingsfouten). Betalingen (ODI-gegeven s) Voor Azië zijn de totaalbedragen van Tabellen 2C en 3C bijna gelijk. Het is echter nog niet mogelijk de verschillen tussen deze lot aal bed ragen en die van fabel 1 op elkaar af te stemmen. De totaalbedragen voor Latijns-Amerika die in Tabellen 1, 2D en 3D staan vermeld, zijn, net als bij de vastleggingen, praktisch even hoog (ook hier zijn de discrepanties voornamelijk het gevolg van afrondingsfouten). Gegevens interne informatiebronnen van de Commissie De gegevens die in Tabellen 4 en 6 en Tabellen 5 en 7 staan vermeld, zijn afkomstig van interne bronnen van de Commissie. Hierin worden gegevens vermeld over vastleggingen voor de begrotingslijnen waarvoor de ALA-Verordening de rechtsgrond vormt (Financiële samenwerking) alsmede voor de en begrotingslijnen die onder de algemene beginselen vallen zoals vastgelegd in de verordening. samenwerking en Economische technische Bij het opstellen van deze tabellen zijn keuzes gemaakt. Dientengevolge kunnen deze tabellen niet als volledig worden beschouwd, hoewel hel grootste deel van de vastleggingen voor de hulp aan de ALA-ontwikkelingslandcn in de Tabellen 4 en 6 wordt vermeld. 44 BIJLAGE 1 BIJLAGE 1 BIJLAGE 1 BIJLAGE 1 BIJLAGE 1 TABELLEN TABELLEN TABELLEN TABELLEN TABELLEN ifü ifü ifü <tó* <tó* TABEL 1: EG-HULP AAN AZIË EN LATIJNS-AMERIKA (milj. ecu)1 I ) Azië: vastleggingen ( 'liina en overig ( )osl Azië Zuid-A/. ië Zuidoost-A/. ië Niet toe te wijzen 2) Latijns-Amerika: vastleggingen Zuid-Amerika Noord- en Midden-Amerika Regionaal Niet toe te wijzen 3) Azië: betalingen China en overig Oost-Azië Zuid-Azië Zuidoost-Azië Niet toe te wijzen 4) Latijns-Amerika: betalingen Zuid-Amenka Noord- en Midden-Amerika Regionaal Niet toe te wijzen 5) Azië & Latijns-Amerika: vastleggingen (icmiddeld 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 Tolaa! 1991 -1995 273 25 168 50 29 181 69 42 29 41 183 19 110 34 21 108 39 26 8 34 383 21 295 46 21 286 134 73 16 62 261 33 135 66 26 196 78 62 7 49 470 11 230 153 76 338 160 129 6 44 300 24 174 75 28 231 88 66 21 55 504 21 302 146 35 401 170 140 49 42 264 16 144 53 50 273 100 98 21 54 451 40 203 165 44 390 173 182 20 15 246 11 132 76 27 247 108 75 17 48 696 62 288 200 146 486 232 212 28 14 369 22 189 112 46 275 100 94 33 47 2504 155 318 710 322 1901 °:,9 /36 119 17" •'. 40 106 774 382 177 1222 474 395 99 253 454 669 808 905 841 1182 4405 6) Azië & Latijns-Amerika: betalingen 291 457 531 537 493 644 2662 MEMORANDUM ITEM. 7) Azië zonder China en overig Oost-Azië a) Vastleggingen b) Betalingen 241 162 361 224 457 274 481 244 406 234 618 344 2364 1320 RATIO'S: percentage van : 8) Betalingen/Vastleggingen Azië Azië zondei ( 'hina en oveng Oost-Azië Latijns-Amerika Totaal 9) Totale vastleggingen Azië Latijns-Amerika 10) Totale betalingen Azië