title: Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de ambachtelijke sector (1997)

eurovoc_concepts:
EU activity
business policy
competitiveness
handicrafts
small and medium-sized enterprises

text: '"TOWSHUPS COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 25. 11. 1997 COM(97) 610 def. VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S OVER DE COÖRDINATIE VAN DE ACTIVITEITEN TEN BEHOEVE VAN HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF (MKB) EN DE AMBACHTELIJKE SECTOR 1997 INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING INLEIDING Doelstellingen en omvang van de coördinatie Structuur van het verslag Een gemeenschappelijke definitie van het MKB Een betere kennis van het MKB HOOFDSTUK I. VERBETERING VAN HET MKB-KLIMAAT 1. Administratieve vereenvoudiging en verbetering van het juridisch klimaat 1. 1. Gecoördineerde actie met de lidstaten en de organisaties die de ondernemingen 5 9 10 10 11 11 13 13 1. 2. Beoordeling van het effect van de communautaire wetgeving op de ondernemingen vertegenwoordigen, op het gebied van juridische en administratieve vereenvoudiging 13 14 14 1. 2. 1. Overleg tussen de diensten over wetgevingsvoorstellen 1. 2. 2. Communautair systeem voor de beoordeling van het effect van wetgevingsvoorstellen op de ondernemingen en met name op het MKB 1. 3. Vereenvoudiging en verbetering van de wetgeving voor de interne markt 1. 4. Het programma voor de interne markt 1. 5. De overdracht van ondernemingen 1. 6. Mededingingsbeleid 1. 6. 1. De mededingingsregels die op de ondernemingen van toepassing zijn 1. 6. 2. Overheidssteun 2. Financieel klimaat 2. 1. Betalingsachterstanden bij handelstransacties 2. 2. De voorbereiding van het MKB op de invoering van de euro 2. 3. Grensoverschrijdende kredietoverdrachten 2. 4. Toegang tot innovatiefinanciering 3. Fiscaal klimaat 3. 1. Belastingheffing op ondernemingen 3. 2. Indirecte belastingen: BTW 3. 3. Douane 2000 4. Sociaal klimaat 4. 1. Actie voor de werkgelegenheid in Europa - Een vertrouwenspact 4. 2. Sociale dialoog 4. 3. Overleg met het bedrijfsleven 4. 37T. Overlegvergaderingen met de Europese MKB-organisaties 4. 3. 2. Overleg met de ondernemingen van de sociale economie 4. 3. 3. Overleg met de organisaties van de handels- en distributiesector 4. 4. Lokale ontwikkeling en werkgelegenheid 4. 5. Hygiëne, veiligheid en gezondheid op het werk 5. Milieuwetgeving 5. 1. Het Vij fde actieprogramma inzake het milieu 5. 2. Milieubeheer- en milieuauditsysteem 5. 3. Vluchtige organische stoffen 14 15 16 20 20 21 22 23 23 23 24 24 24 24 25 26 27 27 28 30 30 30 31 31 32 33 33 34 34 HOOFDSTUK II. PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING 1. De gecoördineerde acties met de lidstaten op het gebied van steunverlening aan het VAN HET MKB MEK 2. Benchmarking 3. Toegang tot financiering en krediet 3. 1. Maatregelen om de toegang tot financiering te vergemakkelijken 3. 1. 1. Partnerschap banken-MKB: de Ronde Tafel van vertegenwoordigers van de bank sector 3. 1. 2. Europese kapitaalmarkten 3. 1. 3. Onderlinge waarborg 3. 2. De financiële instrumenten van de Unie 3. 2. 1. De Europese Investeringsbank (EIB) 3. 2. 1. 1. De globale leningen van de EIB ten behoeve van het MKB 3. 2. 1. 2. De MKB-faciliteit: leningen met rentesubsidie ten behoeve van 35 35 36 38 38 38 39 39 40 40 40 3. 2. 3. Proefacties inzake risicokapitaal 3. 2. 2. Het Europees Investeringsfonds 3. 2. 1. 3. Speciaal actieprogramma van Amsterdam werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen 3. 2. 2. 1 Waarborgen op leningen ten behoeve van het MKB 3. 2. 2. 2. Proefproject "Groei en milieu": waarborgen op milieuleningen 40 41 42 42 43 44 44 45 46 46 4. Steun voor de ontwikkeling van regionale kleine en middelgrote ondernemingen 47 4. 1. Regionale steunmaatregelen 50 4. 2. De communautaire initiatieven 52 4. 3. Innoverende vormen van steunverlening 5. Maatregelen ten behoeve van het mkb in specifieke sectoren (landbouw en visserij^ 54 6. Steun voor het mkb bij de europeanisering en internationalisering van zijn 3. 2. 3. 1. Proefactie "Startkapitaal" 3. 2. 3. 2. Actie "Eurotech Capital" 3. 2. 3. 3. Innovatiefinanciering strategieën, vooral door middel van betere informatie- en samenwerkingsdiensten 6. 1. Voorlichting van de ondernemingen 6. 1. 1. Het netwerk van Euro Info Centres 6. 1. 2. Andere voorlichtingsacties 6. 2. Samenwerking en partnerschap tussen ondernemingen met het oog op europeanisering en internationalisering 6. 2. 1. Europeanisering van de ondernemingen 55 55 5 5 57 57 58 ~~~ 6. 2. 1. 1. Een juridisch instrument ter bevordering van de transnationale samen 58 werking: het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV) 6. 2. 1. 2. De partnerschapsprogramma'siEUROPARTENARIAT en INTERPRISE 59 61 6. 2. 1. 3. Aanmoediging tot interregionale samenwerking: RECITE II 61 6. 2. 1. 4. Transnationale toelevering 64 6. 2. 1. 5. Gezamenlijke ondernemingen in de Unie: het JEV-instrument 64 6. 2. 2. Internationalisering van de ondernemingen: samenwerking met derde landen 64 65 66 67 6. 2. 2. 1. Handelsbeleid 6. 2. 2. 2. Samenwerking met de EVA 6. 2. 2. 3. Samenwerking met de Noord-Amerikaanse markt 6. 2. 2. 4. Industriële samenwerking met Japan 6. 2. 2. 5. Samenwerking met de landen van het Middellandse-Zeegebied, Latijns-Amerika en Azië 69 6. 2. 2. 6. Samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) 6. 2. 2. 7. Ontwikkelingssamenwerking met de geassocieerde landen in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) 6. 2. 2. 8. Samenwerking met Zuid-Afrika 7. Versterking van het concurrentievermogen van het MKB en verbetering van de toegang van het MKB tot onderzoek, innovatie en opleiding 7. 1. Concurrentievermogen van de ondernemingen 7. 1. 1. Textiel- en kledingindustrie 7. 1. 2. Chemische industrie 7. 2. Kwaliteit en normalisatie 7. 2. 1. Kwaliteitsbeleid 7. 2. 2. Normalisatie en certificatie 7. 2. 2. 1. Bewustmakingscampagne op het gebied van normalisatie 7. 2. 2. 2. NORMAPME 7. 3. Onderzoek en technologische ontwikkeling 7. 3. 1. Deelneming van het MKB aan het vierde OTO-kaderprogramma van de EU 7. 3. 1. 1. Technologiestimulerende maatregelen voor het MKB 7. 3. 1. 2. Andere voor het MKB relevante maatregelen onder KP IV 7. 3. 1. 3. Vijfde kaderprogramma (1998-2002) 7. 4. Innovatie 7. 5. Informatiemaatschappij 7. 5. 1. Programma op het gebied van informatietechnologie (IT) 7. 5. 2. Programma betreffende geavanceerde communicatietechnologieën en-diensten 7. 5. 3. Projecten voor de ontwikkeling van multimedia 7. 5. 4. Programma telematicatoepassingen (PT) 7. 6. Elektronische handel 7. 7. Beroepsopleiding 7. 7. 1. Doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds 7. 7. 2. ADAPT-initiatief 7. 7. 3. Programma LEONARDO DA VINCI 7. 7. 4. Programma MEDIA II - Ontwikkeling en distributie van Europese audiovisuele werken - (1996-2000) 7. 8. Milieu 7. 8. 1. Milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) 7. 8. 2. Proefactie Euromanagement-Milieu 7. 8. 3. Gids voor milieubeheer 7. 87t. LIFE 7. 9. Energie en vervoer 7. 10. Audiovisuele industrie 7. 10. 1. Programma MEDIA II 7. 10. 2. Actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten 72 76 77 77 78 78 78 79 79 79 79 80 80 81 82 89 90 91 94 94 96 96 97 97 99 100 101 102 108 109 109 110 m 111 111 113 113 in Europa (Actieplan 16:9) 113 8. Bevordering van het ondernemerschap en ondersteuning van specifieke doelgroepen 114 8. 1. Ambachtelijke, kleine en micro-ondernemingen 114 8. 2. Vrouwelijke ondernemers en medeondernemers, ondernemingen geleid door ondernemers uit minder bevoorrechte groepen 8. 3. Ondernemingen in de handels- en distributiesector 8. 4. "Sociale economie": coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen CONCLUSIES 116 118 118 119 SAMENVATTING Het verslag over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector wordt opgesteld in het kader van het Besluit van de Raad van 9 december 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma voor het MKB. Het sluit aan bij de resoluties van de Raad van 1996 over de coördinatie en over het Geïntegreerd Programma, alsmede bij de desbetreffende resoluties van het Parlement van 1997. Door een algemeen overzicht te geven van de communautaire activiteiten ten behoeve van het MKB concretiseert dit verslag de doelstellingen van het Geïntegreerd Programma, dat bedoeld is als kader voor de coördinatie van die activiteiten. Het is erop gericht de zichtbaarheid, de samenhang en de doeltreffendheid van alle maatregelen van de Unie ten gunste van de ondernemingen te verbeteren. Het doel van de coördinatie is ervoor te zorgen dat de MKB-dimensie in de uitstippeling en tenuitvoerlegging van het communautaire beleid wordt geïntegreerd en de deelneming van het MKB aan de communautaire programma's te versterken. Het verslag is toegespitst op twee prioriteiten, namelijk de verbetering van het MKB-klimaat en de programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB, en actualiseert het laatste verslag van 1995. In de conclusies worden de vorderingen geschetst die sinds de opstelling van het eerste verslag in 1992 zijn gemaakt. Als gevolg van de erkenning van het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB heeft er zich binnen de Unie geleidelijk aan een beleidsprioriteit ten gunste van het MKB ontwikkeld, zoals is gebleken uit de positieve signalen die de laatste Europese Raden hebben gegeven. Om het MKB-klimaat uit administratief, juridisch, fiscaal en financieel oogpunt te verbeteren, wil de Commissie bij de uitwerking van alle communautaire beleidsmaatregelen (zoals het programma voor de interne markt, mededinging, fiscaliteit, milieu, sociaal beleid) beter rekening houden met de specifieke kenmerken van het MKB en heeft zij specifieke acties voorgesteld. De nieuwe definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen, die in 1996 werd goedgekeurd, draagt ertoe bij de maatregelen ten behoeve van het MKB beter te richten. De coördinatie geschiedt via de beoordeling van het effect van de wetgevingsvoorstellen op het MKB en via het overleg tussen de diensten. Wat de bestaande wetgeving betreft, worden initiatieven genomen om de wetgeving met betrekking tot de interne markt te vereenvoudigen. Op verzoek van de Europese Raad van Amsterdam van juni 1997 heeft de Commissie een Task Force "BEST" opgericht om het ondernemingsklimaat te vereenvoudigen. In 1997 werd een aanbeveling betreffende verbetering en vereenvoudiging voor van het ondernemingsklimaat goedgekeurd. De werkzaamheden met betrekking tot de betalingstermijnen en de overdracht van ondernemingen worden voortgezet. De verbetering van het financiële klimaat voor het MKB was het centrale thema van de werkzaamheden van de Ronde Tafel van bankiers en werd ook behandeld in een mededeling over de Europese kapitaalmarkten. De praktische problemen van de overgang op de euro worden onderzocht in het kader van werkgroepen, waarvan een specifiek betrekking heeft op het MKB. Als gevolg van de Europese Raad van Amsterdam heeft de Commissie ook richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voorgesteld" als uitgangspunt voor de besprekingen die op de buitengewone topontmoeting (20/21 november) zullen plaatsvinden. Deze over werkgelegenheid richtsnoeren hebben betrekking op diverse onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de bevordering van een nieuwe ondernemingscultuur in Europa. startende ondernemingen te verbeteren en in Luxemburg De programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB zijn in eerste instantie gericht op toegang tot financiering en krediet, steun voor de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen en in minder ontwikkelde internationalisering van het MKB, de versterking van het concurrentievermogen, een betere toegang tot onderzoek, innovatie en opleiding, de bevordering van de ondernemingsgeest en een betere inachtneming van de milieudimensie. europeanisering regio's, in het kader van het ondernemingenbeleid genomen steunmaatregelen hebben De voornamelijk betrekking op de voorlichting via het netwerk van Euro Info Centres, die als "first-stop-shops" voor toegang van de ondernemingen tot de communautaire informatie worden erkend, de europeanisering en internationalisering van de ondernemingen via de netwerken voor samenwerking tussen ondernemingen (BC-NET en BRE) en de programma's EUROPARTENARIAT en INTERPRISE, alsmede de transnationale toeleveringsacties, waaronder met name de organisatie van contactbeurzen voor toeleveranciers (de zg. "salons inversés" of IBEX - International Buyers' Exhibitions). De activiteiten hebben eveneens betrekking op het ambacht, de handel waarover een Groenboek is gepubliceerd, en de "sociale economie". De organisatie van de Derde Europese Conferentie van het Ambacht op 20 en 21 november 1997 in Milaan onder het thema "Innoveren om werkgelegenheid te scheppen", getuigt van het belang dat aan deze economische sector wordt gehecht. Om de ambachtelijke en kleine bedrijven bij te staan, wordt voorts een aantal acties ondernomen die er met name op gericht zijn een ondernemingscultuur en -geest te ontwikkelen en vrouwelijke ondernemers te steunen. Om de oprichting van gezamenlijke ondernemingen binnen de Europese Unie te bevorderen, heeft de Commissie het nieuwe JEV-programma (Joint European Venture) goedgekeurd. Er wordt ook een actie Euromanagemènt-Milieu ondernomen om de deelneming van het MKB aan het communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem te stimuleren. De overige, voor het MKB relevante communautaire steunprogramma's en -maatregelen ressorteren voornamelijk onder de structuurfondsen en onder de programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling, beroepsopleiding en internationale samenwerking. Andere acties zijn van belang voor het MKB op gebieden zoals kwaliteit en normalisatie, innovatie, milieu (ECO-AUDIT), vervoer, energie en audiovisuele industrie. De deelneming van het MKB aan de programma's is geleidelijk aan toegenomen. Dat geldt in eerste instantie voor de structuurfondsen, de belangrijkste financiële instrumenten van de Unie, waarbij het MKB een doelgroep voor steunverlening vormt. Als men de periode 1989-1993 met de periode 1994-1999 vergelijkt, constateert men bijna een verdubbeling van de communautaire toewijzingen aan het MKB, die gemiddeld 10% vertegenwoordigen voor alle doelstellingen tezamen en zelfs gemiddeld 16% in de regio's van doelstelling 2 in het kader van de programma's voor 1997-1999. In de nieuwe lidstaten is dat 30 à 40%. De Commissie heeft ook voorgesteld de in de bestaande programma's gelaten speelruimte voor het MKB te benutten. Het communautair MKB-initiatief, dat momenteel ten uitvoer wordt gelegd, is specifiek gericht op de aanpassing van het MKB aan de interne markt. Over het algemeen worden steeds meer middelen aan het MKB toegewezen. Eind 1997 is de Commissie begonnen met een beoordeling van het effect van de structuurfondsen op het MKB. Tussen 1993 en 1996 heeft de Europese Investeringsbank (EIB) haar volume aan globale leningen ten behoeve van het concurrentievermogen van het MKB verdubbeld en is ook het aantal begunstigde kleine en middelgrote ondernemingen verdubbeld tot 11 034 in 1996. 4 435 kleine en middelgrote ondernemingen hebben van de MKB-faciliteit geprofiteerd en meer dan 45 000 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd. Het Europees Investeringsfonds wijdt momenteel 34% van zijn activiteiten aan het MKB met 613 miljoen ecu aan garantieverrichtingen, waarvan 397 miljoen ecu voor het proefproject "groei en milieu". In het kader van de programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) kon door de invoering van specifieke maatregelen voor het MKB de deelneming van het MKB aan het 4e Kaderprogramma in vergelijking met het 3e bijna worden verdubbeld. Tussen 1994 en 1996 hebben 2 500 kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan de meerderheid minder dan 50 werknemers telt, van de technologiestimulerende maatregelen geprofiteerd. Voorts heeft de Commissie in juli 1997, in het kader van het Innovatieprogramma, het proefproject I-TEC gestart om de investeringen met startkapitaal in technologisch innoverende kleine en middelgrote ondernemingen aan te moedigen. Om de internationalisering van het MKB te bevorderen, werden de in de Unie bestaande voorlichtings- en partnerschapsmethodologieën en -instrumenten in het kader van communautaire programma's uitgebreid tot de mediterrane derde landen (MEDA), de landen van Latijns-Amerika (AL-INVEST) en heel recentelijk die van Azië (ASIA-INVEST), alsmede tot de landen van Midden- en Oost-Europa (PHARE, COOPME) en de landen die aan het TACIS-programma deelnemen. In derde landen worden partnerschapsontmoetingen georganiseerd naar het voorbeeld van de programma's EUROPARTENARIAT en INTERPRISE. Wat beroepsopleiding betreft, is het MKB een prioritaire doelgroep in de programma's die onder doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds en onder het ADAPT-initiatief ressorteren, waarvan de toewijzingen al naar gelang de lidstaten variëren van 50 tot 80%. In het aan de ondernemingen gewijde deel van het programma LEONARDO DA VINCI zijn 16% van de partners bij de proefprojecten en 26% bij de mobiliteitsprojecten kleine en middelgrote ondernemingen. Naar verwachting zullen deze percentages bij de volgende oproepen tot het indienen van voorstellen hoger liggen, aangezien de deelneming van de bemiddelende netwerken en de prioriteit die aan het MKB, het ambacht en de micro-ondernemingen wordt verleend, nog zullen worden versterkt. Ten slotte schetst het verslag de gemaakte vorderingen en erkent het dat de inspanningen tot coördinatie nog kunnen worden versterkt om de acties ten behoeve van het MKB te te maken. Om de deelneming van het MKB aan de rationaliseren en doeltreffender communautaire programma's te vergroten, zullen de hinderpalen voor een optimale benutting van de genomen maatregelen worden geïdentificeerd en mogelijke oplossingen worden bestudeerd. Hoewel het MKB-beleid hoofdzakelijk onder de lidstaten ressorteert, kan de Commissie een significante rol spelen. Overeenkomstig Artikel 130 van het Verdrag betreffende de Europese Unie stimuleren de gecoördineerde acties een nauwer overleg tussen de lidstaten door de organisatie van de uitwisseling en overdracht van goede werkwijzen inzake verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat en van steunmaatregelen ten behoeve van het MKB. Voorts biedt de gestructureerde dialoog tussen de Commissie en de beroepsorganisaties de mogelijkheid terdege rekening te houden met de realiteit van het MKB en de beleidsactie te versterken. De coördinatie tussen alle partners is noodzakelijk om de beleidsprioriteiten te concretiseren en zo het werkgelegenheids-, groei- en concurrentiepotentieel van het MKB optimaal te benutten. DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN, DE COMMUNAUTAERE PROGRAMMA'S EN HET MKB Communautaire steun Aan het MKB toegekend bedrag in ecu Aantal kleine en middelgrote ondernemingen Deelnemingspercentage van het MKB aan alle projecten samen Deelnemingspercentage van het MKB over de totale begroting Financiële nstrumenten EBB - Kredieten op globale leningen sinds 1990 in 1995 in 1996 MKB-faciliteit - Globale leningen met rentesubsidie 1994 EIF (garanties) 1994-1997 waarvan "Groei en milieu" Actie startkapitaal Structuurfondsen (94-99)* CB's/EPD's Communautaire initiatieven (94-99) MKB LEADER II WERKGELEGENHEID-NU Onderzoek en ontwikkeling Hie OTO-kaderprogranuna (91-94) IVe OTO-kaderprogramma (94-98) TSM (in 10 programma's) (94-98) Resultaten 94-96 Innovatieprogramma Beroepsopleiding Doelstelling 4 van het ESF ADAPT LEONARDO DA VINCI (95-99) Internationale samenwerking JOP (91-97) PHARE-MKB (95-96) nationale programma's COOPME (95-97) TACIS-MKB (95-96) MED-INVEST/MEDA (95-96) AL-INVEST (95-99) ECIP (95-99) ASIA-INVEST (97-2002) Milieu Financieel instrument LIFE (93-97) Programma MEDIA II waaronder leningen voor de ontwikkeling van het MKB Actieplan 16:9 42 000 11736 11034 4 435 (45 000 nieuwe banen) 11 MM 2,9 MM 2,6 MM 1MM 613,5 M 397 M 35 M (investeringen) 207 (3 000 banen) 1 MM 700 M (ter indicatie) 6 276 (4 jaar) 5 439 (2 jaar) 2500 45% van de aan de industrie en de dienstensector toegekende financieringen 58,4% 100% 34% van alle EIF-verrichtingen 100% gemiddeld 10% voor doelst. 1 16% voor doelstelling 2 30-40% voor de nieuwe lidstaten 100% 20% 50% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 18% 24% 100% 47% meerderheid 16% (ondernemingen) 26% (mobiliteit) 50 à 80% meerderheid 117,5 M 124 gezamenlijke ondernemingen meerderheid, waarvan 69% ondernemingen < 100 werknemers meerderheid voor het MKB 33 M 13 M 31 M 41 M 250 M 42 M 100% 100% 100% 100% 100% 100% 4 000 partner schapscontacten 825 (95-96) op het MKB gericht FacUiteit 1: 100% Faciliteit 2: 80% 250 projecten 85% 3 M 220 220 40% 45% MM = 1 000 miljoen Noot: In deze tabel zijn verschillende vormen van communautaire steun (subsidies, leningen, garanties) opgenomen die betrekking hebben op verschillende perioden, zodat de bedragen niet mogen worden samengeteld. * Raming van de verwachte deelneming van het MKB. INLEIDING Dit verslag wordt opgesteld overeenkomstig artikel 5, lid 2, van het Besluit van de Raad van 9 december 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) in de Europese Unie (1997-2000)1, dat luidt als volgt: "De Commissie legt het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio 's om de twee jaar een verslag voor waarin wordt nagegaan in hoeverre er ingevolge haar coördinatiemaatregelen vooruitgang is geboekt met de inaanmerkingneming van het MKB-aspect in alle communautaire beleidssectoren en programma 's". Dit verslag over de coördinatie van de communautaire activiteiten ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector is het vierde na dat van 19952 (gepubliceerd in 1996 en in meer dan 20 000 exemplaren in de belangstellende kringen verspreid), 19943 en 19924. Het heeft betrekking op de jaren 1995,1996 en een deel van 1997. Met dit verslag worden ook de verzoeken van de Raad ingewilligd, die zijn belangstelling voor het verslag van 1995 heeft getoond met de goedkeuring van de Resolutie van 22 april 1996 over de coördinatie van communautaire maatregelen ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector5, waarin hij de Commissie met riame verzoekt het effect van het communautaire beleid op het MKB nader te onderzoeken. Met de goedkeuring, in juli 1996, van de bijgewerkte versie van het Geïntegreerd programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector6 heeft de Commissie gewezen op het nut van een algemeen kader voor alle acties ten behoeve van het MKB om de zichtbaarheid en de doeltreffendheid ervan te vergroten. Het Geïntegreerd programma is derhalve een instrument voor zowel externe (aanmoediging tot gecoördineerde acties tussen de lidstaten) als interne coördinatie (nadruk op de coördinatie tussen het ondernemingenbeleid en de overige communautaire beleidsvormen of programma's). Dit verslag vertolkt de doelstellingen van het Geïntegreerd programma ten behoeve van het MKB en moet worden gezien in het kader van het verzoek van de Raad in zijn Resolutie van 9 december 19967 over het Geïntegreerd programma om een aanbeveling op te stellen over de wijze waarop het aandeel van het MKB in het beleid en de programma's van de Gemeenschap kan worden vergroot. Ook het Europees Parlement heeft belangstelling getoond voor de coördinatie van de acties ten behoeve van het MKB met de goedkeuring, op 24 april 1997, van een resolutie over het verslag van 19958 en een resolutie over het Geïntegreerd Programma van 19969, waarin de Commissie wordt verzocht haar inspanningen tot coördinatie te versterken en te concretiseren. Als gevolg van de aandacht die de Commissie aan de coördinatie van haar acties ten behoeve van het MKB besteedt, heeft zij in april 1996, na de herstructurering van de diensten voor het ondernemingenbeleid, een nieuw directoraat opgericht voor het gezamenlijk optreden inzake ondernerningenbeleid en toerisme, waarvan een nieuwe eenheid meer specifiek belast is met het gezamenlijk optreden van de lidstaten op het gebied van het MKB, met de coördinatie met 1 2 ^ 4 ^ 6 7 8 9 Besluit 97/15/EG van de Raad van 9. 12. 1996, PB nr. L 6 van 10. 1. 1997, blz. 25. COM(95) 362 van 8. 9. 1995; naar deze mededeling wordt verwezen telkens als er sprake is van het verslag van 1995. COM(94) 221 van 7. 9. 1994; naar deze mededeling wordt verwezen telkens als er sprake is van het verslag van 1994. SEC(92) 704 van 26. 5. 1992. Resolutie 96/C 130/01 van de Raad van 22. 4. 1996 over de coördinatie van communautaire maatregelen ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector, PB nr. C 130 van 3. 5. 1996, blz. 1. COM(96) 329 van 10. 7. 1996. Resolutie 97/C 18/01 van de Raad van 9. 12. 1996 betreffende de volledige ontplooiing van het potentieel van het midden- en kleinbedrijf, met inbegrip van micro-ondernemingen en de ambachtelijke sector, door middel van een geïntegreerde aanpak ter verbetering van het ondernemingsklimaat en ter bevordering van steunmaatregelen voor ondernemingen, PB nr. C 18 van 17. 1. 1997, blz. 1. Rapporteur de heer Garosci, A4-0100/97, PB nr. C 150 van 19. 5. 1997, blz. 50. Rapporteur mevrouw Peijs, A4-0034/97, PB nr. C 150 van 19. 5. 1997, blz. 47. overig communautair beleid en de verbetering van de toegang van het MKB tot communautaire steunprogramma's. Zo heeft de Commissie haar bereidheid getoond om de acties ten behoeve van het MKB beter te coördineren vanwege het belang van het MKB voor de groei, het concurrentievermogen en de werkgelegenheid. Dit verslag heeft betrekking op het MKB in het algemeen, ongeacht de sector en de rechtsvorm. Wat het toerisme, dat een horizontaal karakter heeft, betreft, heeft de Commissie in 1997 een specifiek verslag goedgekeurd over communautaire maatregelen die van invloed toerisme10, waarin wordt geschetst welke bijdrage de communautaire zijn op het beleidsmaatregelen leveren aan deze sector die voor de Europese economie en werkgelegenheid van groeiend belang is. DOELSTELLINGEN EN OMVANG VAN DE COÖRDINATIE De coördinatie heeft een dubbel aspect: extern via de gecoördineerde acties die samen met de lidstaten worden uitgevoerd met als doel de samenwerking tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de Commissie te versterken, met name door de uitwisseling van ervaring en van de beste praktijken, en intern via de werkzaamheden die door de verschillende diensten van de Commissie zelf worden verricht. De interne coördinatie heeft betrekking op alle communautaire programma's, beleidsmaatregelen en acties die voor het MKB zowel uit het oogpunt van de regelgeving (sociale wetgeving, milieuwetgeving of wetgeving inzake mededinging) als uit financieel oogpunt (financiële instrumenten en programma's zoals de structuurfondsen, onderzoek en technologische ontwikkeling of beroepsopleiding) van belang kunnen zijn. De coördinatie heeft een dubbel doel, namelijk enerzijds ervoor zorgen dat de MKB-dimensie in de uitstippeling en tenuitvoerlegging van het communautaire beleid wordt geïntegreerd om beter rekening te kunnen houden met de specifieke kenmerken van het MKB, en anderzijds de deelneming van het MKB aan de communautaire programma's versterken. De in de overige beleidsmaatregelen vindt in eerste instantie plaats op het ogenblik van de raadpleging van de verschillende diensten over de wetgevingsvoorstellen (systeem voor de beoordeling van het effect ervan op het MKB) en over de voorstellen voor communautaire programma's. Wat de steunprogramma's betreft, heeft de coördinatie niet alleen betrekking op de ontwerp- en programmeringsfase, maar ook op de uitvoerings-, follow-up- en evaluatiefasen. inachtneming van de MKB-dimensie STRUCTUUR VAN HET VERSLAG Dit verslag omvat twee hoofdstukken die direct verband houden met de prioriteiten van de Commissie op het gebied van het ondernemingenbeleid overeenkomstig de krachtlijnen die in het derde, meerjarenprogramma voor het MKB van 9 december 1996 zijn gedefinieerd. Het eerste hoofdstuk heeft betrekking op de verbetering van het MKB-klimaat uit administratief, juridisch, financieel, fiscaal en sociaal oogpunt, terwijl het tweede hoofdstuk de programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB behandelt, waaronder met name de gecoördineerde acties, de toegang tot financiering en krediet, de steun voor europeanisering en internationalisering, de versterking van het concurrentievermogen van het MKB en de verbetering van de toegang van het MKB tot onderzoek, innovatie en beroepsopleiding, alsmede de bevordering van de ondernemingsgeest en de ondersteuning van specifieke ondernemingen, zoals die van het ambacht, de handel en de sociale economie. In de conclusies worden de op het gebied van coördinatie gemaakte vorderingen toegelicht. 10 COM(97) 332 van 2. 7. 1997. 10 EEN GEMEENSCHAPPELIJKE DEFINITIE VAN HET MKB De Commissie heeft voor het eerst één enkel referentiekader voor alle maatregelen ten behoeve van het MKB vastgesteld door op 3 april 1996 een aanbeveling betreffendç de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen1' goed te keuren, gericht tot de lidstaten, de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds (EIF). Deze aanbeveling is bedoeld om op zowel nationaal als communautair niveau het gebruik van eenzelfde definitie van de kleine en middelgrote onderneming, de kleine onderneming en de micro-onderneming aan te moedigen en zo de samenhang, de doeltreffendheid en de zichtbaarheid van alle acties ten behoeve van deze ondernemingen te vergroten. Een kleine of middelgrote onderneming wordt gedefinieerd als een onderneming met minder dan 250 werknemers, een jaaromzet van minder dan 40 miljoen ecu of een jaarlijks balanstotaal van minder dan 27 miljoen ecu en die niet voor 25% of meer van het kapitaal of van de stemrechten in handen is van een of meer ondernemingen die zelf geen kleine of middelgrote ondernemingen zijn. Voorts worden andere drempelwaarden vastgesteld voor de kleine onderneming (minder dan 50 werknemers, een jaaromzet van maximaal 7 miljoen ecu of een jaarlijks balanstotaal van maximaal 5 miljoen ecu en het zelfstandigheidscriterium) en de micro-onderneming (minder dan 10 werknemers). Aangezien de diensten van de Commissie verplicht zijn de inhoud van deze aanbeveling na te leven, zou de toepassing van eenzelfde definitie voor alle communautaire programma's ten behoeve van het MKB de mogelijkheid moeten bieden om de samenhang tussen deze programma's te versterken en een betere coördinatie tot stand te brengen tussen deze programma's onderling en ook tussen deze programma's en de nationale steunmaatregelen voor het MKB. EEN BETERE KENNIS VAN HET MKB Ruim 99,8% van de 17,9 miljoen ondernemingen in de Europese Unie behoort tot het MKB, biedt werkgelegenheid aan 66% van de totale beroepsbevolking en genereert 56,2% van de totale omzet. Om haar kennis van het MKB te verbeteren, heeft de Commissie twee essentiële acties ondernomen. Enerzijds heeft zij de statistische werkzaamheden voortgezet die in 1987 samen met de nationale bureaus voor de statistiek werden aangevat en die hebben geleid tot de oprichting van het Europees statistisch systeem voor het MKB, een gegevensbank met informatie over de ondernemingen naar grootteklasse. Anderzijds heeft zij de sinds 1992 bestaande samenwerking met de Europese Waarnemingspost voor het MKB hernieuwd, een van de belangrijkste analytische bronnen voor de economische prestaties en het klimaat van het MKB, die jaarlijks een onafhankelijk verslag opstelt. Het Europees statistisch systeem voor het MKB In de afgelopen twee jaar heeft de Commissie het Europees statistisch systeem voor het MKB aanzienlijk uitgebreid en heeft zij daarbij de lasten voor de ondernemingen trachten te beperken. De inhoud ervan werd gevaloriseerd in de vierde uitgave van de publicatie «Enterprises in Europe» en in het derde en vierde verslag van de Europese Waarnemingspost voor het MKB. PB nr. L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4. 11 De vierde uitgave van de publicatie «Enterprises in Europe», gepubliceerd eind 1996, biedt een beschrijvende analyse van de gegevens, geïllustreerd met grafieken en cijfertabellen. Daarin vindt men achtereenvolgens een portret van de Europese ondernemingen (op grond van hun aantal, personeelsbestand en omzet), vergezeld van een vergelijking met de Verenigde Staten en Japan, thematische analyses (demografie van de ondernemingen, innovatie in het MKB, arbeidskosten en productiviteit van het MKB, MKB en toelevering, het MKB ten aanzien van de recessie in Europa), regionale analyses, sectorale analyses (27 sectoren worden onderzocht) en nationale analyses (voor de landen van de Europese Economische Ruimte). Men is zojuist begonnen aan een nieuwe bijwerking van het Europees statistisch systeem voor het MKB, met als doel de publicatie van de vijfde editie van "Enterprises in Europe" vóór begin 1998. Voorts bevat de BACH-gegevensbank boekhoudkundige gegevens over ondernemingen, ingedeeld in verschillende grootteklassen op basis van een geharmoniseerde definitie. De informatie wordt verstrekt door de centrale banken en de bureaus voor de statistiek. De gegevensbank is bijzonder goed geschikt voor financiële analyses en op 14 juli 1997 werd een eerste studie gepubliceerd, getiteld "European Economy (Supplement A): Financial situation of European enterprises"12. De Europese Waarnemingspost voor het MKB In de periode 1995-1996 heeft de Europese Waarnemingspost voor het MKB twee verslagen opgesteld, namelijk het derde en het vierde. Deze verslagen bevatten informatie van zowel kwantitatieve als kwalitatieve aard en ook diverse grondige thematische studies. Het derde verslag heeft betrekking op de 15 lidstaten van de Europese Unie plus Noorwegen, het vierde op de lidstaten van de Europese Economische Ruimte en ook Zwitserland. Het laatste verslag behandelt voornamelijk de effecten van de mondialisering van de markten op het MKB en op de prestaties van het MKB binnen de interne markt. De conclusie is dat de verwezenlijking van de interne markt tot dusver een positieve invloed heeft gehad op de economische groei in Europa, met name op de export en de productiviteit van de ondernemingen, en dat het MKB daar aanzienlijk van heeft geprofiteerd. Het MKB beschikt momenteel over het grootste groei- en werkgelegenheidspotentieel. De grondige thematische studies die in het vierde verslag worden gepresenteerd, zijn gewijd aan enerzijds de vrouwen en het MKB en anderzijds de coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen. In 1997 werden de voorbereidende werkzaamheden aangevat voor het vijfde verslag dat twee thematische studies zal omvatten over het toerisme en over het milieu en nieuwe hoofdstukken over de samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen, het beroep op extern advies en de tekortkomingen en mislukkingen. 12 1SSN-0379-2056. HOOFDSTUK I. VERBETERING VAN HET MKB-KLIMAAT De communautaire maatregelen ter verbetering van het MKB-klimaat hebben voornamelijk betrekking op de administratieve vereenvoudiging, de inachtneming van de behoeften en lasten van het MKB bij de uitwerking van wetgevingsvoorstellen en bij de beleidsmaatregelen die op het MKB van invloed kunnen zijn (met name mededinging, interne mark t, fiscaliteit, sociaal en milieubeleid), de vereenvoudiging van de bestaande wetgeving, specifieke initiatieven zoals die in verband met de betalingstermijnen en de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen, en ten slotte het overleg met de MKB-organisaties en de vertegenwoordiging van het MKB, met name in de sociale dialoog. 1. ADMINISTRATIEVE VEREENVOUDIGING EN VERBETERING VAN HET JURIDISCH KLIMAAT 1. 1. Gecoördineerde actie met de lidstaten en de organisaties die de ondernemingen vertegenwoordigen, op het gebied van juridische en administratieve vereenvoudiging De administratieve lasten die de ondernemingen worden opgelegd, vloeien hoofdzakelijk voort uit de regelgeving van de lidstaten en niet uit die van de Europese Unie13. Dat is ook de reden waarom de Commissie, afgezien van de in punt 1. 2. beschreven procedures ter verbetering van de communautaire wetgeving, heeft besloten informatie en goede werkwijzen op het gebied van juridische en administratieve vereenvoudiging met de lidstaten en de vertegenwoordigers van de ondernemingen uit te wisselen14. Het doel is deze «uitwisseling van de beste praktijken» te verspreiden om de lidstaten in staat te stellen hun prestaties met elkaar te vergelijken (bijvoorbeeld door "benchmarking") en hen er zo toe aan te moedigen eventueel nieuwe vereenvoudigingsacties te ondernemen. Deze werkzaamheden werden verricht met de hulp van de groep van deskundigen inzake de verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat, die is samengesteld uit vertegenwoordigers van de lidstaten en van de ondernemingen15. Om deze werkzaamheden te structureren, werd het nuttig geacht zich eerst en vooral te concentreren op de beginfase van de levenscyclus van een onderneming, d. w. z. de start en de eerste ontwikkelingsjaren. Ondanks het belang ervan voor de werkgelegenheid neemt de oprichting van een onderneming in sommige lidstaten teveel tijd in beslag vanwege het gebrek aan coördinatie tussen de administratieve instanties, wat tot uiting komt in een labyrint van formaliteiten en procedures. Deze constatering werd bevestigd door een vergelijkende studie van de situaties in Europa, de Verenigde Staten en Japan, die in het kader van het innovatieprogramma (EISM-96/142) werd uitgevoerd. Een eerste gecoördineerde actie met de lidstaten en de organisaties die de ondernemingen vertegenwoordigen, is van start gegaan ter gelegenheid van een forum in juni 1995 te Parijs, waarna drie gespecialiseerde workshops hebben plaatsgevonden. De uitwisseling van informatie en de beste praktijken resulteerde in een aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen16. De Commissie beveelt de lidstaten aan voor alle formaliteiten in verband met de oprichting van een onderneming één contactpunt in te gebruiken en de te stellen, één registratieformulier en één identificatienummer ^ 14 15 16 Rapport van de groep van onafhankelijke deskundigen inzake juridische en administratieve vereenvoudiging (Molitor-groep), COM(95) 288 van 21. 6. 1996 en het verslag van 1995 van de UNICE over de regelgeving, getiteld "Releasing Europe's potential through targeted regulatory reform". Zie het Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector, COM(96) 329 def. van 10. 7. 1997. Resolutie van de Raad van 10 oktober 1994, PB nr. C 294 van 22. 10. 1994, blz. 6. Aanbeveling van 22 april 1997, PB nr. L 145 van 5. 6. 1997, blz. 29. 13 vergunningsprocedures te versnellen. Zij moedigt de lidstaten er eveneens toe aan de ondernemingen in de eerste jaren van hun bestaan te stimuleren door de fiscale, sociale, statistische en milieuverplichtingen die op hen wegen, te verlichten. 1. 2. Beoordeling van het effect van de communautaire wetgeving op de ondernemingen 1. 2. 1. Overleg tussen de diensten over wetgevingsvoorstellen De rol van het ondernemingenbeleid bij het overleg tussen de diensten over onder meer wetgevingsvoorstellen, is ervoor te zorgen dat de Commissie terdege rekening houdt met de invloed op het bedrijfsleven en met name op het MKB. Wetgeving is vaak noodzakelijk om het milieu te beschermen, de gezondheid en de veiligheid van de werknemers te waarborgen of essentiële voorzieningen op het gebied van sociale zekerheid in te voeren. Dergelijke wetgeving levert voor de ondernemingen echter vaak nalevingskosten en administratieve lasten op, waardoor hun concurrentiepositie, hun groei en hun potentieel voor het scheppen van duurzame werkgelegenheid in het gedrang kunnen worden gebracht. Deze lasten wegen onevenredig zwaar op kleinere ondernemingen die in vergelijking met grote ondernemingen niet over voldoende personele of financiële middelen beschikken. Kleine en middelgrote ondernemingen zijn vaak niet op de hoogte van complexe regelgevingen of hebben moeilijkheden om deze te begrijpen. Zij hebben noch de tijd, noch de deskundigheid om aan de overlegprocedures en de voorbereiding van wetgeving deel te nemen. Gezien het belang van de MKB-sector voor de economie van de Europese Unie dienen de diensten van het ondernemingenbeleid ervoor te zorgen dat, wanneer een wetgevingsvoorstel naar verwachting van invloed zal zijn op het -MKB, niet alleen terdege rekening wordt gehouden met de nalevingskosten en andere lasten van de regelgeving zelf, maar ook met de administratieve procedures of verplichtingen die daaruit voortvloeien. Als onderdeel van de overlegprocedure voeren de diensten van het ondernemingenbeleid het concept "Eerst aan de kleintjes denken" in, dat door de Commissie bij de opstelling van nieuwe wetgeving zou moeten worden toegepast. Dit concept is gebaseerd op het inzicht dat grote ondernemingen zich kunnen aanpassen aan wettelijke eisen die aan het MKB worden gesteld, terwijl het omgekeerde niet waar is. Dit betekent dat een wetgevingsvoorstel uit het oogpunt van een kleine onderneming moet worden bekeken en dat erop moet worden toegezien dat de betrokken MKB-organisaties naar behoren werden geraadpleegd. interne markt De beleidsgebieden waarop de diensten van het ondernemingenbeleid actief er; direct betrokken zijn geweest bij het overleg tussen de diensten, zulks vanwege de potentiële gevolgen voor het ondernemingsklimaat en het MKB, zijn onder meer: de sociale dialoog, het programma voor de (het nieuwe gemeenschappelijke BTW-stelsel, overheidsopdrachten, de herziene Intrastat-verordening (Eurostat)), de herziene verordening inzake de milieukeur, de euro, milieu-aansprakelijkheid, het Groenboek over het levensmiddelenrecht, en zakelijke communicatie. Bij al deze kwesties die significante gevolgen hebben voor het MKB, hebben de voor het ondernemingenbeleid bevoegde diensten van de Commissie erop toegezien dat er begrip werd opgebracht voor en terdege rekening werd gehouden met de problemen van het MKB en dat de MKB-organisaties werden geraadpleegd. 1. 2. 2. Communautair systeem voor de beoordeling van het effect van wetgevingsvoorstellen op de ondernemingen en met name op het MKB Wanneer een specifiek wetgevingsvoorstel naar verwachting een significant effect zal hebben en met name op het MKB, eisen de diensten van het op het bedrijfsleven ondernemingenbeleid dat het betrokken Directoraat-generaal een effectbeoordeling opstelt die een beknopt, maar compleet beeld geeft van de gevolgen voor het MKB, opdat de 14 beleidmakers kunnen zien dat er met de bijzondere problemen van het MKB terdege rekening is gehouden. In het jaarlijks wetgevingsprogramma van de Commissie is aangegeven van welke wetgevingsvoorstellen het effect op het bedrijfsleven zal moeten worden beoordeeld, zodat externe belangengroepen daarvan bij voorbaat op de hoogte zijn gesteld. Dit biedt hun de mogelijkheid om aan de overlegprocedure deel te nemen. De beoordeling van het effect op het bedrijfsleven zal worden gebaseerd op de analyse van het effect van de desbetreffende het regelgeving wetgevingsvoorstel. Het doel is ervoor te zorgen dat het juiste evenwicht wordt bereikt tussen nieuwe eisen, zoals bijvoorbeeld de milieu- of veiligheids- en gezondheidscontroles, en de nalevingskosten en andere administratieve lasten voor het bedrijfsleven. het Directoraat-generaal verantwoordelijk door voor dat is In 1995 werden 14 effectbeoordelingen opgesteld voor vier wetgevingsvoorstellen betreffende ondernemingsstructuurstatistiek17, de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling op telecommunicatiegebied19 en emissies van inwendige verbrandingsmotoren in niet voor de weg bestemde mobiele machines20. het werk18, interconnectie carcinogene agentia aan op Van de 19 nieuwe wetgevingsvoorstellen in het wetgevingsprogramma van de Commissie voor 1996 werden 10 geacht een significant effect te zullen hebben op het bedrijfsleven, met name op het MKB, en werd de betrokken Directoraten-generaal verzocht een specifieke effectbeoordeling te verrichten. Van deze 10 effectbeoordelingen zijn er 7 klaar, terwijl de overige 3 uitstel hebben gekregen tot 1997. Het betreft onder meer voorstellen inzake het gebruik van organische oplosmiddelen bij bepaalde industriële werkzaamheden zoals chemisch reinigen, drukken en reparatie van voertuigen, waarbij heel wat kleine en middelgrote ondernemingen betrokken zijn21, de uitvoering van de raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof, waarbij een aantal Europese MKB-organisaties heeft gewezen op de noodzaak rekening te houden met de specifieke positie van van infrastructuurvoorzieningen aan zware vrachtvoertuigen23 en de productie van statistieken over de loonkosten24. Al deze effectbeoordelingen kunnen worden bestudeerd door het desbetreffende COM-document bij het Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen aan te vragen. het MKB22, het rekening brengen gebruik van het in Ten slotte heeft de Commissie in het kader van het eerste actieplan voor innovatie in Europa een mechanisme ingesteld voor de voorafgaande beoordeling van het effect van de richtsnoeren voor het regelgeving op wetgevingsbeleid. in de context van de algemene innovatie 1. 3. Vereenvoudiging en verbetering van de wetgeving voor de interne markt Het SLIM-initiatief25 (eenvoudiger regelgeving voor de interne markt), dat in mei 1996 door de Commissie werd gelanceerd, is erop gericht de middelen te vinden om de eisen die de 17 18 19 20 21 22 23 24 25 COM(95) 99 def. van 31. 3. 1995. COM(95) 425 def. van 13. 9. 1995. COM(95) 379 def. van 19. 7. 1995. COM(95) 350 def. van 6. 9. 1995. COM(96) 538 def. van 6. 11. 1996. COM(96) 26 def. van 31. 1. 1996. Richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3. 6. 1996, PB nr. L 145 van 19. 6. 1996, blz. 4. COM(96) 331 def. van 10. 7. 1996. COM(96) 475 def. van 16. 10. 1996. COM(96) 204 def. van 8. 5. 1996. 15 regels van de interne markt aan. de ondernemingen en met name aan de kleinsten onder hen stellen, te beperken en de werking van de Unie transparanter en doeltreffender te maken. Het nieuwe aan d e. SLIM-methode ter vereenvoudiging van de wetgeving opdraagt aan kleine teams bestaande uit deskundigen van de nationale administraties en vertegenwoordigers van de gebruikers, zoals bijvoorbeeld de ondernemingen (productie en handel, met inbegrip van het MKB). formuleren van aanbevelingen is dat zij het De eerste fase van het SLIM-proefproject was toegespitst op de volgende vier sectoren: INTRASTAT (systeem voor het verzamelen van statistieken over het intracommunautaire handelsverkeer), voor de bouw bestemde producten, erkenning van diploma's en siergewassen. Voor elk van deze sectoren hebben de teams van deskundigen oplossingen voorgesteld om de wetgeving te vereenvoudigen of te verbeteren26. Op grond van hun aanbevelingen heeft de Commissie ter verbetering van het INTRASTAT-systeem ingediend27 en zal zij binnenkort voorstellen op andere gebieden formuleren. reeds voorstellen De tweede fase van het SLIM-project, die momenteel wordt uitgevoerd, heeft betrekking op de volgende sectoren: verplichtingen inzake de belasting over de toegevoegde waarde, bankdiensten, gecombineerde nomenclatuur van de buitenlandse handel en meststoffen. De werkzaamheden zullen resulteren in aanbevelingen waaraan een mededeling van de Commissie aan de Raad "Interne markt" van november 1997 zal worden gewijd. Het SLIM-proefproject is maar een onderdeel van een uitgebreider, evolutief programma ter vereenvoudiging en verbetering van de wetgeving inzake de interne markt om deze doeltreffender te maken, een van de strategische maatregelen van het actieprogramma voor de interne markt. Dit evolutieve vereenvoudigingsprogramma zal de SLIM-methode met andere rationaliseringsmaatregelen combineren om vóór 1999 diverse gebieden van de wetgeving, zoals verzekeringen en effecten, dienstverlening aan consumenten, telecommunicatie, douanevoorschriften en -procedures en het vennootschapsrecht te vereenvoudigen. 1. 4. Het programma voor de interne markt De Commissie ziet erop toe dat haar diensten bij de tenuitvoerlegging van het programma voor de interne markt rekening houden met de behoeften en belangen van het MKB. De Euro Info Centres verstrekken nuttige feedback van het MKB binnen de interne markt. Wat overheidsopdrachten betreft, werd een Groenboek28 gepubliceerd dat de betrokken partijen de mogelijkheid biedt hun standpunt toe te lichten. Voorts wordt het potentiële effect van de wetgeving voor de interne markt op diverse beleidsgebieden door de groepen voor overleg tussen de diensten van de Commissie onderzocht. De volledige benutting van het potentieel van de interne markt, die een van de krachtlijnen vormt van het Vertrouwenspact voor de Werkgelegenheid29, is een van de prioriteiten van de actie van de instellingen van de Europese Unie. In dit verband wordt aanbevolen de ondernemingen profijt te helpen trekken van de interne markt. In haar verslag over de impact en doeltreffendheid van de interne markt30 onderstreept de Commissie het belang van de positieve economische invloed van de interne markt (bijna 1,5% extra groei en circa 900 000 nieuwe banen) en wijst zij erop dat vertragingen bij de toepassing van de interne-marktregels 26 27 28 29 30 Verslag van de Commissie over het SLIM-proefproject - COM(96) 559 def. van 6. 11. 1996. COM(97) 252 def. van 30. 5. 1997 en COM(97) 275 def. van 4. 6. 1997. COM(96) 583 van 27. 11. 1996. CSE(96) 1 def. van 5. 6. 1996. COM(96) 520 def. van 30. 10. 1996. op nationaal niveau de positieve bijdrage van de concurrentievermogen en werkgelegenheid nog steeds beperken. interne markt aan groei, Ingevolge dit verslag heeft de Commissie haar prioriteiten met het oog op de verbetering van de prestaties van de interne markt in de komende jaren vastgesteld en deze in haar actieprogramma voor de interne markt31 gepresenteerd. Dit actieprogramma berust op 4 strategische doelstellingen: doeltreffender regelgeving, opheffing van de voornaamste marktverstoringen, opheffing van sectorale belemmeringen voor marktintegratie en totstandbrenging van een interne markt die alle burgers ten goede komt. Sommige van de specifieke acties zijn er meer bepaald op gericht de toegang van het MKB tot de interne markt te verbeteren, met name die welke betrekking hebben op de verbetering van de toegang van de ondernemingen tot de door hen verlangde informatie, door het opzetten van een Internet-shop als aanvulling op en in coördinatie met de Euro Info Centres, de vereenvoudiging van de nationale en communautaire regelgeving en de verbetering van dè betalingstermijnen bij handelstracties. De Europese Raad van Amsterdam juni 1997) heeft het actieprogramma goedgekeurd en de doelstellingen ervan gesteund en heeft daarmee de noodzaak bevestigd van een nieuwe politieke impuls om de bestaande hinderpalen uit de weg te ruimen en de integrale verwezenlijking van de potentiële voordelen van de interne markt te waarborgen. (16/17 Uit enquêtes en studies blijkt dat grotere ondernemingen het meest hebben geprofiteerd van het programma voor de interne markt. Kleine en middelgrote ondernemingen werken op regionaal en lokaal niveau, terwijl grotere ondernemingen een ruimere kennis hebben van en meer vertrouwd zijn met de interne-marktwetgeving. Dezelfde bronnen wijzen echter uit dat kleine en middelgrote ondernemingen die vóór het interne-marktprogramma (IMP) reeds op EU-niveau of in grensoverschrijdende regio's actief waren, vinden dat het IMP op hen een positief effect heeft gehad. Zij geven toe dat een toename van de concurrentiedruk in het ondernemingsklimaat hogere kwaliteitsnormen en een grotere productiviteit heeft opgeleverd. Voor de meeste kleine en middelgrote ondernemingen, ongeacht of zij op internationaal technische, niveau actief zijn, stelt zich het probleem van de kosten om nieuwe administratieve en fiscale regelgeving na te leven. Grote ondernemingen rapporteren dat zij een personeelslid hebben kunnen aanwijzen om zich uitsluitend bezig te houden met het administratieve werk dat nodig is om de nieuwe- wetgeving na te leven. Voor kleinere ondernemingen levert dit echter hoge vaste kosten op die doorgaans een hoger percentage van hun totale omzet uitmaken dan bij grotere ondernemingen. Het is ook zo dat kleine fabrikanten in bepaalde sectoren, zoals machinebouw, meestal klantspecifieke apparatuur produceren waardoor de conformiteitskosten voor elk nieuw model hoog oplopen. Kleinere noodzakelijk machinebouwers marketinginstrument. De de die rentabiliteitsdrempel onvermijdelijk verhogen: ze zijn verwaarloosbaar voor grotere fabrikanten die in grote aantallen produceren, maar kunnen hoog oplopen voor fabrikanten van gespecialiseerde exclusieve machines of machines die in kleinere aantallen worden geproduceerd. de EG-markering evenwel zien nalevingskosten bijvoorbeeld als vaste kosten zijn een Niettemin hebben kleine en middelgrote ondernemingen uit diverse sectoren zich positief uitgelaten over het effect van de interne markt op hun activiteiten. In de detergenten- en cosmeticasector bijvoorbeeld hebben zij geprofiteerd van een betere toegang tot de Europese markten. In de sector uitrusting van bouwplaatsen32 is 29% van de kleine en middelgrote 31 3 CSE(97) 1 def. van 4. 