title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "XXVIe Verslag over het Mededingingsbeleid (1996)"

eurovoc_concepts:
State aid
activity report
competition policy
competitiveness
single market

text: 9. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 73/19 goede zaak. De criteria voor de verschillende vormen van zekerheidsstelling moeten wel duidelijk in de uitvoe- ringsverordening bij het Douanewetboek worden vast- gelegd. 4. 5. Wijziging van artikel 96 4. 5. 1. De wijziging van lid 2 van dit artikel heeft geen juridische gevolgen. De douaneschuld ontstaat immers op het moment dat de goederen aan het douanevervoer worden onttrokken. Deze materie is reeds in artikel 203 van het Douanewetboek geregeld. Worden termijnen slechts in geringe mate overschreden, dan moet zekerheid niet onmiddellijk worden gee¨xecuteerd. Voor het overige verdient de wijziging bijval. Brussel, 10 december 1997. 4. 6. Wijziging van artikel 97 Schrapping van artikel 97, lid 2, stuit niet 4. 6. 1. op bezwaren omdat voor de invoering van nationale douanevervoerprocedures geen ruimte meer is. De ook voor de lid-staten noodzakelijke flexibiliteit wordt reeds door artikel 91 van het Douanewetboek gegarandeerd. 4. 7. Wijziging van artikel 192 4. 7. 1. Het Comité stemt met deze wijziging in. 4. 8. Wijziging van artikel 215 4. 8. 1. Gegeven de onderling uiteenlopende nationale BTW- en accijnstarieven lijkt wijziging van dit artikel doelmatig. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité T. JENKINS Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het „XXVIe Verslag over het Mededin- gingsbeleid (1996)” (98/C 73/06) De Commissie heeft op 24 april 1997 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde verslag. De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 december 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Simpson. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 350e Zitting (vergadering van 10 december 1997) het volgende advies uitgebracht dat met 98 stemmen vo´o´r, 2 tegen, bij 4 onthoudingen werd goedgekeurd. 1. Inleiding 1. 1. Het Economisch en Sociaal Comité brengt ieder jaar advies uit over het verslag van de Commissie over het mededingingsbeleid. 1. 2. Het XXVIe Verslag (over 1996) werd in april 1997 uitgebracht, enige dagen na publicatie van het „Vijfde overzicht van de Commissie inzake de steun- maatregelen van de lid-staten voor de nijverheid en bepaalde andere sectoren in de Europese Unie”. Dit overzicht bevat informatie over de jaren 1990-1994 en vult het in 1994 gepubliceerde vierde overzicht aan. 1. 3. Het Comité behandelt in dit advies beide do- cumenten, omdat de analyse in het overzicht en de hoofdstukken over staatssteun in het verslag nauw verweven beleidskwesties betreffen. 1. 4. Beide documenten verschaffen een nuttig inzicht in veel van de ingewikkelde vragen waarmee de Commis- sie wordt geconfronteerd bij de bijstelling en de verbete- ring van het mededingingsbeleid en de nationale steun- maatregelen. De Commissie verdient lof voor de snelle publica- 1. 5. tie van deze documenten. C 73/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 3. 98 1. 6. Het Comité — is ingenomen met de duidelijke wijze waarop de Commissie de algemene beginselen van het mededin- gingsbeleid beschrijft; — is het eens met de methoden die worden gebruikt om te beoordelen of kartels met de verdragsverplich- tingen verenigbaar zijn; — aanvaardt de uitgangspunten op basis waarvan de gevolgen van steunmaatregelen worden onderzocht, en — staat achter de maatregelen die zijn genomen om tot een evenwicht te komen tussen de onderling vaak strijdige belangen van consumenten en ondernemin- gen, dan wel van de burgers in de verschillende delen van de Unie. 1. 7. Het Comité hoopt dat onderstaande opmerkin- gen en suggesties de Commissie van dienst zullen zijn bij de verdere verfijning van haar beleid en maatregelen. 2. De beginselen van het mededingingsbeleid 2. 1. Het mededingingsbeleid is een van de belangrijk- ste economische instrumenten waarmee de Unie vorm wordt gegeven. Dit beleid strekt tot een zo goed mogelijke allocatie van economische hulpbronnen en is gebaseerd op het EG-Verdrag en het secundaire recht. Bedoeling is dat de consument wordt beschermd tegen allerlei ondernemingsafspraken die de mededinging in onredelijke mate beperken of voorkomen, alsook tegen misbruik van machtsposities. Voorts kan het mededin- gingsbeleid een hulpmiddel vormen voor efficie¨nter zaken doen, meer marktintegratie en voordeligere handel tussen de lid-staten. 2. 2. Krachtens het Verdrag kunnen maatregelen wor- den genomen tegen ondernemingsafspraken die betrek- king hebben op prijzen, handelscondities, productiecon- tingentering, markten, technische ontwikkelingen of investeringen, marktverdeling of waarbij tussen afne- mers of leveranciers wordt gediscrimineerd. Het in het Verdrag neergelegde verbod kan echter buiten toepassing worden verklaard voor overeenkomsten die bijdragen tot verbetering van productie en distributie dan wel tot technische of economische vooruitgang mits een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de consument ten goede komt. 2. 3. Vergelijkbare gedragingen van één of meer onder- nemingen, die kunnen worden beschouwd als misbruik van een machtspositie op de gemeenschappelijke markt, zijn eveneens verboden (artikel 86). dat de activiteiten die aanleiding kunnen geven tot onaanvaardbare afspraken zo gevarieerd en talrijk zijn dat een toezichtsmechanisme is geboden. De Commissie merkt op dat ervan uit wordt gegaan dat „de markt- krachten een betere allocatie van middelen mogelijk maken. , hetgeen met name de consument ten goede komt die betere kwaliteit voor een lagere prijs ont- vangt” (1). Toch moet worden beseft dat „deze mechanis- men soms hun beperkingen hebben en een gedeelte van de bevolking de voordelen kunnen onthouden die hiermee behaald kunnen worden. De overheid moet er dan ook op toezien dat het algemeen belang in aanmerking wordt genomen. ” 2. 5. Het Comité deelt dit inzicht en vindt ook dat in een aantal gevallen er inderdaad mede met behulp van het mededingingsbeleid voor moet worden gezorgd dat bepaalde essentie¨le diensten overal toegankelijk zijn. 2. 6. Een ander beleidsaspect betreft de interactie tussen mededingings- en milieuvraagstukken. In het mededingingsverslag over 1995 publiceerde de Commis- sie een aantal richtsnoeren ter zake. Het spreekt voor zich dat zij moet beoordelen wanneer en onder welke voorwaarden mileuoverwegingen een afwijking van de normale mededingingsvoorschriften rechtvaardigen, en in welke gevallen milieu-overwegingen ondergeschikt moeten worden gemaakt aan de noodzaak om concur- rentievervalsing te voorkomen. 2. 7. De Commissie wil in kaart brengen waar het marktmechanisme potentieel of feitelijk handelsbar- rières in de hand werkt die het verkeer tussen de lid-staten, en daarmee de werking van de interne markt, belemmeren. Ondernemingsgedrag en staatssteun moe- ten dus aan toezicht worden onderworpen. Besloten dient te worden wanneer optreden geboden is tegen het „tekortschieten van de markt” of „misbruik van een machtspositie”. De Commissie moet er dus voortdurend voor zorgen dat de desbetreffende gedragingen worden aangemeld en onderzocht, dat inbreukprocedures wor- den ingeleid en dat verbodsbeschikkingen worden uitge- vaardigd tegen afspraken en gedragingen die de mededin- gingsbepalingen schenden. 2. 8. Tegen de achtergrond van de toenemende globa- lisering van de handel, wordt deze problematiek steeds belangrijker voor het bedrijfsleven en de consument. Sommige kwesties zijn niet uitsluitend voor het EU- mededingingsbeleid relevant, maar hebben ook verder- gaande, internationale implicaties. Hebben onderne- mingsbesluiten betrekking op activiteiten op mondiale schaal, dan moet een machtspositie binnen de EU niet uitsluitend tegen het licht van de interne-marktcontext De in de Verdragen genoemde doelstellingen 2. 4. vinden steun in brede kring. De praktijk leert evenwel (1) Citaat uit een eerdere Commissiemededeling over „De diensten van algemeen belang in Europa”; SEC(97) 628 def. , paragraaf 1. 3. 9. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 73/21 worden gehouden. De „relevante markt” omvat immers ook die van (een) derde land(en). De Commissie dient de operaties van grote ondernemingen in het licht van hun wereldwijde concurrentiepositie te toetsen (zoals onlangs ten aanzien van British Airways of in het geval van de fusie tussen Boeing en McDonnell Douglas). begrip en samenwerking met betrekking tot mededin- gingsaangelegenheden. Internationaal mededingings- beleid is zeer nauw verweven met ontwikkelingen in het handelsbeleid. De desbetreffende directoraten-generaal van de Commissie zullen in dit verband op het hoogst mogelijke niveau coördineren. 2. 9. Gevolg hiervan is dat het toezicht op de naleving van goedgekeurde afspraken kan worden bemoeilijkt. Het bemachtigen van toezichtverslagen, het verzamelen van gereed bewijs en het garanderen dat instanties in derde landen de inachtneming van verplichtingen controleren, doen specifieke moeilijkheden rijzen die uitsluitend middels internationale samenwerking kun- nen worden opgelost (zie hoofdstuk 3). 2. 10. De Commissie hecht terecht belang aan: — modernisering van de beleidsmiddelen; — ontwikkeling menten; van adequate onderzoeksinstru- — verbetering van de samenwerking tussen de lid- staten; — modernisering van het wetgevingsinstrumentarium en ontwikkeling van een internationaal raamwerk van mededingingsregels in WTO-verband. 3. Internationale samenwerking 3. 4. Deze maatregelen om het mededingingsbeleid te mondialiseren, zijn alleszins van belang. De concurren- tiebepalingen in de Verdragen zijn geschreven voor het mededingingsbeleid binnen de EU. Dit interne beleid moet dus ten behoeve van mondiale samenwerking van een extra dimensie worden voorzien. In dit verband werd reeds in paragraaf 2. 8 voorgesteld, een machtspositie binnen de EU niet uitsluitend aan de hand van de interne-marktcontext te beoordelen; de „relevante markt” strekt zich immers ook tot die van (een) derde land(en) uit. 3. 5. Streven naar internationale samenwerking is in theorie natuurlijk niet moeilijk, maar de praktische invulling van een en ander zou wel eens met moeilijkhe- den gepaard kunnen gaan. Hopelijk gaat de Commissie ermee door, haar aanpak van deze mondiale aspecten van mededingingskwesties te verfijnen. Onderzoek naar de marktpositie van een bedrijf of sector dient stelselmatig vergezeld te gaan van een analyse betreffende de mededingingssituatie op wereldniveau. Ook de door de lid-staten verleende financie¨le sectorale steun moet met soortgelijke maatregelen in derde landen worden vergeleken. 3. 