Latijns-Amerika 67 67 60 64 60 40 63 37 68 62 69 68 57 43 57 43 64 60 68 66 58 42 56 44 52 51 68 59 56 44 49 51 55 52 63 59 54 46 50 50 53 56 57 54 59 41 57 43 5X 56 64 60 57 43 54 46 Bron: ODI 1996. Kleine discrepanties zijn het gevolg van afrondingsfouten. Niet toe te wijzen bedragen zijn evenredig over de verschillende posten verdeeld. <*4 TABEL 2A : EG-HULP AAN AZIË PER SECTOR (VASTLEGGINGEN) MILJOEN ECU (AFGERONDE BEDRAGEN) TOTAAL 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 Programmahulp * Stabex Voedselhulp (Ontwikkelings-) Humanitaire hulp Humanitaire hulp excl. Hersiel Herstel Hulp aan NGO's Productieve sectoren Natuurlijke hulpbronnen Landbouw Bosbouw Visserij Overige productieve sectoren Industrie, mijnbouw & bouw Handel Toerisme Investeringsbevordering Economische infrastructuur & dienstverlening Vervoor & communientie Energie Bankdiensten, financiële diensten & zakelijke dienstverlening Sociale infrastructuur & dienstverlening Onderwijs Gezondheid & bevolking Watervoorziening Overige sociale infrastructuur & dienstverlening Bestuur & burgermaatschappij Multisectorieel/Algemene ontwikkelingskwesties Milieu Vrouw in ontwikkeling Plattelandsontwikkeling Overig multisectorieel Niet toe te wijzen per sector 24 24 273 86 86 46 436 401 36 22 7 7 8 93 53 19 20 31 25 4 16 236 94 142 103 0 0 69 100 56 63 98 65 84 88 90 95 65 84 88 81 9 83 12 13 14 20 20 23 141 47 42 86 115 141 15 32 14 29 49 37 53 61 6 2 0 4 8 14 22 24 2 1 11 3 0 18 1 23 1 7 31 44 35 33 9 6 16 2 2 31 9 24 31 13 94 1 0 93 51 16 160 62 54 6 45 1 5 8 2 150 5 4 1 50 12 19 34 1 1 108 33 0 75 71 17 54 58 154 1 0 57 65 37 52 2 48 13 14 37 TOTAAL 1991-1995 0 0 386 422 401 22 91 431 272 159 0 74 8 3 64 236 12 49 177 344 230 104 5 6 11 395 121 37 237 114 AZIË TOTAAL 1366 383 470 504 451 696 2504 Hi TABEL 2B : EÇ-HULP AAN LATIJNS-AMERIKA PER SECTOR (VASTLEGGINGEN) MILJOEN ECU (AFGERONDE BEDRAGEN) TOTAAL 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 TOTAAL 1991-1995 Programmahulp * Voedselhulp (Ontwikkelings-) Humanitaire hulp Humanitaire hulp excl. Herstel Herstel Hulp aan NGO's Productieve soctoron Natuurlijke hulpbronnon Landbouw Bosbouw Visserij Overige productieve sectoren Industrie, mijnbouw & bouw Handel Toerisme Investeringsbevordering Economische infrastructuur & dienstverlening Vervoer & communicatie Energie Bankdiensten, financiële diensten & zakelijke dienstverlening Sociale infrastructuur & dienstverlening Onderwijs Gezondheid & bevolking Watervoorziening Overige sociale infrastructuur & dienstverlening Bestuur & burgermaatschappij Multisectorieel/Algemene ontwikkelingskwesties Milieu Vrouw in ontwikkeling Plattelandsontwikkeling Overig multisectorieel 0 131 54 54 101 104 76 27 76 36 34 5 36 21 15 113 7 44 59 4 59 3 56 55 48 56 50 52 16 22 32 59 59 16 22 32 49 10 47 12 