6. 1997. Ws/Atkins. "Impact and effectiveness of the Internal Market Programme in the Construction Site Equipment sector", mci 1996. 17 tegen 7% van de grote ondernemingen van oordeel dat de interne-marktwetgeving hen ertoe heeft aangemoedigd om op andere markten te verkopen. Kleine ondernemingen die in sectoren zoals de machinebouw reeds op internationaal niveau werkten, zijn de mening toegedaan dat het systeem van zelfcertificatie voor de EG-markering een grote steun betekent voor de kleine en middelgrote ondernemingen omdat het hen helpt de technische kwaliteit van hun producten te verbeteren en efficiënter met grotere ondernemingen te concurreren. Andere enquêtes33 bevestigen dat sinds de totstandbrenging van de interne markt 37% van de ondervraagde kleine en middelgrote ondernemingen zijn Europese distributie- en marketingactiviteiten aanzienlijk heeft verbeterd, 27% betere producten of productieprocessen heeft ontwikkeld en 12% personeel met nieuwe vaardigheden heeft aangeworven om zich aan te passen. Wat de BTW-procedures voor de de Europese marktbehoeften intracommunautaire handel betreft, vindt 32% van de kleine en middelgrote ondernemingen tegen slechts 30% van de grote ondernemingen dat het nieuwe stelsel een positief effect heeft gehad op zijn activiteiten. aan Vennootschapsrecht De Europese Commissie heeft zojuist een breed overleg op gang gebracht tussen de lidstaten, de beroepsorganisaties en universitaire kringen over het thema "Interne markt en vennootschapsrecht"34. Met dit overleg wil de Commissie nagaan of de juridische structuren waarbinnen de ondernemingen functioneren, geschikt zijn dan wel wijzigingen behoeven in het kader van de interne markt en de Economische en Monetaire Unie. De Commissie wil onder meer weten welke behoeften er bestaan tot vereenvoudiging van de huidige regels, met name ten aanzien van het MKB. De Commissie is voornemens een nieuw voorstel in te dienen voor een tiende richtlijn inzake grensoverschrijdende fusies van kapitaalvennootschappen. Het toepassingsgebied van dit nieuwe voorstel zal niet meer uitsluitend beperkt zijn tot naamloze vennootschappen, maar zal gericht zijn op alle kapitaalvennootschappen. Deze uitbreiding zal vooral ten goede komen aan de kleine en middelgrote ondernemingen die vaak zijn opgericht in de vorm van vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid. De mogelijkheid tot grensoverschrijdende fusies zal bijdragen aan de internationalisering van de activiteit van deze ondernemingen, zoals door de Commissie in haar meerjarenprogramma voor het MKB wordt aanbevolen. Voorts zal de Commissie een voorstel indienen voor een Veertiende Richtlijn betreffende de verplaatsing van de zetel van vennootschappen van de ene lidstaat naar de andere. Deze richtlijn, die hetzelfde inzake grensoverschrijdende fusies, zal wellicht ook een doeltreffend instrument worden voor de internationalisering van het MKB. als het nieuwe voorstel toepassingsgebied heeft ErkennTng van diploma's Op 8 februari 1996 heeft de Commissie een voorstel aangenomen voor een richtlijn betreffende de invoering van een mechanisme ter erkenning van diploma's voor beroepswerkzaamheden die binnen de werkingssfeer van de liberaliseringsrichtlijnen en van de richtlijnen houdende overgangsmaatregelen vallen, en tot aanvulling van het algemene stelsel van erkenning van diploma's35. Dit voorstel richtlijnen met "overgangsmaatregelen" en van de "liberaliseringsrichtlijnen" inzake met name handel, is erop gericht de belangrijkste bepalingen van de 33 3<* 35 "EU initiatives for SMEs - are the policies appropriate ?", Deloitte Touche Tohmatsu International, 1995. Op basis van een verslag van de Commissie, getiteld: "The Simplification of the Operating Regulations for Public Limited Companies in the European Union", 1995. COM(96) 22 def. van 8. 2. 1996. 18 industrie en ambacht te herzien om de communautaire wetgeving duidelijker en eenvoudiger te maken. Het is ook bedoeld om een mechanisme in te voeren ter erkenning van diploma's voor beroepswerkzaamheden die niet onder het algemene stelsel vallen. Dit mechanisme zal migranten in staat stellen erkenning van hun diploma's te vragen, als zij niet de vereiste beroepservaring hebben om zich op een richtlijn met "overgangsmaatregelen" te beroepen. Regels inzake boekhouding Richtlijn 78/660/EEG36 betreffende de jaarrekeningen van kapitaalvennootschappen en Richtlijn 83/349/EEG37 betreffende de geconsolideerde jaarrekeningen voorzien in de mogelijkheid voor de lidstaten om kleine en middelgrote ondernemingen of kleine groepen ondernemingen die bepaalde drempelbedragen niet overschrijden, van sommige van de daarin opgenomen verplichtingen vrij te stellen. Artikel 53, lid 2, van Richtlijn 78/660/EEG bepaalt dat deze drempelbedragen om de vijfjaar in het licht van de. economische en monetaire ontwikkeling van de Unie worden herzien. De laatste herziening dateert van maart 1994. De volgende herziening zal in 1999 plaatsvinden. De wijziging van de drempelbedragen zal deel uitmaken van een voorstel tot aanpassing van de richtlijnen aan de economische ontwikkelingen, met name wat de kleine en middelgrote ondernemingen betreft. Sommige van de beoogde wijzigingen houden verband met de invoering van de euro, maar de Commissie zal ook het boekhoudkundige stelsel onderzoeken dat op kleine en middelgrote ondernemingen van toepassing is om het eventueel te versoepelen, rekening houdend met de behoeften die uit het bestaan van de interne markt voortvloeien. De Commissie heeft een vragenlijst over de boekhouding in het MKB verspreid en zal de gemaakte opmerkingen bij de opstelling van de wijzigingen van de richtlijnen in aanmerking nemen. De nieuwe definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen38 is een ander element waarmee de Commissie bij de voorbereiding van deze voorstellen rekening zal houden. Bescherming van de intellectuele en industriële eigendom Als gevolg van het overleg dat met de publicatie, in 1995, van een Groenboek over gebruiksmodellenbescherming in de interne markt39 op gang is gebracht, dient de Commissie binnenkort een maatregel voor te stellen tot harmonisatie van de nationale wetgevingen op dit gebied, rekening houdend met het effect van de huidige verschillen op het vrije goederenverkeer en op de voorwaarden voor eerlijke concurrentie. De gebruiksmodellen zijn een soepele en betaalbare vorm van bescherming die goed is aangepast aan kleine en middelgrote ondernemingen die in bepaalde innovatiesectoren werkzaam zijn. De Commissie zet tevens haar inspanningen voort met het oog op een snelle goedkeuring van de voorstellen over de bescherming van tekeningen en modellen, wat voor het MKB van groot belang kan zijn. "*" Overheidsopdrachten De Commissie heeft op 27 november 1996 een Groenboek goedgekeurd over "De in de Europese Unie: beschouwingen over een toekomstig overheidsopdrachten beleid"40, dat erop gericht is de doeltreffendheid van haar beleid tot openstelling van de overheidsopdrachten te verbeteren op basis van ruim overleg met alle betrokken partijen. Het Groenboek schetst de beschouwingen van de Commissie over de specifieke problemen 36 37 38 39 40 PBnr. L 222 van 14. 8. 1978, blz. 11. PBnr. LI 93 van 18. 7. 1983, blz. 1. PBnr. LI 07 van 30. 4. 1996, blz. 4. COM(95) 370 van 19. 7. 1995. COM(96) 583 van 27. 11. 1996. 19 waarmee het MKB wordt geconfronteerd om van de nieuwe, door de communautaire richtlijnen gecreëerde mogelijkheden te profiteren en stimuleert een debat dat moet uitmonden in een aantal concrete maatregelen om de deelneming van het MKB aan overheidsopdrachten te bevorderen. Deze maatregelen dienen met name betrekking te hebben op steun aan de technische bijstand en ondernemingen op gebieden zoals opleiding, voorlichting, samenwerking tussen ondernemingen. Een aantal Euro Info Centres heeft gespecialiseerde programmatuur voor elektronisch aanbesteden ontwikkeld om voornamelijk voor hun klanten in Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk de toegang tot informatie over aankondigingen te verbeteren. Voorts werden de Euro Info Centres bij diverse toepassingen en ook bij een studie van SIMAP ("Système voor les Marchés overheidsopdrachten) betrokken. Publics" - Informatiesysteem d'Information pour 1. 5. De overdracht van ondernemingen Sinds de Commissie de Aanbeveling van 7 december 1994 inzake de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen41 tot de lidstaten heeft gericht, hebben talrijke lidstaten maatregelen genomen of althans in het vooruitzicht gesteld om het juridische en fiscale ondernemingsklimaat op dit gebied te verbeteren. De Commissie had de lidstaten een termijn van twee jaar toegestaan tot uiterlijk 31 december 1996. Na afloop van deze termijn waren de lidstaten verplicht de Commissie in te lichten over alle, op het gebied van de overdracht van ondernemingen aangenomen wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen. Om een eerste balans op te maken van de sinds 1994 genomen maatregelen en om de beste bestaande praktijken te definiëren, heeft de Commissie op 3 en 4 februari 1997 te Rijsel een Europees forum over dit onderwerp georganiseerd42. De werkzaamheden van dit forum hebben aangetoond dat de gemaakte vorderingen hoofdzakelijk betrekking hebben op de vereenvoudigde naamloze vennootschap, de eenmansvennootschap, het recht inzake de omzetting van van personenvennootschappen en de belastingregeling voor schenkingen, erfenissen en de verkoop van ondernemingen. De inspanningen die zijn geleverd om de overdracht van ondernemingen te vergemakkelijken, zullen in de komende jaren worden voortgezet. andere, de continuïteit juridische structuur een een in 1. 6. Mededingingsbeleid De Europese ondernemingen zijn over het algemeen gebaat bij een doeltreffend mededingingsbeleid. Dat geldt des te meer voor het MKB. Het mededingingsbeleid levert de kleine en middelgrote ondernemingen immers directe voordelen op op markten waar zij door de machtspositie van grote ondernemingen worden bedreigd, en indirecte voordelen doordat het de prijzen en kosten drukt. Tegelijkertijd bevordert het mededingingsbeleid de toegang van nie"uwe, vaak kleine en middelgrote ondernemingen tot de markt. Onverantwoorde overheidssteun verstoort echter de marktwerking en heeft derhalve een nadelig effect op het MKB. 41 42 PB nr. L 385 van 31. 12. 1994, blz. 14, en nr. C 400 van 31. 12. 1994, blz. 1. PB nr. C 284 van 27. 9. 1996, blz. 3 van de omslag. 20 1. 6. 1. De mededingingsregels die op de ondernemingen van toepassing zijn De kleine en middelgrote ondernemingen zijn de voornaamste begunstigden van de recente bekendmaking van de Commissie43 betreffende de herziening van haar bekendmaking van 3 september 1986 inzake overeenkomsten van geringe betekenis (krachtens Artikel 85 van het EG-Verdrag inzake overeenkomsten tussen ondernemingen). De Commissie constateert dat de overeenkomsten tussen kleine en middelgrote ondernemingen, zoals gedefinieerd in de aanbeveling van de Commissie van 3 april 199644, zelden een significante invloed hebben op de handel tussen de lidstaten of de mededinging. Zo ontsnappen zij doorgaans aan het door Artikel 85, lid 1, ingestelde verbod. Indien deze overeenkomsten bij wijze van uitzondering aan de toepassingsvoorwaarden van deze bepaling voldeden, zouden zij van te gering communautair belang zijn om een optreden daartegen te rechtvaardigen. Daarom staat in de bovenvermelde tekst dat de Commissie geen enkele procedure zal inleiden, noch op verzoek, noch ambtshalve, om op dergelijke overeenkomsten de bepalingen van Artikel 85, lid 1, toe te passen. De Commissie behoudt zich evenwel het recht voor om tegen dergelijke overeenkomsten op te treden wanneer zij betrekking hebben op een wezenlijk deel van de betrokken markt en wanneer de concurrentie door het cumulatieve effect van distributienetwerken wordt beperkt. Wat verticale afspraken betreft, d. w. z. afspraken tussen operatoren die zich in een verschillend stadium van de handel bevinden, heeft de Commissie zojuist een Groenboek45 gepubliceerd dat de weg opent voor een ruim debat over het toekomstige beleid inzake de toepassing van de mededingingsregels. In deze context en overeenkomstig de Resolutie van de Raad van 10 oktober 199446 waarin de Commissie werd verzocht de samenwerkingsmogelijkheden van het MKB te onderzoeken, is de Commissie voornemens een grondiger analyse te maken van de samenwerking op het gebied van gezamenlijke aankopen. Wat de toepassing van de mededingingsregels in specifieke bedrijfssectoren zoals de distributie en de verkoop- en klantenservice inzake motorvoertuigen betreft, zijn door de goedkeuring van Verordening 1475/9547 diverse bepalingen ingevoerd waardoor de dealers, die voor het merendeel kleine en middelgrote ondernemingen zijn, een grotere commerciële onafhankelijkheid ten opzichte van de constructeurs kan worden gegarandeerd. Hierdoor kon ook het evenwicht tussen de positie van de fabrikanten en distributeurs van reserveonderdelen en die van de constructeurs worden hersteld. Op 31. 1. 1996 heeft de Commissie een nieuwe Verordening goedgekeurd inzake de toepassing lid 3, van het Verdrag op groepen overeenkomsten betreffende van artikel 85, technologieoverdracht48, met als doel bepaalde overdrachten van te vergemakkelijken, wat aan het MKB ten goede zou moeten komen. technologie 43 44 45 46 47 48 COM(96) 722 def. inzake overeenkomsten van geringe betekenis, PB nr. C 29 van 30. 1. 1997, blz. 3. Aanbeveling van de Commissie van 3. 4. 1996, gericht tot de lidstaten, de EIB en het EIF, betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen, PB nr. L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4. COM(96) 721 def. van 22. 1. 1997. Resolutie 94/C 294/04 van de Raad van 10. 10. 1994 betreffende de vrije ontwikkeling van de dynamiek en het innoverend vermogen van het MKB, met inbegrip van de ambachtelijke sector, in een concurrerende economie, PB nr. C 294 van 22. 10. 1994, blz. 7, punt III, 4e streepje. PBnr. L 145 van 29. 6. 1995, blz. 25. PBnr. L 31 van 9. 2. 1996, blz. 2. 21 1. 6. 2. Overheidssteun Wat overheidssteun betreft, werd in het algemene beleid van de Commissie steeds rekening gehouden met de situatie van het MKB. Deze houding heeft in 1992 concreet gestalte gekregen met de eerste specifieke kaderregeling inzake overheidssteun voor het MKB49. Volgens deze kaderregeling kan overheidssteun voor het MKB binnen bepaalde grenzen genieten van de vrijstelling, als bedoeld in artikel 92, lid 3, sub c), van het Verdrag, en derhalve als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. Voorts heeft de kaderregeling een de minimis-regel ingevoerd waardoor de lidstaten voor steun van zeer geringe omvang worden vrijgesteld van de verplichting tot aanmelding bij de Commissie. Deze steun wordt geacht geen invloed te hebben op het handelsverkeer tussen de lidstaten. Hoewel de de minimis-regel geen enkele beperking stelt aan de omvang van de ondernemingen die daarvoor in aanmerking kunnen komen, is het duidelijk dat deze hoofdzakelijk voor het MKB van belang is. De na drie jaar beoogde herziening van de toepassing van de kaderregeling inzake overheidssteun voor het MKB heeft in 1996 plaatsgevonden50. De voornaamste, in 1992 vastgestelde richtsnoeren (algemene beoordelingscriteria, toelaatbare intensiteiten) zijn niet veranderd, maar toch is een aantal verduidelijkingen en wijzigingen aangebracht. In de eerste plaats verruimt de kaderregeling het voorwerp van de toelaatbare steun; zij bepaalt namelijk dat de gunstige behandeling die steun voor materiële investeringen geniet, ook zal worden toegepast op steun voor immateriële investeringen in de vorm van technologieoverdracht. Dergelijke steun is bedoeld om kleine en middelgrote ondernemingen aan té moedigen geavanceerde technologieën toe te passen die zij zelf niet hebben kunnen ontwikkelen. Wat de overige vormen van steun betreft, neemt de nieuwe kaderregeling grotendeels de criteria van de vorige kaderregeling over (steun voor advies, opleiding en verspreiding van kennis) of verwijst zij naar specifieke kaderregelingen of richtsnoeren51, die vaak gunstiger regels bevatten voor de beoordeling van steun voor het MKB. Zo mag bijvoorbeeld de milieusteun of de steun voor onderzoek en ontwikkeling ten behoeve van het MKB met 10% worden verhoogd ten opzichte van de normaliter voor grote ondernemingen toegestane niveaus. Ten slotte werd de de minimis-regel in een afzonderlijke mededeling52 gewijzigd. Vergeleken met de oorspronkelijke de minimis-regel worden de uitvoeringsvoorwaarden aanzienlijk vereenvoudigd. Ook wordt het toepassingsgebied uitgebreid tot alle vormen van steun (met uitzondering van exportsteun, die uitgesloten blijft) en worden de regels inzake cumulatie van verschillende categorieën uitgaven door een enkel drempelbedrag vervangen. De drempel waaronder steun niet bij de Commissie moet worden aangemeld, is vastgesteld op 100 000 ecu over een periode van driejaar, ongeacht de vorm van steun. Ten slotte werd de in de kaderregeling gebruikte definitie van het MKB aangepast aan de geharmoniseerde definitie die doorde Commissie53 is goedgekeurd (zie inleiding). Het is van belang hieraan toe te voegen dat de Commissie naar aanleiding van drie aanmeldingen die zij in 1996 heeft ontvangen, besloten heeft dat de kaderregeling voor het MKB eveneens van toepassing is op steun aan het MKB voor directe investeringen in het buitenland. Dit besluit weerspiegelt de houding van de Commissie die het MKB ertoe wil 4 9. 5^ ^ 5^ 53 Communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het MKB, 92/C 213/02 van 20 mei 1992, PB nr. C 213 van 19. 8. 1992, blz. 2. Communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen, 96/C213/04, PB nr. C 213 van 23. 7. 1996, blz. 4. Communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu, PB nr. C 72 van 10. 3. 1994, blz. 3; communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling, PB nr. C 45 van 17. 2. 1996, blz. 5; richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun, PB nr. C 334 van 12. 12. 1995, blz. 4. Mededeling van de Commissie inzake de minimis-steun, PB nr. C 68 van 6. 3. 1996, blz. 9. Aanbeveling van de Commissie van 3. 4. 1996, PB nr. L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4. 22 aanmoedigen zijn activiteiten te internationaliseren, zoals bijvoorbeeld door middel van investeringen in landen buiten de Gemeenschap. Behalve de nieuwe kaderregeling voor steun aan het MKB heeft de Commissie onlangs een kaderregeling goedgekeurd inzake steun voor ondernemingen in achtergebleven stadswijken. Dit instrument biedt de mogelijkheid om steun te verlenen aan ondernemingen die zich in dergelijke gebieden vestigen of daar reeds gevestigd zijn, op voorwaarde dat aan de criteria van de kaderregeling wordt voldaan. Aangezien de potentiële begunstigden van dergelijke steun hoofdzakelijk kleine en middelgrote ondernemingen zijn, is de positieve houding van de Commissie op dit gebied vooral voor hen van belang. Hier moet aan worden toegevoegd dat de houding van de Commissie ten aanzien van het MKB, zoals deze in de bovenvermelde teksten naar voren is gekomen, de uitdrukking is van een algemeen beleid. Bij de controle van steun, zoals trouwens ook op haar andere werkgebieden, tracht de Commissie altijd rekening te houden met de bijzondere situatie van het MKB en ertoe bij te dragen de ontwikkeling van het MKB met inachtneming van de mededingingsregels te stimuleren. 2. FINANCIEEL KLIMAAT 2. 1. De Betalingsachterstanden bij handelstransacties Achterstallige betalingen vormen een steeds grotere hinderpaal voor de ontwikkeling van de Europese ondernemingen, met name de kleine en middelgrote ondernemingen, aangezien hun cashflow, hun rentabiliteit en hun concurrentievermogen daardoor worden ondermijnd. In haar Aanbeveling van 12 mei 1995 over de betalingstermijnen bij handelstransacties54 stelt de Commissie een aantal praktische en juridische maatregelen voor om het probleem van de betalingsachterstanden in Europa aan te pakken. De lidstaten wordt verzocht de meest geëigende maatregelen te nemen om de betalingstermijnen te verbeteren en daar vóór 31. 12. 1997 bij de Commissie een rapport over in te dienen. In 1997 heeft de Commissie het effect van de aanbeveling beoordeeld en een mededeling55 gepubliceerd waaruit blijkt dat de lidstaten weinig hebben ondernomen om de betalingsachterstanden te verkleinen en dat de situatie op het gebied van betalingen niet is verbeterd. Indien de lidstaten vóór eind 1997 geen afdoende maatregelen hebben genomen, zal de Commissie een voorstel indienen voor een richtlijn ter bestrijding van laattijdige betalingen, met minimumeisen die in de nationale wetgeving moeten worden geïntegreerd, zoals onder meer een wettelijk recht op achterstandsrente, doeltreffende en betaalbare verhaalprocedures om de betaling te verkrijgen en een maximale betalingstermijn voor overheidsopdrachten. 2. 2. De voorbereiding van het MKB op de invoering van de euro De diensten van het ondernemingenbeleid hebben actief deelgenomen aan alle werkzaamheden van de Commissie in verband met de euro. Zo hebben zij deelgenomen aan de werkgroepen "ondernemingen", "consumenten", "betalingssystemen", "betaalmiddelen", "boekhouding en belastingheffing" met betrekking tot de overgang op de euro, alsmede aan de voorbereiding van de Ronde Tafel van 15 mei 1997, waarop alle betrokken economische subjecten van gedachten hebben gewisseld over de praktische aspecten van die overgang. Zij hebben de invoering van de euro ook geregeld op de agenda geplaatst van hun vergaderingen met de beroepsorganisaties, de Euro Info Centres (EIC's) en de leden van de Ronde Tafel banken-MKB. Zij hebben een groep ad hoc opgericht over het MKB en de euro, bestaande uit de intermediairs van de ondernemingen en met als doel de uitwisseling van informatie onderling en met de Commissie te bevorderen. Zij hebben privé- en overheidsinitiatieven op 54 55 PB nr. L 127 van 10. 6. 1995, blz. 19. C(97) 2121 van 9. 7. 97, PB nr. C 216 van 17. 7. 97. 23 het gebied van communicatie over de euro ten behoeve van het MKB aangemoedigd en de EIC's alle nuttige documenten over de euro bezorgd. Voorts zijn de EIC's in 1996 gestart met een voorlichtingscampagne over de invoering van de euro, die in 1997 en ook later nog wordt talrijke voorlichtingsvergaderingen en de publicatie van diverse documenten die een antwoord moeten geven op de belangrijkste vragen over de effecten van de invoering van de euro op de verschillende functies van de onderneming. Deze voorlichtingsacties zijn ook voor de ambachtelijke sector en de micro-ondernemingen bedoeld. voortgezet. Deze zal worden gekenmerkt campagne door 2. 3. Grensoverschrijdende kredietoverdrachten Om de transnationale activiteiten van het MKB te vereenvoudigen en ook de kosten ervan te beperken, heeft de Commissie concrete maatregelen voorgesteld, zoals de richtlijn betreffende grensoverschrijdende overmakingen56, die de ondernemingen in staat zal stellen snel en veiliger overmakingen te verrichten. Voorts dienen de lidstaten volgens de richtlijn te transnationale geschillen over voorzien aangelegenheden die onder de richtlijn vallen. in procedures voor het beslechten van 2. 4. Toegang tot innovatiefinanciering Het actieplan voor innovatie in Europa, dat op 20 november 1996 werd goedgekeurd, voorziet in maatregelen om innovatiefinanciering met name door middel van risicokapitaal aan te moedigen. In de resolutie van de Europese Raad over groei en werkgelegenheid, die op de Top van Amsterdam is aangenomen, werd het belang van de toegang tot krediet voor hightechprojecten en voor het MKB onderstreept. 3. FISCAAL KLIMAAT De werkzaamheden van de Commissie met betrekking tot het fiscale en douanebeleid zijn erop gericht de volledige totstandbrenging van de interne markt te steunen door de administratieve regelgeving op deze beleidsterreinen aan de interne markt aan te passen. Tegelijkertijd wordt een significante vereenvoudiging van de wetgeving nagestreefd teneinde de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en met name het MKB aanzienlijk te verlichten. In het kader van het actieplan voor innovatie in Europa zal er wellicht een mededeling over belastingheffing en innovatie worden gepubliceerd. 3. 1. Belastingheffing op ondernemingen Ingevolge het discussiestuk "Belastingheffing in de Europese Unie" van de Commissie van 20 maart 199657 werd een werkgroep van hoge ambtenaren voor het belastingbeleid opgericht. Op grond van de besprekingen in die werkgroep heeft de Commissie een mededeling gepresenteerd, getiteld "Belastingheffing in de Europese Unie-Verslag over de ontwikkeling van de belastingstelsels"58. In dit verslag wordt de oprichting aanbevolen van een nieuwe, permanente werkgroep om een strategisch overzicht te geven van het fiscale beleid en wordt de vereenvoudiging van het fiscale klimaat voor het MKB en de overige ondernemingen bestempeld als een onderwerp dat door die werkgroep zou kunnen worden onderzocht. Deze nieuwe werkgroep is inmiddels opgericht en heeft zijn werkzaamheden op 11 maart 1997 aangevat. 56 57 58 Richtlijn 97/5/EG, PB nr. L 43 van 14. 2. 1997, blz. 25. SEC(96) 487 def. van 20. 3. 1996. COM(96) 546 def. van 22. 10. 1996. 24 Als gevolg van de werkzaamheden van deze werkgroep voor het belastingbeleid, die reeds viermaal is bijeengekomen, en van de informele ECOFIN-Raad van Mondorf-les-Bains (L) heeft de Commissie op 1 oktober 1997 een mededeling59 aan de Raad goedgekeurd waarin zij een pakket maatregelen voorstelt om schadelijke belastingconcurrentie binnen de Unie te bestrijden. Dit pakket omvat onder meer een gedragscode waarmee de lidstaten een politieke verbintenis aangaan om schadelijke belastingconcurrentie op het gebied van de belastingheffing op ondernemingen te bestrijden, maatregelen om belangrijke distorsies op het gebied van de indirecte belastingen op te heffen en maatregelen om bronbelastingen op betalingen van rente en royalty's tussen dochterondernemingen in verschillende lidstaten af te schaffen, een onderwerp waarover de Commissie wellicht een nieuw voorstel zal moeten indienen. 3. 2. Indirecte belastingen: BTW Wat indirecte belastingen betreft, heeft de Commissie in juli 1996 een werkprogramma voorgesteld voor de invoering van een gemeenschappelijk BTW-stelsel60. Dit zal concreet tot uiting komen in een aantal voorstellen van de Commissie met als belangrijkste doelstellingen: - zorgen voor de gelijke behandeling van het nationale en intracommunautaire goederen- en dienstenverkeer, wat de kleine en middelgrote ondernemingen in staat zal stellen vanuit hun vestigingsplaats in de gehele Gemeenschap actief te zijn zonder met extra administratieve lasten te worden geconfronteerd (met inachtneming van het beginsel van een enkele plaats van belastingheffing); - de onzekerheid en de complexiteit in verband met de toepassing van de BTW verminderen door invoering van een geharmoniseerd BTW-stelsel dat op uniforme wijze kan worden toegepast overeenkomstig de eisen van een echte interne markt en met behoud van het niveau van de BTW-ontvangsten; - de onzekerheid als gevolg van verschillende interpretaties van de richtlijnen verminderen door het statuut van het BTW-Comité te wijzigen. Zoals op het gebied van douane en accijnzen zou de Raad dit Comité kunnen opdragen de Commissie bij het nemen van uitvoeringsmaatregelen bij te staan. Deze strategie omvat een voorbereidende fase waarin de Commissie twee voorstellen betreffende de wijziging van het statuut van het BTW-Comité61 en de versterking van de administratieve samenwerking ("FZSOZJS"-programma)62 heeft ingediend. Een voorstel over onderlinge bijstand bij de inning zou nog dit jaar moeten volgen. Vervolgens wil de Commissie drie pakketten formele voorstellen indienen: - het eerste pakket is bedoeld om de belastbare handelingen, de belastingplichtigen en de belastinggrondslag te definiëren en de kwestie van de vrijstellingen en de aftrek te regelen voordat een nieuwe onderlinge aanpassing van de tarieven wordt voorgesteld; - het tweede pakket heeft betrekking op het territoriale toepassingsgebied van de BTW, de plaats van heffing en de organisatie van de transacties, de rechten en plichten van de belastingplichtigen en de controlemethoden; - het derde pakket omvat de mechanismen voor herverdeling van de belastinginkomsten, de speciale stelsels en de overgangsmaatregelen, alsmede een laatste onderlinge aanpassing van de tarieven. 59 60 61 62 COM(97) 495 def. van 1. 10. 1997. COM(96) 328 def. van 22. 7. 1996. COM(97) 325 van 25. 6. 1997. COM(97) 175 van 23. 4. 1997. 25 De conferentie over "het gemeenschappelijk BTW-stelseT\ die in november 1996 in Limelette (B) werd georganiseerd, heeft de mogelijkheid geboden de verschillende betrokken partijen, waaronder de MKB-organisaties, te raadplegen. Voorts heeft de Commissie de BTW-verplichtingen gekozen als thema van het tweede SLIM-proefproject (eenvoudiger regelgeving voor de interne markt) dat in 1997 zal plaatsvinden. Het doel ervan is twee gebieden (verplichtingen voor de belastingbetalers, de persoon die de belasting verschuldigd is) te onderzoeken om zo het huidige stelsel te verbeteren. Het SLIM-team dat met dit dossier is belast, heeft voornamelijk onderzoek verricht naar een aantal fundamentele BTW-verplichtingen op nationaal en communautair niveau, die voor de ondernemingen een zware last vormen, om na te gaan op welke gebieden vereenvoudigingen moeten worden aangebracht. 3. 3. Douane 2000 Het actieprogramma Douane 2000, dat op 19 december 1996 in de vorm van een beschikking van het Europees Parlement en de Raad werd goedgekeurd63, is erop gericht de nationale douaneadministraties te moderniseren en de samenwerking onderling en met de Commissie te bevorderen. Het doel ervan is ervoor te zorgen dat de communautaire wetgeving op uniforme wijze aan de buitengrenzen wordt toegepast en dat de interne markt optimaal functioneert. Dit programma voorziet in artikel 6, lid 2, en Artikel 9 in vereenvoudigingsmaatregelen die de Commissie een coherent kader moeten bieden voor een actie ter vereenvoudiging van de douanevoorschriften en -procedures, met als doel de deelneming van de ondernemingen aan het internationale handelsverkeer te vergemakkelijken. De belangrijkste, op dit gebied ondernomen acties hebben betrekking op: - de aanpassing en vereenvoudiging van de regelingen voor douanevervoer door wijziging van het douanewetboek en de uitvoeringsbepalingen ervan voor het communautaire douanevervoer en door onderhandelingen over een nieuwe overeenkomst voor het gemeenschappelijke douanevervoer, alsmede de informatisering van het beheer van de regelingen; de beoogde maatregelen zouden de veiligheid en doeltreffendheid van deze regelingen, waarmee in een belangrijke behoefte van de economische subjecten wordt voorzien, moeten versterken; - de vereenvoudiging van de economische douaneregelingen door wijziging van het communautaire douanewetboek en de uitvoeringsbepalingen ervan en door de ontwikkeling van systemen voor automatisch beheer van deze regelingen, teneinde de ondernemingen in staat te stellen communautaire producten onder economisch gunstige voorwaarden uit te voeren; - de wjjziging van het communautaire douanewetboek met het oog op een gecentraliseerd beheer van de vereenvoudigde procedures en een versoepeling van de verplichting om samen met de verklaring een aantal begeleidende documenten in te dienen, waardoor de informatisering van de douanebehandelingsprocedures wordt vergemakkelijkt; - de harmonisatie en vereenvoudiging van de preferentiële oorsprongsregels, wat in de loop van het eerste halfjaar van 1997 concrete resultaten heeft opgeleverd met de goedkeuring van een enkelvoudige tekst van het aanvullend protocol betreffende de oorsprong bij de vrijhandelsovereenkomsten die de Gemeenschap met haar Europese partners heeft gesloten. Diezelfde tekst zal nog dit najaar aan de Middellandse-Zeelanden en wellicht aan Mexico en Zuid-Afrika worden voorgesteld. Een soortgelijke tekst zal worden voorgesteld aan de landen die van het Stelsel van Algemene Preferenties genieten en zou op 1. 1. 1998 in werking moeten treden. 63 PB nr. L 33 van 4. 2. 1997, blz. 24. 26 loopt er momenteel een SLIM-proefproject Voorts inzake vereenvoudiging van de gecombineerde nomenclatuur voor de buitenlandse handel, met als doel een modernisering voor te stellen van de nomenclatuur waarvan bepaalde onderverdelingen uit economisch oogpunt verouderd lijken. 4. SOCIAAL KLIMAAT 4. 1. Actie voor de werkgelegenheid in Europa - Een vertrouwenspact Sinds de jaren '70 is de werkloosheid in Europa alsmaar gestegen. Dat brengt miljoenen mannen en vrouwen in een precaire situatie en ondermijnt de Europese samenleving. Om het algemene kader voor het scheppen van werkgelegenheid vast te stellen, heeft de Commissie in juni 1996 een mededeling64 goedgekeurd waarin zij een Europees vertrouwenspact voorstelt. Het Europees vertrouwenspact bouwt voort op de strategie die in het Witboek van de Commissie van 1993 over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid was voorgesteld. Door een klimaat van vertrouwen te herstellen, wil het alle actoren, overheidsinstanties en sociale partners ertoe aanzetten hun respectieve verplichtingen in het kader van een algemene en gecoördineerde strategie voor de werkgelegenheid te definiëren. De aanpak ervan is een combinatie van een op werkgelegenheid gericht macro-economisch beleid met resolute actie om de interne markt te voltooien, een versnelde hervorming van de werkloosheidsregelingen en een beter gebruik van het Europese structuurbeleid. Op het MKB wordt vooral de nadruk gelegd in verband met de volledige benutting van de mogelijkheden van de interne markt. De Commissie stelt de prioriteiten vast voor haar MKB-beleid en bepaalt haar houding ten aanzien van overheidssteun voor het MKB. De Commissie pleit ook voor de aanwending van extra financiële middelen uit de structuurfondsen voor de ontwikkeling van het MKB, aanpassing aan de industriële wijzigingen, locale initiatieven voor ontwikkeling en werkgelegenheid en territoriale pacten voor een sterker partnerschap met het oog op het scheppen van werkgelegenheid. Voorts zou een veel nauwer partnerschap met de Europese Investeringsbank (EIB) ertoe moeten leiden dat de oprichting van kleine en middelgrote ondernemingen door de structuurfondsen wordt ondersteund. Het vertrouwenspact heeft ruime steun gekregen van de lidstaten* de sociale partners, het Europees Parlement en het Comité van de Regio's. Tijdens zijn zitting van 16-17 juni 1997 in Amsterdam heeft de Europese Raad zijn voornemen bevestigd om de administratieve lasten voor het MKB te verlichten. Hij heeft de EIB ook dringend verzocht onderzoek te verrichten naar een faciliteit om technologisch geavanceerde projecten van kleine en middelgrote ondernemingen te financieren. De Europese Raad van Amsterdam was ook een keerpunt voor het werkgelegenheidsbeleid in de Unie. Met de goedkeuring van de titel inzake werkgelegenheid kwamen de staatshoofden en regeringsleiders overeen dat werkgelegenheid als een~~vraagstuk van gemeenschappelijk belang moet worden beschouwd. Het nieuwe Verdrag beoogt de coördinatie van het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten te verbeteren en voorziet in de opstelling van gemeenschappelijke richtsnoeren, die te zijner tijd tot aanbevelingen voor de lidstaten kunnen leiden. Naar aanleiding van het in Amsterdam genomen besluit om reeds vóór de inwerkingtreding van het Verdrag een aanvang te maken met de tenuitvoerlegging van de nieuwe titel inzake werkgelegenheid, heeft de Commissie op 1 oktober 1997 haar goedkeuring gehecht aan een mededeling betreffende richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten65 als uitgangspunt voor de besprekingen die op de buitengewone bijeenkomst van de Europese Raad van 20/21 november in Luxemburg zullen plaatsvinden. Op basis van de conclusies van het voorzitterschap naar aanleiding van de topontmoeting over werkgelegenheid, zal de Commissie een definitief "4 65 Actie voor de werkgelegenheid in Europa - Een vertrouwenspact, CSE(96) 1 def. van 5. 6. 1996. COM(97) 497 def. Van 1. 10. 1997. 27 voorstel ter goedkeuring aan de Raad voorleggen. De voorgestelde richtsnoeren houden in dat de lidstaten zich in hun werkgelegenheidsbeleid op vier zwaartepunten moeten concentreren, namelijk ondernemingszin, arbeidsinzetbaarheid, aanpassingsvermogen en bevordering van gelijke kansen. Om een nieuwe ondernemingscultuur in Europa aan te moedigen, zijn evenwel extra inspanningen vereist. Zo moet bijvoorbeeld het oprichten en besturen van ondernemingen worden vergemakkelijkt (met name door administratieve vereenvoudiging), moéten belastingstelsel werkgelegenheidsvriendelijker worden gemaakt. risicokapitaalmarkten worden ontwikkeld en moet het 4. 2. Sociale dialoog De sociale dialoog op Europees niveau wordt, zoals in vele lidstaten, op sectorale en interprofessionele basis georganiseerd. Het MKB wordt in beide vormen van de dialoog vertegenwoordigd. Op communautair of nationaal niveau bestaan er geen specifieke regelingen voor het MKB in verband met de sociale dialoog. De Europese sociale dialoog op interprofessioneel niveau De sociale dialoog van Hertoginnedal werd voor het eerst in 1985 georganiseerd met als deelnemers de drie Europese organisaties die de belangrijkste nationale interprofessionele werkgevers- eu vakverbonden vertegenwoordigen. Voorts worden alle Europese federaties, waaronder UEAPME, geraadpleegd over de onderwerpen die ter discussie staan. De informele (althans vóór de Europese Akte en de Overeenkomst betreffende de sociale politiek) en vrijwillige dialoog heeft door middel van gezamenlijke standpunten of verklaringen een positieve bijdrage geleverd tot het Europees sociaal beleid. In 1995 heeft de interprofessionele dialoog een nieuwe impuls gekregen met de goedkeuring, op 3 juni 1996, door de Raad van de Richtlijn betreffende Ouderschapsverlof66, die voortvloeit uit de op 14 december 1995 door de UNICE, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof. Dit is de eerste Europese overeenkomst op grond van Artikel 4 van het Sociaal Protocol, dat gehecht is aan het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU). In Artikel 4 staat namelijk dat "de dialoog tussen de sociale partners op communautair niveau kan inbegrip van overeenkomsten". De raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof bevat specifieke regelingen om in de functionele en organisatorische behoeften van het MKB te voorzien. Enkele MKB-organisaties hebben echter hun diepe bezorgdheid uitgesproken over de geldigheid van dit aspect van de sociale dialoog op grond van het feit dat, aangezien zij van de in het kader van de sociale dialoog gevoerde onderhandelingen over overeenkomsten betreffende de sociale politiek worden uitgesloten, dergelijke overeenkomsten niet terdege rekening houden met het MKB. tot contractuele betrekkingen, met leiden De Europese sociale dialoog op sectoraal niveau Niet alle sectoren hebben een sociale dialoog op Europees niveau tot stand gebracht. Dit hangt af van een aantal factoren, zoals met name de gezamenlijke bereidheid van de sociale partners en het bestaan van een gemeenschappelijk sectoraal beleid op Europees niveau (bv. landbouw, visserij of wegvervoer), de noodzaak van een grondige herstructurering op Europees niveau (bv. textiel, telecommunicatie of burgerluchtvaart) of de erkenning van een sector met heel specifieke eisen (bv. industrieel reinigen of veiligheid). Wat de omvang van de ondernemingen betreft, bestaan er tussen de sectoren aanzienlijke verschillen. In de primaire sector, die door het MKB wordt gedomineerd, functioneert de sociale dialoog over het algemeen goed. De sociale partners hebben van dit forum gebruik gemaakt om onderwerpen te bespreken zoals werkgelegenheid, beroepsopleiding, veiligheid tot deelneming aan en gezondheid. Dergelijke activiteiten leiden ongetwijfeld ook 66 Richtlijn 96/34/EG van 3. 6. 1996, PB nr. L 145 van 19. 6. 1996, blz. 4. 28 EU-opleidingsprojecten of tot echte onderhandelingen. Zo hebben bijvoorbeeld de Europese sociale partners in de landbouwsector op 24 juli 1997 de eerste sectorale raamovereenkomst inzake de verbetering van de arbeid in loondienst in deze sector gesloten. Deze overeenkomst bevat aanbevelingen over de arbeidstijd en aanvullende bepalingen met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden. De dienstensectoren kunnen ruwweg worden onderverdeefd in sectoren in herstructurering en sectoren in expansie. De meeste dienstensectoren in herstructurering, zoals het bank- en verzekeringswezen, telecommunicatie, postdiensten, de luchtvaart en de spoorwegen, worden ruimschoots gedomineerd door grote (publieke) ondernemingen. Veel van deze sectoren worden met een snel veranderend economisch klimaat geconfronteerd: mondialisering, steeds snellere invoering van informatietechnologie en privatisering. Deze evolutie kan leiden tot de opkomst van nieuwe, kleinere ondernemingen. De meeste dienstensectoren in expansie worden gekenmerkt door een hoge concentratie van kleine en middelgrote ondernemingen. De sociale dialoog bestaat al lang in traditionele sectoren, zoals wegvervoer (sinds 1965), HORECA (sinds 1983) en handel (sinds 1985). De besprekingen hebben hier voornamelijk betrekking op werkgelegenheid, arbeidsvoorwaarden en politieke kwesties en resulteren in gemeenschappelijke standpunten of gezamenlijke acties. Voorts heeft de expansie van nieuwe diensten, zoals veiligheid of reiniging, geleid tot een toename van het aantal sectoren dat actief betrokken is bij de Europese sociale dialoog. Aangezien de erkenning van de sector een van de stimulansen is om activiteiten op dit gebied te ontplooien, hebben de sociale partners er alle belang bij concrete resultaten te bereiken. Over het algemeen hebben sectoren die door grote ondernemingen worden gedomineerd, de neiging hun activiteiten meer op industriële-beleidskwesties te concentreren, terwijl door het MKB gedomineerde sectoren, met name die in expansie, eerder met sociale kwesties begaan zijn (werkgelegenheid, veiligheid of gelijke kansen). Een beslissend moment voor de Europese sociale dialoog Samen met de opbouw van een echte Europese Unie groeit het bewustzijn van de noodzaak tot verdere ontwikkeling van het Europees sociaal beleid, vooral wat de werkgelegenheid betreft, zoals uit de Europese Raden van Florence en Amsterdam is gebleken. De sociale dialoog is een belangrijk instrument bij het uitstippelen en tenuitvoerleggen van sociaal beleid en zal naar verwachting in de komende jaren nog aan belang winnen, vooral met het oog op de integratie van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek in het VEU als gevolg van de Raad van Amsterdam in juni 1997. De Commissie heeft de Europese sociale partners reeds ontmoet om het Europees vertrouwenspact voor de werkgelegenheid te bespreken, met als gevolg dat zowel de interprofessionele als de sectorale sociale dialoog steeds meer op werkgelegenheid en direct daarmee verband houdende sociale aspecten zal worden toegespitst. Verwacht wordt dat het MKB als motor voor het scheppen van werkgelegenheid in dit proces een essentiële rol zal spelen. Om de sociale dialoog te versterken, heeft de Commissie op 18 september 1996 een mededeling gepubliceerd over de ontwikkeling van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau67. De mededeling bevat een oproep tot alle sociale partners om hun standpunt te geven over de toekomstige vorm en het kader van de sociale dialoog. Op 28 en 29 april 1997 werd in Den Haag een forum georganiseerd om de resultaten van de raadpleging met de sociale partners te bespreken. MKB-organisaties die op de mededeling hadden gereageerd, werden uitgenodigd om aan het forum deel te nemen. Op grond van deze 67 COM(96) 448 def. van 18. 9. 19. 96. 29 standpunten en van een evaluatie van de huidige structuren uit het oogpunt van doeltreffendheid en impact, zullen de beginselen van de toekomstige sociale dialoog worden vastgesteld in een tweede mededeling die vóór eind 1997 moet worden goedgekeurd. in de Mededeling betreffende de Ontwikkeling van de Sociale Dialoog op Zoals Gemeenschapsniveau werd voorgesteld, is de Commissie ook begonnen met een studie van de mate van vertegenwoordiging van de Europese sociale partners die momenteel bij de sociale dialoog betrokken zijn. 4. 3. Overleg met het bedrijfsleven 4. 3. 1. Overlegvergaderingen met de Europese MKB-organisaties In het besef van het belang van overleg met de vertegenwoordigers van het Europese MKB, vervullen de Commissiediensten voor het ondernemingenbeleid een coördinerende rol door erop toe te zien dat de Europese MKB-organisaties naar behoren worden geraadpleegd over relevante kwesties die door andere diensten van de Commissie worden bestudeerd. Geregeld worden overlegvergaderingen belegd waarop vertegenwoordigers van andere diensten van de Commisie hun beleidsdoelstellingen of ideeën toelichten voordat een Groenboek wordt gepubliceerd of definitieve beslissingen over een voorstel voor een richtlijn of verordening worden genomen. Op de overlegvergaderingen in 1996 werden onderwerpen behandeld zoals milieu-aansprakelijkheid, de sociale dialoog, een Groenboek over de bescherming van gebruiksmodellen in de interne markt, het gebruik van industriële oplosmiddelen (voorstel van de Commissie voor een richtlijn), sectoren en activiteiten die uitgesloten zijn van de richtlijn betreffende de organisatie van de arbeidstijd, en een voorstel, voor een richtlijn over autowrakken. Buiten deze overlegvergaderingen*om werden de Europese MKB-organisaties relevante gebieden, zoals de op de hoogte gehouden van kwesties op andere betalingstermijnen bij handelstransacties, de overdracht van ondernemingen, de Ronde Tafel van bankiers en de ontwerp-aanbeveling van de Commissie over de vereenvoudiging van de administratieve procedures in de lidstaten voor startende ondernemingen. 4. 3. 2. Overleg met de ondernemingen van de "sociale economie" De gepriviligieerde dialoog met het Raadgevend comité voor coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen (COMVS) werd voortgezet. Dit Comité werd door de sector zelf opgericht en is sinds zijn plenaire vergadering van 11. 12. 95 niet meer "voorlopig". Het Comité is niet bedoeld om de vertegenwoordigende organisaties van de verschillende sectoren of de formele overlegorganen van de Europese instellingen te vervangen. Via zijn organisatie in thematische werkgroepen bestaat de belangrijkste taak van het Comité erin de Commissie op verzoek of op eigen initiatief te attenderen op de standpunten van de coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen ten aanzien van alle kwesties in verband met de Europese opbouw en de gevolgen daarvan voor hen. Zo heeft het Comité zich uitgesproken over de mededeling van de Commissie inzake de voorlichting en de raadpleging van de werknemers68, advies gegeven over de herziening van de Europese verdragen en met name over de toepassing van het begrip "algemeen belang" op de COMVS-sector en een verklaring goedgekeurd over de juridische grondslag van het werkprogramma ten behoeve van de COMVS. Het Comité bereidt ook adviezen voor over het Witboek de informatiemaatschappij en over de invoering van de euro. en opleiding, over het Groenboek betreffende inzake onderwijs 68 COM(95) 547 def. van 14. 11. 1995. 4. 3. 3. Overleg met de organisaties van de handels- en distributiesector Om een breed overleg over de Europese interne handel op gang te brengen, heeft de Commissie op 20 november 1996 een Groenboek over de Handel goedgekeurd69. De tekst werd besproken met de Directeuren-Generaal van de Interne Handel, die het debat op nationaal niveau hebben aangezwengeld met studiebijeenkomsten waarvoor de Commissie steun heeft verleend. Het Comité voor Handel en Distributie (CHD)70 is herhaaldelijk bijeengekomen om diverse onderwerpen te bespreken die direct betrekking hebben op de handel en zijn standpunt daarover te bepalen. Sinds eind 1996 werd bijzondere aandacht besteed aan de euro en de invoering van de eenheidsmunt, de verticale afspraken, de elektronische handel en het Groenboek over de Handel. Na zijn hernieuwing in 1997 en de herstructurering van zijn werking om zijn doeltreffendheid te vergroten, zal het nieuwe CHD in staat zijn de Commissie heel snel adviezen met het standpunt van de handelaars te verstrekken. 4. 4. Lokale ontwikkeling en werkgelegenheid De Europese strategie voor de werkgelegenheid, die op de Europese Raad van Essen (december 1994) in grote lijnen werd geschetst en op de daaropvolgende Europese Raden verder werd uitgewerkt, heeft ertoe geleid de problematiek van de plaatselijke initiatieven voor ontwikkeling en werkgelegenheid (PIOW's) als een van de prioritaire thema's van de communautaire actie te beschouwen. In dit verband heeft de Commissie in juni 199571 haar mededeling over "een Europese strategie ter stimulering van PIOW's" gepresenteerd, waarin zowel de nadruk wordt gelegd op het potentieel van het lokale niveau voor het scheppen van nieuwe banen als op de structurele hinderpalen die moeten worden opgeheven om de ontwikkeling te waarborgen. De PIOW's zijn interessant om drie redenen: zij bieden nieuwe werkgelegenheidskansen waarmee in een aantal behoeften kan worden voorzien, zij bieden nieuwe ondernemers de mogelijkheid tot deelneming aan projecten die niet alleen werkgelegenheid scheppen, maar ook bijdragen aan de lokale samenhang, en ten slotte dragen zij vaak bij aan een dynamiek om broze stedelijke of landelijke structuren nieuw leven in te blazen. De PIOW's stuiten echter nog te vaak op moeilijkheden van financiële, juridische, technische en institutionele aard. Vandaar dat de plaatselijke ontwikkeling van de werkgelegenheid een belangrijk thema van de communautaire actie is geworden en aanleiding heeft gegeven tot talrijke initiatieven, zowel op politiek niveau als met betrekking tot de actie van de communautaire structuurfondsen72. initiatief van Voorzitter Santer Ingevolge het tot opstelling van een Europees vertrouwenspact73, heeft de top van staatshoofden en regeringsleiders in Florence (juni 1996) positief gereageerd op het voorstel van de Commissie om bij wijze van proef een zestigtal territoriale pacten voor de werkgelegenheid te sluiten, die in het kader van de activiteit van de communautaire structuurfondsen zouden worden gefinancierd, met name door gebruik te maken van de beschikbare flexibiliteitsmarges. Gezien de kenmerken van de territoriale pacten voor de werkgelegenheid, met name hun lokale "bottom-up"-aanpak, de nadruk op totstandbrenging van innovatie en de 69 70 7X '*• 73 COM(96) 530 van 20. 11. 96. Besluit 81/428/EEG van de Commissie van 20. 5. 81, PB nr. L 165 van 23. 6. 1981, blz. 24. COM(95) 273 def. van 13. 6. 1995. COM(96) 109 van 20. 3. 1996, "Structuurmaatrcgelen van de Gemeenschap en werkgelegenheid". CSE(96) 1 def. van 5. 6. 1996. 31 partnerschappen, zal het gaan om acties waarbij de logica van de lokale ontwikkeling die door de Commissie sinds de publicatie van het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid wordt verdedigd, centraal staat. 4. 