1. Het Comité schaart zich achter de aanbeveling (paragraaf 235) dat de WTO een werkgroep opricht die wordt belast met de voorbereidende werkzaamheden voor het opstellen van een internationale kaderregeling op concurrentiegebied. Gegeven de groeiende globalise- ring van de handel is een dergelijk project noodzakelijk. 3. 6. Voor de versterking van de samenwerking met de Midden- en Oost-Europese landen, waarvan een aantal toetredingskandidaat zijn, doen zich hoogstbe- langrijke mogelijkheden voor. Het is een goede zaak dat sommige van deze landen het EU-mededingingsbeleid inmiddels hebben geaccepteerd. 3. 2. Dankzij de verbetering van de betrekkingen met de VS-kartelautoriteiten is, met goedvinden van de betrokken ondernemingen, informatieuitwisseling tot op zekere hoogte vergemakkelijkt. De desbetreffende bilaterale regelingen bieden meer mogelijkheden voor verdere samenwerking op het gebied van non- confidentie¨le informatie. Voor de uitwisseling van ver- trouwelijke gegevens is echter toestemming van de betrokken onderneming(en) vereist. Bezorgdheid bestaat evenwel over het feit dat het Commissieonderzoek relatief openbaar geschiedt. De commercie¨le belangen van EU-bedrijven kunnen immers worden geschaad wanneer concurrenten in derde landen, b. v. de VS, toegang hebben tot informatie over hen, terwijl van het omgekeerde geen sprake is. 3. 3. Ook de recente werkzaamheden in OESO- verband hebben bijgedragen tot meer internationaal 3. 7. De Commissie dient er in dit verband voor te zorgen dat de daadwerkelijke uitvoering van het mededingingsbeleid onderdeel uitmaakt van de voorbe- reidingsstrategie met het oog op de toetreding. Voorts zijn deze aspirant-lid-staten alleszins gebaat bij EG- assistentie, en behoud en versterking van sociale, econo- mische en industrie¨le stabiliteit kan er gedurende de overgangsperiode alleen maar door worden bevorderd. Cruciaal in de fase vo´ o´r toetreding zijn de 3. 8. toepassing van de nationale steunvoorschriften en de wijze waarop deze worden gehandhaafd. Het Comité onderschrijft de maatregelen die de Commissie heeft genomen om ervoor te zorgen dat de toetredingskandida- ten hun steunregelingen en mededingingsregels in een vroeg stadium de juiste vorm geven. C 73/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 3. 98 4. Ontwikkelingen op het gebied van de kartelbepalin- gen: de artikelen 85 en 86 Veranderingen in wet- geving en interpretatieve regels 4. 5. Overeenkomsten betreffende technologieover- dracht 4. 1. Een van de hoofddoelstellingen van de artikelen 85 en 86 is te voorkomen dat de consument door ondernemingssamenwerking wordt benadeeld. Iedereen moet immers bij dergelijke samenwerking zijn gebaat. Ondernemingen weten dat deze artikelen de criteria bevatten aan de hand waarvan wordt beoordeeld of zij de handel tussen de lid-staten belemmeren. In de loop van de tijd zijn de algemene beginselen evenwel uitgebreid en verduidelijkt door besluiten in individuele gevallen waaruit het antwoord op gedetailleerdere vragen kan worden gedestilleerd. 4. 2. De Commissie streeft ernaar om waar mogelijk nadere richtsnoeren of regels vast te stellen betreffende vorm en inhoud van toegestane samenwerking in speci- fieke gevallen. Doel hiervan is de onderzoeksautoriteiten te ontlasten, maar ook meer rechtszekerheid en transpa- rantie voor (bedrijfs)directies te bieden. In de loop van 1996 en begin 1997 publiceerde 4. 3. de Commissie: — een nieuwe verordening inzake de toepassing van artikel 85, lid 3, op groepen overeenkomsten betref- fende technologieoverdracht (1); — een ontwerpmededeling betreffende de samenwer- king met de nationale autoriteiten bij de behandeling van zaken die onder de artikelen 85 en 86 vallen (2); — een mededeling betreffende het niet opleggen of verminderen van geldboetes in zaken betreffende mededingingsregelingen (3); — een ontwerp van een herziene bekendmaking inzake overeenkomsten van geringe betekenis die niet onder artikel 85, lid 1, vallen (4); — een mededeling inzake de interne procedureregels voor de behandeling van verzoeken om toegang tot een dossier voor ondernemingen die van inbreuk op de mededingingsregels worden verdacht (5); — een herziene mededeling inzake het beleid ten behoe- ve van MKB (6). 4. 4. Al deze besluiten of ontwerpvoorstellen strekken ertoe, de uitvoeringsregels te codificeren en het aantal door de Commissie te behandelen aanmeldingen terug te beperken. (1) PB L 31 van 9. 2. 1996. (2) PB C 262 van 10. 9. 1996. (3) PB C 207 van 18. 7. 1996. (4) PB C 29 van 30. 1. 1997. (5) PB C 23 van 23. 1. 1997. (6) PB L 107 van 30. 4. 1996. De invoering van de groepsvrijstelling was stellig een goede zaak, maar verliep niet zonder problemen. Hoewel reeds in maart 1996 overeenstemming werd bereikt, trad Verordening (EG) nr. 240/96 pas op 1 februari 1997 in werking, hetgeen dus een periode van rechtsonzekerheid opleverde. 4. 6. Nadere lezing van de verordening leert dat de mogelijkheid ontbreekt, eventueel rechtsstrijdige clausules van de rest van de regeling te scheiden. De transparantie van het beleid betreffende mogelijkerwijs verboden clausules is hierbij niet gebaat. Dit kan wellicht als een zwak punt van de verordening worden aangemerkt. 4. 7. De Commissie wordt verzocht, een duidelijkere uitleg van de regeling te geven, en in het bijzonder de definities in artikel 10 te preciseren, zodat de doelstellingen van de verordening niet onnodig worden geschaad. 4. 8 Rol van de nationale mededingingsautoriteiten Het Comité steunt het streven van de Commissie naar verenigbaarheid van de besluiten van de nationale autoriteiten met het EG-mededingingsrecht. De lid- staten dienen hun wetgevingen dusdanig te wijzigen dat de nationale autoriteiten de artikelen 85, lid 1, en 86 effectief kunnen toepassen. 4. 9. De verhouding tussen de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten krijgt geleidelijk vorm. Nu gestaag wordt gewerkt aan de voltooiing van de interne markt en de invoering van de EMU voor de deur staat, is wellicht het moment gekomen om deze verhouding te herijken met het oog op een verdere uitwerking van het subsidiariteitsbeginsel, meer coheren- tie, een betere werkverdeling en gezamenlijk optreden op basis van gemeenschappelijke besluiten. 4. 10. De ontwerpmededeling betreffende samenwer- king met nationale autoriteiten zou kunnen worden aangevuld met een overeenkomst op basis waarvan EG-recht in de nationale wetgeving wordt geı¨ncor- poreerd en vervolgens, in aangegeven gevallen, door de nationale autoriteiten wordt gehandhaafd. De Commis- sie zou daarbij een toezichthoudende rol vervullen en bevoegd blijven voor bepaalde soorten ondernemingsaf- spraken. Het Comité merkte onlangs evenwel op dat „effectieve en efficie¨nte decentralisatie. alleen mogelijk (is) als daarvoor doortastendere maatregelen worden genomen, zoals herziening van Verordening (EEG) nr. 17/62” (7). (7) Advies van het ESC van 19. 12. 1996 (paragraaf 11): PB C 75 van 10. 3. 1997, blz. 22. 9. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 73/23 4. 11. Bij wijze van proef zouden bovengenoemde beginselen kunnen worden gekneed in de richting van en toegepast op de zogenaamde „verticale” mededin- gingsbeperkingen. 4. 12. Achterwege laten van boetes Worden kartels vrijwillig aangemeld, dan mag de Com- missie boetes achterwege laten of verminderen. Het Comité acht dit logisch omdat daarmee ondernemingen kunnen worden geprikkeld om aan een onderzoek mee te werken. Een dergelijke discretionaire bevoegdheid, strafvermindering tegen een „bekentenis” uit te ruilen, kan evenwel een „plea bargaining-spel” met onvoorspel- bare uitkomsten in de hand werken waardoor de onafhankelijkheid van het officie¨le onderzoek in twijfel kan worden getrokken. Verdedigd kan voorts worden dat dergelijke „deals” vertrouwelijk dienen te zijn, maar de Commissie merkt terecht op dat wanneer een boete wordt verminderd of achterwege gelaten de naam van de overtreder bekend moet worden gemaakt, alsook details betreffende de strafvermindering. 4. 13. Overeenkomsten van geringe betekenis De Commissie heeft voorgesteld dat ook grote onderne- mingen met een bescheiden marktaandeel moeten kun- nen profiteren van de de-minimis-regel. In deze regel zijn de omzetdrempels vervat beneden dewelke overeen- komsten geacht worden, van geringe betekenis te zijn. Over dit voorstel wordt nog in brede kring overlegd. Het Comité is het echter eens met afschaffing van de omzet als criterium en het zwaardere belang dat wordt gehecht aan het marktaandeel van de betrokken onderne- ming. Dit valt reeds te lezen in zijn advies over het Groenboek betreffende verticale afspraken (1) en het acht de drempel van 5 % voor horizontale overeenkomsten en 10 % voor verticale overeenkomsten adequaat. 4. 14. De ontwerpbekendmaking ter zake is op twee punten met enige kritiek ontvangen. Men wil het soort overeenkomsten duidelijker gedefinieerd zien, en het concept van ernstige restricties zou als zodanig wel eens te beperkend kunnen zijn. De Commissie moet overwegen, deze twee punten te herzien ten einde de rechtszekerheid te verhogen en de algemene toepasbaar- heid van beide concepten via meer duidelijkheid te bevorderen. 4. 15. De uitbreiding van de de-minimis-regel tot alle operaties van het MKB vormt een belangrijke stimulans voor deze sector om meer grensoverschrijdend zaken binnen de EG te doen en betekent tevens een nuttige vereenvoudiging. (1) Advies van het ESC van 9. 7. 1997: PB C 296 van 29. 9. 1997, blz. 19. 4. 16. Toegang tot het dossier De Commissie deelt mede dat de onderneming in kwestie toegang heeft tot de documenten van het onderzoeksdossier van D. -G. IV. Dit is niet geheel toereikend. Zij moet in afwachting van de grondige herziening van Verordening (EEG) nr. 17/62 haar me- dedeling dusdanig wijzigen dat ook elders binnen de Commissie gehouden relevante dossiers toegankelijk zijn. 4. 17. Het Comité heeft nog een ander voorstel voor de verbetering van de toepassingsprocedures in verband met artikel 85. De Commissieprocedures voor het verlenen van een vrijstelling of een negatieve verklaring duren erg lang. In Verordening (EEG) nr. 17/62 zouden naar het voorbeeld van de Concentratieverordening een serie mogelijkheden voor automatische ontheffing kunnen worden ingebouwd: de Commissie heeft na kennisgeving van ontvangst pakweg vier maanden om te reageren. Doet zij dat niet, dan is de aangemelde regeling automatisch goedgekeurd. Mocht de Commissie besluiten dat een aanmelding een volledig onderzoek in navolging van het verdient, dan kan daarvoor, Zweedse kartelrecht, een tijdslimiet van b. v. een jaar worden ingevoerd. Deze periode kan worden verlengd voor specifieke gevallen die tot in de details onderzocht moeten worden. Ten slotte zou bij wijze van uitzondering en op basis van een met redenen omkleed besluit waartegen beroep bij het Hof van Justitie mogelijk is, de termijn nog eens kunnen worden verlengd voor een wettelijk vast te stellen duur. 5. Mededingingsbeleid en informatiemaatschappij 5. 