34 37 39 51 43 16 68 70 12 25 9 7 35 20 13 41 21 7 8 5 22 2 36 17 18 43 56 31 10 5 7 9 9 31 45 12 10 6 3 4 6 6 7 7 10 3 7 25 35 40 20 103 24 1 1 17 16 1 15 20 6 2 16 2 68 24 11 0 261 188 166 22 204 191 115 48 27 170 126 0 43 29 13 17 223 2 140 61 21 10 10 15 14 21 70 49 53 65 66 58 4 2 39 6 50 1 6 4 48 8 16 5 44 1 14 21 23 291 42 9 202 39 273 Niet toe te wijzen per sector 227 38 42 66 69 58 Latijns-Amerika TOTAAL 906 286 338 401 390 486 1900 VS TABEL 2C : EG-HULP AAN AZIË PER SECTOR (BETALINGEN) MILJOEN ECU (afgeronde bedragen) Programmahulp * Structurele aanpassing Stabex Voedselhulp (Ontwikkelings-) Humanitaire hulp Humanitaire hulp excl. Herstel Herstel Hulp aan NGO's Productieve sectoren Natuurlijke hulpbronnen Landbouw Bosbouw Visserij Overige productieve sectoren Industrie, mijnbouw & bouw Handel Toerisme Investeringsbevordering Economische infrastructuur & dienstverlening Vervoer & communicatie Energie Bankdiensten, financiële diensten & zakelijke dienstverlening Sociale infrastructuur & dienstverlening Onderwijs Gezondheid & bevolking Watervoorziening Overige sociale infrastructuur & dienstverlening Bestuur & burgermaatschappij Multisectorieel/Algemene ontwikkelingskwesties Milieu Vrouw in ontwikkeling Plattelandsontwikkeling Overig multisectorieel Niet toe te wijzen per sector AZIË TOTAAL 1991 1992 1993 1994 1995 TOTAAL 1986-1990 25 TOTAAL 1991-1995 0 1 24 241 45 45 34 1 1 4 0 0 4 12 0 12 0 2 0 2 536 902 0 107 108 37 19 57 36 48 59 23 36 36 48 0 59 23 0 36 0 20 13 15 15 18 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 0 328 202 202 81 2 2 0 0 4 0 0 4 2 0 2 0 0 1 0 0 0 0 6 11 13 21 55 0 0 0 0 0 11 13 21 0 0 0 0 0 3 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 6 5 5 0 0 1 0 0 0 0 0 55 7 7 15 1 12 2 2 6 114 120 154 210 684 256 295 248 228 352 1379 w TABEL 2D : EG-HULP AAN LATIJNS-AMERIKA PER SECTOR (BETALiNGEN) MILJOEN ECU (afgeronde bedragen) TOTAAL 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 TOTAAL 1991-1995 Programmahulp * Structurele aanpassing Stabex Voedselhulp (Ontwikkelings-) 113 57 52 40 23 25 Humanitaire hulp Humanitaire hulp excl. Herstel Herstel Hulp aan NGO's Productieve sectoren Natuurlijke hulpbronnen Landbouw Bosbouw Visserij Overige productieve sectoren Industrie, mijnbouw & bouw Handel Toerisme Investeringsbevordering Economische infrastructuur 8> dienstverlening Vervoer & communicatie Energie Bankdiensten, financiële diensten & zakelijke dienstverlening Socialo infrastructuur & dionston Onderwijs Gezondheid & bevolking Watervoorziening Overige sociale infrastructuur & dienstverlening Bestuur & burgermaatschappij Multisectorieel/Algemene ontwikkelingskwesties Milieu Vrouw in ontwikkeling Plattelandsontwikkeling Overig multisectorieel Niet toe te wijzen per sector LATIJNS-AMERIKA TOTAAL 38 38 80 31 25 6 31 