5. Hygiëne, veiligheid en gezondheid op het werk is om onregelmatigheden In 1995 werd het handboek voor de interne audit ten behoeve van het MKB in 20 000 exemplaren gepubliceerd en door de communautaire netwerken, waaronder met name de Euro Info Centres en de specifieke netwerken "veiligheid en gezondheid op het werk" verspreid. Dit zelf-audit handboek, dat bedoeld en ongevallenrisico's te identificeren en te beoordelen, vormt een van de essentiële elementen om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers en bijgevolg ook de productkwaliteit en de prestaties in het MKB te verbeteren. Hoewel de interne audit in grote ondernemingen courant is, wordt hij vanwege de daaraan verbonden kosten in het MKB minder vaak toegepast. Met de publicatie van dit handboek heeft de Europese Commissie de leidinggevende personen in kleine en middelgrote ondernemingen een beoordelings- en hulpinstrument bij de besluitvorming op het gebied van de veiligheid en gezondheid op het werk verschaft. Het doel ervan is de ondernemers de veiligheids- en gezondheidsproblemen in hun onderneming zelf te helpen analyseren en aanpakken. De Commissie levert de publicaties die dagelijks voornamelijk door kleine en middelgrote ondernemingen of hun vertegenwoordigende organisaties worden aangevraagd. Behalve naar het handboek is er ook veel vraag naar twee publicaties in de serie "Veiligheid en gezondheid op het werk", namelijk de "Handleiding voor de risicobeoordeling op het werk" en de "Gids voor het MKB". In coördinatie met het Franse nationaal instituut voor onderzoek en veiligheid en het Franse ministerie van Sociale Zaken en met de medewerking van de overige lidstaten hebben de diensten van de Commissie in 1995 het tweede Europese filmfestival veiligheid en gezondheid georganiseerd met als doel het gebruik en de kwaliteit van de desbetreffende audiovisuele producten te bevorderen. Talrijke MKB-vertegenwoordigers hebben aan het evenement deelgenomen en men heeft geconstateerd dat veel van de door de constructeurs gemaakte producten voor het MKB bestemd zijn. Voorts hebben de diensten van de Commissie in 1996 in samenwerking met de internationale vereniging voor sociale zekerheid een wedstrijd georganiseerd om producten voor onderwijs en opleiding in de preventie te belonen. Ook hier werd ruimschoots rekening gehouden met de MKB-dimensie, zowel wat de deelneming aan de wedstrijd als de verspreiding en het gebruik van de bekroonde producten binnen het MKB betreft. In oktober 1996 heeft de eerste Europese week voor veiligheid en gezondheid op het werk veel inspanning gevergd om snel een groot aantal kernevenementen of-acties te organiseren. Een groet deel van de opgezette projecten had betrekking op praktische acties ten behoeve van het MKB. Bij zowat de helft van de 36 projecten die door de Europese Commissie werden gesubsidieerd, was het MKB de doelgroep. Een voorbeeld hiervan zijn de bezoeken aan kleine en middelgrote ondernemingen van de metaalverwerkende sector, die in België werden georganiseerd. Tegelijkertijd hebben talrijke voorlichtingsvergaderingen voor het MKB een groot succes gekend. In Ierland heeft het proefproject "goede buren" meer dan 50 grote ondernemingen en de sociale partners bijeengebracht om de minst actieve kleine en middelgrote ondernemingen te steunen. Over het algemeen hebben de media voor een uitvoerige verslaggeving gezorgd in de pers. Gezien het succes van de eerste Europese week zal in 1997 een tweede week worden georganiseerd rond het thema "risicobeoordeling, bevordering van de methode". Het is de bedoeling dat daarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan het MKB. Tegelijkertijd werden in 1995 en 1996 diverse projecten gesubsidieerd met betrekking tot het MKB. Een van die projecten, dat in 1995 als proefproject van start is gegaan, heet "Safety check" en is bedoeld om een praktisch instrument voor de risicobeoordeling van micro-ondememingen te ontwikkelen. Het succes van het proefproject, dat aanvankelijk voor Duitsland was opgezet, werd eveneens bevestigd met praktijkbeoordelingen in Frankrijk, België en Luxemburg. Momenteel passen de veiligheidsinstituten van andere landen van de Gemeenschap de methode toe voor andere beroepen in de ambachtelijke sector. Achteraf zullen de resultaten worden uitgewisseld. Op sectoraal niveau werd een project gesubsidieerd dat resulteerde in de voorbereiding van een gids voor de risicobeoordeling en de controle van chemisch gevaar in het MKB. Een soortgelijk project bestaat in de opstelling van een handleiding voor werknemers die afval moeten behandelen. Dit project is in 1996 gestart- en heeft betrekking op de problemen waarmee de werknemers kunnen worden geconfronteerd in 'kleine en middelgrote ondernemingen die vaak niet over geavanceerde apparatuur en de nodige deskundigheid beschikken. In 1996 zijn in het kader van het SAFE-programma (Safety Actions For Europe) verschillende projecten gestart. Het algemene doel van dit programma is de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk te verbeteren en de beroepsrisico's met name in het MKB te voorkomen of te beperken. Voor 1997 zijn twee soorten acties gepland: basisprojecten en voorlichtingsacties. Voor het eerste actietype zal een oproep tot het indienen tweede actietype in het Publicatieblad worden gepubliceerd. Het van voorstellen (voorlichting) zal in nauwe samenwerking met het netwerk van Euro Info Centres worden ontwikkeld. Behalve de voorlichtingsacties ten behoeve van het MKB werd een aantal projecten opgezet om gegevens over het MKB en de veiligheid en gezondheid op het werk te verzamelen. Het eerste project betreft het inlassen van een hoofdstuk over arbeidsomstandigheden en -kwaliteit in het vijfde jaarverslag van de Europese Waarnemingspost voor het MKB. Een ander project is de publicatie van een verslag over veiligheid en gezondheid op het werk in de Europese Unie. Een aantal gegevens in dit verslag, dat voor 1998 is gepland, zal betrekking hebben op het MKB. Het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk, dat in Bilbao is gevestigd, werd in 1996 officieel opgericht en de structuren komen geleidelijk aan tot stand, waaronder met name het informatienetwerk dat wellicht in 1997 operationeel zal zijn. 5. MILIEUWETGEVING 5. 1. Het Vijfde actieprogramma inzake het milieu De Commissie heeft in 1996 een voortgangsverslag74 goedgekeurd over de uitvoering van het Vijfde actieprogramma inzake het milieu75, waarin zij de van 1992 tot 1995 gemaakte vorderingen evalueert. Hoewel de Commissie onderstreept dat bij andere beleidsvormen over het algemeen meer rekening wordt gehouden met milieukwesties, concludeert zij dat er vooruitgang wordt gemaakt met variabele snelheden. De Commissie heeft ook een voorstel aangenomen voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de herziening van het Vijfde Actieprogramma "Op weg naar duurzame ontwikkeling"76, waarin zij vijf prioritaire gebieden aangeeft waarop meer actie moet worden ondernomen. Volgens het voorstel moet vooral de nadruk worden gelegd 74 '^ 76 COM(95) 624 van 10. 1. 1996. Vijfde actieprogramma inzake het milieu, COM(92) 23 van 1 8. 3. 1992. COM(95) 647 van 24. 1. 1995. 33 op de ontwikkeling van programma's voor de verdere bevordering van het milieubewustzijn bij kleine en middelgrote ondernemingen uit de industriële sector. Ondernemingen die schone technologieën wensen toe te passen, moeten steun krijgen om de technische en financiële hinderpalen te kunnen overwinnen. Op 9 december 1996 is in de Raad een politiek akkoord over de tekst van een gemeenschappelijk standpunt bereikt. 5. 2. Milieubeheer- en milieuauditsysteem Om continue verbeteringen in de milieuprestatie van industriële activiteiten te bevorderen, heeft de Raad op 29 juni 1993 een verordening vastgesteld inzake de vrijwillige deelneming van bedrijven uit de industriële sector aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS - Eco-Management and Audit Scheme)77. Het systeem houdt in dat de bedrijven milieubeleid, -programma's en -beheersystemen op het niveau van de locatie uitwerken en toepassen. Dit gaat gepaard met een systematische en periodieke beoordeling van de milieuprestatie van de locaties door onafhankelijke verificateurs en de publicatie van jaarlijkse milieuverklaringen door elk bedrijf dat aan het systeem deelneemt. Deelneming aan het systeem kan een groot concurrentievoordeel opleveren en kan door hoofdaannemers van hun onderaannemers worden geëist. De registratie in het EMAS-systeem levert echter problemen op voor kleine en middelgrote ondernemingen, aangezien zij vaak niet over de nodige financiële en beheerscapaciteiten beschikken. De Commissie heeft derhalve instrumenten ontwikkeld om hun deelneming te bevorderen (zie hoofdstuk II). 5. 3. Vluchtige organische stoffen Het effect van het milieubeleid op het MKB werd eveneens in aanmerking genomen en beoordeeld bij de voorbereiding van het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de beperking van de emissie van vluchtige organische stoffen ten gevolge van het gebruik van organische oplosmiddelen bij bepaalde industriële werkzaamheden78. De Commissie heeft een grondige studie verricht van het effect van het wetgevingsvoorstel op het bedrijfsleven. Dankzij dit voorstel kunnen de beoogde milieudoelstellingen worden bereikt door toepassing van emissiebeperkende technologie en/of vervanging van producten met een hoog gehalte aan oplosmiddelen door producten met weinig of geen oplosmiddelen. Deze soepele regeling werd speciaal ingevoerd om een oplossing te bieden voor de problemen waarmee de vele MKB-exploitanten van de installaties die onder het voorstel vallen, worden geconfronteerd. 77 78 Verordening (EEG) nr. 1836/93, PB nr. L 168 van 10. 7. 1993, blz. 1. COM(96) 538 def. van 6. 11. 1996. HOOFDSTUK II. PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING VAN HET MKB 1. DE GECOÖRDINEERDE ACTIES MET DE LIDSTATEN OP HET GEBIED VAN STEUNVERLENING AAN HET MKB Via de gecoördineerde acties wordt overleg gepleegd tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de Commissie om de uitwisseling van de beste praktijken op het gebied van de verbetering van het ondernemingsklimaat I, punt 1. 1. over de gecoördineerde actie nr. l) en van de beleidslijnen en maatregelen ter ondersteuning van het MKB te bevorderen. Zo zou er geleidelijk aan een betere samenhang tussen de nationale en communautaire maatregelen tot stand moeten komen. (zie hoofdstuk Het kader voor de gecoördineerde acties, dat is vastgesteld in het Geïntegreerd Programma79 en waarmee concreet gevolg wordt gegeven aan Artikel 130 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, voorziet in een aantal forums over essentiële kwesties, waaraan politieke leiders, nationale en regionale functionarissen, bedrijfsorganisaties en beroepsbeoefenaars deelnemen, alsmede in diverse follow-up activiteiten. Er heeft reeds een aantal forums plaatsgevonden waarbij de nadruk werd gelegd op problemen die zich in verschillende fasen van de levenscyclus van een onderneming voordoen. In het kader van de gecoördineerde actie nr. 2 betreffende steunmaatregelen voor de ondernemingen werden tijdens het forum van Madrid'van 16 en 17 november 1995 maatregelen besproken om kleine en middelgrote ondernemingen tijdens de aanloopfase en in de beginstadia van hun ontwikkeling bij te staan. Het forum heeft maatregelen op het gebied van financiële steun en belastingheffing, opleiding en advies, alsmede de infrastructuur voor de steunverlening bestudeerd. De deelnemers hebben bij hun besprekingen gebruik kunnen maken van "The European Directory of Measures in Favour of Business Start-ups and Assistance for New Enterprises"80, een gids waarin interessante ervaringen en goede praktijken in elke lidstaat worden belicht. De follow-up werkzaamheden via een stuurgroep zijn erop gericht een geschikte methodologie te ontwikkelen om de beste praktijken op te sporen en te promoten. Het is de bedoeling hierbij gebruik te maken van een gegevensbank met steunmaatregelen en van diverse Internet-instrumenten om een uitwisseling van informatie tussen de ondersteunende diensten en de ondernemers te bevorderen. Hiervoor werd in 1997 een aanbesteding gehouden81. Voorts zullen als gevolg van de besprekingen met de lidstaten naar verwachting een aantal studiebijeenkomsten worden georganiseerd over de verschillende vormen van teneinde het proces van de steunmaatregelen die in Madrid werden geïdentificeerd, gecoördineerde acties te verdiepen. In het kader van de gecoördineerde actie nr. 3 werd in november 1996 te Dublin een forum georganiseerd over de stimulering van de vraag naar diensten bij het MKB, getiteld "de zichtbaarheid en de doeltreffendheid van de diensten voor steunverlening aan het MKB versterken". Meer ondernemingen, overheidsinstanties (nationale, regionale en lokale) en bemiddelende organisaties - hebben van gedachten gewisseld over de huidige situatie op de markt van de diensten voor steunverlening aan het MKB, over bestaande moeilijkheden en geconstateerde lacunes, om na te gaan met welke acties de eventuele tekortkomingen van deze markt kunnen worden verholpen. Drie werkgroepen hebben respectievelijk aandacht besteed aan de recente tendensen inzake verschillende tweehonderd actoren dan - 79 °^ 81 COM(94) 207 van 3. 6. 1994. Dit document is bij het Publicatiebureau verkrijgbaar. PB nr. S 189 van 30. 9. 1997, blz. 33 35 overheidsmaatregelen en -programma's op regionaal en nationaal niveau, de recente tendensen inzake maatregelen en programma's die door intermediairs worden aangeboden, en de ervaringen op het gebied van marketing in de ondersteunende diensten. Zij hebben nagedacht over drie fundamentele vragen: welke eisen stelt het MKB; wat is de rol van de intermediairs enerzijds en van de overheid anderzijds; en op welke wijze kan men evalueren of de geleverde diensten in de behoeften van het MKB voorzien en of zij doeltreffend en van goede kwaliteit zijn? In de conclusies werd het volgende onderstreept: het potentieel van de "first-stop-shops" om het MKB relevante informatie te helpen verkrijgen, de noodzaak tot decentralisatie van de informatie om lokale kleine en middelgrote ondernemingen te kunnen bereiken en tot versterking van de rol van de intermediairs, alsmede de toepassing van informatiesystemen. De nadruk werd ook gelegd op administratieve vereenvoudiging en de essentiële behoefte aan coördinatie, zowel tussen de lokale, regionale en nationale overheden onderling als tussen de overheid en de MKB-intermediairs. De Commissie zal haar werkzaamheden met de organisatie van verschillende specifieke werkgroepen voortzetten. Een ander forum over de overdracht van ondernemingen heeft in februari 1997 in Rij sel plaatsgevonden en was gewijd aan vereenvoudigings- en steunmaatregelen in de overdrachtsfase. 2. BENCHMARKING zijn voor de Europese De interne Markt, het vooruitzicht van de Economische en Monetaire Unie en het industrie een uitdaging om haar mondialiseringsproces concurrentievermogen continu te versterken. Om deze uitdaging te kunnen aannemen, moet Europa systematisch en vastberaden alle factoren bestuderen die zijn groeipotentieel beperken. Als antwoord op verzoeken van het bedrijfsleven en van de Raad heeft de Commissie in haar mededeling van april 199782 voorgesteld benchmarking in de economie en de samenleving toe te passen om de prestaties op diverse sleutelgebieden te vergelijken en factoren op te sporen die voor economisch succes van doorslaggevend belang zijn. Benchmarking zal op verschillende niveaus worden bevorderd: op het niveau van de ondernemingen, op sectoraal niveau en in verband met de economische en sociale randvoorwaarden. Benchmarking op het niveau van de ondernemingen is in eerste instantie een zaak van de industrie zelf. De overheid kan echter een nuttige bijdrage leveren door benchmarking bij een breder publiek bekend te maken, met name bij de kleine en middelgrote ondernemingen die niet over de nodige middelen en ervaring beschikken om zonder hulp aan benchmarking te doen. De Commissie heeft derhalve voorgesteld samen met alle betrokken partijen de mogelijkheid te onderzoeken om een Europees netwerk voor benchmarking van ondernemingen op te zetten. Een dergelijk netwerk moet ervoor zorgen dat er overal in de Unie coherente, betrouwbare en gelijkwaardige diensten beschikbaar zijn, met name voor het MKB. De Commissie steunt momenteel de volgende initiatieven: • een proefproject van Forbairt (Ierland) voor het identificeren van ervaringen, diensten en methoden die reeds in Europa zijn ontwikkeld, en het uitwerken van een actieplan voor de oprichting van een Europees netwerk voor benchmarking van ondernemingen; • een project van Eurochambres om via het bestaande netwerk van Europese Kamers van Koophandel en Industrie programma's te bevorderen voor bewustmaking inzake kwaliteit ten behoeve van het MKB, de toepassing van benchmarking via proefprojecten aan te moedigen en de voorwaarden voor de toegang van het MKB tot het bovengenoemde Europese netwerk te verbeteren. 82 COM(97) 153 van 16. 4. 1997. 36 Op sectoraal niveau is benchmarking voornamelijk gericht op de evaluatie van de specifieke randvoorwaarden die moeten worden vervuld om het concurrentievermogen in een specifieke sector te versterken. Wat sectorale benchmarking betreft, hebben de Commissie en de industrie diverse initiatieven genomen: - consumentenelektronica: een vijfjarig programma EU-Japan voor elektronicaleveranciers liep af in 1996 en werd gesponsord door de Commissie en het Japanse ministerie van Internationale Handel en Industrie (MITI). Het was bedoeld om de kwaliteit van de in Europa gevestigde leveranciers door benchmarking met de beste praktijken in Japan te verbeteren; - automobielindustrie: het voert concurrentievermogen van de Europese productielocaties voor de automobielindustrie te benchmarken; de Commissie een project thans om uit - chemische industrie: een project dat in nauwe samenwerking met de industrie en de vertegenwoordigers van de werknemers wordt uitgevoerd, bestaat uit drie fasen: planning, analyse en toepassing. De analysefase wordt nu aangevat; - biotechnologie, geneesmiddelen en levensmiddelen: in het kader van een studie zal bijzondere aandacht worden besteed aan die gebieden waarop benchmarking kan worden toegepast en actie kan worden ondernomen, zoals bv. het regelgevend kader. Ook zal het belang worden onderzocht van ondernemingscultuur, risicokapitaal, optimale grootte voor succesrijke innovatie en factoren die van invloed zijn op de mobiliteit en productiviteit van wetenschappers; - machinebouw: er wordt een inventaris van acties voor deze sector opgemaakt om een basis te leggen voor sectorale benchmarking in verband met een aantal sleutelaspecten; - bouw: er wordt een casestudy verricht om de beste praktijken en benchmarks voor deze sector te definiëren. Door benchmarking van de randvoorwaarden - met name de factorkosten, infrastructuren, kwalificaties, innovatie en het milieu - kan de doeltreffendheid van het overheidsbeleid dat van invloed is op het concurrentievermogen, worden beoordeeld en kan worden nagegaan welke maatregelen vereist zijn om het te verbeteren. De lidstaten zullen samen met de Commissie vier proefprojecten uitvoeren volgens een werkmethode die de transparantie, de dialoog en de deskundigheid waarborgt. De onderwerpen van deze projecten zijn: een nieuwe technologische en organisatorische context (benchmarking van met name de verspreiding en toepassing van nieuwe informatie- en communicatietechnologieën door ondernemingen); innovatiefinanciering (dit project zal voortbouwen op de ervaring die via het innovatieprogramma is opgedaan); logistiek en kwalificaties. In haar mededeling stelt de Commissie ook andere gebieden voor waarop benchmarking kan worden uitgevoerd, zoals de lasten van de regelgeving voor het MKB, de bescherming van de intellectuele eigendom en innovatie. Het Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector beoogt bijvoorbeeld de toepassing van benchmarking op het juridisch en administratief ondernemingsklimaat en benchmarking van bedrij fsondersteunende maatregelen maakt deel uit van de werkzaamheden bij de follow-up van de gecoördineerde actie nr. 2. De resultaten zullen aan alle lidstaten, communautaire instellingen en andere betrokken partijen worden meegedeeld. Ten slotte zal er in het kader van het actieplan voor innovatie en in samenwerking met de beroepsbeoefenaars een benchmarking-systeem voor Europese risicokapitaalvennootschappen worden opgezet. 37 3. TOEGANG TOT FINANCIERING EN KREDIET 3. 1. Maatregelen om de toegang tot financiering te vergemakkelijken 3. 1. 1. Partnerschap banken-MKB: de Ronde Tafel van bankiers De Ronde Tafel, die in september 1995 door Commissaris Christos Papoutsis werd opgericht, heeft haar werkzaamheden in 1996 voortgezet. Het belangrijkste doel ervan was de beste praktijken ter verbetering van de relaties tussen het bankwezen en het MKB te identificeren door deskundigen uit de banksector en de Europese MKB-organisaties in een aantal workshops bijeen te brengen. 22 leden hebben daaraan deelgenomen: 7 leden van Europese MKB-organisaties en 15 bankiers (een uit elke EU-lidstaat), die de coöperatieve, spaar- en handelsbanken vertegenwoordigden. De Europese Commissie heeft voornamelijk een stimulerende rol gespeeld door het secretariaat voor het initiatief te verzorgen, als katalysator op te treden en de meningsverschillen te helpen overbruggen. Het eindrapport van de leden van de Ronde Tafel, dat op 27 februari 1997 werd gepubliceerd, bevat een groot aantal beste praktijken en aanbevelingen. Het onderstreept niet alleen wat de banken hebben gedaan om de producten en diensten die zij het MKB aanbieden, te ontwikkelen en te verbeteren, maar besteedt ook aandacht aan inspanningen om de communicatie te verbeteren, initiatieven om het ondernemerschap te ondersteunen en de wijze waarop banken hun organisatie hebben hervormd om beter en sneller in de behoeften van hun MKB-klanten te voorzien. De aanbevelingen zijn gericht tot diverse doelgroepen: banken en instellingen; het MKB, zijn organisaties en andere ondernemingen, andere financiële regionale en nationale overheidsinstanties en Europese instellingen. Een korte samenvatting van het eindrapport, de beste praktijken en de aanbevelingen is beschikbaar in de 11 talen van de Gemeenschap. In de context van het innovatieprogramma van de Commissie zal met het "I-TEC INFO"-project (Intensive Transeuropean Exchange and Communication on Innovation Financing - intensieve Trans-Europese uitwisseling en communicatie op het gebied van innovatiefinanciering) de studie worden voortgezet van de steunmechanismen die door EU-banken zijn gecreëerd om de financiering van innoverende projecten te bevorderen. Vervolgens zal de Commissie een aantal workshops voor de uitwisseling van beleidsinformatie organiseren, waaraan relevante beleidmakers en actoren zullen deelnemen. Specifiek op dit gebied wordt in het eerste actieplan voor innovatie onderstreept dat de banden tussen technologische innovatie en financiële kringen moeten worden versterkt. 38 3. 1. 2. Europese kapitaalmarkten de tot die heeft geleid oprichting vervolgens (European Association De acties van de Commissie om de toegang van het MKB tot de kapitaalmarkten te verbeteren en de oprichting van nieuwe kapitaalmarkten voor het MKB te stimuleren, werden door de verschillende Commissiediensten, waaronder met name die voor het ondernemingenbeleid uitgevoerd. Zo heeft de Commissie bijvoorbeeld financiële steun verleend voor de oprichting van de EASD (European Association of Securities Dealers - Europese vereniging van effectenhandelaars), de of Security Dealers Automated EASDAQ-effectenbeurs Quotation - geautomatiseerde notering van de EASD). De Commissie heeft in 1995 een mededeling goedgekeurd, getiteld "Verslag over de haalbaarheid van de oprichting van een Europese kapitaalmarkt voor kleinere groeiende bedrijven die met ondernemingszin worden geleid"83, waarover het Parlement op 4. 7. 96 een resolutie heeft aangenomen84. Als gevolg daarvan heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd onder de titel "Europese kapitaalmarkten voor het midden- en kleinbedrijf: vooruitzichten en potentiële hinderpalen voor de vooruitgang"85, waarmee een nauwe samenwerking wordt beoogd tussen de betrokken diensten van de Commissie, namelijk ondernemingenbeleid, telecommunicatie, financiële zaken en interne markt. In haar eerste actieplan voor innovatie heeft de Commissie ook onderstreept dat het van belang is gunstige voorwaarden te scheppen voor het functioneren van de nieuwe effectenbeurzen voor innoverende, snelgroeiende kleine en middelgrote ondernemingen en heeft zij de lidstaten verzocht acties op dit gebied te bestuderen. van Sinds 1995 is een aantal effectenbeurzen opgericht om in de behoeften van het MKB en met name van snelgroeiende kleine en middelgrote ondernemingen te voorzien. Deze nieuwe beurzen zijn "gereglementeerde" markten overeenkomstig Richtlijn 93/22/EEG van 10. 5. 1993 inzake beleggingsdiensten en hebben derhalve, als zij dat wensen (bv. EASDAQ), het recht om grensoverschrijdende activiteiten te ontplooien. Zonder de Richtlijn Beleggingsdiensten zou elke grensoverschrijdende activiteit veel moeilijker, zoniet onmogelijk zijn geweest. De Alternative Investment Market (AIM), die op 19 juni 1995 in Londen werd opgericht, telde eind maart 1997 270 genoteerde ondernemingen. Aan de Parijse "Nouveau Marché", die op 20. 3. 1996 operationeel werd, waren eind mei 1997 26 ondernemingen genoteerd, terwijl andere effectenbeurzen in 1997 in Frankfurt, Amsterdam en Brussel van start gingen; deze vier markten vormen het "Euro-NM"-netwerk (opgericht als EESV), waarbij zowel de toelatingsvoorschriften als de noteringsprocedures en informatieverspreidingsmethoden zijn geharmoniseerd, en tegen eind 1998 zou het verkeer van effecten van de ene markt naar de andere binnen het netwerk mogelijk moeten zijn. De pan-Europese EASDAQ-markt werd op 30. 9. 1996 in Brussel opgericht. De Commissie volgt de ontwikkelingen op deze-nieuwe markten-op de voet en is bereid de promotors inlichtingen te verstrekken over de mogelijkheden die door de EU-richtlijnen worden geboden. 3. 1. 3. Onderlinge waarborg In 1996 heeft de Europese Vereniging van onderlinge-waarborgmaatschappijen (AECM) haar werkzaamheden met steun van de Commissie voortgezet. Zo werd steun verleend voor de uitbreiding van het onderlinge-waarborgsysteem in Portugal en Griekenland. In Budapest werd een studiebijeenkomst gehouden om de landen van Oost-Europa te attenderen op de mogelijkheden die door het onderlinge-waarborgsysteem worden geboden. Ten slotte werd 83 84 85 COM(95) 498 def. van 25. 10. 1995. A4-0168/96, PB nr. C 211 van 22. 7. 1996, blz. 40. COM(97) 187 def. van 5. 5. 1997. 39 een haalbaarheidsstudie verricht voor de oprichting van een onderlinge-waarborgsysteem in Finland, dat lid is geworden van de AECM, hoewel het systeem nog niet operationeel is. 3. 2. De financiële instrumenten van de Unie 3. 2. 1. De Europese Investeringsbank (EIB) Voor een algemene presentatie van de activiteiten van de EIB wordt verwezen naar het vorige verslag. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat de EIB haar activiteiten in het kader van haar samenwerkingsbeleid ten aanzien van derde landen tot de Republiek Zuid-Afrika heeft uitgebreid. 3. 2. 1. 1. De globale leningen van de EIB ten behoeve van het MKB Via haar globale leningen financiert de EIB op indirecte wijze de investeringen van het MKB. De bijgewerkte cijfers in de hierna volgende tabel wijzen op de belangrijke rol van de EIB bij de ondersteuning van de investeringen van het MKB. Sinds 1990 heeft de EIB in aanzienlijke mate bijgedragen aan de financiering van het MKB. Zo hebben nagenoeg 42 000 kleine en middelgrote ondernemingen geprofiteerd van kredieten voor een totaal bedrag van meer dan 11 miljard ecu, d. w. z. circa 45% van de financieringen die aan de industrie en de dienstensector zijn verleend. Meer dan 4/5 van deze ondernemingen telt minder dan 50 werknemers en 97% minder dan 250. Meer dan 23 000 verrichtingen (6,4 miljard ecu aan kredieten) hadden betrekking op investeringen in de steungebieden en ongeveer 13 000 projecten werden buiten deze gebieden uitgevoerd. DE EUROPESE INVESTERINGSBANK EN HET MKB In 1996 heeft de EIB globale leningen afgesloten voor een totaal bedrag van 5 580 miljoen ecu tegen 5 175 miljoen ecu in 1995. In de loop van het jaar werden 13 033 kredieten op lopende globale leningen toegekend voor een bedrag van 4 444 miljoen ecu (13 801 kredieten en 4 354 miljoen ecu in 1995). 58,4% van dit bedrag diende ter ondersteuning van circa 11 034 kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan acht tiende minder dan 50 werknemers telde. 70% van deze ondernemingen is in regionale ontwikkelingsgebieden gevestigd. Ongeveer 42% van de kredieten is toegekend voor kleine en middelgrote investeringen in de sector infrastructuur (milieu, communicatie, energie), die meestal door lagere overheden werden uitgevoerd. De financieringen die de EIB in de Gemeenschap ter ondersteuning van de concurrentiepositie van de ondernemingen heeft toegekend, bedroegen: in 1995: in 1996: 3,5 miljard ecu, waarvan 2,9 miljard ecu voor 11736 kleine en middelgrote ondernemingen; 3,8 miljard ecu, waarvan 2,6 miljard ecu voor 11034 kleine en middelgrote ondernemingen. Italië (882 miljoen ecu), Frankrijk (409 miljoen ecu), Duitsland (295 miljoen ecu), Spanje (279 miljoen ecu), het Verenigd Koninkrijk (253 miljoen ecu) en België (247 miljoen ecu) waren de belangrijkste begunstigden van kredieten op globale leningen. Voorts steunt de EIB investeringen van het MKB op het gebied van het milieu of van rationeel energiegebruik. 3. 2. 1. 2. De MKB-faciliteit: leningen met werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen rentesubsidie ten behoeve van 4 435 begunstigde kleine en middelgrote ondernemingen creëren meer dan 45 000 nieuwe banen 40 In april 1994 heeft de Raad een mechanisme van rentesubsidies uit de begrotingsmiddelen van de Europese Unie voor een bedrag van een miljard ecu aan globale leningen van de EIB ten behoeve van het MKB goedgekeurd86. Op 14. 6. 1994 werd tussen de Europese Commissie en de EIB een overeenkomst gesloten betreffende de toepassing van het subsidiemechanisme door de EIB. De Commissie heeft op 25. 10. 1996 het derde verslag over de toepassing van dit besluit goedgekeurd87. Voor dit mechanisme komen kleine en middelgrote ondernemingen in aanmerking waarvan de netto vaste activa niet meer dan 75 miljoen ecu bedragen en die maximaal 500 werknemers hebben; ten minste 60% van de begunstigden moeten echter kleine en middelgrote ondernemingen zijn met minder dan 250 werknemers en een jaarlijkse omzet van maximaal 20 miljoen ecu of een balanstotaal van minder dan 10 miljoen ecu. De rentesubsidie van 2% per jaar wordt gedurende 5 jaar verleend op een maximaal leningbedrag van 30 000 ecu per gecreëerde baan, wat neerkomt op een subsidie van 3 000 ecu over 5 jaar per gecreëerde baan. De subsidie wordt toegekend op grond van een schriftelijke verklaring van de begunstigden waaruit blijkt dat de nieuwe arbeidsplaatsen al ten minste 6 maanden bestaan. De betaling geschiedt zodra de lening effectief is verstrekt en de eerste rentebetaling verschuldigd is. Na besluit van de Raad werd dit mechanisme in september 1994 ten uitvoer gelegd en eind december 1995 was het volledige bedrag van 1 miljard ecu aan leningen van de MKB-faciliteit toegekend aan 4 435 kleine en middelgrote ondernemingen en was 8% uitbetaald aan 444 begunstigde ondernemingen. Medio juni 1997 werd 63%'van de faciliteit uitbetaald aan 3 086 ondernemingen, wat 626 miljoen ecu aan leningen en 36 000 nieuwe arbeidsplaatsen vertegenwoordigt. 95% van het totale leningbedrag werd toegekend aan ondernemingen met minder dan 250 werknemers en 80% aan ondernemingen met minder dan 50 werknemers. Eind 1997 zal de EIB alle subsidiebetalingen aan het MKB hebben afgerond. Zo zullen 4 435 kleine en middelgrote ondernemingen van de MKB-faciliteit hebben geprofiteerd, wat neerkomt op meer dan 45 000 nieuwe arbeidsplaatsen. Uit de uitsplitsing naar branche blijkt dat de meeste leningen aan de secundaire (71%) en tertiaire sector (28%) werden verstrekt. De metaalnijverheid en de machinebouw vertegenwoordigen 20%, gevolgd door de diensten van de particuliere en de overheidssector (19%); andere belangrijke sectoren (5 à 7% elk) zijn levensmiddelen, handel, houtbewerking, rubberindustrie, papier/pulp en drukkerij. 3. 2. 1. 3. Speciaal actieprogramma van Amsterdam Ingevolge de resoluties van de Europese Raad van Amsterdam heeft de EIB tijdens de zomer van 1997 de richtsnoeren goedgekeurd voor een driejarig actieprogramma, namelijk het "Speciaal actieprogramma van Amsterdam", waarvan een deel gewijd is aan kleine en middelgrote ondernemingen die actief zijn op het gebied van nieuwe technologieën en waarvoor een maximumbedrag van een miljard ecu zal worden uitgetrokken, afkomstig uit de overschotten van de EIB. 86 87 Besluit 94/217/EG van de Raad van 19 april 1994, PB nr. L 107 van 28. 4. 1994, blz. 57. COM(96) 522 def. van 25. 10. 1996, verslag van de Commissie over de toepassing van het Besluit betreffende de toekenning van rentesubsidies van de Gemeenschap op leningen voor kleine en middelgrote ondernemingen, welke door de EIB in het kader van haar tijdelijke leningfaciliteit worden verstrekt (de MKB-faciliteit). 41 3. 2. 2. flet Europees Investeringsfonds 3. 2. 2. 1 Waarborgen op leningen ten behoeve van het MKB Het Europees Investeringsfonds (EIF), dat in het kader van het groei-initiatief als gevolg van de Europese Raad van Edinburgh is opgericht, heeft tot taak leninggaranties te verstrekken voor projecten betreffende de Trans-Europese netwerken en ten behoeve van het MKB. Het EIF beschikt over een maatschappelijk kapitaal van 2 miljard ecu, waarop eind 1996 voor in totaal 1 786 miljoen ecu was ingeschreven door de EIB (40%), de Gemeenschap (30%) en 76 financiële instellingen uit alle lidstaten (19,3%), en kan garanties verstrekken vooreen totaal bedrag dat uiteindelijk maximaal achtmaal het bedrag van het geplaatste kapitaal kan belopen, d. w. z. 16 miljard ecu. In juni 1997 beliepen de garantieverrichtingen ten behoeve van het MKB in totaal 613,5 miljoen ecu (naast de verrichtingen voor de Trans-Europese netwerken, die 1 195 miljoen ecu vertegenwoordigden), waarvan 397 miljoen ecu voor het proefproject "Groei en milieu" en 14,5 miljoen ecu voor het verwerven van deelnemingen. De MKB-verrichtingen vertegenwoordigden 34% van alle verrichtingen van het EIF. Sinds medio 1996 kan het EIF ook deelnemingen verwerven in het kapitaal van ondernemingen die gespecialiseerd zijn in de kapitaalfinanciering van kleine en middelgrote ondernemingen. Medio februari 1997 had het EIF meer dan 25 voorstellen voor deelnemingen met betrekking tot kleine en middelgrote ondernemingen ontvangen en bestudeerd, waarvan er tot dusver 3 zijn ondertekend. Voor deze deelnemingen zal het EIF zijn middelen (70 à 80 miljoen ecu tot eind 1998) concentreren op die delen van de participatiemarkt via dewelke het toegevoegde waarde kan verlenen aan de steunmaatregelen van de particuliere sector en van de kapitaalmarkt, d. w. z. de risicokapitaalinvesteringen in ondernemingen met een sterk groeipotentieel, waaronder met name die welke nieuwe technologieën of producten ontwikkelen en exploiteren. Andere garantie- en participatieverrichtingen worden momenteel onderzocht en voor 1997 wordt geraamd dat de participatieverrichtingen van het EIF ongeveer 4% en de pas ondertekende garantieverrichtingen met betrekking tot het MKB 30 à 35% van de totale verrichtingen van 1997 zullen belopen. Er is dus reeds een vrij goed evenwicht tot stand gebracht tussen de verrichtingen van het EIF met betrekking tot de Trans-Europese netwerken en de nieuwe verrichtingen ten behoeve van het MKB. De strategie van het EIF bestaat erin zijn activiteiten in de MKB-sector geleidelijk aan te diversifiëren met verrichtingen die voor de gefinancierde Europese kleine en middelgrote ondernemingen een hoge toegevoegde waarde opleveren. In 1996L_heeft het Fonds, afgezien van het project "Groei en milieu", vijf transacties ten behoeve van het MKB ondertekend en heeft daarmee bewezen in staat te zijn de aanwending van particuliere middelen voor in Europese kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren. investeringen 42 (banken of toegewezen aan een Voorbeelden van in 1996 ondertekende EIF-verrichtingen ten behoeve van het MKB: Scottish Equity Partnership, een financieel instrument ter verbetering van de toegang van het MKB tot eigen kapitaal, waarbij het EIF garanties verstrekt op leningen van particuliere ter aanvulling van de financiers institutionele beleggers), waarmee risicokapitaalfonds dat overheidsmiddelen kredieten worden deelnemingen in Schotse kleine en middelgrote ondernemingen zal verwerven; First Irish Mezzanine Fund II, waarbij het EIF garanties verstrekt voor leningen van de particuliere sector in het kader van een financieel instrument dat door de Allied Irish Bank, een aandeelhouder van het EIF, is gecreëerd om eigen middelen in het Ierse MKB te investeren; De effectiseringstransactie van de Nationale Kas voor Beroepskrediet (NKB) in België, waarbij het EIF garanties verstrekt voor de financiering van de verkoop aan derden van bij de NKB opgenomen MKB-leningen, zodat de NKB nieuwe MKB-leningeh kan toekennen; Merseyside Special Investment Fund in het Verenigd Koninkrijk, waarbij het EIF een partiële garantie verstrekt voor de lening van Barclays aan subfondsen ter bevordering van nieuwe leningen aan Britse kleine en middelgrote ondernemingen; De Efibanca-transactie is bedoeld om het krediet op een globale lening van de EIB aan Efibanca, een in de Italiaanse MKB-sector gevestigde instelling, te verbeteren zodat de EIB Efibanca extra kredieten kan verstrekken. investeringen, door middel van 3. 2. 2. 2. Proefproject "Groei en milieu": waarborgen op milieuleningen Ingevolge een initiatief van het Europees Parlement ten behoeve van het MKB en het milieu hebben de Commissie en het EIF in december 1995 een akkoord ondertekend over de uitvoering van het proefproject "Groei en milieu". In dit verband verstrekt het EIF een partiële garantie voor leningen aan kleine en middelgrote ondernemingen met minder dan 100 werknemers (bij voorkeur ondernemingen met minder dan 50 werknemers), voor investeringen die significante milieuvoordelen opleveren. "Groei en milieu" is een van de maatregelen in het kader van het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid en van de Adviesgroep Concurrentievermogen. Het doel ervan is de milieu-investeringen van het MKB in de Unie aan te moedigen. De Gemeenschap betaalt de premies voor de door het EIF verstrekte garanties op leningen die door bemiddelende banken zijn toegekend om investeringen in de lidstaten te financieren. Het EIF treedt derhalve indirect op via een netwerk van banken in de verschillende lidstaten, die door middel van een aanbesteding worden geselecteerd88. De verantwoordelijkheid voor de goedkeuring en het beheer van de leningen wordt aan deze bemiddelende financiële instellingen overgedragen. Volgensjamingen zal het volume van de gegarandeerde leningen 1 800 miljoen ecu bedragen. Dit leninggarantie-instrument zal het MKB in staat stellen tegen betere voorwaarden leningen te financieren voor investeringen die gunstige effecten op het milieu sorteren. Door de garanties van het EIF wordt niet alleen de toegang tot de kredietbronnen vergemakkelijkt, maar wordt ook de rentevoet verlaagd. Het systeem bezit de volgende kenmerken: - de garanties dekken investeringsleningen met een minimale looptijd van 3 jaar (geen bedrijfskapitaal) en voor minder dan 1 miljoen ecu; Gepubliceerd in PB nr. C 177 van 12. 7. 1995, blz. 10-13. 43 - alleen investeringen die direct of indirect significante milieuvoordelen opleveren (bijvoorbeeld inzake preventie/beperking van alle vormen van verontreiniging, energiebesparingen, de verbetering van de productieprocessen, producten en diensten om een hoger niveau van milieubescherming te bereiken), komen voor het programma in aanmerking; - de door het EIF verstrekte garanties dekken maximaal 50% van de totale projectkosten; - alleen nieuwe leningen komen voor het garantiesysteem in aanmerking. Tot dusver heeft het EIF 12 contracten met financiële intermediairs in 9 lidstaten gesloten en het zet zijn besprekingen voort om een volledig netwerk in elk van de 15 lidstaten tot stand te brengen. De eerste bankgaranties werden eind 1996 verstrekt en de Commissie wacht met belangstelling op de integrale verwezenlijking van haar doelstelling, namelijk de toegang tot financiering voor de milieu-investeringen van het MKB in de Europese Unie vergemakkelijken. Gezien het experimentele karakter ervan zal dit programma worden geëvalueerd op grond van het totale volume en de aard van de door het MKB gedane milieu-investeringen. Deze evaluatie zal uitsluitsel moeten geven over de wenselijkheid van een permanent programma en de wijze waarop het kan worden gerealiseerd. 3. 2. 3. Proefacties inzake risicokapitaal 3. 2. 3. 1. Proefactie "Startkapitaal" PROEFACTIE «STARTKAPITAAL» te stimuleren. De proefactie Eind 1988 heeft de Europese Commissie een proefactie opgezet cm het startkapitaal (regionaal beleid en ondernemingenbeleid) telt 23 operationele investeringsfondsen die tussen 1990 en 1993 als gevolg van een aanbesteding werden opgericht. De 23 fondsen hebben gedurende vijfjaar geprofiteerd van terugvorderbare voorschotten waarmee 50% van hun bedrijfskosten werden gedekt. Voorts hebben 15 van de 23 fondsen, die in steungebieden van de Unie zijn gevestigd, de Europese van Bedrijfsinnovatiecentra (BIC 's) in die gebieden. Deze fondsen, die in 8 landen van de Europese Unie - België, Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk - zijn gevestigd, zijn zelfstandige privaatrechtelijke eenheden die verantwoordelijk zijn voor hun investeringsbeslissingen. Drie fondsen hebben een transnationale dimensie en bestrijken respectievelijk de Benelux, Frankrijk-Spanje en Saarland-Lotharingen -L uxemburg. de Commissie kapitaalbijdrage ontvangen een via Van de proefactie werd tussen november 1996 en mei 1997 een externe evaluatie verricht waarvan-iiet verslag in het tweede halfjaar van 1997 beschikbaar zal zijn. Tot dusver hebben de 23 fondsen 49,7 miljoen ecu bijeengebracht en 35 miljoen ecu geïnvesteerd in het starten van 207 ondernemingen die nog steeds actief zijn. Zij hebben 3 000 directe arbeidsplaatsen gecreëerd. Het tussentijdse evaluatieverslag constateert sinds het begin van de proefactie een natuurlijke opsplitsing van de 23 fondsen in twee polen en twee prestatietypes: 1. de particuliere fondsen met een louter commerciële aanpak, en 2. de particuliere of overheidsfondsen voor lokale ontwikkeling. Voor de eerste categorie hangt het begrip 'startkapitaal' samen met een strenge selectie van een heel klein aantal investeringen van vrij grote omvang. Slechts 3 van de 23 fondsen werden beheerd als startkapitaal fondsen met louter commerciële doeleinden. De bijdrage van de proefactie aan de bedrijfskosten is in 2 van de 3 gevallen van essentieel belang geweest. Voor 44 de tweede categorie is startkapitaal een kwestie van kleine deelnemingen in lokale kleine en middelgrote ondernemingen met een beperkt groeipotentieel en een overwegend regionale markt. Voor de oprichting van de regionale fondsen is de steun in het kader van de proefactie van doorslaggevend belang geweest. Het verslag onderstreept de grote achterstand van Europa en met name van de zuidelijke regio's ten opzichte van de Verenigde Staten wat het niveau van de activiteiten op het gebied van startkapitaal betreft. Niettemin halen de beste Europese fondsen maar iets lagere rendementspercentages dan de Amerikaanse fondsen. Duitsland is de grootste investeerder van startkapitaal met 41% van de totale investeringen van deze sector in Europa. Enkele resultaten van de proefactie "Startkapitaal" Technostart (Stuttgart): Een participatie van 12% in het bedrijf Jet und Lasersystem, dat een prototype van een laserverfsysteem heeft ontwikkeld. Toepassingen in de luchtvaart. Negen arbeidsplaatsen gecreëerd. F. A. I. R. (Luik): Een participatie van 33% in het bedrij f ICM, dat gespecialiseerd is in het ontwerp en de fabricage van 'röntgengeneratoren met constant potentieel' voor de kwaliteitscontrole ter plaatse van lassen. Vijf arbeidsplaatsen gecreëerd. Business Innovation Fund (Dublin): Een participatie van 20% in het bedrijf EDI Factory, dat gespecialiseerd is in computersystemen om de uitwisseling van kennis op het gebied van elektronica tussen de industrieën te bevorderen. Zes arbeidsplaatsen gecreëerd. Innovi-Euro ventures (Benelux): Een participatie van 20% in het bedrijf Fondatech, dat persluchtapparatuur ontwikkelt om de funderingen van gebouwen te versterken. Vijftien arbeidsplaatsen gecreëerd. RTVL (Rijssel): Participatie van 37,5% in het bedrijf ACTN, dat bezig is met de omschakeling van een metaalbewerkende onderneming op oppervlaktebehandeling, verven» poeder- en vloeistoflakken, met integratie van een automatische verfinstallatie. Vijfentwintig arbeidsplaatsen gecreëerd. Korda Associates (Londen): Participatie van 26,5% in het bedrijf Cambridge Animation, dat gespecialiseerd is in de audiovisuele productie van tekenfilms. Vijftien arbeidsplaatsen gecreëerd. 3. 2. 3. 2. Actie "Eurotech Capital" De actie Eurotech Capital heeft ten doel de financiering van transnationale hightechprojecten met particulier kapitaal te stimuleren. Zo heeft de Commissie Europese risicokapitaalfondsen erkend die gespecialiseerd zijn op het gebied van investeringen in geavanceerde technologie. Deze financiële organisaties, die een investeringscapaciteit van minimaal 50 miljoen ecu hebben, zijn bereid ten minste 20% ervan te reserveren voor participaties in kleine en middelgrote ondernemingen die transnationale hightechprojecten ontwikkelen. In 1996 telde het Eurotech Capital-netwerk 14 leden en bestrijkt zo de meeste lidstaten. Dit netwerk heeft zich ertoe verbonden een totaalbedrag van 232 miljoen ecu in transnationale hightechprojecten te investeren, wat in verhouding tot de vastlegging van 9,2 miljoen ecu op de communautaire begroting een hefboomeffect van 1 op 25 sorteert. 45 3. 2. 3. 3. Innovatiefinanciering Sinds 1995 werden in het kader van het programma voor innovatie in Europa diverse steunacties voor innovatiefinanciering opgezet. Via de organisatie van investeringsforums in de lidstaten (5 in 1995 en 2 in 1996) werden bedrijfsleiders van meer dan 500 innoverende en in volle groei verkerende kleine en middelgrote ondernemingen die op zoek zijn naar financieringsbronnen, in contact gebracht met financiële instellingen die investeringsmogelijkheden zoeken (voor het merendeel risicokapitaalvennootschappen uit de gehele Unie). Het proefproject I-TEC (Innovation and Technology Equity Capital - risicokapitaal voor innovatie en technologie), dat op 1 juli 1997 in het kader van het innovatieprogramma officieel van start is gegaan, is een initiatief om de investeringen met startkapitaal in technologisch innoverende kleine en middelgrote ondernemingen aan te moedigen. I-TEC is bedoeld om de risicokapitaalverschaffers beter in staat te stellen de investeringen met startkapitaal in dergelijke ondernemingen die ondanks hun economische levensvatbaarheid en hun inherente kwaliteit anders niet in aanmerking zouden worden genomen, te evalueren en te beheren. Vóór eind 1997 zullen negen totale investeringscapaciteit van 380 miljoen ecu worden geselecteerd om aan het proefproject I-TEC deel te nemen. risicokapitaalverschaffers met een Ten slotte zal in 1997 een interface-dienst tussen de kleine en middelgrote ondernemingen die aan het vierde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) deelnemen, en de financieringsbronnen worden beproefd. In het kader van dit proefproject zal een 'Helpdesk voor Innovatiefinanciering' worden opgericht om potentiële investeerders over de lopende projecten en het potentieel ervan in te lichten en het MKB of de betrokken onderzoekers gemakkelijker toegang te verlenen tot privékapitaal, met name op transnationaal niveau (bijvoorbeeld informatie over de risicokapitaalbronnen en de toegang ertoe en over de verwachtingen van de investeerders). Dankzij de studies en de seminars voor de uitwisseling van goede praktijken in het kader van het innovatieprogramma kon op het gebied van innovatiefinanciering ervaring worden opgedaan die door middel van instrumenten zoals het Europees systeem voor het volgen van het innovatiegebeuren (EIMS) en I-TEC INFO nog zal worden uitgebreid. 4. STEUN VOOR DE ONTWIKKELING VAN REGIONALE KLEINE EN MIDDELGROTE ONDERNEMINGEN In de vorige verslagen van 1992, 1994 en 1995 werden de werkingsprincipes van de structuurfondsen uitvoerig beschreven. De in het verslag van 1995 gepresenteerde richtsnoeren voor de Doelstellingen 1, 2, 3, 4 en 5b (voor de periode 1994-1999) gelden nog steeds. Daarentegen werden over de nieuwe programma's voor doelstelling 2 voor de periode 1997-1999 in 1996 en 1997 besprekingen gevoerd. Voorts werden als gevolg van de toetreding in 1995 van 3 nieuwe lidstaten programma's voor deze landen goedgekeurd. Er zij aan herinnerd dat in het kader van de communautaire bestekken (CB's) en de enige programmeringsdocumenten (EPD's) gemiddeld ongeveer 10% van de totale middelen van de fondsen specifiek bestemd is voor maatregelen ter stimulering en verbetering van het productieapparaat en het economisch klimaat van het MKB en dat dit percentage hoger ligt in de regio's van Doelstelling 2. 46 4. 1. Regionale steunmaatregelen Doelstellingen 1,2 en 6 Wat Doelstelling 1 (regio's met een ontwikkelingsachterstand) betreft, worden de Operationele Programma's (OP's) of het Enig Programmeringsdocument (EPD) momenteel ten uitvoer gelegd. De tussentijdse evaluatie is nog niet beschikbaar. De programma's voor de regio's van doelstelling 1, die vooral voor het MKB van belang zijn, zoals de operationele programma's "industrie" voor Ierland, Italië, Portugal en Griekenland, worden door de diensten voor het ondernemingenbeleid systematisch bestudeerd om bij de uitvoering ervan beter rekening te houden met de MKB-dimensie en eventueel de goede praktijken en geslaagde proefacties over te dragen. Als gevolg van de toetreding, in 1995, van de drie nieuwe lidstaten (Finland, Oostenrijk en Zweden) zijn er onderhandelingen gevoerd over EPD's, waarbij een belangrijke plaats werd ingeruimd voor steun aan het MKB. De in deze landen geleverde inspanning ten behoeve van het MKB (30 à 40% van de communautaire steun) is bijna dubbel zo groot als die voor de andere doelstellingen (15 à 20%). In haar mededeling van juli 199689 heeft de Commissie de EPD's van de 3 nieuwe lidstaten gepresenteerd (vooral de inhoud en de toegewezen middelen), waarbij in vergelijking met de programma's waarover eerder is onderhandeld, veel meer rekening wordt gehouden met de MKB-dimensie. Doelstelling 6 werd gecreëerd voor de dunstbevolkte regio's van de Unie (<8 inwoners/km2) in Zweden en Finland. De steunmaatregelen voor de overname, de oprichting en de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen nemen een belangrijke plaats in bij de nationale initiatiefprogramma's die de regio's en de lidstaten in het kader van de meerjarige bijstandsverlening door het regionale structuurbeleid indienen. Er zij aan herinnerd dat het regionale cohesiebeleid een beleid is met gezamenlijke verantwoordelijkheid. De communautaire actie is bedoeld ter completering van soortgelijke nationale of regionale acties of als bijdrage daaraan (Art. 4 van Verordening 2081/93 van de Raad van 20. 7. 199390). De steunmaatregelen worden gedefinieerd in het kader van een meerjarige, algemene regionale ontwikkelings- of omschakelingsstrategie. In de centrale regio's van de Unie, die vaak door de nabijheid van grote stadscentra worden gekenmerkt, wordt het accent gelegd op de kwaliteit van het economisch klimaat voor het In minder MKB en de aanpassing ervan aan de ontwikkeling van de externe markten. ontwikkelde gebieden, waaronder de plattelandsgebieden, is het MKB kwetsbaarder en vergt het regionale beleid andere instrumenten. Vooral de oprichting van netwerken van kleine en middelgrote ondernemingen biedt de mogelijkheid niet alleen een "kritieke massa" te bereiken om bepaalde producten op de lokale en extraregionale markt af te zetten, maar ook de vaardigheden te delen. Voor de arctische gebieden is het zaak om in kleine dorpen een gedecentraliseerd netwerk van activiteiten op te zetten waarbij de nieuwe informatietechnologieën en geavanceerde communicatiediensten worden toegepast die op de wereldmarkt gericht zijn, aangezien de lokale vraag heel beperkt is. De beroepsbevolking die gekwalificeerde arbeid zoekt, beschikt over het algemeen reeds over een goed opleidingsniveau. 89 90 COM(96) 316 def. van 3. 7. 1996 over de tenuitvoerlegging van het regionale beleid van de Europese Unie in Oostenrijk, Finland en Zweden. "Coördinatieverordening", PB nr. L 193 van 31. 7. 1993, blz. 5-19. 