1. Ondernemingen die met de zogenoemde infor- matiemaatschappijproducten en -diensten werken, vor- men een snel groeiende sector die zowel problemen als mogelijkheden voor de handel tussen de lid-staten genereert. De Commissie merkt terecht op dat nieuwe en opkomende technologische ontwikkelingen aanleiding hebben gegeven tot vragen met betrekking tot niet alleen mededingingsbeperkende praktijken en machtsposities die marktliberalisatie frustreren, maar ook aangaande het effect van eventuele fusies. 5. 2. Het onderzoek van herstructureringsvoorstellen vormde een van de voornaamste activiteiten van de Commissie op mededingingsgebied in 1996. Zij hechtte haar goedkeuring aan de oprichting van Atlas, een gemeenschappelijke dochter van France Telecom en Deutsche Telekom, alsook aan het Global One-project, een gemeenschappelijke onderneming van Atlas en Sprint Corporation. Zij eiste daarbij echter wel een aantal wijzigingen, waaronder liberalisering van de telecommunicatie-infrastructuur, zodat de mededinging door deze projecten niet zou worden uitgeschakeld. C 73/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 3. 98 5. 3. Aan de projecten Unisource-Telefonica en Uniworld, die zij in 1996 welwillend bekeek, stelde zij soortgelijke eisen. Naar verwachting zullen beide voornemens eind 1997 worden goedgekeurd. 5. 4. Hoofdprobleem voor de telecommunicatiesector in en buiten de EU is dat evenwicht moet worden gevonden tussen enerzijds de economische ratio van een systeem waarin met slechts één enkel infrastructuurnet- werk wordt gewerkt, en anderzijds de noodzaak, dienst- verleners toegang te bieden tot de belangrijkste delen van dat netwerk tegen prijzen die geen onredelijk mededingingsbeperkend effect hebben. 5. 5. De Commissie heeft zich vastbesloten getoond wanneer bestaande dienstverleners hun tarieven verlagen waar de mededinging intensief is en deze verlaging financieren door middel van tariefverhogingen betreffen- de andere diensten. Zij kwalificeert een dergelijke handelwijze op goede gronden als unfaire behandeling van de gebruikers. 5. 6. In 1998 moeten alle wettelijke monopolies van nationale exploitanten op het gebied van spraaktelefonie zijn afgeschaft. Tussentijds bestaat het risico dat deze exploitanten de verhoudingen op de desbetreffende markten scheeftrekken door nationale klanten hogere prijzen op te dringen. De Commissie is zich van dit gevaar bewust en kondigt in haar verslag aan, in dat geval met preventieve maatregelen te zullen komen. 5. 7. Hopelijk weten de lid-staten dit risico binnen de perken te houden, maar het Comité is in ieder geval tevreden met het voornemen van de Commissie. 5. 8. De liberalisering van de telecommunicatiesector heeft internationale gevolgen. Daarom is het cruciaal dat de voorwaarden voor toegang van de ene onderne- ming tot de netwerken van andere duidelijk zijn geregeld en geen mededingingsdistorsies oproepen. De Commis- sie wordt verzocht, de meest recente fusieplannen van de Duitse mediaconglomeraten Bertelsmann en Leo Kirch betreffende betaaltelevisie te onderzoeken en in dat verband monopolisering op dit gebied te voorkomen. Het Comité is tevreden dat de Commissie een ontwerp- mededeling heeft uitgebracht over de toepassing van de mededingingsregels op toegangsovereenkomsten in deze sector (1). In andere adviezen heeft het Comité gewezen op 5. 9. problemen in verband met concentratie van eigendom en het toenemende aantal allianties in de audiovisuele sector (inclusief diensten die over de grond, per satelliet of per kabel worden verleend). Hopelijk beseft de Commissie dat bredere beleidskwesties, zoals de vervul- ling van de verplichting tot openbare dienstverlening en de handhaving van minimumnormen voor programma’s, hier een zeker zo belangrijke rol spelen als machtsposities en adequate toegang voor alternatieve aanbieders. Haar besluit om over te gaan tot breed overleg over de toepassing van de mededingingsregels op sportuitzendin- gen betreft een onderwerp dat velen aangaat. Het Comité vindt dan ook dat een aanvaardbare oplossing moet worden gevonden, zodat een overeengekomen aantal belangrijke sportevenementen van nationaal belang voor het publiek toegankelijk is. 6. Toepassing van de mededingingsregels op andere sectoren De Commissie doet verslag over de stand van 6. 1. zaken met betrekking tot vervoerdiensten, inclusief lijnvaartconsortia, vaststelling van de prijzen voor het inlandsegment door lijnvaartconferenties, al dan niet toegestaan tariefoverleg tussen concurrenten en samen- werking tussen luchtvaartmaatschappijen. 6. 2. Wellicht zou de Commissie twee van deze onder- werpen nader moeten uitwerken. 6. 3. Sinds 1987 is het luchtvervoer, in ieder geval in theorie, geleidelijk geliberaliseerd en vormt het daarmee een steeds belangrijker onderwerp van het mededingings- beleid. In werkelijkheid is, afgezien van bepaalde lijnen, de mededinging tussen de luchtvaartmaatschappijen echter beperkt. Vanwege een aantal factoren kan invoe- ring van een normaal mededingingsregime nog steeds worden tegengegaan. Men denke aan de groepsvrijstel- ling voor tariefoverleg. (Verordening (EG) nr. 1617/93), een tekort aan „slots”, lid-staten die bepaalde maat- schappijen blijven steunen, schaaleffecten, het toe- nemende gebruik van gemeenschappelijke vluchtcodes en restricties aangaande buitenlandse eigendom van luchtvaartmaatschappijen. Wellicht kan de Commissie een studie verrichten naar de gevolgen van de deregule- ring van de Europese luchtvervoersmarkt. 6. 4. Voorts bestaat er een groepsvrijstelling voor bepaalde afspraken van lijnvaartconferenties (Verorde- ning (EEG) nr. 4056/86). Sinds de goedkeuring van deze verordening heeft de structuur van deze sector ingrijpende wijzigingen ondergaan. Zo spelen consortia en wereldwijde allianties nu een belangrijke rol. De verordening is niet aan een geldigheidstermijn gebonden en daarom verzoekt het Comité de Commissie, onder- zoek te doen naar de effecten van de huidige regelingen op maritieme lijnvaartdiensten. 7. Staatsmonopolies en monopolierechten (1) Advies van het ESC van 28. 5. 1997: PB C 287 van 22. 9. 1997, blz. 8. De Commissie geeft een overzicht van haar 7. 1. maatregelen in het kader van de volgende stappen op 9. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 73/25 weg naar liberalisering van de traditionele staatsmono- polies voor diensten op het gebied van bijvoorbeeld telecommunicatie, energie, post, vervoer, alsook de staatshandelsmonopolies in Oostenrijk (alcohol en ta- bak), Zweden en Finland (alcohol). 7. 9. Het Comité heeft in verschillende adviezen reeds opmerkingen gemaakt over recente wetgeving op het gebied van telecommunicatie (2) (3), energie (4), postdien- sten (5) en luchthavens (6). Veelal moeten de liberaliseringsmaatregelen wor- 7. 2. den aangevuld met toezichtsregelingen die ertoe strekken dat deze ondernemingen op de grote EU-markt onder dezelfde voorwaarden als andere bedrijven opereren. 7. 3. Naar aanleiding van de ervaringen die zij tot op heden met liberalisering in dit verband heeft opgedaan, stelt de Commissie zich op het standpunt dat „de verenigbaarheid tussen liberaliseringsdoelstellingen en de doelstellingen van diensten van algemeen belang volledig kan worden verzekerd in het kader van de bestaande communautaire voorschriften. Om die reden heeft zij zich gekant tegen voorstellen tot wijziging van artikel 90 van het Verdrag welke werden gedaan in het kader van de intergouvernementele conferentie”. Tijdens de in juni 1997 gehouden IGC werd het 7. 4. voorstel tot wijziging van artikel 90 verworpen. 7. 5. Het Comité is het in beginsel eens met de Commissie dat elke verandering van artikel 90, zoals tijdens de IGC voorgesteld, waardoor het mededingings- regime voor een aantal staatsbedrijven in ten minste één lid-staat wordt verzacht, onaanvaardbaar zou zijn. Dit geldt vooral indien daardoor de mededinging tussen bedrijven in verschillende lid-staten zou worden scheef- getrokken. 7. 6. De Commissie stelt voor, de verwante maar bredere discussie over het EG-beleid voor het vaststellen van het minimumniveau van de universele dienst te voeren tegen de achtergrond van de vrijmaking van overheidsdiensten. Het Comité heeft in zijn advies over de Commissiemededeling inzake „de diensten van algemeen belang in Europa” benadrukt dat eraan moet worden gewerkt, deze diensten voor iedereen toeganke- lijk te maken (1). 7. 7. De Commissie streeft ernaar, het concept voor het minimumniveau van de universele dienst te ver- breden. Zij wil milieubescherming, consumentenbeleid en de TEN’s daarin betrekken, alsook een nieuwe alinea u) na artikel van het EG-Verdrag toevoegen. Deze alinea zou als volgt luiden: „Een bijdrage tot de vorming van diensten van algemeen belang”. 7. 8. Weliswaar werd deze aanbeveling door de IGC van Amsterdam niet letterlijk overgenomen, maar wel werd besloten, ter zake een nieuw artikel 7 d) in het Verdrag in te voegen. (1) Mededeling over de diensten van algemeen belang in Europa (PB C 281 van 26. 9. 1996; advies van het ESC van 29. 5. 1997: PB C 287 van 22. 9. 1997, blz. 85). 8. Concentratiecontrole 8. 1. De interne markt wordt steeds belangrijker voor het zakendoen. Het is derhalve logisch dat steeds meer ondernemingen er heil in zien, hun activiteiten te integreren ten einde van de voordelen van die markt te profiteren. Dit zal mede een prikkel vormen voor fusies en overnames met grensoverschrijdende effecten. 8. 2. De Commissie moet ervoor zorgen, voor zover haar wetgevende bevoegdheid dat toestaat, dat de economische voordelen in dit verband aan zowel de consument als het bedrijfsleven toevallen. Fusies die de grensoverschrijdende handel raken en misbruik van marktinvloed door de betrokkenen mogelijk maken, moeten worden aangemeld en onderzocht. De Commis- sie moet zich op basis van de Concentratieverordening van 1989 (7) uitspreken over aangemelde fusies- of overnamevoornemens. 8. 3. De Commissie publiceerde in 1996 een Groen- boek waarin zij voorstelde, de Concentratieverordening te herzien. Zij wilde onder andere: — lagere omzetdrempels voor de verplichte aanmelding (3 in plaats van 5 miljard ecu voor de wereldwijde omzet en 200 in plaats van 250 miljard ecu voor de communautaire omzet); — lagere omzetdrempels voor concentraties welke ge- lijktijdig in ten minste drie lid-staten dienen te worden aangemeld (resp. 2,5 miljard en 100 mil- joen ecu); — uitbreiding van de Concentratieverordening tot alle volwaardige gemeenschappelijke ondernemingen; (2) Richtlijn met betrekking tot mobiele en persoonlijke communicatie (PB L 20 van 26. 1. 1996; advies van het ESC: PB C 15 van 20. 1. 1996). (3) Richtlijn met betrekking tot de invoering van volledige mededinging op de markten voor telecommunicatie (PB L 74 van 22. 3. 1996; advies van het ESC: PB C 39 van 12. 2. 