25 5 1 10 1 3 6 35 3 14 17 1 23 1 22 174 535 17 21 25 18 45 17 21 25 18 43 2 23 25 35 38 31 17 18 46 28 26 15 2 11 4 3 32 8 6 16 8 4 12 4 10 14 31 29 31 21 7 2 5 4 1 3 0 18 8 13 8 16 7 5 7 3 4 0 8 7 7 0 0 8 2 2 0 0 6 6 9 4 4 0 197 126 124 2 152 135 86 24 25 126 60 31 35 24 17 7 0 17 22 20 23 32 114 1 6 10 0 0 12 9 1 1 8 10 1 2 11 9 1 1 18 3 10 12 14 7 1 6 0 9 2 0 7 0 17 22 32 2 0 13 2 2 0 19 1 2 1 25 4 30 31 39 49 56 5 55 41 13 44 87 9 1 70 7 205 195 228 272 234 281 1210 So TABEL 3A : EG-HULP AAN AZIË PER LAND (VASTLEGGINGEN) MILJOEN ECU (afgeronde bedragen) TOTAAL 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 TOTAAL 1991-1995 Afghanistan Bangladesh Bhutan Cambodja China Hongkong India Indonesia Irak Iran Laos Maleisie Nepal Pakistan Filipijnen Sri Lanka Thailand Vietnam Jemen 14 227 8 6 118 8 471 43 5 19 1 8 85 87 28 85 9 9 4 145 6 3 21 98 13 116 2 1 1 34 6 7 8 15 7 19 74 6 23 8 3 41 33 3 2 4 3 78 51 9 13 27 2 24 67 1 15 19 2 176 6 22 5 16 3 29 49 2 9 50 15 37 75 0 68 38 2 43 10 23 3 17 18 26 27 4 12 27 2 38 98 37 61 1 103 66 30 15 30 7 52 10 11 18 4 122 459 13 146 146 7 462 128 194 11 52 54 175 184 32 54 138 30 Niet toe te wijzen per land TOTAAL AZIE 147 1378 21 508 76 475 35 545 44 476 146 727 322 2731 TABEL3B : EG-HULP AAN LATIJNA-AMERIKA PER LAND (BETALINGEN) MILJOEN ECU (afgeronde bedragen) TOTAAL 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 TOTAAL 1991-1995 Argentinie Bolivia Brazilie Chili Colombia Costa Rica Cuba Ecuador El Salvador Guatemala Honduras Mexico Nicaragua Panama Paraguay Peru Uruguay Venezuela Regionaal Niet toe te wijzen per land TOTAAL LATIJNS-AMERIKA 9 107 25 40 29 8 12 29 36 37 26 19 66 5 4 95 4 2 144 205 3 21 13 19 10 1 5 13 14 18 3 8 23 0 14 37 3 1 16 62 4 42 24 25 23 2 7 3 55 15 11 9 27 1 1 32 3 2 6 44 3 34 18 20 17 11 14 13 44 29 2 7 25 7 5 45 2 13 49 42 6 7 30 13 11 2 22 21 17 55 16 13 56 1 17 60 4 3 20 15 18 35 27 18 15 5 31 21 22 34 31 7 61 21 5 58 14 22 28 14 34 139 111 94 77 20 79 71 152 151 63 44 192 29 42 232 26 41 119 177 902 284 336 400 389 487 1896 i Si TABEL 3Ç , EG-HULP AAN AZIË PER LAND (BETALINGEN) MILJOEN ECU (afgeronde bedragen) TOTAAL 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 TOTAAL 1991-1995 Bangladesh Bhutan Cambodja China India Indonesië Laos Nepal Pakistan Filipijnen Sri Lanka Thailand Vietnam Jemen 130 5 4 88 300 38 7 14 52 28 29 79 8 16 53 2 3 32 30 10 2 3 38 13 7 21 12 7 64 5 16 21 50 9 2 2 40 13 3 19 14 9 62 3 15 16 31 10 3 4 19 6 6 8 12 4 47 2 7 8 46 11 5 3 14 18 5 11 17 2 101 2 18 20 45 18 8 2 10 30 4 18 17 9 326 13 59 97 202 57 20 14 121 80 25 77 71 31 Niet toe te wijzen per land 104 26 28 50 27 46 178 TOTAAL AZIË 902 258 294 248 224 347 1371 TABEL 3D : EG-HULP AAN LATIJNS-AMERIKA PER LAND (BETALINGEN) MILJOEN ECU (afgeronde bedragen) TOTAAL 1986-1990 1991 1992 1993 1994 