47 Op 30 mei 1997 heeft de Commissie de richtsnoeren met het oog op de aanpassing van de programma's van de structuurfondsen tot 1999 voor de Doelstellingen 1 en 6 gepresenteerd om met name rekening te houden met de beleidsprioriteiten die op de informele Raad van Ministers voor regionaal beleid en ruimtelijke ordening van Ballyconnell (IRL) in november 1996 en op de Europese Raad van Florence in juni 1996 werden vastgesteld; in Florence werd namelijk voorgesteld de in het kader van de bestaande programma's beschikbare middelen aan te wenden om het MKB en de plaatselijke initiatieven voor ontwikkeling en werkgelegenheid te steunen. Zo zijn de vastgestelde prioriteiten in eerste instantie gericht op het scheppen van werkgelegenheid, met name door het MKB. De lidstaten en de regio's dienen derhalve te worden aangemoedigd om met deze middelen het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB te benutten. Voor Doelstelling 2 (door de achteruitgang van de industrie getroffen regio's) was 1996 een overgangsjaar met de onderhandelingen over de nieuwe programma's voor de periode 1997-1999, die in 1997 werden goedgekeurd. De ontwikkeling van het MKB is een van de prioriteiten van de Commissie in haar richtsnoeren voor doelstelling 291, zoals blijkt uit de EPD's die door de lidstaten zijn ingediend. Daarin wordt verwezen naar de nieuwe definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen92, teneinde de toepassing ervan op zowel communautair als nationaal niveau te harmoniseren. Zo wordt geleidelijk prioriteit verleend aan het MKB, zoals blijkt uit de recentste EPD's waarin een extra financiële inspanning wordt geleverd ten behoeve van direct op het bedrijfsleven gerichte maatregelen, met name via medefinanciering van nationale maatregelen. De partners die met de uitvoering van deze programma's zijn belast (de Commissie, de lidstaten, de regio's en de sociaal-economische partners), dienen er derhalve op toe te zien dat de programma's hun doelstellingen bereiken en dat de maatregelen ten behoeve van het MKB worden toegepast en doeltreffend zijn om het concurrentievermogen en het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB te versterken. De diensten van het ondernemingenbeleid zorgen voor de coördinatie met het regionale beleid, met name via overleg tussen de diensten, niet alleen over de talrijke regionale programma's, maar ook over thematische acties zoals bij de goedkeuring van de volgende mededelingen: "Structuurmaatregelen van de Gemeenschap en werkgelegenheid"93, waarin wordt voorgesteld om van de flexibiliteit van de programma's te profiteren en de uitvoering ervan te richten op het scheppen van werkgelegenheid (investering in menselijk potentieel, versterking van de dienstverlening aan de ondernemingen, technologische imiovatie en nieuwe bronnen van werkgelegenheid en het sluiten van territoriale pacten voor de werkgelegenheid tussen de particuliere en de overheidssector); "Cohesie- en cultuurbeleid"94; "Cohesiebeleid en milieu"95, waarin het belang van het MKB als 'nieuwe bron van werkgelegenheid in de milieusector wordt erkend en waarin wordt gewezen op de noodzaak om schone producten en technieken te stimuleren, met name in het MKB; en ten slotte "Aanzet tot een actieve benadering van de steden in de Europese Unie"96, en "Cohesie en de informatiemaatschappij"97. 91 92 93 94 95 96 97 Leidraad voor de activiteiten in de industriegebieden met afnemende activiteit (doelstelling 2) in de tweede programmeringsperiode 1997-1999, doe. C(96) 952 def. van 29. 4. 1996. Aanbeveling van de Commissie van 3 april 1996, gericht tot de lidstaten, de EIB en het EIF, betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen, PB nr. L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4. COM(96) 109 van 20. 3. 1996. COM(96) 512 van 20. 11. 1996. COM(95) 509 van 22. 11. 1995. COM(97) 197 van 6. 5. 1997. COM(97) 7 van 21. 1. 1997. 48 De Commissie heeft in 1996, overeenkomstig Artikel 130 B van het Verdrag betreffende de Europese Unie, ook het eerste verslag over de economische en sociale cohesie98 goedgekeurd, waarin de effecten van het nationale, communautaire en structuurbeleid op de samenhang worden onderzocht. Een analyse van het effect van het ondernemingenbeleid op de samenhang toont aan dat, hoewel de maatregelen ten behoeve van het MKB eerder op een versterking van de cohesie gericht zijn, er weinig of geen respons is van de ondernemingen in bepaalde gebieden met een ontwikkelingsachterstand. Sinds het verslag van 199499 bevatten alle jaarverslagen over de structuurfondsen voortaan een hoofdstuk over de complementariteit tussen de structuurfondsen en het MKB- en toerismebeleid, dat continu zal worden verbeterd. (Sound and Efficient Management) medegefinancierde acties Om een gezond en efficiënt beheer van de door de structuurfondsen in het kader van het SEM 2000-initiatief te waarborgen, werkt de Commissie momenteel aan een voorstel voor een verordening over de precieze voorwaarden voor de uitvoering van de financiële controle door de lidstaten op dergelijke acties. In dit verband heeft zij regels vastgesteld voor de uitgaven die al dan niet voor medefinanciering door de Gemeenschap in aanmerking komen. Er werden met name kaarten opgesteld met informatie over maatregelen op het gebied van financiële engineering Internet zoals http//dgl608. intro. html). garantiefondsen risicokapitaal (beschikbaar over op en de Diverse studies werden uitgevoerd waaronder een in 1996 over het effect van het structuurbeleid op de economische en sociale cohesie van de Unie 1989-1999100. Om de aard van de medegefinancierde acties en het economisch effect ervan op het MKB beter te kennen, heeft de Commissie in de loop van 1997 een thematische beoordeling verricht van "het effect van de structuurfondsen op het MKB101", die betrekking zal hebben op de volledige huidige programmering, met inbegrip van de communautaire initiatieven. Deze evaluatie zal dienen ter completering en bijwerking van die uit 1993 waarvan de resultaten in het verslag van 1994 werden toegelicht102. lidstaten bestaat. Deze subgroep heeft In het kader van het netwerk van de 250 Euro Info Centres dienen de werkzaamheden te worden vermeld van de subgroep die gespecialiseerd is in de structuurfondsen en die uit in 1996, behalve 49 EIC's uit de 15 informatievergaderingen en gedachtenwisselingen over het communautaire MKB-initiatief en de interregionale samenwerking krachtens Artikel 10 van het EFRO, verzamelingen gemaakt van "success stories" in verband met projecten die een positieve bijdrage hebben geleverd aan de lokale ontwikkeling in bijvoorbeeld Duitsland en Italië. Zo werd een honderdtal projecten geanalyseerd en aan de Commissie gepresenteerd. De gespecialiseerde EIC's zijn eveneens een waardevol instrument voor de feedback van praktische informatie naar de Commissie en verstrekken ook technisch advies aan de lokale, regionale en nationale overheden bij het ontwerp en de uitvoering van de programma's die door de structuurfondsen worden gesteund. Heel wat EIC's spelen een belangrijke rol bij de voorlichting van het MKB over de mogelijkheden die door de regionale programma's worden geboden. De EIC's nemen vaak deel aan het ontwerp en de bevordering van programma's voor regionale ontwikkeling, zoals INTERREG et OUVERTURE. Tenslotte werd in het kader van DIRECTORIA, een evenement op het gebied van interregionale samenwerking dat van 4 tot 6 december 1995 in 98 99 1 00 1 01 1 02 COM(96) 542 van 6. 11. 1996, gepubliceerd door het Publicatiebureau, ISBN 92-827-8878-4. COM(95) 583 van 14. 12. 1995 en COM(96) 502 van 30. 10. 1996. Gepubliceerd door het Publicatiebureau, ISBN 92-827-9168-8. PB nr. S 133 van 12. 7. 1997, blz. 39. COM(94) 221 van 7. 9. 1994. 49 Brussel en van 24 tot 26 februari 1997 in Straatsburg heeft plaatsgevonden, een beroep gedaan op de EIC's voor de promotie ervan en een tiental leden van het netwerk was aanwezig op de stand van de Europese Unie. Doelstelling 5b (kwetsbare plattelandsgebieden) te meer Als het MKB - zoals EUROSTAT het in zijn vierde verslag "Enterprises in Europe" noemt - "de ruggegraat van de Europese economie" vormt, geldt dat des in de plattelandsgebieden van de Unie. Het MKB is een essentieel bestanddeel van de economische structuur van de plattelandsgebieden, zeker met het oog op de diversifiëring van de economie van een structuur die vroeger grotendeels afhankelijk was van de landbouw - een sector die radicaal is hervormd - naar een multisectorale sociaal-economische ontwikkeling. Vandaar dat het MKB in het kader van diverse programma's en maatregelen voor plattelandsontwikkeling die door de structuurfondsen worden medegefinancierd, bijzondere steun krijgt om niet alleen de oprichting van kleine en middelgrote ondernemingen te vergemakkelijken en hun voortbestaan te waarborgen, maar ook hun klimaat te verbeteren door bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van de benodigde diensten bij te dragen en hun concurrentievermogen te versterken. Voor de tweede, periode van de hervorming van de structuurfondsen, namelijk 1994-1999, is meer dan 25% van de aan de programma's van Doelstelling 5b verleende kredieten bestemd voor investeringen in produktie, MKB, ambacht en diensten, wat neerkomt op een communautaire steun van circa 1,7 miljard ecu. 4. 2. De communautaire initiatieven De communautaire initiatiefprogramma's worden op basis van richtsnoeren van de Commissie opgesteld. Zij hebben over het algemeen betrekking op onderwerpen van communautair belang of voorzien in de toepassing van meer relevante of innoverende werkmethoden, aangezien de Europese dimensie mogelijkheden biedt om problemen op te lossen en inhoud geeft aan de te ondernemen acties. Zo werden in 1994 13 communautaire initiatieven (geprogrammeerd voor 1994-1999) goedgekeurd, namelijk MKB (1 065 miljoen ecu), ADAPT (1 600 miljoen ecu, aanpassing van de werknemers aan de gewijzigde omstandigheden in het bedrijfsleven), LEADER II (1 755 miljoen ecu, ontwikkeling van plattelandsgebieden), INTERREG II (3 472 miljoen ecu, grensgebieden), REGIS II (600 miljoen ecu, ultraperifere gebieden), EMPLOI (1 810 miljoen ecu, menselijke hulpbronnen), RECHAR II (453 miljoen ecu, omschakeling van door de achteruitgang van de steenkoolindustrie getroffen gebieden), RESIDER II (568 miljoen ecu, omschakeling van de ijzer- en staalzones), KONVER (725 miljoen ecu, omschakeling van de wapenindustrie en militaire bases), RETEX II (596 miljoen ecu, omschakeling van textielzones), URBAN (869 miljoen ecu, steden), PESCA (295 miljoen ecu, herstructurering van de~~visserijsector) en PEACE (296 miljoen ecu, speciaal hulpprogramma voor de verzoening in Noord-Ierland), die eveneens aan de ontwikkeling van het MKB kunnen bijdragen. Een presentatie van de initiatieven REGIS, URBAN, RETEX vindt u in de vorige publicatie103. Het communautair MKB-initiatief Het communautair MKB-initiatief, waarvoor één bedrag van een miljard ecu (regio's van Doelstelling 1, 2, 5b en 6) is uitgetrokken - waarvan 800 miljoen bestemd is voor de regio's van Doelstelling 1 - dient ter completering van de acties die in het kader van het Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector worden ondernomen, evenwel volgens de methoden en procedures van de structuurfondsen. Dit initiatief is bedoeld om het concurrentievermogen van het MKB in de Unie te versterken en zijn werkklimaat en 1 03 COM(95)362 def. van 8. 9. 1995. 50 strategie van "integrale kwaliteitszorg", knowhow te verbeteren. In 1995 en 1996 werden de operationele programma's van het MKB-initiatief (behalve dat voor Engeland) goedgekeurd. Zij bevatten maatregelen op het gebied van de samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen, die van de ene lidstaat tot de andere verschillen en voornamelijk op internationalisering, een betere toegang tot de interne markt en de overheidsopdrachten gericht zijn, acties inzake toelevering, de toepassing van de samenwerking met onderzoekscentra, toegang tot nieuwe technologieën, marketing, financiering, verbetering van de organisatie en het beheer van de ondernemingen of van het milieubeheer (milieuaudits). De diensten van het ondernemingenbeleid zijn over het algemeen lid van de toezichtcomités en nemen geregeld deel aan vergaderingen in de lidstaten. De voortgang van de programma's verschilt sterk van de ene lidstaat tot de andere. In Ierland bijvoorbeeld zijn in het kader van het programma dat voornamelijk gericht is op een financieringstechniek (rentesubsidies) voor kleine ondernemingen (<50 werknemers), bijna alle betalingsverplichtingen aangegaan. In Frankrijk worden als gevolg van twee oproepen tot het indienen van projectvoorstellen voor samenwerking tussen ondernemingen met het oog op modernisering en innovatie en voor transnationale partnerschappen momenteel de projecten „ geselecteerd. In Italië werden eveneens oproepen gedaan tot het indienen van projecten. In Spanje en Portugal daarentegen komen de programma's moeilijk van de grond. In Griekenland werden, dankzij de politieke bereidheid tot coördinatie van de acties ten behoeve van het MKB tussen de verschillende ministeries, 7 steunstructuren geselecteerd om het MKB beter van alle relevante communautaire programma's te laten profiteren. Wat de maatregel ten behoeve van "clusters" betreft, worden thans de projecten geselecteerd. De in 1996 goedgekeurde programma's van de nieuwe lidstaten omvatten met name maatregelen in Oostenrijk ten behoeve van milieuaudits, advies en opleiding op het gebied van telematica en milieutechnologie, in Zweden voor toegang tot de markten via netwerken, verbetering van de opleiding en het beheer, toegang tot de interne markt, nieuwe informatie- en milieutechnologieën als concurrentiefactoren, en in Finland met het oog op de versterking van de banden tussen onderzoek en opleiding en de toepassing van de technische verordeningen van de interne markt en van de "clusters". transnationale acties Voorts heeft de Commissie, gelet op de reserve van 25 miljoen ecu van het communautair MKB-initiatief, het Comité van beheer voor communautaire initiatieven op 17. 11. 1996 drie te bevorderen: actietypes voorgesteld om de uitvoering van 1) uitwisseling van ervaringen en goede praktijken tussen de lidstaten op van tevoren vastgestelde gebieden, 2) steun aan de zogenaamde "salons inversés" (contactbeurzen voor toeleveranciers, zoals de International Buyers' Exhibitions - IBEX)104 en 3) teletoerisme105 (om de ondernemingen van de toeristische sector ertoe aan te moedigen op Internet te gaan). Als gevolg van een aanbesteding106 heeft de Commissie een bemiddelende instantie geselecteerd voor steunverlening bij de animatie en organisatie van transnationale acties en met name bij de uitwisseling van ervaringen in het kader van de initiatieven met betrekking tot het MKB en de veranderingen in het bedrijfsleven. De diensten van het ondernemingenbeleid werken met alle bedoelde acties nauw samen door hun werkmethoden voor het MKB-beleid op het regionale beleid toe te passen en bij de selectie van de projecten (met name IBEX en toerisme) technische steun te verlenen. 1 04 '"5 1 06 Brochure met het Vademecum ISBN 92-827-7852-5 en PB nr. S 38 van 22. 2. 1997, blz. 46. Oproep tot het indienen van voorstellen voor de oprichting van een Europese coördinatie- en transferinfrastructuur die gericht is op het promoten van elektronische publiciteit en handel via het Internet-netwerk bij MKB uit de toeristische sector en in de minder begunstigde regio's van de Unie, PB nr. C 162 van 6. 6. 1996, blz. 21. Openbare procedure, PB nr. S 142 van 25. 7. 1996, blz. 33. 51 Het communautair initiatief LEADER II De steun aan het MKB en de ambachtelijke sector is een belangrijke dimensie van LEADER II, dat tot dusver 100 programma's/globale subsidies omvat. De communautaire bijdrage beloopt 1 755 miljoen ecu (tegen de prijzen van 1995, inclusief de reserve), wat de mogelijkheid moet bieden meer dan 4 miljard ecu in 800 LEADER-gebieden te investeren. De fondsen die voor steun aan het MKB en het ambacht zijn bestemd, worden op gemiddeld meer dan 20% geraamd. Dit percentage verschilt echter van het ene gebied tot het andere en vertegenwoordigt slecht een deel van de steun die LEADER aan het MKB en het ambacht verleent. Hoewel de in het kader van LEADER II gefinancierde acties reeds een aantal directe maatregelen ten behoeve van het MKB omvatten {toegang van het MKB en het ambacht tot zakelijke dienstverlening, buurtvoorzieningen van het type "one-stop shop", steun voor innoverende investeringen, steun bij de oprichting van ondernemingen of bevordering van telewerken), zijn er ook nog andere acties die indirect aan het MKB van de betrokken gebieden technische ondersteuningsmaatregelen op het gebied van plattelandsontwikkeling, de maatregelen inzake toepassings- en afzetmogelijkheden voor landbouw-, bosbouw- en lokale-visserijproducten en ook de maatregelen met betrekking tot opleiding. Maar het is ongetwijfeld de aanpak die aan de ligt, namelijk een geïntegreerde geografische ontwikkelingsstrategie met de medewerking van de betrokken actoren, die het MKB in staat stelt zijn activiteiten in het kader van een algemener ontwikkelingsproject te ontplooien. Aangezien is voor deelneming aan het LEADERrprogramma, kunnen via de uitgevoerde projecten nieuwe organisatie- en verkoopmethoden en nieuwe producten worden beproefd, wat het MKB nieuwe mogelijkheden biedt. ten goede komen. Dat geldt voor de diverse tenuitvoerlegging van LEADER innovatie een voorwaarde ten grondslag Ten slotte werd in LEADER II een nieuwe onderdeel inzake transnationale samenwerking opgenomen met een budget van 137 miljoen ecu. Zo kunnen de begunstigden van LEADER II gezamenlijk producten en diensten op alle gebieden van de plattelandsontwikkeling ontwerpen, realiseren en op de markt brengen. Via dit onderdeel zullen kleine en middelgrote ondernemingen uit LEADER-zones kunnen samenwerken en hun activiteiten kunnen ontwikkelen. 4. 3. Innoverende vormen van steunverlening De Europese Bedrijfsinnovatiecentra (BIC's), die overeenkomstig Artikel 7 van de EFRO-verordening door de Commissie worden gesteund, hebben ten doel aan de oprichting van innoverende ondernemingen en de modernisering en ontwikkeling van de bestaande kleine en middelgrote ondernemingen bij te dragen. In de Unie bestaan er momenteel 140 BIC's, die voor het merendeel in de regio's van de Doelstellingen 1 en 2, maar ook in die van de Doelstellingen 6 en 5b zijn gevestigd. Deze centra maken deel uit van het ENB (Europees Netwerk van Bedrijfsinnovatiecentra). De Commissie is in mei 1997 begonnen met een evaluatieonderzoek van haar actie ter ondersteuning van de BIC's, een actie die zij sinds 1984 in het kader van haar regionaal beleid onderneemt. Met deze studie, waarvan de resultaten in maart 1998 beschikbaar zullen zijn, wil de Commissie een eerste balans opmaken van haar actie, de samenhang beoordelen van haar actie met andere soortgelijke steunmaatregelen voor regionale ontwikkeling, die met communautaire of nationale kredieten worden gefinancierd, en de voor de uitvoering van deze actie vereiste aanpassingen voorstellen. , Artikel 10 van de EFRO-verordening107 staat de financiering toe van studies en proefprojecten inzake regionale ontwikkeling op communautair niveau, met name in de grensgebieden van de lidstaten. Het budget van Artikel 10 is beperkt tot 1% van de jaarlijkse 1 07 Verordening 2083/93 van 20. 7. 1993, PB nr. L 193 van 31. 7. 1993, blz. 38. 52 EFRO-kredieten. Een budget van circa 400 miljoen ecu is bestemd voor acties die betrekking hebben op 4 thema's: interne en externe interregionale samenwerking (RECITE II en ECOS/OUVERTURE II - 180 miljoen ecu), innovatie ten behoeve van de regionale en lokale economische ontwikkeling (90 miljoen ecu), ruimtelijke ordening (45 miljoen ecu) en stadsbeleid (80 miljoen ecu). Voor deze acties werden in het PB oproepen tot het indienen van voorstellen gepubliceerd. Zo zal steun worden verleend aan proefprojecten op de volgende innovatie en technologieoverdracht, nieuwe gebieden: steden, werkgelegenheidsbronnen, culturele samenwerking, interregionale samenwerking en ruimtelijk ordening. RECITE II is vooral voor het MKB van belang. informatiemaatschappij, interne en externe Voorts onderzoekt de Commissie thans de mogelijkheid om een nieuw instrument, "Eurofin" genaamd, in te voeren met als doel de financiering van innoverende kleine en middelgrote ondernemingen in steungebieden door participatie in hun kapitaal te verbeteren. De Commissie steunt ook de regionale ontwikkelingsstrategieën op het gebied van innovatie en de informatiemaatschappij. Zo worden de proefprojecten in het kader van Artikel 10 van de EFRO-verordening, RIS (Regionale Innovatiestrategieën) en RISI (Regionale Strategieën op het gebied van de Informatiemaatschappij), door ongeveer 60 regionale overheden uitgevoerd en zullen meer dan 1 000 regionale sleutelactoren uit zowel de particuliere als de overheidssector, onder wie met name bedrijfsleiders uit het MKB, deelnemen aan een gestructureerd strategisch overleg met als doel een regionale strategie uit te werken en deze door de identificatie van prioritaire projecten in een concreet actieplan om te zetten. De RIS zijn erop gericht de innovatie, met inbegrip van technologische en onderzoeksaspecten, alsmede van andere, even belangrijke aspecten van zuiver economische en institutionele aard, in traditionele productieapparaten te bevorderen. De RISI zijn bedoeld om de economische mogelijkheden en risico's van de informatiemaatschappij voor de regio's te identificeren, opdat zij op de effecten van deze nieuwe omwenteling kunnen anticiperen, de daardoor geboden mogelijkheden optimaal kunnen benutten en de negatieve gevolgen ervan zoveel mogelijk kunnen beperken. Beide acties worden in samenwerking met de activiteiten ter bevordering van enerzijds innovatie (RITTS in het kader van het Innovatieprogramma) en anderzijds de informatiemaatschappij uitgevoerd. De uitwerking van deze regionale strategieën en van het actieprogramma waar zij deel van uitmaken, is gebaseerd op de versterking van de samenwerking tussen de particuliere en de overheidssector en tussen de regionale ondernemingen, met name het MKB, en de infrastructuur van het aanbod van technologieën of diensten, dat met de technologische innovatie en de informatiemaatschappij in de regio verband houdt. Alle initiatieven voor strategische planning beginnen met de analyse van de vraag, met name van de behoeften van het MKB, en impliceren een multidisciplinaire en geïntegreerde aanpak waarbij een echte subsidiariteit op het niveau van de regionale verantwoordelijkheden wordt toegepast. Artikel 8 van de EOGFL-Oriëntatie-Verordening staat ook steun toe voor studies en proefprojecten inzake demonstratie en verspreiding van de communautaire resultaten op het gebied van landbouw- en plattelandsontwikkeling (voor voorbeelden wordt verwezen naar het hoofdstuk over vrouwelijke ondernemers). Artikel 6 van de ESF Verordening staat de financiering toe van innoverende acties voor technische bijstand, van proef- en demonstratieprojecten op het gebied van beroepsopleiding en ontwikkeling van de werkgelegenheid, alsmede van acties voor follow-up en evaluatie van de door het ESF medegefinancierde maatregelen. 53 5. MAATREGELEN TEN BEHOEVE VAN HET MKB IN SPECIFIEKE SECTOREN (LANDBOUW EN VISSERIJ) Doelstelling van modernisering/herstructurering van de visserij) (aanpassing 5a de landbouwstructuren en De maatregelen in het kader van de vroegere Verordening (EEG) nr. 866/90, die thans vervangen is door Verordening nr. 951/97 van de Raad van 20 mei 1997, en van Verordening (EEG) nr. 867/90 betreffende de verbetering van de voorwaarden inzake verwerking en afzet van land- en bosbouwproducten hebben voornamelijk betrekking op het MKB. Praktische ervaring en statistische informatie over de structuur van de levensmiddelensector tonen aan dat meer dan 90% van de circa 253 000 bedrijven in die EU-sector minder dan 20 werknemers heeft en dat 6% tussen 20 en 99 werknemers telt. Deze maatregelen beschouwen het MKB echter niet als doelgroep en bevatten geen specifieke acties of regelgeving voor dit soort ondernemingen. Voorts kan over de deelneming van het MKB aan de programma's en over de inspanningen op communautair niveau geen daarmee verband houdende financiële kwantitatieve informatie worden verstrekt. Het gemeenschappelijk visserijbeleid De visserijsector wordt door talrijke kleine en middelgrote ondernemingen gekenmerkt. Zo blijkt uit een studie van de Europese Commissie108 dat de industrie voor de verwerking van visserij- en aquacultuurproducten werk biedt aan circa 90 000 personen in 2 240 bedrijven, wat neerkomt op een communautair gemiddelde van 40 werknemers per onderneming (minimaal 16 in Italië en maximaal 91 in Duitsland). Bovendien heeft 95% van de schepen van de communautaire vloot een lengte van minder dan 24 meter. Het MKB is derhalve de belangrijkste begunstigde van de structurele bijstand ten behoeve van de visserij- en aquacultuursector. Het merendeel van de structurele en sociaal-economische maatregelen van de sector is immers voor het MKB bestemd, voornamelijk via het Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV) en het communautaire initiatief PESCA. Het FIOV, dat sinds 1994 het vierde structuurfonds van de EU (doelstelling 5a) vormt en voor de periode 1994-1999 over 2 800 miljoen ecu beschikt, kan maatregelen medefinancieren op de volgende gebieden: - aanpassing van de visserijactiviteit (inkrimping van de vloot, oprichting van gemengde vennootschappen); - modernisering en vernieuwing van de vissersvloot; - ontwikkeling van de aquacultuur; - bescherming van kustgebieden; - uitrusting van vissershavens; - verwerking en afzet van producten; - promotie van producten; - sociaal-economische maatregelen voor vissers; - andere maatregelen (technische bijstand). 1 08 Statistische studie over de visserij - en aquacultuurprodukten sector in de Europese Gemeenschap, april 1993, Europese Commissie. 6. STEUN VOOR HET MKB BIJ DE EUROPEANISERING EN INTERNATIONALISERING VAN ZIJN STRATEGIEËN, VOORAL DOOR MIDDEL VAN BETERE INFORMATIE- EN SAMENWERKINGSDIENSTEN 6. 1. Voorlichting van de ondernemingen 6. 1. 1. Het netwerk van Euro Info Centres In januari 1995 werden als gevolg van de uitbreiding van de Europese Unie tot 15 lidstaten 7 EIC's in Finland, 9 in Zweden en 7 in Oostenrijk geopend. Tegelijkertijd werd het beleid inzake de oprichting van verbindingscentra in de landen van Midden- en Oost-Europa voortgezet en tot de landen van het Middellandse-Zeegebied uitgebreid. Met 227 centra en 21 verbindingscentra vormen de EIC's één groot netwerk dat zowel overheids- als particuliere en semi-overheidsstructuren bestrijkt die directe contacten onderhouden met het MKB (Kamers van Koophandel, lokale ontwikkelingsmaatschappijen en banken). Zij staan volledig ten dienste van het MKB, zijn polyvalent en verlenen het MKB algemene deskundige hulp met betrekking tot communautaire aangelegenheden. Als bevoorrechte band tussen Europa en het MKB lichten de EIC's de ondernemingen voor, wijden ze in, adviseren ze en verlenen hun bijstand op alle gebieden die door de communautaire programma's en beleidsmaatregelen worden bestreken. Een nieuwe taak voor de Euro Info Centres Het Besluit van de Raad van 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma maakt van de EIC's de eerste aanspreekpunten ("first-stop-shops") voor de toegang van het MKB tot communautaire informatie. Door deze nieuwe taak moeten de EIC's het MKB op eenvoudiger, duidelijker en derhalve efficiëntere wijze dan in het verleden toegang tot de Europese Unie, haar wetgeving, programma's en mogelijkheden verschaffen. In dit verband werd een strategie voor de aanpassing van het netwerk vastgesteld, die op 19 september 1997 door de lidstaten gunstig werd onthaald. Deze strategie preciseert de concrete implicaties van de taak van first-stop-shop, het dienstenpakket dat door de EIC's wordt aangeboden en de modaliteiten voor feedback van informatie die afkomstig is van het MKB. De dimensie van first-stop-shop het CRAFT-netwerk Overeenkomstig het concept van "first-stop-shop" zijn de EIC's een centrum voor doorverwijzing en behandeling van dossiers. Zo vinden de kleine en middelgrote ondernemingen een lokale gesprekspartner die een eenvoudig en concreet antwoord kan geven op al hun vragen, hetzij direct, hetzij indirect door deze door te verwijzen naar de gespecialiseerde structuren of dienstverleners die bevoegd zijn om het dossier af te handelen. Uit operationeel oogpunt impliceert de concretisering van de doelstelling van "first-stop-shop" de ontwikkeling van een nauwe samenwerking met de overige intermediairs van het MKB, waaronder de andere communautaire netwerken zoals de Relay Centra voor innovatie, de Europese bedrijfsinnovatiecentra, waarnaar de EIC's de ondernemers doorverwijzen als zij behoeften aan diensten constateren waarin die netwerken kunnen voorzien. Het statuut van "first-stop-shop" betekent immers niet dat de EIC's de enige gesprekspartner van het MKB worden. De EIC's ontwikkelen op georganiseerde wijze hun partnerschappen met de overige intermediairs van het MKB (gastinstellingen, lokale, regionale en nationale partners, beroeps- en brancheorganisaties enz. ) door de onderlinge samenwerking aan te moedigen en dubbele functies en bevoegdheden uit hoofde van het subsidiariteitsbeginsel te vermijden. Het is immers van belang dat elke gesprekspartner van het MKB zijn voorlichtings- en adviesfunctie op een duidelijk gedefinieerd en complementair niveau vervult (algemene communautaire informatie voor de EIC's; gespecialiseerde communautaire informatie voor de overige van Nationale Steunpunten of 55 netwerken van de Commissie; lokale en nationale informatie voor de lokale en nationale partners). Om de kwaliteit van hun diensten te waarborgen, worden de EIC's continu aan een onafhankelijke audit onderworpen. Als gevolg van deze evaluatie zullen de EIC's eind 1997 gedeeltelijk worden vernieuwd. Voorts zullen via een uitnodiging tot inschrijving sectorale of horizontale, Europese of nationale organisaties die het MKB vertegenwoordigen, als geassocieerde leden in het EIC-netwerk kunnen worden geïntegreerd. Het dienstenpakket van de EIC's: Voorlichting In 1995 hebben de EIC's 310 000 vragen van ondernemingen uit de Europese Unie over alle Europese onderwerpen beantwoord. In 1996 waren het er meer dan 350 000. Als verspreiders van informatie stellen de EIC's talrijke documenten ter beschikking van de ondernemingen: brochures, informatiebladen, gidsen zoals bijvoorbeeld de gids voor milieubeheer die een instrument is voor zelfanalyse en voorlichting over de toepassing van de Europese milieunormen in het MKB. Als organisatoren van studiebijeenkomsten en conferenties nemen zij actief deel aan grote evenementen zoals de Europese weken van de (Information Society Project informatiemaatschappij, georganiseerd met het Office - projectbureau van de informatiemaatschappij) in de lidstaten van de Europese Unie, de LMOE en het Middellandse-Zeegebied. In het kader van de promotiecampagnes van 1996 en 1997 inzake respectievelijk normalisatie en de euro hebben de EIC's voorlichtingsdagen georganiseerd, voorafgegaan door enquêtes onder de ondernemingen en de ruime verspreiding van eigen brochures en programmatuur voor zelfanalyse. Aan het einde van het eerste halfjaar van 1997 waren er met deze campagnes naar schatting meer dan 6 miljoen contacten gelegd. Ten slotte heeft in de loop van 1997 een honderdtal EIC's meer dan 150 evenementen georganiseerd in het kader van een voorlichtingscampagne over veiligheid en gezondheid op het werk in het MKB. ISPO Eerste bijstand en advies in de verschillende ontwikkelingsfasen van de De EIC's verlenen de eerste steun ondernemingen. Zij de Europese financieringsmogelijkheden waarover de ondernemingen beschikken, zoals de communautaire programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling en de structuurfondsen, het Europese beleid inzake kwaliteit, normalisatie en certificatie en het milieubeleid. verstrekken advies vooral eerst over en Voorts verlenen de EIC's steun voor de instandhouding en consolidering van nieuwe markten. Zo dragen zij bij aan de europeanisering en internationalisering van de ondernemingen door meer informatie te verstrekken over alle markten van derde landen en over de desbetreffende programma's van de EU, en aan de bevordering van de samenwerking tussen ondernemingen, zowel uit de EU als uit derde landen, door een beroep te doen op de andere communautaire netwerken en instrumenten. Op al deze gebieden steunt de gezamenlijke expertise van het netwerk op de gespecialiseerde groepen van EIC's die produkten en diensten ontwikkelen waarmee in de behoeften van het MKB wordt voorzien. De belangrijkste gebieden die door deze groepen worden bestreken, zijn milieu, de euro, externe betrekkingen, de informatiemaatschappij, overheidsopdrachten en normalisatie. 56 De feedback van informatie afkomstig uit het MKB De diensten van de Commissie zijn zich ervan bewust dat de EIC's een bevoorrechte plaats innemen om hun de specifieke problemen te melden waarmee het MKB bij de uitvoering van de wetgeving of de deelneming aan bepaalde communautaire programma's wordt geconfronteerd. Deze feedback geschiedt door de EIC's rechtstreeks te raadplegen of door ze enquêtes te laten houden onder de kleine en middelgrote ondernemingen van hun regio. De EIC's zetten de in 1994 aangevatte werkzaamheden met betrekking tot de interne markt voort via een feedback-procedure die inmiddels goed functioneert en via de verzameling van 'success stories'. De EIC's hebben ook deelgenomen aan discussiepanels zoals de BTW-stuurgroep en hebben uit eigen naam of namens hun MKB-klanten advies en commentaar en groenboeken "overheidsopdrachten". Ten slotte spelen de EIC's een concrete rol in de werking van de interne markt door de andere EIC's over de klachtenprocedures in te lichten en de behandeling van de ingediende klachten op de voet te volgen. "eenheidsmunt", "innovatie" gegeven over de 6. 1. 2. Andere voorlichtingsacties Om de talrijke vragen om inlichtingen die door een sterk gevarieerd publiek (ondernemingen, beroepsorganisaties, adviseurs, studenten) rechtstreeks aan de Commissie worden gesteld, te kunnen beantwoorden, hebben de diensten van het ondernemingenbeleid in 1995 hun algemene voorlichtingsdienst ten behoeve van het ondernemerspubliek geherstructureerd door een informatiecentrum op te richten dat openstaat voor de bezoekers. Via een nauwe samenwerking met de informatiecentra van de overige diensten van de Commissie kan op efficiënte wijze gerichte informatie worden verstrekt en kunnen studiereizen en groepsbezoeken worden georganiseerd. Het maandblad EURO-INFO, dat beknopte informatie ten behoeve van het MKB bevat, wordt gratis in 60 000 exemplaren verspreid onder de beroepsorganisaties en -verenigingen, de leden van de netwerken BRE, BC-NET en EIC, de ondernemingen en de voorlichtingsdiensten van de Europese instellingen, alsmede de bureaus en delegaties die er uitdrukkelijk om vragen. De aanwezigheid van de stand van het ondernemingenbeleid met gerichte documentatie is een van de meest gevraagde en meest geapprecieerde instrumenten, vooral in de minder ontwikkelde regio's van de Unie, waar de stand vaak het enige directe instrument voor communautaire informatie is. Deze stand is alleen aanwezig op evenementen die op het MKB gericht zijn (met name INTERPRISE, EUROPARTENARIAT, "salons inversés", conferenties over het ambacht) en waaraan naar schatting gemiddeld 300 personen deelnemen. Om de zichtbaarheid van de communautaire acties ten behoeve van het MKB te vergroten, wordt al verschillende jaren samen met andere diensten van de Commissie aan bepaalde evenementen deelgenomen. Ten slotte heeft de Commissie steun verleend voor voorlichtingsseminars ten behoeve van het MKB in de lidstaten. 6. 2. Samenwerking en partnerschap tussen ondernemingen met het oog op europeanisering en internationalisering Een van de prioritaire gebieden van het ondernemingenbeleid is de samenwerking tussen ondernemingen, voornamelijk binnen de Europese Unie, maar ook met derde landen. Om het partnerschap tussen de ondernemingen in de Unie te stimuleren, heeft de Commissie netwerken voor het zoeken van partners opgericht en specifieke programma's voor ontmoetingen tussen ondernemingen (EUROPARTENARIAT en INTERPRISE) uitgewerkt. Om de internationalisering van de ondernemingen en met name het partnerschap tussen ondernemingen van de Unie en ondernemingen uit derde landen te bevorderen, heeft de Commissie specifieke programma's en acties opgezet. 57 De netwerken voor het zoeken van partners In 1996 hebben de 500 correspondenten uit 73 landen, die het BRE-netwerk vormen, 8 200 samenwerkingsaanbiedingen of -aanvragen opgesteld. Tegelijkertijd hebben de 300 adviseurs uit de 40 7 300 samenwerkingsaanbiedingen of -aanvragen geformuleerd. Deze aanvragen komen van kleine en middelgrote ondernemingen die een duurzaam samenwerkingsakkoord van technische, financiële of commerciële aard wensen te sluiten. landen die momenteel door BC-NET worden bestreken, INTERPRISE- samenwerkingsmogelijkheden van BRE, BC-NET en de Het derde meerjarenprogramma voor het MKB (1997-2000) voorziet in het opzetten van een "gegevensbank" die algemene toegang verleent tot de partnerschapsmogelijkheden, d. w. z. die de en EUROPARTENARIAT-evenementen combineert. Overeenkomstig deze richtsnoeren en na ruim overleg tussen de leden van de samenwerkingsnetwerken heeft de BC-NET/BRE-sector de werkzaamheden aangevat met het oog op de installatie van het nieuwe computer-instrument dat de leden met elkaar en met de Commissie moet verbinden. Bij het ontwerp van het instrument zijn bepaalde aspecten van doorslaggevend belang geweest, zoals met name de noodzaak om een gebruikersvriendelijk instrument te creëren, daarbij moderne technologieën toe te passen en de specifieke kenmerken van elk van de netwerken met betrekking tot hun werking en de toegang van de leden tot de gegevensbank te handhaven. Een van de prioriteiten van het nieuwe computer-instrument is derhalve de leden van BC-NET en BRE een actieve rol te laten spelen. De leden zullen in de toekomst immers de gegevens van de gemeenschappelijke gegevensbank on-line kunnen raadplegen en de voor hen interessante profielen kunnen opvragen door verschillende, van tevoren gedefinieerde zoekparameters te combineren. 6. 2. 1. Europeanisering van de ondernemingen 6. 2. 1. 1. Een juridisch instrument ter bevordering van de transnationale samenwerking: het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV) Het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV)109 is een juridisch kader bij uitstek om de transnationale samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te bevorderen. De voor het ondernemingenbeleid bevoegde diensten van de Commissie hebben derhalve het initiatief genomen om een netwerk van EESV's, REGIE genaamd, op te richten met als doel technische informatie te verstrekken en technische bijstand te verlenen om het EESV bij de economische subjecten te promoten110. In het kader van deze actie werd in maart 1996, in nauwe samenwerking met de diensten die met het vennootschapsrecht zijn belast, een conferentie georganiseerd om de balans op te maken yan de eerste zes jaar ervaring met het EESV en dit juridisch instrument bij het MKB te promoten. Deze conferentie is een unieke gelegenheid geweest voor ontmoetingen tussen de diensten van de Commissie en de huidige en potentiële gebruikers van het EESV en heeft de nodige impuls gegeven voor nieuwe acties ten behoeve van het EESV, zoals met name de goedkeuring door de Commissie op 9 september 1997 van een mededeling ter bevordering van de deelneming van EESV's aan overheidsopdrachten en aan met openbare middelen gefinancierde programma's111. Deze acties zullen betrekking hebben op het ontwerp van 1 09 1 10 Verordening (EEG) nr. 2137/85 van de Raad van 25 juli 1985 tot instelling van Europese Economische Samenwerkingsverbanden (EESV), PB nr. L 199 van 31. 7. 1985, blz. 1. Zie de mededeling betreffende de oprichting van het Europees Netwerk van EESV's (Regie), PB nr. C 146 van 13 juni 1995. De huidige juridische grondslag van het REGIE-project is het Besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het MKB, PB nr. L 6 van 10. 1. 1997, blz. 25. 1 ] ] Mededeling van 9. 9. 1997, PB nr. C 285 van 20. 9. 1997, blz. 17. 58 praktische hulpmiddelen, zoals een brochure voor kleine en middelgrote ondernemingen die dit samenwerkingsinstrument wensen te gebruiken. 6. 2. 1. 2. De partnerschapsprogramma's: EUROPARTENARIAT en INTERPRISE EUROPARTENARIAT EUROPARTENARIAT is gericht op de economische ontwikkeling van regio's die voor steun van de structuurfondsen in aanmerking komen (doelstellingen 1, 2, 5b en 6), door de transnationale samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te bevorderen. Dit programma, dat door de diensten van het ondernemingenbeleid en die van het regionaal en cohesiebeleid gezamenlijk wordt beheerd, biedt de ondernemingen de mogelijkheid potentiële partners te ontmoeten om eventuele samenwerkingsakkoorden te bespreken en te sluiten. Jaarlijks vinden er in de Europese Unie twee evenementen plaats. Voor de organisatie ervan wordt een methodologie toegepast die haar deugdelijkheid reeds heeft bewezen: keuze van een gastland, selectie van kleine en middelgrote ondernemingen uit de gekozen zone, die een partnerschap wensen te ontwikkelen (circa 400), opstelling van een catalogus met alle profielen van de geselecteerde ondernemingen, verspreiding van de catalogus in de 15 lidstaten en in derde landen, organisatie van gepersonaliseerde zakelijke afspraken, evaluatie en follow-up van de resultaten van de gelegde contacten. Dankzij het succes van de formule bestrijkt EUROPARTENARIAT thans meer dan 70 landen. In samenwerking met de bevoegde Directoraten-Generaal wordt elk evenement immers bij de mediterrane partners, de landen van Midden- en Oost-Europa, het Gemenebest van Onafhankelijke Staten, de Latijns-Amerikaanse en de Zuid-Oost-Aziatische landen gepromoot. De methodologie werd trouwens in de communautaire programma's voor de economische ontwikkeling van deze landen overgenomen. 59 EUROPARTENARIAT in cijfers: In 1995, Duitsland en Portugal. EUROPARTENARIAT Noordrijn-Westfalen (Dortmund, 20-21 maart 1995) heeft circa 5 000 bezoekers uit 54 landen bijeengebracht. De 357 Duitse ondernemingen hebben geprofiteerd van ongeveer 10 000 zakelijke afspraken met de 2 000 bezoekende kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan 200 afkomstig waren uit het Gemenebest van Onafhankelijke Staten. Uit het evaluatierapport blijkt dat er tussen Duitse ondernemingen en bezoekers 188 en tussen bezoekende ondernemingen 124 samenwerkingsakkoorden zijn gesloten. Gezien de positieve economische gevolgen voor het bedrijfsleven hebben de Duitse lokale overheden besloten in februari 1998 een tweede evenement in het kader van het INTERPRISE-programma te organiseren. EUROPARTENARIAT Portugal (Lissabon, 24-25 november 1995). 406 Portugese ondernemingen hebben in de loop van zowat 11 000 gesprekken ongeveer 2 000 kleine en middelgrote ondernemingen (waarvan 250 uit Zweden, Noorwegen en Finland) ontmoet. Dit evenement was een mijlpaal in het EUROPARTENARIAT-programma met de invoering van een computerprogramma te beheren. EUROPARTENARIAT groeit derhalve uit tot een forum voor Europese en internationale ontmoetingen tussen kleine en middelgrote ondernemingen. tussen bezoekers "spontane" afspraken om de In 1996, Zweden en Italië. het juni 1996), (Luleà, 13-14 eerste EUROPARTENARIAT Noord-Scandinavië EUROPARTENARIAT-evenement dat in een van de drie nieuwe lidstaten van de Unie werd georganiseerd, heeft meer dan 1 500 kleine en middelgrote ondernemingen uit 50 landen bijeengebracht. Voor de gelegenheid en bij wijze van uitzondering heeft EUROPARTENARIAT zich niet tot een enkel land gericht, maar tot Finland, Noorwegen en Zweden. Zo hebben 386 ondernemingen geprofiteerd van circa 7 500 zakelijke afspraken met de 1 200 bezoekende ondernemingen, waarvan er zo'n 225 uit de PHARE-landen en 160 uit de TACIS-landen kwamen. Tegelijkertijd hebben diverse studiebijeenkomsten plaatsgevonden, waaronder met name een conferentie over vrouwelijke ondernemers. EUROPARTENARIAT Italië (Genua, 27-29 november 1996) heeft, behalve een grote delegatie van ondernemingen uit de PHARE-, TACIS- en Middellands e-Zeelanden, voor het eerst een significante deelneming gekend van ondernemingen uit Azië, Latijns-Amerika en de Verenigde Staten, zodat meer dan 70 landen vertegenwoordigd waren. De 406 geselecteerde ondernemingen uit Noord- en Midden-Italië hebben tijdens zo 'n 12 000 bilaterale besprekingen circa 2 350 kleine en middelgrote ondernemingen ontmoet. In 1997, Griekenland en Frankrijk (Centraal-Massief): EUROPARTENARIAT Griekenland (Piraeus, 23-24 juni 1997). 400 ghekse kleine ' en middelgrote ondernemingen ontmoetten 1. 733 bezoekende ondernemingen afkomstig uit ruim 60 landen. Van de 1. 733 geregistreerde bezoekende ondernemingen kwamen er 758 uit de EU, 37 uit de EFTA-landen, 299 uit het Middellands Zeegebied, 360 uit PHARE-landen, 200 uit TACIS- landen, 64 uit Azië en 12 uit VS. In totaal werden er 11. 336 ontmoetingen georganiseerd. EUROPARTENARIAT Frankrijk Centraal-Massief (Clermont-Ferrand, 16-17 oktober 1997). 418 franse kleine en middelgrote ondernemingen ontmoetten 1. 750 bezoekende ondernemingen afkomstig uit ruim 60 landen. Van de 1. 750 geregistreerde bezoekende ondernemingen kwamen er 974 uit de EU (333 uit Frankrijk), 48 uit de EFTA-landen, 213 uit het Middellands Zeegebied, 201 uit PHARE-landen, 138 uit TACIS-landen, 104 uit Azië, 34 uit Latijns-Amerika, 25 uit VS en 13 ui Canad. In totaal werden er 10. 300 ontmoetingen georganiseerd. Geplande evenementen: EUROPARTENARIAT Nederland 1998 (Apeldoorn, 11-12 juni) en EUROPARTENARIAT Spanje 1998 (Valencia, 12-13 november). 60 INTERPRISE INTERPRISE wordt in het kader van het ondernemingenbeleid uitgevoerd en heeft tot doel het aantal lokale, regionale of nationale initiatieven om de transnationale samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren, door middel van ontmoetingen tussen bedrij fsleiders uit te breiden. Hoewel dit programma gebaseerd is op de methodologie van EUROPARTENARIAT, bestaan er toch aanzienlijke verschillen tussen beide programma's. INTERPRISE steunt immers evenementen van beperkte omvang (circa 100 kleine of middelgrote ondernemingen), die op een of meer sectoren in alle Europese regio's gericht zijn, ongeacht of zij voor steun van de structuurfondsen in aanmerking komen. Zo kunnen de lokale bedrijven gebruik maken van INTERPRISE om een economisch ontwikkelingsbeleid in een gekozen sector concreet te illustreren. De formule kent een enorm succes. Sinds 1990, het jaar waarin het programma van start is gegaan, werden meer dan 200 projecten uitgevoerd. tot de PHARE-landen, de TACIS-landen, de Derde landen - landen van Midden- en Oost-Europa en mediterrane partners - konden in een eerste fase bij een aantal van deze projecten worden betrokken. De Commissie heeft deze landen van methodologie vervolgens Latijns-Amerika, de mediterrane partners en de landen van Zuid-Oost-Azië uitgebreid. Het evenement dat van 20 tot 22 mei 1997 te Riyad in het kader van de samenwerking tussen de Unie en de Golfstaten werd georganiseerd, is een voorbeeld van de uitbreiding van de INTERPRISE-methode. 170 ondernemingen, waarvan 75 uit de Golfstaten en 95 uit de Europese Unie, hebben daaraan deelgenomen en tussen de deelnemers hebben 800 afspraken plaatsgevonden. In 1995 hebben 38 in de lidstaten georganiseerde INTERPRISE-evenementen 6 000 ondernemingen op de been gebracht en 15 000 zakelijke afspraken opgeleverd. In de evaluatierapporten van de projecten is er sprake van nagenoeg 500 samenwerkingsakkoorden. In 1996 werden 35 evenementen gesteund en voor 1997 zijn 32 evenementen gepland. 6. 2. 1. 3. Aanmoediging tot interregionale samenwerking: RECITE II In het kader van de interne interregionale samenwerking werd in oktober 1996 een oproep tot het indienen van voorstellen gepubliceerd112 om projecten te steunen op 5 gebieden, waarvan 2 direct met het MKB te maken hebben, namelijk de verbetering van de toegang van het MKB tot de Europese markt, met name door toepassing van geschikte technieken voor samenwerking tussen ondernemingen, en de verbetering van het dienstenaanbod voor het MKB op het gebied van stimulering tot innovatie. 6. 2. 1. 4. Transnationale toelevering inzake toelevering ontwikkeld, dat De Commissie heeft geleidelijk aan een beleid aanvankelijk bedoeld was om de oprichting van een echte Europese toeleveringsmarkt te bevorderen en dat recentelijker de internationalisering van de Europese toelevering en de versterking van haar concurrentievermogen in de wereldeconomie stimuleert. Initiatieven worden genomen in het kader van het ondernemingenbeleid als onderdeel van zijn derde meerjarenprogramma voor het MKB in de Europese Unie. Gezamenlijke initiatieven worden uitgevoerd met andere diensten van de Commissie, met name industrie, regionaal beleid en Eurostat. De Commissie heeft ook een goede werkrelatie tot stand gebracht met een aantal beroepsverenigingen en bemiddelende organisaties op het gebied van toelevering, zoals Kamers van Koophandel en Industrie en Ontwikkelingsmaatschappijen op Europees, 1 12 PBnr. C 326 van 31. 10. 96, blz. 9. 61 nationaal en lokaal niveau. Met de initiatieven worden drie belangrijke doelstellingen nagestreefd, namelijk: - Verbetering van de transparantie van de toeleveringsmarkt door de publicatie van een gids inzake de juridische aspecten van industriële toeleveringen en van een gids van de bemiddelende organisaties op het gebied van toelevering (de derde editie is momenteel in voorbereiding), door statistische studies van het economisch belang van de toelevering en de organisatie en ondersteuning van studiebijeenkomsten en forums over toelevering (consumentenelektronica, textiel/kleding en bouw); - Versterking van de interindustriële partnerschappen door het opzetten van een netwerk voor bijstandsverlening bij toelevering, SCAN - Sub-Contracting Assistance Network - genaamd (de resultaten van de experimentele fase werden in februari 1995 in Brussel gepresenteerd) met het oog op de interconnectie van de bestaande gegevensbanken inzake toelevering en uitwisselingen over heel Europa op grond van een gemeenschappelijke aanpak bij het verzamelen van gegevens over leveranciers in sleutelsectoren van de industrie; de voorbereiding van sectorale toeleveringsnomenclaturen; de promotie en ondersteuning van International Buyers' Exhibitions (voor het IBEX-programma: zie kaderartikel) en de publicatie van een "Europese gids over samenwerking" en van "Richtsnoeren voor partnerschappen bij industriële toeleveringen" in samenwerking met UNICE, centra voor ontwikkeling van de toelevering en sectorale projecten, met name in de sectoren consumentenelektronica en scooters; - Bevordering van de internationalisering van de Europese toelevering via het toekennen van beurzen voor opleidingsprogramma's in Japan (Human Resource Training Programme - HRTP, thans Japan Industry Insight genoerfïd) in samenwerking met het Centrum voor Industriële Samenwerking EU-Japan en de deelneming, in februari 1997, van Europese leveranciers van auto-onderdelen aan een contactbeurs voor toeleveranciers in Michigan. 62 IBEX: INTERNATIONAL BUYERS1 EXHIBITIONS - "SALONS INVERSÉS" Het IBEX-concept werd in het kader van het ondernemingenbeleid gelanceerd en beproefd ingevolge het verzoek van de Raad113 om "experimenten te stimuleren met bijeenkomsten die óp initiatief van de opdrachtgevers worden georganiseerd om contacten te leggen met toeleveranciers in het kader van nieuwe interindustriële partnerschapsbetrekkingen" (de zogenaamde "salons inversés" of contactbeurzen voor toeleveranciers). Dit concept werd in het kader van het regionale beleid en van het communautaire MKB-initiatief overgenomen. Zo stimuleert en steunt de Commissie de organisatie van "salons inversés "/IBEX (International Buyers ' Exhibitions) in de regio 's die voor de structuurfondsen en met name voor Doelstelling 1 in aanmerking komen. De "salons inverses"/IBEXzijn voorgeprogrammeerde ontmoetingen op internationaal niveau tussen grote ondernemingen en het MKB, gericht op duidelijk geïdentificeerde behoeften van grote ondernemingen en het specifieke potentieel van het MKB om daarin te voorzien. Het leggen van deze contacten tussen ondernemingen in een specifieke strategische sector (automobiel, levensmiddelen, textiel, hout enz. ) is bedoeld om internationaal niveau naar enerzijds grote ondernemingen bij het zoeken op MKB-partners voor specifieke samenwerkingsbehoeften te helpen en anderzijds de relaties tussen grote ondernemingen en het MKB te bevorderen door kleine en middelgrote ondernemingen de kans te geven directe contacten te leggen met grote ondernemingen die belangstelling hebben voor hun producten en diensten of hun knowhow. De IBEX bieden de mogelijkheid om de kwaliteit en het belang van het leggen van contacten tussen het MKB en grote ondernemingen te optimaliseren en besparen de deelnemers tijd en geld in vergelijking met de traditionele contactbeurzen voor toeleveranciers. In het kader van het ondernemingenbeleid heeft de Commissie de volgende 7 IBEX gesteund: VETIS in november 1996 in Turijn (automobiel), waarbij 67 opdrachtgevers tijdens 4 550 afspraken 316 toeleveranciers hebben ontmoet, een vervolg op VETIS 1994, waarbij 54 kopers tijdens 7 314 afspraken 530 leveranciers hadden ontmoet; MET in oktober 1996 in Straatsburg (geavanceerde technologie), 20 kopers, 156 leveranciers, 1 485 afspraken; AEROMART in december 1996 in Toulouse (luchtvaart), waarbij 31 kopers tijdens 2 500 afspraken 182 leveranciers hebben ontmoet; Elmia Food in maart 1997 te Jönkoping in Zweden (levensmiddelen), waarbij 25 kopers tijdens 280 afspraken 68 leveranciers hebben ontmoet; Eurocontract in oktober 1995 te Brussel (multisectoraal), waarbij 54 kopers tijdens 1 340 afspraken 145 leveranciers hebben ontmçet; Telematics, gepland in november 1997 in Milaan. 