1996). (4) Richtlijn betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit (PB L 27 van 30. 1. 1997; advies van het ESC: PB C 73 van 15. 3. 1993). (5) Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de ontwikkeling van de postdiensten in de Gemeenschap en voor de verbetering van de kwaliteit van de dienst, en de Ontwerp-mededeling van de Commissie over de toepassing van de mededingingsregels op de postsector, met name over de beoordeling van bepaalde overheidsmaatregelen met betrekking tot postdiensten (SEC(95) 830 def. van 26. 7. 1995; advies van het ESC: PB C 174 van 17. 6. 1996). (6) Richtlijn betreffende de toegang tot de grondafhandelings- markt op de luchthavens van de Gemeenschap (PB L 272 van 25. 10. 1996; advies van het ESC: PB C 301 van 13. 11. 1995). (7) Verordening (EEG) nr. 4064/89 van 21. 12. 1989. C 73/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 3. 98 — vereenvoudiging van de voorwaarden voor de verwij- zing van zaken van de Commissie naar een lid-staat en omgekeerd. 9. Steunmaatregelen van de lid-staten: overzicht 8. 4. Het Comité stond overwegend positief tegenover deze voorstellen (1). 8. 5. In de Raad kon geen gekwalificeerde meerderheid worden gevonden voor het voorstel, de omzetdrempels te verlagen. Wel werd overeenstemming bereikt over een aantal criteria voor uitbreiding van de bevoegdheden van de Commissie met betrekking tot concentraties die gelijktijdig in drie of meer lid-staten te worden aangemeld (zie Verordening (EG) nr. 1310/97). 8. 6. De lid-staten konden het niet eens worden over een aantal hoofdpunten van het oorspronkelijke voorstel om de Concentratieverordening te wijzigen. Wellicht is het daarom raadzaam dat de Commissie er nu toe overgaat, de verhouding tussen EG-beleid en de desbe- treffende nationale bevoegdheden aan een herziening van meer fundamentele aard te onderwerpen. De in paragraaf 4. 8 en volgende samengevatte voorstellen betreffende het mededingingsbeleid zouden kunnen wor- den betrokken bij de herziening van de besluitvorming in verband met wijzigingen van de Concentratieveror- dening. De samenvatting van de beschikkingen inzake 8. 7. concentratievoornemens (paragraaf 140-157) is aange- naam beknopt en de Commissie heeft in haar beleid veel oog voor de consumentenbelangen gehad. 8. 8. Ook stemt het tot tevredenheid dat de Commissie gedegen onderzoek verricht naar concentraties die buiten de Gemeenschap plaatsvinden maar de mededinging binnen de Gemeenschap in hoge mate kunnen beı¨nvloe- den (b. v. de zaak Boeing-McDonnell Douglas). Zoals reeds in paragraaf 2. 8 is opgemerkt, dient het onderzoek te worden gevolgd door het opleggen van verbintenissen ten behoeve van controle op de naleving van de voor- waarden (bijvoorbeeld het verbod van exclusieve le- veringscontracten tussen Boeing en haar clie¨nten). 8. 9. Het Comité maakt zich erover bezorgd dat gedetailleerd onderzoek van fusievoorstellen door de Commissie de procedure soms onnodig lang rekt. Het vindt dat de Commissie moet aanvaarden dat besluiten binnen, voor zover mogelijk, vooraf vastgestelde ter- mijnen dienen te worden genomen. (1) Advies van het ESC: PB C 295 van 7. 10. 1996. 9. 1. Binnen de Europese Unie is in bepaalde sectoren financie¨le en/of fiscale steunverlening aan bedrijven geen zeldzaamheid. Staatssteun wordt met name bestre- ken door de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag. Op een interne markt kan steunverlening echter de mededinging scheeftrekken en de schijn van oneerlijke bevoordeling van het ene bedrijf boven het andere wekken. 9. 2. Zoals de Commissie in haar laatste overzicht benadrukt (zie paragraaf 11), maakt men zich in brede kringen erover bezorgd dat de lid-staten te veel steun verlenen. Wil men de steunbepalingen herzien, dan dient men evenwel een duidelijker inzicht te hebben in de realiteit die steunmaatregelen kan rechtvaardigen, alsook in de bedragen die ermee zijn gemoeid. Daartoe dienen een aantal moeilijke kwesties nogmaals de revue te passeren. 9. 3. Een eenvoudig beginsel, dat bijval verdient, luidt dat steun terecht wordt verleend wanneer de daarmee gepaard gaande kosten in termen van ontwrichte me- dedinging lager uitvallen dan de sociale- of milieukosten die anders door een onbelemmerde werking van het marktmechanisme zouden zijn veroorzaakt. Tevens is het op grond van dit beginsel verdedigbaar dat via steunverlening arbeidsplaatsen kunnen worden behou- den of gecree¨erd in sectoren die met hoge werkloosheid te kampen hebben of als gevolg van andere ontwikkelingen dienen te worden geherstructureerd. Ook kan steun worden verleend om de opbloei van een sector, gebied of een bepaalde categorie bedrijven (b. v. het MKB) te bespoedigen. 9. 4. Het is in het belang van iedereen, de omvang en de kosten van staatssteun te beperken tot een niveau dat met de overeengekomen doelstellingen strookt. Een ieder is er ook bij gebaat dat door ongepaste steunverlening in sommige lid-staten, sectoren of regio’s geen onwenselijke concurrentiedistorsies ontstaan. Men is het erover eens dat omvang van en voorwaarden voor steunverlening dienen te worden geharmoniseerd. Het Comité beseft meer en meer dat bij de herbeoordeling van de gevolgen van steunverlening ook oog moet bestaan voor fiscale verschillen en andere vormen van meer directe financie¨le steun. 9. 5. De Commissie stelde in 1996 de Raad voor, twee nieuwe voorstellen voor een verordening te maken op basis van artikel 94 van het EG-Verdrag. De Raad stemde hiermee in. Het eerste strekt tot codificatie van de steunprocedures. Het tweede geeft de Commissie de bevoegdheid, bepaalde steunmaatregelen (ten behoeve 9. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 73/27 van milieubescherming, MKB, O&TO, opleiding en werkgelegenheid) in bepaalde situaties van de aanmel- dingsplicht vrij te stellen, zolang de maatregel aan bepaalde criteria voldoet en met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is. 9. 6. Het Comité schaart zich achter deze voorstellen en wenst te worden geraadpleegd over wijzigingen van de steunregels, d. w. z. over zowel de voorgestelde formele Raadsbesluiten (waarover normaliter advies wordt ge- vraagd) als de procedureregels en richtsnoeren voor de lid-staten (waarover het Comité anders wellicht niet zou worden geraadpleegd). De discussie zal tevens betrekking dienen te hebben op de verhouding tussen nationale steun enerzijds en rol en werking van de structuurfondsen en het cohesiefonds anderzijds. Naar de werking van deze fondsen wordt momenteel overigens al gekeken. 9. 7. Essentie¨le doelstelling van de herijking vormt de versterking van de EU-middelen om bijstand te verlenen aan de armste regio’s en zones die worden geraakt door diepe recessies in sleutelsectoren, alsook om de levensstandaard en de werkgelegenheidsperspectieven voor de mensen aldaar te verbeteren. 10. Vijfde Overzicht van de Commissie inzake steun- maatregelen (1) 10. 1. Hoewel het geen sinecure voor de Commissie was, gegevens van de lid-staten te krijgen en de indirecte, of fiscale steunmaatregelen, te kwantificeren, is zij er toch in geslaagd de stand van zaken in dit vijfde overzicht duidelijk in kaart te brengen. Ook al zijn sommige gegevens niet zo betrouwbaar als wenselijk zou zijn, dan nog verdient de Commissie alle lof voor haar werk in dit verband. 10. 2. In het overzicht gaat zij in op de steunmaatrege- len voor de industrie en bepaalde andere sectoren. Zij schat dat de lid-staten in 1994 (toen nog het Europa van de twaalf) jaarlijks meer dan 95 miljard ecu uitgaven aan steunmaatregelen ten behoeve van de industrie, de landbouw (de uitgaven in het kader van het EU- garantiefonds niet meegerekend), vervoer, visserij en de steenkoolindustrie. De industrie alleen ontving zo’n 43 miljard ecu per jaar. 10. 3. In vergelijking met eerdere overzichten is de kwaliteit van de informatie in het vijfde overzicht verbeterd. Dit soort studies is van belang voor de toekomstige beleidsvorming. Daarom hoopt het Comité dat de Commissie dergelijke overzichten tweejaarlijks in gestandaardiseerde vorm zal uitbrengen en dat de lid-staten die onvolledige of ontoereikende informatie hebben verstrekt, zullen worden verplicht om de beschik- bare gegevens in kwalitatief en kwantitatief opzicht te verbeteren. (1) COM(97) 170 def. 10. 4. Het spreekt voor zich dat de kosten van sommige steunvormen als lenings- of rentegaranties, bedrijfspar- ticipaties en gunstigere fiscale regelingen moeilijk vallen te meten en onvermijdelijk het resultaat van subjectieve berekeningen zijn. Uiteraard is dit een impliciet verder argument om de lid-staten te vragen, hun steunmaatrege- len transparanter te maken (2). 10. 5. De geschatte kosten van de in het vijfde overzicht genoemde steunmaatregelen liggen hoog. De Commissie gaat in op omvang en doelstellingen, deelt de maatregelen naar sector en lid-staat in, en behandelt de algemene trend waarbij zij constateert dat er geen sprake is van daling tot het door haar gewenste niveau. 10. 6. Ongeacht de indeling blijkt uit het Vijfde overzicht dat alleen al voor de industrie in 1994 (uitge- drukt in constante prijzen 1993) bijna 43 miljard ecu werd uitgetrokken. Dit komt overeen met 3,8 % van de door de industrie toegevoegde waarde, 1,472 ecu per werknemer in die sector en 20,7 % van de waarde van de intracommunautaire exporten. Gegeven deze cijfers kan de steun de handelsvoorwaarden tussen de lid-staten dus significant beı¨nvloeden. 10. 7. Weliswaar tonen deze globale indicatoren de significantie van steunverlening in ieder van de 12 lid- staten aan, maar het effect op specifieke regio’s of sectoren blijft buiten zicht. Zo bedroeg de steun voor de industrie 3,8 % van de aldaar toegevoegde waarde. Het mag dan onmogelijk zijn, hierop verfijndere berekenin- gen los te laten, maar dit percentage zou stellig hoger hebben gelegen als de waarde die wordt toegevoegd door bedrijven die steun ontvangen, in de berekeningen zouden zijn meegenomen. Dit is vooral van belang omdat slechts een beperkt aantal regio’s (of sectoren) van een volkshuishouding voor steunverlening in aan- merking komen. 10. 8. Sommige andere steunmaatregelen staan in het licht van sectorspecifieke criteria. Zo worden de spoorwegen, goed voor meer dan 32,6 miljard ecu aan ondersteuning per jaar, vooral gesteund op grond van openbare dienstverleningsverplichtingen, alsook sociale verplichtingen van de exploitanten. De steunverlening aan de kolenindustrie kost 13,2 miljard ecu. Gesteld kan worden dat de steun voor deze twee sectoren is gebaseerd op redenen die conceptueel verschillen van die met betrekking tot de industrie. (2) Uiteraard is inzicht geboden in de gevolgen van steunmaat- regelen in derde landen en het effect ervan op besluiten van ondernemingen die indirect voor EG-beleid van belang zijn. De werkzaamheden van organisaties als de OESO (met haar overzicht van steunmaatregelen aan de industrie in 1996) illustreert de voordelen ervan om het EG-overzicht in een internationaal verband te plaatsen. C 73/28 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 3. 