1995 TOTAAL 1991-1995 Argentinie Bolivia Brazilie Chili Colombia Costa Rica Cuba Ecuador El Salvador Guatemala Honduras Mexico Nicaragua Panama Paraguay Peru Uruguay Venezuela Regionaal Niet toe te wijzen per land TOTAAL LATIJNS- AMERIKA 0 60 23 35 10 13 9 14 16 20 13 13 43 0 5 46 2 2 42 170 536 0 21 8 11 5 3 7 8 10 11 9 5 17 0 0 22 0 0 0 24 12 11 5 5 6 5 16 7 2 5 21 1 2 27 2 0 0 22 13 15 11 5 11 7 34 13 10 6 16 2 4 27 0 1 0 22 19 13 9 3 2 7 20 14 5 10 18 3 3 32 0 2 0 16 12 9 12 7 15 8 18 17 5 7 23 2 7 34 0 3 0 105 64 59 41 23 41 36 99 62 30 33 95 8 16 142 2 6 7 49 194 21 55 228 21 54 272 17 48 246 33 47 275 99 253 1215 - b 2_ Tabel 4 Azië: Vastleggingen (miljoen ecu) 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1991-95 Begro tings lijn 73000 225,05 210,85 211,22 310,62 276,73 366,29 1375,71 225,05 210,85 211,22 310,62 276,73 366,29 1375,71 73001 2,79 11,99 13,45 49,41 42,21 57,47 174,44 75000 66224 2,88 1,07 5,49 10,00 3,97 12,56 2,31 68371 7,32 3,97 3,73 11,71 4,05 4,51 41041 0,21 1,12 1,51 1,00 0,91 28,05 10,33 23,92 4,54 Financiële en technische samenwerking Totaal A Kconomische samenwerking Economische samenwerking ECIP Wetenschap en technologie Wetenschappelijke samenwerking Samenwerking op het gebied van energie Totaal B 14,27 22,57 32,66 76,99 51,69 57,47 241,28 Humanitaire hulp Vluchtelingen Herstel Drugs Voedselhulp Noodhulp Aids Totaal C Overige Milieu Regenwouden Vrouw in ontwikkeling Overige (n. e. g. ) Totaal D Totaal 73920 75076 75080 72000 72010 75046 18,99. 1,59 82,20. 0,21 28,88. 3,79 74,94. 1,12 62,17. 4,99 110,81 1,05 1,51 43,37. 1,67 18,02 14,00 1,00 37,07 10,00 2,33 12,00. 0,91 38,17 11,50 2,16 84,74 12,70. 209,66 21,50 15,05 300,51 26,75 4,54 103,37 107,61 178,02 77,06 61,40 149,27 586,93 75040 75041 75051 0,13. 0,04. 0,53 8,73 0,08 2,46 11,76 0,80 9,64 0,04 3,17 3,83 33,30 0,12 34,76 30,00 35,34 37,79 72,70 42,21 218,04 34,89 30,04 44,68 52,01 83,18 45,38 255,79 377,58 371,07 469,39 520,80 479,53 618,41 2203,93 Noot : Schattingen van de Commissie. Deze bedragen berusten op schattingen en dienen slechts als indicatie van de bedragen van de vastleggingen uit hoofde van de gespecificeerde begrotingslijnen te worden beschouwd. Si label 5 IK J-Vastleggingen voor Azië uil hooide van A LA-Verordening 443/92 Begrotingslijn B 73000 en B 73001 (miljoen ecu) 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1991-95 Begro tings lijn 73000 225,05 210,85 211,22 310,62 276,73 366,29 1375,71 73001 2,79 11,99 13,45 49,41 42,21 57,47 174,44 Financiële en technische samenwerking Economische samenwerking Totaal 227,84 222,84 224,67 360,03 360,03 318,94 1550,25 Noot: Schattingen van de Commissie. Deze bedragen berusten op schattingen en dienen slechts als indicatie van de bedragen van de vastleggingen uit hoofde van de gespecificeerde