1 13 Resolutie van de Raad van 22 november 1993, PB nr. C 326 van 3. 12. 1993, blz. 1. 63 6. 2. 1. 5. Gezamenlijke ondernemingen in de Unie: het JEV-instrument Het doel van dit nieuwe programma JEV (Joint European Venture) is de oprichting van transnationale gezamenlijke ondernemingen door het MKB van de Europese Unie te steunen. Het sluit aan bij de conclusies van de mededeling van de Commissie van 10 juli 1996 over het Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB en bij het Besluit van de Raad van 9 december 1996 betreffende het meerjarenprogramma voor het MKB, waarin de Commissie wordt verzocht het MKB ertoe aan te moedigen een activiteit in een andere lidstaat te creëren ofte ontwikkelen. Het is een mechanisme dat een communautaire bijdrage omvat om een deel van de in het kader van de oprichting van een gezamenlijke onderneming gedane uitgaven te dekken. Het bedrag en de voorwaarden voor de toekenning van deze bijdrage zijn: - - tot 50%, met een maximum van 50 000 ecu, van de in aanmerking komende kosten in de vorm van een terugvorderbaar voorschot; in geval van oprichting van de gezamenlijke onderneming kan deze bijdrage tot maximaal 100 000 ecu worden verhoogd om behalve 50% van de in aanmerking komende kosten een extra betaling van maximaal 10% van het totale bedrag van de verrichte investering te dekken. Dit programma zal worden uitgevoerd via een netwerk van financiële intermediairs, zoals onder meer instellingen die gespecialiseerd zijn in de financiering van investeringen. 6. 2. 2. Internationalisering van de ondernemingen: samenwerking met derde landen De welvaart van de Europese Unie is grotendeels afhankelijk van de buitenlandse handel en investeringen. Er bestaat een positieve relatie tussen vrije wereldhandel en industriële expansie, economische groei en werkgelegenheid. Ondanks de verhoogde concurrentiedruk heeft de internationalisering van de wereldeconomie het MKB een ongekend groei- en concurrentiepotentieel geboden, dat moet worden versterkt. De EU-ondernemingen moeten zowel de voordelen van de interne markt optimaal benutten als hun aanwezigheid op de markten van derde landen waarborgen. Voordelen voor buitenlandse concurrenten als gevolg van de liberalisering van de interne markt moeten worden gecompenseerd met inspanningen om EU-ondernemingen met inbegrip van het MKB handels- en investeringsmogelijkheden op derde markten te bieden. De Commissie verleent niet alleen vrije toegang tot de markten van derde landen via haar handelsbeleid, maar heeft ook speciale instrumenten ontwikkeld om de activiteiten van het MKB buiten de grenzen van de Gemeenschap te steunen. 6. 2. 2. l. —Han dels beleid Op 14 februari 1996 heeft de Commissie een markttoegangsstrategie114 goedgekeurd waarin zij een strategie schetst om andere markten open te stellen. De Commissie adviseert een tweevoudige benadering, bestaande uit bilaterale maatregelen gecombineerd met een multilateraal optreden in de WTO en elders. In het kader van deze markttoegangsstrategie werd interactieve marktoegangsgegevensbank (beschikbaar op Internet). Zo kan het MKB de Commissie meedelen met welke hinderpalen het bij activiteiten in het buitenland wordt geconfronteerd en kan de Commissie op haar beurt namens het MKB in het kader van de WTO of bij bilaterale onderhandelingen actie ondernemen. gezet met belangrijke oprichting stap van een de de 14 "De mondiale uitdaging van te internationale handel: een markttoegangsstrategie voor de Europese Unie", COM(96) 53 def. van 14. 2. 1996. R4 individuele ondernemingen, met In het kader van de Verordening Handelsbelemmeringen115, die op 1 januari 1996 in werking is getreden, werd een zogenaamde derde benadering gecreëerd. Zij heeft betrekking op klachten van inbegrip van kleine en middelgrote ondernemingen (naast de klachten van lidstaten en EU-bedrijfstakken), over nadelige handelseffecten als gevolg van handelsbelemmeringen in derde landen. Teneinde het MKB relevante en gemakkelijk toegankelijke informatie aan te bieden over de mogelijkheden om in het buitenland zaken te doen, zet de EU thans een systeem op voor het verstrekken van informatie over de voorwaarden en eisen van markten in derde landen. Wederzijdse erkenning kan door zijn reciprociteit aantrekkelijker (en derhalve efficiënter) zijn dan eenzijdige druk om de markten van derde landen te liberaliseren door de hinderpalen van regelgevende aard waarmee Europese handelaars en exporteurs worden geconfronteerd, te beperken. Tot dusver zijn er overeenkomsten voor wederzijdse erkenning van de conformiteitsbeoordeling van gereglementeerde producten gesloten met Australië, Nieuw-Zeeland, Canada en de Verenigde Staten. De positieve effecten ervan zullen vooral worden gevoeld door het MKB dat doorgaans niet in staat is de lasten van diverse nationale jurisdicties te dragen. Ook op multilateraal niveau volgt de EU een rigoureuze marktontsluitingsstrategie. Deze houdt in dat a) het acquis van de Uruguay-ronde wordt geconsolideerd en dat erop wordt toegezien dat alle verbintenissen strikt worden nagekomen, b) er middelen worden gezocht om de marktontsluiting voort te zetten en de multilaterale of plurilateral regelingen tot nieuwe terreinen zoals mededinging en investeringen uit te breiden, en c) er oplossingen worden gevonden voor de nieuwe problemen en hinderpalen die met de internationalisering van de wereldeconomie gepaard gaan. Dit zal naar verwachting een positief effect sorteren op de ontwikkeling van het MKB. In het kader van de WTO heeft de EU een sleutelrol gespeeld in de geslaagde onderhandelingen over basistelecommmunicatiediensten en informatietechnologieproducten en heeft zij de aanzet gegeven tot het akkoord over de financiële diensten, waarover thans opnieuw onderhandelingen worden gevoerd. Aan het einde van de WTO-ministerconferentie van december 1996 in Singapore hebben de ministers met name de WTO-verklaring over de handel in informatietechnologieproducten goedgekeurd, waardoor de deelnemers vóór het jaar 2000 van douanerechten en andere heffingen op informatietechnologieproducten zullen worden vrijgesteld. 41 WTO-leden, die 92% van de wereldhandel in IT-producten vertegenwoordigen, hebben hun deelneming aan de uiteindelijke overeenkomst toegezegd. Met een extra invoer ten bedrage van circa 105 miljard US$ in 1995 is de EU de op een na grootste importeur van IT-producten. De afschaffing door de EU van de tarieven voor circa 400 significante verbetering van de markttoegang voor buitenlandse leveranciers. Zij zal de EU-ondernemingen en met name het MKB in staat stellen informatietechnologieproducten tegen lagere kosten aan te kopen en zal zo een aanzienlijke stimulans zijn voor de versterking van hun concurrentievermogen. informatietechnologieproducten betekent een 6. 2. 2. 2. Samen werking met de E VA De EER-Overeenkomst tussen de EU en de (Europese Economische Ruimte) EVA-EER-lidstaten (Noorwegen, IJsland en Liechtenstein) is op 1. 1. 1994 in werking getreden. Zij bood vanaf die datum een kader voor de deelneming van de EVA-EER-lidstaten aan het meerjarenprogramma van communautaire acties ter versterking van de prioritaire krachtlijnen en ter verzekering van de continuïteit en de consolidatie van het beleid ten aanzien van de ondernemingen, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf. Met ingang van 1. 1. 1997 werd de samenwerking tot het derde meerjarenprogramma voor het MKB uitgebreid. 15 Verordening (EG) nr. 3286/94 van de Raad van 22 december 1994, PB nr. L 349 van 31. 12. 1994, blz. 71. 65 6. 2. 2. 3. Samenwerking met de Noord-Amerikaanse markt VERENIGDE STATEN In november 1995 hebben de Europese commissarissen voor handel en industrie en de de Transatlantische Ondernemersdialoog Amerikaanse minister (TransAtlantic Business Dialogue - TABD) geopend, een uniek, door het bedrijfsleven op gang gebracht proces dat Europese en Amerikaanse leidinggevende functionarissen in staat stelt gezamenlijke aanbevelingen aan de hoogste regeringsniveaus in de EU en de VS te doen en zo de transatlantische handel en investeringen te bevorderen. handel van In november 1996, werd op de TABD-conferentie in Chicago het Transatlantische initiatief voor het kleinbedrijf (Transatlantic Small Business Initiative - TASBI) opgezet om in de specifieke behoeften van het kleinbedrijf te voorzien. Het is een integrerend en horizontaal deel van de TABD en is bedoeld om wederzijds voordelige zakenrelaties tussen het Europese en het Amerikaanse MKB te bevorderen. Momenteel omvat het initiatief twee belangrijke componenten: -partnerschapsevenementen die er voornamelijk op gericht zijn kleine en middelgrote ondernemingen uit specifieke sectoren aan beide kanten van de Atlantische Oceaan tot het sluiten van handelsakkoorden en partnerschappen aan te moedigen; - het opzetten van een EU/VS-informatie- en samenwerkingssysteem dat als one-stop shop fungeert om de ondernemingen complete informatie te verstrekken over onderwerpen in verband met handelsactiviteiten in de EU en de VS. Voorts zal bij de behandeling van belangrijke kwesties, zoals normen en certificatie, en bij de uitvoering van de gezamelijke EU/VS-studie bijzondere aandacht worden besteed aan de specifieke problemen van het MKB. Gedurende de TABD conferentie in Rome (november 1997) is er verdere vooruitgang geboekt in de ontwikkeling van TASBI. Bijkomende specifieke zaken voor KMOs werden (samengesteld uit geïdentificeerd zoals elektronische handel. Het TASBI-commité vertegenwoordigers van de Europese Commissie, de Amerikaanse Regering en de privé sector) zal uitgebreid worden en tweemaal per jaar samenkomen. Er werden nieuwe voorstellen gelanceerd die verder onderzocht zullen worden (met betrekking tot analyse, training, diffusie van 'succes stories' en algemene informatie). Tevens werden beslissingen genomen rond nieuwe acties in de 'partner-evenementen' en de ontwikkeling van informatie- en coöperatiesystemen. • Partnerschapsevenementen In 1997-werden twee partnerschapsevenementen georganiseerd: a. in de Verenigde Staten: de "European Automotive Suppliers' Mission to Michigan" (EASMM97) heeft in februari in Detroit plaatsgevonden tijdens 's werelds grootste evenement op het gebied van autotechniek (de SAE Expo van de Society of Automotive Engineers). Dit was de eerste actie die door de Europese Commissie werd gecoördineerd en gesteund. 140 Europese ondernemingen en organisaties hebben aan meer dan 200 ontmoetingen met 52 Amerikaanse automobielbedrijven en/of aan de tentoonstelling in het Europees Dorp deelgenomen. b. in Europa: de "Eurobenefit Matchmaker"-missie, georganiseerd door het Amerikaanse ministerie van Handel en gesteund door de Commissie, heeft in april plaatsgevonden. 15 Amerikaanse ondernemingen uit de medische, automobiel-, sportartikelen-, computer-, franchising- en andere sectoren hebben Amsterdam, Brussel en Rome bezocht en aan de "Eurobenefit Business Conference" deelgenomen. 66 in Amerikaanse ondernemingen hebben aan het EUROPARTENARIAT-evenementen Griekenland (Piraeus, 23-24 juni 1997) en Frankrijk-Centraal Massief (Clermont-Ferrand, 16- 17 oktober 1997) deelgenomen. Voor 1998-1999 zijn de volgende partnerschapsevenementen gepland: a. EASM98, een derde "European Automotive Suppliers' Mission to Michigan"; b. "Healthcare matchmaker" evenement, georganiseerd door het Departement van Handel VS (US Department of Commerce) in februariel998; c. Amerikaanse ondernemingen zullen deelnemen aan EUROPARTENARIAT 1998 in Apeldoorn; d. PARTNERSHIP-evenement in Texas in 1999, waaraan Europese en Amerikaanse hightechbedrijven zullen deelnemen. e. De Commissie en het Amerikaanse ministerie van Handel onderzoeken thans andere 'partner'-evenementen die georganiseerd kunnen worden in Europa en de Verenigde Staten (zoals een INTERPRISE evenement en een VS "matchmaker mission" in the franchising sector. • Informatie- en samenwerkingssysteem De Europese Unie en de Verenigde Staten ontwikkelen een voor KMO gebruiksvriendelijk informatie- en coöperatiegegevensbestand. Het Amerikaanse ministerie van Handel heeft reeds een TABD/SME-homepage gecreëerd met informatie over diensten en toekomstige MKB-evenementen. De Commissie onderzoekt momenteel hoe zij het informatiesysteem met haar bestaande samenwerkingsnetwerken, met name BC-NET en BSO, kan verbinden. Het Amerikaanse ministerie van Handel bestudeert de mogelijkheid om BC-NET tot de VS uit te breiden. CANADA De ondertekening, in december 1996, van de politieke verklaring en het actieprogramma EU- Canada betekende een nieuwe start in de relaties tussen de EU en Canada. De contacten tussen ondernemingen worden als prioritair beschouwd en daarbij zal de nadruk worden gelegd op: - identificatie en ondersteuning van de totstandbrenging van transnationale strategische allianties tussen ondernemingen, technologieoverdracht en andere vormen van industriële samenwerking; - onderzoek naar mogelijkheden voor de ondersteuning van contacten tussen ondernemingen, met inbegrip van ronde tafels, studiebijeenkomsten en conferenties over onderwerpen die van wederzijds belang zijn, eventueel met toepassing van de bestaande mechanismen die door de Raamovereenkomst van 1976 werden ingesteld. Het subcomité voor industriële samenwerking zal nieuw leven worden ingeblazen en een leidinggevende rol krijgen bij de bevordering van contacten tussen ondernemingen, waarbij bijzondere aandacht zal worden besteed aan contacten tussen kleine en middelgrote ondernemingen. Voor het eerst heeft een delegatie van Canadese ondernemingen aan EUROPARTENARIAT Frankrijk-Centraal Massief in 1997 deelgenomen. 6. 2. 2. 4. In dustriële s am en werking m et Japan De industriële samenwerking is een van de vier pijlers van het mededingingsbeleid, zoals de Commissie die in 1994 in haar mededeling "Het beleid inzake het concurrentievermogen van de Europese Unie op industriegebied"116 heeft gedefinieerd. Het doel ervan is de 1 ] 6 COM(94) 319 van 14. 9. 1994. aanwezigheid van de EU-industrie op snelgroeiende markten te versterken en de concurrentiepositie van de ondernemingen door de uitwisseling van ervaring en knowhow te verbeteren. Voor haar activiteiten op het gebied van de industriële samenwerking met Japan heeft de Commissie derhalve drie complementaire krachtlijnen vastgesteld: -Immateriële lange termijn investeringen op in de vorm van opleidings- en uitwisselingsprogramma's die de Europese bedrijfsleiders, wetenschappers en ambtenaren inzicht moeten geven in de situatie in Japan. Het Centrum voor industriële samenwerking EU-Japan werd in 1987 opgericht als een joint-venture tussen de Commissie en het Japanse ministerie van Internationale Handel en Industrie (MITI). Het biedt een efficiënte voorlichtingsdienst voor óndernemingen en ook opleidingsprogramma's aan. In juni 1996 werd een kantoor in Brussel geopend. Via thematische missies, bestaande uit een veertiendaagse studiebijeenkomst over specifieke, met de industrie verband houdende onderwerpen, en het opleidingsprogramma voor leidinggevend personeel, dat bestaat uit studiebijeenkomsten van 11 tot 16 weken met cursussen en bezoeken aan bedrijven, hebben taal, cultuur en Europese MKB-bedrijfsleiders de kans gekregen de managementmethoden te bestuderen, de markt te analyseren, de industriële structuren, distributiekanalen en juridische kwesties te leren kennen en vooral ook waardevolle contacten te leggen met de Japanse industrie. Gezien hun beperkte financiële middelen hebben de deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen steun gekregen in de vorm van beurzen die door de Commissie in het kader van het ondernemingenbeleid werden toegekend. Japanse - Steun voor sectorale industriële initiatieven, zoals missies van industriëlen naar Japan, conferenties en studiebijeenkomsten. De eerste JAM A-CLEP A-conferentie over "Europese onderdelen voor de Japanse automobielindustrie", die in maart 1995 in Parijs heeft plaatsgevonden, bestond uit 80 persoonlijke ontmoetingen tussen EU- en Japanse industriëlen. De tweede conferentie vond in mei 1996 plaats in Berlijn. Voorts blijft de Commissie steun verlenen voor het programma 'consumentenelektronica', dat al sinds 1991 loopt en waardoor de concurrentiepositie van de producten van de deelnemende producenten en kopers van onderdelen aanzienlijk is verbeterd. Dit initiatiefprogramma van de industrie werd tot Oost-Europese partners en tot andere gebieden van de consumentenelektronica uitgebreid. - Aanmoediging van contacten op hoog niveau tussen bedrijfsleiders via de Ronde Tafel van EU- en Japanse industriëlen (die sinds 1995 driemaal heeft plaatsgevonden), de vergaderingen UNICE-KEIDANREN en het Handelsforum EU-Japan. Met het oog op de uitvoering van dit beleid werd de in 1993 aangevatte Dialoog tussen het MITI en-de Europese Commissie voortgezet. In 1995 en 1996 hebben diverse vergaderingen op hoog niveau tussen vertegenwoordigers van het MITI en de Commissie plaatsgevonden, met als doel: - het opzetten, controleren en ondersteunen van gezamenlijke programma's ter bevordering van de en uitwisselingsprogramma's, industriële initiatieven in specifieke sectoren, Ronde Tafel van EU- en Japanse industriëlen); tussen de EU samenwerking (opleidings- industriële Japan en - de bevordering van de convergentie van het gemeenschappelijke werkgroepen op het gebied van de biotechnologie en kwaliteitsnormen. industriebeleid door middel van informatiemaatschappij, 68 6. 2. 2. 5. Samenwerking met de landen van het Middellandse-Zeegebied, Latijns-Amerika en Azië De samenwerking tussen de EU en de ontwikkelingslanden in het Middellandse-Zeegebied, Latijns-Amerika en Azië is er in eerste instantie op gericht de economische ontwikkeling in derde landen met name via het MKB te steunen, maar het Europese MKB profiteert ook van die samenwerking, met name door de oprichting van gezamenlijke ondernemingen (ECIP) of de levering van goederen en diensten in die landen. Behalve de bevordering van de investeringen in het kader van de steunprogramma's voor deze derde landen, werden de door het ondernemingenbeleid opgezette programma's en netwerken voor samenwerking tussen ondernemingen geleidelijk aan tot deze landen uitgebreid. Zo werden de voor de Europese ondernemingen ontwikkelde methodologieën overgedragen om een samenwerking met ondernemingen uit derde landen tot stand te brengen. • Het ECIP-programma: bevordering van directe investeringen en gezamenlijke en in het Middellandse-Zeegebied, Azië, Latijns-Amerika ondernemingen Zuid-Afrika De Commissie heeft een specifiek instrument ontwikkeld, namelijk European Community Investment Partners117 - ECIP (250 miljoen ecu voor 1995-1999), om directe investeringen in de landen van het Middellandse-Zeegebied, Azië, Latijns-Amerika en sinds 1996 ook Zuid-Afrika te vergemakkelijken. ECIP steunt de oprichting van gezamenlijke ondernemingen tussen EU- en lokale bedrijven of het sluiten van licentieovereenkomsten. ECIP is gericht op het MKB, maar activiteiten van grotere ondernemingen komen ook in aanmerking. Grote multinationale ondernemingen zijn echter uitgesloten. In 1995 en 1996 werden 825 projecten goedgekeurd (tegenover 624 in 1993 en 1994) voor een totaal steunbedrag van 99 miljoen ecu, wat bewijst dat steeds meer acties worden gesteund. In het kader van de vier verschillende programmafaciliteiten worden subsidies of leningen toegekend om acties te steunen met betrekking tot het zoeken van investeringspartners en de identificatie van projecten (faciliteit nr. 1), uitvoerbaarheidsstudies en/of proefprojecten (faciliteit nr. 2), gezamenlijke ondernemingen door deelneming in het kapitaal (faciliteit nr. 3) en opleiding, management en technische bijstand door het dekken van de kosten (faciliteit nr. 4). Alle acties in het kader van faciliteit nr. 1 en 80% van die in het kader van faciliteit nr. 2 zijn op het MKB gericht. De Commissie tracht dit instrument op het MKB te richten en sluit grote multinationale ondernemingen uitdrukkelijk uit. De nieuwe verordening heeft voor het MKB specifieke verbeteringen van de financieringsvoorwaarden opgeleverd, met name in het kader van de faciliteiten nrs. 2 en 4. De EU verleent thans financiële bijstand voor dienstreizen die aan de uitvoerbaarheidsstudie voorafgaan. Indien een in het kader van faciliteit nr. 2 medegefinancierde actie slaagt, kan de bijdrage van de Gemeenschap meer dan 50% en tot 100% van de kosten voor het MKB belopen. In het kader van faciliteit nr. 4 komen alleen voor het MKB de kosten van opleiding, technische bijstand en deskundig managementadvies door externe bronnen of door de Europese partner in de gezamenlijke onderneming in aanmerking voor subsidies. 17 ECIP-Verordening nr. 213/96 van 29. 1. 1996, PB nr. L 28 van 6. 2. 1996, blz. 2. 69 • MED A: samenwerking met het Middellandse-Zeegebied De economische en financiële structuren van het euro-mediterrane partnerschap dat door de conferentie van Barcelona van november 1995 werd ingesteld, voorzien in het creëren van een "gebied van gedeelde welvaart". Deze doelstelling zal worden bereikt door de geleidelijke totstandbrenging van een vrijhandelszone tegen het jaar 2010 en door middel van passende maatregelen op het gebied van de economische samenwerking. In de Verklaring van Barcelona118 worden het belang van de ontwikkeling van de particuliere sector en de rol van het MKB in het economisch overgangsproces onderstreept. In 1996 werden de voor het ondernemingenbeleid verantwoordelijke diensten van de Commissie ook nauw betrokken bij de voorbereiding en follow-up van de eerste euro mediterrane conferentie van de ministers van Industrie (20-21 mei 1996), die de verklaring van Brussel over de industriële samenwerking heeft goedgekeurd. In deze verklaring worden prioriteiten vastgesteld om de modernisering van de industrie en de investeringsstromen naar de regio aan te moedigen. Het MKB neemt een belangrijke plaats in bij deze prioriteiten, die onder meer betrekking hebben op de volgende gebieden: de ontwikkeling van gespecialiseerde dienstencentra, oprichting van nieuwe en ontwikkeling van bestaande kleine en middelgrote ondernemingen, versterking van de euro-mediterrane partnerschaps-, informatie- en communicatienetwerken om de samenwerking tussen de ondernemingen te bevorderen. In het Werkprogramma dat deel uitmaakt van de verklaring van Brussel, wordt de nadruk gelegd op maatregelen op het gebied van de samenwerking. De Commissiediensten voor het ondernemingenbeleid zullen actief bijdragen aan de follow-up ervan, met name in het kader van de werkgroep 'Ontwikkeling van de industriële structuur en van het ondernemerschap', die zich met het MKB-beleid bezighoudt. Sinds 1992 heeft de Commissie in het kader van het vroegere MED-INVEST-programma op significante wijze bijgedragen aan de bevordering van de transnationale samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen in de Europese Unie en het Middellandse-Zeegebied. Deze acties werden in de loop van het jaar 1996 met MED A-financiering versterkt. Deelneming van het mediterrane MKB aan de partnerschapsinstrumenten: -De deelneming van het mediterrane MKB aan EUROPARTENARIAT- en INTERPRISE-evenementen werd gestimuleerd. Sinds 1992 hebben 2 000 kleine en middelgrote 9 het EUROPARTENARIAT-evenementen deelgenomen en naar verwachting zullen 200 mediterrane ondernemingen aan de EUROPARTENARIAT-evenementen van 1997 in Griekenland en Frankrijk deelnemen. Middellandse-Zeegebied ondernemingen aan uit - De partnerschapsmethodologie (MED-PARTENARIAT en MED-INTERPRISE) werd tot het Middellandse-Zeegebied uitgebreid. MED-PARTNENARIAT-evenementen hebben in mei 1995 (Marokko) en, met een bijzonder talrijke deelneming, in oktober 1995 (Israël) plaatsgevonden. Ook de MED-INTERPRISE-evenementen wekken steeds meer belangstelling (in de verschillende landen werden er tot dusver 10 georganiseerd). In 1996 hebben 3 MED-INTERPRISE-evenementen plaatsgevonden, namelijk in Bethlehem (Palestina), (Egypte) - voornamelijk gericht op de elektronica- en de informatietechnologiesector - en MED-INTERPRISE-Algerije in Montpellier (Frankrijk), waarbij Algerijnse ondernemers hun Europese tegenhangers hebben kunnen ontmoeten. in Caïro 1 *8 Bulletin EU 11 -1995, punt 2. 3. 1. Over het geheel genomen hebben de EUROPARTENARIAT-, MED-PARTENARIAT- en MED-INTERPRISE-evenementen in de laatste vier jaar bijna 4 000 mediterrane partnerondernemingen de mogelijkheid geboden gerichte contacten met kleine en middelgrote ondernemingen uit de Europese Unie aan te knopen. Uitbreiding van BC-NET, BRE en het netwerk van EIC-verbindingscentra tot de landen van het Middellandse-Zeegebied Het BRE bestrijkt thans alle mediterrane partnerschapslanden behalve Syrië. BC-NET is actiefin 8 van de 12 mediterrane partnerlanden, met inbegrip van Egypte, Israël en Jordanië. Overeenkomstig de doelstellingen van het euro-mediterrane partnerschap verlenen deze netwerken het MKB en zijn ondersteunende organisaties bijstand bij het zoeken naar duurzame economische partnerschappen. In 10 van de 12 Middellandse-Zeelanden werden eveneens EIC-verbindingscentra opgericht, waarvan de recentste die in de Gazastrook, Libanon en Syrië zijn. Net als hun Europese tegenhangers verstrekken deze verbindingscentra het MKB alle vereiste informatie over de EU-activiteiten en programma's. In juni 1996 werd in Rome het eerste euro-mediterrane forum over informatie- en samenwerkingsnetwerken voor kleine en ambachtelijke bedrijven gehouden, dat een operationeel actieprogramma heeft goedgekeurd met het oog op de totstandbrenging van een geïntegreerd permanent euro-mediterraan netwerk voor de uitwisseling van informatie, ervaringen en de beste praktijken. (Libanon, Marokko, de Voor 1997 zijn reeds vier MED-INTERPRISE-evenementen Golfstaten en Malta) en twee MED-PARTENARIAT-evenementen (Jordanië enTunesië) gepland. Er is sprake van de uitbreiding van BSO tot Syrië en de nadruk zal worden gelegd op de synergie en de banden tussen deze netwerken en de onlangs in een aantal Mediterrane Partnerlanden opgerichte bedrijvencentra. Al deze activiteiten worden thans in het kader van het MEDA-programma gefinancierd, aangezien de Commissie besloten heeft het MED-INVEST-programma niet te verlengen. De Commissie verleent ook steun voor de oprichting van euro-mediterrane netwerken van bedrij fsactoren, zoals Kamers van Koophandel en Fabrieken, brancheorganisaties, banken, instellingen voor exportbevordering en handelsbeurzen. In 1997 werd door de bevoegde diensten van de Commissie een programma voor 1998-1999 goedgekeurd betreffende partnerschapsacties in het Middellandse-Zeegebied, dat in een groot aantal evenementen voorziet (een MED-PARTENARIAT en vijf MED-INTERPRISE per jaar) en doellanden definieert. De politieke dimensie en de regionale benadering zullen een belangrijk onderdeel van de geplande evenementen vormen, vooral in het Midden-Oosten ter ondersteuning van het vredesproces. • AL-INVEST: samenwerking met de landen van Latijns-Amerika Na afloop van de eerste periode (1992 tot 1994) heeft de Commissie in 1995 besloten met AL-INVEST II (41 miljoen ecu voor 1995-1999) van start te gaan. AL-INVEST is bedoeld om de Europese investeringen in Latijns-Amerika uit te breiden en het handelsverkeer tussen beide regio's te versterken. Het programma is gericht op het MKB in de EU en in Latijns-Amerika en heeft hoofdzakelijk ten doel de ontmoetingen tussen Europese en Latijns-Amerikaanse ondernemers met name via evenementen van het INTERPRISE-type aan te moedigen. Het eerste PARTENARIAT-evenement EU/MERCOSUR zal op 3-5 december 1997 in Montevideo (Uruguay) plaatsvinden. Driehonderd ondernemingen uit de Mercosur-regio (Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay) en Chili zullen 200 ondernemingen uit de Europese Unie ontmoeten om contacten te leggen en de samenwerkingsmogelijkheden in de 71 volgende bedrijfssectoren producten, kunststoffen en componenten, textiel en kleding, metallurgie en machinebouw. levensmiddelen, chemische te onderzoeken: landbouw en Behalve deze sectorale ontmoetingen werd een netwerk van Zuid-Amerikaanse organisaties ("Eurocentros de cooperación empresarial") opgezet en verbonden met de Europese samenwerkings- en informatienetwerken (voornamelijk BC-NET en BRE) die in de meeste Latijns-Amerikaanse landen volledig operationeel zijn. • ASIA-INVEST: samenwerking met Aziatische landen (32 miljoen ecu voor 1997-2002) heeft ASIA-INVEST ten doel de commerciële samenwerking tussen de economische subjecten uit Europa en Azië te bevorderen. Het biedt diverse instrumenten om de groei van de handels- en investeringsstromen te stimuleren en de Europese ondernemingen en met name het MKB meer bewust te maken van de marktkansen in Azië. In 1996 werd ASIA-INVEST uitgebreid tot China met een extra budget van 10 miljoen ecu. ASIA-INVEST zal worden beheerd door een secretariaat dat in het najaar van 1997 in Brussel werd opgericht. ASIA-INVEST beschikt over drie instrumenten om samenwerkingsinitiatieven te steunen: - het Business Priming Fund, dat bedoeld is om groepen ondernemingen op nieuwe markten en partnerschappen voor te bereiden: - ASIA-INTERPRISE en ASIA-PARTENARIAT. Het ASEAN-EU-PARTENARIAT vindt in november 1997 plaats in Singapore; - de Asia Investment Facility, waarmee per land en per sector onderzoek wordt verricht naar de investeringstendensen en -voorwaarden in Azië. ASIA-INVEST verbindt de door de EG gesteunde Europese Bedrijfsinformatiecentra (EBIC's) in Azië met de Euro Info Centres, de Kamers van Koophandel en Industrie en de bedrijfsverenigingen in Europa en helpt de ondernemingen contacten te leggen. EBIC's zijn operationeel in Bangkok, Kuala Lumpur, Manila en Mumbai en zijn gepland voor Colombo, Jakarta en Hanoi/Ho Chi Minh City. ASIA-INVEST zorgt voor de uitbreiding van BC-NET over geheel Zuid- en Zuid-Oost-Azië en China. ECIP is eveneens van toepassing evenals de EIB-leningen (340 miljoen ecu aan leningen in Azië). Als gevolg van de eerste euro-Aziatische top (ASEM) van maart 1996 in Bangkok wordt veel aandacht besteed aan de versterking van de rol van het MKB in het internationaliseringsproces, vooral in Azië. Het ASEM-ondernemersforum, dat voor het eerst in 1996 in Parijs is bijeengekomen, is een voorbeeld van de uitstekende samenwerking tussen het Europese en Aziatische bedrijfsleven op dit gebied. 6. 2. 2. 6. Samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) De EU steunt de Midden- en Oost-Europese landen (LMOE) bij hun politieke en economische overgang, voornamelijk met het oog op toekomstige toetredingen tot de Unie. Wat het MKB betreft, stimuleert de EU de oprichting van gezamenlijke ondernemingen en directe investeringen (JOP-programma in het kader van het PHARE-programma), alsmede de ontwikkeling van MKB-ondersteunende instellingen en netwerken (PHARE-programma). De (NOS) en Mongolië via het EU-bijstand aan de Nieuwe Onafhankelijke Staten TACIS-programma (Technical Aid to the Commonwealth of Independent States - technische bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten) omvat MKB-steun voor het opzetten van bemiddelingsbureaus, een dienst voor deskundig advies en partnerschapsevenementen. 72 • JOP: bevordering van gezamenlijke ondernemingen en directe investeringen in de landen van Midden- en Oost-Europa, de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Mongolië JOP (Joint Venture Programme, 117,5 miljoen ecu tot dusver toegewezen), dat in 1991 werd opgezet, is een specifiek programma binnen het PHARE-programma, met als doel de oprichting van gezamenlijke ondernemingen in de LMOE tussen communautaire kleine en middelgrote ondernemingen en partners uit deze landen te steunen. Sinds 1995 werd JOP tot de Russische Federatie uitgebreid. Momenteel worden stappen ondernomen om andere landen van het TACIS-programma (de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Mongolië) in JOP op te nemen. Net als ECIP steunt JOP via een netwerk van financiële intermediairs uitvoerbaarheidsstudies, de deelneming in het kapitaal van de gezamenlijke onderneming en de opleiding van haar personeel en verstrekt de voor de oprichting ervan vereiste informatie. De genomen maatregelen hebben in eerste instantie de communautaire kleine en middelgrote ondernemingen in staat gesteld de voorbereidende fasen van hun projecten voor gezamenlijke ondernemingen uit te voeren en hebben zo de administratieve, financiële en juridische lasten verlicht. Door de oprichting of uitbreiding van gezamenlijke ondernemingen in de LMOE aan te moedigen, bevordert dit programma de investeringen van het communautaire MKB in het buitenland. Het programma steunt bij voorrang het MKB: 69% van de goedgekeurde dossiers werd immers door ondernemingen met minder dan 100 werknemers ingediend. In 1996 werden 400 projecten gesteund. Eind 1996 waren 124 gezamenlijke ondernemingen opgericht en daarmee waren investeringen van circa 90 miljoen ecu gemoeid, wat neerkomt op een hefboomeffect van 1 op 9. • PHAJRE-programma In het kader van PHARE119 heeft de Commissie nationale MKB-programma's opgezet door te verlenen aan de volgende landen: Polen, Hongarije, Tsjechië, technische bijstand Slowakije, Slovenië, Bulgarije, Roemenië, Albanië, Litouwen, Letland, Estland en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Voor deze MKB-programma's heeft de EU in 1995 en 1996 33 miljoen ecu ter beschikking gesteld, waarvan 23 miljoen ecu (69%) werd besteed aan technische bijstand en overdracht van knowhow en 10 miljoen ecu (30%) aan financiële instrumenten. De meeste programma's worden op gedecentraliseerde wijze door een daartoe in ieder land opgerichte eenheid beheerd. PHARE heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van MKB-ondersteunende instellingen (die voorlichting, advies en opleiding verstrekken), van nationale MKB-bureaus (in Albanië, Hongarije, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië) en van lokale diensten voor technische bijstand, hetzij particuliere, hetzij overheidsdiensten, hetzij een combinatie van beide. Thans bestaan er door PHARE gesteunde lokale instellingen in alle partnerlanden en netwerken van regionale ontwikkelingsmaatschappijen in sommige ervan. Voorts heeft PHARE via verschillende diensten een aantal financiële projecten gesteund om te voorzien in een dringende behoefte waaraan het bestaande financiële stelsel moeilijk kan voldoen, aangezien het financiële instrument wordt gebruikt als hefboom om de institutionele ontwikkeling van het bankwezen te bevorderen. PHARE heeft ook een aantal transnationale acties gesteund om contacten tussen EU- en LMOE-ondernemingen (deelneming van LMOE-ondernemingen aan EUROPARTENARIAT en INTERPRISE) te stimuleren, het opzetten van door de EU gesponsorde netwerken in Midden- en Oost-Europa (EIC, BC-NET) aan te moedigen en de beste praktijken en ervaringen van EU-instellingen en verenigingen te promoten. Tot dusver werd in elk 1 ] 9 Verordening (EEG) nr. 3906/89, PB nr. L 375 van 23. 12. 1989, blz. 1 ; gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 753/96, PB nr. L 103 van 26. 4. 1996, blz. 5. 73 geassocieerd land een EIC-verbindingscentrum opgericht. Deze centra hebben met de Euro Info Centres in de EU nauw samengewerkt, aangezien zij leden zijn van dit netwerk. Behalve JOP is er nog COOPME, een meerlandenprogramma (13 miljoen ecu voor 1995- 1997) dat is opgezet om MKB-organisaties uit Midden- en Oost-Europa in staat te stellen hun tussen MKB- en leden beter te helpen, de relaties en de samenwerkingsverbanden handelsorganisaties in de EU en hun tegenhangers in Midden- en Oost-Europa uit te breiden en de samenwerking en het partnerschap tussen het MKB in de twee regio's te versterken. (BC-NET, steunt met name de uitbreiding van de EU-netwerken COOPME EIC-verbindingscentra, Bedrijfsinnovatiecentra) tot Midden- en Oost-Europa, de deelneming van PHARE-landen aan EUROPARTENARIAT- en INTERPRISE-evenementen, de organisatie van dergelijke evenementen in PHARE-landen (EUROPARTENARIAT Polen in Hongarije) en de werd in Gdansk georganiseerd en een INTERPRISE-evenement tenuitvoerlegging van twee programma's inzake de mobiliteit van managers, en financiert acties die door Europese organisaties zoals Eurochambres, de Europese Vereniging voor risicodragend kapitaal en EURADA worden beheerd. Voorts heeft het Baltic Sea PARTENARIAT, dat in september 1996 in Gdynia, Polen, heeft plaatsgevonden en dat in het kader van COOPME werd gefinancierd, 700 kleine en middelgrote ondernemingen uit het Oostzeegebied en uit de Europese Unie voor zakelijke ontmoetingen bijeengebracht (200 ondernemingen uit de maritieme industrieën en 500 bezoekende ondernemingen uit de EU en andere Midden- en Oost-Europese landen). Het doel ervan was deze ondernemingen in staat te stellen de mogelijkheden voor zakelijke partnerschappen met hun tegenhangers uit andere landen te onderzoeken en zo de verdere ontwikkeling van de internationale activiteiten in het Oostzeegebied te stimuleren. Het Baltic Sea PARTENARIAT heeft bijzonder veel succes geoogst en zal ertoe bijdragen de economische ontwikkeling in deze regio en de samenwerking met de EU te versterken. een integratie van MKB-steun in geïntegreerde programma's voor Bij de PHARE-acties van de komende vijfjaar zal de nadruk worden gelegd op: het creëren van een MKB-vriendelijk klimaat (op juridisch, regelgevend en fiscaal gebied) als voorwaarde systematische beoordeling van het effect van de voor verdere bijstand; Phare-programma's op het MKB; de toenemende in de ontwikkelingsprogramma's van de particuliere sector en van milieu-overwegingen en het aspect 'vrouwelijk ondernemerschap' in de MKB-programma's; de ontwikkeling van het MKB en plattelandsontwikkeling, gecompleteerd, op nationaal niveau, met meer nadruk op de herstructureringsprogramma's van de bank- en financiële sector, de ontwikkeling van financiële instrumenten (voornamelijk eigen kapitaal, vreemd kapitaal en garanties) via professionele en van de overheid onafhankelijke intermediairs (investeringsfondsen of banken); een nauwere samenwerking inzake tussen EU- en LMOE-ondernemingen om de overdracht van knowhow en management- interne-marktpraktijken beroepsopleidingsprogramma's voor het MKB. bevorderen, regionale alsmede te In de nieuwe PHARE-richtsnoeren wordt voorgesteld een meerlanden-MKB-faciliteit tot stand te brengen om de investeringen in de LMOE te stimuleren. De faciliteit wordt momenteel door de Commissiediensten die met externe financiële aangelegenheden en met het ondernemingenbeleid zijn belast, de EWBO en de EIB gezamenlijk voorbereid. In de nieuwe richtsnoeren wordt eveneens gepleit voor een concentratie van de activiteiten op een aantal met de toetreding verband houdende kerngebieden. In dit verband is een werkgroep van verschillende Commissiediensten, waaronder die voor externe financiële aangelegenheden, industrie en ondernemingenbeleid, thans bezig met de voorbereiding van een nieuw programma om economische activiteiten (en met name het MKB) te steunen en zo de integratie van die landen in de interne markt te bevorderen. Het nieuwe programma zou een 74 aantal van de bestaande en reeds eerder genoemde acties zoals JOP en COOPME kunnen integreren en heroriënteren. De diensten van het ondernemingenbeleid worden nauw betrokken bij de vaststelling van maatregelen ten behoeve van het MKB in de PHARE-landen. Deze coördinatie vindt op verschillende niveaus plaats, met name via technische bijstand voor de ontwikkeling van het MKB in deze landen, steun bij de opstelling, controle en evaluatie van aanbestedingen en de gezamenlijke organisatie van studiebijeenkomsten. Zij dragen bij aan de geleidelijke integratie van nieuwe partners uit de LMOE in de informatie- en samenwerkingsnetwerken voor het MKB van de EU en aan de oprichting van gezamenlijke ondernemingen via JOP. Ten slotte zal, overeenkomstig de aanvullende protocollen bij de Europese overeenkomsten en de strategie ter voorbereiding van de toetreding, een aantal communautaire programma's voor de geassocieerde landen in Midden-Europa worden opengesteld. De voorbereidingen om het Derde Meerjarenprogramma voor het MKB met ingang van 1 januari 1998 voor de LMOE open te stellen, zijn reeds aan de gang. • TACIS-programma TACIS120 (Technical Aid to the Commonwealth of Independent States - technische bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten) is een initiatief van de Europese Unie voor de ontwikkeling van harmonieuze en voorspoedige economische en politieke betrekkingen tussen de Europese Unie en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) en Mongolië. In het kader van TACIS werd voor 1992-1994 51 miljoen ecu en voor 1995-1996 31 miljoen ecu voor steun aan het MKB uitgetrokken. Het TACIS-MKB-programma is gebaseerd op de behoefte aan bemiddelende organisaties die aan bestaande en aan startende ondernemingen bijstand kunnen verlenen. Sinds 1992 werden in de Nieuwe Onafhankelijke Staten meer dan 40 centra opgericht. Er zijn programma's ontwikkeld om individuele ondernemers bij te staan, zoals het European Senior Service Network Programme, waarbij leidinggevend personeel praktische managementervaring, knowhow en vaardigheden direct aan ondernemingen in de NOS overdraagt. Er zijn ook projecten opgezet met Eurochambres om de Kamers van Koophandel en Fabrieken in de NOS bij te staan. Voorts zal de Commissie de TACIS-steuncentra. geleidelijk aan in BC-NET opnemen, te beginnen met de Russische Federatie en Oekraïne. In juni 1994 hebben NO S-ondernemers aan het EUROPARTENARIAT in Gdansk (Polen) deelgenomen. Sindsdien heeft TACIS de deelneming van de NOS aan EUROPARTENARIAT geformaliseerd en leidt het nationale adviseurs op. Hoewel de diensten van de Commissie die direct verantwoordelijk zijn voor TACIS de nationale adviseurs financieren, hebben de diensten van het ondernemingenbeleid hen aanâlle EUROPARTENARIAT-activiteiten laten deelnemen. Ten slotte zal het Comité voor Handel en Distributie met steun van de Commissie zes panels oprichten in Hongarije, Rusland, Oekraïne, Estland, Letland en Litouwen. Het doel ervan is deze landen te attenderen op de problemen waarmee EU-ondernemingen die daar zaken willen doen, worden geconfronteerd en technisch advies en bijstand te verlenen voor de ontwikkeling van onafhankelijke beroepsorganisaties en efficiënte distributienetwerken in deze landen. Tot besluit bestaat er tussen de diensten van de Commissie een permanente en constructieve samenwerking bij de tenuitvoerlegging van het TACIS-MKB-programma, zodat de diensten die belast zijn met TACIS kunnen profiteren van de ervaring die de diensten van het ondernemingenbeleid met het MKB-beleid hebben opgedaan. 120 Verordening (Euratom, EEG) nr. 2053/93, PB nr. L 187 van 29. 7. 1993, blz. l en Verordening (Euratom, EEG) nr. 1279/96, PB nr L 165 van 4. 7. 1996, blz. 1. 75 6. 2. 2. 7. Ontwikkelingssamenwerking met de geassocieerde landen in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) Sinds 1990 vormt de Vierde Overeenkomst van Lomé tussen de EU en de 70 geassocieerde landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) de juridische basis voor de ontwikkelingssamenwerking en de economische betrekkingen. Op 4 november 1995 werd de overeenkomst tot wijziging van de Vierde Overeenkomst van Lomé op de ACS-EU-Raad in Mauritius ondertekend. De Overeenkomst zal in het jaar 2000 aflopen. De Commissie heeft het debat over de toekomstige relaties tussen de EU en de ACS geopend met de publicatie van een Groenboek in november 1996121, waarin het de tot dusver bereikte resultaten van de ontwikkelingssamenwerking evalueert. Bij de presentatie van de opties om het EU-ACS-partnerschap nieuw leven in te blazen, onderstreept de Commissie het belang van steun aan de particuliere sector. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan (zoals de samenwerking bijvoorbeeld interregionale en de ACS-landen om samenwerkingsacties tussen kleine en middelgrote ondernemingen te steunen. tussen de Europese buurregio's van bepaalde ACS-landen de ultraperifere gebieden) De maatregelen voor technische bijstand aan het MKB omvatten onder meer steun aan gespecialiseerde organisaties (Kamers van Koophandel), het sturen van deskundigen naar banken die het MKB financieren, maar vooral ook de bevordering van investeringsforums. Deze forums hebben honderden Europese investeerders met lokale ondernemers in contact gebracht. De laatste jaren organiseert de Commissie ook sectorale forums om de lokale ondernemingen hun concurrentiepositie te helpen verbeteren. Sinds een vijftiental jaren steunt het Centrum voor Industriële Ontwikkeling (CIO) de samenwerking tussen Europese kleine en middelgrote industriële ondernemingen en die van joint venture, de ACS-landen door gebruik managementcontract, licentieverlening of onderaanneming via een netwerk van lokale en Europese bureaus en een nauwe samenwerking met de promotiediensten van de lidstaten. instrumenten zoals te maken van Het CIO ontvangt jaarlijks ongeveer 600 bijstandsaanvragen en beschikt over een budget van 72 miljoen ecu voor circa 300 directe maatregelen ten behoeve van het MKB in de ACS-landen en in de EU. Gezien de complementariteit vàn hun respectieve taken bestaat er tussen de Commissie, de EIB en het CIO een nauwe operationele samenwerking. Het CIO selecteert bijvoorbeeld "bankabele" projecten die gemakkelijker toegang krijgen tot de middelen van de EIB. Sommige globale leningen van de EIB aan lokale kleine en middelgrote ondernemingen gaan vergezeld van technische bijstand van de Commissie en van het CIO. Een door de Commissie opgericht fonds voor technische bijstand (FACT) cofinanciert acties van het CIO voor steunverlening aan de bedrijfsleiders die samenwerkingsprotocollen in het kader van de industriële forums EU-ACS hebben ondertekend. Het Europese MKB neemt over het algemeen aan de uitvoering van de communautaire ontwikkelingshulp deel via opdrachten voor werken, leveringen en diensten. Terwijl de grote Europese ondernemingen de meeste opdrachten voor werken in de wacht slepen, zijn de kleine en middelgrote ondernemingen - vooral via de "trading companies" - veruit het meest actief bij opdrachten voor leveringen en diensten (technische bijstand). 1 21 COM(96) 570 van 20. 11. 1996. 76 Om de deelneming van het MKB aan deze opdrachten te bevorderen, heeft de Commissie de doorstroming van informatie over met name de communautaire mededingingsregels en de bestaande mogelijkheden verbeterd. Zo wordt de informatie over de programma's en projecten, die op Internet en op de 'blauwe bladzijden' van "The Courrier" beschikbaar is, meer dan 800 maal per dag geraadpleegd. 6. 2. 2. 8. Samen werking met Zuid-Afrika In 1997 zullen in het kader van het Europees programma voor wederopbouw en ontwikkeling in Zuid-Afrika twee belangrijke ontwikkelingsprogramma's van de particuliere sector ten uitvoer worden gelegd, namelijk het ontwikkelingsprogramma voor Kleine en Micro-ondernemingen en het Programma voor de Ontwikkeling van de Handel en de Investeringen. Het eerste programma omvat hoofdzakelijk een leningsfaciliteit en een kredietregeling voor kleine en micro-ondernemingen. Het tweede programma heeft ten doel bij te dragen aan de totstandbrenging van een dynamische en bloeiende sector van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen door de internationale concurrentiepositie ervan met name voor startende ondernemers te verbeteren. De verwachte begunstigden zijn vroeger benadeelde kleine en micro-ondernemingen die een opleiding zullen krijgen in de basisprincipes van het internationale concurrentievermogen voor de export. Dit programma voor de ontwikkeling van de handel en de investeringen zal onder meer opleiding op het gebied van het internationale concurrentievermogen en product en marktontwikkeling met het oog op export en internationaal partnerschap omvatten. De maatregelen in het kader van het "internationaal partnerschapsprogramma" zullen gericht zijn op kleine en middelgrote ondernemingen in specifieke productsectoren, waaraan de mogelijkheid zal worden geboden om meer geavanceerde technologie te ontwikkelen. Er is een aantal acties gepland, zoals evenementen van het INTERPRISE-type, verbinding met het BRE, een industrieel forum met een regionale dimensie en andere ad hoc initiatieven in het kader van het programma, zoals studies, begeleiding van ondernemingen, studiereizen, deelneming aan externe partnerschaps- of aan EUROPARTENARIAT-evenementen. In 1997 hebben de Republiek Zuid-Afrika en de Europese Gemeenschap een indicatief meerjarenprogramma goedgekeurd, dat tot eind 1999 loopt en waarbij de nadruk wordt gelegd op ontwikkelingssteun van de particuliere sector. 7. VERSTERKING VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN VAN HET MKB EN VERBETERING VAN DE TOEGANG VAN HET M KB TOT ONDERZOEK, INNOVATIE EN OPLEIDING te stellen het hoofd te bieden aan de scherpere concurrentie Versterking van het concurrentievermogen van het MKB is absoluut noodzakelijk om het in in een steeds staat gemondialiseerder economie die ingrijpende veranderingen ondergaat als gevolg van met name de opkomst van de informatiemaatschappij en de strengere milieu- en kwaliteitseisen. Om dit doel te bereiken, moet het MKB betere toegang worden geboden tot OTO-activiteiten en innovatie. Voorts moet het MKB het innovatiepotentieel beter benutten, intensiever gebruik maken van de nieuwe communicatietechnieken (waarmee zelfs de meest afgelegen ondernemingen snel en goedkoop tot de verst verwijderde markten kunnen doordringen) en een beter bedrijfsbeheer nastreven door meer in beroepsopleiding te investeren. Het MKB dient in zijn productieprocessen en producten ook meer aandacht aan de milieudimensie te besteden teneinde aan de marktverwachtingen tegemoet te komen. 77 7. 1. Concurrentievermogen van de ondernemingen Bevordering van het concurrentievermogen van de Europese industrie In het Besluit van de Raad van 25 juni 1996 betreffende de uitvoering van een communautair actieprogramma ten behoeve van het concurrentievermogen van de Europese industrie122 wordt een aantal richtsnoeren vastgesteld, zoals onder meer concretisering van de mededeling van 1994 betreffende het concurrentievermogen123 op het gebied van immateriële investeringen, industriële samenwerking, mededinging en modernisering van de rol van de overheid, stimulering van de cognitieve samenleving in opkomst (bevordering van de permanente educatie), ontwikkeling van de industriële samenwerking met alle derde landen, versterking van de betrekkingen met de Verenigde Staten via de transatlantische dialoog en standaardisering. In 1996 zijn twee sectorale mededelingen goedgekeurd, de ene over de textiel- en kledingindustrie en de andere over de chemische industrie. 7. 1. 1. Textiel- en kledingindustrie In mei 1996 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling betreffende het concurrentievermogen van de sector onderaanneming in de textiel- en kledingindustrie124. In juni van datzelfde jaar heeft de Commissie een Ronde Tafel gehouden over de Europese textiel- en kledingindustrie, een sector die door het MKB wordt gedomineerd. Deze ronde federatie die deze bedrijfstak tafel heeft vertegenwoordigers van de Europese vertegenwoordigt (EURATEX), de leiders van de nationale federaties, de sociale partners en vertegenwoordigers van de lidstaten de gelegenheid geboden om de problemen van de sector met de Commissie te bespreken. Deze besprekingen hebben ertoe geleid dat in juni 1996 op initiatief van de Commissie drie gezamenlijke werkgroepen' werden opgericht, die respectievelijk het informatietechnologieën, concurrentievermogen werkgelegenheid en opleiding, structurele aanpassing, industriële samenwerking), intern kader (partnerschap tussen ondernemingen in de EU, beleid inzake overheidssteun, interne markt en handel) en externe betrekkingen (industriële samenwerking met derde landen, markttoegang, douane en fraudebestrijding, buitenlandse handel). Het doel ervan is de informatiestroom tussen de sector en de Commissie te verbeteren en bestaande programma's en maatregelen die voor de textiel- en kledingindustrie van belang zijn te identificeren, alsook eventuele initiatieven ten behoeve van de sector en een hervorming ervan aan te moedigen om zo op optimale wijze in de behoeften van de ondernemingen te kunnen voorzien. Deze werkgroepen hebben in 1996 en 1997 driemaal vergaderd en momenteel bereidt de Commissie een mededeling voor. volgende werkterreinen (innovatie, OTO, bevordering bestrijken: van de sector van de 7. 