98 10. 9. Bijna de helft van de totale steungelden (45 %) gaat naar de industrie. Deze bijstand vormt het delicaat- ste onderwerp in het debat over de toekomstige vorm van industrie-, regionaal en mededingingsbeleid. 10. 10. De door de Commissie in het Vijfde overzicht aangedragen gegevens met betrekking tot trend en omvang van de steun aan de industrie, zijn niet zo duidelijk als het Comité zou hebben gewenst. Zo concludeert de Commissie betreffende de periode 1990- 1994 „dat aan de dalende tendens van de laatste jaren een einde schijnt te zijn gekomen” (paragraaf 9). Deze conclusie ontbeert een expliciete verwijzing naar de bijkomende uitgaven ten behoeve van de „nieuwe” Duitse deelstaten. Laat men deze uitgaven, die gedurende dit decennium een onvergelijkbaar unicum vormen, buiten beschouwing, dan ligt het jaarlijkse steunvolume voor de jaren 1993-1994 lager dan in de periode 1990-1992. Dit volume, uitgedrukt in constante prijzen 1993, bedroeg zowel in 1993 als in 1994 29 miljard ecu, terwijl het in 1990 boven de 40 miljard ecu lag. Geen aandacht is echter besteed aan de eventuele herverdeling van de steungelden in Duitsland ten gunste van de voormalige DDR. 10. 11. De Commissie besteedt veel aandacht aan de verdiensten en de omvang van staatssteun. Laat men uitgaven als die ten behoeve van de voormalige DDR evenwel buiten de vergelijking, dan lijkt de steun aan de industrie wel degelijk te dalen. Dit impliceert dat een zekere vooruitgang is geboekt, hetgeen wellicht tot bijstelling van beleidsprioriteiten kan leiden. 10. 12. De Duitse hereniging raakt ook andere delen van de analyse. In paragraaf 38 formuleert de Commissie de opmerkelijke conclusie dat het aandeel van de steun aan individuele ondernemingen in de totale steun aan de Europese industrie is opgelopen van 7 % in 1990 tot 36 % in 1994. Dit duidt op het eerste gezicht op een substantie¨le koerswijziging gedurende deze periode, maar de Commissie vermeldt vervolgens dat het hierbij vooral gaat om reddings- en herstructureringsoperaties, alsook steunverlening via de Treuhandanstalt in de nieuwe Duitse deelstaten. Zij had deze gegevens op een meer bruikbare wijze kunnen presenteren. Conclusies kunnen slechts worden getrokken indien ook gegevens voorradig zijn over de toekenning van incidentele steun in de andere lid-staten en meer specifieke informatie over de gevolgen van de Duitse hereniging voorhanden is. 11. Uit het Vijfde verslag voortvloeiende beleids- kwesties 11. 1. Naar aanleiding van het vijfde verslag en andere gegevens waarover de Commissie beschikt, presenteert zij de volgende beleidsdoelstellingen: a) afgezien van door haarzelf te nemen maatregelen dienen in samenspraak met de lid-staten nauwkeu- rige doelstellingen en een tijdpad voor de verminde- ring van de steungelden te worden vastgesteld; b) de schadelijke gevolgen van nationaal steunbeleid voor de economische cohesie in Europa moeten worden tegengegaan. De rijke, centraal gelegen regio’s ontvangen 85 % van de totale steun terwijl het aandeel van de cohesielanden, Ierland uitgezonderd, daalt; c) zij stelt nieuwe richtsnoeren voor de door de lid- staten verleende regionale steun voor en zal daarbij naar verwachting tevens komen met een voorstel om de toegestane maxima met 1/3 te verlagen; d) zij wil een vereenvoudigde procedure invoeren voor de goedkeuring van steunmaatregelen die bijdragen tot de EU-doelstellingen; e) zij wil de regels betreffende steun ten behoeve van redding en herstructurering van bedrijven in moeilijkheden verder aanscherpen; f) zij wil algemene richtsnoeren voorstellen aan de hand waarvan zij ad hoc-steun waarbij het om hoge bedragen gaat en de mededinging vergaand kan worden scheefgetrokken, kan verbieden. 11. 2. Deze suggesties roepen vragen op waarop gede- tailleerd zal moeten worden ingegaan alvorens besloten wordt in welke richting en in hoeverre het steunbeleid moet worden bijgesteld. 11. 3. Het Vijfde verslag is nuttig om deze vragen in het feitelijke perspectief te plaatsen van de bevoegdheids- verdeling tussen de lid-staten (incl. hun lagere bestuursni- veaus) en de Gemeenschap die in deze is vertegenwoor- digd door de Commissie. 11. 4. Ook verhoogt het overzicht het niveau van het debat over de omvang van de steun en de stelling van de Commissie dat het steunvolume te hoog is en te langzaam daalt. Kritiek, maar van belang voor beleidskwesties 11. 5. is de discussie over de omvang van en de middelen voor de steun aan de armere lid-staten. In dit verband hebben b. v. budgettaire beperkingen meer belang dan de toegestane plafonds voor staatssteun. Er dient meer transparantie te komen bij via de EG-begroting gefinan- cierde steunverlening, de structuurfondsen of het co- hesiefonds dan wel door middel van hervormde financie¨- le instrumenten. 11. 6. De onlangs gehouden conferentie over het cohesiebeleid vormde een passende gelegenheid om de discussie over deze kwesties te entameren. Daarnaast is de publicatie van Agenda 2000 een nuttig aanknopings- punt om er nu verder op in te gaan. 11. 7. Het Comité hoopt dat al deze onderwerpen de revue zullen passeren tijdens de door de Commissie opgestarte herziening van de steunbepalingen. Voorts 9. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 73/29 wenst het — evenals het Europees Parlement vertegen- woordiger van brede kringen van de Europese bevolking — tot dit debat bij te dragen en hoopt het in een vroeg stadium door de Commissie worden geraadpleegd. 11. 8. Het is raadzaam dat de Commissie in dit verband tijdig een aantal beleidsbeginselen formuleert. Daarbij is met name het in 1996 gepubliceerde eerste verslag over het cohesiebeleid relevant; het Comité bracht hierover reeds advies uit (1). 11. 9. Voorts dient een duidelijk onderscheid te wor- den gemaakt tussen (1) de taak van de Gemeenschap om in het licht van regionaal- of industriebeleid richtsnoeren voor steunverlening te geven en (2) de financie¨le onder- steuning van EU-wege van toelaatbaar nationaal of regionaal beleid. Het eerste is cruciaal voor de be- leidscoördinatie binnen de Gemeenschap en, vooral voor de rijkere lid-staten, belangrijk in verband met de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel. Het tweede vormt een sleutelelement in de discussie over de hervor- ming van de Gemeenschapsbegroting. 11. 10. Het Comité herkent in de door de Commissie voorgestelde richtsnoeren betreffende ad hoc-steun- maatregelen het spanningsveld tussen de volgende uit- gangspunten: (1) steun is slechts toegestaan ten behoeve van ondernemingen (nieuw opgezet dan wel voorwerp van reddingsoperaties) die duurzaam levensvatbaar en niet continu van steun afhankelijk zijn; (2) de steun mag het oorspronkelijke nadeel van een sector of regio compenseren; (3) de steunplafonds worden geleidelijk verlaagd; en (4) de steunmaatregelen moeten erin resulte- ren dat de economische en sociale nadelen van de betrokken regio’s of sectoren worden gereduceerd. 11. 11. Het is vooral zaak dat de Commissie voorstel- len doet betreffende steunmaatregelen ten behoeve van redding of herstructurering van ondernemingen in moeilijkheden. De huidige richtsnoeren zijn tot slechts eind 1997 van kracht. Het Comité ziet in dat evenwicht moet worden gevonden tussen enerzijds banenverlies bij bedrijven in moeilijkheden en anderzijds handhaving van de concurrentiepositie van ondernemingen. Doelstelling dient te zijn, via uitvoerbare projecten zoveel mogelijk duurzame werkgelegenheid te genereren. Daarbij moet worden vermeden dat lange-termijndoelstellingen wor- den verdrongen door opportunisme op korte termijn. 11. 12. Gaat de steunverlening ten behoeve van de oprichting van een nieuw of het behoud van een bestaand bedrijf met grote bedragen gepaard, dan moet de Commissie de steunverlening onderzoeken en de overle- vingskansen van de betrokken onderneming kritisch bekijken. Het desbetreffende marktonderzoek dient door de lid-staat in kwestie te worden verricht volgens de reeds in het kader van de Concentratieprocedure en ten aanzien van sommige sectoren gebruikte methode. Voorts moet het onderzoek worden uitgevoerd met betrekking tot alle sectoren en moet het een analyse bevatten van de gevolgen van de steunmaatregelen voor de marktpositie van andere ondernemingen in dezelfde sector. 12. Het beleid inzake steunmaatregelen in 1996 12. 1. Het mededingingsverslag over 1996 weerspie- gelt de intensiever wordende discussie over de herziening van het steunbeleid en bevat tevens een overzicht van de Commissiemaatregelen gedurende dat jaar. Daarnaast worden een aantal aspecten van de criteria aan de hand waarvan steun aan de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag worden getoetst, verduidelijkt. 12. 2. De Commissie streeft ernaar, haar betrokken- heid bij aangemelde maatregelen die van geringe omvang en potentieel niet storend voor de mededinging lijken te zijn, terug te dringen. Daartoe publiceerde zij een nieuwe mededeling over de „de minimis”-steun (2), een nieuwe kaderregeling voor staatssteun aan mkb’s, die de mogelijkheid bevat om steun te verlenen voor immaterie¨le investeringen in de vorm van technologie-overdracht (3), alsook een kaderregeling betreffende staatssteun voor ondernemin- gen in achtergestelde stadsgebieden (4). 12. 3. Deze initiatieven vallen te prijzen en geven de Commissie de mogelijkheid, zich intensiever bezig te houden met moeilijke kwesties ter zake. Het valt echter te hopen dat zij, na gedurende een korte periode ervaring te hebben opgedaan de gevolgen van de versoepeling van de regels betreffende steun in bepaalde achtergestelde stadsgebieden, bereid zal zijn, de lijst van activiteiten die voor steun in aanmerking komen, uit te breiden. 12. 4. Gedurende de verslagperiode is de Commissie voortgegaan met het bijvijlen van de maatregelen die in juridisch en technisch opzicht als steunmaatregel kunnen worden beschouwd en daarom binnen het werkings- gebied van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag vallen. Het Comité schaart zich achter de vier voorwaarden, die alle moeten worden vervuld, voor de toepassing van deze bepaling. (1) PB C 206 van 7. 7. 1997. (2) PB C 68 van 6. 3. 1996. (3) PB C 213 van 23. 7. 1996. (4) SEC(96) 1706/2. C 73/30 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 3. 98 12. 5. Drie van de vier voorwaarden lijken geen aanleiding tot controverses te geven: de steun dient de onderneming een voordeel te verschaffen, moet door de staat worden verleend of met staatsmiddelen zijn bekostigd en moet ten slotte het handelsverkeer tussen de lid-staten ongunstig beı¨nvloeden. Voor het vierde criterium lijken de zaken anders 12. 