begrotingslijnen te worden beschouwd. Noot: Deze Tabel en Tabel 7 vermelden gegevens over vastleggingen voor de begrotingslijnen waarvoor de ALA-Verordening de rechtsgrond vormt. sv Tabel 6 Latijns-Amerika: Vastleggingen (miljoen ecu) I'iiiaiirielc en tciimische samenwerking Begro- tiiiüsliin 73100 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1991-95 I0V/K 1 *4,2X 152,52 l(»X,20 2(H,06 2*1,57 Kl>l),6} Totaal A Economische samenwerking Economische samenwerking ECIP Wetenschap en technologic Wetenschappcl ij kc samenwerking Samenwerking op hct gebied van encrgic Ovcrigc (n. e. g. ) Totaal B Humanitaire hulp Vluchtelingen Herstel Drugs Voedselhulp Noodhulp Aids Overige (n. e. g. ) Totaal C Overige 103,78 134,28 152,52 168,20 203,06 231,57 899,63 73110 14,77 20,33 35,28 46,60 46,60 56,00 204,81 78720 66224 4,49 3,67 3,66 1,85 5,93 2,19 8,54 2,01 11,47 4,15 9,79. 68371 7,92 9,30 11,79 16,57 14,76 41041 0,84 0,69 1,23 1,04 0,51. 39,39 10,20 52,42 3,47 3,52 3,46 2,61 3,59 3,07 6,45 19,18 35,21 39,29 59,03 78,35 80,56 72,24 329,47 72120 76410 76210 72000 72010 76211 11,96. 1,46 62,74 0,32 0,83 28,00 15,62. 2,89 60,16 2,86 1,16 38,71 19,28. 4,04 56,78 2,10 0,50 45,36 20,00. 4,91 49,16 12,25 1,34 50,54 27,77 9. 82 3,10 22,43 21,51 3,36 60,04 20,00 10,90 2,64 47,86 28,13 5,62 43,38 102,67 20,72 17,58 236,39 66,85 11,98 238,03 105,31 121,40 128,06 138,20 148,03 158,53 694,22 Milieu Regcnwouden Vrouw in ontwikkeling Democratisering Overige (n. e. g. ) 76200 76201 75051 77030 1,99. 9,99 1,00 3,35. 9,99 1,01 1,85 20,23. 9,99 1,40 5,92 22,08. 15,00 1,89 2,17 22,10 0,32 13,00 3,22 3,51 35,69 0,36 14,00 3,71 16,80 100,10 0,68 61,98 11,23 Totaal D Totaal 12,98 14,35 33,47 44,89 40,81 57,27 190,79 257,28 309,32 373,08 429,64 472,46 519,61 2104,11 Noot: Schattingen van de Commissie. Deze bedragen berusten op schattingen en dienen s1 echts als indicatie van de bedragen van de vastleggingen uit hoofde van de gespecificeerde begrotingslijnen te worden beschouwd. S£ I abel 7 I<1< J-Vastleggingen voor Latijiis-Amcrika uit hooide van ALA-Verordening 443/92 Begrotingslijn B 73100 en B 73110 (miljoen ecu) Begro tings lijn 73100 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1991-95 103,78 134,28 152,52 168,20 203,06 231,57 899,63 73110 14,77 20,33 35,28 46,60 46,60 56,00 204,81 Financiële en technische samenwerking Economische samenwerking Totaal 118,55 154,61 187,80 214,80 249,66 287,57 1104,44 Noot: Schattingen van de Commissie. Deze bedragen berusten op schattingen en dienen slechts als indicatie van de bedragen van de vastleggingen uit hoofde van de gespecificeerde begrotingslijnen te worden beschouwd. Sk ISSN 0254-1513 COM(98) 40 def. DOCUMENTEN NL 11 01 02 Catalogusnummer : CB-CO-98-040-NL-C ISBN 92-78-30394-1 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg 5-f