1. 2. Chemische industrie In april 1996 heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd betreffende een industrieel concurrentiebeleid voor de Europese chemische industrie125. Deze mededeling werd opgesteld in overleg met vertegenwoordigers van de Europese chemische industrie en bevat een reeks maatregelen om het concurrentievermogen van de sector te versterken. De door de Commissie, de sector en/of de lidstaten te nemen maatregelen hebben betrekking op de vier prioritaire gebieden van de mededeling over het industriële concurrentievemiogen. Het gaat derhalve om maatregelen ter verbetering van het regelgevingskader, die niet alleen gericht zijn op het consolideren, bijwerken en/of vereenvoudigen van het huidige regelgevingskader voor 1 22 1 23 1 24 1 25 Besluit 96/413/EG van de Raad van 25 juni 1996, PBnr. L 167 van 6. 7. 1996, blz. 55. COM(94) 319 van 14. 9. 1994. COM(96) 210 van 15. 5. 1996. COM(96) 1S7 van 30. 4. 1996. 78 chemische stoffen en preparaten, maar ook op het volgen van een gezonde aanpak voor alle eventuele nieuwe regelgevingsinitiatieven. Een voorbeeld van een dergelijke maatregel die van bijzonder belang is voor het MKB, is de vereenvoudiging van de procedures voor de aanmelding van nieuwe chemische stoffen. 7. 2. Kwaliteit en normalisatie 7. 2. 1. Kwaliteitsbeleid Uit de Euromanagement-enquête (1993-1994) is gebleken dat als gevolg van de marktdruk op het gebied van de certificatie van kwaliteitsborgingssystemen kleine en middelgrote ondernemingen ernstige moeilijkheden ondervinden bij het ontwikkelen en opzetten van op kwaliteitsverbetering gerichte acties die aan' hun behoeften voldoen (aanwezigheid op de markt, verbetering van hun organisatie en concurrentiepositie). De Commissie heeft zich dan ook ingespannen om de MKB-dimensie een plaats te geven in haar Europees kwaliteitsbeleid. Dit beleid is er met name op gericht de discussie opnieuw toe (in een ruimere betekenis dan alleen de certificatie van te spitsen op kwaliteit kwaliteitsborgingssystemen) als onderdeel van de algemene strategie van ondernemingen die een voortdurende verbetering van hun concurrentiepositie nastreven. Zo steunt de Commissie thans in het kader van het Europese kwaliteitsbeleid twee specifieke initiatieven: de Europese Kwaliteitsprijs voor het MKB en een project van Eurochambres ter bevordering van de kwaliteit. De Europese kwaliteitsprijs voor het MKB (eerste uitreiking in 1997) is ingesteld door de EFQM (European Foundation for Quality Management) en de EOQ (European Organisation for Quality) en is geënt op de in 1992 ingevoerde Europese kwaliteitsprijs. Om het begrip en de toepassing van integrale kwaliteitsconcepten in het MKB te bevorderen, wordt de ondernemingen een model van uitmuntendheid inzake kwaliteitszorg voorgehouden en een methode voor zelfevaluatie voorgesteld waarbij dit model als toetssteen dient. Doel van de prijs is kleine en middelgrote ondernemingen aan te sporen tot uitmuntendheid op het gebied is om hun van kwaliteitszorg en hen concurrentiepositie te verbeteren. inzien dat dit de beste strategie te doen Het project van Eurochambres ter bevordering van de kwaliteit heeft ten doel op het MKB gerichte bewustmakingsprogramma's inzake kwaliteit te stimuleren in het kader van de toepassing van het benchmarking-instrument. Daarbij wordt van het bestaande netwerk van Europese kamers van Koophandel en Industrie gebruik gemaakt. Dit initiatief moet meer totstandbrenging van een Europees licht van de algemeen worden gezien benchmarking-netwerk op het niveau van de ondernemingen en beoogt de toegang van het MKB totdit netwerk te vergemakkelijken. in het 7. 2. 2. Normalisatie - certificatie 7. 2. 2. 1. Bewustmakingscampagn e op h et gebied van norm alisatie Het Europese normalisatiebeleid was het centrale thema van een promotiecampagne die in 1995 en 1996 door het netwerk van Euro Info Centres is gevoerd. In het kader van deze campagne hebben 1 400 evenementen plaatsgevonden en zijn in alle lidstaten samen 3 600 artikelen verschenen in de pers, waardoor het MKB zich een beeld kon vormen van de essentiële veiligheidseisen en de geharmoniseerde Europese technische normen. Ruim 300 000 kleine en middelgrote ondernemingen werden direct bereikt. Er werd onder meer uitleg verstrekt over zeer technische aangelegenheden, zoals met name de richtlijnen met betrekking elektromagnetische compatibiliteit en laagspanning. De volgende acties werden ondernomen: voorafgaande enquêtes van EIC's bij ondernemingen, voorlichtingsdagen over de door de ondernemingen in beschermingsmiddelen, tot machines, persoonlijke 79 te nemen technische normen en voorschriften voor het verkrijgen van de acht "EG-markering", vervaardiging en verspreiding van brochures, praktische fiches en computerprogramma's om de ondernemers wegwijs te maken en promoten van de door de EIC's aangeboden dienstverlening als consulent/interface tussen de lokale ondernemer, de communautaire instellingen en de nationale instanties die bij de tenuitvoerlegging van de communautaire richtlijnen betrokken zijn. 7. 2. 2. 2. NORMAPME Om het MKB de kans te geven actiever aan het Europese normalisatieproces en meer bepaald aan de werkzaamheden van het CEN (Comité Européen de Normalisation)/CENELEC (Comité Européen de Normalisation Electrotechnique) deel te nemen, heeft de Commissie steun verleend voor de oprichting van NORMAPME, het Europees Normalisatiebureau voor het Ambacht en het MKB. De medewerking van het MKB op dit gebied is van cruciaal belang omdat de Europese normalisatie-instellingen ieder jaar ongeveer 700 Europese normen goedkeuren, die in beginsel op vrijwillige basis worden toegepast en zich tot alle ondernemingen in de Gemeenschap - zowel exporterende als niet-exporterende - richten, aangezien de verouderde nationale normen moeten worden ingetrokken. Bij de opstelling van deze Europese normen wordt het MKB echter veelal niet geraadpleegd. Vandaar dat er dringend behoefte was aan een orgaan zoals NORMAPME. De werkzaamheden van NORMAPME, dat is opgericht in de vorm van een vereniging zonder winstoogmerk naar Belgisch recht, werden in de periode 1995-1996 aangevat. De volgende acties werden ondernomen: organisatie van een voorlichtingscampagne over normalisatie in samenwerking met het CEN en de diensten voor het industrieel beleid, verzameling van documentatie, opzetten van een gegevensbank en oprichting van een netwerk van deskundigen. Bovendien is NORMAPME een geassocieerd lid van het CEN geworden. Naar aanleiding van de Eurobarometer-enquête hebben de Europese normalisatie-instellingen met de Commissie overeenstemming bereikt over een "Memorandum of Understanding", dat ten doel heeft de Europese normalisatie zichtbaarder te maken. Op grond daarvan zijn in nauwe samenwerking met het MKB (NORMAPME) en de Euro Info Centres tal van acties ondernomen. Een van deze acties, die met name aan het MKB ten goede zou moeten komen, bestond in het opzetten van een systeem voor informatieverstrekking over en deelneming aan het normalisatieproces via Internet (INES-project). 7. 3. Onderzoek en technologische ontwikkeling Technologie is voor iedere onderneming van gelijk welke vorm of grootte een belangrijke troef om concurrentievoordeel te behalen. Voor bedrijven kan het echter moeilijk zijn om op hun eigen houtje aan onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) te doen. Een mogelijke oplossing is dat diverse ondernemingen en onderzoeksorganisaties samenwerken, waardoor middelen en complementaire vaardigheden kunnen worden gebundeld. De OTO-programma's van de EU helpen partners uit verschillende landen samen te werken, waardoor tussen verschillende nationale bedrijfs- en onderzoekskringen contacten worden gelegd. Het vierde OTO-kaderprogramma van de Gemeenschap (KP IV)126 bestrijkt alle door de EU gefinancierde OTO-activiteiten (13 miljard ecu voor 1994-1998) en heeft drie belangrijke doelstellingen: versterking van het concurrentievermogen van de Europese industrie, verbetering van de levenskwaliteit in Europa en ondersteuning van andere beleidsmaatregelen van de EU. 1 26 PBnr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. I. 80 7. 3. 1. Deelneming van het MKB aan het vierde OTO-kaderprogramma van de EU127 Kleine en middelgrote ondernemingen leveren niet alleen een essentiële bijdrage aan de zich snel ontwikkelende Europese economie, maar zijn als toeleveranciers ook van belang voor het concurrentievermogen van de industrie op grotere schaal. Kleine en middelgrote hightechondernemingen vormen de drijvende kracht achter snel opkomende sectoren, zoals multimedia en ontwikkeling van programmatuur, biotechnologie en biomedische of milieutechnologie. In de Verenigde Staten staan zij erom bekend dat zij dubbel zoveel innovaties per werknemer opleveren en drieëneenhalf keer zoveel nieuwe producten per in onderzoek geïnvesteerde dollar vervaardigen dan grotere ondernemingen. Door de totstandkoming van de interne markt worden vele kleine en middelgrote ondernemingen in de EU met een toenemende mondialisering van hun markten en met buitenlandse concurrenten op hun nationale markten geconfronteerd. Bovendien krijgen producten en procédés een steeds grotere technologische inhoud, waardoor tal van kleine en middelgrote ondernemingen zich genoodzaakt zien nieuwe technologieën te ontwikkelen of te ontsluiten om te kunnen blijven concurreren. Door deelneming aan communautaire OTO-programma's met kostendeling kunnen kleine en middelgrote ondernemingen hun netwerk van zaken- en onderzoekspartners internationaliseren en tegelijkertijd hun technologische basis verbreden door middel van een gezamenlijke OTO-inspanning of via toegang tot OTO-resultaten. In een studie van 1994 werd een evaluatie gemaakt van de OTO-behoeften en -capaciteiten van een representatieve steekproef van circa 2 miljoen Europese industriële kleine en middelgrote ondernemingen. Deze ondernemingen werden in drie grote groepen onderverdeeld: 1. Technology Developers (ontwikkelaars van technologie) (1-3%). Deze kleine en middelgrote ondernemingen doen zowel aan onderzoek als aan ontwikkeling en bezitten gefinancierde ruime OTO-capaciteiten. Vele nemen deel onderzoeksprojecten, maar hebben bij het opstellen van voorstellen soms steun nodig om op voet van gelijkheid met grotere ondernemingen te kunnen concurreren. aan door de EU 2. Leading Technology Users (koplopers inzake toepassing van technologie) (10%). Het betreft kleine en middelgrote ondernemingen die technologisch geavanceerder zijn dan het gemiddelde bedrijf in hun sector. Zij kunnen OTO-behoeften onderkennen, maar hebben vaak slechts beperkte of helemaal geen OTO-capaciteiten en zien zich daarom doorgaans verplicht onderzoek aan derden uit te besteden. Zij spelen een cruciale rol bij de verspreiding van technologische innovatie en de aanpassing ervan aan medium- en low-techondernemingen. 3. Technology Users-Followers (volgers inzake toepassing van technologie) (90%). Het leeuwendeel van de kleine en middelgrote ondernemingen in de EU heeft alleen 1 2^ Bij alle programma's in het kader van KP IV waarin specifieke maatregelen voor het MKB zijn opgenomen, wordt een onderneming als kleine of middelgrote onderneming beschouwd als zij aan de volgende 3 criteria voldoet: < 500 werknemers, jaarlijkse omzet < 38 miljoen ecu en voor niet meer dan 1/3 in het bezit van een organisatie die groter is dan een kleine of middelgrote onderneming (op basis van omzet en aantal werknemers), tenzij deze organisatie een financiële investeringsmaatschappij is zoals een bank of een risicokapitaalaanbieder. Een uitzondering is het specifieke programma op het gebied van informatietechnologie, waarvoor ondernemingen met een omzet van ten hoogste 50 miljoen ecu in aanmerking komen omdat de op dit gebied actieve ondernemingen een hoge toegevoegde waarde hebben. Het gaat hier evenwel om een voorlopige definitie die tijdens een overgangsperiode in het kader van de onderzoeksprogramma's wordt toegepast en die in principe vóór 31. 12. 1997 moet worden vervangen als gevolg van de Aanbeveling van de Commissie van 3 april 1997 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen (PB nr. L 107 van 30. 4. 1997, blz. 4). Hier wordt niet ingegaan op de MKB-deelncming aan het Innovatieprogramma van de EU (zie 7. 4), dat overeenkomt met de derde activiteit van KP IV. 81 belangstelling voor de eindproducten van OTO. Voor hen is het weinig of niet zinvol om aan OTO te doen en zij investeren dan ook geen moeizaam verdiend geld in risicovolle OTO-pröjecten die slechts op lange termijn resultaat opleveren. 7. 3. 1. 1. Technologiestimulerende maatregelen voor het MKB Een van de prioriteiten van KP IV, die alle specifieke OTO-programma's gemeen hebben, is het bevorderen en vergemakkelijken van de MKB-deelneming. In 10 specifieke programma's technologiestimulerende is een maatregelen voor het MKB (TSM). In het kader van andere programma's werden nieuwe projecttypen en taken ontwikkeld om specifieke MKB-problemen op te lossen. reeks maatregelen opgenomen, namelijk speciale INHOUD EN TENUITVOERLEGGING en succesvolle de CRAFT-regeling (TSM) bouwen voort op de breiden De in het vierde OTO-kaderprogramma opgenomen technologiestimulerende maatregelen ervaring met het voor het MKB andere 9 Brite-EuRam-programma onderzoeksprogramma's die betrekking hebben op OTO-activiteiten op het gebied van biowetenschappen, energie, vervoer en milieu. De TSM werden ingevoerd om de problemen van het MKB bij de voorbereiding van voorstellen te helpen oplossen, zoals: toegang tot informatie óver EU-programma's, zoeken naar geschikte onderzoekspartners, identificeren van OTO-behoeften en aantonen van de uitvoerbaarheid van projecten voordat er fondsen voor worden uitgetrokken. De TSM hebben ten doel de deelneming van het MKB aan de OTO-programma's van de EU verder aan te moedigen en te vergemakkelijken en zijn derhalve hoofdzakelijk op Technology Developers en Leading Technology Users uit het MKB gericht. uit tot De twee belangrijkste maatregelen van de TSM zijn: 1. Exploratiepremies. Kleine en middelgrote ondernemingen uit verschillende lidstaten die een gezamenlijk OTO-project opzetten, kunnen op basis van een ontwerp-voorstel financiële steun ontvangen (75% van de totale kosten met een maximum van 45 000 ecu) om een compleet voorstel uit te werken en/of een uitvoerbaarheidsstudie te verrichten. Deze eerste fase is optioneel en mag niet langer duren dan 12 maanden. 2. Projecten voor onderzoek in samenwerkingsverband (CRAFT) : zijn gericht op Leading Technology Users uit het MKB en bieden deze de gelegenheid derden (OTO-organisaties) in te schakelen om voor hun rekening onderzoek te verrichten. De resultaten behoren volledig toe aan de kleine en middelgrote ondernemingen. De Commissie deelt de onderzoekskosten met deze ondernemingen door 50% van de totale kosten met een maximum van 500 000 ecu te financieren. De CRAFT-projecten moeten een -looptijd hebben van 1 à 2 jaar. Alle door de EU gefinancierde projecten moeten innoverend en concurrentieel zijn, wat inhoudt dat er nog verdere ontwikkeling moet plaatsvinden tussen de voltooiing van het project en de exploitatie van de uit het onderzoek resulterende producten of diensten. Een nieuwigheid in vergelijking met de oorspronkelijke CRAFT-proefactie is dat grotere ondernemingen of overheidsorganen aan projecten kunnen deelnemen door maximaal een zesde van de kosten te financieren, wat verticale samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen enerzijds en particuliere of openbare eindgebruikers anderzijds mogelijk maakt. Deze inschrijvingsprocedure in twee fasen is niet alleen gunstig voor kleine en middelgrote ondernemingen van het CRAFT-type, maar is ook bijzonder interessant voor kleine en middelgrote ondernemingen met onderzoekscapaciteiten. Het betreft hier met name Technology Developers, die van een exploratiepremie gebruik kunnen maken om met meer kans van slagen projecten voor onderzoek in samenwerkingsverband in te dienen. Bij deze voor OTO-programma's van de EU gebruikelijke projectvorm bundelen kleine en 82 middelgrote ondernemingen vaak hun krachten met grote bedrijven, universiteiten en onderzoekscentra om met andere soortgelijke projecten te kunnen wedijveren. Voorts is een kleine MKB-eenheid opgericht, die verantwoordelijk is voor de coördinatie van de uitvoering van de TSM in het kader van alle 10 onderzoeksprogramma's, het beheer van het CRAFT-netwerk van nationale steunpunten en de coördinatie met andere MKB-maatregelen van de EU. Deze eenheid fungeert als "first-stop-shop" die alle voorstellen ontvangt en behandelt. Er is één informatiepakket voor de 10 programma's samengesteld en voor alle programma's zijn standaardformulieren voor het indienen van voorstellen beschikbaar, wat de procedure voor het indienen van voorstellen vereenvoudigt. De TSM worden geïmplementeerd via open oproepen die lopen van december 1994 tot april 1998. Eventuele voorstellen kunnen doorlopend worden ingediend en worden drie keer per jaar geëvalueerd. Dankzij de stroomlijning van de interne beheersprocedures door de MKB-eenheid worden alle inschrijvers in het kader van de TSM binnen 3 maanden na het plaatsvinden van deze evaluaties op de hoogte gebracht van de resultaten ervan. VOORLICHTINGS- EN BIJSTANDSACTIES In de mededeling van de Commissie over het Geïntegreerd programma ten behoeve van het MKB werd nadrukkelijk gewezen op de noodzaak voorlichtings- en bewustmakingsacties te ondernemen en ondersteuningsnetwerken te coördineren teneinde de MKB-deelneming aan het OTO-kaderprogramma van de EU te vergemakkelijken en aan te moedigen. informatie te verstrekken, is een CRAFT-netwerk van Om voor deelneming aan OTO-programma's van de EU in aanmerking te komen, moet een voorstel door ten minste twee partners uit verschillende landen worden ingediend. Teneinde de kleine en middelgrote ondernemingen bij het zetten van deze kritieke stap te helpen en hun tevens lokale steunpunten opgericht. Alle lidstaten en geassocieerde staten werd verzocht organisaties met voldoende middelen en capaciteiten aan te wijzen om een netwerk te vormen met een toereikende thematische en geografische reikwijdte in iedere staat. Deze organisaties informeren en helpen kleine en middelgrote ondernemingen bij het zoeken naar partners of bij het opstellen van voorstellen. Kleine en middelgrote ondernemingen die een project wensen in te dienen, telematicaserver ARCADE beschikbare "reacties van kunnen ook van de op de belangstellenden" gebruik maken of de CORDIS-gegevensbank "RTD Partners" raadplegen om partners te zoeken. Voorts hebben de Euro Info Centres (EIC's) als "first-stop-shops" informatie over de TSM verstrekt en werden met name sommige onder hen sterk aangemoedigd om met leden van het CRAFT-netwerk samen te werken. Tevens werd in het kader van het ondernemingenbeleid in december 1997 een gezamenlijke opleidingscursus voor EIC's, CRAFT en Relay Centra voor Innovatie (IRC's) georganiseerd. Daarbij werd onder meer onderzocht hoe men het best te werk gaat om de voorlichtingsdagen over OTO-programma's aantrekkelijker te maken voor het MKB. De in het kader van KP III opgedane ervaring heeft geleerd dat systematische multinationale voorlichtings- en bijstandsacties die op kleine en middelgrote ondernemingen van een of meer onderzoeksterreinen/bedrijfstakken zijn gericht, de transnationale partnerschappen in de hand werken en een doeltreffend middel zijn om de deelneming van het MKB aan de TSM te stimuleren. Dergelijke acties bestaan uit vier basisstappen (naar het voorbeeld van de methodologie die in het kader van de Euromanagement-actie is ontwikkeld): verspreiden van informatie over de TSM, polsen van kleine en middelgrote ondernemingen over door de EU gefinancierde projecten, bemiddeling bij de oprichting van transnationale totstandkoming van consortia op basis van de resultaten van de "reacties van belangstellenden" en verlenen van bijstand bij het opstellen van projectvoorstellen. om ondernomen 5 miljoen ecu) (totale EU-financiering: (Euromanagement II), de 20 In 1995 hebben de diverse diensten van de Commissie drie multinationale voorlichtings- en bijstandsacties de technologiestimulerende maatregelen voor het MKB te promoten. Aan deze acties, die door de diensten voor het onderzoek werden gecoördineerd, werd meegewerkt door respectievelijk in het enquêteren naar de een vijftigtal particuliere consulenten gespecialiseerd technologiebehoeften van het MKB leden van het (CECIMO, CRAFT-netwerk van steunpunten en 17 Europese sectorale ORGALIME, FEFAC enz. ). In het kader van deze acties werden 50 000 kleine en middelgrote ondernemingen voorgelicht en 2 000 doorgelicht. Het ging om ondernemingen die niet eerder aan OTO-programma's van de EU hadden deelgenomen. Ongeveer 40% van alle voorstellen die in het eerste jaar van het KP IV in het kader van de TSM werden ingediend, is op deze acties terug te voeren. In 1996 werden onder de technologiestimulerende maatregelen voor het MKB waren programma's waarin de opgenomen, (EU-financiering: 4,5 miljoen ecu). Aan deze acties hebben in de eerste plaats het CRAFT-netwerk van nationale steunpunten, maar ook de Relay Centra voor Innovatie, de Euro Info Centres en andere intermediairs meegewerkt. en bijstandsacties voorlichtings- federaties opgezet nieuwe In het kader van de voorlichtings- en bewustmakingsacties werden ook evenementen georganiseerd. De "eerste technologiedagen voor het MKB", die in oktober 1996 te Brussel werden gehouden, telden 850 deelnemers uit 21 Europese landen en Israël. Het ging daarbij hoofdzakelijk om kleine en middelgrote ondernemingen (35%) en intermediairs (30%). De deelnemers aan de technologiedagen voor het MKB kregen de kans om de met de specifieke OTO-programma's belaste ambtenaren van de Commissie te ontmoeten en de eventuele mogelijkheden op hun werkterrein te verkennen. Al deze acties hebben ertoe geleid dat het aantal onder de TSM ingediende voorstellen eind 1996 fors was gestegen, waarbij ongeveer 75% van de betrokken kleine en middelgrote ondernemingen voor het eerst deelnamen. TUSSENTIJDSE RESULTATEN Uit de analyse van de MKB-deelneming aan het vorige OTO-kaderprogramma van de industriële programma's zoals EU (KP III) blijkt dat het MKB veeleer aan Brite-EuRam ESPRIT (informatietechnologieën) deelneemt dan aan meer op basisonderzoek gerichte programma's. In onderstaande tabel is het aantal contracten opgenomen dat in het kader van KP III en KP IV (tot 31. 12. 1996) met kleine en middelgrote ondernemingen is gesloten. materiaaltechnologieën) (industriële en of 84 MKB-deelneming per projecttype onder KP IV {van 1994 tot en met 1996) en KP III (Aantal kleine en middelgrote ondernemingen dat tussen 1. 1. 1995 en 31. 12. 1996 een contract met de Commissie heeft ondertekend) 2 038 456 147 306 617 459 437 979 5 439 6 276 Projecten met kostendeling TOTAAL Programma Exploratie- premies Industriële technologieën Biowetenschappen Milieu Niet-nucleaire energie* Vervoer Telematica ACTS ESPRIT 704 169 33 2 70 n. v. t. n. v. t. 105 MKB-deelneming ** Onderzoek in samenwerkings verband 498 26 n. v. t. n. v. t. n. v. t. 6 836 261 114 304 547 459 437 868 TOTAAL KP IV (1994 tot en met 1996) TOTAAL KP III (1991-1994) * Alleen OTO-onderdeel (JOULE). ** Ondernemingen met minder dan 250 werknemers, n. v. t. = niet van toepassing. 3 501 1203 1572 3 826 1083 530 6 000 kleine en middelgrote ondernemingen hebben deelgenomen aan het derde kaderprogramma (KP III), dat de periode 1991 tot en met 1994 bestreek. Ruim 50% daarvan waren Technology Developers die aan onderzoek in samenwerkingsverband deelnamen, hoewel de CRAFT-proefactie (Cooperative Research Action For Technology) van het Brite-EuRam-programma specifiek op Leading Technology Users was gericht. De EU-financiering van de CRAFT-projecten bedroeg in totaal ongeveer 70 miljoen ecu. Dankzij deze projecten konden ongeveer 1 200 kleine en middelgrote ondernemingen aan dit programma meedoen, waardoor de MKB-deelneming opliep van 25% tot 55%. Een eerste belangrijk resultaat van KP IV is de toegenomen MKB-deelneming aan projecten voor onderzoek in samenwerkingsverband: aan de in de eerste twee jaar (1995-96) opgezette onderzoeksprojecten hebben circa 3 800 kleine en middelgrote ondernemingen deelgenomen. Dit is evenveel als in de gehele periode van vier jaar die door het vorige kaderprogramma werd bestreken. Dit resultaat is vooral toe te schrijven aan een betere en gerichte informatieverstrekking en een vlottere toegang dankzij de TSM. Uit onderstaande gegevens blijkt dat de stijging van het totale aandeel van de ondernemingen van 35% onder KP III tot 40% onder KP IV toe te schrijven is aan het MKB. 85 Deelneming aan KP III en IV naar type organisatie Totale deelneming aan KP III naar partnertype Totale deelneming aan KP IV naar partnertvpe van 1994 tot 1996 Onderzoeks organisaties 24% Overige 9% Industrie 40%waarvan 58%kleine en liddelgrote De stijging van het totale aandeel van de ondernemingen van 35% onder KP IV tot 40% onder KP III is toe ti schrijven aan het MKB. Drie programma's (industriële en materiaaltechnologieën, ESPRIT-informatietechnologieën- en vervoer) nemen 66% van de totale MKB-financiering en 67% van de totale MKB-deelneming voor hun rekening. Onder KP IV is de MKB-deelneming evenwel evenwichtiger over alle programma's gespreid dan onder KP III. Vermeldenswaard is ook dat het merendeel (53%) van de coördinators van industriële projecten kleine en middelgrote ondernemingen zijn. Aandeel van de MKB-financiering in de programma's onder KP III en IV EG - steun aan het MKB per programma onder KP III EG -steun aan het MKB per programma onder KP IV van 1994 tot 1996 Niet- ™ Telematica ACTS Wo nucleaire energie 6% eCnrit zT Niet- Biowetten- nucleaire energie schappen 6% 1% Biowetten- schappen 5% Milieu 2% Transport 9% Onder KP IV is de financiële steun van de EG aan het MKB evenwichtiger over alle programma's gespreid dan onder KP III. De TSM beginnen resultaat op te leveren, hoewel hierbij moet worden vermeld dat het opzetten van het CRAFT-netwerk en de verspreiding van informatie over de nieuwe steunmaatregelen ten behoeve van het MKB enige tijd in beslag heeft genomen. De 668 exploratiepremies die tot dusver in het kader van de TSM werden toegekend, bieden 1 500 kleine en middelgrote ondernemingen de gelegenheid samen met een buitenlandse partner een voorstel op te stellen, terwijl ongeveer 1 000 kleine en middelgrote ondernemingen (vooral Leading Technology Users) thans meewerken aan 143 onderzoeksprojecten van het CRAFT-type. Deze aantallen zijn opnieuw vergelijkbaar met die voor de gehele periode van vier jaar die door het vorige kaderprogramma werd bestreken. De meeste MKB-voorstellen werden ingediend in het kader van het programma voor industriële en materiaaltechnologieën, maar ook bij andere onderzoeksprogramma's (landbouw en visserij, medische biologie en gezondheid, en vervoer) maken steeds meer indieners van voorstellen deel uit van het MKB. Technologiestimulerende maatregelen ingediende en geselecteerde projecten onder voor het MKB: KP IV (1994 t/m 1996) Projecttype Exploratiepremies Onderzoek in samenwerkingsverband (CRAFT) Programma Ingediende Contracten (1) Ingediende Contracten (1) BR1TE-EURAM III SMT BIOMED II BIOTECHNOLOGIEEN FAIR MILIEU MAST III JOULE VERVOER ESPRIT TOTAAL KP IV (1994 tot en met 1996) TOTAAL KP III (1991-1994) projecten 873 81 77 42 247 55 37 38 59 95 1604 885 422 30 33 17 87 17 13 17 32 45 713 391 projecten 263 9 119 4 Niet van toepassing 25 9 1 14 5 1 Niet van toepassing 6 313 331 1 144 172 (1) Met inbegrip van contracten waarover in februari 1997 nog werd onderhandeld Het succespercentage van kleine en middelgrote ondernemingen onder de technologiestimulerende maatregelen is betrekkelijk hoog (ongeveer 45%), ondanks het feit dat 75 % ervan nieuwkomers zijn. Een analyse van de MKB-deelneming aan TSM-projecten wijst uit dat: • aan de oproepen tot het indienen van voorstellen onder de TSM circa 5 200 kleine en middelgrote ondernemingen hebben deelgenomen, waarvan 2 500 steun hebben ontvangen. Niet-geselecteerde ondernemingen die (volgens het evaluatieverslag) een interessant voorstel hadden ingediend, werden ertoe aangemoedigd hun voorstellen bij te schaven en opnieuw in te dienen; • deelneming aan een CRAFT-project van 700 000 ecu (waaraan gemiddeld 7 partners meewerken) per kleine of middelgrote onderneming een eigen investering van' slechts 50 0Ö0 ecu vereist; • kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers) het merendeel van de deelnemers uitmaken (70% bij de toegekende exploratiepremies en 46% bij CRAFT-projecten, wat voor alle TSM samen neerkomt op in totaal 60%). Ondernemingen die tot meer traditionele of sectoren houtindustrie behoren, maken 40% van de deelnemers uit en vertegenwoordigen het grootste deel van de 6% van de bedrijven uit de categorie met 250-500 werknemers; levensmiddelenproductie, bouwnijverheid, mijnbouw, textiel zoals • ongeveer 18% van de kleine en middelgrote ondernemingen uit de 4 "cohesielanden" afkomstig zijn (Spanje, Portugal, Griekenland en Ierland), wat meer is dan de gemiddelde deelneming van deze landen aan EU-projecten. Uit een analyse van hun deelneming blijkt overigens dat de structuur van de industrie van deze landen op kleinere eenheden en minder geavanceerde sectoren is gebaseerd. Drie grotere industrielanden van de EU (Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië) leveren daarentegen ongeveer 50% van alle MKB-deelnemers; 87 ongeveer 75% van de kleine en middelgrote ondernemingen die exploratiepremies ontvingen of aan CRAFT-projecten meewerkten, nieuwkomers zijn. De TSM boden bijgevolg circa 1 900 kleine en middelgrote ondernemingen de gelegenheid voor het eerst aan OTO-programma's van de EU deel te nemen. Technologiestimulerende maatregelen voor het MKB: overzicht van de projectdeelneming naar omvang onder KP IV (1994 t/m 1996) Projecttype Exploratiepremies Onderzoek in samenwerkingsverband Omvang van de kleine en middelgrote ondernemingen (aantal werknemers) Aanvragen Contracten (1) (exclusief OTO-organisaties) (CRAFT) Ingediende projecten Contracten (1) <50 50 tot 100 100 tot 250 250 tot 500 >500 TOTAAL 2~353 377 343 FÏ4 2 TÔ4Î 2Ö6 Ï9Î 52 2 3 189 1492 TÔ57 327 356 Ï44 Ï38 2 022 464 Ï7Ï 2Ö6 87 75 1003 (1) Met inbegrip van contracten waarover in februari 1997 nog werd onderhandeld. De eerste projecten die in het kader van de oorspronkelijke CRAFT-proefactie van 1993 werden geselecteerd en gefinancierd, naderen thans hun voltooiing. In tal van bedrijfstakken, zowel zeer traditionele als meer geavanceerde, hebben succesvolle projecten plaatsgevonden. 10 van deze projecten worden toegelicht in een publicatie die bij alle nationale steunpunten van het CRAFT-netwerk verkrijgbaar is en die tevens beschikbaar is op de Web-pagina voor het MKB (http://www. cordis. lu/sme/home. html). De meeste deelnemers (70%) aan de eerste CRAFT-projecten die in 1993 van start zijn gegaan, gaven de verbetering van hun technologische basis en de internationalisering van hun contacten als belangrijkste motivering voor hun deelneming op. Andere voordelen die uit deelneming aan CRAFT-projecten resulteren, zijn: • sterkere concurrentiepositie als gevolg van een grotere technologische inhoud van procédés/ producten; • betere kennis van concurrenten en/of leveranciers/eindgebruikers en ontwikkeling van • OTO-netwerken; toegang tot procédés en producten die aan de ISO- en EU-normen (CEN/CENELEC) voldoen; • verkrijgen van de status van een onderneming die aan OTO doet op het hoge kwaliteitsniveau van EU-projecten. De TSM en met name de CRAFT-acties zijn van essentieel belang voor onderzoek en technologische ontwikkeling in de EU. De Europese kleine en middelgrote ondernemingen hebben het makkelijker dan ooit om steun voor hun activiteiten op het gebied van OTO en innovatie te vinden. 88 7. 3. 1. 2. Andere voor het MKB relevante maatregelen onder KP IV Afgezien van de TSM, die diverse programma's gemeen hebben en op gecoördineerde wijze worden geïmplementeerd, zijn er nog tal van andere programma's die voor het MKB van bijzonder belang zijn. Demonstratieprojecten op het gebied van biowetenschappen De drie specifieke programma's op het gebied van biowetenschappen (landbouw en visserij - FAIR, biotechnologie - BIOTECH, en medische biologie en gezondheid - BIOMED) ondersteunen demonstratieprojecten die gericht zijn op de exploitatie en verspreiding van nieuwe technologieën. Maximaal 6% van de voor deze programma's beschikbaar gestelde middelen wordt aangewend voor projecten die de levensvatbaarheid van een nieuwe technologie aantonen, hinderpalen voor de exploitatie ervan uit de weg ruimen en de economische, sociale of medische voordelen ervan promoten. Demonstratieprojecten steunen op het principe "zien is geloven" en verschillen daardoor volledig van traditionele OTO-projecten in die zin dat hun opzet erin bestaat de beschikbare kennis te gebruiken om te laten zien hoe een nieuwe technologie of vinding concreet kan worden toegepast. De EU-steun wordt voor een periode van twee tot vier jaar verstrekt onder dezelfde voorwaarden als bij onderzoeksprojecten met kostendeling. Hoewel demonstratieprojecten niet rechtstreeks op het MKB zijn gericht, maken kleine en middelgrote ondernemingen toch gemiddeld 25% van alle geselecteerde indieners uit. MKB-deelneming aan de eerste oproep tot het indienen van voorstellen voor demonstratieprojecten op het gebied van biowetenschappen PROGRAMMA BIOMED FAIR BIOTECH Geselecteerde projecten Totaal aantal voorstellen 46 25 13 20 Totaal aantal indieners 332 130 79 100 % MKB-indieners 16% 39% 25% 25% OTO-programma op vervoergebied In december 1994 heeft de Raad in het kader van het vierde OTO-kaderprogramma zijn goedkeuring gehecht aan een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op vervoergebied (1994-1998)128. Dit programma beoogt bij te dragen aan de ontwikkeling, de integratie en het beheer van een efficiënter en veiliger-vervoersysteem dat verenigbaar is met het milieu en met de kwaliteit van het bestaan, met als doel een duurzame mobiliteit van personen en goederen te bevorderen. Voor de uitvoering van dit specifieke programma is een bedrag van 256 miljoen ecu beschikbaar gesteld. Tussen december 1994 en maart 1997 zijn drie oproepen tot het indienen van voorstellen gepubliceerd. Bij de eerste en de tweede oproep was 35% van de indieners afkomstig uit het MKB. Het totaal aantal contractanten bedraagt 1 294, waarvan er 392 (30%) tot het MKB behoren. Onderdeel demonstratie van het programma op het gebied van niet-nucleaire energie - THERMIE Een van de pijlers van het Europese energiebeleid (566 miljoen ecu voor is het THERMIE-programma een onderdeel vormt van het vierde 1995-1998), dat 1 28 PB nr. L 361 van 31. 12. 1994, blz. 56. 89 OTO:kaderprogramma van de EU. THERMIE verstrekt financiële steun voor projecten waarbij innoverende energietechnologieën worden toegepast (type A) en voor aanvullende activiteiten (type B). In het THERMIE-programma zijn eveneens technologiestimulerende maatregelen voor het MKB opgenomen. Voor de acties van type A zijn geen nauwkeurige gegevens over de MKB-deelneming beschikbaar, maar uit een kwalitatieve evaluatie blijkt dat de totale deelneming van kleine en middelgrote ondernemingen als coördinators van voorgestelde projecten circa 65% bedraagt, maar dat dit percentage voor geselecteerde projecten niet meer is dan ongeveer 20%. Er dient derhalve nog een aanzienlijke inspanning te worden geleverd om het MKB te helpen bij het indienen van voorstellen van hoge kwaliteit, wat juist de belangrijkste doelstelling is van de acties die in het kader van de technologiestimulerende maatregelen voor het MKB worden ondernomen. Onderstaande technologiestimulering in het MKB (acties van het type B) voor de jaren 1995 en 1996. tabel geeft een overzicht van het aantal acties en het budget voor THERMIE-acties voor technologiestimulering in het MKB (type B) Jaar 1995 1996 Aantal geselecteerde acties 40 22 THERMIE-steun (miljoen ecu) 4,00 2^05 Om aan de specifiek op het MKB gerichte instrumenten meer bekendheid te geven, is voor de openbare oproep tot het indienen van voorstellen voor 1997 een brochure opgesteld, die via de netwerken van OPET's (Organisations for the Promotion of Energy Technologies), Craft-steunpunten en Euro Info Centres op grote schaal zal worden verspreid. De bedoeling hiervan is kleine en middelgrote ondernemingen erop te attenderen dat zij EU-steun kunnen ontvangen voor het verrichten van uitvoerbaarheidsstudies ter voorbereiding van de indiening van een voorstel van het type A. De Commissie biedt tevens een "vooronderzoeksdienst" aan om kleine en middelgrote ondernemingen hun voorstellen doelgerichter te helpen maken. Op de KP IV-programma's in verband met innovatie en informatietechnologieën wordt in de volgende punten nader ingegaan. Optimale werkwijzen en acties ten behoeve van eerste gebruikers onder ESPRIT Zie punt 7. 5. 1. met betrekking tot het programma op het gebied van informatietechnologie. 7. 3. 1. 3. Vijfde kaderprogramma (1998-2002) Op 30 april 1997 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een "voorstel betreffende het vijfde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1998-2002)"129, waarin wordt gepleit voor een nieuwe benadering van het communautair onderzoek, gebaseerd op de vereenvoudiging van de besluitvormings- en werkingsmechanismen en op de concentratie van maatregelen en thema's. Daarom omvat het voorstel drie "thematische" en drie "horizontale" programma's. Gezien het belang van het MKB als initiator en drager van innovatie, de sleutelfactor van het industriële concurrentievermogen, en op grond van de ervaring met het vierde kaderprogramma is een specifiek horizontaal programma "Innovatie en deelneming van het MKB" opgezet. Doel van dit programma is het MKB vlotter toegang te verschaffen tot geavanceerde technologieën en tot de mogelijkheden die door de onderzoeksprogramma's van de Unie worden geboden, waarbij met name wordt beoogd de exploitatie van onderzoeksresultaten te vergemakkelijken en de ontwikkeling van 1 29 COM(97) 142 def. van 30. 4. 1997. 90 innoverende ondernemingen te stimuleren. Het MKB zal niet alleen kunnen profiteren van het specifieke programma "Innovatie en deelneming van het MKB" (met name via een centraal MKB-aanspreekpunt voor alle onderzoeksprogramma's binnen de Europese Commissie voor het indienen van projecten die specifiek door het MKB worden uitgevoerd), maar ook van acties in het kader van andere programma's die met name voor het MKB zijn bedoeld (exploratiepremies en projecten voor "onderzoek in samenwerkingsverband" (CRAFT)). 7. 4. Innovatie PROGRAMMA INZAKE INNOVATIE EN OVERDRACHT VAN TECHNOLOGIE Het Innovatieprogramma130 (312 miljoen ecu voor 1995-1998) komt overeen met de derde activiteit van het vierde OTO-kaderprogramma en omvat de acties voor de verspreiding en exploitatie van de resultaten van de onderzoeksactiviteiten. Het doel ervan is het Europese bedrijfsleven zijn concurrentiepositie te helpen verbeteren door de beschikbare technologieën en technieken optimaal te benutten. In het kader van een nieuwe algemene aanpak van de aanmoediging tot innovatie streeft het programma drie onderling samenhangende doelstellingen na: bevordering van een gunstig innovatieklimaat en van de integratie van nieuwe technologieën in de ondernemingen; stimulering van de totstandbrenging van een open Europese ruimte voor de verspreiding van technologieën en kennis; en aanbod van adequate technologieën in deze ruimte. De in het kader van het programma bevorderde activiteiten in verband met het MKB hebben betrekking op de volgende actielijnen: a) Europees systeem voor het volgen van het innovatiegebeuren131 Het Europees systeem voor het volgen van het innovatiegebeuren beoogt de voorhanden zijnde kennis van de prestaties van het bedrijfsleven - met name het MKB -, het overheidsbeleid en de diensteninfrastructuur ter ondersteuning van innovatie te vergroten. Belangrijke lopende projecten zijn onder meer: - de communautaire enquête over innovatie, een samen met Eurostat opgezet project dat erin bestond 44 000 ondernemingen, voor het merendeel uit het MKB, in 13 verschillende landen te ondervragen met behulp van een geharmoniseerde vragenlijst, wat Eurostat de gelegenheid bood een enkele gegevensbank te vormen. De resultaten werden tijdens een internationale conferentie in mei 1996 te Luxemburg gepresenteerd; - een enquête naar het belang van nieuwe hightechondernemingen op Europees niveau en naar de voornaamste kenmerken van snelgroeiende ondernemingen; - een onderzoek naar passende methoden om kleine en middelgrote ondernemingen te classificeren op grond van hun innovatiecapaciteit. b) Promoten van innovatiebeheerstechnieken Deze actie heeft ten doel de inspanningen te steunen die door de nationale en regionale organisaties uit zowel de particuliere als de overheidssector worden geleverd om de toepassing van moderne managementtechnieken in het MKB aan te moedigen. In het kader van de 30 projecten die momenteel aan de gang zijn, worden regionale en nationale bewustmakingsacties georganiseerd ter bevordering van de efficiënte toepassing van innovatiebeheerstechnieken door het MKB. Deze acties beogen de uitwisseling van ervaring '•^ Specifiek programma voor de verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie (1994-1998), Beschikking 94/917/EG van de Raad van 15. 12. 1994, PBnr. L 361 van 31. 12. 1994, blz. 101. European Innovation Monitoring System - EIMS. 91 van verspreiding optimale werkwijzen omvatten en de innovatieadviesopdrachten bij meer dan 1 000 kleine en middelgrote ondernemingen overal in Europa. Na afloop van deze opdrachten stellen de desbetreffende ondernemingen een actieplan op om de passende managementtechnieken in hun algemene innovatiestrategie te integreren. in het MKB en c) Europese design-prijs Doel van deze prijs is het MKB bewust te maken van de cruciale rol van design in het innovatieproces, alsook van de rentabiliteit ervan en van de belangrijke bijdrage van design aan het industrieel succes. Voor 1997 waren er ongeveer 400 inschrijvingen uit het MKB. De prijzen werden uitgereikt op 31 januari 1997 tijdens een internationale conferentie die door alle actoren op dit gebied, alsook door de gepreselecteerde kleine en middelgrote ondernemingen werd bijgewoond. d) Europese innovatienetwerken en -diensten Met deze eind 1995 opgezette experimentele actielijn worden de volgende doelstellingen nagestreefd: - het MKB betere (geïntegreerde) diensten verstrekken door de actieve samenwerking te bevorderen tussen beroepsbeoefenaars die tot dusver weinig hebben samengewerkt (bijvoorbeeld innovaties en technologen); initiatiefnemers van sociale technologen en bankiers, - de harmonisatie van steunmaatregelen van de overheid vergemakkelijken (bijvoorbeeld coördinatie van nationale programma's voor de plaatsing vanJonge onderzoekers in kleine en middelgrote ondernemingen ter bevordering van de technologieoverdracht, om met name de haalbaarheid van transnationale plaatsingen na te gaan); - de nationale netwerken van dienstenleveranciers aan het MKB met elkaar verbinden (bijvoorbeeld interface diensten/universiteit-industrie) en zo de Europese infrastructuur ter ondersteuning van het bedrijfsleven versterken. Tot dusver zijn 23 netwerken van in totaal ongeveer 150 organisaties geselecteerd. Een tiental van deze organisaties zijn vertegenwoordigers van het MKB. e) Projecten op het gebied van technologievalidering en technologieoverdracht De actielijn "projecten op het gebied van technologievalidering en technologieoverdracht" is vooral maar niet uitsluitend op het MKB gericht. Doel ervan is communautaire steun te verlenen aan projecten die op grond van de marktbehoeften en de maatschappelijke vraag de validatie van onderzoeksresultaten of de overdracht van technologieën naar nieuwe toepassingsgebieden beogen. Er werden twee oproepen tot het indienen van voorstellen gepubliceerd, namelijk op 15 maart 1995 en op 15 september 1996, waarvoor een bedrag van 70 miljoen ecu werd uitgetrokken. Voor de definitiefase werden 200 voorstellen geselecteerd, waarvan bijna twee derden de demonstratiefase zullen halen met communautaire steun van 500 000 à 1,5 miljoen ecu. De deelneming van het MKB aan deze twee oproepen was zeer groot en er werd een aantal vermeldenswaardige resultaten geboekt die bij zowel de deelneming als de geselecteerde voorstellen worden aangetroffen: - van de 920 organisaties die aan deze projecten deelnemen, behoort 47% tot het MKB, - ongeveer 60% van de projecten wordt door kleine en middelgrote ondernemingen gecoördineerd, - van 90% van de projectconsortia maakt ten minste één onderneming deel uit die tot het MKB behoort. 92 De opsplitsing van de projecten in twee fasen (definitie/uitvoerbaarheid en vervolgens leidt tot een vereenvoudiging van het uitvoering na het slagen van de definitiefase) oorspronkelijke voorstel en een verlichting van de inspanning die van de indiener wordt gevergd. Ook de ondersteunende diensten waarop de consortia een beroep kunnen doen, blijken bijzonder nuttig voor projecten waarbij veel kleine en middelgrote ondernemingen zijn betrokken. f) Netwerk van Relay Centra voor Innovatie De Relay Centra voor Innovatie (52 centra) adviseren organisaties - met name uit het kleinbedrijf - over technologie en innovatie. Voorts helpen zij kleine en middelgrote ondernemingen bij het identificeren van passende technologieën die aan hun behoeften beantwoorden. Bovendien verlenen zij bijstand bij de exploitatie van deze technologieën en verstrekken zij advies over OTO-programma's van de EU. Elk Relay Centrum is onafhankelijk en wordt in het kader van het Innovatieprogramma door de EU gefinancierd (23 miljoen ecu uit een totale begroting van 43,5 miljoen ecu). De hoofddoelstelling van elk Relay Centrum voor Innovatie bestaat erin een regionale "pool" te vormen die toegang biedt tot de benodigde expertise technologieoverdracht en innovatieactiviteiten van de kleine en middelgrote ondernemingen uit die regio. Deze ondernemingen beschikken zo over een directe link met partners en potentiële kopers van de technologieën die zij hebben ontwikkeld. ter ondersteuning van de exploitatie, Het personeel van de Relay Centra voor Innovatie heeft ervaring met bedrijfsleven en is geselecteerd op basis van zijn diepgaande kennis van de technologie en technologiebehoeften van de plaatselijke industrie (in het bijzonder kleine en middelgrote ondernemingen), zijn vermogen om organisaties advies over technologieoverdracht, innovatie en aanverwante bedrijfsproblemen te verstrekken, zijn capaciteit om diensten te ontwikkelen die aan de specifieke behoeften van de regionale industriële structuur voldoen, zijn vermogen om plaatselijke organisaties beter op de exportmarkten te helpen concurreren en, tenslotte, zijn grondige kennis van de OTO-programma's van de EU. Het Relay Centrum kan via het netwerk bijzonderheden verspreiden over innoverende producten, procédés en technologieën van kleine en middelgrote ondernemingen en een dienst voor het zoeken naar partners opzetten. Andere diensten zijn onder meer specifiek op de regio toegesneden opleidings- en adviesdiensten, netwerkvorming en uitwisseling van ideeën (bijvoorbeeld studiebijeenkomsten over integrale kwaliteitszorg, waardebeheer, octrooi- en intellectuele-eigendomsrechten en milieuzorg). aan overeenkomsten betreffende Het netwerk van Relay Centra voor Innovatie heeft in 1995 en 1996 de volgende resultaten opgeleverd: bijstand (381 onderhandeld, 108 ondertekend); bijstand aan organisaties bij de opstelling van voorstellen in het kader van OTO-programma's van de EU (1 406 ingediend, 309 goedgekeurd); aantal contacten met klanten, vooral uit het MKB: 39 337; aantal keer bijstand verleend aan klanten, vooral uit het MKB: 7 052. technologieoverdracht g) OPET-netwerk (Organisation for the Promotion of Energy Technologies) Het OPET-netwerk is een gespecialiseerd netwerk (40 OPET's, 4 miljoen ecu voor 2 jaar) dat in het kader van het Innovatieprogramma en ter vervanging van het voormalige OPET-THERMIE-netwerk werd opgezet om nieuwe en innoverende energietechnologieën te stimuleren. Doel ervan is de marktpenetratie van succesvolle nieuwe en innoverende energietechnologieën te bevorderen, met name van die welke afgeleid zijn van technologieën die in het kader van het programma voor ni et-nucleaire energie (JOULE - THERMIE) werden gedemonstreerd. Een van de belangrijkste doelgroepen van het OPET-netwerk is het MKB. 93 Het OPET-netwerk houdt zich bezig met rationeel energiegebruik in gebouwen, hernieuwbare energiebronnen voor vervoer en industrie en fossiele brandstoffen. EERSTE ACTIEPLAN VOOR INNOVATIE IN EUROPA Het eerste actieplan voor innovatie in Europa, dat op 20 november 1996 door de Commissie werd goedgekeurd, is tot stand gekomen na een brede openbare discussie naar aanleiding van de publicatie van het Groenboek over innovatie in 1995. Deze discussie heeft de hoofdlijnen van de door de Commissie gestelde diagnose over het tekort aan innovatie in Europa grotendeels bevestigd. Met dit plan wordt eveneens het verzoek ingewilligd van de Europese Raad van Florence (juni 1996) aan de Commissie om een actieplan op te stellen voor maatregelen op het gebied van innovatie. In het actieplan worden hoofdzakelijk op communautair niveau maatregelen voorgesteld met de volgende doelstellingen: • een echte "innovatiecultuur" bevorderen; • een juridisch, financieel en regelgevingskader tot stand brengen dat bevorderlijk is voor innovatie; • onderzoek en innovatie beter op elkaar afstemmen. Het actieplan werd zowel door de Europese instellingen als door de sociaal-economische actoren positief onthaald. Tijdens de eerste fase van de tenuitvoerlegging van het plan heeft de Commissie problemen aangepakt die onder meer te maken hebben met bescherming van de (bijvoorbeeld de publicatie van het Groenboek over het intellectuele eigendom Gemeenschapsoctrooi), innovatiefinanciering, onderwijs en oplefding ("Erasmus voor het leerlingwezen", het initiatief "Leren in de informatiemaatschappij") en innovatiebeheer in ondernemingen (benchmarkingsysternen). Eind 1997 zal een eerste balans van de uitvoering van het actieplan worden opgemaakt. 7. 5. Informatiemaatschappij 7. 5. 