6. te liggen: de maatregel dient een specifiek karakter te hebben, d. w. z. slechts ten goede te komen aan „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties”. Deze formule- ring kan aanleiding geven tot uiteenlopende interpre- taties. Zo moet de Commissie b. v. verduidelijken of deze voorwaarde is vervuld wanneer een lid-staat, met uitsluiting van alle andere sectoren, uitsluitend de vervaardigende industrie steunt dan wel of eraan is voldaan indien slechts één industrie¨le deelsector wordt ondersteund. De Commissie stoelt haar benadering op het onderscheid tussen „algemene” beleidsmaatregelen, die voor alle ondernemingen toegankelijk zijn, en „speci- fieke” maatregelen, waaraan slechts een beperkte groep ondernemingen voordeel ontleent. Zonder nadere ver- duidelijking verschaft dit onderscheid geen opheldering en daarom moet zij nauwkeurig aangeven, wat onder de uitdrukking „bepaalde ondernemingen” dient te worden verstaan. 12. 7. De Commissie wordt telkens weer geconfron- teerd met het probleem, de uitdrukking „steun aan bepaalde ondernemingen” te definie¨ren. In 1996 kwam dit probleem terug in de beschikkingen over steunmaat- regelen ter verlaging van arbeidskosten. Zij was van opvatting dat maatregelen die de arbeidskosten van alle ondernemingen in een lid-staat verminderen, aan het steunverbod van artikel 92, lid 1, ontsnappen. Voor de verlaging van arbeidskosten in specifieke sectoren geldt evenwel het tegendeel. Zij heeft in een mededeling bevredigende opheldering verschaft over de details ter zake (1). 12. 8. De Commissie onderzocht voorts een aantal specifieke steunmaatregelen in sectoren als scheeps- bouw, ijzer- en staalindustrie, automobielindustrie, syn- thetische vezels, textiel en kleding, vervoer, alsook landbouw en visserij. Haar optreden week niet af van de reeds ontwikkelde beleidslijn. 12. 9. Het Comité betreurt dat de voorgestelde OESO- Overeenkomst inzake normale concurrentievoorwaar- den in de commercie¨le scheepsbouw- en scheepsrepara- tiesector nog niet door alle partijen is geratificeerd. Het oponthoud in de Verenigde Staten heeft twijfels omtrent de toekomst van deze overeenkomst opgeworpen. Het Comité had de Commissie in een eerder advies gevraagd, in geval van een dergelijk oponthoud zo snel mogelijk met alternatieven te komen, en constateert dat zij inderdaad een nieuwe ontwerpregeling heeft gepubli- ceerd (2). In een studie werd aanbevolen, de sectorale 12. 10. kaderregeling voor de textiel- en kledingsector af te schaffen en door dezelfde regelingen als voor andere (1) PB C 1 van 3. 1. 1997. (2) PB C 153 van 22. 5. 1997. sectoren gelden, te vervangen (paragraaf 194 van het mededingingsverslag). Het desbetreffende besluit werd uitgesteld tot 1997. Gegeven de zware concurrentie waaraan deze sector blootstaat, is voorzichtigheid gebo- den. Voorkomen dient te worden dat een dergelijke wijziging de levensvatbaarheid van en de werkgelegen- heid in deze sector niet verder aantast. 12. 11. De richtsnoeren betreffende de toelaatbaarheid van werkgelegenheidssteun lijken gedurende het eerste uitvoeringsjaar tot op zekere hoogte positief te werken. Ook met de kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van milieubescherming zijn goede resultaten geboekt. 12. 12. Het Comité maakt zich daarentegen enige zorgen over het feit dat de Commissie „directe investerin- gen in het buitenland” in bepaalde gevallen als een mogelijke bron van concurrentieverstoring in de Ge- meenschap beschouwt (zie paragraaf 224 van het me- dedingingsverslag). Hierdoor worden ingewikkelde vragen in het leven geroepen met betrekking tot (a) de steunverlening zelf, (b) het effect van de steun, tegenover (c) de plaats van investering. Het Comité verzoekt de Commissie, in brede kring te overleggen alvorens definitieve conclusies te trekken over de geschiktheid van de bestaande regels voor dit soort steunverlening. 13. Vooruitzichten voor 1997 13. 1. De Commissie heeft aan het verslag over 1996 een slothoofdstuk toegevoegd waarin zij een samenvat- ting geeft van haar voornemens voor 1997. Deze verho- ging van de transparantie kan alleen maar worden toegejuicht. 13. 2. Veel van de wetgevingsprioriteiten zijn logische uitvloeiselen van de in dit advies genoemde maatregelen, en ook het Comité vindt dat zij stellig van belang zijn. Over een aantal beleidswijzigingen dient echter wel een openbare en alomvattende discussie te worden gevoerd, alvorens definitieve besluiten worden genomen. Het Comité hoopt met name te worden geraadpleegd over nieuwe richtsnoeren voor staatssteun, alsook over regels voor sectorale en regionale steun. 13. 3. Voorts is het Comité ermee eens dat effectieve uitvoeringsmaatregelen steeds belangrijker worden om- dat de ingewikkeldheid en het toepassingsgebied van mededingingsprocedures groter worden. 14. Conclusies 14. 1. De Commissie verdient een compliment voor de vlotte publicatie van het XXVIe Verslag over het mededingingsbeleid (1996) en het Vijfde overzicht inzake staatssteun (paragraaf 1. 5). 9. 3. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 73/31 14. 2. De aanbeveling dat de WTO een werkgroep opricht die wordt belast met de voorbereidende werk- zaamheden voor het opstellen van een internationale kaderregeling op concurrentiegebied, verdient met het oog op het groeiende belang van het mondiale handels- verkeer zeker bijval. Het Comité hoopt dat de Commissie haar benadering, beleid en methodologie betreffende de mondiale aspecten van mededingingsvraagstukken verder zal verfijnen (paragraaf 3. 5). Daartoe dient de Commissie een beroep te doen op de assistentie van de EU-vertegenwoordigingen in derde landen om informa- tie te vergaren over de wijze waarop de mededingings- regels aldaar zich ontwikkelen, vaak ten nadeel van het EU-bedrijfsleven. In dit advies is ingegaan op een aantal 14. 3. in het verslag over 1996 behandelde aspecten van het mededingingsbeleid. Het bevat tevens de eerste reacties van het Comité op de publicatie van het Vijfde Overzicht inzake staatssteun. Het Comité hoopt dat de Commissie rekening met deze suggesties zal houden bij het uitvoeren van haar belangrijke taak, ervoor te zorgen dat het mededingingsbeleid ten voordele van alle burgers van de EU functioneert. 14. 4. Het Comité wil de aandacht van de Commissie nogmaals op vooral de volgende conclusies vestigen: — omvat de relevante markt ook de markt(en) van derde landen, dan moet een machtspositie binnen de EU niet uitsluitend in het licht van de interne markt worden beoordeeld (paragraaf 3. 4); — er dient voor te worden gezorgd dat in de kandidaat- lid-staten vo´o´r toetreding met het EU-mededingings- en steunbeleid strokende normen worden ontwikkeld (paragraaf 3. 8); — het EG-mededingingsbeleid moet in alle lid-staten worden geı¨ncorporeerd en vervolgens in duidelijk aan te geven gevallen door de nationale autoriteiten worden toegepast (paragraaf 4. 10); — voor aangemelde kartels zouden naar het model van de Concentratieverordening meer mogelijkheden voor een automatische vrijstelling dienen te worden ingevoerd (paragraaf 4. 17); — staats- en EG-steun moeten zeer doelgericht worden verleend en op dusdanige wijze dat de gevolgen voor de mededinging tot een minimum worden beperkt, de omvang van subsidies gelimiteerd is en het steunniveau waar mogelijk wordt verlaagd; — bij de herbeoordeling van de gevolgen van staatssteun moet ook worden gelet op verschillen in fiscale en andere vormen van financie¨le steunverlening van meer directe aard (paragraaf 9. 4). Tevens moet de tijdens de vergadering van de Raad ECOFIN van december 1997 overeengekomen gedragscode in acht worden genomen; — tijdens het heronderzoek van de gevolgen van staatssteun moet tevens veel aandacht uitgaan naar de werkgelegenheidsproblematiek; — de relatie tussen staatssteun en rol en werking van de structuurfondsen en het Cohesiefonds moeten worden herijkt; — een duidelijk onderscheid dient te worden gemaakt tussen (1) EG-richtsnoeren voor staatssteun tegen de achtergrond van regionaal- of industriebeleid en (2) EG-financie¨le middelen ter ondersteuning van toelaatbaar nationaal of regionaal beleid (para- graaf 11. 9); — nadat gedurende een korte periode ervaring is opge- daan met de gevolgen van de versoepeling van de regels inzake steun aan achtergestelde stadsgebieden, moet de Commissie de lijst van activiteiten die daarvoor in aanmerking komen uitbreiden (para- graaf 12. 3), en — de Commissie dient duidelijkheid te verschaffen over het onderscheid tussen algemene beleidsmaatregelen en specifieke steun voor bepaalde ondernemingen (paragraaf 12. 6). 14. 5. De in dit advies gedane suggesties zijn van belang voor het debat over de in juli 1997 gepubliceerde Agenda 2000; dit document heeft implicaties voor het mededingings-, regionaal, industrie- en landbouwbeleid in het volgende millennium. 14. 6. Het mededingingsbeleid kende de laatste jaren een aantal fundamentele ontwikkelingen. Daarom is het een passend tijdstip om de uitvoering ervan onder de loep te nemen. Wellicht dat de algemene beginselen zullen worden heroverwogen om vervolgens te worden benut als basis voor een herverdeling van uitvoeringsbe- voegdheden, zodat via decentralisatie en met inachtne- ming van het subsidiariteitsbeginsel kan worden ge- werkt. Op die manier kunnen openheid en transparantie worden verhoogd en kan meer aandacht worden ge- schonken aan de behoeften van consumenten en de positie van het MKB. Als gevolg van de mondialisering van de me- 14. 7. dedinging is het nuttig dat de Commissie haar jaarverslag C 73/32 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 3. 98 aanvult met een overzicht van de stand van het mededin- gingsbeleid van de belangrijkste concurrenten, met name wanneer de desbetreffende maatregelen de positie van het EU-bedrijfsleven raken. Brussel, 10 december 1997. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité T. JENKINS Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het „Jaarverslag van het Cohesie- fonds 1996” (98/C 73/07) De Commissie heeft op 25 juni 1997 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde jaarverslag. De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 18 november 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bento Gonçalves. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 10 en 11 december 1997 gehouden 350e Zitting (vergadering van 10 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 106 stemmen vo´ o´r, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd. 1. Inleiding 1. 1. Reikwijdte 2. Algemene opmerkingen 2. 1. Verbeteringen in het verslag In dit verslag van de Commissie wordt een overzicht gegeven van zowel de lopende als de voltooide en geplande projecten, waardoor een vollediger beeld ont- staat van de belangrijkste actiegebieden van het Fonds en het effect daarvan op de economische en sociale samenhang. 1. 2. Structuur van het verslag Bij het opstellen van dit verslag werd rekening gehouden met de opmerkingen die het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité naar aanleiding van eerdere verslagen hebben gemaakt, met name ten aanzien van de summiere beschrijving van de toepassing van het „conditionaliteitsbeginsel” en de maatregelen die zijn genomen om de voorlichtings- en publiciteitsacties te verbeteren. 1. 2. 1. Voorts is er een apart onderdeel gewijd aan de projecten in de ultraperifere regio’s van de Unie en aan de effectbeoordeling van de verscheidene onderdelen van de acties van het Fonds. Na de opmerkingen in zijn vorige adviezen over de verslagen inzake het Cohesie-financieringsinstrument en later het Cohesiefonds constateert het Comité nu met genoegen dat het onderhavige verslag op tal van punten is verbeterd: zo is de aanpak systematischer, de structuur doorzichtiger en de inhoud veelzijdiger, waardoor een duidelijker beeld van de stand van zaken en de evolutie van de diverse projecten ontstaat. 2. 2. Interactie tussen de verschillende fondsen Er is grondiger nagegaan in hoeverre de maatregelen van het Cohesiefonds en die van de Structuurfondsen (EFRO, ESF, EOGFL, FIOV) elkaar onderling aanvullen en op elkaar inwerken, zodat inzicht wordt verkregen in alle vormen van steunverlening en het effect daarvan op sociaal, economisch en milieugebied. De Commissie heeft bijzondere aandacht be- 2. 2. 1. steed aan de voorafgaande evaluatie van investeringspro-


eurovoc_concepts:
Cohesion Fund
activity report
environmental protection
implementation of the budget
transport infrastructure

formats: html pdf print

text: C 73/32 DA De Europæiske Fællesskabers Tidende 9. 3. 98 udvider sin årsberetning om konkurrencen med en vurdering af konkurrencepolitikken hos EU’s vigtigste konkurrenter, påvirke EU-virksomheders aktiviteter. især hvor disses foranstaltninger kan Bruxelles, den 10. december 1997. Tom JENKINS Formand for Det Økonomiske og Sociale Udvalg Det Økonomiske og Sociale Udvalgs udtalelse om »Årsrapport om Samhørighedsfonden 1996« (98/C 73/07) Kommissionen besluttede den 25. juni 1997 under henvisning til EF-traktatens artikel 198 at anmode om Det Økonomiske og Sociale Udvalgs udtalelse om Årsrapport om Samhørigheds- fonden 1996. Det forberedende arbejde henvistes til ØSU’s Sektion for Regionaludvikling og Fysisk Planlægning, som udpegede J. Bento Gonçalves til ordfører. Sektionen vedtog sin udtalelse den 18. november 1997. Det Økonomiske og Sociale Udvalg vedtog på sin 350. plenarforsamling af 10. og 11. december 1997, mødet den 10. december 1997, med 106 stemmer for og 3 hverken for eller imod, følgende udtalelse. 1. Indledning 2. Generelle bemærkninger 1. 1. Rapportens indhold 2. 1. Forbedringer i rapporten Rapporten beskriver fondens igangværende aktiviteter, som er indledt i de tidligere år, allerede gennemførte samt planlagte aktiviteter og indeholder en mere komplet analyse af fondens vigtigste interventioner og disses indvirkning på den økonomiske og sociale samhørighed. 1. 2. Rapportens disposition Der er i forbindelse med dispositionen af denne rapport taget hensyn til bemærkninger fremsat af Europa- Parlamentet og ØSU ved tidligere lejligheder, navnlig hvad angår en mere detaljeret beskrivelse af gennemfø- relsen af princippet om betinget støtte og om foranstalt- ninger med henblik på at forbedre informations- og offentlighedsaspektet. 1. 2. 1. Rapporten indeholder et særligt afsnit om aktioner i EU’s randområder samt et afsnit om evaluering af fondens virkninger på de forskellige projektområder. Med henvisning til sine tidligere udtalelser om rapporter- ne om det finansielle samhørighedsinstrument og senere om Samhørighedsfonden glæder ØSU sig over de forbed- ringer, der kan konstateres i den foreliggende rapport, navnlig for så vidt angår en systematisk, gennemskuelig og fyldestgørende fremstilling, som giver læseren et bedre indblik i udviklingen i de forskellige aktiviteter. 2. 2. De forskellige fondes samvirke Der konstateres forbedringer i den sammenlignende fremstilling af samvirket og den indbyrdes komplemen- taritet mellem Samhørighedsfonden og strukturfondene (Regionalfonden, Socialfonden, EUGFL, det finansielle instrument til udvikling af fiskeriet), som giver et globalt billede af den samlede støtte og dens virkninger på det sociale, økonomiske og miljømæssige område. Kommissionen er meget omhyggelig med ex 2. 2. 1. ante-analysen af investeringsprojekterne. Formålet er at 9. 3. 98 DA De Europæiske Fællesskabers Tidende C 73/33 sikre, at finansieringen og virkningerne er kompatible, og at der ikke er sammenfald med midler fra andre fonde. Der satses ligeledes på projekter, som sigter på at forbedre eller supplere initiativer støttet af andre fonde og Investeringsbanken, og det tekniske og finansielle indhold i udtalelser fra disse har vist sig at være af stor værdi for Kommissionen. 2. 3. Analyse af resultaterne Ex post-analysen af virkningerne af de gennemførte projekter viser projekternes betydning på følgende områ- der: transport, forureningsbekæmpelse, forbedring af drikkevandskvaliteten samt stigningen i antallet af hus- holdninger, der har adgang til dette væsentlige gode. Forbedringen af behandlingen af spildevand og ud- ledninger samt fast affald hører til de af fondens interventionsområder, hvor der er synlige resultater, som i øvrigt modtages godt af befolkningen. 2. 3. 1. 1996 var det første år, hvor Kommissionen undersøgte medlemsstaternes opfyldelse af konvergens- programmerne på området offentlige underskud, og den har ligeledes undersøgt, i hvor høj grad princippet om betinget støtte er opfyldt i samhørighedslandene. 2. 4. 1. A n d r e r e l e v a n t e a k t i v i t e t e r I rapporten omtales der ligeledes andre aktiviteter på miljøområdet, herunder navnlig: beskyttelse af kystom- råder, skovrejsning som led i forebyggelsen af ørkendan- nelsen, beskyttelse af biotoper og naturbevaring. 2. 4. 2. O p l y s n i n g e r n i v e a u e t o m b e s k æ f t i g e l s e s - Rapporten indeholder oplysninger om overslag over de finansierede projekters beskæftigelsesvirkning i overens- stemmelse med anbefalinger fra Europa-Parlamentet og ØSU. 2. 5. Øvrige oplysninger Rapporten indeholder f. eks. : ligeledes andre oplysninger, — at der i forbindelse med de forskellige inspektionsop- gaver gennemført af medlemsstaterne eller af EU’s organer ikke har været påvist tilfælde af bedrageri, — der er reageret på Europa-Parlamentets bemærk- ninger vedrørende information og offentlighed om- kring de medfinansierede projekter, og der er anvendt forskellige kommunikationskanaler til dette formål. 2. 3. 2. B a l a n c e i t i l d e l i n g e n a f m i d l e r 3. Særlige bemærkninger I 1996 var der udtrykt i konsoliderede tal en næsten eksemplarisk ligevægt mellem fondens to interventions- områder, miljø og transport: 49,84 % til miljøet og 50,11 % til transportinfrastrukturer, og i 1996 var budgetgennemførelsen betragtet under ét på næsten 100 %, hvilket svarer til de af Rådet anbefalede mål- sætninger. 2. 4. Prioriterede områder 3. 1. Budgetgennemførelsen Den samlede bevilling til Samhørighedsfonden i 1996 blev justeret på baggrund af inflationsindikatorerne samt behovet for at overføre 300 000 ecu til den budget- post, der forvaltes af UCLAF (Afdelingen for Koordine- ring af Foranstaltninger til Bekæmpelse af Bedrageri). Efter denne indeksering var Samhørighedsfondens dispo- nible midler i 1996 2 443,7 mio. ecu til forpligtelsesbe- villinger og 1 919 mio. ecu til betalingsbevillinger. Samhørighedsfonden satte især ind på de prioriterede indsatsområder, idet den primært støttede projekter vedrørende: 3. 1. 1. Budgetgennemførelsen for så vidt angår for- pligtelsesbevillingerne nåede pr. 31. december 1996 op på 99,99 % af de disponible bevillinger, dvs. 2 443,64 mio. ecu. — transeuropæiske vej- og jernbanetransportnet, — drikkevandsforsyning, — behandling og rensning af byspildevand, — behandling af fast byaffald. Budgetgennemførelsen for så vidt angår betalingsbe- villingerne nåede op på 1 871,982 mio. ecu, dvs. 97,75 %. Disse indikatorer viser, at budgetgennemførelsen for så vidt angår Samhørighedsfonden har været meget positiv fra medlemsstaternes side. ØSU konstaterer med tilfreds- hed, hvordan det er lykkedes Kommissionen og med- C 73/34 DA De Europæiske Fællesskabers Tidende 9. 3. 98 lemsstaterne at nå disse høje gennemførelsessatser, samtidig med at de har anvendt princippet om betinget støtte i tilknytning til kriterierne for indførelsen af enhedsvalutaen. Fordelingen pr. modtagerland var i 1996 følgende: Lande Miljø i % Transport i % 3. 2. Sektormæssig fordeling ØSU konstaterer, at Samhørighedsfonden i regnskabså- ret 1996 i praksis gennemførte bestemmelsen i artikel 10, stk. 2, i Samhørighedsfondsforordningen gående ud på at sikre ligevægt mellem projekter på henholdsvis miljøområdet og transportinfrastrukturområdet. Ønsket om at sikre ligevægten mellem de to interven- tionsområder blev udtrykt i ØSU’s tidligere udtalelse (1), og i udtalelser afgivet af Europa-Parlamentet og Regions- udvalget om årsrapporterne om Samhørighedsfonden 1994 og 1995. Betragtet under ét nåede den finansielle støtte bevilget og udbetalt af Fonden i 1996 følgende værdier udtrykt i procenter: Miljø: 49,89 %, Transport: 50,11 %. Spanien Portugal Grækenland Irland 49,44 49,59 53,81 45,07 50,66 50,41 46,19 54,93 Der kan således konstateres en stærkere tendens til ligevægt mellem udgifter til interventioner på henholds- vis miljø- og transportinfrastrukturområdet i samtlige lande, og der kan i det mindste i en af medlemsstaterne konstateres en styrket indsats inden for miljøprojekter, hvilket ØSU glæder sig over, da det var en af dets anbefalinger i tidligere udtalelser. 3. 3. Fordeling pr. land (1) Udtalelse om Kommissionens årsrapport om Samhørig- hedsfonden 1995, EFT C 158 af 26. 5. 1997. ØSU påpeger ligeledes, at forpligtelsesbevillingerne fort- sat har befundet sig inden for den midterste værdi af den vejledende fordeling for hver enkelt medlemsstat. Forpligtelsesbevillinger — 1996: 2 443,7 mio. ecu Lande Miljø (Enhed: ecu) % Transport (Enhed: ecu) % I alt (Enhed: ecu) Fordeling Spanien 663 549 515 Grækenland 235 865 092 Irland Portugal 99 920 131 217 966 578 49,44 53,81 45,07 49,59 678 383 056 202 441 610 121 770 026 221 526 518 50,66 46,19 54,93 50,41 1 341 932 571 438 306 702 221 690 157 439 493 096 54,91 17,94 9,07 17,99 I alt 1 217 301 316 49,86 1 224 121 210 50,14 2 441 422 526 99,91 Teknisk bistand — — — — 2 212 643 0,09 I alt 1 217 301 316 49,89 1 224 121 210 50,11 2 443 635 169 100,00 Angående fordelingen af betalingsbevillinger konstateres der en justering inden for rammerne af de fastlagte parametre for den vejledende fordeling pr. medlemsstat, hvorved det forhold, der blev påtalt i årsrapporten om Samhørighedsfonden 1995, er korrigeret. 9. 3. 98 DA De Europæiske Fællesskabers Tidende C 73/35 Betalingsbevillinger — 1996: 1 919,0 mio. ecu % 65 5 8 22 Lande Miljø (Enhed: ecu) Spanien 295 940 565 Grækenland 127 062 978 Irland 80 315 065 % 26,61 51,91 42,46 Transport (Enhed: ecu) % I alt (Enhed: ecu) % Fordeling 1996 Fordeling 1995 816 116 839 73,38 1 112 057 404 59,4 117 689 309 48,08 244 752 287 108 805 171 57,53 189 120 236 13,07 10,10 Portugal 124 133 591 38,2 200 762 086 61,79 324 895 677 17,36 I alt 627 452 199 33,54 1 243 373 405 66,46 1 870 825 604 99,94 100 Teknisk bistand — — — — 1 156 625 0,06 I alt 627 452 199 33,52 1 243 373 405 66,46 1 871 982 129 100 3. 3. 1. F o r d e l i n g i t r a n s p o r t s e k t o r e n Som det fremgår af tidligere udtalelser slår ØSU til lyd for en bedre balance mellem de forskellige transportformer, således at hovedvægten lægges på de mest miljøvenlige. Forpligtelsesbevillinger til transportprojekter pr. medlemsstat og pr. sektor Fordeling af forpligtelses- bevillinger pr. transportform Veje Jernbaner Havne Lufthavne VTS (1) Medlemsstat Spanien Portugal Græken- land Irland 83,6 16,4 — — — 75,5 18,0 6,5 — — 61,3 31,0 — 7,7 — 82,9 6,9 7,0 — 3,3 (1) VTS: (vessel traffic systems = styringssystemer for søtransport) 3. 3. 1. 1. Selv om det i Kommissionens rapport hedder, at man »fortsatte bestræbelserne på at allokere en større del af midlerne inden for transportsektoren til jernbanetransportfaciliteter« i overensstemmelse med bemærkningerne fra Europa-Parlamentet, ØSU og Re- gionsudvalget samt i udtalelserne om Samhørighedsfon- dens årsrapport for 1994 og 1995, konstateres det, at der ikke er sket store forandringer i fordelingen. Det samlede bevilgede bidrag fra 1993 ydet af Samhørig- hedsfonden og af det finansieringsinstrument, der var en forløber for Fonden, beløber sig til 4 219 mio. ecu. Dette meget betydelige bidrag til udviklingen af de transeuropæiske transportnet i de fire samhørighedslan- de er baseret på en intermodal indfaldsvinkel til trans- portproblematikken, hvilket ØSU tilslutter sig. 3. 3. 1. 2. Vejprojekter absorberer fortsat størsteparten af støtten i 1996, nemlig 78,4 % af den samlede støtte. Jernbaneprojekterne repræsenterede kun 18,1 % af den bevilgede støtte. Havneinfrastrukturprojekter svarer til 1,9 % af bevillingerne i 1996. Forpligtelsesbevillinger til TEN-transportprojekter pr. sektor Sektor Forpligtelsesbevillinger i 1996 Mio. ecu % af de samlede bevillinger Veje Jernbaner Havne Lufthavne VTS (1) I alt 959,5 222,0 23,0 15,6 4,0 78,4 18,1 1,9 1,3 0,3 1 224,1 100 (1) VTS: Styringssystemer for søtransport I 1996 afsatte Samhørighedsfonden i alt 1 224,121 mio. ecu til projekter på transportområdet, og i dette beløb er bevillinger til nye projekter eller faser af projekter under gennemførelse inkluderet. ØSU konstaterer, at Samhørighedsfondens støtte til havneinfrastrukturer er meget beskeden og henleder Kommissionens opmærksomhed herpå i betragtning af samhørighedslandenes lange kystlinjer samt det forhold, at denne transport måske er mest konkurrencedygtig. C 73/36 DA De Europæiske Fællesskabers Tidende 9. 3. 98 3. 3. 1. 3. Differentiering af transportformerne Medlemsstaterne bør med bidraget fra EU sikre en differentiering af de forskellige transportformer. Et sådant valg ville medføre positive virkninger på de forskellige områder inden for sektoren: mindskelse af forureningskoncentrationen; alternative løsninger i tilfælde af konflikter på arbejdsmarkedet; opretholdelse af beskæftigelsesmuligheder i søfartssektoren. ØSU anbefaler Kommissionen kraftigt at henstille til samhørighedsfondslandene at satse på en bedre støtte til jernbane- og søfartsinfrastrukturerne. 3. 3. 2. F o r d e l i n g p å m i l j ø o m r å d e t Fordeling i % Spanien Portugal Græken- land Irland Vandforsyning og vandkvalitetskontrol Affald Vandrensning Bymiljø Skovrejsning Kyster Andet 23 14 45 10 5 4 — 28,1 34,5 33,4 — — — 4,0 30 — 69,5 — — — 51,7 — 45,0 — — — 0,5 3,3 borgernes livskvalitet, hvor der fortsat investeres for lidt i betragtning af den risiko for miljømæssige forringelser, der kan konstateres i nogle af samhørighedslandene. ØSU beklager i den forbindelse, at nogle medlemsstater i meget ringe grad foretager miljøbegrundet skovrejsning, navnlig i regioner med udstrakte områder, der er velegnede til skovrejsning, men som ligger øde hen, og hvor der er problemer med at holde på jordbunden. 4. Konklusion 4. 1. Kommissionens rapport er ret informativ og veldokumenteret for så vidt angår den konkrete gennem- førelse af investeringsprojekterne, idet den præsenterer nogle fysiske indikatorer for gennemførelsen og indehol- der beskrivende sammendrag af projekternes placering og type. Ikke desto mindre anbefaler ØSU Kommissionen at tilskynde medlemsstaterne til en bedre regional fordeling af investeringerne, navnlig med henblik på at tilgodese de ringest stillede og mest afsidesliggende landdistrikter og byområder. 4. 2. Randområder ØSU understreger i tråd med udtalelsen afgivet i 1995 behovet for en større indsats for at gennemføre miljø- infrastruktur- samt transportprojekter i randområderne. 4. 3. Diversificering af transportformerne Der anbefales en større spredning mellem de forskellige transportformer, navnlig på søtransportinfrastruktur- området, idet dette område har miljømæssige fordele og på baggrund af det antal arbejdspladser, der vil kunne sikres. ØSU konstaterer, at rapporten generelt indeholder flere informationer angående miljøinvesteringernes beskaf- fenhed og fordeling. 4. 4. Undersøgelser af miljøvirkningen 3. 3. 2. 1. En bedre systematisering af oplysningerne ville gøre det lettere at sammenligne interventionerne i de enkelte medlemsstater, og derfor anbefales det Kommissionen i fremtidige rapporter at præsentere disse oplysninger mere ensartet og mere fyldigt. 3. 3. 2. 2. Projekter inden for vandforsyning og vand- kvalitetskontrol, behandling og rensning af byspildevand og i nogle lande behandling og håndtering af affald udgør fortsat prioriterede indsatsområder inden for miljøet. Selv om ØSU erkender, at denne form for projekter kan forbedre befolkningernes livskvalitet, understreger det dog, at det fortsat bør henstilles til Kommissionen og medlemsstaterne at lægge større vægt på investeringer på området beskyttelse og bevarelse af naturlige ressour- cer og landskaber med høj økologisk værdi samt Kommissionens fremgangsmåde går ud på forud for godkendelsen af transportprojekterne at foretage en vurdering af virkningerne på miljøområdet i overens- stemmelse med bestemmelsen i direktiv 85/337/EØF. 4. 5. Princippet »forureneren betaler« inden for grænse- overskridende projekter Princippet »forureneren betaler« inden for miljøprojek- ter fortjener støtte, og det bør understreges, at hver gang der er tale om grænseoverskridende projekter, eller projekter som berører vandløb, der gennemskærer regio- ner i to eller flere medlemsstater, bør dette princip ligeledes anvendes. Der bør oprettes juridiske interventionsmekanismer, som kan anvendes på de berørte medlemsstater, således at indførelsen af omtalte princip kan gøres mere effektiv. 9. 3. 98 DA De Europæiske Fællesskabers Tidende C 73/37 4. 6. Analyse af virkningen af Samhørighedsfondens 4. 9. Forvaltningsenheder aktiviteter ØSU tilslutter sig bestræbelserne på at iværksætte aktioner på området »Støtte til undersøgelser og tekniske støtteforanstaltninger« og »ex ante-« og »ex post«-vur- deringer af projekterne, som gør det muligt at underbyg- ge beslutningerne om godkendelse af de investeringer, der skal gennemføres, og at kvantificere virkningerne heraf. 4. 6. 1. ØSU anerkender Kommissionens indsats for at analysere spørgsmål vedrørende vurderingen af Samhø- righedsfondens samlede socioøkonomiske effekt i med- lemsstaterne samt dens bidrag til styrkelse af samhø- righeden i Unionen og til løsningen af beskæftigelsespro- blemerne. 4. 6. 2. ØSU afventer rapporten fra London School of Economics og erkender betydningen af de tidligere allerede fremlagte oplysninger om visse projekters virk- ning på beskæftigelsen. 4. 6. 2. 1. ØSU anbefaler, at Kommissionen i fremtidige rapporter ikke nøjes med at henvise til gennemførte undersøgelser eller undersøgelser under gennemførelse, men at den som et minimum præsenterer en syntese af disses resultater og hovedkonklusioner. 4. 7. Investeringsbankens interventioner ØSU gentager sin tilfredshed med Investeringsbankens deltagelse i finansiering, evaluering og opfølgning af Samhørighedsfondens projekter, som den har været involveret i. I betragtning af omkostningerne, den uhyre tekniske karakter af teknologi og udstyr og den betydning, som miljøprojekter vedrørende vandforsyning og behandling af spildevand og fast byaffald har for forbedringen af befolkningernes livskvalitet, mener ØSU, at oprettelsen af private eller tværkommunale, autonome forvaltnings- enheder med teknisk specialiseret kompetence inden for forvaltning og vedligeholdelse af udstyr, kan være en effektiv metode til at optimere resultaterne. 4. 10. Fondens fortsatte eksistens ØSU gentager, hvad det har udtrykt i tidligere udtalel- ser (1), og ser gerne, at Samhørighedsfonden fortsat opretholdes efter 1999. Da Samhørighedsfondens grund- læggende strategiske mål er at styrke den økonomiske og sociale samhørighed i de fattigste EU-medlemsstater og blandt disse de ringest stillede regioner, bør den anskues i et EU-perspektiv (2). Kommissionen udtrykker overvejelser i den retning i dokumentet »Agenda 2000«, hvor den foreslår, at Samhørighedsfonden opretholdes til gavn for modtager- landene. Derudover er det nødvendigt at styrke komplementarite- ten og sammenhængen mellem de strukturpolitikker, der er knyttet til de forskellige fonde, således at konver- gens og additionalitet øges, hvilket vil sikre en mere harmonisk, økonomisk og social udvikling. 4. 8. Kontrolforanstaltninger ØSU anerkender Kommissionens indsats med henblik på at intensivere kontrol- og opfølgningsforanstaltninger for samhørighedsfondsprojekter, hvilket rapporten inde- holder en detaljeret beskrivelse af. Det anbefaler dog en større deltagelse fra erhvervslivet og fagorganisationerne i overvågningsudvalgene samt anvendelse af grænseover- skridende udvalg, når der er tale om interventioner, der berører mere end én medlemsstat. (1) Udtalelse om »Kommissionens årsrapport om Samhørig- hedsfonden 1995«, EFT C 158 af 26. 5. 1997. Udtalelse om »1. rapport om samhørigheden«, EFT C 206 af 17. 7. 1997. Udtalelse om »Samhørighedspolitikkens fremtid og følger- ne for strukturfondene på lang sigt«, EFT C 153 af 28. 5. 1996. (2) For at styrke samhørigheden i de tilbagestående områder i modtagerlandene og mellem modtagerlandene og EU, bør Samhørighedsfondens interventioner antage en tværnatio- nal værdi, som er til gavn for EU’s samlede økonomis konkurrenceevne. Bruxelles, den 10. december 1997. Tom JENKINS Formand for Det Økonomiske og Sociale Udvalg