1. Programma op het gebied van informatietechnologie (IT) informatietechnologie Het programma op het gebied van (dat het voormalige ESPRIT-programma vervangt) (2 065 miljoen ecu voor 1994-1998) omvat een breed scala van activiteiten gaande van fundamenteel tot toegepast onderzoek op de volgende gebieden: softwaretechnologie, technologie voor componenten en subsystemen, elektronische handel, langetermijnonderzoek, open microprocessorsystemen, computers en netwerken met groot vermogen, technologieën voor bedrijfsprocessen, multimediasystemen en geïntegreerde fabricage. Het programma vervult een essentiële rol voor kleine en middelgrote ondernemingen die een OTO-project op het gebied van informatietechnologie willen uitvoeren of toegang tot hightechresultaten willen krijgen. Tijdens de eerste twee jaar (1995 en 1996) werden met 900 miljoen ecu 836 projecten opgezet. Ongeveer 1 000 afzonderlijke kleine en middelgrote ondernemingen hebben aan een onderzoeksproject met kostendeling deelgenomen en ongeveer 30% van alle onder het programma vallende werkzaamheden uitgevoerd. Nog eens 600 kleine en middelgrote ondernemingen waren betrokken bij de flankerende maatregelen in het kader van het IT-programma, wat dit programma de eerste plaats onder de communautaire O&O-pro gramma's oplevert en bevestigt dat de inspanningen om de MKB-deelneming te verhogen met succes zijn bekroond. Afgezien van de in KP IV opgenomen specifieke stimuleringsmaatregelen ten behoeve van het MKB (TSM) (exploratiepremies en CRAFT), werden in het kader van het flankerende maatregelen op het gebied van inhoud en procedures IT-programma 94 (introductie van specifieke onderwerpen en procedure voor de indiening van voorstellen in twee fasen) ingevoerd die aan de specifieke behoeften van het MKB beantwoorden. Deze maatregelen blijken de MKB-deelneming aan de activiteiten van het IT-programma aanzienlijk te hebben vergemakkelijkt. De maatregelen op het gebied van inhoud omvatten met name het Europees Systeem- en Software-Initiatief (ESSI) ter bevordering/verspreiding van optimale werkwijzen op het gebied van software-ontwikkeling, micro-elektronische componenten en op IT gebaseerde fabricagemethoden, een experiment met acties ten behoeve van eerste gebruikers van micro-elektronica in producten (FUSE) en de oprichting van informatie- en hulpcentra voor technologieoverdracht (met name op het gebied van computers met groot vermogen, elektronische handel en automatisering). Voorts werd de samenwerking tussen gebruikers en talrijke leveranciers van specifieke OTO-technologieën sterk gestimuleerd, wat samenwerkingsovereenkomsten en middelgrote ondernemingen heeft geleid. tussen grote bedrijven en kleine tot De actie ten behoeve van eerste gebruikers (First User action - FUSE) is hoofdzakelijk gericht op alle industriële ondernemingen die voordeel kunnen trekken van nieuwe toepassingen van bestaande micro-elektronische technologieën. Het MKB is het meest gebaat bij dit initiatief. Aangezien bij FUSE kennisoverdracht centraal staat, werd een netwerk van 26 knooppunten voor technologieoverdracht (Technology Transfer Nodes - TTN's) opgezet om het bedrijfsleven beter bewust te maken van de voordelen van micro-elektronica en tevens informatie en hulp te verstrekken. EUROPRACTICE, een actie die nauw bij FUSE aansluit, is in oktober 1995 van start gegaan en is erop gericht gebruikers goedkope basisdiensten te verlenen om hen te helpen bij de toepassing van micro-elektronica. De geboden diensten omvatten adviesverlening, opleiding, programmatuurhulpmiddelen, design support, prototyping en kleinschalige productie. Voor vele onderdelen van het programma werd een procedure voor het indienen van voorstellen in twee fasen ingevoerd, wat bijzonder gunstig is voor het MKB: in een eerste fase wordt het voorstel beoordeeld uit het oogpunt van het verwachte effect ervan op het bedrijfsleven. Deze eerste evaluatie neemt maar weinig tijd in beslag en alleen bij een gunstig oordeel wordt de onderneming verzocht binnen twee maanden een volledig voorstel in te dienen met een gedetailleerde beschrijving van de OTO-strategie en een werkprogramma. Deze aanpak in twee fasen is in het voordeel van de kleine en middelgrote ondernemingen, aangezien zij pas een volledig voorstel hoeven in te dienen - wat een grote inspanning vergt - na het eerste "filter" te zijn gepasseerd. Bovendien vinden er frequent oproepen tot het indienen van voorstellen plaats (2 tot 4 per jaar), die op vaste data worden gepubliceerd. Hierdoor-wordt de ondernemingen de mogelijkheid geboden hun deelneming te plannen en hun voorbereiding over diverse maanden te spreiden. De in de Informatiemaatschappij en O&O gespecialiseerde EIC-groepen hebben zich ingespannen om deze programma's bij kleine en middelgrote ondernemingen ruimere bekendheid te geven en hun toegang tot deze programma's te verschaffen. In 1996 werden in samenwerking met ISPO (Information Society Project Office) twee voorlichtingsweken over de informatiemaatschappij georganiseerd om de kleine en middelgrote ondernemingen over de mogelijkheden van de informatiemaatschappij te te demonstreren die op hun dagelijkse informeren en werkzaamheden van invloed kunnen zijn. Tijdens de tweede van deze Europese weken hebben de EIC-verbindingscentra en andere (EICC) organisaties evenementen in 6 niet-EU-landen georganiseerd (LMOE en Tunesië). toepassingen en diensten 95 De ElC-leden van de in O&O gespecialiseerde groep bleven verder evenementen organiseren om O&O-programma's te promoten. Zij waren ook actief betrokken bij het promoten van de ITEA-prijzen (Information Technology European Awards). Tevens werd veel nadruk gelegd op het promoten van. nieuwere acties in het kader van ESPRIT, zoals FUSE en Best Practice. Wat laatstgenoemde actie betreft, hebben de Zweedse leden van de groep meer publiciteit gegeven aan dit initiatiefin Zweden, waar de deelneming onvoldoende werd geacht. In reactie op een verzoek van de Commissie hebben de leden van het netwerk feedback gegeven met betrekking tot de wijze waarop het effect van de voorlichtingsdagen voor het MKB kan worden versterkt. 7. 5. 2. Programma betreffende geavanceerde communicatietechnologieën en -dienstp. n geavanceerde In het kader van het OTO-programma van de EU betreffende communicatietechnologieën en -diensten (ACTS) werden drie specifieke maatregelen ten behoeve van het MKB genomen: maatregelen ter bevordering en vergemakkelijking van de MKB-deelneming aan OTO-activiteiten, maatregelen ter verspreiding van informatie onder kleine en middelgrote ondernemingen en ter ondersteuning van de benutting van nieuwe diensten door het MKB en maatregelen ter bevordering van de totstandkoming van een consensus over de toegang van het MKB tot onderling verenigbare systemen voor elektronische handel. Ruim 25% van de deelnemers aan dit OTO-programma behoort tot het MKB. Er werden specifieke maatregelen genomen om kleine en middelgrote ondernemingen aan te sporen aan de tweede oproep tot het indienen van voorstellen (in 1995) deel te nemen. Deelneming aan de derde oproep tot het indienen van voorstellen in 1997 zal verder worden aangemoedigd. Thans is een specifiek project (SMARTS) gewijd aan de uitbreiding van de MKB-deelneming aan activiteiten op het gebied van informatieverspreiding en technologieoverdracht. Dit project moet ervoor zorgen dat tegen eind 1998 ten minste 5 000 Europese kleine en middelgrote ondernemingen toegang hebben tot informatie en resultaten. Een centrale doelstelling van het ACTS-onderzoek is de ontwikkeling van technologieën, systemen en diensten voor elektronische handel. Ruim 20 projecten betreffende "netwerkvorming en handelstransacties door kleine ondernemingen" zijn samengebracht in een "keten voor de totstandkoming van een consensus". Deze OTO-keten zorgt voor de technologische basis van het Memorandum of Understanding inzake "Vrije toegang tot de elektronische handel voor het Europese MKB", dat door meer dan 70 vooraanstaande ondernemingen is ondertekend. Dit Memorandum of Understanding verschaft een open kader voor sectorale overeenkomsten betreffende de interoperabiliteit van transactie-, directory- en verificatiesystemen en betreffende de rechten en verantwoordelijkheden op het gebied van de elektronische handel. 7. 5. 3. Projecten voor de ontwikkeling van multimedia Er zijn twee oproepen tot het indienen van voorstellen voor projecten voor de ontwikkeling van multimedia gepubliceerd. In het kader van de ene oproep (onder het IMPACT 2-programma) werd MKB-deelneming aan de ontwikkelingsteams niet speciaal in de hand gewerkt, hoewel kleine en middelgrote ondernemingen toch werden aangespoord deel te nemen. De oproep leverde de volgende resultaten op: 103 voorstellen van 565 organisaties, waarvan 356 uit het MKB (minder dan 250 werknemers) (63%), en steunverlening aan 17 projecten waaraan in totaal 105 organisaties deelnamen, waarvan 68 uit het MKB (64%). In het kader van de andere oproep (onder het INFO 2000-programma) genoten kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers) en regio's van Doelstelling 1 een specifiek voordeel: het percentage van de beschikbare steun werd verhoogd van 40% tot 50%. De oproep leverde de volgende resultaten op: 477 voorstellen van 2 428 organisaties, waarvan (61%) kleine ondernemingen en 1653 1486 (68%) kleine en middelgrote ondernemingen, en steunverlening aan 80 projecten waaraan in totaal 405 organisaties deelnamen, waarvan 253 (62%) kleine ondernemingen en 318 (78%) kleine en middelgrote ondernemingen. 7. 5. 4. Programma Telematicatoepassingen (PT) In de beschikking van de Raad betreffende het PT132 is de doelstelling geformuleerd dat 5% van de PT-begroting voor 1994-1998 naar kleine en middelgrote ondernemingen of organisaties moet gaan (met minder dan 500 werknemers). Het spreekt dan ook vanzelf dat het PT openstaat voor kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties. Projecten die voorzien in de behoefte aan betere kennis en integratie van telematica in kleine en middelgrote ondernemingen hebben voor 44,1 miljoen ecu aan steun ontvangen. Bij andere projecten waren meer dan 50% van de deelnemers kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties, die voor 32,4 miljoen ecu aan steun ontvingen. Bij meer dan 95% van alle telematicaprojecten zijn kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties betrokken. Het totaalbedrag van 76,5 miljoen ecu stemt overeen met 13 % van de EU-financiering voor bestaande projecten en met 8,5% van de totale geplande PT-begroting. Momenteel voldoet het Telematicaprogramma aan de vastgelegde doelstellingen inzake de betrokkenheid van kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties. 7. 6. Elektronische handel kracht de als drijvende spectaculaire vooruitgang op het gebied van Met informatietechnologie, met name de snelle expansie van Internet, biedt elektronische handel enorme potentiële mogelijkheden voor consumenten en bedrijven in Europa, en in het bijzonder voor het MKB. De verbreiding ervan zal tevens de concurrentiepositie van Europa op de wereldmarkten sterk beïnvloeden. Elektronische handel zal evenwel ook tot ingrijpende structurele veranderingen op de commerciële en arbeidsmarkten leiden. Elektronische handel bestrijkt een breed scala van activiteiten met betrekking tot zowel goederen als diensten, zoals onder meer elektronische handel in goederen en diensten, online-leverantie van digitale inhoud, elektronische geldovermakingen, elektronisch verhandelen van aandelen, elektronische vrachtbrieven, veilingen, gezamenlijk ontwerpen, online-inkopen van onderdelen, elektronische overheidsopdrachten, directe verkoop aan de consument en service na verkoop. In april 1997 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling over een Europees Initiatief op het gebied van de Elektronische Handel133 om de groei van de elektronische handel zowel binnen de EU als op de wereldmarkt te bevorderen. De hoofdpunten zijn: • De noodzaak om het vertrouwen in transnationale elektronische handel te vergroten. Dit is van cruciaal belang tegen de achtergrond van zowel de verdere opheffing van handelsbelemmeringen en de steeds verder reikende multilaterale verbintenissen in het kader van de WTO als de opkomende computercriminaliteit (bv. het elektronisch witwassen van geld, het met kwaad opzet inbreken in computersystemen en het schenden van het auteursrecht). Vooral het MKB moet worden aangemoedigd om nieuwe methoden, technieken en innovaties op handelsgebied over te nemen. • Beschikbaarstelling van de vereiste infrastructuur, waarbij problemen inzake capaciteit, kosten, interoperabiliteit en gebruikersvriendelijkheid worden aangepakt. De Commissie 132 PB nr. L 334 van 22. 12. 1994, blz. I. 133 COM(97) 157 van 15. 4. 1997. 97 zal samen met de EU-lidstaten en met haar handelspartners werk maken van de volledige en tijdige implementatie van de WTO-overeenkomst betreffende basistelecommunicatie, die op 1 januari 1998 in werking moet treden en in belangrijke mate aan de liberalisering van de telecommunicatiesector zal bijdragen. Hetzelfde geldt voor de onlangs gesloten Information Technology Agreement (ITA), die voorziet in de geleidelijke opheffing van tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen voor de handel in IT-producten, en de wederzijdse erkenningsovereenkomsten betreffende conformiteitsbeoordeling Mutual Recognition Agreements In haar mededeling over "Cohesie en de informatiemaatschappij"134 geeft de Commissie aan te streven naar de verkleining van de resterende regionale verschillen in kosten, kwaliteit en toegankelijkheid van de elektronische-handelsinfrastructuur en -diensten om er zo toe bij te dragen dat regio's nieuw leven wordt ingeblazen en plaatselijke diensten worden vernieuwd en in stand gehouden. Elektronische-handelsinfrastructuren moeten op grote schaal tegen aantrekkelijke prijzen beschikbaar zijn, wil het MKB de hierdoor geboden mogelijkheden volledig kunnen benutten. (MRA). Bij het wegwerken van capaciteitsknelpunten zal de Commissie een gecoördineerde Europese aanpak volgen. Zij zal daartoe gebruik maken van de OTO-programma's op het informatie- en communicatietechnologie, acties onder het Vijfde gebied van kaderprogramma en de Trans-Europese netwerken. De Commissie zal ook het nodige doen om een actieve deelneming van bedrijfsleven en overheid in Europa aan het wereldwijde te vergemakkelij ken. inzake de ontwikkeling van besluitvormingsproces Internet De Commissie moedigt een consensus over normalisatie op het gebied van de elektronische handel aan via het Memorandum of Understanding inzake Vrije Toegang tot Elektronische Handel voor het MKB, dat ten doel hééft Europese ondernemingen en gebruikers bij de normalisatie- en specificatiewerkzaamheden te betrekken. Er op de normalisatiebehoeften van de gebruikers, in het bijzonder uit het MKB, in te spelen. stappen worden ondernomen om beter zullen ieder stadium oplossingen te bieden om Verbetering van de gebruikersvriendelijkheid. Hierbij is het de bedoeling eenvoudige gebruikersvriendelijke in het transactieproces elektronisch te kunnen afhandelen. Dit zal ertoe bijdragen dat elektronische handel in brede kring en vooral in het MKB ingang vindt, zodat de bedrijven in kwestie met de elektronische-handelstechnologieën aan het werk kunnen gaan en op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen terzake. Om deze doelstelling te bereiken, is in de OTO-programma's van de EU een bijzondere plaats ingeruimd voor elektronische handel (in het kader van het ESPRIT-programma is reeds een eerste oproep tot het indienen van voorstellen op het gebied van elektronische handel gepubliceerd). Elektronische handel is eveneens een van de prioriteiten van het programma Gebruikersvriendelijke Informatiemaatschappij". de'Totstandbrenging voor van een Bevordering van internationale industriële en technologische samenwerking. In de loop van 1997 zullen als onderdeel van het Actieplan van Praag met de deelneming van landen uit Midden- en Oost-Europa en in samenwerking met niet tot de Unie behorende Middellandse-Zeelanden projecten worden opgezet. De Commissie zal voorts haar continue internationale samenwerking op het gebied van de elektronische handel intensifieren door het bevorderen van wereldwijde proefprojecten in G7-verband, waaraan het MKB kan deelnemen. 1 34 COM(97) 7 van 22. 1. 1997. 98 Totstandbrenging van een adequaat regelgevingskader ten aanzien van kwesties zoals beveiliging, privacy, bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten (met name auteursrechten en handelsmerken), consumentenbescherming, voorschriften inzake accounting en accountantscontrole en belastingneutraliteit. De reeds getroffen maatregelen omvatten: de EG-richtlijn betreffende de bescherming van persoonsgegevens135, het voorstel voor een richtlijn inzake het doorzichtigheidsmechanisme (deze richtlijn is bedoeld om het risico te verminderen dat uiteenlopende nationale maatregelen leiden tot een beperking van het vrije verkeer van IT-diensten), een richtlijn inzake op afstand gesloten contracten (waaronder ook elektronische transacties vallen) en een aantal horizontale en sectorale richtlijnen. In aansluiting op het Groenboek inzake Commerciële Communicatie zal de Commissie gedetailleerde voorstellen doen. Zij zal tevens een voorstel voor een richtlijn inzake op afstand gesloten contracten voor financiële dienstverlening en een voorstel voor een richtlijn inzake de uitgifte van elektronisch geld indienen. De Commissie zal ook streven naar een vroegtijdige ratificatie en implementatie van de twee onlangs onder auspiciën van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (World Intellectual Property Organisation - WIPO) goedgekeurde verdragen, namelijk het "WIPO Copyright Treaty" (WIPO-auteursrechtverdrag) en het "WIPO Performances and Phonograms Treaty" (WIPO-verdrag inzake de bescherming van uitvoerende kunstenaars en producenten van fonogrammen). • Het nemen van initiatieven op het gebied van onderwijs en opleiding ten behoeve van het MKB, scholen en lokale instanties in het kader van het SOCRATES- en het LEONARDO-programma, het Actieplan "Leren in de Informatiemaatschappij"136 en het ADAPT-BIS-programma de deelinitiatief Informatiemaatschappij). inzake Bouwen (nieuw aan Om het bedrijfsleven en met name het MKB bewust te maken van de optimale werkwijzen en ertoe aan te zetten deze toe te passen, zal de Commissie tegen eind 1997 een werkprogramma opzetten dat voortbouwt op de met het experimentele programma Commerce 2000 opgedane ervaring en op de raadpleging inzake het Groenboek over de Handel en Distributie. De bewustmaking zal worden nagestreefd via het G7-project betreffende een Wereldmarkt voor het MKB en via specifieke activiteiten van het netwerk van Euro Info Centres in het kader van het Derde Meerjarenprogramma voor het MKB. Tevens zal de Commissie samen met een strategisch document een actieplan presenteren om de ontwikkeling van elektronische overheidsopdrachten te stimuleren. Dit zou voor een katalysatoreffect op de wereldmarkt moeten zorgen. 7. 7. Beroepsopleiding Beroepsopleiding is van essentieel belang voor het concurrentievermogen van kleine en middelgrote ondernemingen, met name om hun beheer te verbeteren. Toch zijn deze ondernemingen vaak niet geneigd opleiding te zien als een noodzakelijke investering om hun prestaties te verbeteren en zich aan de snelle veranderingen in hun omgeving (zoals die welke met productieprocédés of met de invoering van nieuwe technologieën verband houden) aan te passen. Doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds, het communautaire ADAPT-initiatief en het programma LEONARDO DA VINCI zijn er met name op gericht de aanpassing van de ondernemingen aan de gewijzigde omstandigheden in het bedrijfsleven te ondersteunen en te begeleiden en de beroepsopleidingsstelsels in de Unie te verbeteren. Met het programma 1 35 Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, PB nr. L 281 van 23. 11. 95, blz. 31. 1 36 COM(96) 47 ! def. van 2. 10. 1996. 99 Media-Opleiding wordt beoogd aan de specifieke opleidingseisen van de audiovisuele sector tegemoet te komen. 7. 7. 1. Doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds Een van de prioriteiten van Doelstelling 4 is de concentratie op de specifieke behoeften van het MKB op het gebied van de ontwikkeling van het menselijk potentieel (vergemakkelijken van de aanpassing van werknemers aan de gewijzigde omstandigheden in het bedrijfsleven en aan de ontwikkeling van de productiestelsels). Hierbij is het zaak: - deze ondernemingen te helpen anticiperen op de behoeften aan beroepskwalificaties van hun werknemers en hen het beheer van de menselijke hulpbronnen vooruit te helpen plannen; - hun opleidingsinspanningen ten behoeve van de werknemers te ondersteunen; - met het oog op bovenstaande, de dienstverlening aan het MKB en de samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren. in zowel de ESF-verordening137 als de Deze prioriteit programmeringsdocumenten van de lidstaten, en geniet bijzondere aandacht bij de follow-up en de evaluatie. is duidelijk vastgelegd In Finland en Zweden zijn alle acties uit hoofde van Doelstelling 4 afgestemd op het MKB. In het EPD van Zweden is bepaald dat alleen ondernemingen met minder dan 250 werknemers in aanmerking komen en dat voorrang wordt gegeven aan ondernemingen met minder dan 50 werknemers. In sommige lidstaten en met name in Frankrijk zijn de bemiddelende structuren (zoals de Kamers van Koophandel en de organisaties die bij de ondernemingen fondsen werven voor beroepsopleiding) zeer actief bij het mobiliseren van de kleine en middelgrote ondernemingen en bij het ontwikkelen en opzetten van projecten in het kader van Doelstelling 4. Voor de overige lidstaten beschikt de Commissie in dit stadium van de implementatie slechts over gedeeltelijke en voorlopige gegevens. De steunmaatregelen ten behoeve van het MKB verschillen aanzienlijk van land tot land en zouden 50 à 80% van de toegekende bedragen vertegenwoordigen. De werkelijke spreiding van de kredieten al naar gelang de omvang van de ondernemingen zal moeten blijken uit het tussentijdse evaluatieverslag, dat eind 1997 dient te worden gepresenteerd. De in het kader van Doelstelling 4 gevolgde aanpak kan aan de hand van twee projecten worden geïllustreerd: de uit aan biedt project 50 000 minst geschoolde werknemers Een de agro-voedingsmiddelensector in Frankrijk de mogelijkheid een basisopleiding te volgen. Als gevolg van de ontwikkeling van de productiestelsels is de positie van deze werknemers zeer kwetsbaar geworden. Aan de ene kant verdwijnen tal van arbeidsplaatsen, met name voor de minst geschoolde werknemers, maar aan de andere kant neemt de vraag naar beter geschoolde arbeidskrachten toe. Om de inzetbaarheid van deze werknemers te verhogen en hun uitsluiting op de arbeidsmarkt te bestrijden, werd met de scholing ervan begonnen. Het is de bedoeling hun elementaire algemene kennis bij te brengen (lezen, schrijven, rekenen) en hun vermogen om te analyseren, logisch te redeneren en problemen op te lossen, te ontwikkelen. Het beheersen van deze kennis is onontbeerlijk om een voortgezette opleiding aan te vatten en zich in het beroepsleven te ontplooien. Een project in Finland beoogt alle door het ESF ondersteunde anticipatieacties in één netwerk bijeen te brengen. Het bestrijkt zowel de trends op de arbeidsmarkt als de identificatie van de 1 37 Verordening 2084/93 van de Raad van 20. 7. 1993, PB nr. L 193 van 31. 7. 1993, blz. 39. behoeften aan beroepskwalificaties op regionaal, sectoraal en ondernemingsniveau. Het project heeft een tweeledig doel: verzamelen en analyseren van alle beschikbare informatie op het gebied van anticipatieacties en bevorderen van de samenwerking tussen de deelnemers. Voor de verzameling van de informatie werd een gegevensbank opgezet die toegankelijk is via Internet. Er zullen forums voor de uitwisseling van informatie tussen de initiatiefnemers van anticipatieprojecten worden gehouden en er zal voor een ruime verspreiding van de resultaten onder de belanghebbenden en met name de kleine en middelgrote ondernemingen worden gezorgd. * 7. 7. 2 ADAPT-initiatief De totale begroting voor ADAPT bedraagt bijna 3,3 miljard ecu, met een EU-bijdrage ten belope van 1,6 miljard ecu. Bij dit initiatief staan de menselijke hulpbronnen centraal. Dankzij zijn bottom-up-benadering, nadruk op innovatie, experimenteel. karakter en transnationaliteit vormt het een ideale bron van ideeën inzake werkorganisatie, met name op gebieden zoals de bevordering van het kennisscheppend vermogen van het personeel en de koppeling van de invoering van Informatie- en Communicatietechnologieën (ICT's) aan het onderwijs en de opleiding van het personeel en aan een organisatorische vernieuwing binnen dit kader. Het MKB is duidelijk een prioritaire doelgroep van het ADAPT-initiatief. Bovendien voorziet ADAPT in maatregelen die direct op het MKB zijn gericht en die voor het grootste deel in de nationale Operationele Programma's zijn overgenomen: a) ontwikkeling van beroepskeuzevoorlichtings- en adviseringssystemen voor werknemers uit verschillende economische sectoren die door veranderingen in het bedrijfsleven worden getroffen, wat van bijzonder belang is voor werknemers van kleine en middelgrote ondernemingen die met werkloosheid worden bedreigd; b) opleidingsacties met het oog op de verbetering van het vermogen van ondernemers en managers om zich aan veranderingen aan te passen en relevante bedrijfsplannen op te stellen. Ook hier zal bijzondere aandacht worden geschonken aan de verbetering van de kwaliteit van het management in het MKB; c) verlening van bijstand aan het MKB bij het opzetten en uitvoeren van interne en externe programma's voor voortdurende scholing; d) totstandbrenging van netwerken en samenwerking tussen producenten, leveranciers en klanten; een aspect daarvan is de bevordering van kennisoverdracht en van de verspreiding van optimale werkwijzen en de verbetering van het vermogen van grote ondernemingen om hun personeel speciaal op te leiden om aan de specifieke behoeften van het MKB te voldoen; e) ontwikkeling van concurrerende clusteractiviteiten en deelneming van kleine en middelgrote ondernemingen aan ondernemingsnetwerken. Een belangrijke activiteit in dit verband is de totstandbrenging van structuren voor gemeenschappelijke diensten voor groepen kleine en middelgrote ondernemingen. ADAPT beperkt zich niet uitsluitend tot opleiding, maar wil ook het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen stimuleren. Het is met name voor kleine en middelgrote ondernemingen van essentieel belang dat zij ten volle profiteren van de mogelijkheden die worden geboden door de opkomst van nieuwe markten, de ontwikkeling van nieuwe activiteiten en het grotere potentieel voor banengroei. ADAPT kan eveneens bijdragen tot de verbetering van de lokale en nationale infrastructuur ter ondersteuning van het ondernemerschap en van de expansie van kleine en middelgrote ondernemingen, alsook tot de overdracht en uitwisseling van optimale werkwijzen en ideeën over de nationale grenzen heen. In het kader van de eerste oproep tot het indienen van projectvoorstellen werden 1 400 projecten van 300 transnationale partnerschappen geselecteerd. In de loop van 1997 vindt een mi tweede en laatste selectie van projecten plaats. Tegen 1999 zullen ruim 3 000 projecten aan dit initiatief hebben deelgenomen. Om de toegang tot dit initiatief te vergemakkelijken, werden in iedere lidstaat Nationale Steunstructuren opgezet. De belangrijkste taken van deze structuren bestaan erin de te ondersteunen en optimale werkzaamheden van de initiatiefnemers van projecten werkwijzen te verspreiden. De meeste onder hen beschikken bovendien over eigen websites, waarlangs makkelijk toegang tot informatie over het initiatief kan worden verkregen. Een eerste analyse van de ADAPT-projecten wijst uit dat de overgrote meerderheid ervan ofwel is aangedragen door het MKB zelf, ofwel is opgezet door een groter consortium waarvan kleine en middelgrote ondernemingen deel uitmaken ofwel activiteiten ontplooit waarvan kleine en middelgrote ondernemingen de voornaamste begunstigden zijn. Om het effect van ADAPT te beoordelen, financiert ieder Operationeel Programma een lidstaten hebben onafhankelijke beoordelaars onafhankelijke geselecteerd, die reeds een eerste tussentijds verslag hebben ingediend. De Commissie is bovendien voornemens in de komende maanden een evaluatie op EU-niveau van het transnationale aspect van het initiatief te verrichten om het effect ervan te beoordelen. evaluatie. De meeste 7. 7. 3. Programma LEONARDO DA VINCI Er zij aan herinnerd dat het programma LEONARDO DA VINCI138 (620 miljoen ecu 1995-1999) steunt op nieuwe elementen ingevoerd krachtens het Verdrag van Maastricht, dat bepaalt dat het optreden van de Gemeenschap erop gericht moet zijn de aanpassingen aan veranderingen in het bedrijfsleven te vergemakkelijken, de initiële beroepsopleiding en bij- en nascholing te verbeteren, de toegang tot beroepsopleidingen te vergemakkelijken en de te bevorderen door middel van inzake opleiding mobiliteit en de samenwerking stimuleringsmaatregelen en met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de lidstaten139. Tijdens de eerste twee jaar van de tenuitvoerlegging van dit programma werd met name voortdurend aandacht geschonken aan de toegang van het MKB tot beroepsopleiding, hetgeen tot een betere vertegenwoordiging van het MKB heeft geleid. Zo is UEAPME (Union Européenne de l'Artisanat et des Petites et Moyennes Entreprises) binnen het college van werkgevers volwaardig lid van het Toezichtcomité van het programma; ook de Kamers van Koophandel zijn vertegenwoordigd in de Nationale Coördinatie-Instanties die met de tenuitvoerlegging van het programma in de deelnemende landen zijn belast. Gezien de noodzaak om relaties tussen beroepsopleiding en beroepsleven tot stand te brengen, bevordert het programma de samenwerking tussen alle betrokken actoren en geeft'het op meerdere niveaus een krachtige stimulans om maatregelen ten behoeve van het MKB en het ambacht te treffen: - - in het gemeenschappelijk kader van doelstellingen waarop de te ondernemen acties steunen, door een link te leggen tussen de behoeften aan vaardigheden en kwalificaties van de ondernemingen en de voorgestelde acties om aan deze behoeften te voldoen; in specifieke maatregelen In deel I is de bijdrage van de ondernemingen (waaronder kleine en middelgrote en ambachtelijke ondernemingen) als initiatiefnemers of partners, broodnodig daar waar hun optreden de verbetering van de beroepsopleidingsstelsels en -voorzieningen in de deelnemende landen kan ondersteunen. Vooral in proefprojecten ter verbetering van de 1 38 1 39 Besluit 94/819/EG van de Raad van 6 december 1994, PB nr. L 340 van 29. 12. 1994, blz. 8. Artikel 127 van het Verdrag omschrijft het optreden van de Europese Unie inzake beroepsopleiding. kwaliteit van de voorzieningen voor voortgezette opleiding en in transnationale programma's voor stages en uitwisselingen van jongeren en opleiders is voor de ondernemingen een belangrijke rol weggelegd. inzake In deel II, dat gericht is op de verbetering van de beroepsopleidingsacties, mede door samenwerking tussen universiteiten en bedrijven, ten behoeve van ondernemingen en werknemers, zijn bedrijven uiteraard het sterkst vertegenwoordigd. Zij werken vooral mee aan transnationale proefprojecten (door met innovatie technologische veranderingen rekening te houden), investering in de voortgezette opleiding van werknemers en overdracht van technologische innovaties, zulks in het kader van samenwerking tussen bedrijfsleven en universiteiten op het gebied van voortgezette beroepsopleiding. Zij zijn ook terug te vinden in transnationale programma's voor stages in het bedrijfsleven voor jongeren die een universitaire opleiding volgen of hebben afgerond, in transnationale uitwisselingsprogramma's tussen ondernemingen en universiteiten of opleidingsinstellingen en transnationale programma's voor de uitwisseling van opleidingsfunctionarissen. in de beroepsopleiding in In deel III, dat met name de ontwikkeling van de talenkennis beoogt, wordt communautaire steun verleend voor het opzetten van transnationale proefprojecten met als doel taalaudits voor ondernemingen en met name voor het MKB en de sociaal-economische actoren te verwezenlijken, tussen ondernemingen en gespecialiseerde instellingen op het gebied van taalonderricht of opleidingsinstellingen. Voorts wordt steun verleend voor enquêtes en analyses om inzicht te verwerven in nieuwe vormen van leerlingenwezen en nieuwe opleidingsmethoden voor het MKB. transnationale uitwisselingsprogramma's alsook voor - in de prioriteiten met betrekking tot de in de eerste twee delen van het programma omschreven maatregelen Zo treft men bij de prioriteiten van deel I het volgende thema aan: de verwerving van vaardigheden om de dienstensector, het midden- en kleinbedrijf en het bedrijfsleven in het algemeen in staat te stellen in te spelen op de behoeften van de interne markt. De prioriteiten van deel II omvatten onder meer de volgende thema's: de verwerving van de kwalificaties en vaardigheden die nodig zijn om zich aan te passen aan veranderingen in het bedrijfsleven, de ontwikkeling van de productiestelsels en de verspreiding van nieuwe technologieën, met name in het MKB en de traditionele industriële sectoren, alsook de ontwikkeling van opleidingen van managers van ondernemingen op het gebied van de overdracht van technologische innovaties en de opleiding van bedrijfsleiders en leidende figuren uit het MKB. Voorts moet worden benadrukt dat initiatiefnemers er bij de oprichting van transnationale partnerschappen dienen op toe te zien dat daar meerdere actoren deel van uitmaken ("multi- player" partnerships), dat wil zeggen dat het moet gaan om partnerschappen waarin zowel actoren op het gebied van de beroepsopleiding als actoren uit andere kringen (bedrijfsleven, sociale partners en Kamers van Koophandel) zijn vertegenwoordigd. Een dergelijk partnerschap leent zich beter om het algemeen of gemeenschappelijk belang bij de verwezenlijking van een voorgesteld project aan te tonen en de verkregen resultaten na afloop van het project te valideren. a) Het opzetten van beroepsopleidingsprojecten ten behoeve van het MKB en het ambacht In het kader van de oproepen tot het indienen van voorstellen moeten de voorstellen niet alleen aan een aantal vaste criteria (zoals bijvoorbeeld transnationaliteit en aard van de partnerschappen) voldoen, maar ook aan jaarlijkse prioriteiten beantwoorden, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen communautaire prioriteiten (algemene prioriteiten) en nationale prioriteiten (specifieke aanvullende prioriteiten). Zo was de communautaire prioriteit van de oproep tot het indienen van voorstellen van 1995140 het verlenen van steun voor de verbetering van beroepsopleidingsacties, mede door samenwerking tussen universiteiten en bedrijven, ten behoeve van ondernemingen en werknemers. Met deze oproep werden onder meer de volgende doelstellingen nagestreefd: de verwerving van de benodigde kwalificaties en vaardigheden om zich aan veranderingen in het bedrijfsleven aan te passen, met inbegrip van de bevordering van de doorzichtigheid ervan, dankzij de versterking van de samenwerking tussen opleidingsinstellingen, universiteiten en ondernemingen in de context van nieuwe vormen van leerlingwezen of alternerende beroepsopleiding, alsook de bevordering van opleidingsacties en -plannen die verband houden met de invoering van nieuwe productie- en werkorganisatiesystemen tegen de achtergrond van de veranderingen in het bedrijfsleven en de overdracht van technologische innovaties, in het bijzonder in het MKB en in de sectoren die aan sterke internationale concurrentie blootstaan. De oproep tot het indienen van voorstellen van 1996ux omvatte vijf communautaire prioriteiten die voortvloeiden uit het Witboek van%de Commissie "Onderwijzen en Leren: naar een cognitieve samenleving"; een daarvan was de investering in menselijke hulpbronnen. Een ander te bereiken doelstelling was "de ontwikkeling van nieuwe methoden voor het wegwerken van de belemmeringen voor opleiding in het MKB". Een derde prioriteit was de veralgemening van de toegang tot kennis aan de hand van de hulpmiddelen van de informatiemaatschappij in het licht van de levenslange scholing. De voorstellen dienden met name betrekking te hebben op alternatieve methoden voor de opleiding van opleiders, de opleiding op het gebied van het beheer van de overdracht van technologie en de managementopleiding van bedrijfsleiders en leidende figuren uit het MKB. Bij de oproep tot het indienen van voorstellen van 1997142 werden dezelfde prioriteiten als in 1996 gehanteerd, maar werd tevens gevraagd in ieder voorstel aan te geven hoe het transnationale partnerschap bijvoorbeeld inspeelt op de behoeften aan vaardigheden van het bedrijfsleven en met name van het MKB. Bij de selectie van de projecten strekte het bestaan van een hecht en gestructureerd partnerschap met een actieve deelneming van ondernemingen, met name kleine en middelgrote productie-ondernemingen (of groeperingen van kleine en middelgrote ondernemingen) en kleine en ambachtelijke ondernemingen, tot voordeel. b) Lopende beroepsopleidingsprojecten ten behoeve van het MKB en ambachtelijke ondernemingen In het laatste verslag over de resultaten van het vroegere FORCE-programma143 wordt het MKB bestempeld als de prioritaire doelgroep van het programma LEONARDO DA VINCI en wordt erop gewezen dat dit programma dus voor kleine en middelgrote ondernemingen bijzonder gemakkelijk toegankelijk moet zijn. Deze ondernemingen genieten voortaan directe 1 40 1 41 1 42 '43 PB nr. C 128 van 24. 5. 1995, blz. 14. PB nr. C 60 van 29. 2. 96, blz. 16. PBnr. C 381 van 17. 12. 96, blz. 44. Het FORCE-programma wordt toegelicht op bladzijde 78 van het verslag van 1995. 104 en prioritaire aandacht en hun deelneming is van essentieel belang voor de ondersteuning van innovatie in de beroepsopleiding. Het programma LEONARDO DA VINCI geeft een antwoord op de volgende vragen: 1. Hoe kan steun worden verleend voor het ontwikkelen van de opleiding in kleine en middelgrote ondernemingen die met zeer snelle veranderingen in het bedrijfsleven worden geconfronteerd en voor het klaarstomen van hooggekwalificeerd personeel voor de dienstensector en de nieuwe beroepen? 2. Hoe maakt het MKB zijn opleidingsbehoeften kenbaar en hoe profiteert het van de innoverende opleidingen die in grote ondernemingen worden ontwikkeld? 3. Hoe kan, gezien het feit dat de toegang van het bedrijfsleven tot onderzoeksresultaten en technologische innovaties van essentieel belang is voor het concurrentievermogen van het MKB, de samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen op het gebied van beroepsopleiding bijdragen tot de beschikbaarheid van menselijke hulpbronnen met de aan de nieuwe behoeften aangepaste technische kwalificaties? Het gaat hier om cruciale vragen omdat het succes van het programma LEONARDO DA VINCI kennelijk volledig afhangt van de deelneming van kleine en middelgrote ondernemingen als voornaamste actoren. Het is echter wel zo dat deze deelneming in het kader van de oproepen tot het indienen van voorstellen van 1997 en de volgende jaren nog kan worden versterkt. Uit kwantitatief oogpunt valt immers direct op dat het aandeel van de overige actoren op het gebied van beroepsopleiding in de reacties op de oproepen tot het indienen van voorstellen in het kader van het programma vrij groot is in vergelijking met dat van het MKB. Deze bevinding moet echter worden genuanceerd. Het gebied bij uitstek voor deelneming van bedrijven in het algemeen en van kleine en middelgrote ondernemingen in het bijzonder is immers deel II van het programma, waarvan de acties (proef- en mobiliteitsprojecten) gericht zijn op het verlenen van steun voor de verbetering van beroepsopleidingsacties ten behoeve van ondernemingen en werknemers. Wat de eerste drie maatregelen (proefprojecten) van deel II samen betreft (namelijk: innovatie in de beroepsopleiding om rekening te houden met technologische veranderingen en de invloed ervan op het werk en de vereiste kwalificaties en vaardigheden, investering in de voortgezette opleiding van werknemers en overdracht van technologische innovaties in het kader van samenwerking tussen bedrijfsleven en universiteiten op het gebied van voortgezette beroepsopleiding), behoorde bij de projecten die naar aanleiding van de oproep van 1995 in het kader van deze drie maatregelen werden geselecteerd, 16% van alle partners tot het MKB (alle soorten partners samengenomen). Bij de oproep van 1996 was dit percentage opgelopen tot 20%, waarbij onder alle partnerorganisaties in het kader van deze drie maatregelen kleine en middelgrote ondernemingen zelfs het sterkst vertegenwoordigd waren, wat bij de vorige oproep niet het geval was. Wat de drie mobiliteitsmaatregelen van deel II als geheel betreft (namelijk: stages in het bedrijfsleven voor jongeren die een universitaire opleiding volgen of hebben afgerond, uitwisselingen tussen ondernemingen en universiteiten of opleidingsinstellingen en uitwisselingen van opleidingsfunctionarissen), behoorde bij de projecten die naar aanleiding van de oproep van 1995 in het kader van deze drie maatregelen werden geselecteerd, 26% van alle partners tot het MKB (alle soorten partners samengenomen). Bij de oproep van 1996 was dit percentage teruggelopen tot 24. Desondanks vormen kleine en middelgrote ondernemingen de grootste groep van alle partnerorganisaties die in het kader van deze twee oproepen en van de mobiliteitsmaatregelen van deel II hebben deelgenomen. 105 Uit de forse stijging van de deelnemingsgraad onder de bovengenoemde drie maatregelen voor het opzetten van proefprojecten en de consolidatie van de eerste plaats per type partnerorganisatie in het kader van de mobiliteitsmaatregelen van deel II, kan worden geconcludeerd dat het MKB zijn plaats in het programma weet te handhaven en bij sommige acties zelfs weet uit te breiden. In kwalitatief opzicht stelt men echter vast dat kleine en middelgrote ondernemingen inderdaad aan transnationale projecten deelnemen, maar dat zij kennelijk nog al te vaak een eerder passieve rol vervullen, die zich in vergelijking met de overige actoren beperkt tot waarnemer en in het beste geval tot het valideren van de resultaten. Voor projecten die kleine en middelgrote ondernemingen als doelgroep hebben, en dat is voor een groot deel van de ingediende projectvoorstellen het geval, zijn er maar weinig aanwijzingen dat een voorafgaand onderzoek naar de behoeften van deze ondernemingen werd verricht. Slechts zelden wordt bij de projecten met vroegere acties of reeds verricht onderzoek rekening gehouden. Tenslotte beperken te veel voorstellen zich tot een algemene aanpak van het MKB, waarbij de kleine en middelgrote ondernemingen als een homogeen geheel worden beschouwd en er op "macroniveau" wordt geredeneerd, een niveau dat helemaal niet bij doelgerichte acties past. Toch komen uit een analyse van de in 1995 en 1996 geselecteerde voorstellen enkele grote doelstellingen naar voren van de projecten die de ontwikkeling van ondernemingen, met name uit het MKB, beogen. Deze doelstellingen houden verband met de volgende thema's: i) bevorderen van een innovatiecultuur binnen de onderneming De projecten hebben tot doel het innovatievermogen van het MKB te versterken, hetzij door het ontstaan van een innovatiecultuur binnen de kleine en middelgrote ondernemingen te bevorderen, hetzij door de overdracht van innovatie - vaak op het gebied van geavanceerde technologieën - naar kleine en middelgrote ondernemingen te vergemakkelijken door in het kader van de samenwerking tussen universiteiten en bedrijven netwerken op te zetten waarvan zowel onderzoekscentra als kleine en middelgrote ondernemingen of groeperingen daarvan deel uitmaken. Andere projecten zijn gericht op de verbetering van het vermogen van het MKB om strategische informatie te exploiteren en te beheren. Zij evalueren de concrete behoeften van de ondernemingen en zorgen voor de ontwikkeling en overdracht van strategische bewakingssystemen voor het MKB door leveranciers en gebruikers van strategische informatie met elkaar in contact te brengen. ii) rekening houden met de invloed van nieuwe technologieën en van de vaardigheden die daaruit voortvloeien van doen te ontwikkelen het MKB te Tal van projecten steunen op nieuwe communicatie- en informatietechnologieën om enerzijds de kwaliteit en doelmatigheid van de opleidingen te verhogen teneinde deze beter bij de flexibele behoeften arbeidsorganisatievormen soepele opleidingsmethoden en/of opleiding op het werk). Sommige projecten gaan in op nieuwe interne en externe arbeidsrelaties ("outworking" en "outsourcing" bijvoorbeeld), waarbij telematicanetwerken is de telematicatechnologie toegankelijker te maken voor het MKB (zoals bijvoorbeeld via transnationale elektronische opleidingsnetwerken). Andere projecten bevorderen de overdracht van telewerken/afstandsopleiding (waarbij de scholingsprocessen in de arbeid zijn geïntegreerd, zoals bijvoorbeeld de "just-in-time"-opleiding). spelen. Doel van deze projecten anderzijds zijn aansluiten (die gebaseerd veelal een rol op en 106 op open betrekking bijvoorbeeld Wat de toepassing van technologieën bij de voortgezette opleiding betreft, hebben de via projecten telematicanetwerken/afstandsonderwijs (door middel van multimedia-instrumenten of hulpmiddelen voor opleiding en evaluatie op afstand), opleiding op het gebied van telematicanetwerken. Sommige projecten elektronische handel en ondersteunen nieuwe opleidingsstrategieën en gaan daarbij uit van het concept van het bedrijf als opleider door middel van mentorsystemen, terwijl andere met behulp van nieuwe technologieën een netwerk opzetten om het mentoraat op Europees niveau te analyseren. iii) ondersteunen van sectoren die een sterke technologische ontwikkeling doormaken taalonderricht via afstandsopleiding met het oog op technologieoverdracht Zo is er bijvoorbeeld een project opgezet om de investeringen van het MKB in de biotechnologiesector van de landen van Zuid-Europa te verhogen. Deze doelstelling wordt nagestreefd door in modelondernemingen opleidingen en evaluatiesystemen te ontwikkelen. in kleine en Een andere faciliteit beoogt de toepassing van nieuwe technologieën middelgrote ondernemingen van de software-industrie, iv) stimuleren van bedrijfsinvesteringen in en van de uitbreiding van de toegang tot voortgezette opleiding Zeer veel projecten beogen, veelal via flexibelere opleidingsvormen, een grotere openheid van het MKB ten aanzien van beroepsopleiding om te anticiperen op nieuwe behoeften die soms het gevolg zijn van technologische ontwikkelingen in de arbeidswereld. Deze projecten omvatten de opstelling van op een mentorsysteem gebaseerde opleidingsplannen voor ambachtelijke ondernemingen, het organiseren van een opleiding voor "coaches" op het gebied van de commerciële ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen met behulp van telematicanetwerken, het inspelen op nieuwe behoeften aan sleutelkwalificaties en opleidingen in het MKB en de organisatie van de opleiding door de vervanging van de werknemer te optimaliseren of voor flexibele opleidingen in de onderneming te zorgen. v) oprichten van ondernemingen en voorzien in de ontwikkelingsbehoeften van nieuwe kleine en middelgrote ondernemingen, vaak in het licht van de bestrijding van de uitsluiting Met tal van projecten wordt de ontwikkeling van de ondernemingsgeest nagestreefd, waarbij de begunstigde in staat wordt gesteld zijn eigen kleine of middelgrote onderneming op te richten. Ofwel zijn deze projecten op specifieke kansarme groepen gericht, ofwel streven zij de algemenere doelstelling van regionale en/of plattelandsontwikkeling na. De programma's voor de inschakeling van jongeren die zich in een situatie van uitsluiting bevinden, omvatten theoretische opleidingen afgewisseld met stages in bestaande régionale kleine en middelgrote ondernemingen, een opleiding van beroepsopleidingsactoren in het oprichten van een onderneming en een open afstandsopleiding voor met uitsluiting bedreigde groepen in plattelandsgebieden aan de kust of in een sector die sterke veranderingen in het bedrijfsleven ondergaat, zoals het Franse project ter bevordering van de oprichting van micro-ondernemingen die innoverende producten aanbieden (glassector). Sommige projecten steunen de economische ontwikkeling van minder ontwikkelde plattelandsgebieden door de kleine en middelgrote ondernemingen - via een alternerende opleiding waarbij gebruik wordt gemaakt van stages en nieuwe technologieën voor het werken op afstand (telewerken) - de nodige kennis bij te brengen om de sector van de afstandsverkoop in de plattelandsgebieden te ontwikkelen. Een ander project is toegespitst op de nieuwe vaardigheden die vereist zijn om een onderneming over te nemen (doel is de overdracht van ondernemingen te vergemakkelijken en het voortbestaan van kleine en middelgrote ondernemingen te verzekeren). 107 c) Vooruitzichten Het is nog te vroeg om duidelijke actielijnen voor het verbeteren van de MKB-deelneming aan het programma LEONARDO DA VINCI te schetsen. De bovenstaande analyse verschaft alleen kwalitatieve en kwantitatieve gegevens over de aard van deze deelneming. Overeenkomstig de "bo'ttom-up"-aanpak waarop het programma steunt en in het kader van het activeringsbeleid dat ermee wordt beoogd, zijn het overigens de initiatiefnemers van projecten die de Commissie hun ervaringen moeten meedelen en concrete oplossingen moeten voorstellen. In dit verband lijken de netwerken die op diverse niveaus actief zijn (regionale netwerken met de steun van vooral de Kamers van Koophandel en Industrie, sectorale netwerken, netwerken gevormd in het kader van de samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven, enz. ), een cruciale rol te spelen als doorgeefluiken van informatie en contactpunten tussen het bedrijfsleven en de Europese Commissie. De Europese Commissie heeft zelf diverse initiatieven genomen of ondersteund die direct op het MKB waren gericht: zo is speciaal voor het MKB een brochure opgesteld waarin het programma LEONARDO DA VINCI wordt toegelicht, werd ter gelegenheid van de voorlichtings- en contactdagen voor potentiële initiatiefnemers van projecten van 3 tot 6 februari 1997 te Brussel een bijzondere workshop aan het MKB gewijd, hebben op 13 en 14 maart 1997 de nationale coördinatie-instanties van de Benelux een studiebijeenkomst gehouden die door de nationale coördinatie-instanties van alle lidstaten van de Europese Unie voor LEONARDO DA VINCI werd bijgewoond en die als thema de MKB-deelneming aan dit programma had, en moet tenslotte ook melding worden gemaakt van de voorbereidende werkzaamheden voor de aanbeveling over de toegang tot de beroepsopleiding, die voor een deel direct het MKB aangaat. Deze initiatieven kunnen een bijdrage leveren aan het momenteel aan de gang zijnde overleg over de bijstelling van het programma LEONARDO DA VINCI, dat bijna drie jaar loopt en waarvan een eerste tussentijdse balans is opgemaakt, die in juni 1997 aan het Toezichtcomité van het programma werd gepresenteerd. 7. 7. 4. Programma MEDIA II - Opleiding Gezien de snelle groei van de Europese markt van audiovisuele programma's (13% in 1994-95) en het werkgelegenheidspotentieel in de audiovisuele sector bestaat er behoefte aan hooggekwalificeerde vakmensen en ondernemers. Het programma Media II - Opleiding (45 miljoen ecu voor 1996-2000) heeft ten doel in de veranderende behoeften van de audiovisuele-prpgramma-industrie te voorzien en het concurrentievermogen ervan te stimuleren door de initiële beroepsopleiding en in het bijzonder de bijscholing van de vakmensen in de audiovisuele sector te verbeteren. Aangezien de Europese audiovisuele sector grotendeels uit kleine en middelgrote ondernemingen bestaat, heeft de wetgever in het besluit van de Raad144 tot instelling van het programma bepaald dat bijzondere aandacht moet worden geschonken aan het MKB. De in het programma omschreven drie zwaartepunten van de opleiding (beheer van de audiovisuele sector op Europees niveau, gebruik van nieuwe scheppende technologieën en technieken voor het schrijven van scenario's) worden benaderd vanuit Europees perspectief om de vakmensen en ondernemingen bewust te maken van de Europese en internationale dimensie van de audiovisuele markt. 1 44 tenuitvoerlegging van een Besluit 95/564/EG van de Raad van 22 december 1995 betreffende de opleidingsprogramma voor de vakmensen van de Europese audiovisuele-programma-industrie (Media II - Opleiding), PB nr. L 321 van 30. 12. 1995, blz. 33. 108 De uit te voeren acties zijn erop gericht de samenwerking tussen de opleidingscentra, de beroepssector en de ondernemingen te intensiveren. Het programma gaat uit van structurele doelstellingen, zoals de ontwikkeling van de zelfstandige productiesector, en met name van het MKB en ziet toe op de samenhang tussen de in het kader ervan opgezette acties en andere communautaire maatregelen inzake beroepsopleiding (met name in het kader van het programma LEONARDO en van de doelstellingen van het Europees Sociaal Fonds). Tijdens de gehele duur van het programma zullen naar verwachting 250 opleidingsacties worden ondernomen waaraan 1 700 vakmensen en 650 instellingen en ondernemingen zullen deelnemen. 7. 8. Milieu Milieuwetgeving kan extra lasten met zich meebrengen voor kleine en middelgrote ondernemingen, die vaak de financiële en personele middelen ontberen om aan de vereisten te voldoen. Zelfs vrijwillige initiatieven, zoals het communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (Eco-Management and Audit Scheme - EMAS), kunnen onder druk van de markt in de praktijk een bindend karakter krijgen. De Commissie is zich van dit risico bewust en heeft daarom, waar nodig, maatregelen op maat uitgewerkt om het MKB bij de toepassing van de communautaire wetgeving te helpen. 7. 8. 1. Milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) Om met de MKB-dimensie rekening te houden, bepaalt de EMAS-verordening145 dat de lidstaten en de Commissie de deelneming van het MKB moeten bevorderen (Artikel 13). In maart 1996 heeft de Commissie een oproep gepubliceerd146 tot het indienen van voorstellen voor de identificatie en ontwikkeling van effectieve middelen voor het verlenen van technische steun aan kleine en middelgrote ondernemingen die van plan zijn aan EMAS deel te nemen. In januari 1997 zijn vijf projecten van start gegaan. De MKB-deelneming aan EMAS werd geanalyseerd op basis van de 38 door de EU gefinancierde projecten, die 358 industriële locaties omvatten en die na een in 1993 gepubliceerde oproep zijn opgezet. Hieruit bleek dat, hoewel de omvang van de locaties uiteenloopt van 7-8 werknemers tot meer dan 350, de gemiddelde omvang duidelijk gelijk is aan die van een kleine of middelgrote onderneming: ruim 65% van de locaties telt minder dan 150 werknemers (35% met minder dan 50 en 32% met 50 à 150 werknemers). Bij het merendeel van de 57 locaties met meer dan 250 werknemers wordt deze drempelwaarde slechts met enkele eenheden overtroffen, terwijl er maar weinig locaties zijn met om en bij 300 werknemers. Omvang blijkt in belangrijke mate te bepalen of men bij de toepassing van EMAS moeilijkheden en nadelen ondervindt, aangezien klein meestal betekent gebrek_aan menselijke, technische en financiële hulpmiddelen. Tabel: Indeling naar omvang van de locaties die aan EMAS deelnemen, waarbij wordt uitgegaan van het aantal werknemers Omvang < 50 werknemers 50-150 150-250 >250 | Aantaal localisaties 123 115 63 57 145 146 Verordening (EEG) nr. 1836/93, PB nr. L 168 van 10. 7. 1993, blz. PB nr. C 75 van 15. 3. 1996, blz. 27. 109 7. 8. 2. Proefactie Euromanagement-Milieu In 1995 heeft de Commissie de proefactie EUROMANAGEMENT-Milieu opgezet om steun te verlenen aan kleine en middelgrote ondernemingen die aan het communautaire milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) wensen deel te nemen. De doelstellingen van de proefactie zijn: - ontwikkeling van een op Europees niveau toepasbare methode ter ondersteuning van kleine - bij voorkeur kleine ondernemingen - van de invoeren en zich conform de en middelgrote ondernemingen industriesector die milieubeheersystemen willen EMAS-verordening willen laten registreren; - toepassing van deze methode op een steekproef van meer dan 500 kleine en middelgrote modelondernemingen - waarvan een beperkter aantal moet worden begeleid tot de registratie in het EMAS-systeem -, alsook identificatie en analyse van de problemen, mogelijkheden en aanpassingsbehoeften van het MKB als gevolg van de tenuitvoerlegging van de EMAS-verordening; - overlegging van een verslag aan de Commissie betreffende de structurele en andere maatregelen die op regionaal, nationaal en Europees niveau vereist zijn om de deelneming van het MKB aan EMAS te vergemakkelijken, met inbegrip van een evaluatie van de mate waarin de verordening bijstelling behoeft. De Europese coördinator147 die de methode heeft ontwikkeld, is verantwoordelijk voor de organisatie van de actie, de controle van de werkzaamheden van de consulenten en de opstelling van een algemene synthese van de actie. Voor de selectie van het netwerk van 51 consulenten148 zijn 1 323 blijken van belangstelling en 323 degelijke voorstellen ontvangen. In een eerste fase heeft iedere consulent ten minste 10 kleine en middelgrote ondernemingen (voor zover mogelijk uit dezelfde bedrijfstak) geselecteerd, een studiebijeenkomst voor managers van kleine en middelgrote ondernemingen gehouden, een milieu-analyse verricht, in samenwerking met de kleine en middelgrote ondernemingen een individueel milieubeheersysteem ontwikkeld en nagegaan in hoeverre deze ondernemingen aanpassingen moeten doorvoeren of moeilijkheden hebben om aan de in de EMAS-verordening gestelde voorwaarden te voldoen. Tijdens een tweede fase dient elke consulent minstens een van deze ondernemingen bij te staan bij de implementatie van het milieubeheersysteem en de registratie in het EMAS-systeem. De door de lidstaten voorgestelde nationale coördinatoren vervullen de functie van nationale contactpunten en hun taak bestaat er vooral in de consulenten bij te staan bij het inventariseren van de voor de deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen relevante nationale milieuvoorschriften, verslagen in te dienen en follow-up-vergaderingen te organiseren met de consulenten en de kleine en middelgrote ondernemingen in hun eigen land. Tijdens de studiebijeenkomst bij de start van het project, die op 3 en 4 oktober 1996 te Brussel onder auspiciën van de Commissie werd georganiseerd, heeft de Europese coördinator de consulenten en nationale coördinatoren gebrieft over de tijdens het project te volgen methode. De proefactie, die door de diensten voor het ondernemingenbeleid in samenwerking met de diensten voor het industrie- en milieubeleid en met de lidstaten wordt uitgevoerd, werd gunstig onthaald en van nationale zijde is reeds een verzoek gekomen om de methode te mogen overnemen. De resultaten van de proefactie worden eind 1997 verwacht. 1 47 1 48 Geselecteerd aan de hand van oproep tot mededinging nr. 95/C 231/10, PB nr. C 231 van 5. 9. 95, blz. 13. Oproep tot het indienen van voorstellen nr. 96/C 49/10, PB nr. C 49 van 20. 2. 96, blz. 21. 7. 8. 3. Gids voor milieubeheer In de periode 1995-96 hebben verscheidene leden van de in milieuvraagstukken gespecialiseerde groep EIC's met de steun van de Commissie een gids voor milieubeheer voor het MKB opgesteld. Het gaat om een interactief hulpmiddel, bestaande uit een computerprogramma en een handboek, dat ten doel heeft ondernemingen en in het bijzonder kleine en middelgrote ondernemingen de eerste nodige stappen te helpen doen om in het EMAS-register te worden opgenomen. De gids kan ook nuttig zijn bij de implementatie van milieubeheersystemen voor ondernemingen. De gids voor milieubeheer, die in alle talen van de EU beschikbaar industriesectoren zoals machinebouw, coating, kunststofverpakking, textielveredeling en drukkerij, en zal in 1997 worden uitgebreid tot de hout- en levensmiddelenindustrie. is, bestrijkt 7. 8. 4. LIFE Sinds 1992 kan het MKB steun ontvangen in het kader van LIFE149, het financieel instrument voor het milieu. Tijdens de periode 1993-1995 (eerste fase van LIFE) werden in de lidstaten 394 demonstratieprojecten medegefinancierd, waarbij de totale EU-bijdrage 145,9 miljoen ecu beliep. In 1996 en 1997 werden 215 projecten gesteund. Van deze projecten hebben er naar schatting meer dan 250 betrekking op kleine en middelgrote ondernemingen, die voor ongeveer 40% in het kader van LIFE werden gefinancierd. Het ging daarbij vooral om de volgende sectoren: schone technologie textiel), (oppervlaktebehandeling, afvalverwerking (met name door recycling), bodemsanering, lucht en water, en stadsprojecten (met name voor verkeersbeheersing en ruimtelijke ordening). leerlooierij, papier, levensmiddelen, keramiek, te beoordelen omdat het om Het effect op de werkgelegenheid demonstratieproefprojecten gaat waarmee in het algemeen tijdelijke werkgelegenheid of reeds in de onderneming bestaande werkgelegenheid is gemoeid. Naar schatting levert een project evenwel 4 tot 6 arbeidsplaatsen op, zodat dankzij LIFE circa 1000 tot 1500 arbeidsplaatsen in het MKB werden gesteund. is moeilijk 7. 9. Energie en vervoer ENERGIE De Commissie heeft een brede discussie over het energiebeleid op gang gebracht die uitmondde in de publicatie van het Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie"150 Het witboek onderstreept de sleutelrol van de energiesector bij het versterken van het concurrentievermogen van de industrie, het veilig stellen van de voorziening, het bewerkstelligen van een duurzame economische en sociale ontwikkeling en het waarborgen van de levensstandaard van de burgers. Vervolgens heeft de Commissie een vijfjarig indicatief werkprogramma gepresenteerd waarmee de gemeenschappelijke strategische doelstellingen worden nagestreefd waarnaar het energiebeleid van de Gemeenschap en de lidstaten zou moeten convergeren. Het meest directe effect van het energiebeleid op het in de verbetering van de concurrentievoorwaarden. De MKB zal bestaan beschikbaarheid van energie tegen concurrerende prijzen en onder optimale voorwaarden zal immers van doorslaggevend belang zijn om de concurrentiekracht van het MKB te versterken. 1 49 1 50 Ingesteld bij Verordening (EEG) nr. 1973/92 van 21. 5. 92, PB nr. L 206 van 22. 7. 1992, blz. 1; gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1404/96 van 15. 7. 1996, PB nr. L 181 van 20. 7. 1996, blz. 1. COM(95) 682 van 13. 12. 1995. Bovendien bestaat de sector van de hernieuwbare energiebronnen overwegend uit kleine en middelgrote ondernemingen. De activiteiten die zullen voortvloeien uit het Groenboek voor een communautaire strategie, getiteld "Energie voor de toekomst: hernieuwbare energiebronnen"151, zullen bijgevolg een positieve invloed uitoefenen op kleine en middelgrote ondernemingen die in de sector actief zijn of met hernieuwbare energiebronnen werken. Omgekeerd zou de versnelling en aanmoediging van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen en hernieuwbare-energietechnologieën een belangrijk onderdeel moeten worden van de algemene communautaire strategie ter ondersteuning van het MKB. Er zijn twee programma's opgezet: SAVE II ter bevordering van het rationeel energiegebruik en ALTENER ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen. SA VEII: rationeel energiegebruik SAVE II152 (45 miljoen ecu voor 1997-2000) is een niet-technologisch programma van de EU ter bevordering van het rationeel energiegebruik. SAVE is erop gericht een klimaat tot stand te brengen waarin investeringen in energie-efficiëntie in een versneld tempo plaatsvinden en waarbij wordt erkend dat energie-efficiëntie marktmogelijkheden biedt. Het programma is niet specifiek op het MKB toegespitst, maar veel kleine en middelgrote ondernemingen profiteren ervan. SAVE II ondersteunt de volgende acties: studies, gerichte sectorale proefprojecten, informatieverspreiding, toetsing van de vorderingen op het gebied van energie-efficiëntie in de Gemeenschap en energiebeheer op regionaal en stedelijk niveau. Het MKB wordt specifiek vernoemd in de prioriteiten voor 1997 ten aanzien van onderwijs- en opleidingsactiviteiten: "bevordering van energie-efficiëntie in het MKB via onderwijs en opleiding". ALTENER: bevordering van hernieuwbare energiebronnen Het ALTENER-programma (40 miljoen ecu voor 1993-1997) beoogt de bevordering van hernieuwbare een energiebronnen. De Commissie werkt momenteel ALTENER II-programma voor 1998 tot 2002. aan In het kader van ALTENER worden door de lidstaten voorgestelde proefprojecten ondersteund. ALTENER is er voorts op gericht hernieuwbare energiebronnen meer ingang te doen vinden in de Gemeenschap en de handel in hernieuwbare-energieproducten, -installaties en -diensten (in de Gemeenschap en daarbuiten) te doen toenemen, wat tot een beperking van de C02-uitstoot moet leiden. Hoewel het programma niet specifiek op het MKB is afgestemd, zijn er toch tal van kleine en middelgrote ondernemingen die ervan profiteren. Bij het geplande ALTENER II-programma zal de steun aan het MKB apart worden berekend, wat bij het lopende ALTENER-programma niet het geval is. VERVOER De Trans-Europese vervoersnetwerken beogen de onderlinge koppeling en interoperabiliteit van de infrastructuur van de verschillende nationale vervoersnetwerken. Verordening (EG) nr. 2236/95 van de Raad betreffende alle Trans-Europese netwerken153 (zowel vervoers- als energienetwerken) voorziet voor 1995-1999 in een budget van 2 345 miljoen ecu, waarvan 1 800 miljoen ecu voor vervoer is bestemd. Hoewel in het kader van de Trans-Europese vervoersnetwerken geen specifieke steunmaatregelen voor het MKB zijn gepland, zullen deze netwerken de gehele economie ten goede komen en een indirect effect op kleine en 1 51 1 52 1 53 COM(96) 576 van 20. 11. 1996. Beschikking 96/737/EG van de Raad van 16. 12. 1996, PB nr. L 335 van 24. 12. 1996, blz. 50. Aangenomen door de Raad op 18. 9. 1995, PB nr. L 228 van 23. 9. 1995, blz. 1. middelgrote ondernemingen, met name in meer afgelegen gebieden, sorteren omdat deze gebaat zullen zijn bij betere verbindingen met centraal gelegen Europese markten. De Commissie zal binnenkort een studie laten uitvoeren om de financiële problemen op te sporen waarmee kleine en middelgrote ondernemingen worden geconfronteerd wanneer zij als onderaannemers aan de uitvoering van Trans-Europese netwerken deelnemen. Zij zal tevens nagaan hoe deze problemen kunnen worden opgelost, bijvoorbeeld door het verstrekken van Europese financiële garanties. 7. 10. Audiovisuele industrie 7. 10. 1. Programma MEDIA II - Ontwikkeling en distributie van Europese audiovisuele werken (1996-2000) tenuitvoerlegging van het programma In het besluit van de Raad betreffende de Media II - Ontwikkeling en Distributie154 wordt de structurele doelstelling om een onafhankelijke productie- en distributiesector, met name het MKB, te ontwikkelen, omschreven als een van de hoofddoeleinden van het programma (totale begroting 265 miljoen ecu voor de periode 1996-2000). Meer dan 85% van de ondernemingen die aan het programma participeren, zijn MKB. In de sector ontwikkeling (preproductie) beoogt het programma met behulp van een specifiek budget van 65 miljoen ecu de voorwaarden voor de ontwikkeling van projecten met betrekking tot speelfilms, documentaire films, tekenfilms en nieuwe technologieën te verbeteren, alsook een gunstig klimaat tot stand te brengen voor de ontwikkeling van de ondernemingen zelf door middel van leningen voor de versterking en structurering ervan. Zo bedroegen de leningen voor de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen 3 miljoen ecu, wat neerkomt op ruim een derde van de budgettaire toewijzingen van 1996, het eerste jaar van uitvoering van het programma Media H-Ontwikkeling. In dat jaar hebben 220 kleine en middelgrote ondernemingen steun genoten in het kader van het programma. Het deel distributie/uitzending van audiovisuele programma's is erop gericht de sector te versterken door transnationale uitzending in de hand te werken, de aansluiting van de marktdeelnemers op een netwerk aan te moedigen, de veeltaligheid van de werken te ondersteunen en onafhankelijke producties te bevorderen. 7. 10. 2. Actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten in Europa (Actieplan 16:9) De overschakeling van het traditionele schermformaat in de verhouding 4:3 (het filmformaat van de jaren '30) op het moderne breedbeeldformaat 16:9 zal, samen met de introductie van de digitale televisie waarmee laatstgenoemd formaat complementair is, revolutionaire gevolgen hebben voor de toekomst van de omroepsector. Actieplan 16:9155 voorziet in een communautaire financiering van 228 miljoen ecu voor 1993-1997 om de aanzet te geven tot de eerste fase van deze ingrijpende omschakeling. Doel van het actieplan is de omroeporganisaties en producenten van programma's financiële steun te verlenen ter dekking van de extra kosten die uitzending en productie in 16:9-formaat met zich meebrengen, zodat breedbeeldtelevisies probleemloos op de markt kunnen worden gebracht en de Europese audiovisuele catalogi gehandhaafd blijven. De twee grote 1 54 1 55 Besluit 95/563/EG van de Raad van 10 juli 1995 betreffende de implementatie van een programma ter bevordering van de ontwikkeling en de distributie van Europese audiovisuele werken (Media II - Ontwikkeling en distributie) (1996- 2000), PB nr. L 321 van 30. 12. 95, blz. 25. Besluit 93/424/EEG van de Raad van 22 juli 1993 tot vaststelling van een actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten in Europa, PB nr. L 196 van 5. 8. 93, blz. 48. 113 categorieën begunstigden van het actieplan zijn onafhankelijke producenten en omroeporganisaties. Gemiddeld 45% van de middelen ging naar onafhankelijke producenten, waarvan het grootste deel kleine en middelgrote ondernemingen zijn, hetgeen tekenend is voor de verscheidenheid van de Europese audiovisuele sector. Jaarlijks ontvingen gemiddeld 220 onafhankelijke producenten steun uit hoofde van het actieplan. 8. BEVORDERING VAN HET ONDERNEMERSCHAP EN ONDERSTEUNING VAN SPECIFIEKE DOELGROEPEN Om de steunverlening aan ambachtelijke bedrijven te bevorderen en het ondernemerschap aan te moedigen is op 15 april 1997 een oproep tot het indienen van voorstellen156 gepubliceerd die betrekking heeft op steunmaatregelen ten behoeve van met name vrouwelijke ondernemers, vrouwelijke oprichters van ondernemingen, in de onderneming meewerkende echtgenoten, jonge ondernemers en ondernemers uit minder bevoorrechte groepen. Met deze oproep worden samenwerking, gemeenschappelijke deelneming van kleine en ambachtelijke ondernemingen aan beurzen en tentoonstellingen in EER-lidstaten, bevordering van de Europese ondernemingscultuur en -geest, financiering en kredietmogelijkheden, beroepsopleiding van ambachtslieden en oprichters van kleine ondernemingen, toegang tot informatie en diensten door het ontwikkelen van informaticavoorzieningen en opleiding van Euro-adviseurs. De Commissie heeft 402 voorstellen ontvangen, die momenteel in behandeling zijn. zeven doelstellingen nagestreefd: transnationale 8. 1. Ambachtelijke, kleine en micro-ondernemingen In het kader van de reorganisatie van haar diensten heeft de Commissie op 10 april 1996 binnen het Directoraat-generaal voor het ondernemingenbeleid de eenheid "Ambacht en kleine ondernemingen" opgericht en de bevoegdheden van deze nieuwe eenheid vastgelegd: ambacht, kleine ondernemingen, vrouwen, jonge ondernemers, specifieke doelgroepen en lokale ontwikkeling. In aansluiting op de mededeling "Het ambacht en de kleine ondernemingen, sleutels tot groei en werkgelegenheid in Europa"157 en het verslag aan de Europese Raad van Madrid zijn een aantal specifieke acties opgezet die direct zijn ingegeven door de tien prioritaire acties die in de mededeling worden opgesomd. Deze prioriteiten van de Commissie hadden met name tot doel de integratie van ambachtelijke en kleine ondernemingen in de interne markt te bevorderen, de transnationale samenwerking te ontwikkelen, specifieke bijstand te verlenen op het gebied van normalisatie, certificatie, milieubeheer en kwaliteitszorg, betere toegang te bieden tot beroepsopleiding en opleiding in managementtechnieken (met name voor echtgenoten-medeëigenaars), de toegang tot financiering te vergemakkelijken en steun te verlenen aan een initiatief van de Europese verenigingen van ambachtelijke bedrijven om de zichtbaarheid van deze sector te verbeteren. Op grond van deze prioriteiten werden de volgende acties opgezet: a) Voorbereiding van de derde Europese conferentie van het ambacht en de kleine ondernemingen Op 20 en 21 november 1997 wordt in Milaan de Derde Europese Conferentie van het Ambacht en de Kleine Ondernemingen gehouden om de gemaakte vorderingen te evalueren en de richtsnoeren en prioriteiten voor de werkzaamheden van de Commissie en de lidstaten 156 157 Steun aan ambachtelijke bedrijven en kleine ondernemingen, oproep tot het indienen van voorstellen 97/C 117/17 PB nr. C 117 van 15. 4. 1997, blz. 43. COM(95) 502 van 26. 10. 1995: "Het ambacht en de kleine ondernemingen, sleutels tot groei en werkgelegenheid in Europa. Resultaten van de op 26 en 27 september 1994 in Berlijn gehouden Tweede Europese Conferentie van het Ambachtelijke Industrie en de Kleine Ondernemingen, follow-up en aanbevelingen aan de lidstaten". in deze sector vast te leggen. In 1996 en 1997 werden elf voorbereidende colloquia gehouden, waarop telkens thema's van specifiek belang voor de sector werden behandeld (financiering, opleiding, werkgelegenheid, kunstambacht, ondernemerschap, lokale ontwikkeling, nieuwe technologieën, enz. ). Aan deze colloquia hebben alle betrokken diensten van de Commissie intensief meegewerkt. b) Transnationale samenwerking In overleg met alle betrokken diensten is op 18 augustus 1996 een oproep tot het indienen van voorstellen gepubliceerd voor het intensifieren van de transnationale samenwerking tussen ambachtslieden met de steun van de ambachtelijke organisaties om het leggen van contacten tussen ondernemingen te bevorderen. De beoordeling en selectie van de 58 ontvangen dossiers werden op 22 november 1996 afgerond. 12 projecten, die 10 landen bestrijken, werden als prioritair beschouwd. De totale steunverlening aan deze projecten bedroeg 1 miljoen ecu. c) Integratie van kleine ondernemingen en ambachtslieden in de interne markt Er werd verder werk gemaakt van de inventarisatie van belemmeringen waarmee in grensgebieden actieve ambachtelijke en kleine ondernemingen worden geconfronteerd. Ook werd, conform de door de Commissie vastgestelde prioriteit, de adviesverlening terzake aan de ondernemingen voortgezet. Voor de uitvoering van de proefactie ter ondersteuning van ambachtelijke en kleine ondernemingen die in grensgebieden actief zijn en in hét aangrenzende land activiteiten willen ontplooien, werd een aanbesteding gehouden158. Deze actie wordt ten uitvoer gelegd door: • het verlenen van aanloopsteun aan grensadviesbureaus voor ondernemingen; • het verrichten van studies met het oog op de identificatie van de belemmeringen waarmee deze ondernemingen in de aangrenzende landen worden geconfronteerd. Er werd financiële steun toegekend aan 6 bureaus en voor het verrichten van 11 studies. Deze actie, die in april 1997 afliep, zal worden geëvalueerd door een onafhankelijke instelling die op basis van een aanbesteding zal worden geselecteerd. Over eventuele uitbreidingen van het initiatief zal op grond van het evaluatieverslag worden beslist. d) Dialoog met de representatieve organisaties van de sector De diensten voor het ondernemingenbeleid hebben andere diensten van de Commissie betrokken bij hun bijeenkomsten met de belangrijkste Europese en nationale representatieve organisaties van het ambacht en de kleine ondernemingen. Tijdens deze bijeenkomsten vinden informele discussies en gedachtenwisselingen plaats over het nationale en Europese beleid ten behoeve van het ambacht en de kleine ondernemingen. e) Opleidingsacties In het kader van het "Europees jaar voor onderwijs en scholing tijdens het gehele leven" werd financiële steun verleend aan een project voor de oprichting van een Europees netwerk voor de uitwisseling van jonge ambachtslieden tussen verschillende Europese landen. f) Verbetering van de kennis over en de zichtbaarheid en vertegenwoordiging van het ambacht en de kleine onderneming op Europees niveau - Steun voor de oprichting van de "Académie Avignon", het eindresultaat van het project voor de totstandbrenging van een Europese academie voor het ambacht en de kleine ondernemingen, een centrum voor informatie, uitwisseling en overleg voor de sector, met 1 58 PB nr. C 89 van 26. 3. 1994, blz. 16. als doel de identiteit, de rol, de specifieke kenmerken en de aanwezigheid van het ambacht in de Europese regio's te bevestigen. - Medefinanciering van Europese wedstrijden voor jonge ambachtslieden in de verschillende specialisaties teneinde de Europese identiteit te versterken (bv. Europabeker Bakkerij). - Instelling van een Europese prijs voor het kunstambacht, waartoe de meeste ambachtelijke en kleine ondernemingen in de Gemeenschap kunnen worden gerekend. - Verbetering van de kennis van de economische rol van de sector door de uitvoering van gestructureerde economische analyses van kleine en ambachtelijke ondernemingen. Een op gemeenschappelijke criteria gebaseerde analyse van de bedrijfstakken textiel en bouw in 4 landen heeft zeer bemoedigende resultaten opgeleverd. 8. 2. Vrouwelijke ondernemers en medeondernemers, ondernemingen geleid door ondernemers uit minder bevoorrechte groepen Vrouwen spelen een belangrijke rol in leiding en beheer van kleine en middelgrote ondernemingen. In de eerste plaats als bedrijfsleiders: van de 18 miljoen kleine en middelgrote ondernemingen die de Unie telt, wordt 20 à 30% door vrouwen geleid en van de nieuwe ondernemingen wordt 25 à 35% door vrouwen opgericht. Voorts als meewerkende echtgenoten van bedrijfsleiders: in 60 à 80% van de kleine en middelgrote ondernemingen vervult de echtgenote van de bedrijfsleider administratieve en managementfuncties en is zij, met of zonder erkende status, de nauwste medewerker van het hoofd van de onderneming of zelfs een echt medeondernemer. Algemeen wordt erkend dat hoe nauwer de meewerkende echtgenote bij het functioneren van de onderneming wordt betrokken, des te groter de overlevingskans van de onderneming is. In sommige sectoren zijn de activiteiten van beide echtgenoten complementair, zoals bijvoorbeeld in de visserijsector; dit is ook het geval op het platteland, waar 10% van de bedrijfsleiders vrouwen zijn en waar de meewerkende echtgenoten van de landbouwers vaak het beheer waarnemen (met name de boekhouding) en direct betrokken zijn bij de ontwikkeling van boerderijtoerisme en plaatselijke diensten. Een van de prioriteiten van het Vierde kaderprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000)159 is de bevordering van het vrouwelijke ondernemerschap. In haar mededeling van 21 juni 1996, getiteld "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties"160, wijdt de Commissie een hoofdstuk aan vrouwelijke bedrijfsleiders en meewerkende echtgenoten in het MKB. Daarin worden hun problemen en beperkingen belicht en de communautaire actielijnen geschetst om deze weg te werken. Met deze mededeling wordt ernaar gestreefd de dimensie "gelijke kansen" in alle communautaire programma's te integreren. Voorts bevat het vierde verslag van de Europese Waarnemingspost voor het MKB een thematische studie over vrouwen en het MKB, waarin erop wordt geattendeerd dat steeds meer ondernemingen door vrouwen worden opgericht. Sinds de Eerste Europese conferentie van het Ambacht, die in oktober 1990 te Avignon is gehouden, heeft de Commissie enkele acties ondernomen waarbij de problematiek van de vrouwelijke bedrijfsleiders en meewerkende echtgenoten centraal stond. Deze acties hadden betrekking op de volgende gebieden: opleiding, studies en ondersteuning van de oprichting van netwerken. Deze eerste acties hebben ertoe geleid dat op de Tweede Europese Conferentie van het Ambacht en de Kleine Ondernemingen in 1994 te Berlijn het vraagstuk van de vrouwelijke ondernemers en meewerkende echtgenoten een van de belangrijkste thema's was. Op grond van de conclusies van beide conferenties heeft de Commissie de prioritaire acties 1 59 1 60 Besluit 95/593/EG van de Raad, PB nr. L 335 van 30. 12. 1995. COM(96) 67 van 21. 2. 1996 in kleine ten behoeve van vrouwelijke bedrijfsleiders en meewerkende echtgenoten ambachtelijke ondernemingen vastgesteld. Deze acties zijn opgenomen in het derde meerjarenprogramma voor het MKB en het ambacht: ondersteunen van de oprichting van ondernemingen door vrouwen, ondersteunen van de oprichting en versterking van Europese netwerken en ondersteunen van opleidingsacties. Bevorderen van de deelneming van vrouwen aan de regionale ontwikkeling Naar aanleiding van de discussie over vrouwelijke ondernemers en over de noodzaak de vrouwen te begeleiden die een onderneming oprichten, overnemen of uitbreiden, zal RECITE II161, in het kader van de interregionale samenwerking op het gebied van het regionaal beleid, de netwerkvorming stimuleren van centra die middelen ter beschikking stellen voor de verbetering van de arbeidskansen van vrouwen en hun integratie in het economisch leven. De door deze centra aangeboden diensten moeten gedifferentieerde oplossingen aanreiken, omdat vrouwen geen homogene groep vormen. Zij moeten het eveneens mogelijk maken met name op plaatselijk niveau nieuwe beroepsactiviteiten en arbeidsvormen te identificeren die de behoeften van mannen en vrouwen verzoenen met de ontwikkeling van het lokale potentieel. Stimuleren van transnationale acties om de overdracht van kennis en ervaring via het initiatief Werkgelegenheid-NOW te bevorderen In het kader van het onderdeel NOW (bevorderen van gelijke kansen op werk voor vrouwen) van het initiatief "Werkgelegenheid en ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen" (500 miljoen ecu voor 1995-1999) wordt prioriteit verleend aan de oprichting van kleine ondernemingen en coöperaties door vrouwen, met name door het ondersteunen van: - de ontwikkeling van netwerken en samenwerking op het gebied van plaatselijke werkgelegenheidsinitiatieven met het oog op het mobiliseren van de capaciteiten van de vrouwen om de lokaal aanwezige middelen in sectoren zoals toerisme, cultuur, milieu en persoonlijke dienstverlening te benutten, en op het scheppen van werkgelegenheid in plattelandsgebieden; - de oprichting van kleine ondernemingen en coöperaties door vrouwen, alsmede door het verlenen van bijstand bij de indienstneming van personeel; - de invoering van instrumenten voor het verlenen van financiële steun bij de oprichting van ondernemingen door vrouwen. Bijna 50% van de 750 projecten van de eerste fase (1995-1997) heeft betrekking op de oprichting en ontwikkeling van kleine ondernemingen door vrouwen en op ondersteunende deze en beroepsopleidingscursussen ondernemingen. ten behoeve diensten van Proefprojecten voor plattelandsvrouwen In het kader van de door het EOGFL, afdeling "Oriëntatie" ondersteunde proefprojecten heeft de Commissie bijvoorbeeld een oproep tot het indienen van voorstellen gepubliceerd voor het ondersteunen van door boerinnen en plattelandsvrouwen ondernomen innoverende acties162, die met name gericht zijn op de valorisatie van lokale landbouwproducten en de omschakeling op complementaire activiteiten zoals ambacht, toerisme, diensten en milieubescherming. Er werden ongeveer 400 projectvoorstellen ingediend, die in de loop van het tweede halfjaar van 1997 zullen worden onderzocht. 161 PB nr. C 326 van 31. 10. 1996, blz. 9. 1 62 PB nr. C 284 van 27. 9. 1996, blz. 21. 8. 3. Ondernemingen in de handels- en distributiesector Wat handel en distributie betreft, werd op een studiebijeenkomst onderstreept hoe belangrijk buurtwinkels in achtergebleven plattelandsgebieden zijn als potentiële scheppers van werkgelegenheid. Er is gezamenlijk overleg gepleegd (ondernemingenbeleid en regionaal beleid) over de beste wijze waarop de structuurfondsen (met name het EFRO) kunnen worden aangewend om het bestaan en de ontwikkeling van buurtwinkels in plattelandsgebieden te waarborgen. Tevens werd onderzoek verricht naar de stand van zaken, de ondervonden moeilijkheden, de verwachte ontwikkelingen en de in de praktijk gehanteerde oplossingen om de situatie van buurtwinkels in plattelandsgebieden in moeilijkheden te verbeteren. De resultaten van deze studie zullen als uitgangspunt dienen voor een Europese studiebijeenkomst die in 1997 in samenwerking met het Comité van de Regio's is gepland. Voorts zullen proefprojecten rond dit thema worden opgezet. Voor buurtwinkels in stedelijke gebieden wordt eenzelfde aanpak bestudeerd. Over beide benaderingen wordt breed overleg gepleegd naar aanleiding van de goedkeuring van het Groenboek over de handel163. 8. 4. "Sociale économie": coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen Door middel van vergaderingen en overleg waaraan diverse diensten van de Commissie hebben deelgenomen, werd continu gewerkt aan met name evaluatiemethoden voor en de evaluatie zelf van tot dusver door de Commissie ondernomen acties ten behoeve van coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen, alsook aan de mededeling over verenigingen en stichtingen. Men is voornemens deze samenwerking ook na de publicatie van de Mededeling van de Commissie voort te zetten om gezamenlijke acties te kunnen organiseren. De dienst belast met de sociale economie was op meerdere communautaire beleidsterreinen vertegenwoordigd. Een voorbeeld daarvan is de deelneming aan de adviesgroepen voor de Lien- en Democratie-programma's in het kader van de PHARE- en TACIS-programma's. Doel van de deelneming aan deze groepen, die aanbevelingen voor de financiering van projecten moeten doen, is ervoor te zorgen dat terdege rekening wordt gehouden met de bijzondere bijdrage van projecten ingediend door coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen. Tevens werd van meet af aan meegewerkt aan diverse werkzaamheden met betrekking tot de lokale ontwikkelings- en werkgelegenheidsinitiatieven. in de Er zij eveneens op gewezen dat op initiatief van het Europees Parlement sector en Gemeenschapsbegroting voor 1997 een nieuwe begrotingslijn werkgelegenheid" is ingevoerd, waarvoor 10 miljoen ecu is uitgetrokken. Deze begrotingslijn dient ter dekking van de verkenning en bevordering van het werkgelegenheidspotentieel van zowel coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen in het bijzonder, als van alle lokale ontwikkelings- en werkgelegenheidsinitiatieven in het algemeen. Voor de tenuitvoerlegging van dit initiatief is een verdere nauwe samenwerking vereist tussen de diensten van de Commissie belast met coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen enerzijds en met werkgelegenheid anderzijds. "Derde Het Vierde verslag van de Europese Waarnemingspost voor het MKB bevat een thematische studie over de sector van de "sociale economie", waarin de nadruk wordt gelegd op de sociale rol en het economisch belang van de sector coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen, waarvan de ondernemingen ongeveer 5% van de werkgelegenheid in de particuliere sector voor hun rekening nemen en zowel verhandelbare als niet-verhandelbare diensten voortbrengen. 1 63 COM(96) 530 van 20. 11. 1996. CONCLUSIES Dit verslag beschrijft het effect van de communautaire beleidsmaatregelen en acties op het MKB als gevolg van de coördinatie tussen het ondernemingenbeleid en de overige communautaire beleidsvormen. Sinds de goedkeuring van het eerste verslag over de coördinatie in 1992 heeft de Commissie haar onderzoek voortgezet en heeft zij zowel de structuur als de inhoud van het verslag zodanig aangepast dat het voortaan een compleet overzicht geeft van alle acties van de Unie ten behoeve van het MKB, waardoor de samenhang en de zichtbaarheid van haar acties worden verbeterd. Dit verslag is de voortzetting en versterking van de benadering die in het verslag van 1995 werd gevolgd en waarmee de doelstellingen van de Geïntegreerde Programma's van 1994 en 1996 als kader voor de coördinatie van de acties ten behoeve van het MKB worden geconcretiseerd. Significante vorderingen zijn gemaakt, zoals blijkt uit de vaststelling van een beleidsprioriteit ten gunste van het MKB binnen de Unie, een betere inachtneming van de specifieke situatie van het MKB in de beleidsmaatregelen die van invloed zijn op het ondernemingsklimaat en de integratie van steunmaatregelen voor het MKB in de meeste communautaire programma's. De deelneming van het MKB aan de communautaire programma's is over het algemeen groter geworden, maar kan nog worden verbeterd. 1. Vaststelling van een beleidsprioriteit in de Unie en de lidstaten De erkenning van het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB heeft ertoe geleid dat de Europese Raad een beleidsprioriteit ten gunste van het MKB heeft vastgesteld. In 1992 heeft de Raad van Edinburgh besloten het EIF op te richten om onder meer garanties te verlenen aan het MKB. In juni 1994 heeft de Europese Raad van Kopenhagen de EIB verzocht in samenwerking met de Commissie de tijdelijke leningsfaciliteit voor het MKB (ook wel Faciliteit van Edinburgh genoemd) uit te breiden door de "MKB-faciliteit" te creëren. In juni 1995 heeft de Europese Raad van Cannes de Commissie verzocht na te gaan hoe de doeltreffendheid van het beleid voor het MKB kon worden verbeterd. Vervolgens heeft de Commissie het verslag over de rol van het MKB als dynamische bron van werkgelegenheid, groei en concurrentievermogen in de Unie voorgelegd aan de Europese Raad van Madrid eind 1995, die het gunstig heeft onthaald. In juni 1997 heeft de Raad van Amsterdam de Commissie gevraagd om met het oog op de extra Raad voor werkgelegenheid in november 1997 te Luxemburg de initiatieven voor het scheppen van werkgelegenheid in het MKB te onderzoeken, een task force voor vereenvoudiging op te richten om de kwaliteit van de wetgeving te verbeteren en de lasten die op de ondernemingen en met name op het MKB wegen, te verlichten. Hij heeft de EIB ook gevraagd om samen met het EIF de oprichting van een faciliteit voor de financiering van hightechprojecten van het MKB te onderzoeken. Voorts heeft de Commissie richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voorgesteld als uitgangspunt voor de besprekingen die op de buitengewone topontmoeting over werkgelegenheid in Luxemburg (20/21 november) zullen plaatsvinden. Deze richtsnoeren hebben betrekking op diverse onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de bevordering van een nieuwe ondernemingscultuur in Europa. Op de Top van Denver in 1997 heeft de G7 eveneens het economisch en sociaal belang van het MKB en het nut van de uitwisseling van de beste praktijken erkend en zich bereid verklaard zijn werkzaamheden op het gebied van het MKB voort te zetten. Via de gecoördineerde acties met de lidstaten op het gebied van het MKB-beleid en de proefactie inzake prestatievergelijking (benchmarking) en identificatie van de beste praktijken begint zich geleidelijk aan een tendens tot convergentie van de nationale beleidsmaatregelen af te tekenen. 2. Een betere inachtneming van de specifieke kenmerken van het MKB communautaire beleid in het toepassing is. Voortaan De MKB-dimensie heeft een horizontaal karakter dat op alle communautaire beleidsvormen integreren alle communautaire beleidsmaatregelen de van MKB-dimensie, zij het in verschillende mate. Zij bestempelen het MKB als een categorie van ondernemingen die bijzondere aandacht verdient of houden specifieke bepalingen in ten behoeve van het MKB zoals de voorschriften inzake overheidssteun voor het MKB in het kader van het mededingingsbeleid. De definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen, die in 1996 werd goedgekeurd, is een noodzakelijke voorwaarde om de beleidsmaatregelen beter op het MKB te richten en de voor de ondernemingen bestemde steun op hun omvang af te stemmen. De Commissie stelt alles in het werk om de toepassing van deze definitie bij de tenuitvoerlegging en evaluatie van de communautaire programma's te waarborgen, teneinde het effect ervan beter te kunnen meten. Aangezien de praktische toepassing van deze definitie tijd vergt, zullen de effecten ervan pas later zichtbaar worden. de betreffende verbetering aanbeveling Om het MKB-klimaat te verbeteren en in de communautaire beleidsmaatregelen en wetgevingsvoorstellen beter rekening te houden met de behoeften van het MKB, beschikt de Commissie over het instrument van de effectbeoordeling en breidt zij het overleg tussen haar diensten, dat in het kader van het ondernemingenbeleid van groot belang is, verder uit. De instelling van een geregelde dialoog tussen de Commissie en de beroepsorganisaties draagt ook bij aan een betere integratie van de realiteit van het MKB en aan een betere kennis van zijn behoeften. Wat de bestaande wetgeving betreft, zijn er initiatieven genomen om de wetgeving met betrekking tot de interne markt te vereenvoudigen. De Commissie heeft in het 1997 ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen goedgekeurd. Op verzoek van de Europese Raad van Amsterdam heeft de Commissie een task force opgericht, "BEST" force voor de genoemd vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat), die aan de Europese Raad van Cardiff in 1998 een verslag zal voorleggen. De Commissie onderzoekt de resultaten in de lidstaten van de acties die zij door middel van aanbevelingen inzake de betalingstermijnen en de overdracht van ondernemingen heeft gestimuleerd. Met het oog op de invoering van de eenheidsmunt worden de praktische problemen van de overgang op de euro onderzocht in het kader van verschillende werkgroepen, waarvan een specifiek betrekking heeft op het MKB. De verbetering van het financiële klimaat voor het MKB, een prioritair gebied van het MKB-beleid, stond centraal bij de werkzaamheden van de Ronde Tafel van bankiers, die zullen worden voortgezet, en werd ook behandeld in een mededeling over de Europese kapitaalmarkten voor het MKB. (Business Environment Simplification Task Force - task vereenvoudiging van en 3. Het MKB: een prioriteit in de communautaire programma's en een grotere deelneming Voor de steunverlening door de structuurfondsen die een van de belangrijkste financiële instrumenten van de Unie zijn, vormt het MKB een doelgroep vanwege zijn bijdrage aan de economische en sociale ontwikkeling. De maatregelen ten behoeve van het MKB in het kader van de programma's voor de periode 1989-1993 vertegenwoordigden in totaal 10% van de communautaire toewijzingen. Voor de programma's 1994-1999 wordt hetzelfde percentage geraamd, wat een verdubbeling betekent ten opzichte van de vorige periode, aangezien het totale budget van de fondsen werd verdubbeld. Dit percentage varieert al naar gelang de doelstellingen van de fondsen. Het is groter voor de regio's van doelstelling 2 (16% van de kredieten voor 1997-1999) dan voor de regio's van doelstelling 1 (gemiddeld 10%). De richtsnoeren voor de programma's 1997-1999 van de regio's van doelstelling 2 bevatten een MKB-prioriteit en in de gemeenschappelijke bepalingen van deze programma's wordt verwezen naar de aanbeveling betreffende de definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen. De Commissie heeft voorgesteld de tot 1999 in de overige bestaande programma's (doelstellingen 1, 3, 4 en 5b) gelaten speelruimte voor het MKB te benutten. De onlangs goedgekeurde programma's van de nieuwe lidstaten besteden aanzienlijke bedragen (30 à 40%) van de toegewezen middelen) aan het MKB. Hieruit blijkt dat er steeds meer middelen worden toegewezen om het MKB te ondersteunen. De programma's met betrekking tot het communautair MKB-inititatief zijn goedgekeurd en worden momenteel ten uitvoer gelegd. Hoewel de toewijzingen aan het MKB zijn verhoogd, zouden de kleine en middelgrote ondernemingen echter niet ten volle profiteren van de maatregelen die voor hen zijn bestemd. Vaak constateert men een onderbesteding van de kredieten, met name voor dienstverlening aan de ondernemingen, in vergelijking met de maatregelen ter bevordering van de investeringen. De Commissie is zich bewust van de moeilijkheid om het effect van de structuurfondsen op het MKB kwantitatief en kwalitatief te meten en is in 1997 begonnen met een thematische effectbeoordeling waarvan de resultaten in het volgende verslag zullen worden gepresenteerd. Rekening houdend met de gedeelde verantwoordelijkheid tussen de Commissie, de lidstaten en de regionale en lokale overheden, dienen de lidstaten, die met de tenuitvoerlegging van de structuurfondsen zijn belast, ook te worden overtuigd van de noodzaak voorrang te geven aan de ondersteuning van het MKB en de toegang van het MKB tot de programma's nog meer te vergemakkelijken. De Commissie moedigt de lidstaten er voortdurend toe aan de evaluatie van hun acties ten behoeve van het MKB te completeren, aangezien de beoordelingen vooraf en de evaluaties achteraf vaak onvolledig zijn. leningen is gestegen. In Wat de Europese Investeringsbank betreft, constateert men tussen 1993 en 1996 bijna een ten behoeve van het aan globale verdubbeling van haar volume concurrentievermogen van de ondernemingen en is het aantal begunstigde kleine en middelgrote ondernemingen meer dan verdubbeld, aangezien het van 5 257 in 1993 tot 11 034 in 1996 totaal hebben sinds 1990 42 000 kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan 80% minder dan 50 werknemers telt, van de EIB-kredieten geprofiteerd voor een totaal bedrag van 11 miljard ecu. 4 435 kleine en middelgrote ondernemingen hebben van de MKB-faciliteit geprofiteerd en meer dan 45 000 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd. Sinds zijn oprichting heeft het Europees Investeringsfonds zijn activiteiten ten behoeve van het MKB zodanig uitgebreid dat zij momenteel 34% van alle EIF-verrichtingen vertegenwoordigen. De garantieverrichtingen belopen 613 miljoen ecu, waarvan 397 miljoen ecu voor het proefproject "groei en milieu". De inspanningen tot coördinatie in het kader van de programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) hebben duidelijk vruchten afgeworpen. Door de invoering van specifieke maatregelen (technologiestimulerende maatregelen ten behoeve van het MKB - "TSM") en de uitbreiding van het aantal voorlichtings- en bewustmakingsacties kon de deelneming van het MKB aan de OTO-programma's onder het 4e Kaderprogramma aanzienlijk worden versterkt. In de eerste twee jaar van de uitvoering van het 4e Kaderprogramma heeft het aantal deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen (5 439) bijna het niveau van het 3e Kaderprogramma over 4 jaar bereikt (6276), zodat een verdubbeling van het aantal deelnemers aan het 4e programma mag worden verwacht. Tussen 1994 en 1996 hebben nagenoeg 2 500 kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan de meerderheid nooit aan onderzoeksprogramma's had deelgenomen, van de TSM geprofiteerd. 40% van de ingediende voorstellen voor TSM vloeit voort uit voorlichtings- en bijstandsacties. De statistieken over de deelneming naar grootteklasse van kleine en middelgrote ondernemingen aan de technologiestimulerende maatregelen tonen aan dat 60%, d. w. z. de meerderheid van de deelnemers, ondernemingen met minder dan 50 werknemers zijn. Het voorstel van de Commissie voor het Vijfde OTO-Kaderprogramma voorziet in een betere coördinatie tussen alle actoren, met inbegrip van het MKB. Het omvat een specifiek horizontaal programma "Innovatie en deelneming van het MKB", alsmede een enig en voor alle onderzoeksprogramma's gemeenschappelijk MKB-aanspreekpunt bij de diensten van de Commissie. coördinatie betreft de Een ander voorbeeld van efficiënte stimulering van de internationalisering van de ondernemingen en van het partnerschap. De in het kader van het ondernemingenbeleid ontwikkelde methodologieën werden uitgebreid tot de programma's voor derde landen, althans wat de MKB-maatregelen betreft die in het wederzijdse belang zijn van de partijen. Voortaan worden de informatienetwerken (Euro Info Centres), de netwerken voor het zoeken van partners (BRE en BC-NET) en de programma's voor ontmoetingen in de tussen ondernemingen (EUROPARTENARIAT en INTERPRISE) geïntegreerd programma's ten behoeve van de mediterrane derde landen (MEDA), de landen van Latijns-Amerika (AL-INVEST) en heel recentelijk die van Azië (ASIA-INVEST), alsmede de landen van Midden- en Oost-Europa (PHARE en COOPME) en het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (TACIS). Zo werd de communautaire toegevoegde waarde van deze programma's erkend en komt zij niet alleen ten goede aan de ondernemingen van derde landen, maar ook aan de Europese ondernemingen door hun internationalisering te in de afgelopen vier jaar 4 000 bevorderen. Dankzij de partnerschapsacties hebben ondernemingen uit mediterrane derde landen gerichte contacten kunnen leggen met Europese ondernemingen. De begrotingen van de instrumenten JOP en ECIP werden verhoogd om aan de groeiende vraag van het MKB te voldoen. 69% van de in het kader van JOP goedgekeurde dossiers heeft betrekking op kleine en middelgrote ondernemingen met minder dan 100 werknemers. In de geest van deze programma's en op grond van de daarmee opgedane ervaring heeft de Commissie een nieuw programma, getiteld "Joint European Venture (JEV)", goedgekeurd om het Europese MKB in staat te stellen gezamenlijke ondernemingen in de Unie op te richten. Wat de beroepsopleiding in het MKB betreft, omvatten de programma's in het kader van doelstelling 4 van het ESF en van het ADAPT-initiatief steunmaatregelen ten behoeve van het MKB, waarvan de bedragen al naar gelang de lidstaten variëren van 50 tot 80% van de voor de programma's uitgetrokken middelen. De tussentijdse evaluaties zullen eind 1997 beschikbaar zijn. Het is derhalve nog te vroeg om te beoordelen of het MKB werkelijk van die substantiële steun heeft geprofiteerd. In het programma LEONARDO da VINCI waren in 1996 16%) van de partners bij de proefprojecten'en 26% bij de mobiliteitsprojecten kleine en middelgrote ondernemingen. Ondanks de voorlichtingsacties en de steeds grotere prioriteit die bij de oproepen tot het indienen van voorstellen in het kader van het programma aan het MKB, de micro-ondernemingen en het ambacht wordt verleend, is de Commissie van oordeel dat een grotere betrokkenheid van de voor het MKB bemiddelende netwerken de te versterken, de mogelijkheid zou moeten bieden de deelneming van het MKB opleidingsprogramma's beter op de specifieke behoeften van het MKB af te stemmen en haar actie tot de ondernemingen te laten doordringen. Een versterking van de coördinatie tussen alle partners Ook al verheugt de Commissie zich over de verkregen resultaten, is zij er zich van bewust dat het effect van de programma's op het MKB moeilijk kan worden beoordeeld. De beschikbare gegevens zijn over het algemeen immers onvoldoende om de effectieve deelneming van het MKB (net als het aantal begunstigde kleine en middelgrote ondernemingen, ingedeeld naar grootteklasse) en het effect van de programma's uit het oogpunt van de verbetering van de prestaties van het MKB of van het scheppen of instandhouden van werkgelegenheid precies te meten. Voor de structuurfondsen bijvoorbeeld baseert de Commissie zich hoofdzakelijk op de gegevens van de lidstaten, die met de uitvoering en evaluatie zijn belast. De statistieken worden geleidelijk aan op basis van de nieuwe definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen opgesteld. De evolutie van de deelneming van het MKB aan de programma's is ook moeilijk te meten omdat de programma's niet dezelfde looptijd hebben. Het soort MKB-steun verschilt naargelang het om directe steun (in de vorm van subsidies of leningen) of indirecte steun gaat (in de vorm van infrastructuren en diensten voor advies, opleiding of financiering). De Commissie is zich ook van de grenzen van haar bevoegdheden bewust, aangezien het ondernemingenbeleid hoofdzakelijk onder de lidstaten ressorteert. De directe actie van de Commissie heeft voornamelijk betrekking op de programma's die zij beheert, de stimulering tot meer overleg tussen de lidstaten op het gebied van het MKB-beleid en de beproeving van innoverende maatregelen ten behoeve van het MKB. De Commissie wenst de coördinatie tussen haar diensten te versterken om de toegang van het MKB tot de programma's te verbeteren, een versnippering van de inspanningen te vermijden en haar actie ten behoeve van het MKB te rationaliseren. Door haar diensten voor het ondernemingenbeleid te herstructureren, heeft zij de coördinatie van haar activiteiten ten gunste van het MKB in deze zin onderstreept. Zij heeft ook een uit verschillende diensten bestaande groep voor het MKB nieuw leven ingeblazen. Om de deelneming van het MKB aan de communautaire programma's te versterken, wil de Commissie de hinderpalen voor de volledige benutting van de communautaire programma's door het MKB identificeren en nagaan hoe deze kunnen worden opgeheven. De dialoog met de beroepsorganisaties is van essentieel belang om inzicht te krijgen in de werkelijke situatie en de schakels die voor de uitvoering van het beleid onontbeerlijk zijn, te versterken. De organisaties die het MKB vertegenwoordigen, kunnen ertoe bijdragen dat de programma's beter op de behoeften van de ondernemingen worden afgestemd en dat de toegang tot en de deelneming aan de programma's worden vergemakkelijkt. In deze context is de ontwikkeling van de Europese sociale dialoog van doorslaggevend belang voor de representativiteit van het MKB. De Commissie stimuleert ook een nauwere coördinatie met de lidstaten en de organisaties die het MKB vertegenwoordigen, door middel van gecoördineerde acties om de uitwisseling en de overdracht van de beste praktijken inzake MKB-beleid te bevorderen. De methodologie van de gecoördineerde acties kan ertoe bijdragen de doeltreffendheid en het rendement van de overheidssteun aan het MKB te verbeteren. Het werkgelegenheids-, groei- en concurrentiepotentieel van het MKB in de Unie zal pas optimaal kunnen worden benut als alle partners die bij de ontwikkeling van het MKB betrokken zijn, namelijk de Europese instellingen, de lidstaten, de regionale en lokale overheden, de beroepsorganisaties en de kleine en middelgrote ondernemingen zelf, hun inspanningen bundelen en hun actieve medewerking verlenen. De coördinatie tussen alle partners moet worden versterkt met als doel de beste praktijken op operationale wijze in de Unie te verspreiden en ze toe te passen door de beschikbare middelen op de vastgestelde prioriteiten te concentreren. ISSN 0254-1513 COM(97) 610 def. DOCUMENTEN NL 10 04 08 13 Catalogusnummer : CB-C0-97-629-NL-C ISBN 92-78-27708-8 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg