title: Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende grenswaarden voor zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht

eurovoc_concepts:
EU environmental policy
air quality
environmental protection
pollutant
quality of the environment

formats: html pdf print

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ft « ft ft ft ft a ft Brussel, 08. 10. 1997 COM(97) 500 def. 97/0266 (SYN) Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD betreffende grenswaarden voor zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht (door de Commissie ingediend) 1. INLEIDING Richtlijn 96/62/EG van de Raad van 27 september 1996 inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit1 (de kaderrichtlijn voor luchtkwaliteit) creëert het kader voor toekomstige wetgeving van de EG op het gebied van de luchtkwaliteit. Deze richtlijn heeft de volgende vier doelstellingen: • • • • doelstellingen voor de in de Gemeenschap omschrijven en vaststellen teneinde schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens en het milieu als geheel te voorkomen, te verhinderen ofte verminderen; luchtkwaliteit de luchtkwaliteit in de lidstaten op basis van gemeenschappelijke methoden en criteria beoordelen; adequate informatie over de luchtkwaliteit verkrijgen en ervoor zorgen dat de bevolking daarover kan beschikken, onder andere door middel van alarmdrempels; de luchtkwaliteit op peil houden wanneer deze goed is en in andere gevallen verbeteren. In bijlage I van de kaderrichtlijn worden zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood als eerste prioriteit vermeld. Dit voorstel bevat grenswaarden voor deze verontreinigingen met streefdata waarop daaraan zou moeten voldaan; daarnaast wordt gedetailleerd beschreven aan welke eisen bij de beoordeling van concentraties moet worden voldaan en wordt vermeld hoe informatie over de verontreinigingen aan de bevolking moet worden verstrekt. Dit voorstel is slechts een deel van een geïntegreerd pakket maatregelen om problemen in verband met luchtverontreiniging aan te pakken. Er wordt nu ook gewerkt aan voorstellen voor benzeen, koolmonoxide en ozon en aan een strategie om de emissie van ozonprecursors terug te dringen. 2. EISEN VAN DE KADERRICHTLIJN INZAKE LUCHTKWALITEIT In artikel 4 van de kaderrichtlijn wordt gesteld dat er specifieke wetgeving voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood moet komen met bepalingen voor de vaststelling van: • • • grenswaarden met data waarop aan deze grenswaarden moet worden voldaan; tijdelijke inwerkingtreding van de richtlijn en de nalevingsdatum voor de grenswaarde; overschrijdingsmarges overgangsperiode voor de tussen de alarmdrempels, indien van toepassing, met vermelding van de gegevens die bij overschrijding van een alarmdrempel aan de bevolking moeten worden verstrekt; PB nr. L 296 van 21. 11. 1996, blz. 55. • • • criteria en technieken voor metingen; criteria voor het gebruik van andere technieken om de luchtkwaliteit te beoordelen, met name modellen; en onderste beoordelihgsdrempels om te bepalen welke bovenste beoordelingseisen van toepassing zijn in een agglomeratie2 of andere zone. Deze termen worden in dit voorstel gebruikt voor de in artikel 6, leden 3 en 4, van de kaderrichtlijn bedoelde niveaus die bepalend zijn voor het algehele kader voor de beoordeling van de luchtkwaliteit. 3. VOORBEREIDENDE WERKZAAMHEDEN VOOR DE VOORSTELLEN 3. 1. Technische aspecten In de kaderrichtlijn wordt bepaald dat de specifieke wetgeving een deugdelijk technisch en wetenschappelijk fundament moet hebben. Daarom is voor elke verontreiniging een technische werkgroep ingesteld met deskundigen van de lidstaten, de industrie, de NGO's, andere het Europees Milieuagentschap vertegenwoordigers van internationale wetenschappelijke groeperingen en de Commissie. Deze werkgroepen moesten de huidige stand van de kennis evalueren en voor elke verontreiniging technische standpunten formuleren. De werkgroepen voor stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood hadden een deskundige uit de lidstaten als voorzitter. De werkgroep voor zwaveldioxide werd door de Commissie voorgezeten. en de Wereldgezondheidsorganisatie, 3. 2. Economische aspecten Er is een aparte studie gemaakt met een economische evaluatie van de streefwaarden voor de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, fijne en zwevende deeltjes en lood om informatie te krijgen over de kosten en baten van de naleving van grenswaarden. De studie was bedoeld om te bepalen of naast de reeds geplande maatregelen nog extra maatregelen nodig zouden zijn om aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen en, zo ja, de kosten te ramen van de oplossingen die het hoogste rendement opleveren en een raming te maken van de extra baten die van naleving van de grenswaarden kunnen worden verwacht. Voor de invoering van de voorgestelde maatregelen moeten waardevolle productiemiddelen worden gebruikt die ook voor de productie van andere zaken kunnen worden gebruikt. In deze studie wordt de waarde van deze productiemiddelen (zoals kapitaal, arbeid, materialen en energie) op basis van de marktprijs bepaald. Deze marktprijzen worden bepaald aan de hand van de alternatieve kosten (d. w. z. de waarde bij de beste alternatieve toepassing) van deze productiemiddelen. In de kaderrichtlijn gedefinieerd als "een zone die wordt gekenmerkt door een bevolkingsconcentratie van meer dan 250 000 inwoners of, bij een bevolkingsconcentratie van 250 000 inwoners of minder, door een bevolkingsdichtheid per vierkante kilometer die voor de lidstaten beoordeling en beheer van de luchtkwaliteit rechtvaardigt". 3 Hierbij moet echter wel worden bedacht dat ook als de baten van de strategie hoger zijn dan de kosten, dit niet noodzakelijkerwijs betekent dat het beleid ook moet worden uitgevoerd. Als de financiële middelen beperkt zijn, kan dezelfde hoeveelheid geld die voor de bestrijding van verontreiniging wordt gebruikt, wellicht aan een ander beleid worden besteed dat een hogere netto-opbrengst heeft. De vergelijking van kosten en baten moet voorzichtig gebeuren, aangezien de kosten meestal in financiële uitgaven worden uitgedrukt, terwijl de baten meestal worden uitgedrukt in een toename van het welzijn en niet noodzakelijkerwijs in financieel gewin. De studie is top-down aangepakt: de luchtkwaliteit is op regionaal niveau geëvalueerd en nader bekeken voor de steden waarvoor informatie over de luchtkwaliteit beschikbaar was. Praktische uitvoerbaarheid en consistentie zijn de belangrijkste voordelen van top-down werken; het nadeel is dat bij het inzoomen geen gebruik wordt gemaakt van specifieke lokale informatie. De gedetailleerde resultaten op stadsniveau moeten dan ook als indicatoren van de omvang en de aard van te verwachten problemen worden beschouwd zonder dat rekening wordt gehouden met lokale plannen die het resultaat zouden kunnen wijzigen. Als uitgangspunt zijn voor elke verontreiniging referentiescenario's gespecificeerd waarin rekening wordt gehouden met bestaande nationale, communautaire en internationale wetgeving en de voorstellen die tot eind 1996 door de Commissie waren goedgekeurd. Deze scenario's worden in bijlage I en het studieverslag (tweede tussentijds verslag) beschreven. 3. 2. 1. Kwantificering van de baten Waar mogelijk zijn de baten in geld gekwantificeerd om een indicatie te krijgen van de omvang van de positieve effecten die voor de verschillende verontreinigingen kunnen worden verwacht wanneer aan nieuwe grenswaarden wordt voldaan. Het is uiteraard niet mogelijk alle baten te kwantificeren. Dit geldt bijvoorbeeld voor een beperking van de schade aan ecosystemen en het cultureel erfgoed. Sommige gezondheidseffecten, zoals een toename van het geneesmiddelengebruik, kunnen in geld worden uitgedrukt maar andere niet. Met name de gevolgen voor het aantal sterfgevallen zijn bijzonder moeilijk te evalueren. De in de studie gebruikte techniek staat bekend als "valuation of a statistical life" (VOSL). Met deze techniek wordt bepaald wat mensen voor een daling van de sterftekans bereid zijn te betalen. Dit levert een indicator op voor het belang dat mensen aan verschillende soorten risico's hechten, en betekent niet dat de waarde van een leven wordt bepaald. Ramingen van de bereidheid om te betalen worden met drie soorten studies verkregen: 1. loon/risicostudies (aan de hand van salarisverschillen tussen banen met meer en minder risico's); 2. opinieonderzoek (waarbij aan mensen wordt gevraagd wat ze bereid zijn te betalen om bepaalde risico's te beperken); 3. marktstudies (waarbij wordt nagegaan wat mensen in de praktijk betalen om de veiligheid te verhogen, bijvoorbeeld voor airbags). Met deze technieken is de gemiddelde VOSL geraamd op 2,6 tot 4,2 miljoen ecu per geval, hetgeen overeenkomt met het gemiddelde van een breed scala van studies. Bij een recent overzicht werd 0,36 miljoen ecu als laagste raming gevonden en bijna 10 miljoen ecu als hoogste. In het onderzoekproject van DG XII over "Groen boekhouden in Europa" wordt 2,8 miljoen ecu als gemiddelde gebruikt. De keuze van een waarde voor een bepaalde studie is moeilijk. Hoewel er kan worden gespeculeerd over het verband tussen leeftijd en de bereidheid om te betalen om de sterftekans te verlagen, is er daarvoor in de literatuur geen overtuigend bewijs te vinden. De lagere ramingen voor de VOSL zullen echter waarschijnlijk relevant zijn wanneer de daling van de levensverwachting door de blootstelling gering is. Dit zal bijvoorbeeld vaak het geval zijn wanneer een sterfgeval mede wordt veroorzaakt door een reeds bestaande chronische ademhalings- of hartziekte. In deze studie is gekeken naar effecten op de sterfte door langdurige blootstelling aan verontreiniging (vaak chronische mortaliteit genoemd) en de effecten op de sterfte door korte blootstelling aan verontreinigingspieken (vaak acute mortaliteit genoemd). Op grond van studies naar de "chronische mortaliteit" kunnen ramingen worden gemaakt van de mate waarin de levensverwachting daalt. Voor elk geval werd de reeds genoemde gemiddelde waarde van 2,6 tot 4,2 miljoen ecu gehanteerd. In studies van de "acute mortaliteit" wordt normaal gesproken gekeken naar het verband tussen de dagelijkse variatie in de verontreiniging en de dagelijkse sterftecijfers. Op grond van deze studies kan niet worden bepaald in hoeverre de levensverwachting door de blootstelling daalt. Daarom zijn twee gevallen geëvalueerd om de gevoeligheid van de resultaten over het scala van mogelijkheden te testen: bij de lage raming wordt geen waarde toegekend aan "acute mortaliteit" en bij de hoge raming wordt voor alle gevallen de volledige VOSL gehanteerd3. Bij de keuze van een waarde doet zich bovendien de vraag voor of deze moet worden aangepast aan inkomen, levensstandaard enz. Binnen de Gemeenschap wordt één waarde gebruikt, aangezien er geen aanwijzingen zijn dat deze systematisch van land tot land verschilt. Bij deze studie zijn dezelfde waarderingen gebruikt als bij recente grote onderzoekprogramma's zoals het voor de Commissie uitgevoerde ExternE-project4, waarvan de resultaten ook zijn gebruikt bij de formulering van het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake zwavel in vloeibare brandstoffen. 3. 3. Grenswaarden In een van de overwegingen van de kaderrichtlijn wordt gesteld dat de in cijfers uitgedrukte concentraties in de grenswaarden en alarmdrempels op de werkzaamheden van internationale wetenschappelijke groepen die op dit gebied actief zijn, moeten zijn gebaseerd. Na de toezegging in het vijfde actieprogramma van 1992 dat de toekomstige wetgeving inzake luchtkwaliteit op de richtsnoeren voor de luchtkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie voor Europa gebaseerd zouden zijn5, heeft de Commissie een overeenkomst met het regionaal bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie voor Europa getekend om samen te werken aan de luchtkwaliteit en met name de herziening van de richtsnoeren. De WHO heeft in oktober 1996 herziene richtsnoeren voor de luchtkwaliteit voor Europa vastgesteld. Deze zullen in de loop van 1997 worden IVM (1997): Economie Evaluation of Air Quality Targets for Sulphur Dioxide, Nitrogen Dioxide, Fine and Suspended Particulate Matter and Lead. EC DGXI, Amsterdam, Vrije Universiteit. ETSU (eds) (1995): ExternE, Externalities of Energy, Vol. 1, Summary, European Commission, DG XII, Brussels. Réf. : 5 gepubliceerd6. Alle relevante werkdocumenten zijn tijdens de herzieningsprocedure aan de vier werkgroepen ter beschikking gesteld en deskundigen van het Europees Centrum voor milieu en gezondheid van de WHO hebben zitting gehad in de werkgroepen die genoemd worden onder punt 3. 1. Alle grenswaarden in de voorgestelde richtlijn zijn gebaseerd op de werkzaamheden van de WHO. De voorstellen van de Commissie houden in dat de huidige grenswaarden voor SO2, NO2 en lood door nieuwe grenswaarden worden vervangen. Voor zwevende deeltjes worden de huidige grenswaarden vervangen door nieuwe grenswaarden voor PM107. In bijlage I van de kaderrichtlijn worden zowel "fijne deeltjes, zoals roet (inclusief PM10)" als "zwevende deeltjes" vermeld bij de stoffen die prioriteit moeten krijgen. Deze dubbele vermelding houdt verband met het feit dat zwevende deeltjes niet een enkele verontreiniging vormen, maar een complex mengsel. Elke meetmethode levert een indicator op van bepaalde aspecten van dit mengsel. De twee meetmethoden voor zwevende deeltjes in de huidige wetgeving (zwarte rook en de totale hoeveelheid zwevende deeltjes) indicatoren op. De leverden vroeger de beste beschikbare wetenschappelijke wereld is het erover eens dat recenter ontwikkelde methoden, zoals de methode voor PM10, betere indicatoren voor de effecten van het deeltjesmengsel op de gezondheid van de mens opleveren. 3. 4. Overschrijdingsmarges Krachtens artikel 4 van de kaderrichtlijn kunnen voor een grenswaarde en de nalevingsdatum overschrijdingsmarges worden vastgesteld. Een overschrijdingsmarge is geen tijdelijke grenswaarde in de zin van een verontreinigingsniveau dat niet mag worden overschreden, maar een drempelwaarde die in de periode tot de nalevingsdatum bij overschrijding aanleiding geeft tot bepaalde soorten maatregelen. Indien een overschrijdingsmarge wordt vastgesteld, is dit een concentratie die bij de inwerkingtreding van de wetgeving hoger ligt dan de grenswaarde. De marge daalt geleidelijk tot op de nalevingsdatum de grenswaarde wordt bereikt. Daarmee worden de agglomeraties en andere zones gesignaleerd waar de luchtkwaliteit op dit moment het slechtst is. Dit zijn de gebieden waar de kans het grootst is dat er ingrijpender maatregelen moeten worden genomen dan op grond van de huidige wetgeving verplicht is om op tijd aan de grenswaarde te kunnen voldoen. Voor deze gebieden (groep 1 in Figuur 1) moeten gedetailleerde actieplannen worden opgesteld waarin wordt aangegeven hoe aan de grenswaarde zal worden voldaan. De actieplannen moeten ter beschikking van de bevolking worden gesteld en worden toegezonden aan de Commissie, die toezicht houdt op de vorderingen. Agglomeraties en andere zones waar het verontreinigingsniveau tussen de grenswaarde en de overschrijdingsmarge ligt (groep 2 in Figuur 1), moeten ieder jaar verslag uitbrengen aan de Commissie. Zij zijn niet verplicht gedetailleerde plannen in te dienen, maar alle nodige maatregelen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat op de nalevingsdatum aan de grenswaarde wordt voldaan. 6 7 Ref. for WHO Guidelines. PM10 wordt gedefinieerd als de massa van de zwevende deeltjes met een aërodynamische diameter van 10 micron of minder. Deze term is derhalve specifiek voor een bepaalde methode om zwevende deeltjes te meten. 6 Figuur 1: Effecten van de overschrijdingsmarges Groep 1: Boven overschrijdingsmarge: actieplannen aan de Commissie zenden. Op de nalevingsdatum moet aan de grenswaarde worden voldaan. Groep 2: Tussen grenswaarde en overschrij- dingsmarge: jaarlijks verslag aan Commissie. Op de nalevingsdatum moet aan de grenswaarde worden voldaan Grenswaarde Grenswaarde Richtlijn wordt van kracht Tijd Nalevingsdatum: overal moet aan de grens waarde worden voldaan De lidstaten moeten ervoor zorgen dat op de nalevingsdatum overal aan de grenswaarde wordt voldaan, ongeacht of er een overschrijdingsmarge is vastgesteld of niet. Een overschrijdingsmarge hoeft dan ook geen directe gevolgen te hebben voor de snelheid waarmee het verontreinigingsniveau daalt. Zonder overschrijdingsmarge zouden de zones van groep 2 in Figuur 1 gedetailleerde actieplannen moeten indienen. Dit is een verspilling van tijd en geld als met de huidige tendensen gemakkelijk aan de grenswaarde kan worden voldaan. 3. 5. Alarmdrempels en publieksvoorlichting In artikel 2 van de kaderrichtlijn wordt een alarmdrempel gedefinieerd als een niveau waarboven een kortstondige blootstelling risico's voor de gezondheid van de mens inhoudt en bij overschrijding waarvan de lidstaten onmiddellijk maatregelen moeten nemen. In artikel 4 wordt gesteld dat het wellicht niet nodig is om voor alle verontreinigende stoffen alarmdrempels vast te stellen. In het huidige voorstel is alleen een alarmdrempel voor SO2 opgenomen. Deze alarmdrempel is gebaseerd op de resultaten van experimenten waarbij astmapatiënten bij lichamelijke inspanning aan S02 werden blootgesteld, en is specifiek gericht op deze kwetsbare bevolkingsgroep. Hoewel er ook aan een relatief korte blootstelling aan N02 en zwevende deeltjes nadelige effecten verbonden zijn, zijn er geen duidelijke drempels voor specifieke significante effecten waarop een alarmdrempel kan worden gebaseerd. In het geval van lood treden de effecten op de gezondheid van de mens bij de concentraties die normaal gesproken in de lucht worden geconstateerd, uitsluitend bij langdurige blootstelling op. In artikel 1 van de kaderrichtlijn worden alarmdrempels uitsluitend als voorbeeld genoemd voor strategieën om de bevolking voor te lichten. In het onderhavige voorstel wordt duidelijk gesteld dat er geregeld en actief informatie over zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood aan de bevolking moet worden verstrekt en dat in deze informatie moet worden vermeld wanneer de in grenswaarden opgenomen concentraties zijn overschreden. 3. 6. Beoordeling van de luchtkwaliteit 3. 6. 1. Beoordelingsmethoden Beoordeling van de luchtkwaliteit is de term die in de kaderrichtlijn wordt gebruikt voor alle methoden om informatie over de luchtkwaliteit te krijgen, zoals metingen, de samenstelling van emissie-inventarissen en de opstelling van modellen voor de luchtkwaliteit. In eerdere richtlijnen met grenswaarden voor de luchtkwaliteit zijn alleen voor metingen geharmoniseerde eisen opgenomen. Zelfs een relatief dicht netwerk van meetstations kan echter niet volledig representatief zijn voor de luchtkwaliteit boven een groot oppervlak, met name wanneer het om een complex stedelijk gebied gaat. In de eerste plaats is het mogelijk dat elk station slechts voor een klein omringend gebied representatief is. Daarnaast zijn metingen alleen niet voldoende om het verband tussen concentraties en emissiebronnen vast te stellen of om de verwachte resultaten van maatregelen te kunnen voorspellen. Toch zijn deze stappen essentieel om van het beheer van de luchtkwaliteit een succes te maken. Artikel 6 van de kaderrichtlijn voorziet dan ook in het gebruik van alle in aanmerking komende hulpmiddelen om de luchtkwaliteit te beoordelen. 3. 6. 2. Eisen in agglomeraties en andere zones In artikel 6 van de kaderrichtlijn worden twee verontreinigingsniveaus genoemd die worden gebruikt om een verband te leggen tussen de striktheid van de beoordelingseisen voor een agglomeratie of een andere zone en het risico dat een grenswaarde kan worden overschreden. In het onderhavige voorstel worden deze twee niveaus de bovenste en de onderste beoordelingsdrempel genoemd. Tabel 1 geeft een overzicht van de eisen van artikel 6. Tabel 1: Beoordeling van de luchtkwaliteit en verontreinigingsniveaus Maximaal verontreinigingsniveau Beoordelingseisen in een agglomeratie of zone 1. Hoger dan de bovenste beoorde- Kwalitatief hoogstaande metingen zijn verplicht. De gegevens uit metingen kunnen worden aangevuld met informatie uit andere lingsdrempel bronnen zoals modellen voor de luchtkwaliteit. 2. Tussen de bovenste beoor- delingsdrempel en de onderste beoordelingsdrempel Meting is verplicht maar er kunnen minder metingen worden gedaan of minder intensieve methoden worden gebruikt, mits de gegevens uit metingen worden aangevuld met betrouwbare informatie uit andere bronnen. 3. Lager dan de onderste beoorde lingsdrempel a. uitsluitend in agglomeraties Minimaal één meetstation per agglomeratie, gecombineerd met voor verontreinigingen waar- modellen, objectieve ramingen of indicatieve metingen8 voor een alarmdrempel vastgesteld: is andere zones voor b. in agglomeraties verontreinigingen en in alle soorten zones voor verontreini gingen zonder alarmdrempel dan Modellen, objectieve ramingen en indicatieve metingen zijn alle voldoende. Bij de formulering van voorstellen voor de bovenste en onderste beoordelingsdrempel heeft de Commissie getracht: • • te zorgen dat de meest stringente beoordelingseisen gelden ervoor in agglomeraties en andere zones waar het risico dat een grenswaarde wordt overschreden het hoogst is; ervoor te zorgen dat de minst stringente eisen alleen gelden in gebieden waar het verontreinigingsniveau zo laag is dat overschrijding vrijwel uitgesloten is. Als voor een verontreiniging een alarmdrempel is vastgesteld, moeten binnen agglomeraties zelfs bij een zo laag verontreinigingsniveau metingen worden uitgevoerd. De voorgestelde waarden voor de bovenste en onderste beoordelingsdrempel zijn bepaald aan de hand van de spreiding van jaar tot jaar voor de gemeten concentraties in de lidstaten waarvoor lange reeksen gegevens beschikbaar zijn, waarbij rekening is gehouden met eventuele tendensen in de verontreiniging. De bovenste beoordelingsdrempel is vastgesteld op tweemaal de standaardafwijking van de jaarlijkse waarden voor de desbetreffende grenswaarden en de onderste beoordelingsdrempel op driemaal de standaardafwijking. Indicatieve metingen zijn metingen waarvoor eenvoudige methoden worden gebruikt of die gedurende een beperkte tijd worden uitgevoerd. Ze zijn minder nauwkeurig dan kwalitatief hoogstaande continumetingen, maar kunnen worden gebruikt als controle om een indruk te krijgen van de luchtkwaliteit in gebieden met een betrekkelijk geringe verontreiniging en als aanvulling op kwalitatief hoogstaande metingen in andere gebieden. 9 3. 6. 3. Het aantal meetstations en het gebruik van andere beoordelingsmethoden De voorstellen van de Commissie bevatten criteria voor de berekening van het minimale aantal meetstations voor agglomeraties en andere zones waar meting verplicht is, als meting de enige bron van gerapporteerde gegevens is. De lidstaten zullen de stations indelen volgens het schema in de beschikking van de Raad over de uitwisseling van informatie van 27 januari 19979, zodat de verschillende zones tot op zekere hoogte vergelijkbaar zullen zijn. Het kan echter toch moeilijk zijn te bepalen in hoeverre de metingen representatief zijn voor de luchtkwaliteit, als er geen verdere informatie wordt verstrekt. De lidstaten zullen vaak een uitgebreidere analyse van de luchtkwaliteit binnen een gebied uitvoeren, waarbij ze gebruikmaken van andere hulpmiddelen zoals indicatieve metingen en modellen voor de luchtkwaliteit. Wanneer er een breed geschakeerd beeld wordt samengesteld, moeten het aantal permanente meetstations en de locatie daarvan samen met de aanvullende informatie voldoende zijn om vertrouwen te geven in de kwaliteit van het totale pakket. Afhankelijk van de plaatselijke situatie kunnen meer of minder stations nodig zijn dan in het standaardgeval. De lidstaten moeten informatie verzamelen ter ondersteuning van besluiten over de opzet van het netwerk. Met deze strategie kan er potentieel een veel beter inzicht in het verontreinigingsniveau in de hele Gemeenschap worden verkregen dan wanneer alleen van metingen gebruik wordt gemaakt. De invoering vereist echter de nodige zorg en samenwerking om voor samenhang te zorgen. Als eerste stap heeft de Commissie samen met het Europees Milieuagentschap en andere deskundigen gewerkt aan de formulering van richtsnoeren voor de lidstaten ten aanzien van een aantal aspecten van de beoordeling van de luchtkwaliteit, bijvoorbeeld voor de locatie van permanente meetstations10. Naar verwachting zullen er meer richtsnoeren worden ontwikkeld naarmate de ervaring toeneemt. In artikel 12 van de kaderrichtlijn wordt tevens bepaald dat de eisen inzake beoordeling en rapportage indien nodig moeten worden aangepast naarmate de techniek zich ontwikkelt. 3. 6. 4. Onzekerheid Aan alle methoden voor de beoordeling van de luchtkwaliteit, ook aan metingen, is een bepaalde onzekerheid verbonden. De aan metingen verbonden onzekerheid kan tot op zekere hoogte worden beperkt door goede programma's voor kwaliteitsborging, zoals in de kaderrichtlijn wordt vereist. Het onderhavige voorstel bevat stringente doelstellingen voor de kwaliteit van de gegevens - de precisie en de nauwkeurigheid die daarbij moeten worden gehaald - voor metingen en andere beoordelingsmethoden voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood. 9 10 PB nr. L 35 van 5. 2. 1997, blz. 14. Zodra deze richtsnoeren voor de beoordeling van de luchtkwaliteit beschikbaar zijn, kunnen zij bij de Commissie worden verkregen. 10 4. ZWAVELDIOXIDE 4. 1. Achtergrond Steenkool en vloeibare aardolieproducten bevatten van nature zwavel; dit is afkomstig van de eiwitten in de weefsels van de planten en andere organismen waaruit steenkool en aardolie zijn ontstaan. Wanneer steenkool en vloeibare aardolieproducten worden verbrand in bijvoorbeeld elektriciteitscentrales, de industrie, kachels of motoren met interne verbranding, wordt dit zwavel geoxideerd tot zwaveldioxide dat in de lucht terechtkomt als er geen adequate maatregelen worden genomen om dit te voorkomen. Ook sommige metaalertsen bevatten zwavel dat vrijkomt wanneer deze ertsen worden gesmolten. Zwaveldioxide is rechtstreeks giftig voor mensen en planten. Zwaveldioxide is een van de belangrijkste verontreinigingen (naast stikstofoxiden en ammoniak) die verzuring veroorzaken. Daarnaast draagt zwaveldioxide samen met deze andere verontreinigingen bij tot de vorming van kleine zwevende deeltjes in de lucht, waarvan nu bekend is dat ze significante gevolgen voor de gezondheid van de mens hebben. SO2 en de oxidatieproducten daarvan verdwijnen door droge en natte depositie uit de lucht. Ondanks deze omzettings- en verwijderingsprocessen kunnen zwaveldioxide en de producten daarvan zich over grote afstanden verplaatsen, waarbij ze zowel grensoverschrijdende als lokale verontreiniging veroorzaken. De emissie van zwaveldioxide is de afgelopen twintig jaar aanzienlijk gedaald en deze daling zal zich blijven doorzetten. Ten aanzien van zwaveldioxide is deze richtlijn erop gericht de nog resterende risico's op rechtstreekse aantasting van de gezondheid van de mens en het milieu door blootstelling aan zwaveldioxide in de lucht terug te dringen. Een beperking van de emissie van zwaveldioxide om aan de voorgestelde grenswaarde te voldoen zal er ook toe bijdragen dat aan de grenswaarden voor zwevende deeltjes die in dit voorstel zijn opgenomen, wordt voldaan. 4. 2. Bestaande wetgeving Richtlijn 80/779/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende grenswaarden en richtwaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide en zwevende deeltjes11 en de wijziging daarvan Richtlijn 89/427/EEG12 zijn vastgesteld om de gezondheid van de mens en het milieu tegen de schadelijke effecten van SO2 en zwevende deeltjes te beschermen. Daartoe worden in de richtlijn grenswaarden voor SO2 en zwevende deeltjes vastgesteld, die op het hele grondgebied van de lidstaten verplicht zijn. Deze grenswaarden zijn aan elkaar gekoppeld, hetgeen betekent dat de toegestane concentratie van SO2 afhankelijk is van de concentratie van zwevende deeltjes ter plekke en vice versa. In de richtlijn worden ook richtwaarden voor de langere termijn vastgesteld. De lidstaten moeten de concentratie van S02 en zwevende deeltjes meten om ervoor te zorgen dat aan de grenswaarden en op langere termijn ook aan de richtwaarden wordt voldaan, de Commissie in kennis stellen van eventuele overschrijdingen van de grenswaarde(n) en indien nodig maatregelen nemen om de verontreiniging te bestrijden. 11 12 PBnr. L 229 van 30. 8. 1980, blz. 30. PBnr. L 201 van 14. 7. 1989. 11 4. 3. Bronnen van S02 Verreweg de grootste emissiebron van SO2 binnen de Gemeenschap is op dit moment de elektriciteitsopwekking (ongeveer 50%)13, terwijl de industrie op de tweede plaats komt. De emissie van grote bronnen zoals elektriciteitscentrales wordt normaal gesproken gespreid door het gebruik van hoge schoorstenen. Deze installaties leveren op het moment weliswaar een belangrijke bijdrage tot problemen in verband met de verplaatsing van verontreiniging over grote afstand, maar het is relatief onwaarschijnlijk dat ze zullen leiden tot een plaatselijke overschrijding van op gezondheidseffecten gebaseerde grenswaarden. De kans is veel groter dat de huidige plaatselijke overschrijdingen worden veroorzaakt door kleinere industriële bronnen en in sommige regio's huisverwarming met steenkool. 4. 4. Tendensen bij de emissie en de luchtkwaliteit De emissie van SO2 is de afgelopen twintig jaar sterk gedaald en daardoor is de luchtkwaliteit verbeterd. De twee onderstaande figuren bevatten resultaten uit de APIS-database die krachtens de beschikking van de Raad inzake de uitwisseling van informatie is opgebouwd. Figuur 2: Jaargemiddelde van de concentratie van zwaveldioxide in de lidstaten Jaagmtiddekfe vn de concentratie van SCk in de Gemeenschap (op bms van cfedafpnardenv» die static !=X 7 6 7 7 7 8 7 9 8 0 8 1 8 2 8 3 8 4 8 6 8 6 8 7 8 3 8 9 9 0 91 9 2 93 13 Bron: CORINAIR 90 12 Figuur 3: Gemiddelde 98-percentiel van de dagwaarden in de lidstaten U^eilJkMcancentnÜevanMÜk -Jwngai<>àlddcvMihc<98-pcrortld (alle stations un de titgribrdde AFlS-datataK) 250 76 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 89 90 91 92 93 jaar De piekconcentraties kunnen veel hoger zijn. In verschillende lidstaten zijn in 1993 en in 1994 uurmaxima van meer dan 1000 ng/m3 geregistreerd. Deze dalende tendens zal zich doorzetten, met name bij de grote stationaire bronnen. Maatregelen als de bestaande richtlijn voor grote stookinstallaties, de IPPC-richtlijn, de voorstellen om verzuring binnen de Gemeenschap te bestrijden en de toezeggingen van de lidstaten en andere landen in het kader van de VN-ECE zullen in de periode tot 2010 tot een aanzienlijke verdere daling leiden. Tabel 2 bevat een overzicht van de ramingen voor de daling van de emissie volgens het referentiescenario. Tabel 2: Verwachte tendensen voor de emissie van S02 (in kiloton) Land 1 1990 I 2010 België Denemarken Duitsland Finland Frankrijk Griekenland Ierland Italië Luxemburg Nederland Oostenrijk Portugal Spanje VK Zweden EG-15 317 180 5J3J 260 L298 510 178 L687 14 205 90 283 2. 266 3. 752 136 16. 497 1 215 71 740 116 691 361 155 847 4_ 56_ 57 194 1. 035 980 97 5. 619 1 13 4. 5. Effecten van zwaveldioxide op de gezondheid van de mens en het milieu 4. 5. 1. Aantasting van de gezondheid van de mens Zwaveldioxide heeft rechtstreekse toxische effecten op de mens. Het tast de slijmvliezen van mond, neus en longen aan en stoort vooral de ademhalingsfunctie. Vooral astmapatiënten zijn bijzonder gevoelig. Zwaveldioxide kan via de effecten op de ademhalingsfunctie ook hart- en vaataandoeningen verergeren. Daarnaast zijn er aanwijzingen voor indirecte effecten door de vorming van kleine zuurdeeltjes ten gevolge van de interactie tussen zwaveloxiden en andere verontreinigende stoffen en kleine waterdruppels. Deze kleine deeltjes hebben ook weer effecten op de volksgezondheid, zoals ademhalingsproblemen en hart- en vaatproblemen bij kwetsbare bevolkingsgroepen. In veel delen van de Gemeenschap werd de luchtverontreiniging vroeger veroorzaakt door zwaveldioxide en zwevende deeltjes die afkomstig waren van de verbranding van fossiele brandstoffen. Deze verontreinigende stoffen werden gezamenlijk aangepakt op basis van epidemiologisch onderzoek dat verschillende decennia geleden werd uitgevoerd in gebieden die toen zwaar verontreinigd waren, zoals Londen. In de meest recente herziening van de richtsnoeren voor de luchtkwaliteit voor Europa heeft de Wereldgezondheidsorganisatie op basis van recenter onderzoek aparte richtsnoeren gegeven voor zwaveldioxide, al dan niet gepaard gaand met hoge concentraties zwevende deeltjes. Ondanks de duidelijke vooruitgang in de afgelopen decennia wordt een belangrijk deel van de inwoners van steden in de Gemeenschap nog steeds blootgesteld aan concentraties van zwaveldioxide die hoger liggen dan de jaarrichtwaarde van de WHO van 1996 voor de bescherming van de gezondheid van de mens (50 ug/m3). Naarmate de emissie verder daalt, zal ook de blootstelling afnemen (zie tabel 2). Tabel 3: Richtsnoeren van de WHO (1996) voor S02: gezondheid van de mens Middelingsperiode Concentratie Oig/m3) 10 minuten 24 uur ljaar 500 125 50 4. 5. 2. Aantasting van de vegetatie Door de daling van de emissie is S02 als fytotoxische verontreiniging minder belangrijk geworden in vergelijking met andere stoffen als ozon en stikstofverbindingen. Toch speelt het nog steeds een rol bij de aantasting van planten, met name in combinatie met andere stressfactoren zoals koude. Mogelijk effecten zijn bijvoorbeeld de afbraak van chlorofyl, een daling van de fotosynthese, een hogere ademhalingssnelheid en veranderingen in het eiwitmetabolisme. De gevoeligheid van de verschillende soorten planten loopt sterk uiteen, maar het kwetsbaarst zijn de korstmossen. In de richtsnoeren voor de luchtkwaliteit voor Europa van de WHO uit 1996 is een aantal waarden opgenomen die zijn gekoppeld aan een verschillende mate van bescherming van de vegetatie tegen blootstelling aan gasvormig SO2. Deze zijn gebaseerd op de kritische inzake niveaus voor S02 die zijn ontwikkeld in het kader van het Verdrag 14 grensoverschrijdende Commissie voor Europa van de Verenigde Naties. luchtverontreiniging over grote afstand van de Economische Doelsoorten Jaar- en wintergemiddelde (ug/m3) Oogstgewassen Bossen / natuurlijke vegetatie Kwetsbare bossen / natuurlijke vegetatie Korstmossen 30 20 15 10 4. 5. 3. Aantasting van gebouwen, materialen en het cultureel erfgoed Zwaveldioxide versnelt de natuurlijke verwering en aantasting van gebouwen en bouwmaterialen. Het is als verontreiniging de belangrijkste bepalende factor voor de snelheid waarmee een aantal materialen, zoals metselwerk, wordt aangetast. Met name de oude gebouwen en monumenten die tot het rijke culturele erfgoed van Europa behoren, zijn in dit opzicht bijzonder kwetsbaar. 4. 5. 4. De kosten van de aantasting door zwaveldioxide Er is een aantal studies14'15 uitgevoerd naar de kosten van zwaveldioxide en andere verzurende emissies. In het algemeen leverden deze studies betrekkelijk goede ramingen op van de economische kosten van de effecten op de gezondheid van de mens, gebouwen en bouwmaterialen. De aantasting van de structuur en het functioneren van ecosystemen en met name de biodiversiteit is echter niet gekwantificeerd. Afhankelijk van de blootgestelde bevolking en de kwetsbaarheid van het milieu variëren de effecten van de S02-emissie weliswaar van regio tot regio, maar volgens de ramingen zijn de economische kosten van de aantasting door 1 ton S02-emissie in de Gemeenschap gemiddeld ongeveer 4000 ecu: het grootste deel (80+%) van deze kosten komt voor rekening van de aantasting van de gezondheid van de mens. 14 15 Case Study 2: Benefits of an Acidification Strategy for the Community. ExternE Project. Europese Commissie, DG XII, JOULE-programma. Cost Benefit Analyses of the Different Municipal Solid Waste Management Systems. Objectives and Instruments for the year 2000. Uitgevoerd voor DG XI door Coopers en Lybrand, Eindverslag 1996. 15 4. 6. De voorstellen van de Commissie 4. 6. J. Bescherming van de gezondheid van de mens In het voorstel worden twee grenswaarden voor de bescherming van de gezondheid van de mens vastgesteld, die zijn gebaseerd op de richtsnoeren voor de luchtkwaliteit van de WHO uit 1996. Middelingstijd Grenswaarde Overschrijdings marge Datum waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan 1 uur 1. Uurgrens waarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 1 januari 2005 350 ug/m3 mag niet meer dan 24 keer per kalenderjaar worden overschreden 150 ug/m3 (43%) bij de inwerkingtreding van de richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% in 2005. 24 uur 2. Daggrens- waarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 125 ug/m3 mag niet meer dan 3 keer per kalenderjaar worden overschreden geen 1 januari 2005 Uurgrenswaarde Een van de richtsnoeren voor SO2 van de WHO uit 1996 is een concentratie van 500 ug/m3, gemiddeld over 10 minuten. Deze concentratie is bepaald op basis van experimenten met astmapatiënten bij lichamelijke inspanning. Het is niet praktisch de luchtkwaliteit over perioden van 10 minuten te beoordelen en te beheren. Toch is de Commissie van mening dat er bescherming nodig is tegen de risico's ten gevolge van een korte blootstelling aan hoge piekconcentraties van SO2 en heeft zij in haar voorstel een uurgrenswaarde opgenomen die van de richtsnoeren van de WHO is afgeleid. Het verband tussen korte piekconcentraties en uurgemiddelden varieert van plaats tot plaats en wordt bepaald door de aard van de lokale bronnen. Het is dan ook niet mogelijk de richtwaarde voor 10 minuten met een bepaalde coëfficiënt om te rekenen tot een op alle mogelijke locaties equivalente uurwaarde. De voorgestelde uurgrenswaarde van 350 ug/m3 is afgeleid van gegevens van de lidstaten over korte piekconcentraties in industriële gebieden en zou op dergelijke locaties een goed beschermingsniveau moeten bieden. In het voorstel van de Commissie wordt bepaald dat de lidstaten naast de uurconcentraties ook gegevens over de concentraties over 10 minuten verstrekken, zodat kan worden gecontroleerd of de uurgrenswaarde effectief is. Het is in principe niet wenselijk overschrijdingen toe te staan van richtsnoeren die op de bescherming van de gezondheid zijn gebaseerd. In de praktijk is echter gebleken dat het niet mogelijk is nalevingsregelingen en beheersplannen voor grenswaarden met een korte middelingstijd op maximaal gemeten waarden te baseren. De maximale waarden die enkele malen per jaar worden gemeten, variëren vanwege de weersomstandigheden sterk vanjaar tot jaar. Het zijn slechte indicatoren voor tendensen en ze zijn niet gevoelig voor beheersmaatregelen. Normaal gesproken worden grenswaarden met een korte middelingstijd dan ook gedefinieerd als een percentiel of als een concentratie die gedurende een bepaalde periode een aantal malen mag worden overschreden voordat 16 in een kalenderjaar mag worden overschreden. wordt aangenomen dat de grenswaarde in een bepaald gebied niet wordt nageleefd. In het voorstel wordt bepaald dat de uurgrenswaarde niet gedurende meer dan 24 van de 8 760 uren In verband met meetonnauwkeurigheden die onvermijdelijk zijn, worden in dit voorstel geen percentielen gebruikt. Deze onnauwkeurigheden worden aangepakt door de specificatie van voor kwaliteitsdoelstellingen kwaliteitsborging om fouten tot een minimum te beperken en onjuiste en niet- representatieve gegevens te elimineren. stringente programma's voor de gegevens en Daggrenswaarde In het voorstel van de Commissie is de richtwaarde van de WHO uit 1996 voor de blootstelling gedurende 24 uur opgenomen als een grenswaarde van 125 ug/m3 die op maximaal drie van de 365 dagen per kalenderjaar mag worden overschreden. Bij bestudering van gegevens van de lidstaten16 blijkt dat het jaargemiddelde van de concentratie, als aan deze grenswaarde over 24 uur wordt voldaan, ruim beneden de WHO-richtwaarde voor jaarlijkse blootstelling van 50 ug/m3 blijft. Een aparte jaargrenswaarde is dan ook niet nodig. Lopend onderzoek Bij de opstelling van de herziene richtsnoeren heeft de WHO de resultaten van een aantal recente epidemiologische studies bestudeerd, waarbij is gekeken naar het verband tussen de dagelijkse S02-concentratie en de gezondheidseffecten, zoals ziekenhuisopnames en de dagelijkse sterftecijfers. Een van deze studies is het APHEA-project, dat is gefinancierd door het programma voor milieu en klimaat van DG XII17. Er is een verband gevonden bij concentraties die lager liggen dan de richtsnoeren van de WHO uit 1996. Volgens de WHO zijn er nog niet voldoende gegevens om vast te stellen of er een causaal verband is of dat het in plaats van S 02 bijvoorbeeld om een andere verontreinigende stof of een andere factor gaat. Aangezien het wenselijk is voorzichtigheidshalve te zorgen voor een snelle daling van de S02-concentratie, is in het voorstel van de Commissie het jaar 2005 vastgesteld als nalevingsdatum voor de op de richtsnoeren gebaseerde grenswaarden en is er voor de daggrenswaarde geen overschrijdingsmarge vastgesteld. Het onderzoek op dit gebied wordt nog steeds gesteund in het kader van het programma voor milieu en klimaat. Krachtens artikel 4 van de kaderrichtlijn zal de Commissie de resultaten van dit en ander wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheidseffecten van S02 en andere verontreinigingen blijven volgen. Het voorstel bevat een specifieke bepaling dat de Commissie uiterlijk op 31 december 2003 bij de Raad en het Europees Parlement verslag uitbrengt over de vorderingen bij het onderzoek naar de effecten van S02. 1°" 17 Zie de studie over de economische evaluatie van de streefwaarden voor de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, fijne en zwevende deeltjes en lood van het Instituut voor milieu vraagstukken in Amsterdam, tweede tussentijds verslag, april 1997. Katsouyanni et al (1997): Short term effects of ambient sulphur dioxide and particulate matter on mortality in 12 European cities: results from time series data from the APHEA project: British Medical Journal, Volume 314, 7 Juni 1997. Zie ook: Journal of Empidemiology and Community Health, April 1996, Vol. 50 Supplement 1. 17 4. 6. 2. Bescherming van ecosystemen Hiervoor wordt één concentratie van 20 ug/m3 voorgesteld, die over twee middelingsperioden moet worden gemeten: het kalenderjaar en de winterperiode van oktober tot maart. Bepaalde planten, bijvoorbeeld sommige bomen in bossen, zijn gevoeliger voor aantasting door SO2 wanneer deze blootstelling bij lage temperatuur gebeurt. Alleen bij de kwetsbaarste soorten vormt de voorgestelde concentratie geen bescherming tegen directe ecotoxische effecten. Ook bij een zeer sterke daling van de emissie zijn deze jaar- en wintergrenswaarden binnen de directe omgeving van agglomeraties en andere bebouwde gebieden niet in de hele Gemeenschap haalbaar. In eerste instantie zal de naleving dan ook buiten deze gebieden worden beoordeeld, op soortgelijke plaatsen als waar de EMEP-stations zijn gevestigd18. Op basis van gegevens van het EMEP-netwerk19 en van de lidstaten lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat aan de jaargrenswaarde in deze situaties in het algemeen al wordt voldaan. De wintergrenswaarde wordt daarentegen in sommige lidstaten nog niet gehaald. Gezien de verwachte verdere daling van de S02-emissie wordt voorgesteld dat binnen twee jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn aan zowel de jaar- als de wintergrenswaarde moet worden voldaan. 4. 6. 3. Kosten en milieubaten van de grenswaarden voor SO2 De kosten en milieubaten van het voorstel zijn voor het jaar 2010 geraamd voor de steden waarvoor gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar waren. Dit zijn de extra kosten en baten in vergelijking met het referentiescenario dat is gebaseerd op het huidige beleid met de eind 1996 door de Commissie goedgekeurde voorstellen voor wetgeving (dus zonder de verzuringstrategie). Voor SO2 bevat de database gegevens over 151 steden met 75 miljoen inwoners. Dit is 22% van de bevolking van de Gemeenschap en ongeveer de helft van de bevolking in steden met meer dan 75 000 inwoners. Om in de 151 steden aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen is een extra emissiebeperking van 10% nodig in vergelijking met het referentiescenario. Dit komt neer op ongeveer 46 kiloton in totaal. Dit is voor de Gemeenschap als geheel een kleine extra beperking, aangezien de totale emissie door het huidige beleid naar verwachting zal dalen van 16 497 kiloton in 1990 tot 5 619 kiloton in 2010 (referentiescenario). ramingen De kosten om in de 151 steden aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen, worden gemiddeld geraamd op 21 miljoen ecu per jaar. De hoogste raming is 48 miljoen ecu. Bij is geen rekening gehouden met de onlangs goedgekeurde deze verzuringstrategie. Bij de laagste raming (4 miljoen ecu) wordt uitgegaan van de veronderstelling dat er bij de emissiebeperking naar wordt gestreefd de gemiddelde concentratie in de steden terug te dringen tot onder de voorgestelde grenswaarden. De hogere waarde geldt voor de beperkingen die nodig zijn om op de "hot spots" (de plaatsen in de steden met de hoogste overschrijding van de voorgestelde grenswaarde) aan de grenswaarde te voldoen. De gemiddelde kostenraming is gebaseerd op het gemiddelde van de kosten van de emissiebeperking die nodig is om voor de gemiddelde concentratie van 18 19 Het samenwerkingsprogramma inzake de controle en de beoordeling van de verplaatsing van luchtverontreiniging over lange afstand in Europa, dat krachtens het Verdrag van Genève betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand van de Verenigde Naties uit 1979 is opgezet. EMEP - MSC/W Report 1/95. 18 steden aan de grenswaarde te voldoen en de kosten van de emissiebeperking die nodig is om op de plaats met de hoogste overschrijding aan de grenswaarde te voldoen. Bij de gemiddelde raming voor de onderzochte steden zijn de kosten als volgt over de lidstaten verdeeld: voor Oostenrijk, Denemarken, Finland, Italië, Ierland, Luxemburg, Nederland en Zweden zijn er geen extra kosten. Voor België bedragen de kosten 3,9 miljoen ecu, voor Frankrijk 0,4 miljoen ecu, voor Griekenland 2,4 miljoen ecu, voor Duitsland 0,8 miljoen ecu, voor Portugal 0,6 miljoen ecu, voor Spanje 8,3 miljoen ecu en voor het VK 4,7 miljoen ecu. Dit zijn de kosten van maatregelen om de emissie door stationaire bronnen te beperken en het gebruik van brandstof met een laag zwavelgehalte. Deze cijfers zijn al laag, maar bovendien nog te hoog geraamd omdat in het referentie scenario geen rekening wordt gehouden met de significante emissiebeperking die van de verzuringstrategie en de richtlijn van de Raad inzake het zwavelgehalte van vloeibare brandstoffen wordt verwacht. Wanneer deze wordt meegerekend dalen de kosten van dit voorstel aanzienlijk en zijn er naar alle waarschijnlijkheid alleen in de zuidelijke lidstaten nog probleemgebieden. Omdat er voor andere steden geen gegevens over de luchtkwaliteit zijn, is het moeilijk een betrouwbare raming te maken van de kosten om overal in de Gemeenschap aan de normen te voldoen. Volgens EUROSTAT20 wonen ongeveer 195 miljoen mensen (van de in steden met meer dan 362 miljoen die 25 000 inwoners. Uitgaande van de veronderstelling dat de gegevens over de luchtkwaliteit van de 151 steden representatief zijn voor de steden met meer dan 25 000 inwoners, zouden de kosten een factor 3 hoger zijn en voor de gemiddelde raming zo'n 60 miljoen ecu per jaar bedragen. in de Gemeenschap in totaal leven) De kosten om al in 2005 aan' de grenswaarden te voldoen zouden in een aantal landen hoger zijn dan voor 2010, aangezien de emissie in 2005 volgens het referentiescenario hoger zal zijn dan in 2010. Daar staat echter tegenover dat ook de baten hoger zouden zijn. Aangezien er geen gegevens zijn over de effecten van de huidige wetgeving op de emissie in 2005, kan er geen raming worden gemaakt van de (extra) kosten om in 2005 aan de grenswaarden te voldoen. Naar verwachting zouden 18 van de 75 miljoen inwoners van de onderzochte steden het risico lopen aan hogere concentraties dan de grenswaarden te worden blootgesteld, als er geen maatregelen worden genomen die verder gaan dan de huidige plannen. Wanneer de voorgestelde grenswaarden worden gehaald, zou dit leiden tot een beperking van het aantal sterfgevallen, het aantal zieken en de aantasting van materialen, ecosystemen en het cultureel erfgoed in vergelijking met het referentiescenario. Het aantal sterfgevallen door de korte blootstelling aan verontreinigingspieken (vaak acute mortaliteit genoemd) zou met zo'n 330-826 gevallen dalen. Het aantal opnames in spoedafdelingen van ziekenhuizen zou met zo'n 170-300 gevallen per jaar dalen. Door de voorgestelde maatregelen zullen ook het aantal sterfgevallen en het aantal ademhalingsaandoeningen door langdurige blootstelling aan hoge concentraties verontreiniging (vaak chronische mortaliteit genoemd) dalen. Dit zijn indirecte effecten die optreden door de daling van het aantal secundaire deeltjes dat door de emissie van SO2 ontstaat. De daling in het aantal sterfgevallen door langdurige blootstelling door de naleving van de grenswaarden is geraamd op 10-60 gevallen per jaar. Naleving van de grenswaarden in de steden leidt ook 20 EUROSTAT: Digitale bevolkingsdatabase. 19 tot verbeteringen buiten de steden, die niet zijn gekwantificeerd. Daarnaast wordt ook de aantasting van materialen, gebouwen, oogstgewassen en ecosystemen minder. Een gedeelte van de milieubaten door naleving van de grenswaarden in de onderzochte steden in vergelijking met de huidige luchtkwaliteit (gezondheidseffecten en materialen) is in geld uitgedrukt. Bij de voorgestelde grenswaarden komen de berekeningen voor deze steden uit op 85 tot 3 784 miljoen ecu per jaar. De grote spreiding wordt vooral veroorzaakt door de onzekerheid ten aanzien van het verband tussen dosis en effect en de waardering van mortaliteit door korte verontreinigingspieken. Verreweg de belangrijkste factor hierbij is de mortaliteit: 26 tot 3 723 miljoen ecu per jaar. Hiervan wordt 26 tot 255 miljoen ecu veroorzaakt door chronische blootstelling en 0 tot 3 468 miljoen ecu door korte pieken. (Onder punt 3. 2. 1 is uiteengezet hoe deze bedragen zijn verkregen. ) De aantasting van materialen wordt geraamd op 58 miljoen ecu en de effecten op het aantal ziektegevallen op slechts 1 tot 2 miljoen ecu per jaar. Wanneer de kosten en baten van de naleving van de voorgestelde grenswaarden worden vergeleken, moet dit voorzichtig gebeuren (zie punt 3. 2. 1). Voorzover de baten kwantificeerbaar zijn en met inachtneming van de beperkingen die inherent zijn aan de ramingen, zullen voor de onderzochte steden de in geld uitgedrukte baten (85 tot 3 784 miljoen ecu) naar verwachting aanzienlijk hoger zijn dan de kosten (4 tot 48 miljoen ecu). Deze conclusie blijft bij een scala van verschillende uitgangspunten geldig, zelfs wanneer geen waarde wordt toegekend aan de mortaliteit op korte termijn, de laagste raming voor chronische mortaliteit wordt gehanteerd en tevens de hoogste raming voor de kosten wordt gebruikt. 4. 7. Standpunten van de betrokken partijen De lidstaten zijn van mening dat naleving van de grenswaarden voor de bescherming van de gezondheid van de mens in het algemeen zonder al te veel problemen haalbaar is. Een aantal lidstaten vraagt zich af of het beheer van het kleine aantal overschrijdingen dat elk jaar is toegestaan, geen problemen zal opleveren. De hoogste metingen van het jaar kunnen vanwege de weersomstandigheden sterk variëren en zeer onvoorspelbaar zijn, zodat ze niet geschikt zijn om tendensen en vorderingen te beoordelen. Oostenrijk geeft de voorkeur aan een striktere uurgrenswaarde. De lidstaten met dicht bij elkaar gelegen stedelijke gebieden stellen dat de beoordeling in verband met de grenswaarde voor de bescherming van ecosystemen beperkt moet blijven tot plaatsen buiten de directe invloed van de stadsgebieden. De industrie stelt dat deze beoordeling ook niet in de buurt van industriegebieden moet plaatsvinden. De industrie is tevens van mening dat 2010 de voorkeur verdient als datum om aan de grenswaarden te voldoen. 5. STIKSTOFDIOXIDE 5. 1. Achtergrond Er zijn veel verschillende stikstofoxiden, die voornamelijk ontstaan door de oxidatie van zuurstof in de lucht tijdens verbrandingsprocessen. Als luchtverontreiniging is voor de gezondheid van de mens stikstofdioxide (NO2) het belangrijkst. Deze stof heeft een aantal schadelijke effecten, zoals een verhoogd risico op infecties van de luchtwegen bij kinderen 20 en effecten op de longfunctie, met name bij mensen die al een longziekte hebben. Stikstofdioxide tast net als stikstofmonoxide (NO) ook de vegetatie aan; dit effect is additief. NO2 en NO staan samen bekend als NOx. Het chemisch gedrag van N 02 in de lucht is complex. Meestal bestaat de primaire emissie bij verbranding voornamelijk uit NO. Dit reageert vervolgens met zuurstof of ozon tot NO2, waarbij het omgezette gedeelte afhankelijk is van de atmosferische omstandigheden. Wanneer eenmaal NO2 is gevormd, kan dit op een aantal verschillende manieren verder reageren. NO2 verdwijnt gedeeltelijk uit de lucht door droge depositie en gedeeltelijk in de vorm van zure depositie. NO2 is een belangrijke precursor van ozon. Tevens is het een van de verontreinigingen die leiden tot de vorming van kleine zwevende deeltjes in de lucht, die ook weer nadelige effecten op de gezondheid van de mens hebben. Ten aanzien van stikstofdioxide heeft deze richtlijn als doelstelling de aantasting van de gezondheid van de mens en het milieu door de directe blootstelling aan NO2 en de aantasting van de vegetatie door de blootstelling aan de combinatie van NO2 en NO terug te dringen. Een emissiebeperking om aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen zal er ook toe bijdragen dat aan de in deze richtlijn opgenomen grenswaarden voor zwevende deeltjes wordt voldaan en dat aan aparte streefwaarden voor de bestrijding van verzuring wordt voldaan. Het ligt in de bedoeling van de Commissie volgend jaar te komen met een strategie om de concentratie van ozon te verlagen en ook daarvoor is een emissiebeperking van N 02 nodig. 5. 2. Wetgeving Richtlijn 85/203/EEG van de Raad van 7 maart 1985 inzake luchtkwaliteitsnormen voor stikstofdioxide was bedoeld om de gezondheid van de mens en het milieu tegen schadelijke effecten ten gevolge van de blootstelling aan NO2 te beschermen. Deze richtlijn bevat een grenswaarde van 200 ug/m3 voor NO2 als 98-percentiel van de in de loop van een jaar geregistreerde uurwaarden, die op het grondgebied van de lidstaten niet mag worden overschreden. In de richtlijn zijn ook richtwaarden voor NO2 opgenomen als referentiepunt voor speciale regelingen binnen door de lidstaten aangewezen zones. De lidstaten moeten meetstations opzetten voor NO2 en bij de Commissie verslag uitbrengen over eventuele overschrijdingen van de grenswaarden en de maatregelen die zijn genomen om daar iets aan te doen. Er zijn verschillende instrumenten om de emissie van NOx (NO2 plus NO) door stationaire en mobiele bronnen aan banden te leggen. Door de richtlijn voor grote stookinstallaties is de emissie door elektriciteitscentrales afgenomen. Door de herziening van deze richtlijn en de IPPC-richtlijn zal de emissie door stationaire bronnen het komende decennium verder dalen. Er is een uitgebreid pakket wetgeving om de emissie door het wegverkeer te beperken. Na de afronding van de eerste fase van het programma Auto-ohe heeft de Commissie in juni 1996 een strategie voor de verdere beperking van de emissie door voertuigen goedgekeurd, die ervoor moet zorgen dat uiterüjk in 2010 aan streefwaarden voor de luchtkwaliteit wordt voldaan. 21 5. 3. Bronnen van stikstofdioxide Binnen de Gemeenschap als geheel zijn mobiele bronnen verantwoordelijk voor meer dan 60% van de emissie van NO2. Puntbronnen met verbrandingsprocessen, zoals elektriciteitscentrales en industriële installaties, komen met meer dan 30% op de tweede plaats21. De bijdrage van de verschillende soorten bronnen tot de concentratie in de lucht varieert van plaats tot plaats. In het algemeen wordt de emissie en derhalve de blootstelling binnen stedelijke gebieden echter vooral veroorzaakt door het wegvervoer. Andere bronnen spelen een belangrijke rol bij de verplaatsing over grote afstanden, de blootstelling van ecosystemen en de vorming van andere verontreinigende stoffen als ozon en secundaire zwevende deeltjes. 5. 4. Tendensen bij de emissie en de concentratie in de lucht Uit de meest recente internationale cijfers blijkt dat de emissie van stikstofoxiden in de Gemeenschap als geheel tussen 1980 en 1993 met slechts 3% is gedaald22. Binnen de Gemeenschap zijn er van land tot land grote verschillen. In sommige landen is de emissie aanzienlijk toegenomen, terwijl deze in andere landen is gedaald. Hoewel er in de totale emissie geen tendens te onderscheiden is, is de emissie uit puntbronnen door maatregelen als de richtlijn voor grote stookinstallaties in veel gebieden gedaald. De invoering van katalysatoren en andere verbeteringen in de autotechnologie houdt in dat ook in deze sector de emissie nu afneemt, ook al blijft het vervoer in omvang toenemen. Tabel 4 bevat een overzicht van de emissie van NOx in de lidstaten in 1990 en de geraamde emissie in 2010 volgens het in bijlage I beschreven referentiescenario. Tabel 4: Geraamde emissie van NOx (in 1. 000 ton). Land I 1990 1 2010 België Denemarken Duitsland Finland Frankrijk Griekenland Ierland Italië Luxemburg Nederland Oostenrijk Portugal Spanje VK Zweden EG-15 21 22 CORINAIR1990. EMEP. 352 269 3JV7J 300 1. 585 306 U5 2. 047 23 575 222 215 1. 178 2. 702 411 13. 370" 196 119 1. 279 163 895 282 73 1. 160 10 140 116 206 85J_ 1. 244 207 6. 921 1 22 lange De tendensen in de concentratie in de lucht worden langzamer zichtbaar dan de reeksen met gegevens nodig, vooral voor emissietendensen. Er zijn verontreinigingen als NO2 waarvan het chemisch gedrag in de lucht complex is en afhankelijk is van de weersomstandigheden. In lidstaten als Oostenrijk, Denemarken, Duitsland en Zweden, waar de emissie van NOx sterk is gedaald door de snelle invoering van katalysatoren of andere maatregelen, blijkt de concentratie in steden echter te dalen. Als onderdeel van het programma Auto-olie I zijn voor zeven Europese steden gedetailleerde modellen voor de luchtkwaliteit opgesteld om het rendement te bepalen van nieuwe auto- en brandstoftechnologie die nodig is om aan de streefwaarden voor de luchtkwaliteit voor onder andere NO2 te voldoen. Hierbij is gebleken dat de concentratie van NO2 in de lucht door reeds ingevoerde wetgeving aanzienlijk zal dalen en naar aanleiding daarvan zijn voorstellen voor wetgeving ingediend waardoor de luchtkwaliteit nog verder zal verbeteren. 5. 5. Effecten van N02 op de gezondheid van de mens en het milieu 5. 5. 1. Aantasting van de gezondheid van de mens Blootstelling aan stikstofdioxide kan leiden tot reversibele effecten op de longfunctie en het reactievermogen van de luchtwegen, met name bij mensen die al een longziekte hebben. Het kan ook de gevoeligheid voor natuurlijke allergenen verhogen. In de richtsnoeren van de WHO uit 1996 is een uurconcentratie van 200 ug/m3 opgenomen, afgeleid van onderzoek naar deze effecten bij astma- en CARA-patiënten. Bij kinderen leidt langdurige blootstelling aan NO2 tot een hoger risico op infecties van de luchtwegen. Het kwantitatief onderzoek naar deze effecten is binnenshuis uitgevoerd, waar de concentraties in woningen met gasfornuizen hoog kan zijn. De resultaten kunnen niet zonder meer naar de concentraties in de buitenlucht worden geëxtrapoleerd. De effecten zijn echter zorgwekkend omdat herhaalde longinfecties op jeugdige leeftijd later tot longbeschadiging kunnen leiden. Wanneer dieren bij herhaling worden blootgesteld, kan dit leiden tot onomkeerbare veranderingen in de structuur en het metabolisme van de longen en tot gevoeligheid voor infecties. Naar aanleiding hiervan heeft de WHO voorzichtigheidshalve een jaarrichtwaarde van 40 ug/m3 vastgesteld. Tabel 5: WHO-richtsnoeren (1996) voor N02: gezondheid van de mens Middelingsperiode Concentratie (ug/m3) 1 uur 1 jaar 200 40 Er kan geen nauwkeurige raming worden gemaakt van de huidige overschrijdingen van de nieuwe richtsnoeren. Er zijn weinig gegevens over de situatie op de meest vervuilde plaatsen (in vergelijking met de uurwaarde) of over de jaarconcentratie (waarvoor er momenteel geen grenswaarde is). Een voor de WHO uitgevoerde studie naar de blootstelling aan N02 in 1993 wees erop dat in stadsgebieden minimaal 21 miljoen mensen werden blootgesteld aan hogere dagconcentraties dan 150 ug/m3, de richtwaarde op dat moment (uit 1987). Volgens ramingen van de WHO zouden uitgaande van uitsluitend de blootgestelde populatie 17 000 tot 29 000 gevallen van aandoeningen van de lagere luchtwegen waarvoor raadpleging van een arts nodig was, aan deze hoge NO2- 23 concentraties kunnen worden toegeschreven. Als de blootstelling in andere stedelijke gebieden vergelijkbaar is, kunnen 58 000 tot 99 000 van dergelijke gevallen aan de hoge N02-concentraties worden toegeschreven. 5. 5. 2. Aantasting van de vegetatie Zowel N02 als NO (samen bekend als NOx) wordt door de vegetatie opgenomen. Hun effecten op planten zijn additief en de wetenschappelijke wereld is het erover eens dat ze samen moeten worden aangepakt. Stikstof is een essentiële nutriënt voor planten en blootstelling aan kleine hoeveelheden NOx kan de groei bevorderen. Bij hogere concentraties kunnen er schadelijke effecten optreden, zoals aantasting van bladeren of naalden en een minder snelle groei. Het punt waarop schadelijke effecten zich gaan voordoen, is afhankelijk van de soort, de voedingssituatie van de plant en andere omgevingsfactoren. Op basis van werkzaamheden in het kader van de VN-ECE is er een kritisch niveau vastgesteld waarbij de meeste soorten worden beschermd. De WHO heeft dit kritisch niveau als richtwaarde overgenomen. Tabel 6: WHO-richtsnoeren (1996) voor NOx: ecotoxische effecten Doelsoorten Jaargemiddelde NO + N02 (ug/m3) Meeste plantensoorten 30 5. 5. 3. Aantasting van bouwwerken, materialen en het cultureel erfgoed Het staat vast dat stikstofoxiden zorgen voor aantasting of versnelde aantasting van materialen. Stikstofoxiden spelen in dit opzicht echter waarschijnlijk een ondergeschikte rol in vergelijking met andere verontreinigingen zoals ozon en SO2. , ook al is het moeilijk onderscheid te maken tussen de bijdragen van de verschillende verontreinigingen tot deze aantasting. 5. 6. De voorstellen van de Commissie 5. 6. 1. Bescherming van de gezondheid van de mens In het voorstel zijn twee grenswaarden voor de bescherming van de gezondheid van de mens opgenomen. Voor de korte termijn ligt de grenswaarde op een over één uur gemiddelde concentratie van 200 jig/m3, die maximaal 8 van de 8 760 uren per kalenderjaar mag worden overschreden. Voor de lange termijn ligt de grenswaarde op 40 ug/m3, gemiddeld over een kalenderjaar. 24 Middelingstijd Grenswaarde Overschrijdings marge Datum waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan 1 uur Uurgrenswaarde voorde bescherming van de gezondheid van démens 200 Mg/m3 N02 mag niet meer dan 8 keer per kalenderjaar worden overschreden kalenderjaar 40 ug/m3 N02 Jaargrenswaarde voorde bescherming van de gezondheid van démens 1 januari 2010 1 januari 2010 50%, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% in 2010 50%, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% in 2010 5. 6. 2. Bescherming van ecosystemen Op basis van het onderzoek van de VN-ECE en de WHO naar de additieve ecotoxische effecten van N 02 en NO (NOx) wordt in de richtlijn een gecombineerde grenswaarde van 30 ug/m3 voor de totale concentratie van deze twee stoffen voorgesteld, gemeten over een kalenderjaar. Net als voor SO2 wordt ook de naleving van deze grenswaarde in eerste instantie buiten de directe invloed van agglomeraties en andere ontwikkelde gebieden beoordeeld. De te beoordelen situaties zullen derhalve vergelijkbaar zijn met die bij de EMEP-stations. Op basis van gegevens van het EMEP-netwerk23 wordt voorgesteld dat twee jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn aan deze grenswaarde moet worden voldaan. 5. 6. 3. Kosten en milieubaten van naleving van de grenswaarden voor NO2 Voor de steden waarvoor gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar waren, is een raming gemaakt van de kosten en milieubaten van het voorstel in vergelijking met het referentiescenario. De database bevat gegevens over 142 steden met 74 miljoen inwoners. Om in deze steden aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen is een extra emissiebeperking van bijna 10% in vergelijking met het referentiescenario nodig. Voor al deze steden samen komt dit neer op ongeveer 76 kiloton. Dit is een geringe extra beperking van de emissie van de Gemeenschap als geheel, die naar verwachting ten gevolge van het huidige beleid zal dalen van 13 370 kiloton in 1990 tot 6 921 kiloton in 2010 (referentiescenario). De kosten om in de 142 steden aan de grenswaarden te voldoen, worden gemiddeld geraamd op 80 miljoen ecu per jaar. De hoogste raming van de kosten is 285 miljoen ecu. De laagste raming van de kosten (5 miljoen ecu) wordt verkregen als wordt uitgegaan van een emissiebeperking met als doel de gemiddelde concentratie in de steden te laten dalen tot onder de voorgestelde grenswaarden. De hoogste waarde geldt voor de emissiebeperking die nodig is om ook op de plaats in de stad met de hoogste overschrijding van de voorgestelde grenswaarde aan deze grenswaarde te voldoen. De gemiddelde raming heeft betrekking op de kosten voor het gemiddelde van deze twee 23 Hjellbrekke A-G. , Schaug J, Skjelmoen J. E: EMEP Data Report 1994. 25 emissiebeperkingen. Aangezien naar aanleiding van het programma Auto-olie I al een sterke emissiebeperking voor het wegvervoer in het referentiescenario is opgenomen, zijn de kosten om de overige problemen aan te pakken grotendeels (90%) verbonden aan maatregelen voor stationaire bronnen (met een lage schoorsteen). Er zijn ook extra kosten voor het wegvervoer verbonden aan de invoering van regelingen voor rekeningrijden en de invoering van bussen op LPG en aardgas. Deze maatregelen leiden beide tevens tot een beperking van de emissie van andere verontreinigingen zoals PMio, koolmonoxide en benzeen en van het broeikasgas kooldioxide. Alle kosten zijn op rekening van de NO2- beperking geschreven, hetgeen betekent dat de raming van de kosten enigszins overtrokken is (minder dan 5%). Bij de gemiddelde raming is gekeken naar de verdeling van de kosten over de lidstaten voor de onderzochte steden. België, Denemarken, Finland, Ierland, Luxemburg, Nederland, Zweden en het VK worden niet met extra kosten geconfronteerd. Voor de andere landen zijn de kosten als volgt: voor Oostenrijk 0,1 miljoen ecu, voor Frankrijk 7,3 miljoen ecu, voor Duitsland 0,4 miljoen ecu en voor Portugal 5,0 miljoen ecu. De kosten voor Griekenland zijn 18,3 miljoen ecu, voor Italië 38,2 miljoen ecu en voor Spanje 10,9 miljoen ecu. Deze resultaten vloeien logisch voort uit de resultaten van het programma Auto-olie. Hierin werd geconcludeerd dat het niet rendabel zou zijn om in Athene, Madrid en Milaan alleen door toepassing van nieuwe normen voor auto's en brandstof aan soortgelijke streefwaarden als de voorgestelde grenswaarden te voldoen. Er zouden daarnaast plaatselijke maatregelen nodig zijn. Er dient te worden opgemerkt dat de kosten in het algemeen te hoog uitvallen, aangezien in het referentiescenario geen rekening wordt gehouden met de significante emissiebeperking die moet voortvloeien uit de verzuringstrategie. Aangezien er voor andere steden geen gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar zijn, is het moeilijk een betrouwbare raming te maken van de kosten om overal in de Gemeenschap aan de normen te voldoen. Als de gegevens over de luchtkwaliteit van de 142 steden representatief zijn voor steden met meer dan 25 000 inwoners, vallen de jaarlijkse kosten een factor 3 hoger uit. De fysieke en financiële baten van het voorstel in vergelijking met het huidige beleid (het referentiescenario) zijn voor de 142 steden geanalyseerd. Van de 74 miljoen inwoners van lopen aan hogere de onderzochte steden zouden 23 miljoen mensen het risico concentraties dan de grenswaarden te worden blootgesteld. Wanneer aan de grenswaarden wordt voldaan, zouden het aantal sterfgevallen en ziektegevallen en de aantasting van materialen, ecosystemen en het cultureel erfgoed in vergelijking met het referentiescenario dalen. Door de voorgestelde normen zou de acute mortaliteit met 140-465 gevallen per jaar dalen. De daling van het aantal opnames op spoedafdelingen van ziekenhuizen zou oplopen tot maximaal 496 gevallen per jaar. Het aantal kinderen met beperkte chronische ademhalingsstoornissen zou met maximaal 1 050 gevallen dalen. Het aantal dagen met beperkte activiteit zou met zo'n 600 gevallen per jaar dalen. Het voorstel zou ook leiden tot een daling van de chronische mortaliteit met 157-939 gevallen ten gevolge van de indirecte daling van het aantal secundaire (nitraat)deeltjes. Tenslotte zou naleving van de voorgestelde grenswaarden leiden tot positieve maar niet gekwantificeerde effecten op materialen, oogstgewassen en vegetatie. De baten voor de gezondheid in de onderzochte steden zijn voorzover mogelijk in geld gekwantificeerd, aangezien van de gezondheidseffecten de belangrijkste financiële gevolgen werden verwacht. Uit de analyse blijkt dat de financiële baten van de voorgestelde grenswaarden tussen 408 en 5 900 miljoen ecu per jaar liggen. Onder 26 punt 3. 2. 1 is reeds uiteengezet hoe deze getallen worden verkregen. De grote spreiding wordt veroorzaakt door de onzekerheid over de dosis/effectfiincties en de onzekerheid bij de waardering van de sterfte door acute verontreinigingspieken. Financieel gezien leveren de effecten op het aantal sterfgevallen verreweg de hoogste baten op: 407 tot 5 899 miljoen ecu/jaar, waarvan 407 tot 3 944 miljoen ecu per jaar vanwege de mortaliteit door chronische blootstelling en 0 tot 1 955 miljoen ecu per jaar vanwege de mortaliteit door acute verontreinigingspieken. De ziekte-effecten worden geraamd op 1 miljoen ecu per jaar. De hoogste ramingen worden verkregen als de effecten op de chronische mortaliteit hoog zijn en voor de effecten op de acute mortaliteit een volledige VOSL wordt gehanteerd. Een vergelijking van de verwachte financiële baten met de kosten om in de onderzochte steden aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen moet voorzichtig gebeuren (zie punt 3. 2. 1). Voorzover de baten kwantificeerbaar zijn en met inachtneming van de beperkingen die inherent zijn aan de raming, kan worden aangenomen dat de baten (408 tot 5 900 miljoen ecu) hoger zijn dan de kosten (5 tot 285 miljoen ecu). Aan deze conclusie valt niet gemakkelijk te tornen. Hij blijft zelfs geldig wanneer de laagste raming van de baten (407 miljoen ecu) met de maximale kosten wordt vergeleken. Dit is een wel erg pessimistisch uitgangspunt, aangezien een aantal categorieën baten niet is meegerekend (vegetatie, materialen) en ook geen rekening is gehouden met de baten door minder effecten op mensen buiten de steden (door emissiebeperking in de steden). 5. 7. Standpunten van de betrokken partijen De lidstaten zijn in het algemeen van mening dat het vooral door de nieuwe emissienormen voor auto's en de nieuwe kwaliteitsnormen voor brandstof in de meeste stedelijke gebieden mogelijk moet zijn aan de uurgrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens te voldoen. Om ook in de drukste straten in stedelijke gebieden aan deze waarden te voldoen zullen plaatselijke maatregelen nodig zijn. In de studie naar de economische aspecten van naleving van de grenswaarden is gebleken dat wanneer wordt gekeken naar gemiddelde concentraties in de steden, de uurgrenswaarde de bepalende factor is voor de vraag of maatregelen nodig zijn. Een gedetailleerdere modellering was niet mogelijk. Sommige lidstaten zijn van mening dat extra plaatselijke maatregelen nodig zullen zijn om op de meest vervuilde plaatsen in steden aan de voorgestelde jaargrenswaarde voor de gezondheid van 40 ug/m3 te voldoen. Italië gaat ervan uit dat vanwege het chemisch gedrag van N02 in de atmosfeer bij de plaatselijke weersomstandigheden overschrijding van beide grenswaarden in sommige Italiaanse steden zal blijven voorkomen, zelfs als een hoog percentage emissiebeperking wordt gehaald. Ook Spanje verwacht in sommige gebieden problemen. De lidstaten en de industrie stellen dat de beoordeling van naleving van de grenswaarde voor de bescherming van vegetatie beperkt moet blijven tot plaatsen buiten de directe invloed van stedelijke en andere ontwikkelde gebieden. 27 6. ZWEVENDE DEELTJES 6. 1. Achtergrond Zwevende deeltjes vormen een verontreiniging die fundamenteel verschilt van de andere verontreinigingen die in dit voorstel aan de orde komen. Het gaat hier niet om één enkele chemische stof, maar een complex mengsel dat uit een breed scala van antropogene en natuurlijke bronnen in de lucht terechtkomt. De deeltjes die door deze bronnen worden uitgestoten, verschillen sterk in grootte, andere fysische kenmerken en chemische samenstelling. Van de mens afkomstige zwevende deeltjes kunnen in grote lijnen in twee categorieën worden ingedeeld. Primaire zwevende deeltjes worden direct in de lucht gebracht bij de verbranding van fossiele en niet-fossiele brandstoffen, bij een groot aantal industriële processen zonder verbranding en bij andere menselijke activiteiten. Secundaire zwevende deeltjes ontstaan in de atmosfeer door chemische reacties tussen andere verontreinigingen, met name SO2, NO2, vluchtige organische verbindingen en ammoniak. De belangrijkste natuurlijke bronnen van deeltjes zijn stuifwater van de zee en stof dat door de wind wordt meegenomen. Alle soorten deeltjes kunnen grote afstanden afleggen en leveren zo een bijdrage tot grensoverschrijdende verontreiniging. Tot voor kort werden zwevende deeltjes samen met S02 onderzocht en gereguleerd. Daarbij ging de belangstelling vooral uit naar de verbranding van steenkool en andere in de industrie en in woningen, waarbij hoge zwavelrijke fossiele brandstoffen concentraties van beide verontreinigingen tegelijk kunnen ontstaan. Zwevende deeltjes werden voornamelijk gemeten met behulp van de methode voor zwarte rook, die is gebaseerd op de zwartheid van deeltjes, of met behulp van de methode voor de totale hoeveelheid zwevende deeltjes. Daarbij worden deeltjes van uiteenlopende grootte opgevangen, ook degene die te groot zijn om te worden ingeademd. De laatste jaren is de aandacht verschoven naar de op zichzelf staande effecten van zwevende deeltjes en zijn er nieuwe meetmethoden ontwikkeld. Er bestaan veel verschillende methoden om zwevende deeltjes te meten, die elk slechts een indicator voor het totale deeltjesmengsel opleveren. Tot voor kort leverde de meting van zwarte rook en de totale hoeveelheid zwevende deeltjes de beste indicatoren op. Nu zijn er nieuwere methoden die volgens de medische wereld betere indicatoren voor gebruik in de toekomst opleveren. De meest gangbare methode is meting van PMi0, waarbij de massa van deeltjes met een diameter van 10 micron of minder wordt gemeten. Deze deeltjes zijn klein genoeg om bij inademing in de longen terecht te komen. Bij een aantal van de meest recente studies is de methode voor PM2,5 gebruikt, waarbij de massa van deeltjes met een diameter van 2,5 micron of minder wordt gemeten. Dit zijn de deeltjes die het diepst in de longen kunnen doordringen. Deeltjes in deze grootteklassen in de buitenlucht kunnen gemakkelijk in het binnenmilieu terechtkomen. PM10 en PM2,5 zijn geen van beide nieuwe verontreinigingen. De deeltjes die bij de verbranding van steenkool ontstaan, liggen volledig binnen het PMio-traject en de meeste vallen binnen de PM2,5-fractie. (Bij de methode voor zwarte rook worden deeltjes opgevangen die meestal een doorsnede van 4,5 micron of minder hebben. ) In veel stedelijke gebieden zullen de concentraties van PM10 en PM2,5 vroeger dan ook waarschijnlijk veel hoger hebben gelegen dan nu. Bij recent onderzoek met de nieuwe indicatoren is echter zelfs bij de concentraties die nu binnen de Gemeenschap gangbaar zijn, consequent een verband aangetoond tussen veranderingen in de dagelijkse 28 concentraties van PMio uit diverse bronnen en schadelijke effecten op de gezondheid van de mens. Bij onderzoek in de Verenigde Staten is ook een verband aangetoond tussen de concentraties van PM2,s en gezondheidseffecten, maar binnen de Gemeenschap is er weinig informatie over PM25 beschikbaar. In de Verenigde Staten is er ook onderzoek gedaan waarvan de resultaten erop wijzen dat langdurige blootstelling aan zwevende deeltjes leidt tot een daling van de levensverwachting en chronische effecten op de longfunctie. 6. 2. Wetgeving De concentratie van zwevende deeltjes in de lucht wordt momenteel gereguleerd bij Richtlijn 80/779/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende grenswaarden en richtwaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide en zwevende deeltjes. Deze richtlijn is al bij punt 4. 2 aan de orde gekomen. In deze richtlijn zijn grenswaarden vastgesteld voor zwevende deeltjes, gemeten met behulp van de methode voor zwarte rook of de totale hoeveelheid zwevende deeltjes. De grenswaarden voor zwevende deeltjes zijn afhankelijk van de concentratie van SO2 ter plekke. 6. 3. Bronnen van zwevende deeltjes De emissiebronnen van primaire deeltjes van menselijke oorsprong zijn in de hele Gemeenschap vergelijkbaar. Het gaat daarbij vooral om het verkeer, elektriciteitscentrales, andere verbrandingsbronnen (industrie en woningen), diffuus stof uit de industrie, laden en lossen van bulkgoederen, mijnbouw, door de mens veroorzaakte bosbranden en in sommige plaatselijke gevallen bronnen zonder verbranding zoals bouw- en sloopactiviteiten en steengroeven. Voor Duitsland, Nederland en het VK is een gedetailleerde inventaris beschikbaar. Gegevens uit deze inventaris zijn opgenomen in het technisch standpunt dat is geformuleerd door de werkgroep voor zwevende deeltjes24. Tevens is door TNO25 voor de Nederlandse regering een inventaris gemaakt van de primaire emissie van zwevende deeltjes in de hele Gemeenschap. Voorlopige gegevens hierover zijn door de Nederlandse regering ter beschikking gesteld van het adviesbureau dat voor de Commissie een studie over de economische aspecten van naleving van de grenswaarden samenstelt. In nationale cijfers komt niet tot uiting dat het relatieve belang van verschillende bronnen sterk van regio tot regio kan verschillen. Zo komt in de inventaris voor het VK over 1990 25% van de primaire emissie van PM10 voor rekening van het wegvervoer, terwijl dit aandeel in Londen 85% bedraagt. Het relatieve belang van verschillende bronnen tijdens episoden kan ook een ander beeld te zien geven dan het jaargemiddelde. Opnieuw in het VK is uit onderzoek gebleken dat de bijdrage van het wegverkeer tijdens winterepisoden kan oplopen tot zo'n 75-85% van de totale hoeveelheid PM10. Op nationaal niveau te verwaarlozen bronnen zoals houtverbranding kunnen plaatselijk soms heel belangrijk zijn. Secundaire deeltjes ontstaan door reacties tussen andere verontreinigingen zoals SO2, NO2, vluchtige organische verbindingen en ammoniak en zijn derhalve voor het grootste deel van menselijke oorsprong. In de reeds genoemde inventarissen zijn geen ramingen voor de bronnen van secundaire zwevende deeltjes opgenomen. Secundaire zwevende 24 25 Verkrijgbaar bij de Commissie. Berdowski, J. M. M. , W. Mulder, C. Veldt, A. J. H. Visschedijk, P. Y. J. Zandveld (1997), Zwevende deeltjes (PM,o-PM2,5-PMo,i) in Europa in 1990 en 1993, TNO, Apeldoorn. 29 deeltjes blijken in de Verenigde Staten een belangrijke bijdrage te leveren tot de totale concentratie. Ook binnen de Gemeenschap zal dit waarschijnlijk het geval zijn, hoewel de verhoudingen wellicht verschillen. Secundaire zwevende deeltjes zullen waarschijnlijk vooral tijdens warm zomerweer ontstaan, wanneer de ozonconcentraties hoog oplopen, en dit zal wellicht net als de vorming van ozon een regionaal verschijnsel zijn. De belangrijkste natuurlijke bronnen van zwevende deeltjes in de lucht in de Gemeenschap zijn uit zee afkomstig stuifwater en door de wind opgewaaid stof. In het Middellandse- Zeegebied kunnen vulkaanas en stof uit de Sahara belangrijke natuurlijke bronnen zijn. Ook biogene deeltjes als stuifmeel en schimmelsporen leveren een bijdrage, met name op het platteland. 6. 4. Tendensen bij de emissie en de concentratie in de lucht Binnen de Gemeenschap is de concentratie van PMio in sommige steden sinds 1990 gevolgd. Er is echter geen samenhangend gegevensbestand voor PMio aangezien er geen gestandaardiseerde methode voor de meting van PMio in de Gemeenschap is en slechts in enkele steden gedurende een significante periode continumetingen zijn uitgevoerd. Er zijn geen goede reeksen concentraties van PM2,5 • De werkgroep voor zwevende deeltjes heeft een overzicht samengesteld van de beschikbare informatie over PMio in de Gemeenschap. Zowel binnen de Gemeenschap als binnen de verschillende lidstaten zijn er grote verschillen: de concentraties variëren van 10 ug/m3 in afgelegen gebieden tot meer dan 100 ug/m3 als jaargemiddelde in sommige stedelijke industriegebieden. Het patroon van de concentraties op de verschillende soorten locaties vertoont echter minder samenhang dan men zou verwachten. In tabel 7 worden concentraties vermeld die zijn gemeten op verschillende soorten locaties in steden, zoals die door de lidstaten zijn ingedeeld. Er is geen duidelijk spreidingspatroon over de verschillende soorten locaties. Tijdens een recent onderzoek (PEACE26) is op vergelijkbare plaatsen in een aantal Europese landen gedurende zes winterweken de concentratie van PMio gemeten en ook daarbij bleek dat er vrijwel of zelfs helemaal geen concentratieverschillen zijn tussen stedelijke achtergrond en het platteland. Dit kan gedeeltelijk worden veroorzaakt door verschillen in de indeling van soorten locaties en de kleine hoeveelheid informatie die beschikbaar is. Het is ook mogelijk dat zwevende deeltjes over zowel korte als lange afstand minder ruimtelijke spreiding vertonen dan andere verontreinigingen. De kleinste deeltjes kunnen gedurende lange tijd blijven zweven en in die periode honderden of zelfs duizenden kilometers afleggen. 26 PEACE. 30 Tabel 7: Gemiddelde concentraties van PMi0 in steden, langs wegen en op industrieterreinen in de Gemeenschap (1992-1994) Land Aantal locaties Jaargemiddelde Oig/mJ) 98-Percentiel van het daggemiddelde öig/m3) Achtergrond in steden Frankrijk Luxemburg Nederland Portugal Zweden Verenigd Koninkrijk Wegen in steden Finland Frankrijk Duitsland Luxemburg Nederland Zweden Industrie in steden Frankrijk Duitsland Luxemburg 3 4 1 5 13 5 2 2 1 4 1 9 1 1 41-67 37-41 72-75 12-16 20-34 13 - 145 51-54 36-65 30 39-43 35 43-78 50-58 32 68 -136 92 -126 144 -146 (95-percentiel) 41-95 43 - 204 94 -136 77-98 61 90 -129 58 -143 128 71 Achtergrond in steden: Een plaats in het stadscentrum die niet door één grote bron wordt beïnvloed (ook niet door een weg) en niet noodzakelijkerwijs in de eerste plaats een woonfunctie heeft. Wegen in steden: Ren plaats in het stadscentrum die wordt beïnvloed door en in de buurt ligt van een grote weg. Industrie in steden: Een plaats in het stadscentrum die wordt beïnvloed door industriële bronnen. Zowel tabel 7 als de gegevens van PEACE geven echter een redelijk consequent patroon te zien van lage concentraties in het hoge noorden van Europa en hogere concentraties in de zuidelijke landen. De gegevens van PEACE wijzen ook op een stijgende tendens van west naar oost. Er dient te worden opgemerkt dat vergelijkbare concentraties van zwevende deeltjes afhankelijk van de overheersende plaatselijke bron een sterk uiteenlopende samenstelling kunnen hebben. Er is op dit moment weinig informatie beschikbaar over de samenstelling van het deeltjesmengsel op verschillende soorten locaties of in verschillende regio's van de Gemeenschap. De emissie-inventaris voor het VK, Duitsland en Nederland wijst erop dat de emissie van zwevende deeltjes in de loop van de tijd is gedaald, hoewel het beeld van land tot land verschilt en de bestreken periode kort is. Metingen van zwarte rook en de totale hoeveelheid zwevende deeltjes wijzen erop dat de concentratie van PMio uit traditionele bronnen in veel gebieden duidelijk is gedaald, maar kunnen niet worden gebruikt voor nauwkeurige ramingen van algehele tendensen, vooral wanneer er nieuwe bronnen bij zijn gekomen. Het verband tussen deze metingen en PMio varieert van plaats tot plaats en zal veranderen als de belangrijkste bron verandert, bijvoorbeeld het verkeer of secundaire zwevende deeltjes in plaats van steenkool. 31 Door betere normen voor dieselmotoren en industriële verbrandingsprocessen, de steeds verdere daling van het gebruik van steenkool in woningen en de verwachte beperking van de emissie van precursors van secundaire zwevende deeltjes zal de concentratie van zowel primaire als secundaire zwevende deeltjes naar verwachting de komende jaren enigszins dalen. Tabel 8 bevat ramingen van de primaire emissie van uitsluitend PMio voor de lidstaten waarvoor gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar zijn. Deze ramingen zijn niet erg betrouwbaar en ze moeten voorzichtig worden gehanteerd. Tabel 8: Geraamde emissie van (primaire) zwevende deeltjes (in kiloton) Land België Denemarken Duitsland Finland Frankrijk Griekenland Ierland Italië Luxemburg Nederland Oostenrijk Portugal Spanje VK Zweden EG-15 1 1990 2010 83,2 51 1326,4 45/7 402,4 55J 32^3 292J 6 24J 37,5 3LJ 183,1 2_7jy 40J* 2884,7 -_ -_ 932,7 -_ 296,7 -_ -_ -_ 5,4 23,5 -_ 27,9 133,3 181,5 34,4 1365,4 • i l -, - il. • • — , -. —• -. • - • • , n. i , - ,—. • • •• —. N II. • m u il I I "• I I il i • ——. —J • • • • •. >. • • ! •! •. l. i , i 6. 5. Effecten op de gezondheid van de mens en het milieu 6. 5. 1. Aantasting van de gezondheid van de mens Effecten van blootstelling op korte termijn Er is een groot aantal recente studies waaruit blijkt dat zelfs bij lage concentraties van PMio er een verband is tussen variaties hierin op korte termijn en effecten op de gezondheid. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om een stijging van de dagelijkse sterftecijfers, het aantal ziekenhuisopnames, het gebruik van geneesmiddelen voor bronchodilatatie bij astmapatiënten, symptomen van de lagere ademhalingswegen en veranderingen in de expiratore piekstroom. Op grond van de gegevens kan geen drempelwaarde worden bepaald die moet worden overschreden om een redelijke kans op deze effecten te kunnen maken. De vele studies waarbij is gekeken naar variaties in PMio op korte termijn, leveren risicobepalingen op die ondanks de verwachte verschillen in de samenstelling van zwevende deeltjes van onderzoekgebied tot onderzoekgebied redelijk met elkaar in overeenstemming zijn. Toch zullen de samenstelling en de grootteverdeling wellicht belangrijk zijn. De resultaten van sommige van de meest recente studies wijzen erop dat de gezondheidseffecten wellicht vooral samenhangen met fracties kleinere zwevende deeltjes, sterk zure aërosolen of sulfaten. Enkele studies naar stofstormen en vulkaanas 32 wijzen erop dat deze natuurlijke deeltjes minder toxisch zijn dan primaire deeltjes die afkomstig zijn van verbrandingsbronnen of secundaire deeltjes27. Kwantificering van de effecten van de blootstelling aan zwevende deeltjes op korte termijn is uiterst moeilijk. Uit de huidige gegevens kunnen geen drempelwaarden worden afgeleid. Er kan geen onderzoek worden gedaan naar blootstelling op nulniveau, aangezien er een natuurlijke achtergrond is. Op het normaal binnen de Gemeenschap gemeten concentratie- bereik lijkt het verband tussen concentratie en effect lineair te zijn, maar het is niet duidelijk of dit verband ook bij lagere concentraties lineair blijft. Deze twee factoren houden in dat het niet mogelijk is de basislijn te bepalen om in vergelijking daarmee de toename van de effecten te berekenen. Voor de mortaliteitseffecten is er nog een extra probleem, aangezien er op basis van de studies geen raming kan worden gemaakt van de mate waarin de levensverwachting wordt verkort. Als sommige of alle sterfgevallen zich voordoen bij mensen die al een slechte gezondheid hebben, zullen de effecten op de leeftijd bij overlijden wellicht niet groot zijn. Om deze en andere redenen heeft de Wereldgezondheidsorganisatie bij de herziening van de richtsnoeren voor de luchtkwaliteit voor Europa geen richtsnoeren voor de blootstelling aan zwevende deeltjes op korte termijn vastgesteld. In plaats daarvan heeft zij met een nadrukkelijk voorbehoud een overzicht gegeven van relatieve risicoramingen voor de verschillende effecten van PMio en PM2,5, alsmede een tabel met het geraamde aantal personen dat effecten zal ondervinden ten gevolge van een periode van drie dagen die wordt gekarakteriseerd door een gemiddelde concentratie van PMio van 50 of 100 ug/m3 (zie bijlage II). Deze tabellen geven een indicatie van de mogelijke omvang van de effecten op de volksgezondheid. Hieruit blijkt dat de individuele risico's weliswaar relatief klein zijn in vergelijking met de effecten van bijvoorbeeld roken (een belangrijke bron van zwevende deeltjes in het binnenmilieu), weersveranderingen of griepepidemieën, maar dat de totale effecten op de volksgezondheid groot kunnen zijn omdat de potentiële blootstelling vrijwel universeel is. Effecten van blootstelling op lange termijn Uit studies in de Verenigde Staten komen aanwijzingen naar voren dat blootstelling aan lage concentraties zwevende deeltjes in de lucht op lange termijn gepaard gaat met een toename van het aantal patiënten met bronchitis of een verminderde longfunctie en een daling van de levensverwachting met zo'n één tot twee jaar. Op basis van deze studies heeft de WHO een tabel met risicoramingen gemaakt die in bijlage II is opgenomen. 6. 5. 2. Aantasting van gebouwen, materialen en het cultureel erfgoed Van verbranding afkomstige primaire zwevende deeltjes zijn verantwoordelijk voor de vervuiling van gebouwen en andere materialen. Hoewel deze vervuiling veel minder ernstig is dan vroeger, toen steenkool nog een belangrijke energiebron was, kan deze plaatselijk in sommige stadscentra nog aanzienlijk zijn. 27 Réf. WHO/EP A 33 6. 5. 3. De kosten van de schade door vervuiling met zwevende deeltjes Er is een overzicht samengesteld28 van de studies naar de kosten die schade door PMio veroorzaakt. Uit dit overzicht blijkt dat de kosten voornamelijk samenhangen met aantasting van de gezondheid. De ramingen van de kosten door aantasting van de gezondheid van de mens lopen uiteen van minimaal 2 900 ecu/ton PMio tot maximaal 59 000 ecu/ton. Voor de aantasting van gebouwen en materialen liggen de ramingen niet hoger dan 180 ecu/ton PMio. 6. 6. De voorstellen van de Commissie Aangezien er voor zwevende deeltjes op grond van de nu beschikbare gegevens geen drempelwaarden zonder effect kunnen worden gespecificeerd, is de aanpak van de Commissie bij de vaststelling van de grenswaarden gebaseerd op risicobeheer. Daarbij wordt getracht concentraties aan te geven waarbij de effecten op de bevolking als geheel klein zijn. Op basis van de meest recente wetenschappelijke adviezen stelt de Commissie voor dat de grenswaarden voor zwevende deeltjes zoals die krachtens de bestaande richtlijn inzake zwaveldioxide en zwevende deeltjes worden gemeten, worden afgeschaft. De Commissie is van mening dat er in de Gemeenschap nieuwe grenswaarden voor zwevende deeltjes moeten worden vastgesteld om te zorgen voor een snelle daling van de concentraties die een gevolg zijn van het brede scala van antropogene bronnen die deeltjes uitstoten. De meest recente gegevens over gezondheidseffecten en concentraties van zwevende deeltjes in de Gemeenschap hebben betrekking op PMio en ook wereldwijd wordt deze parameter in studies het meest gebruikt. De Commissie is dan ook tot de conclusie gekomen dat de grenswaarden in PMio moeten worden uitgedrukt. Het is haar echter bekend dat PM2. 5 theoretisch als parameter voor de blootstelling van de mens waarschijnlijk correcter is dan PMio. Er is waarschijnlijk ook een sterkere samenhang tussen metingen van PM2,5 en antropogene bronnen. Het is op dit moment echter nog niet duidelijk of het verband met de minder fijne fractie van PMio te verwaarlozen is; er zijn nog vrijwel geen gegevens over concentraties van PM2,5 en nog helemaal geen gegevens over eventuele gezondheidseffecten van PM2,5 in de Gemeenschap. Tevens moet worden beseft dat ook PM2,5 zelf weer een mengsel is, waarvan niet vaststaat welke component de schade veroorzaakt. 28 Ozdemiroglu, E and D. Pearce (1995) Economie Evaluation of benefits of abating nitrogen oxides and related substances, United Nations Economic Commission for Europe. EB. AIR. /WG. 5/R. 56, 20 June 1995, Geneva. 34 De Commissie is er bij haar voorstellen van uitgegaan dat er nader onderzoek moet worden gedaan naar de concentraties, bronnen en effecten van zwevende deeltjes binnen de Gemeenschap. De grenswaarden voor PMio worden in twee fasen ingevoerd om ervoor te zorgen dat er snel maatregelen worden genomen en mogelijkheden zijn om deze aan de verdere ontwikkeling van de basiskennis aan te passen. MlddeHngs- tijd Grenswaarde Datum waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan 24 uur 50 ug/m3 PMio mag niet meer dan 25 keer per jaar worden overschreden 1 januari 2005 kalenderjaar 30 ug/m3 PMio 1 januari 2005 24 uur 50 ug/m3 PMio mag niet meer dan 7 keer per jaar worden overschreden 1 januari 2010 kalenderjaar 20 ug/m3 PMI0 1 januari 2010 Fase 1 1. Daggrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 2. Jaargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid vai démens Fase 2 1. Daggrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 2. laargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid vai de mens Tijdens fase 1 moeten de lidstaten ervoor zorgen dat zowel de maximale dagconcentratie als het jaargemiddelde van de concentratie van PMio in vergelijking met het huidige niveau daalt. Tijdens deze fase wordt ook PM2,5 gemeten en in plannen om de concentratie van PMio terug te dringen moet expliciet ook een daling van PM2,s als deel van het geheel worden opgenomen. De voorgestelde grenswaarden voor PMio waaraan in 2010 moet worden voldaan, houden in dat de concentratie verder wordt teruggebracht tot een niveau dat volgens de beste beschikbare gegevens geringe risico's voor de volksgezondheid inhoudt. De Commissie stimuleert verder onderzoek naar de gezondheidseffecten van zwevende deeltjes en financiert onder andere een tweede APHEA-studie29. Zij zal uiterlijk op 31 december 2003 verslag uitbrengen bij de Raad en het Europees Parlement over verdere ontwikkelingen in de wetenschappelijke en technische kennis dienaangaande. Tegelijk met dit verslag zullen eventueel voorstellen worden ingediend die de Commissie in het licht van deze ontwikkelingen nodig acht. De Commissie heeft ook rekening gehouden met problemen die zich in de drogere delen van de Gemeenschap kunnen voordoen ten gevolge van natuurlijke bronnen van PMio. Er zijn geen systematische analyses beschikbaar van de deeltjesgrootte en de bronnen in deze delen van de Gemeenschap. Het is echter wel bekend dat in deze gebieden hoge concentraties bodemstof kunnen voorkomen en dat dit stof meestal binnen de minder fijne fractie van PMio valt, d. w. z. PMio - PM2> Wanneer een lidstaat kan aantonen dat aan de grenswaarden voor fase 1 niet kan worden voldaan vanwege blijvend hoge concentraties van natuurlijk stof, moeten drempelconcentraties voor PM2,5 worden gebruikt voor de 29 Katsouyanni et al (1997): Short term effects of ambient sulphur dioxide and particulate matter on mortality in 12 European cities: results from time series data from the APHEA project: British Medical Journal, Volume 314,7 juni 1997. Zie ook: Journal of Empidemiology and Community Health, April 1996, Vol. 50 Supplement 1. 35 rapportage, om te bepalen of er actieplannen moeten worden opgesteld en als indicatieve streefwaarde voor dergelijke actieplannen. Deze drempelconcentraties gelden niet als verplichte doelstelling, maar de lidstaten moeten hun uiterste best doen om voorzover mogelijk onder deze drempels te büjven. De in het voorstel opgenomen drempelconcentraties zijn bepaald op basis van gegevens over het percentage deeltjes in PMio met een diameter van minder dan 2,5 micron in lidstaten waar de concentratie van natuurlijk stof meestal laag is. Het is de bedoeling dat deze opnieuw worden bezien wanneer de Commissie het reeds vermelde verslag over zwevende deeltjes uitbrengt bij de Raad en het Europees Parlement. 6. 6. 1. Kosten en milieubaten van naleving van de grenswaarden voor zwevende deeltjes De kosten en milieubaten van het voorstel zijn geraamd voor steden waarvoor gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar waren. Voor PMio waren in de database voor luchtkwaliteit slechts 35 steden met in totaal 27 miljoen inwoners opgenomen. Naar verwachting zal de emissie in steden om aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen gemiddeld met ongeveer 50% moeten dalen. Dit komt neer op een daling van ongeveer 15 kiloton voor alle opgenomen steden. De totale emissie in de hele Gemeenschap is geraamd op ongeveer 2 880 kiloton in 1990 en het is de bedoeling dat deze ten gevolge van het huidige beleid (referentiescenario) daalt tot ongeveer 1 365 kiloton in 2010. De resultaten moeten voorzichtig worden gehanteerd, aangezien de emissiegegevens een grote onzekerheid hebben (50%), niet alle bronnen in de emissie inventaris zijn opgenomen en slechts voor een beperkt aantal landen voldoende gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar waren om een raming mogelijk te maken. Een evaluatie van de kostenramingen moet dan ook behoedzaam gebeuren. Voor de opgenomen steden ligt de gemiddelde raming van de jaarlijkse kosten om in de 35 steden de grenswaarden te bereiken tussen 87 en 225 miljoen ecu per jaar. De spreiding wordt veroorzaakt door de onzekerheid ten aanzien van zowel de huidige emissieniveaus als de kosten van emissiebeperking voor stationaire bronnen. Wanneer ook nog eens rekening wordt gehouden met de onzekerheid in de luchtkwaliteitmodellen, kunnen de kosten variëren van 50 tot 300 miljoen ecu. De laagste kostenraming wordt verkregen als wordt gestreefd naar een beperking van de gemiddelde concentratie in de steden tot beneden de (daggemiddelde) grenswaarde in het voorstel De hoogste raming geldt voor de beperkingen die nodig zijn om ook op de plaats in de stad met de hoogste overschrijding van de voorgestelde grenswaarde aan deze grenswaarde te voldoen. Net als voor NO2 is een forse beperking van de emissie door het wegvervoer ten gevolge van voorstellen naar aanleiding van het programma Auto-olie I in het referentiescenario opgenomen. De meeste kosten om de emissie nog verder te beperken (90%) hangen samen met de maatregelen die bij stationaire bronnen (met een lage schoorsteen) moeten worden genomen. Er zijn ook enige extra kosten voor het wegvervoer in verband met de invoering van regelingen voor rekeningrijden en bussen op LPG en aardgas. Deze maatregelen zorgen allebei ook voor een beperking van andere verontreinigingen. Alle kosten zijn op rekening van PMio geschreven, zodat de totale ramingen enigszins te hoog uitvallen (minder dan 5%). Er is echter geen rekening gehouden met de baten van een emissiebeperking voor andere verontreinigingen dan PMio. Een raming van de verdeling van de kosten over de lidstaten levert problemen op omdat er voor een aantal landen geen gegevens over de luchtkwaliteit zijn. Voor de landen die over gegevens voor verschillende steden beschikken, zijn de gemiddelde kostenramingen voor 36 deze steden als volgt: Frankrijk 24-57 miljoen ecu, Duitsland 35-105 miljoen ecu, Luxemburg 0,6-1,1 miljoen ecu, Nederland 1,3-3,2 miljoen ecu, Spanje 25-57 miljoen ecu en geen kosten voor het VK. Voor landen met slechts één opgenomen stad zijn de ramingen: Portugal 0,3-0,8 miljoen ecu en Zweden 0,8 miljoen ecu. Omdat er geen gegevens over de luchtkwaliteit in andere steden zijn, is het vrijwel onmogelijk een betrouwbare raming te maken van de kosten om overal in de Gemeenschap aan de normen te voldoen. Als de gegevens over de luchtkwaliteit in de 35 opgenomen steden representatief zijn voor steden met meer dan 25 000 inwoners, zullen de jaarlijkse kosten voor de Gemeenschap als geheel wellicht vijf tot zes keer zo hoog liggen. Er is een analyse gemaakt van de fysieke en financiële baten van het voorstel in vergelijking met het huidige beleid (het referentiescenario) voor de steden in de database. In deze steden lopen naar verwachting 16 miljoen van de 38 miljoen inwoners het risico dat zij in het jaar 2010 worden blootgesteld aan hogere concentraties in de lucht dan de grenswaarden. Als de voorgestelde normen zouden worden gehaald, zou de sterfte door blootstelling aan acute verontreinigingspieken met 470-650 gevallen per jaar dalen in vergelijking met het referentiegeval volgens huidig beleid. Het aantal opnames op spoedafdelingen van ziekenhuizen zou met 240-560 gevallen per jaar dalen. Het aantal gevallen met ademhalingssymptomen zou met 500-540 dalen. Het aantal dagen met beperkte activiteit zou met 7 500 dalen. Door het voorstel zou ook de chronische mortaliteit met kinderen met ademhalingsaandoeningen met ongeveer 4 500 gevallen en de prevalentie van ademhalingssymptomen met zo'n 6 500 gevallen per jaar. Andere effecten, zoals de aantasting van materialen, zijn niet gekwantificeerd. Ook met de indirecte positieve gezondheidseffecten voor mensen die buiten steden wonen, is geen rekening gehouden. 5 000-48 500 gevallen dalen, aantal het Alleen de baten voor de gezondheid zijn in geld uitgedrukt. Bij punt 3. 2. 1 is reeds uiteengezet hoe dit is gebeurd. De beschikbare resultaten wijzen erop dat de financiële baten van de voorgestelde grenswaarden in de steden waarvoor gegevens beschikbaar zijn, tussen 5 000 en 51 250 miljoen ecu per jaar liggen. De grote spreiding wordt vooral veroorzaakt door de onzekerheid ten aanzien van de dosis/effectfunctie voor de sterfte door langdurige blootstelling. De financiële baten worden duidelijk vooral bepaald door deze chronische mortaliteitseffecten (5 000-48 500 miljoen ecu). De acute mortaliteit is met een bedrag van 0-1 500 miljoen ecu per jaar van minder belang. De ziekte-effecten worden geraamd op 2-5 miljoen ecu per jaar. De hoogste ramingen worden verkregen als voor de effecten op de chronische mortaliteit de hoge waarde wordt gebruikt en voor de effecten op de acute mortaliteit een volledige VOSL wordt gehanteerd (zie punt 3. 2. 1). Er is geen raming gemaakt van de effecten op de aantasting van materialen, maar deze zullen waarschijnlijk gering zijn. De positieve effecten door de emissiebeperkingen in de steden op de gezondheid van de bevolking buiten steden zijn waarschijnlijk belangrijker, maar deze zijn niet gekwantificeerd. Een vergelijking van de beschikbare ramingen van de kosten en baten moet voorzichtig gebeuren (zie punt 3. 2. 1). Het is echter duideüjk dat de financiële baten van naleving van de voorgestelde grenswaarden (5 000 tot 51 250 miljoen ecu per jaar), voorzover deze baten kwantificeerbaar zijn en met inachtneming van de beperkingen die inherent zijn aan de ramingen, voor de risicosteden aanzienlijk hoger zullen uitvallen dan de kosten (50 tot 300 miljoen ecu). Gezien het grote verschil tussen de kosten én de baten zou deze conclusie ook geldig zijn als de effecten op de acute mortaliteit volledig buiten 37 beschouwing zouden worden gelaten en voor de effecten op de chronische mortaliteit de lage raming zou worden gehanteerd. 6. 7. Standpunten van de betrokken partijen Een aanpak in twee fasen, waarbij op dit moment alleen voor PMio grenswaarden worden gespecificeerd, wordt door veel lidstaten in principe gesteund omdat op die manier snel maatregelen kunnen worden genomen terwijl de grenswaarden naarmate de kennis zich ontwikkelt kunnen worden geëvalueerd en indien nodig kunnen worden aangepast. De industrie is het ermee eens dat er op dit moment uitsluitend voor PMio doelstellingen kunnen worden vastgesteld, maar geeft de voorkeur aan doelstellingen die slechts indicatief zijn. Spanje geeft de voorkeur aan grenswaarden voor PM2,5. Nederland is bang dat de drempelconcentraties voor PM2,5 in gebieden met hoge concentraties natuurlijk stof niet strikt genoeg zijn. De industrie stelt dat de vaststelling van drempelconcentraties voor PM2,5 voorbarig is en dat uitzonderingen zonder problemen moeten worden toegestaan tot er meer gegevens beschikbaar zijn. 7. LOOD 7. 1. Achtergrond Lood is een van de meest gebruikte non-ferrometalen. Toen de eerste luchtkwaliteitsnormen voor lood werden ontwikkeld, kwam deze verontreiniging in steden overal in de lucht voor. Toen het gebruik van gelode benzine begon te dalen, was dit ook duidelijk te merken bij de loodconcentratie in steden. Wanneer er geen gelode benzine meer wordt gebruikt, zullen problemen met hoge loodconcentraties in de lucht zich alleen nog plaatselijk in de directe omgeving van bepaalde installaties voor non-ferrometalen voordoen. Lood kan zich in de lucht over grote afstanden verplaatsen en uiteindelijk in het water terechtkomen en zich in de bodem ophopen, zelfs in afgelegen gebieden. Naarmate de emissie van lood uit benzine afiieemt, zal de depositiesnelheid ook aanzienlijk dalen, maar wellicht toch nog zo hoog zijn dat er accumulatie optreedt. Lood komt in de lucht vooral voor in de vorm van deeltjes met een doorsnede van minder dan 1 micron, behalve in de directe omgeving van smelterijen waar grotere deeltjes de meerderheid vormen. Het verdwijnt uit de lucht door droge of natte depositie. Het levert een bijdrage tot de blootstelling van de mens door directe inademing en indirect via voeding, water en stof en aarde. Bij langdurige blootstelling aan lage concentraties heeft de gezondheid van de mens vooral te lijden onder schadelijke effecten op het bloedmetabolisme, het zenuwstelsel (met inbegrip van de ontwikkeling van intelligentie), de foetale ontwikkeling en de bloeddruk. 7. 2. Wetgeving In Richtlijn 82/884/EEG van de Raad van 3 december 1982 betreffende een grenswaarde van de luchtkwaliteit voor lood wordt voor lood in de lucht een maximale jaarconcentratie van 2 ug/m3 vastgesteld. De lidstaten moeten meetstations installeren en daar metingen uitvoeren op plaatsen waar personen gedurende lange perioden kunnen worden blootgesteld en waarvan zij vermoeden dat de grenswaarde daar zou kunnen worden overschreden. 38 7. 3. Bronnen van lood Lood komt in het milieu terecht bij de winning en het smelten van lood en andere ertsen, bij de productie, het gebruik, de recycling en de verwijdering van loodhoudende producten en bij de verbranding van fossiele brandstoffen en hout. De emissie door de industrie wordt steeds belangrijker naarmate het gebruik van gelode benzine afneemt. Binnen de Gemeenschap als geheel is de ferrometaalindustrie de sector met de grootste emissie. De emissie van de non-ferrometaalindustrie is in totaal kleiner, maar op lokaal niveau spelen smelterijen van non-ferrometalen (lood, zink, koper) de belangrijkste rol als bron van hoge loodconcentraties in het milieu. 7. 4. Tendensen bij de emissie, de concentratie in de lucht en de depositie In de Gemeenschap ligt de concentratie in stedelijke gebieden nu in het algemeen duidelijk onder de huidige grenswaarde van 2 ug/m3. Op de meeste plaatsen ligt de concentratie lager dan de richtwaarde van de WHO uit 1996 van 0,5 ug/m3. In sommige stadscentra ligt de concentratie al lager dan 0,1 ug/m3. Wanneer er geen gelode benzine meer wordt gebruikt, zal de concentratie in steden in de hele Gemeenschap in het algemeen tot dit lage niveau dalen. Concentraties boven 1 ug/m3 komen nog voor in de directe omgeving van enkele smelterijen van non-ferrometalen. In sommige lidstaten wordt de depositie in de directe omgeving van industriële installaties gemeten. Ook in afgelegen gebieden worden depositiemetingen uitgevoerd om de mogelijke aantasting van ecosystemen te kunnen bepalen. Er worden verschillende methoden gebruikt en het is niet duidelijk of de resultaten onderling vergelijkbaar zijn. 7. 5. Effecten op de gezondheid van de mens en het milieu 7. 5. 1. Aantasting van de gezondheid van de mens Bij de meeste mensen is het grootste deel van het lood dat zij binnenkrijgen, afkomstig van hun voeding. Men gaat ervan uit dat lood vooral in de voedselketen terechtkomt door de afzetting uit de lucht op de bladeren van planten. De blootstelling via water is geringer, behalve in oude huizen met loden leidingen. Lood wordt ook gedeeltelijk direct uit de lucht ingeademd. De WHO heeft in 1996 als richtwaarde een jaargemiddelde van 0,5 ug/m3 vastgesteld waarbij rekening is gehouden met de opname van in de lucht uitgestoten lood via de verschillende genoemde routes. Bij kinderen die nog niet naar school gaan is de opname van lood via stof en aarde tijdens activiteiten in de buitenlucht vermoedelijk een belangrijke blootstellingsroute. De WHO beseft dat de depositie op de bodem voor deze route van belang is, maar kan op basis van de huidige gegevens geen numerieke richtwaarde specificeren. 7. 5. 2. Aantasting van ecosystemen De depositie van lood uit de lucht in het water en op de bodem kan directe toxische effecten op dieren, planten en mirco-organismen hebben. Wanneer de dosis hoog genoeg is, kan dit leiden tot remming van de plantengroei en de afbraak van organisch materiaal door micro-organismen. Vooral dieren aan het eind van de voedselketen kunnen nadelige gevolgen ondervinden door de accumulatie die optreedt bij herhaalde opname van lage doses in organismen die zich minder ver in de keten bevinden. Momenteel wordt in het 39 kader van het Verdrag inzake grensoverschrijdende luchtverontreiniging over grote afstand gewerkt aan beperking van de bioaccumulatie van lood en andere zware metalen. De onderhandelingen over een protocol voor zware metalen, waarin nationale emissieplafonds worden vastgesteld, zouden binnenkort moeten worden afgerond. Daarna zal er verder worden gewerkt aan de ontwikkeling van een kritische belasting. 7. 5. 3. De kosten van de aantasting door de loodvervuiling De EFTEC30 heeft onlangs een overzicht samengesteld van de ramingen van de schade die door zware metalen wordt aangericht. In dit overzicht wordt gesteld dat voor de volgende effecten van de inademing van lood een waarde moet worden vastgesteld: IQ-verlies bij kinderen, verhoogde bloeddruk (hypertensie) en voortijdige sterfte van baby's (neonatale sterfte). Voor het VK als geheel geeft de EFTEC de volgende kosten van de schade door lood (Pb) op, uitgedrukt in miljarden ecu per microgram Pb/m3 lucht: - IQ-verlies 2,2 (95% betrouwbaarheidsinterval: 0,7-3,6) - hypertensie - neonatale sterfte 21 97 (95% betrouwbaarheidsinterval: 10,8-31,7) (95% betrouwbaarheidsinterval: 64,5-129,6) - TOTAAL 120 (95% betrouwbaarheidsinterval: 85-156) De economische waarde van een IQ-punt is niet gebaseerd op de bereidheid om te betalen om een dergelijk IQ-verlies te voorkomen, maar op de geraamde waarde van de verdiensten gedurende de levensduur van een kind. Zowel de hypertensie als de neonatale sterfte zijn gebaseerd op de bereidheid tot betalen. Uitgaande van de totale bevolking van het VK leidt bovenstaande berekening tot een schadepost van 2 080 ecu per persoon per microgram Pb/m3, waarvan 1 681 ecu voor rekening komt van de neonatale sterfte. 7. 6. De voorstellen van de Commissie 7. 6. 1. Bescherming van de gezondheid van de mens De bevolking die in de directe omgeving van industriële bronnen woont, moet een hoge mate van bescherming tegen de effecten van de loodemissie worden geboden. Uit de voor de Commissie uitgevoerde studie naar de economische aspecten van naleving van de grenswaarden is gebleken dat de concentratie in de omgeving van bepaalde industriële bronnen die lood uitstoten al beneden de richtwaarde van de WHO van 0,5 ug/m3 ligt. In het voorstel is een grenswaarde van 0,5 ug/m3 opgenomen, die uiterlijk in 2005 ook in de overige probleemgebieden in acht moet worden genomen. Bij meting van de loodconcentratie in de lucht zal de potentiële blootstelling in de directe omgeving van industriële bronnen waarschijnlijk worden onderschat, met name voor jonge kinderen. De Commissie zal de ontwikkelingen bij de meettechnieken voor zware metalen en dus ook voor lood blijven volgen. Zij zal uiterlijk op 31 december 2003 verslag uitbrengen bij de Raad over de haalbaarheid van grenswaarden voor de depositie van lood naast of in plaats van grenswaarden voor de loodconcentratie in de lucht in de directe omgeving van industriële installaties. 30 EFTEC(1996) Research into damage valuation estimates for nitrogen based pollutants; heavy metals and persistent organic pollutants. Main report 1 : nitrogen oxides. Final report - August 1996; EFTEC, London. 40 7. 6. 2. Kosten en baten van naleving van de grenswaarde voor lood in de omgeving van deze Naar schatting lopen 10 000 tot 30 000 mensen die in de omgeving van lood producerende installaties wonen op dit moment het risico dat ze worden blootgesteld aan hogere concentraties dan de voorgestelde grenswaarde, ook al zijn de concentraties in de installaties door de economische/technologische lucht ontwikkelingen gedaald. De kosten en milieubaten van het voorstel zijn geraamd voor de primaire loodsmelterijen die naar verwachting extra maatregelen zullen moeten nemen om aan de voorgestelde grenswaarde te voldoen. De gegevens over de kosten zijn voor een beperkt aantal installaties door de Lead Development Association verzameld. Deze gegevens variëren van installatie tot installatie en worden vooral bepaald door de specifieke technologie die daar voor de productie van lood wordt gebruikt. Gezien de onzekerheid worden de kostenramingen als interval met boven- en ondergrens vermeld. Op basis van de beschikbare literatuurgegevens over de capaciteit van de primaire smelterijen worden de jaarlijkse kosten geraamd op 12,3 tot 41,2 miljoen ecu, waarbij wordt aangenomen dat slechts in de helft van de smelterijen extra investeringen nodig zijn om aan de voorgestelde grenswaarde van 0,5 ug/m3 te voldoen. Ramingen op basis van gegevens over de vereiste investeringen die door de Lead Development Association voor zowel primaire als secundaire smelterijen zijn verstrekt, wijzen erop dat de jaarlijkse kosten variëren van 24 tot 31 miljoen ecu per jaar. Deze kosten zijn als volgt over de lidstaten verdeeld: België 5,2-12,4 miljoen ecu, Duitsland 10,2 miljoen ecu, Frankrijk 4,9 miljoen ecu en het Verenigd Koninkrijk 3,8 miljoen ecu. Volgens ramingen op basis van gegevens van de Lead Development Association voor een klein aantal smelterijen zullen de kosten tussen 0,5 en 3% van de loodomzet liggen. Afhankelijk van de installatie kunnen de jaarlijkse kosten voor de bedrijven die winst maken tussen 1,5 en 58% van de nettowinst variëren. Sommige bedrijven waarvoor gegevens zijn verstrekt, hebben echter de laatste paar jaar verliezen geleden. De schaarse beschikbare gegevens wijzen erop dat de loodconcentratie in de buurt van de smelterijen door het voorstel gemiddeld van 0,75 tot 0,5 ug/m3 zou dalen. Volgens de studie van het adviesbureau liggen de baten tussen 3,5 en 5,8 miljoen ecu per jaar. Hierbij gaat het om minder IQ-verlies en minder sterfgevallen door hoge bloeddruk. De raming van de schade door IQ-verlies valt te laag uit omdat deze niet op de bereidheid tot betalen is gebaseerd, maar op het verlies van verwachte inkomsten. Neonatale sterfte is niet in de berekeningen opgenomen. Een studie van de EFTEC wijst op een schadepost van 2 080 ecu per blootgestelde persoon voor een stijging van de loodconcentratie met 1 microgram/m3. Uitgaande van dit getal zouden de baten (de daling van de schade) neerkomen op 5,2 tot 15,6 miljoen ecu per jaar. Daarbij is de neonatale sterfte meegerekend, maar wordt voor het IQ-verlies nog steeds alleen uitgegaan van het inkomstenverlies. De beschikbare gegevens wijzen erop dat, voorzover de baten kwantificeerbaar zijn en met inachtneming van de voorzichtigheid die bij de vergelijking van kosten en baten geboden is (zie punt 3. 2. 1), de baten (3 tot 16 miljoen ecu) waarschijnlijk lager zullen uitvallen dan de kosten (12-41 miljoen ecu). De raming van de baten valt echter te laag uit aangezien bij de raming van het IQ-verlies is uitgegaan van de inkomstenverliezen en niet van de bereidheid tot betalen. Gezien de betrekkelijk lage kosten lijkt de grenswaarde verantwoord te zijn. 41 7. 7. Standpunten van de betrokken partijen De lidstaten en de industrie zijn het erover eens dat de concentraties op de meeste plaatsen de komende jaren ruim beneden de grenswaarde zullen liggen. Sommige lidstaten en NGO's zouden graag zien dat dit tot uiting komt in een striktere grenswaarde. De lidstaten met bedrijven waar loodemissie plaatsvindt, stemmen algemeen in met de voorgestelde grenswaarde van 0,5 ug/m3. België geeft de voorkeur aan een grenswaarde van 1,0 ug/m3, te zijner tijd aangevuld met of vervangen door een grenswaarde voor de depositie in de directe omgeving van puntbronnen. De industrie pleit voor een grenswaarde van 1,0 ug/m3 in de omgeving van puntbronnen in afwachting van de ontwikkeling van een grenswaarde voor de depositie. 8. DE NOODZAAK VAN OPTREDEN DOOR DE GEMEENSCHAP - SUBSIDIARITEIT Het voorstel houdt in dat bestaande EG-wetgeving voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood wordt aangepast om te voldoen aan de verplichtingen krachtens Richtlijn 96/62/EG. In de toelichting van deze richtlijn (doe. COM(94)109 def. ) worden de redenen voor en de werkingssfeer van het nieuwe kader voor maatregelen inzake de luchtkwaliteit beschreven. In dit voorstel worden de beginselen van dit kader in acht genomen doordat in grote lijnen doelstellingen voor de luchtkwaliteit voor de hele Gemeenschap worden vastgesteld, terwijl het de verantwoordelijkheid van de lidstaten blijft te bepalen welke specifieke maatregelen het meest geschikt zijn voor de plaatselijke situatie en deze maatregelen te nemen. 9. JURIDISCHE GRONDSLAG Het voorstel heeft artikel 130 S van het Verdrag als juridische grondslag. Dit is ook de juridische grondslag van Richtlijn 96/62/EG. De doelstellingen van de kaderrichtlijn en de specifieke wetgeving liggen op het gebied van het behoud, de bescherming en de verbetering van de kwaliteit van het milieu en de bescherming van de gezondheid. 10. BESCHRIJVING VAN DE WETGEVING IN DE LIDSTATEN Alle lidstaten hebben de Commissie meegedeeld dat zij de bestaande EG-wetgeving inzake luchtkwaliteitsnormen voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood in nationale wetgeving hebben omgezet. Daarnaast is in sommige lidstaten ook nog andere wetgeving van kracht. Gedetailleerde informatie hierover is opgenomen in de technische standpunten die door de werkgroepen voor de verschillende verontreinigingen zijn samengesteld31 en in het recente verslag van de Commissie32 over de invoering van de bestaande richtlijnen inzake luchtkwaliteit. Ter informatie is in bijlage IV van dit document een tabel opgenomen met de normen voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood in de Verenigde Staten en Japan. 31 32 Verkrijgbaar bij de Commissie. In voorbereiding. Referentie toevoegen zodra deze beschikbaar is. 42 11. TOELICHTING BIJ DE VERSCHILLENDE BEPALINGEN VAN HET VOORSTEL Artikel 1 In dit artikel worden de doelstellingen van de voorgestelde richtlijn geformuleerd. Artikel 2 Alle definities van de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit zijn ook van toepassing in de specifieke wetgeving waarop deze toelichting betrekking heeft. Daarnaast bevat artikel 2 definities die nodig zijn voor de interpretatie van deze richtlijn. Artikel 3 Dit artikel heeft betrekking op de nieuwe grenswaarden die met het oog op de bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu voor zwaveldioxide worden vastgesteld. Aan de grenswaarden voor de bescherming van de gezondheid van de mens moet uiterlijk op 1 januari 2005 worden voldaan. Aan de grenswaarde voor de bescherming van het milieu moet twee jaar na de datum van inwerkingtreding van de richtlijn worden voldaan. De gedetailleerde bepalingen zijn opgenomen in bijlage I. Het artikel houdt ook in dat een alarmdrempel voor zwaveldioxide wordt vastgesteld. Als deze wordt overschreden, moet het publiek hiervan op de hoogte worden gesteld. Er wordt ook informatie verzameld over concentratiemetingen over 10 minuten om te kunnen beoordelen of en zo ja in hoeverre de WHO-richtwaarde van 500 ug/m3 wordt overschreden. Artikel 4 Dit artikel houdt in dat er met het oog op de bescherming van de gezondheid van de mens nieuwe grenswaarden voor stikstofdioxide worden vastgesteld en met het oog op de bescherming van ecosystemen voor de som van stikstofdioxide en stikstofmonoxide. Aan de grenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens moet uiterlijk op 1 januari 2010 worden voldaan. Dit is dezelfde termijn als in de voorstellen ter bestrijding van de verzuring. Aan de grenswaarden voor de bescherming van de vegetatie moet twee jaar na de datum van inwerkingtreding van de richtlijn worden voldaan. Gedetailleerde informatie is opgenomen in bijlage II. Artikel 5 Artikel 5 regelt de vaststelling van nieuwe grenswaarden, voor PMio waaraan uiterlijk in 2005 moet worden voldaan, en daarnaast grenswaarden waaraan in 2010 moet worden voldaan. De lidstaten moeten zowel PM2,5 als PMio meten. In plannen om de concentratie van PMio terug te dringen moet ook worden gestreefd naar een beperking van de PM2,5-fractie van PMio. In dit artikel wordt ook bepaald dat op plaatsen waar hoge concentraties natuurlijk stof naleving van de grenswaarden onmogelijk maken, drempel- concentraties voor PM2,5 als streefwaarde worden gebruikt. Men neemt namelijk aan dat de PM2,5-fractie van zwevende deeltjes minder wordt beïnvloed door natuurlijke bronnen. Drempelconcentraties zijn minder bindend dan grenswaarden en worden door de Commissie bij gebrek aan gegevens over de concentratie van PM2,5 in de Gemeenschap beschouwd als eerste stap op weg naar de toekomstige ontwikkeling van grenswaarden 43 voor PM2. 5 voor gebieden met veel natuurlijk stof en eventueel voor een ruimere toepassing. Krachtens artikel 10 van deze richtlijn brengt de Commissie uiterlijk op 31 december 2003 verslag uit bij de Raad en het Europees Parlement over de meest recente ontwikkelingen bij de kennis omtrent zwevende deeltjes en de effecten daarvan. Tegelijk met dit verslag zal de Commissie eventueel voorstellen indienen voor wijziging van de grenswaarden en/of drempelconcentraties voor zwevende deeltjes. Artikel 6 Dit artikel houdt in dat er een nieuwe grenswaarde voor lood in de lucht wordt vastgesteld, waaraan uiterlijk op 1 januari 2005 moet worden voldaan. Artikel 7 In dit artikel wordt de beoordeling van de concentratie van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood geregeld. Het artikel wordt aangevuld met enkele bijlagen. In bijlage V worden de drempelwaarden vastgesteld die bepalend zijn voor de beoordelingsmethoden (continumetingen, indicatieve metingen, modellen of objectieve ramingen) die in een agglomeratie of een andere zone moeten worden gebruikt. In lid 2 wordt verwezen naar bijlage VI met criteria om de locatie van meetpunten te bepalen en bijlage VII waarin het minimale aantal meetstations wordt gespecificeerd dat in een zone of agglomeratie moet worden geïnstalleerd als informatie van deze stations de enige bron is voor de gegevens die aan de Commissie worden verstrekt. In de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit wordt echter bepaald dat in alle zones en agglomeraties andere methoden kunnen worden gebruikt, zoals indicatieve metingen en modellen voor de luchtkwaliteit, zelfs op plaatsen waar continumetingen verplicht zijn. Wanneer een volledige analyse is uitgevoerd, wordt het aantal continumeetstations bepaald aan de hand van de algehele kwaliteit van de beschikbare informatie. Dit aantal kan lager of hoger zijn dan het in bijlage VII vermelde aantal. De Commissie werkt met de lidstaten, het Milieuagentschap en andere deskundigen aan richtsnoeren voor de beoordeling van de luchtkwaliteit om voor samenhang bij de invoering en vergelijkbare resultaten te zorgen. Lid 4 bevat bepalingen inzake de referentiemethoden voor meting van de luchtkwaliteit. De Europese normalisatieorganisatie CEN werkt momenteel aan een harmonisatie van de meetmethoden voor alle verontreinigende stoffen die in het voorstel aan de orde komen. De nieuwe normen zullen waarschijnlijk tijdig voor de invoering van deze richtlijn beschikbaar zijn. In het artikel wordt bepaald dat de bestaande referentiemethoden voor zwaveldioxide, stikstofdioxide en lood worden gecontinueerd en dat er als eerste stap een ontwerp-norm van de CEN voor de monsterneming van PMio wordt vastgesteld. In de kaderrichtlijn (artikel 12) zijn procedures opgenomen om de meetmethoden aan te passen aan de vooruitgang van de techniek wanneer de nieuwe CEN-normen beschikbaar zijn. Via dezelfde procedures kunnen ook de criteria en technieken voor andere indien nodig aan de vooruitgang van de techniek worden beoordelingsmethoden aangepast. 44 Artikel 8 Krachtens dit artikel moeten de lidstaten ervoor zorgen dat het publiek gemakkelijk kan beschikken over actuele informatie over de concentratie van zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood. Artikel 9 en de onderhavige voorstellen. De Dit artikel geeft het tijdschema voor de vervanging van de voorschriften van de Richtlijnen 80/779/EEG (zwaveldioxide en zwevende deeltjes), 82/884/EEG (lood) en 85/203/EEG (stikstofdioxide) door de nieuwe voorschriften van de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit van de Richtlijnen 80/779/EEG, 82/884/EEG en 85/203/EEG blijven van kracht tot de data waarop aan de nieuwe grenswaarden van de voorstellen moet worden voldaan. De meeste bepalingen van de Richtlijnen 80/779/EEG, 82/884/EEG en 85/203/EEG in verband met het meten van de luchtkwaliteit zullen evenwel onmiddellijk worden vervangen door de uitgebreidere eisen van de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit en de onderhavige voorstellen. Deze nieuwe eisen treden in werking op de dag waarop de onderhavige voorstellen in het nationale recht van de lidstaten moeten zijn omgezet. Er is een uitzondering gemaakt voor zwevende deeltjes. grenswaarden De in het voorstel opgenomen methoden voor de meting van zwevende deeltjes zijn heel anders dan de methoden in Richtlijn 80/779/EEG. Het is onmogelijk de nieuwe methoden te gebruiken om met enige nauwkeurigheid te beoordelen of aan de huidige grenswaarden wordt voldaan. De beoordelingseisen van Richtlijn 80/779/EEG voor zwevende deeltjes blijven dan ook van kracht tot 1 januari 2005, de voorgestelde nalevingsdatum voor de grenswaarden voor PMio in de eerste fase. Krachtens artikel 6 van Richtlijn 80/779/EEG moeten de lidstaten de oude methoden vooral gebruiken op plaatsen waar de kans groot is dat grenswaarden worden benaderd of overschreden. Bijlage III van dit document bevat gedetailleerde informatie. Artikel 10 In dit artikel wordt bepaald dat de Commissie uiterlijk op 31 december 2003 verslag uitbrengt bij de Raad en het Europees Parlement over de uitvoering van deze richtlijn en de vorderingen bij de kennis omtrent de verontreinigende stoffen die daarin aan de orde komen. Daarbij zal met name worden ingegaan op de resultaten van lopend onderzoek naar de effecten van zwaveldioxide en zwevende deeltjes op de gezondheid en de haalbaarheid van grenswaarden voor de depositie van lood. Artikelen 11. 12. 13 en 14 Dit zijn standaardbepalingen. Bijlage I In deze bijlage worden overschrijdingsmarges voor alarmdrempel vastgesteld. grenswaarden, zwaveldioxide voor de naleving termijnen gespecificeerd. Tevens wordt en een 45 Bijlage II Deze bijlage bevat grenswaarden, termijnen voor de naleving en overschrijdingsmarges voor stikstofdioxide en een grenswaarde voor de som van stikstofdioxide en stikstofmonoxide (NOx) voor de bescherming van vegetatie. Bijlage III In deze bijlage worden grenswaarden, drempelconcentraties, termijnen voor de naleving en overschrijdingsmarges voor zwevende deeltjes gespecificeerd. Bijlage IV Deze bijlage bevat een grenswaarde, een overschrijdingsmarge voor lood in de lucht. termijn voor de naleving en een Bijlage V Deze bijlage bevat de bovenste en onderste beoordelingsdrempel voor de vier verontreinigende stoffen waarvoor grenswaarden worden vastgesteld. Aan de hand van deze drempels wordt bepaald hoe intensief de monitoring in een bepaalde agglomeratie of andere zone moet gebeuren. Deze bijlage is gekoppeld met bijlage VII, waarin de standaardeisen voor de verschillende soorten zones worden gespecificeerd. Bijlage VI Deze bijlage heeft betrekking op de locatie van monstememmgspunten voor de meting van zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood. De bijlage bestaat uit twee delen. In het eerste deel komt de locatie op macroschaal aan de orde en wordt bepaald op welk soort locatie de meting moet worden uitgevoerd om aan de doelstellingen van de voorgestelde richtlijn te voldoen. In het tweede deel komt de locatie op microschaal aan de orde en worden details gegeven voor de installatie van meetpunten op geschikte soorten locaties. Bijlage VII Deze bijlage bevat de criteria voor de bepaling van het standaard aantal meetlocaties in agglomeraties of andere zones. Voor grenswaarden die gericht zijn op de bescherming van de gezondheid van de mens, is het aantal monsternemingspunten gekoppeld aan het aantal inwoners. Bij meting in de buurt van industriële bronnen moet de strategie worden gewijzigd en moet worden gelet op emissiedichtheid, de wijze waarop de emissie zich op een bepaalde plaats verspreidt en de potentiële blootstelling van de bevolking. Het aantal monsternemingspunten dat nodig is om te beoordelen of wordt voldaan aan grenswaarden die gericht zijn op de bescherming van ecosystemen of andere vegetatie, is afhankelijk van het oppervlak. 46 Bijlage VIII Aan alle methoden voor de beoordeling van de luchtkwaliteit is een bepaalde onzekerheid verbonden vanwege technische beperkingen, praktische beperkingen of ontbrekende gegevens. In sommige gevallen kan de onzekerheid worden beperkt, bijvoorbeeld bij metingen door stringente programma's voor kwaliteitsborging. Deel I van deze bijlage bevat richtsnoeren voor de kwaliteit van de resultaten die de lidstaten bij de verschillende methoden voor de beoordeling van de luchtkwaliteit moeten trachten te verwezenlijken. Deel II bevat een overzicht van de gegevens die minimaal moeten worden verzameld wanneer voor de beoordeling van de luchtkwaliteit andere methoden worden gebruikt dan metingen. In dit pakket is ook de hoogte van eventuele onzekerheden opgenomen. Bijlage IX In bijlage IX worden de referentiemethoden voor monitoring en modellering vermeld. Deze voorschriften zullen volgens de procedure van artikel 12 van de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit aan de vooruitgang van de techniek worden aangepast. Bijlage X Deze bijlage bevat de publieksvoorlichtingindicatoren voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes en lood. Wanneer deze indicatoren worden overschreden, moet dit worden vermeld in de informatie die aan de bevolking wordt verstrekt. 47 Bijlage I: Referentiescenario's voor de evaluatie van de economische aspecten van naleving van de grenswaarden 1. Referentiescenario voor S02 en NO2 Voor S02 en N02 is bij de analyse uitgegaan van energieramingen van DG XVII op basis van het scenario ongewijzigd beleid ("Conventional Wisdom"). In dit scenario wordt voor de periode van 1990 tot 2010 uitgegaan van een stijging van het energieverbruik met 20% en een stijging van de C02-emissie met 10%. Uitgaande van de prognoses voor het energieverbruik in de toekomst wordt een raming gemaakt van de emissieniveaus bij de huidige nationale, communautaire en internationale wetgeving. In het scenario is rekening gehouden met de richtlijn voor grote stookinstallaties (88/609/EEG), de richtlijn voor zwavel in vloeibare brandstoffen (93/12/EEG), de IPPC-richtlijn (96/61/EG) en de richtlijnen voor de emissie door het wegverkeer en andere voertuigen. Daarnaast is rekening gehouden met de voorstellen inzake emissienormen en brandstofkwaliteit voor voertuigen uit het programma Auto-olie (COM(96)248 def, 96/0163(COD) en 96/0164(COD)). Daarnaast zijn bindende technische voorschriften in de protocollen van het Verdrag inzake grensoverschrijdende luchtverontreiniging over grote afstand van de VN-ECE en harde toezeggingen van de lidstaten krachtens deze protocollen in het scenario opgenomen. Uit het scenario blijkt dat de emissie van SO2 en NOx tussen het uitgangsjaar 1990 en 2010 met respectievelijk 66 en 48% zal afnemen, als de huidige en geplande wetgeving in alle Europese landen volledig wordt ingevoerd. Bij de parallel uitgevoerde werkzaamheden inzake verzuring is uitgegaan van dezelfde emissiecijfers. De Commissie heeft nu een strategie voor de bestrijding van de verzuring en voorstellen voor een verdere beperking van het zwavelgehalte van vloeibare brandstoffen goedgekeurd. Deze voorstellen zullen leiden tot een verdere beperking van de emissie van zowel SO2 als NO2 in 2010. 2. Referentiescenario voor zwevende deeltjes Zwevende deeltjes in de lucht zijn afkomstig van veel meer verschillende bronnen dan SO2 en NO2 en daarnaast zijn er van plaats tot plaats grote verschillen. De ontwikkeling van emissiescenario's voor luchtkwaliteitsmodellen is in dit geval dan ook een veel gecompliceerder proces. Het referentiescenario voor PMio is gebaseerd op de door TNO samengestelde emissie inventaris voor de primaire emissie. Een specifieke emissie-inventaris voor steden is samengesteld door voor de steden van elk land bij de emissiegegevens voor PMio dezelfde percentages toe te passen als de verhoudingen bij de emissie van NOx. Bij de berekening van de emissie door verbrandingsprocessen is hetzelfde energiescenario gebruikt als voor het referentiescenario voor SO2 en NO2. De raming voor de ontwikkeling van de primaire PMio-emissie is afgeleid van de verwachte ontwikkelingen bij de NOx-emissie. Er is van uitgegaan dat de primaire emissie van zwevende deeltjes door andere industriële bronnen dan verbranding en door andere categorieën zoals mijnbouw en steengroeven, de bouwsector, de landbouw en natuurlijke bronnen onveranderd zou blijven. 48 De concentratie van secundair PMio is afhankelijk van de emissie van S02 en NO2. De bijdrage van secundair PMio is geraamd volgens bovenstaande referentiescenario's voor S02enN02. 3. Referentiescenario voor lood Het referentiescenario voor lood gaat uit van de veronderstelling dat gelode benzine met ingang van 2000 in de Gemeenschap wordt verboden. Er is weinig vrij toegankelijke informatie over de concentratie van lood in de lucht in de buurt van puntbronnen. Via de Lead Development Association is van de betrokken bedrijven informatie verkregen over de luchtkwaliteit op deze plaatsen en plannen om in de toekomst vervuiling te bestrijden. 49 Bijlage II: Richtsnoeren van de WHO voor de luchtkwaliteit in Europa (1996): risicoramingen voor zwevende deeltjes Tabel 9: Overzicht van de relatieve risicoramingen bij een stijging van de concentratie van PMio en PM2,s met 10 ug/m3 Parameter Relatief risico voor PM2. 5 (95% Relatief risico voor PMi0 (95% betrouwbaarheidsinterval) betrouwbaarheidsinterval) Gebruik geneesmiddelen bron- chodilatatie. Kuchen Symptomen lagere luchtwegen Ziekenhuisopname door adem- halingsproblemen. 1,0337(1,0205-1,0470) 1,0455 (1,0227-1,0687) 1,0345 (1,0184-1,0508) 1,0084(1,0050-1,0117) Sterfte 1,0151 (1,0112-1,01910) 1,0070 (1,0059-1,0082) Tabel 10: Raming van het aantal personen met gezondheidsproblemen bij een periode van 3 dagen met een gemiddelde PMio-concentratie van 50 of 100 tig/m3 Indicator Aantal personen met problemen bij een periode van 3 dagen met een PM10-concentratie van 50 ug/m3 100 ug/m3 Sterfte Ziekenhuisopname door ademhalingsproblemen Gebruik geneesmiddelen bronchodilatatie (persoon x dag) Verergering symptomen (persoon x dag) 3,5 3 5. 100 6. 000 7 6 10. 200 12. 000 Tabel 11: Overzicht van de relatieve risicoramingen voor de effecten van een langdurige blootstelling aan zwevende deeltjes op het aantal ziektegevallen en sterfgevallen bij een stijging van de concentratie van PMio of PM2 5 met 10 |ig/m3 Parameter Relatief risico voor PM2. S (95% Relatief risico voor PM10 (95% betrouwbaarheidsinterval) betrouwbaarheidsinterval) Sterfte 1,14 (1,04 - 1,24) 1,10 (1,03 - 1,18) Symptomen bronchitis 1,34 (0,94 - 1,99) 1,29 (0,96, -1,83) 50 Tabel 12: Raming van het aantal personen met gezondheidsproblemen door langdurige blootstelling aan een PM2,5-concentratie die 10 of 20 ug/m3 hoger ligt dan de achtergrond Indicator Aantal personen per jaar bij een verschil tussen de PM2<5- concentratie en de achtergrond van Sterfte 10 ug/m3 1200 Toename aantal kinderen met 3 350 bronchitissymptomen Toename aantal kinderen met 4 000 longfunctie onder 85% van de raming (FVC of FEV1) 20ug/m 2 400 6 700 8 000 Veronderstellingen: bevolking van 1 000 000 met een jaarlijks sterftecijfer van 12 000, een prevalentie van 5% voor bronchitissymptomen bij kinderen (20% van de bevolking) en een prevalentie van 3% voor een longfunctie onder 85% van de raming bij kinderen. 51 Bijlage 3: Tijdschema voor de intrekking van richtlijnen Richtlijn 80/779/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende grenswaarden en 1. richtwaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide en zwevende deeltjes, zoals gewijzigd bij Richtlijn 89/427/EEG van de Raad Bepalingen die met ingang van 1 januari 2005 worden ingetrokken Artikel 1 Doel Artikel 2, lid 1 Definitie van grenswaarde Artikel 3, lid 1 Verplichting van de lidstaten om aan de grenswaarden te voldoen Artikel 6 Verplichting om meetstations op te richten, met name op plaatsen waar de kans groot is dat de grenswaarden worden benaderd of overschreden Artikel 7, leden 1 Verplichting van de lidstaten om overschrijdingen van de grenswaarden aan de en 2 Commissie te melden Artikel 8 Verplichting van de Commissie om een jaarlijks verslag te publiceren Artikel 9 Preventie van grensoverschrijdende verontreiniging Artikel 10, leden Meetmethoden l t / m3 Artikel 15 Inwerkingtreding van de bepalingen Artikel 16 De richtlijn is gericht tot de lidstaten Bijlage I Grenswaarden Bijlage III, deel B Referentiemethode voor de meting van zwevende deeltjes met behulp van de methode voor zwarte rook Bijlage IV Grenswaarden bij meting volgens een gravimetrische methode i l. Bepalingen die worden ingetrokken op de datum waarop de voorgestelde richtlijn in de lidstaten van kracht moet worden Artikel 2, lid 2 Definitie van richtwaarde Artikel 3, lid 2 Uitzonderingsbepalingen voor aangemelde zones Artikel 4 Verplichting om in bepaalde zones lagere grenswaarden vast te stellen Artikel 5 Verplichtingen van de lidstaten ten aanzien van de richtwaarden Artikel 7, lid 3 Rapportage over de concentraties in de krachtens artikel 4 aangemelde zones Artikel 10, lid 4 Verplichting van de Commissie om bij de Raad verslag uit te brengen over meetmethoden Artikel 10, lid 5 Bevordering van de harmonisatie van meetmethoden Artikel 11 Naleving van overeenkomstig artikel 4 vastgestelde grenswaarden in zones in de buurt van internationale grenzen 52 Artikel 12 Aanpassing aan de vooruitgang van de techniek Artikel 13 Instelling van een comité met het oog op artikel 12 Artikel 14 Procedures voor het bij artikel 13 ingestelde comité Bijlage II Richtwaarden Bijlage III, deel A Referentiemethoden voor de monsterneming en analyse van SO2 Bijlage V Referentiemethode voor de analyse van S02 Bijlage B Titerstelling van de voorraadoplossing van natriumbisulfiet Richtlijn 85/203/EEG van de Raad van 7 maart 1985 inzake luchtkwaliteitsnormen 2. voor stikstofdioxide Bepalingen die met ingang van 1 januari 2010 worden ingetrokken Artikel 1 Doel en toepassingsgebied Artikel 2 Definities Artikel 3, lid 1 Verplichting van de lidstaten om aan de grenswaarden te voldoen Artikel 5 Mogelijkheid voor de lidstaten om lagere grenswaarden vast te stellen Artikel 7, leden 1 Rapportageverplichtingen van de lidstaten en 2 Artikel 8 Verplichting van de Commissie om een jaarlijks verslag te publiceren Artikel 9 Preventie van grensoverschrijdende verontreiniging Artikel 15 Inwerkingtreding van de bepalingen Artikel 16 De richtlijn is gericht tot de lidstaten Bijlage I Grenswaarde Bepalingen die worden ingetrokken op de datum waarop de voorgestelde richtlijn in de lidstaten van kracht moet worden Artikel 3, lid 2 Uitzonderingsbepalingen voor aangemelde zones Artikel 4 Mogelijkheid voor de lidstaten om in bepaalde zones lagere grenswaarden vast te stellen Artikel 6 Verplichting van de lidstaten om meetstations op te richten Artikel 7, lid 3 Rapportageverplichtingen van de lidstaten ten aanzien van de zones van artikel 4 Artikel 10 Meetmethoden 53 Artikel 11 Bepalingen ten aanzien van de zones van artikel 4 Artikel 12 Aanpassing aan de vooruitgang van de techniek Artikel 13 Instelling van een comité met het oog op artikel 12 Artikel 14 Procedures voor het bij artikel 13 ingestelde comité Bijlage II Richtwaarden Bijlage III Eisen inzake metingen Bijlage IV Referentiemethode voor de analyse Richtlijn 82/884/EEG van de Raad van 3 december 1982 betreffende een 3. grenswaarde van de luchtkwaliteit voor lood Bepalingen die met ingang van 1 januari 2005 worden ingetrokken Artikel 1 Doel en toepassingsgebied Artikel 2 Vaststelling van grenswaarden Artikel 3, lid 1 Verplichting van de lidstaten om aan de grenswaarden te voldoen Artikel 5 Rapportageverplichtingen van de lidstaten Artikel 6 Verplichting van de Commissie om een jaarlijks verslag te publiceren Artikel 7 Toepassing van de richtlijn mag niet leiden tot een merkbare verslechtering op plaatsen waar de luchtkwaliteit goed is Artikel 12 Inwerkingtreding van de bepalingen Artikel 13 Bepalingen die worden ingetrokken op de datum waarop de voorgestelde richtlijn in de lidstaten van kracht moet worden De richtlijn is gericht tot de lidstaten Artikel 3, leden 2 Uitzonderingsbepalingen en 3 Artikel 4 Locatie van de meetstations Artikel 8 Meetmethoden Artikel 9 Aanpassing aan de vooruitgang van de techniek Artikel 10 Instelling van een comité met het oog op artikel 9 Artikel 11 Procedures voor het bij artikel 10 ingestelde comité Bijlage Referentiemethoden voor monsterneming en analyse 54 BIJLAGE IV Vergelijkbare luchtkwaliteitsnormen in de Verenigde Staten en Japan Verenigde staten Niveau Tijd Japan Voorstel Tijd Niveau Tijd Niveau - - 1 uur 260 |!g/m3 luur 24 uur 104 ug/m3 24 uur Veront reiniging S02 N02 Lood 24 uur ljaar 365 ^ig/m3 1 overschrijding 80 (Ag/m3 - - - - ljaar 100 ug/m3 ljaar 1,5 ug/m3 Zwevende deeltjes - - - - - - 24 uur ljaar 65 ug/m3 PM2,5 (ongeveer 7 overschrijdingen) 150 ug/m3 PMio (ongeveer 3 overschrijdingen) 15^g/m3PM2,5 50 ug/m3 PM10 350 ug/m3 24 overschrijdingen 125 ug/m3 3 overschrijdingen - 200 ug/m3 8 overschrijdingen - 40 ug/m3 - - 80-120 Hg/m3 - - luur - ljaar - ljaar 0,5 ug/m3 200 ug/m3 PM10 100 ug/m3 PM10 - - - 24 uur in 2005 ljaar in 2005 24 uur in 2010 50 ug/m3 PMio 25 overschrijdingen 30 ug/m3 PMio 50 ug/m3 PM10 7 overschrijdingen - ljaar in 2010 20 ug/m3 PMio - - 24 uur - - 1 uur 24 uur - - Normen voor zwevende deeltjes Bij de primaire normen voor zwevende deeltjes in de VS wordt een andere meetmethode gebruikt - PM2,s - dan in de EG wordt voorgesteld. Het verband tussen de resultaten van verschillende meetmethoden verschilt van plaats tot plaats en de normen zijn moeilijk te vergelijken. De voorgestelde primaire norm voor het jaargemiddelde van PM2,5 in de VS zal echter waarschijnlijk ongeveer even strikt zijn als de voorgestelde grenswaarde voor het jaargemiddelde van PMio in de EG, waaraan in 2010 moet worden voldaan. Het tijdschema om in de VS aan de norm te voldoen is ook vergelijkbaar. De norm over 24 uur is in de VS minder strikt. Men gaat er echter van uit dat de emissiebeperking in het algemeen zal worden bepaald door de norm voor het jaargemiddelde. De dagnorm zal waarschijnlijk alleen lokale bronnen met een fluctuerende emissie wat extra speling geven. De normen voor PMio in de VS zijn secundaire normen om resterende zichtproblemen aan te pakken. Voor deze normen gelden minder strenge wettelijke verplichtingen. 55 in 1973 De Japanse normen gelden net als de nieuwe voorgestelde EG-normen voor PMio. Ze zijn echter al ingevoerd, ruim voordat de recente aanwijzingen over de gezondheidseffecten van deeltjes opdoken. Het Japanse Programma voor schone lucht zal binnenkort beginnen met een groot onderzoek naar de milieuvervuiling door motorvoertuigen. Daarbij zal in het licht van de huidige vermoedens gedetailleerd onderzoek worden gedaan naar zwevende deeltjes. 56 Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD betreffende grenswaarden voor zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht (Voor de EER relevante tekst) DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, Gelet op Richtlijn 96/62/EG van de Raad van 27 september 1996 inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit33, inzonderheid op artikel 4, lid 1, Gezien het voorstel van de Commissie34, Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité35, Volgens de procedure van artikel 189 C van het Verdrag in samenwerking met het Europees Parlement36, Overwegende dat op basis van de beginselen die in artikel 130 R van het Verdrag zijn vervat, volgens het beleidsplan en actieprogramma van de Europese Gemeenschap inzake het milieu en duurzame ontwikkeling (het "Vijfde Milieuactieprogramma")37 in bepaalde wijzigingen in de geldende wetgeving voor luchtverontreiniging dienen te worden voorzien; dat in genoemd programma wordt aanbevolen doelstellingen voor de luchtkwaliteit op lange termijn vast te stellen; Overwegende dat in artikel 129 van het Verdrag is bepaald dat de eisen inzake de bescherming van de gezondheid een bestanddeel van het Gemeenschapsbeleid op andere gebieden vormen; dat in artikel 3, onder o), van het Verdrag tevens is bepaald dat het optreden van de Gemeenschap een bijdrage tot het verwezenlijken van een hoog niveau van bescherming van de gezondheid dient te leveren; Overwegende dat deeltjes die kunnen worden ingeademd en diep in de longen kunnen doordringen, een volksgezondheidsaangelegenheid zijn; dat informatie dient te worden verzameld over de concentratie van zwevende deeltjes die het diepst in de longen kunnen doordringen; dat er aanwijzingen zijn dat de risico's voor de gezondheid van de mens die met de blootstelling aan door de mens vervaardigde zwevende deeltjes samenhangen hoger zijn dan die welke verbonden zijn aan de blootstelling aan deeltjes die van nature in de lucht voorkomen; dat de preventie van ziekten die met de blootstelling aan door de 33 34 35 36 37 PBnr. L 296 van 21. 11. 1996, blz. 55. PBnr. C. van. blz. PBnr. C. van. blz. PB nr. C 138 van 17. 5. 1993, blz 5. 57 mens vervaardigde zwevende deeltjes verband houden, het best door verlaging van de concentraties daarvan in de lucht kan gebeuren; Overwegende dat de vegetatie tegen de schadelijke effecten van stikstofdioxide en stikstofmonoxide dient te worden beschermd; Overwegende dat in Richtlijn 96/62/EG is bepaald dat de in cijfers uitgedrukte grenswaarden en alarmdrempels op de bevindingen dienen te berusten van internationale wetenschappelijke groepen die op dit gebied actief zijn; dat de Commissie bij toetsing van de elementen waarop de grenswaarden en alarmdrempels zijn gebaseerd, rekening dient te houden met de recentste gegevens van het wetenschappelijk onderzoek op de betrokken epidemiologische en milieugebieden en met de recentste vorderingen in de métrologie; Overwegende dat in Richtlijn 96/62/EG is bepaald dat voor zones waar de concentraties van verontreinigende stoffen in de lucht hoger ligt dan de grenswaarde plus de eventuele tijdelijke overschrijdingsmarge actieplannen dienen te worden uitgewerkt, teneinde ervoor te zorgen dat op de gespecificeerde datum(s) aan de grenswaarde wordt voldaan; dat in dergelijke actieplannen en andere op beperking gerichte strategieën, voorzover deze betrekking hebben op zwevende deeltjes, naast een beperking van de totale concentraties van zwevende deeltjes ook naar een beperking van de concentraties van fijne deeltjes dient te worden gestreefd; Overwegende dat buiten de onmiddellijke omgeving van agglomeraties en andere bebouwde zones grenswaarden voor de bescherming van ecosystemen en/of andere vegetatie dienen te gelden; Overwegende dat bij de beoordeling van de luchtkwaliteit genormaliseerde, accurate meettechnieken een belangrijk element vormen; Overwegende dat zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht voor het publiek gemakkelijk beschikbaar dient te zijn; concentraties van informatie over recente Overwegende dat Richtlijn 80/779/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende grenswaarden en richtwaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide en zwevende deeltjes38, Richtlijn 82/884/EEG van de Raad van 3 december 1982 betreffende een grenswaarde van de luchtkwaliteit voor lood39 en Richtlijn 85/203/EEG van de Raad van 7 maart 1985 inzake luchtkwaliteitsnormen voor stikstofdioxide40, welke richtlijnen laatstelijk zijn gewijzigd bij de Akte van toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden dienen te worden ingetrokken, HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 38 39 40 PB nr. L 229 van 30. 8. 1980, blz. 109. PBnr. L 378 van 31. 12. 1982, blz. 15. PB nr. L 87 van 27. 3. 1985, blz. 1. 58 Artikel 1 Doelstellingen Deze richtlijn is erop gericht: - grenswaarden en, waar nodig, alarmdrempels voor de concentraties van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht vast te stellen teneinde schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens en voor het milieu als geheel, te voorkomen, te verhinderen ofte verminderen; - de concentraties van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht op basis van gemeenschappelijke methoden en criteria te beoordelen; - adequate informatie over de concentraties van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht te verkrijgen en ervoor te zorgen dat deze voor het publiek beschikbaar worden gesteld; - de luchtkwaliteit ten aanzien van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood waar deze goed is, op peil te houden en in andere gevallen te verbeteren. Artikel 2 Definities De definities van artikel 2 van Richtlijn 96/62/EG zijn van toepassing. Voor de doeleinden van de onderhavige richtlijn wordt verstaan onder: 1. "stikstofoxiden", stikstofmonoxide en stikstofdioxide; 2. "PMio", deeltjes die een op grootte selecterende instroomopening passeren met een efïiciencygrens van 50% bij een aërodynamische diameter van 10 jam; 3. "PM^s", deeltjes die een op grootte selecterende instroomopening passeren met een efïiciencygrens van 50% bij een aërodynamische diameter van 2,5 um. 4. "bovenste beoordelingsdrempel", het in artikel 6, lid 3, van Richtlijn 96/62/EG bedoelde verontreinigingsniveau; 5. "onderste beoordelingsdrempel", het in artikel 6, lid 4, van Richtlijn 96/62/EG bedoelde verontreinigingsniveau; 6. "publieksvoorlichtingindicator", een verontreinigingsniveau van dien aard dat dit bij overschrijding gedurende een gegeven tijdsbestek, in de aan het publiek krachtens artikel 8 van de onderhavige richtlijn verspreide informatie dient te worden vermeld. 59 Artikel 3 Zwaveldioxide 1. De lidstaten nemen de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de concentraties van zwaveldioxide in de lucht, zoals beoordeeld overeenkomstig artikel 7, met ingang van de in bijlage I, deel I, gespecificeerde datums de daarin bepaalde grenswaarden niet overschrijden. in bijlage I, deell, bepaalde overschrijdingsmarges zijn van De overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 96/62/EG. toepassing 2. De alarmdrempel voor de concentraties van zwaveldioxide in de lucht is in bijlage I, deel II, bepaald. Overeenkomstig artikel 10 van Richtlijn 96/62/EG aan het publiek verstrekte informatie biedt minimaal de in bijlage I, deel III, vermelde gegevens. 3. De lidstaten registreren van meetstations waar uurconcentratiemetingen worden uitgevoerd, ontvangen gegevens over zwaveldioxideconcentraties, waarop een tien-minutenmiddeling wordt toegepast. De lidstaten rapporteren aan de Commissie gelijktijdig met de gegevens over de uurconcentraties het 98- en 99-percentiel van de in het kalenderjaar gemeten concentraties over tien minuten. Artikel 4 Stikstofoxiden De lidstaten nemen de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de concentraties in de lucht van stikstofdioxide en, waar van toepassing, van stikstofdioxide en stikstofmonoxide samen, zoals beoordeeld overeenkomstig artikel 7, met ingang van de in bijlage II, deel I, gespecificeerde datums de daarin bepaalde grenswaarden niet overschrijden. in bijlage II, deell, bepaalde overschrijdingsmarges De overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 96/62/EG. zijn van toepassing Artikel 5 Zwevende deeltjes 1. De lidstaten nemen de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de concentraties van PMio in de lucht, zoals beoordeeld overeenkomstig artikel 7, met ingang van de in bijlage III, deel I, gespecificeerde datums de daarin bepaalde grenswaarden niet overschrijden. in bijlage III, deel I, bepaalde overschrijdingsmarges zijn van De overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 96/62/EG. toepassing 2. De lidstaten dienen voor de installatie en het functioneren te zorgen van meetstations die gegevens over de PM2,5-concentraties verstrekken. Waar mogelijk dienen de monsternemingspunten met die voor PMi0 samen te vallen. Het aantal en de locatie van de stations waar de PM2,s wordt gemeten, dienen door elke lidstaat zodanig te worden 60 gekozen dat deze representatief zijn voor de PM2,5-concentraties op lokaal en regionaal niveau binnen die lidstaat. De lidstaten delen de Commissie jaarlijks, uiterlijk negen maanden na afloop van elk jaar, het rekenkundig gemiddelde, de mediaan, het 98-percentiel en de maximale concentratie mee, berekend op basis van de PM2,5-metingen over 24 uur gedurende dat jaar. Het 98-percentiel wordt berekend volgens de procedure die in bijlage I, punt 4, van Beschikking 97/101/EG van de Raad41 is beschreven. 3. In krachtens artikel 8 van Richtlijn 96/62/EG opgestelde actieplannen voor PMio en algemene strategieën om de PMio-concentraties terug te dringen wordt naar vermindering van de PM2,5-concentraties als onderdeel van de totale vermindering gestreefd. 4. Bij uitzondering kunnen de lidstaten zones of agglomeraties aanwijzen waar door van natuurlijke bronnen afkomstige, significante concentraties van zwevende deeltjes in de lucht de grenswaarden voor PMio worden overschreden. De lidstaten dienen de Commissie binnen twee jaar na de inwerkingtreding van deze richtlijn een eerste lijst van deze zones of agglomeraties en tevens informatie over de concentraties en bronnen van PMio en PM2)5 te verstrekken. Binnen deze zones of agglomeraties dienen de lidstaten, om te bepalen of overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 96/62/EG actieplannen moeten worden opgesteld, in plaats van de grenswaarden en overschrijdingsmarges voor PMi0 de in bijlage III, deel II, bepaalde drempelconcentraties en overschrijdingsmarges voor PM^s toe indicatieve streefwaarden gebruikt waaraan zoveel mogelijk binnen de desbetreffende termijn dient te worden voldaan. te passen. De drempelconcentraties voor PM2,5 worden als Binnen deze zones of agglomeraties worden de beoordelingseisen bepaald aan de hand van de in bijlage V, deel I, bepaalde bovenste en onderste beoordelingsdrempel voor PMio. In continu werkende meetstations voor zwevende deeltjes worden zowel PMio als PM2,5 gemeten. Binnen deze zones of agglomeraties dient het publiek informatie te worden verstrekt over PM^- in plaats van de PMio-concentraties. Artikel 6 Lood De lidstaten dienen de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de concentraties van lood in de lucht, zoals beoordeeld overeenkomstig artikel 7, met ingang van de in bijlage IV, deel I, gespecificeerde datums de daarin bepaalde grenswaarde niet overschrijden. in bijlageIV, deell, bepaalde overschrijdingsmarges De overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 96/62/EG. zijn van toepassing 41 PB nr. L 35 van 5. 2. 1997, blz. 14. 61 Artikel 7 Beoordeling van de concentraties van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht 1. In bijlage V, deel I, zijn, voor de doeleinden van artikel 6 van Richtlijn 96/62/EG, voor onderste en de bovenste deeltjes lood en zwaveldioxide, beoordelingsdrempel vastgesteld. zwevende De indeling van elke zone of agglomeratie wordt ten minste om de vijfjaar volgens de in bijlage V, deel II, vastgetelde procedure geëvalueerd. De indeling wordt eerder geëvalueerd wanneer in de activiteiten die voor de concentraties van zwaveldioxide, stikstofdioxide of, indien van toepassing, stikstofdioxide plus stikstofmonoxide, zwevende deeltjes of lood in de lucht relevant zijn, significante wijzigingen optreden. hoeveel gespecificeerd 2. Bijlage VI bevat criteria om de plaats van de monsternemingspunten voor de meting van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood te bepalen. In bijlage VII wordt elke verontreinigende stof minimaal in elke zone of agglomeratie waar metingen moeten worden uitgevoerd, dienen te worden geïnstalleerd, indien meting de enige bron van gegevens is over de concentraties aldaar. Als methode voor de meting van elke verontreinigende stof wordt de referentiemethode gebruikt die overeenkomstig lid 4 wordt gespecificeerd of een methode waarvan de betrokken lidstaat kan aantonen dat deze gelijkwaardige resultaten oplevert. continu werkende meetstations voor 3. Indien binnen een zone of agglomeratie de informatie uit continu werkende meetstations wordt aangevuld met die uit andere bronnen, zoals emissie-inventarissen, indicatieve meetmethoden of luchtkwaliteitsmodellen, dienen het aantal geïnstalleerde continu werkende meetstations en de ruimtelijke resolutie van andere technieken toereikend te zijn om de concentraties van verontreinigende stoffen in de lucht op de in bijlage VI, deel I, gespecificeerde soorten locaties te kunnen vaststellen binnen de nauwkeurigheidsgrenzen die in de richtsnoeren in bijlage VIII, deel I, zijn aangegeven. 4. In bijlage IX, delen I tot en met V, zijn referentiemethoden voor de analyse van zwaveldioxide, stikstofoxiden en lood en voor de monsterneming van lood, PMio en PM2>5 vastgesteld. voor luchtkwaliteitsmodellen vastgesteld. In bijlage IX, deel VI, referentietechnieken zijn 5. De datum waarop de lidstaten de Commissie krachtens artikel 11, punt 1, onder d), van Richtlijn 96/62/EG van de methoden die voor de voorafgaande beoordeling van de luchtkwaliteit zijn gebruikt, in kennis stellen, wordt op 31 december 1999 gesteld. 6. Wijzigingen die nodig zijn om dit artikel en de bijlagen V tot en met IX aan de vooruitgang van wetenschap en techniek aan te passen, worden volgens de procedure van artikel 12 van Richtlijn 96/62/EG vastgesteld. 62 Artikel 8 Verspreiding van informatie onder het publiek 1. De lidstaten dienen de geëigende stappen te ondernemen om recente informatie over de concentraties van zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht onder het publiek te verspreiden, bijvoorbeeld met inschakeling van radio en televisie, door beroep te doen op de schrijvende pers, langs de weg van informatieschermen of computernetwerkdiensten en door inkennisstelling van geëigende organisaties zoals milieu- en consumentenorganisaties, organisaties die de belangen van kwetsbare bevolkingsgroepen behartigen en andere relevante lichamen voor de gezondheidszorg. Tegelijk met de krachtens artikel ï 1 van Richtlijn 96/62/EG verstrekte informatie wordt de Commissie ook een lijst van de in kennis gestelde organisaties verstrekt. Deze informatie behelst de overschrijdingen van in bijlage X, delen I tot en met IV, vermelde publieksvoorlichtingindicatoren. 2. De in bijlage X, deel V, vermelde publieksvoorlichtingindicatoren worden voor de doeleinden van artikel 5, lid 4, gehanteerd. 3. Wanneer de lidstaten krachtens artikel 8, lid 3, van Richtlijn 96/62/EG plannen of programma's voor het publiek beschikbaar stellen, dienen zij deze tevens voor de geëigende organisaties zoals milieu- en consumentenorganisaties, organisaties die de belangen van kwetsbare bevolkingsgroepen behartigen en andere relevante lichamen voor de gezondheidszorg, beschikbaar te stellen. Gelijktijdig met het plan of programma wordt de Commissie ook een lijst van de in kennis gestelde organisaties verstrekt. Artikel 9 Intrekkingen en overgangsbepalingen 1. Richtlijn 80/779/EEG wordt als volgt ingetrokken: - - artikel 2, lid 2; artikel 3, lid 2; de artikelen 4 en 5; artikel 7, lid 3; artikel 10, leden 4 en 5; de artikelen 11 tot en met 14 en bijlage II, bijlage III, deel A, en bijlage V, worden ingetrokken met werking vanaf 1 januari 2000; artikel 1; artikel 2, lid 1; artikel 3, lid 1; artikel 6; artikel 7, leden 1 en 2; de artikelen 8 en 9; artikel 10, leden 1, 2, en 3; de artikelen 15 en 16 en de bijlage I, bijlage III, deelB, en bijlage IV, worden ingetrokken met werking vanaf 1 januari 2005. 2. Richtlijn 82/884/EEG wordt als volgt ingetrokken: - artikel 3, leden 2 en 3, en de artikelen 4, 8 tot en met 11, worden ingetrokken met werking van 1 januari 2000; artikelen 1 en 2; artikel 3, ingetrokken met werking van 1 januari 2005. lid 1; en de artikelen 5, 6, 7, 12 en 13, worden 63 3. Richtlijn 85/203/EEG wordt als volgt ingetrokken: - - artikel 3, lid 2, de artikelen 4 en 6, artikel 7, lid 3, alsmede de artikelen 10 tot en met 14 en de bijlagen II, III en IV, worden ingetrokken met werking vanaf 1 januari 2000; de artikelen 1 en 2; artikel 3, lid 1; artikel 5; artikel 7, leden 1 en 2, en de artikelen 8, 9, 15 en 16 alsmede bijlage I, worden ingetrokken met werking van 1 januari 2010. 4. Met ingang van 1 januari 2000 dienen de lidstaten meetstations en andere methoden voor de beoordeling van de luchtkwaliteit te gebruiken die aan de eisen van deze richtlijn voldoen, voor de bepaling van concentraties van zwaveldioxide, stikstofoxiden en lood om gegevens te verkrijgen waarmee kan worden aangetoond dat wordt voldaan aan de grenswaarden die bij de Richtlijnen 80/779/EEG, 82/884/EEG en 85/203/EEG zijn vastgesteld, totdat de bij die richtlijnen vastgestelde grenswaarden worden ingetrokken. Artikel 10 Verslaglegging De Commissie brengt uiterlijk op 31 december 2003 verslag uit bij het Europees Parlement en bij de Raad over de bij de toepassing van deze richtlijn opgedane ervaring, waarbij met name wordt ingegaan op de resultaten van de recentste gegevens van wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van blootstelling aan zwaveldioxide, verschillende fracties zwevende deeltjes en lood op de gezondheid van de mens en de vorderingen die zijn geboekt ten aanzien van methoden om de concentratie van zwevende deeltjes in de lucht en de depositie van lood op oppervlakken te meten of anderszins te beoordelen. Artikel 11 Tenuitvoerlegging 1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om uiterlijk op 31 december 1999 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis. Wanneer de lidstaten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten. 2. De lidstaten delen de Commissie de tekst van de belangrijke bepalingen van intern recht mede die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. 64 Artikel 12 Sancties De lidstaten stellen de regeling vast voor sancties op inbreuken op de krachtens deze richtlijn vastgestelde nationale bepalingen en nemen alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat deze sancties worden toegepast. De op deze wijze opgelegde sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. De lidstaten stellen de Commissie uiterlijk op 31 december 1999 van die bepalingen in kennis en delen eventuele latere wijzigingen zo spoedig mogelijk mee. Artikel 13 Inwerkingtreding Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen. Artikel 14 Geadresseerden Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten. Gedaan te Brussel, Voor de Raad De Voorzitter 65 Bijlage I GRENSWAARDEN EN ALARMDREMPELS VOOR ZWAVELDIOXIDE I. Grenswaarden voor zwaveldioxide De grenswaarden worden uitgedrukt in ug/m3. Het volume moet genormaliseerd worden op een temperatuur van 293 K en een druk van 101,3 kPa. Middelingstijd Grenswaarde Overschrijdings marge 1 uur 1. Uurgrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 350 ug/m3 mag niet meer dan 24 keer per kalenderjaar worden overschreden 150 ug/m3 (43%) bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2005 Datum waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan 1 januari 2005 24 uur 2. Daggrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 125 ug/m3 mag niet meer dan 3 keer per kalenderjaar worden overschreden geen 1 januari 2005 3. Grenswaarde voor de bescherming van ecosystemen buiten de directe omgeving van bronnen kalenderjaar en winter (1 oktober tot en met 31 maart) 20 ug/m3 geen Tweejaarnade inwerkingtreding van de richtlijn II. Alarmdrempel voor zwaveldioxide 350 ug/m3, gemeten gedurende drie opeenvolgende uren op locaties die representatief zijn voor de luchtkwaliteit boven minimaal 100 km2 o£ indien dit kleiner is, boven een volledige zone of agglomeratie. HL Bij overschrijding van de alarmdrempel voor zwaveldioxide minimaal aan het publiek te verstrekken gegevens De volgende gegevens moeten minimaal aan het publiek worden verstrekt: • de datum en de tijd waarop en de plaats waar de overschrijding zich heeft voorgedaan; • prognoses: - de ontwikkeling van de concentratie (verbetering, stabilisatie of verslechtering), - de reden van de overschrijding en de verwachte ontwikkeling, - het betrokken geografische gebied, 66 - de duur; • de bevolkingsgroep die door de overschrijding kwetsbaar kan zijn; • de door deze kwetsbare bevolkingsgroep te nemen voorzorgsmaatregelen. 67 Bijlage U GRENSWAARDEN VOOR STIKSTOFDIOXIDE EN STIKSTOFMONOXIDE L Grenswaarden voor stikstofdioxide en stikstofmonoxide De grenswaarden worden uitgedrukt in ug/m3. Het volume moet genormaliseerd worden op een temperatuur van 293 K en een druk van 101,3 kPa. Middelingstijd Grenswaarde Overschrijdings marge luur Uurgrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 200 ug/m3 NO2 mag niet meer dan 8 keer per kalenderjaar worden overschreden kalenderjaar 40 ug/m3 N02 Jaargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 50% bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2010 50% bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2010 Datum waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan 1 januari 2010 1 januari 2010 Jaargrenswaarde voor de bescherming van vegetatie buiten de directe omgeving van bronnen kalenderjaar 30 ug/m3 NO + N02 geen Tweejaarnade inwerkingtreding van de richtlijn 68 BIJLAGE m GRENSWAARDEN EN DREMPELCONCENTRATIES VOOR ZWEVENDE DEELTJES I. Grenswaarden voor zwevende deeltjes Middelingstijd Grenswaarde Overschrijdings marge Fase 1 24 uur 1. Daggrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 50 ug/m3 PMio mag niet meer dan 25* keer per jaar worden overschreden kalenderjaar 30 ug/m3 PMio 2. Jaargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens Fase 2 24 uur 1. Daggrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 50 ug/m3 PMio mag niet meer dan 7 keer per jaar worden overschreden kalenderjaar 20 ug/m3 PMio 2. Jaargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 50% bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2005 50% bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2005 [zal uit gegevens worden afgeleid en gelijkwaardig zijn aan de grenswaarde in fase 1] 50% op 1 januari 2005 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2010 Datum waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan 1 januari 2005 1 januari 2005 1 januari 2010 1 januari 2010 Wanneer de overschrijdingen gepaard gaan met ongebruikelijke acute effecten, wordt het aantal toegestane overschrijdingen beperkt tot 14 keer per jaar. 69 ÏI. Drempelconcentraties van PM2,5 met het oog op de toepassing van artikel 5, lid 4 Middelingstijd Drempel concentratie Overschrijdings marge 24 uur 1. Dagdrempel- concentratie voor de j bescherming van de j gezondheid van de mens 40 ug/m3 PM2)5 mag niet meer dan 14 keer per jaar worden overschreden i 1 i ! 1 2. Jaardrempel- I concentratie voor de bescherming van de gezondheid van de mens [ kalenderjaar 20 ug/m3 PM2>5 50% bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2005 50% bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2005 Datum waarop voorzover mogelijk aan de drempel- concentratie moet worden voldaan 1 januari 2005 1 januari 2005 70 Bijlage IV GRENSWAARDE VOOR LOOD I. Grenswaarden voor lood Middelingstijd Grenswaarde Overschrijdings marge Datum waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan kalenderjaar 0,5 ug/m3 Jaargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens 1 januari 2005 100% bij de inwerkingtreding van deze richtlijn, op 1 januari 2001 en daarna om de 12 maanden lineair afnemend tot 0% uiterlijk 1 januari 2005 71 Bijlage V VASTSTELLING VAN DE EISEN VOOR DE BEOORDELING VAN DE CONCENTRATIE VAN ZWAVELDIOXIDE, STIKSTOFOXIDEN, ZWEVENDE DEELTJES EN LOOD IN DE LUCHT BINNEN EEN ZONE OF AGGLOMERATIE L Bovenste en onderste beoordelingsdrempel Als bovenste en onderste beoordelingsdrempel worden vastgesteld: a. zwaveldioxide Bescherming van de gezondheid Bescherming van ecosystemen Bovenste beoordelings- drempel 60% van de daggrenswaarde (75 ug/m3 mag niet meer dan 3 keer per kalenderjaar worden overschreden) Onderste beoordelings- drempel 40% van de daggrenswaarde (50 ug/m3 mag niet meer dan 3 keer per kalenderjaar worden overschreden) 60% van de wintergrenswaarde (12 ug/m3) 40% van de wintergrenswaarde (8 ug/m3) b. stikstofdioxide Uurgrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens Jaargrenswaarde voor de bescherming van de gezondheid van de mens Jaargrenswaarde voor de bescherming van de vegetatie Bovenste beoordelingsdrempel Onderste beoordelingsdrempel 60% van de grenswaarde (120 ug/m3 mag niet meer dan 8 keer per kalenderjaar worden overschreden) 50% van de grenswaarde (100 ug/m3 mag niet meer dan 8 keer per jaar worden overschreden) 70% van de grenswaarde (32 ug/m3) 70% van de grenswaarde (21 ug/m3) 65% van de grenswaarde (26 ug/m3) 65% van de grenswaarde (19,5 Mg/m3) 72 c. zwevende deeltjes De bovenste en onderste beoordelingsdrempel voor PMio zijn gebaseerd op dg, grenswaarden waaraan op 1 januari 2010 moet wórden voldaan. Daggemiddelde Jaargemiddelde 60% van de grenswaarde (30 ug/m3 Bovenste beoordelings- mag niet meer dan 7 keer per drempel kalenderjaar worden overschreden) 40% van de grenswaarde (20 ug/m3 Onderste beoordelings- mag niet meer dan 7 keer per drempel kalenderjaar worden overschreden) 70% van de grenswaarde (14 ug/m3) 50% van de grenswaarde (10 ug/m3) d. lood Bovenste beoordelingsdrempel 70% van de grenswaarde (0,35 ug/m3) Onderste beoordelingsdrempel 50% van de grenswaarde (0,25 ug/m3) Jaargemiddelde IL Bepaling of de bovenste en onderste beoordelingsdrempel worden overschreden Of de bovenste en onderste beoordelingsdrempel worden overschreden, wordt bepaald op basis van de concentraties gedurende de voorgaande vijf jaar wanneer voldoende gegevens beschikbaar zijn. Een beoordelingsdrempel wordt geacht te zijn overschreden als het totale aantal overschrijdingen van de in cijfers uitgedrukte drempelconcentratie gedurende deze vijfjaar groter is dan drie keer het aantal overschrijdingen dat per jaar is toegestaan. Wanneer gegevens over minder dan vijfjaar beschikbaar zijn, kunnen de lidstaten de gegevens van korte meetcampagnes gedurende de periode van het jaar waarin en op de plaatsen waar naar alle waarschijnlijkheid de hoogste verontreiniging wordt gemeten, combineren met resultaten die zijn verkregen uit informatie uit emissie-inventarissen en -modellen om te bepalen of de bovenste en onderste beoordelingsdrempel zijn overschreden. 73 Bijlage VI LOCATIE VAN MONSTERNEMINGSPUNTEN VOOR DE BEOORDELING VAN DE CONCENTRATIE VAN ZWAVELDIOXIDE, STIKSTOFOXIDEN, ZWEVENDE DEELTJES EN LOOD IN DE LUCHT De volgende overwegingen zijn van toepassing op continu en quasi-continu uitgevoerde metingen. I. a) Macroschaal bescherming van de gezondheid van de mens De monsternemingspunten met het oog op de bescherming van de gezondheid van de mens dienen zich op een zodanige plaats te bevinden dat: i. ii. gegevens worden verkregen over de gebieden binnen zones en agglomeraties waar de hoogste concentraties voorkomen waaraan de bevolking direct of indirect kan worden blootgesteld gedurende een periode die in vergelijking met de middelingstijd van de grenswaarde(n) significant is; gegevens worden verkregen over de concentraties in andere gebieden binnen de zones en agglomeraties die representatief zijn voor de blootstelling van de bevolking als geheel en die bruikbare informatie voor het beheer van de luchtkwaliteit opleveren. De monsternemingspunten moeten zich in het algemeen op een zodanige plaats bevinden dat meting van zeer kleine micromilieus in de directe omgeving wordt voorkomen. De monsternemingspunten kunnen representatief zijn voor soortgelijke plaatsen buiten hun directe omgeving. b. bescherming van ecosystemen en andere vegetatie De monsternemingspunten met het oog op de bescherming van ecosystemen of andere vegetatie moeten zich op een zodanige plaats bevinden dat zij representatief zijn voor de luchtkwaliteit buiten de directe omgeving van bronnen als agglomeraties en andere gebieden met bebouwing, indicatie: een monsternemingspunt moet zich op een zodanige plaats bevinden dat het representatief is voor de luchtkwaliteit in een omgeving van minimaal 1 000 km2. installaties en wegen. Ter industriële II. Microschaal Voorzover uitvoerbaar moeten minimaal de volgende richtsnoeren in acht worden genomen: • De lucht moet vrij rond de inlaatbuis kunnen stromen en er mogen geen voorwerpen zijn die de luchtstroom in de omgeving van de monsternemer beïnvloeden (er moet normaal gesproken enkele meters afstand worden gehouden van gebouwen, balkons, bomen en andere obstakels en bij monsternemingspunten die representatief zijn voor de luchtkwaliteit aan de rooilijn minimaal 0,5 meter van het dichtstbijzijnde gebouw). 74 • De hoogte van de inlaatbuis boven de grond moet in het algemeen tussen 1,5 meter (ademhalingshoogte) en 4 meter liggen. In sommige gevallen kan een grotere hoogte (tot 8 meter) nodig zijn. Een grotere hoogte kan ook nuttig zijn als het station representatief moet zijn voor een groot gebied. • De inlaatbuis mag zich niet heel dicht in de omgeving van bronnen bevinden om te voorkomen dat de uitstoot daarvan rechtstreeks en zonder menging met de buitenlucht in de inlaatbuis terechtkomt. • De uitlaatbuis van de monsternemer moet zich op een zodanige plaats bevinden dat de lucht daaruit niet opnieuw in de inlaatbuis terecht kan komen. • Verkeersgerichte monsternemers mogen zich niet binnen 25 meter van een groot kruispunt en niet binnen 4 meter van het midden van de dichtstbijzijnde rijbaan bevinden. • Verkeersgerichte monsternemers voor de meting van NO2 moeten op minder dan 5 meter van de wegrand liggen. • In gebieden met bebouwing moeten verkeersgerichte monsternemers voor de meting van zwevende deeltjes of lood zich op een zodanige plaats bevinden dat ze representatief zijn voor de luchtkwaliteit in de buurt van de rooilijn. Ook met de volgende factoren kan rekening worden gehouden: • storende bronnen; • veiligheid; • toegankelijkheid; • beschikbaarheid van elektriciteit en telefoonlijnen; • zichtbaarheid in vergelijking met de omgeving; • veiligheid van het publiek en personeel; • de wenselijkheid om de monsternemingspunten voor verschillende verontreinigingen op dezelfde plaats onder te brengen; • eisen in verband met ruimtelijke ordening. III. Documentatie en evaluatie van de gekozen locaties De procedures voor de keuze van de locaties moeten tijdens de classificatie volledig worden gedocumenteerd met behulp van bijvoorbeeld windstreekfoto's van de omgeving en een gedetailleerde kaart. De locaties moeten geregeld worden geëvalueerd, waarbij opnieuw documentatie moet worden aangelegd om ervoor te zorgen dat de selectiecriteria in de loop van de tijd geldig blijven. 75 Lidstaten die van plan zijn in het kader van de Richtlijnen 80/779/EEG, 82/884/EEG en 85/203/EEG ingerichte meetstations voor de beoordeling van de concentratie van zwaveldioxide, stikstofdioxide en lood te sluiten of te verplaatsen, dienen de Commissie informatie ter onderbouwing van deze beslissing te verstrekken. 76 Bijlage VU CRITERIA VOOR DE BEPALING VAN HET AANTAL MONSTERNEMINGSPUNTEN VOOR CONTINUMETINGEN VAN DE CONCENTRATIE VAN ZWAVELDIOXIDE, STIKSTOFOXIDEN, ZWEVENDE DEELTJES EN LOOD IN DE LUCHT L Minimaal aantal monsternemingspunten voor continumetingen om in zones en agglomeraties waar continumeting de enige bron van informatie is, te beoordelen of aan de grenswaarden voor de bescherming van de gezondheid van de mens en alarmdrempels wordt voldaan a. Diffuse bronnen Bevolking van de agglomeratie of zone Als de concentratie hoger ligt dan de bovenste beoordelingsdrempel Als de maximale concentratie tussen de bovenste en de onderste beoordelingsdrempel ligt Voor S02 in agglomeraties waar de maximale concentratie lager is dan de onderste beoordelingsdrempel 250 000 500 000 750 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 750 000 3 750 000 4 750 000 6 000 000 2 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Voor N02 en zwevende deeltjes: minimaal één stedelijke station voor één en achtergrond verkeersgericht station b. Puntbronnen Voor de beoordeling van de verontreiniging in de omgeving van puntbronnen moet het aantal monsternemingspunten voor continumetingen worden berekend met inachtneming van de emissiedichtheid, de waarschijnlijke distributiepatronen van de luchtverontreiniging en de mogelijke blootstelling van de bevolking. II. Minimaal aantal monsternemingspunten voor continumetingen om in andere zones dan agglomeraties te beoordelen of aan de grenswaarden voor de bescherming van ecosystemen of andere vegetatie wordt voldaan Als de maximale concentratie Als de maximale concentratie tussen hoger ligt dan de bovenste beoordelingsdrempel de bovenste en de onderste beoordelingsdrempel ligt 1 station per 20 000 km2 1 station per 40 000 km2 77 Bijlage VIII KWALITEITSDOELSTELLINGEN VOOR DE GEGEVENS EN VERZAMELING VAN DE RESULTATEN VAN DE BEOORDELING VAN DE LUCHTKWALITEIT I. Kwaliteitsdoelstellingen voor de gegevens De volgende kwaliteitsdoelstellingen voor de gegevens gelden als richtsnoer voor (vereiste precisie en nauwkeurigheid van de kwaliteitsborgingsprogramma's beoordelingsmethodes en minimaal bestreken tijd en gegevensvastlegging van de metingen). Continumetingen Nauwkeurigheid en precisie van de individuele metingen Minimale gegevensvastlegging Minimaal bestreken tijd Indicatieve metingen Nauwkeurigheid en precisie van de individuele metingen Minimale gegevensvastlegging Minimaal bestreken tijd Modellen Daggemiddelden Maandgemiddelden Jaargemiddelden Objectieve ramingen Stikstofdioxide en zwaveldioxide Zwevende deeltjes en lood 15% 90% 100% 25%) 90% 25% 90% 100% 50% 90% 20%) (om de 5 dagen, 10 gelijkmatig over het jaar gespreide weken of 20% (om de 5 dagen, 10 gelijkmatig over het jaar gespreide weken of willekeurig gespreid over het willekeurig gespreid over het jaar) p. m. 50% 100% jaar) 50% 40% 30% 75% 78 II. Resultaten van de beoordeling van de luchtkwaliteit De volgende informatie dient te worden verzameld voor zones of agglomeraties waar gegevens van andere bronnen dan metingen als aanvulling op de informatie van metingen of als enige middel ter beoordeling van de luchtkwaliteit worden gebruikt: • een beschrijving van de uitgevoerde beoordelingsactiviteiten; • de gebruikte specifieke methoden met een verwijzing naar beschrijvingen van de methode; • bronnen van de gegevens en de informatie; • een beschrijving van de resultaten, met inbegrip van de onzekerheden en met name de omvang van een gebied of, indien relevant, de lengte van wegen binnen de zone of de agglomeratie waar de concentratie hoger ligt dan de grenswaarde(n) of, indien van toepassing, de grenswaarde(n) plus de overschrijdingsmarge(s) en waar de concentratie hoger ligt dan de bovenste beoordelingsdrempel of de onderste beoordelingsdrempel; • voor grenswaarden die gericht zijn op de bescherming van de gezondheid van de mens: de bevolkingsgroep die mogelijkerwijs aan hogere concentraties dan de grenswaarde wordt blootgesteld. Waar mogelijk dienen de lidstaten kaarten samen te stellen met een concentratieverdeling binnen elke zone en agglomeratie. 79 Bijlage IX REFERENTIEMETHODEN VOOR DE BEOORDELING VAN DE CONCENTRATIE VAN ZWAVELDIOXIDE, STIKSTOFOXIDEN, ZWEVENDE DEELTJES EN LOOD I. Analyse van zwaveldioxide [Bijlage V van Richtlijn 80/779/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende grenswaarden en richtwaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide en zwevende deeltjes] II. Referentiemethode voor de analyse van stikstofoxiden [Bijlage IV van Richtlijn 85/203/EEG van de Raad van 7 maart 1985 luchtkwaliteitsnormen voor stikstofdioxide] inzake III. Monsternemingsmethode en referentiemethode voor de analyse van de concentratie van lood in de lucht [Bijlage van Richtlijn 82/884/EEG van de Raad van 3 december 1982 betreffende een grenswaarde van de luchtkwaliteit voor lood] IV. Referentiemethode voor de monsterneming van PMio Als referentiemethode voor de monsterneming van PMio wordt de in prEN 1234142 beschreven methode gebruikt. V. Referentiemethode voor de monsterneming van PM2,5 p. m. VI. Referentietechnieken voor modellering p. m. 42 Luchtkwaliteit - Procedure voor een veldproef om de gelijkwaardigheid van rnonstememingsinethoden voor de PM 1 O-fractie van zwevende deeltjes aan te tonen. 80 Bijlage X PUBLIEKSVOORLICHTINGINDICATOREN I Publieksvoorlichtingindicatoren voor zwaveldioxide Concentratie Middelingstijd Aard van het station Uurindicator voor bescherming van de gezondheid: 350 ug/m3 Dagindicator voor bescherming van de gezondheid: 125 ug/m3 Indicator voor bescherming vegetatie: 20 ug/m3 1 uur 24 uur 1 jaar alle alle op bescherming van de vegetatie gericht station II Publieksvoorlichtingindicatoren voor stikstofoxiden Concentratie Middelingstijd Aard van het station Gezondheidsindicator korte termijn: 200 ug/m3 N02 Gezondheidsindicator lange termijn: 40 ug/m3 NO2 Vegetatie-indicator: 30 ug/m3 NO + NO2 1 uur 1 jaar 1 jaar alle alle op bescherming van de vegetatie gericht station III Publieksvoorlichtingindicatoren voor PMio Concentratie Middelingstijd Aard van het station Gezondheidsindicator korte termijn: 50 ug/m3 Gezondheidsindicator lange termijn: 30 ug/m3 24 uur 1 jaar alle alle 81 IV. Publieksvoorlichtingindicator voor lood 0,5 ug/m3, gemeten over een kalenderjaar. V. Publieksvoorlichtingindicatoren voor PM2 5 met het oog op de toepassing van artikel 5, lid 4 Concentratie Middelingstijd Aard van het station Gezondheidsindicator korte termijn: 40 ug/m3 Gezondheidsindicator lange termijn: 20 ug/m3 24 uur 1 jaar alle alle VT. Normalisatie Voor zwaveldioxide en stikstofoxiden moet het volume worden genormaliseerd op een temperatuur van 293 K en 101,3 kPa. 82 NOTITIE OVER DE VERWACHTE EFFECTEN Effecten van het voorstel op het bedrijfsleven en in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf (MKB) TITEL VAN HET VOORSTEL Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende grenswaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxide, stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood Referentienummer (Repertorium): 1. WAAROM IS. REKENING HOUDEND MET HET SUBSIDIARITEITS BEGINSEL. COMMUNAUTAIRE WETGEVING OP DIT GEBIED VOORNAAMSTE NOODZAKELIJK DOELSTELLINGEN? EN WAT ZIJN DE Op 27 september 1996 heeft de Raad Richtlijn 96/62/EG inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit vastgesteld (de kaderrichtlijn luchtkwaliteit). Zoals in de toelichting bij deze richtlijn is uiteengezet43, is deze bedoeld als een kader voor toekomstige wetgeving van de EG inzake luchtkwaliteit. Deze richtlijn is volledig in overeenstemming met de doelstellingen die in artikel 13 OR van het Verdrag worden vermeld, waaronder het behoud, de bescherming en de verbetering van de kwaliteit van het milieu en de bescherming van de gezondheid van de mens. Met de richtlijn wordt in het bijzonder gestreefd naar de verwezenlijking van de doelstellingen van het vijfde milieuactieprogramma ten aanzien van de luchtkwaliteit: een effectieve bescherming van de bevolking van de Gemeenschap tegen bekende risico's ten gevolge van luchtvervuiling en vaststelling van toegelaten concentraties van verontreinigende stoffen in de lucht waarbij rekening wordt gehouden met de bescherming van het milieu. Krachtens artikel 4 van de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit moet de Commissie voorstellen indienen voor specifieke richtlijnen om de bepalingen voor de verschillende verontreinigende stoffen nader uit te werken. In deze specifieke richtlijnen worden onder andere grenswaarden voor de luchtkwaliteit vastgesteld en eisen voor de beoordeling van het verontreinigingsniveau gespecificeerd. Als eerste komen de verontreinigingen aan de orde waarvoor al EG-wetgeving bestaat: • zwaveldioxide (Richtlijn 80/779/EEG van de Raad van 15 juli 1980); • stikstofdioxide (Richtlijn 85/203/EEG van de Raad van 20 december 1985); • zwevende deeltjes (Richtlijn 80/779/EEG van de Raad van 15 juli 1980); 43 COM(94)109 def. van 4. 7. 1994. 83 • lood (Richtlijn 82/884/EEG van de Raad van 3 december 1982). Voor deze stoffen zijn al in een vroeg stadium grenswaarden vastgesteld, omdat ze overal in de lucht aanwezig zijn en ingrijpende gevolgen voor de gezondheid van de mens en het milieu kunnen hebben. Ook bij verdere maatregelen krachtens de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit houden zij de hoogste prioriteit. Bij de invoering van de bestaande wetgeving is gebleken dat een aantal gebieden bijzondere aandacht vereist, zoals de harmonisatie van beoordelingsstrategieën en de rapportage. Bovendien is er sinds de inwerkingtreding van bovengenoemde wetgeving verder gewerkt van luchtverontreiniging. De grenswaarden in bijgaand voorstel zijn in het licht van de resultaten van dit onderzoek aangepast. aan onderzoek naar de effecten 2. OP WELKE BEDRIJVEN IS HET VOORSTEL VAN INVLOED? In welke sectoren? In dit voorstel worden doelstellingen voor de concentratie van zwaveldioxide, stikstofdioxide (of in sommige gevallen de som van stikstofdioxide en stikstofmonoxide), zwevende deeltjes en lood in de lucht vastgesteld. Met de bestaande en geplande EG-wetgeving voor de uitstoot door auto's en de industrie en andere internationaal overeengekomen maatregelen zullen deze streefwaarden voor een groot deel worden gehaald. De lidstaten moeten zelf bepalen welke maatregelen plaatselijk nog moeten worden genomen ter verbetering van de luchtkwaliteit op de plaatsen waar het risico bestaat dat nog niet aan de grenswaarden wordt voldaan. De richtlijn bevat derhalve geen eisen die rechtstreeks voor de industrie gelden en de effecten kunnen afhankelijk van de beslissingen van de lidstaten over passende maatregelen van plaats tot plaats verschillen. Het is echter duidelijk dat de voorgestelde grenswaarden voor de verschillende stoffen voor sommige sectoren waarschijnlijk meer gevolgen zullen hebben dan voor andere. Het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) van de Vrije Universiteit in Amsterdam heeft een studie voor de Commissie uitgevoerd44 waarbij een evaluatie is gemaakt van economische effecten, onder andere voor de maatregelen waarvoor de kans op rendement als onderdeel van plaatselijke actieplannen het grootst is. Bij de studie is gekeken naar de luchtkwaliteit op regionaal niveau en naar steden waarvoor gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar waren. Er is rekening gehouden met de verwachte daling van de emissie ten gevolge van bestaande EG-wetgeving, de voorstellen naar aanleiding van het programma Auto-olie I en harde toezeggingen van de lidstaten om de emissie van zwavel terug te dringen in het kader van het Verdrag inzake de verplaatsing van luchtverontreiniging over lange afstand van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties. Er is geen rekening gehouden met de later door de Commissie ontwikkelde strategie ter bestrijding van de verzuring. 44 Economie Evaluation of Air Quality Targets for Sulphur Dioxide, Nitrogen Dioxide, Fine and Suspended Particulate Matter and Lead (tweede tussentijds verslag). 84 Zwaveldioxide Uit de voor de Commissie uitgevoerde economische evaluatie is gebleken dat in ongeveer 9% van de onderzochte steden (met 23% van de bevolking in de analyse) het risico blijft bestaan dat bij de huidige ontwikkelingen niet in 2010 aan de voorgestelde grenswaarden wordt voldaan. Om aan de grenswaarden te voldoen zou de emissie in vergelijking met de huidige tendensen met nog eens 10% moeten afhemen. Dit kan in het algemeen waarschijnlijk met het hoogste rendement gebeuren door een daling van de emissie door industriële processen en door het gebruik van brandstof met een laag zwavelgehalte. Toen de studie al was afgerond, is de Commissie gekomen met een strategie ter bestrijding van de verzuring waarin ook voorstellen zijn opgenomen om het zwavelgehalte van zware stookolie met ingang van 1 januari 2000 en van gasolie met ingang van 1 januari 1999 te verlagen45. Deze maatregel zal er sterk toe bijdragen dat reeds op 1 januari 2005 aan de voorgestelde grenswaarden kan worden voldaan. In sommige gebieden kunnen daarnaast afhankelijk van het patroon van het brandstofverbruik en de emissie door de industrie en door huishoudens ter plekke ook nog lokale maatregelen nodig zijn. Deze voorstellen zullen naar verwachting geen significante gevolgen hebben voor de invoer van zware stookolie uit landen buiten de EG. Stikstofoxiden In 31% van de onderzochte steden (met 33% van de bevolking in de analyse) blijft het risico bestaan dat niet in 2010 aan de nieuwe grenswaarden zal worden voldaan, ook als rekening wordt gehouden met nieuwe emissiegrenzen voor het wegverkeer en andere tendensen bij de emissie. Om in deze steden aan de grenswaarden te voldoen zou de emissie met nog eens 8% moeten dalen. De mogelijkheden om deze daling te verwezenlijken zijn: • • • verkeersregulering (rekeningrijden): deze maatregel levert het hoogste rendement op; de invoering van bussen die op vloeibaar petroleumgas (LPG) of gecomprimeerd aardgas rijden; verdergaande maatregelen om de emissie uit stationaire bronnen te beperken (dit levert meestal het laagste rendement op, omdat veel van dergelijke bronnen niet in de gebieden met de hoogste risico's liggen). De verkeersregulering heeft gevolgen voor alle weggebruikers binnen een bepaalde plaats. De invoering van andere brandstoffen voor bussen heeft gevolgen voor de vervoersbedrijven, de fabrikanten van bussen en de brandstofleveranciers. Er kan geen indicatie worden gegeven van de sectoren die gevolgen zullen ondervinden van maatregelen om de emissie door stationaire bronnen te beperken. Dit is afhankelijk van het industrieel ontwikkelingspatroon in de risicolocaties. 45 COM(97)88 def. van 12. 3. 1997. 85 Zwevende deeltjes Zwevende deeltjes vormen een complex mengsel dat niet uit één enkele verontreinigende stof bestaat. Er zijn veel meetmethoden voor dit mengsel, die elk een andere indicator opleveren. In deze richtlijn worden grenswaarden voor zwevende deeltjes voorgesteld die als PMio worden gemeten46. Er zijn veel verschillende bronnen die een bijdrage leveren tot de concentratie van PMio. PMio wordt rechtstreeks door verbrandingsbronnen uitgestoten. In bevolkingscentra levert het wegvervoer een belangrijke bijdrage. Plaatselijk kunnen ook verbranding in huishoudens en de industrie belangrijk zijn. Bij veel industriële processen komt PMio vrij en er is een aantal natuurlijke bronnen, zoals zeezout en stof dat met de wind wordt meegevoerd. PMio ontstaat ook als secundaire verontreiniging door reacties tussen andere verontreinigende stoffen, met name S02, NO2, ammoniak en vluchtige organische stoffen. Alleen voor verbrandingsbronnen zijn er gegevens over emissietendensen in de toekomst beschikbaar. In de voor de Commissie uitgevoerde studie is zowel voor primaire als voor secundaire PMio rekening gehouden met deze tendensen. Op basis hiervan is bepaald dat in ongeveer 70% van de in de analyse opgenomen steden (met 60% van de bevolking in de studie) het risico bestaat dat niet in 2010 aan de voorgestelde grenswaarden wordt voldaan. Om in de hele Gemeenschap aan de grenswaarden te voldoen zijn er ingrijpender maatregelen op communautair en lokaal niveau nodig. In het kader van het programma Auto-olie II wordt op dit moment gekeken naar het rendement van ingrijpender maatregelen om de emissie van PMio uit mobiele en stationaire bronnen te beperken. De Commissie zal eind 1998 op basis van de resultaten van het programma voorstellen voor emissienormen voor auto's en kwaliteitsnormen voor brandstoffen indienen. Door maatregelen krachtens de IPPC-richtlijn zal de emissie door industriële installaties verder worden teruggedrongen. Beslissingen over extra maatregelen op lokaal niveau worden op basis van het patroon van de bronnen op een bepaalde plaats door de lidstaten genomen. Lood in de Met de geleidelijke stopzetting van het gebruik van lood in benzine zal de lucht naar verwachting overal ruim beneden de loodconcentratie voorgestelde grenswaarde van 0,5 ug/m3 dalen, behalve in de onmiddellijke omgeving van bepaalde industriële bronnen. De richtlijn zal vooral gevolgen hebben voor loodsmelterijen. Ook bij smelterijen van andere non-ferrometalen kan de emissie van lood betrekkelijk hoog zijn. Volgens de industrie kunnen de voorstellen ook gevolgen hebben voor sommige fabrikanten van loodaccu's, maar gegevens hierover zijn niet beschikbaar. In welke grootteklassen? Het is niet mogelijk een gedetailleerde analyse te maken van de omvang van de bedrijven die voor S02, N02 en PMio gevolgen kunnen ondervinden, aangezien de plaatselijke actieplannen afhankelijk zijn van de verdeling van de emissiebronnen in 46 De massa van de zwevende deeltjes met een doorsnede van minder dan 10 micron. Dit is een betrekkelijk nieuwe meetmethode voor zwevende deeltjes. In de bestaande EG-wetgeving worden oudere methoden gebruikt om de concentratie te bepalen. 86 het desbetreffende risicogebied. Het is echter waarschijnlijk dat beperkende maatregelen voor deze verontreinigende stoffen kosten voor het midden- en kleinbedrijf zullen opleveren. Met name voor S02 is gebleken dat een beperking van de emissie bij processen behoort tot het pakket maatregelen met het hoogste rendement om aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen. Voor grotere bedrijven is er al een strikte regulering en in sommige gebieden zullen de kosten dan ook wellicht voornamelijk voor rekening van het MKB komen. De casestudies die zijn uitgevoerd met behulp van informatie over loodfabrieken die door de Lead Development Association is verstrekt, zijn representatief voor ongeveer de helft van de Europese productiecapaciteit. Naar verwachting zullen vooral bij enkele primaire en secundaire non-ferrosmelterijen verdergaande maatregelen nodig zijn dan nu reeds zijn gepland. De aan de Commissie verstrekte omzet- en werkgelegenheidscijfers wijzen erop dat geen van deze bedrijven tot het midden- en kleinbedrijf behoort. Algehele effecten Uit een voor de Commissie uitgevoerde studie naar de economische effecten is gebleken dat overschrijdingen van de voorgestelde grenswaarden voor S02, N02 tot steden beperkt zullen blijven. en zwevende deeltjes waarschijnlijk Overschrijdingen van de voorgestelde grenswaarde voor lood zullen zich waarschijnlijk alleen in de directe omgeving van bepaalde industriële installaties voordoen. Voor de steden waarvoor gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar zijn en voor de industriële installaties die lood uitstoten, zijn de totale kosten geraamd op 0,1-0,7 miljard ecu per jaar. Voor deze locaties zijn ook de baten geëvalueerd en waar mogelijk in geld uitgedrukt. Deze bedragen in totaal 5,5-60 miljard ecu per jaar47. De lage ramingen voor de kosten zijn voor de emissiebeperking die nodig is om de gemiddelde concentratie in steden zodanig te verlagen dat deze aan de grenswaarden voldoet. In de hoge ramingen is ook rekening gehouden met verdergaande beperkingen om het hoofd te bieden aan piekconcentraties. Het grote interval voor zwevende deeltjes houdt verband met de onzekerheid van de gegevens over zowel de emissie als de bestrijdingskosten. Het interval voor de ramingen van de baten houdt verband met de onzekerheid over de dosis/effectfuncties en de sterftewaardering. levert extrapolatie voor de Als de onderzochte steden representatief zijn voor de steden in de Gemeenschap als geheel, totale kosten een bedrag van 0,3-2,9 miljard ecu per jaar op. De ramingen voor de baten zijn niet geëxtrapoleerd. Voor sommige gezondheidseffecten lijkt het verband tussen dosis en respons lineair te zijn. Een extra emissiebeperking in steden zou moeten leiden tot een daling van de gevolgen voor de bevolking in de omgeving. Dit effect kan 47 De geraamde baten liggen vooral op het gebied van de gezondheid van de mens en zijn gedeeltelijk met behulp van het begrip "Value of statistical life" (VOSL) berekend. Dit is een maat voor de bereidheid tot betalen om bepaalde risico's te vermijden. Het is geen maat voor de waarde van het leven. Bij de berekening van de baten is geen rekening gehouden met bijvoorbeeld de beschadiging van waardevolle ecosystemen of cultureel erfgoed, waarvan de waarde niet gemakkelijk in geld is uit te drukken. In de ramingen van de kosten zijn alleen de kosten van de beperkende maatregelen opgenomen. Voor een volledige bespreking wordt verwezen naar hoofdstuk 3 van de toelichting bij het voorstel. 87 niet worden verdisconteerd door alleen de ramingen voor de steden te extrapoleren (zie tabel 1 ). Tabel 1: Kosten en baten (in miljoenen ecu per jaar) Verontreiniging Geraamde kosten voor steden met gegevens Geraamde baten voor steden met gegevens Geraamde kosten voor de Gemeenschap als geheel Zwaveldioxide Stikstofoxiden 4-48 5-285 85-3. 784 408 - 5 900 12-150 15-855 Zwevende deeltjes 50 - 300 5 000-51250 250 -1 500 Lood Totaal 12-40 3,5 - 5,8 12-404» 71 - 673 5 497 - 60 940 299 - 2 875 Zijn er specifieke geografische gebieden in de Gemeenschap waar deze bedrijven zich bevinden? Zwaveldioxide De meeste probleemgebieden zullen waarschijnlijk in de zuidelijke lidstaten te vinden zijn. Ook in sommige steden in Noord-Europa waar nog veel steenkool voor woningverwarming wordt gebruikt, kunnen zich problemen voordoen. Stikstofoxiden De onderzochte steden waar de grootste risico's bestaan dat niet aan de grenswaarden wordt voldaan, liggen vooral in de zuidelijke lidstaten. Beperktere plaatselijke maatregelen kunnen echter ook elders nodig zijn. Zwevende deeltjes Slechts voor 35 steden bevat de database voor de huidige luchtkwaliteit gegevens over PMio. Voor Oostenrijk, België, Denemarken, Ierland, Italië, Griekenland en Finland zijn geen gegevens beschikbaar. Dit beperkt de mogelijkheden om de resultaten te extrapoleren en te analyseren of er geografische verschillen zijn ten aanzien van de effecten. De beschikbare gegevens wijzen erop dat de concentratie binnen de Gemeenschap van noord naar zuid en van west naar oost toeneemt. Deze tendens kan voor een gedeelte worden veroorzaakt door een grotere bijdrage van natuurlijke bronnen in de drogere zuidelijke lidstaten. De voorstellen van de Commissie bevatten speciale bepalingen voor gebieden met hoge concentraties van PMio uit natuurlijke bronnen. 48 De kosten voor lood hebben betrekking op specifieke industrielocaties en niet op het stadsmilieu als geheel; deze kosten zijn derhalve niet geëxtrapoleerd. 88 Lood De concentratie van lood in de lucht in de onmiddellijke omgeving van een industriële installatie is afhankelijk van een aantal factoren, zoals de capaciteit en het ontwerp van de installatie. Bedrijfsspecifieke informatie die door de industrie is verstrekt, wijst erop dat in de omgeving van bepaalde industriële installaties in België, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk de toepassing van BBT alleen niet voldoende zal zijn om aan de voorgestelde grenswaarden te voldoen. 3. WELKE MAATREGELEN MOETEN DE BEDRIJVEN NEMEN OM AAN DE VOORGESTELDE WETGEVING TE VOLDOEN? Met de bestaande EG-wetgeving voor de emissie door voertuigen en de industrie en andere internationaal overeengekomen maatregelen zal er tot op grote hoogte voor worden gezorgd dat in veel delen van de Gemeenschap aan de grenswaarden wordt voldaan. Het rendement van ingrijpender maatregelen binnen de EG voor mobiele bronnen en eventueel ook stationaire bronnen zal in het kader van het programma Auto-olie II aan de orde komen. Voor de gebieden waar ingrijpender maatregelen nodig zijn, moeten de lidstaten aan de hand van de plaatselijke omstandigheden bepalen hoe dit het best kan gebeuren. Voor zwaveldioxide, stikstofdioxide en zwevende deeltjes zullen waarschijnlijk verschillende mogelijkheden beschikbaar zijn. Voor lood zal een beperking van de emissie door bepaalde industriële installaties nodig zijn, waarbij het met name gaat om de diffuse emissie door bepaalde primaire en secundaire non-ferrometaalsmelterijen. 4. WELKE ECONOMISCHE EFFECTEN ZIJN VAN DE VOORGESTELDE WETGEVING TE VERWACHTEN? Op de werkgelegenheid en op de investeringen en de oprichting van nieuwe bedrijven De extra kosten die nodig zijn om aan de voorgestelde nieuwe grenswaarden voor SO2 en NO2 te voldoen, zijn gering en zullen naar verwachting geen grote gevolgen voor het bedrijfsleven hebben. De extra kosten om aan de grenswaarden voor PMio te voldoen zijn gering in vergelijking met het BBP van de Gemeenschap als geheel, maar brengen meer onzekerheid met zich mee. In het voorstel van de Commissie voor een strategie in twee fasen wordt rekening gehouden met deze onzekerheid. De grenswaarden voor de met het wegverkeer samenhangende verontreinigende stoffen (NO2 en zwevende deeltjes) zullen aanzetten tot een intensiever gebruik van voertuigen die op schonere brandstoffen als aardgas en LPG rijden, en tot de ontwikkeling van nieuwe technologie, zoals deeltjesfilters, om de emissie in uitlaatgassen van voertuigen op klassieke brandstoffen terug te dringen. De geraamde investeringskosten voor individuele installaties waar lood wordt geproduceerd, lopen uiteen van 0,5 tot 3% van de loodomzet. De extra kosten voor de bronnen van verontreiniging moeten worden vergeleken met de omzetstijging, de toegevoegde waarde en de werkgelegenheid in de sectoren die de bestrijdingstechnologie leveren. De positieve effecten op de werkgelegenheid, de investeringen en de oprichting van nieuwe bedrijven zullen worden versterkt door de kwaliteit van de toegevoegde waarde, aangezien deze op recent ontwikkelde technologie is gebaseerd en derhalve een stimulans voor de vooruitgang van de techniek betekent. 89 Op het concurrentievermogen van het bedrijfsleven De voorstellen zullen naar verwachting geen gevolgen hebben voor het concurrentievermogen van de meeste sectoren. Individuele installaties waar lood wordt geproduceerd, met name oudere installaties die meestal de grootste problemen hebben met het beheer van de diffuse emissie en de installaties die nu al verlies maken, lopen de grootste kans negatieve gevolgen te ondervinden. 5- BEVAT HET VOORSTEL MAATREGELEN TENEINDE REKENING TE HOUDEN MET DE SPECIFIEKE SITUATIE VAN HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF (BIJVOORBEELD MINDER STRENGE OF ANDERE EISEN)? Aangezien in het voorstel normen voor de luchtkwaliteit worden vastgesteld en geen directe eisen aan bedrijven worden opgelegd, bevat het geen expliciete bepalingen voor het midden- en kleinbedrijf. De kaderrichtlijn inzake de luchtkwaliteit is echter zodanig opgezet dat de effecten van maatregelen die voortvloeien uit specifieke wetgeving worden beperkt, waarbij de nadruk vooral ligt op monitoring en saneringsmaatregelen in gebieden waar de verontreinigingsniveaus het hoogst zijn. Van de vier verontreinigende stoffen die in dit voorstel aan de orde komen, zijn zwevende deeltjes degene waarvan de meest ingrijpende gevolgen voor de gezondheid van de mens kunnen worden verwacht. De gegevens in de emissiedatabase en de mogelijkheden voor emissiebestrijding zijn voor zwevende deeltjes echter beperkter dan voor de andere verontreinigingen. Daarom is in dit voorstel voor zwevende deeltjes gekozen voor een aanpak in twee fasen, waarbij uiterlijk op 1 januari 2005 aan de grenswaarden van de eerste fase moet worden voldaan en uiterlijk op 1 januari 2010 aan de strengere grenswaarden van de tweede fase. De Commissie zal uiterlijk op 31 december 2003 verslag uitbrengen bij de Raad en het Parlement over de meest recente vorderingen bij de wetenschappelijke en technische inzichten omtrent zwevende deeltjes en hun gevolgen en kan daarbij indien nodig wijzigingen van de streefwaarden voor de tweede fase voorstellen. Door de aanpak in twee fasen beschikken de lidstaten over de nodige flexibiliteit om verschillende tijdschema's vast te stellen voor eventuele plaatselijke eisen voor verschillende sectoren of verschillende grootteklassen. 6. RAADPLEGING Bij de formulering van haar voorstel heeft de Commissie gebruikgemaakt van stellingnames van kleine technische werkgroepen, bestaande uit deskundigen van vijf of zes lidstaten, het bedrijfsleven, de NGO's, het Europees Milieuagentschap, de Wereldgezondheidsorganisatie, vertegenwoordigers van andere internationale wetenschappelijke groeperingen en de Commissie. In de loop van 1996 en 1997 heeft de Commissie vier vergaderingen van de Stuurgroep luchtverontreiniging gehouden om de vorderingen bij deze werkzaamheden en bij de aparte economische evaluatie te bespreken (8 en 9 februari 1996, 2 en 3 mei 1996, 17 en 18 december 1996 en 13 en 14 februari 1997). Hier wordt een overzicht gegeven van de standpunten van de industrieverenigingen, zoals deze tijdens de laatste 90 vergadering op 13 en 14 februari en in latere correspondentie naar voren zijn gebracht. Zwaveldioxide De UNICE is van mening dat gezien de investeringen die het bedrijfsleven nu al doet om de emissie krachtens eerder afgesproken maatregelen te beperken het jaar 2010 moet worden aangehouden als datum om aan de nieuwe grenswaarden te voldoen. In deze eerder afgesproken maatregelen zijn geen voorstellen opgenomen om het zwavelgehalte van bepaalde vloeibare brandstoffen met ingang van 1999 en 2000 te beperken. Deze verdergaande maatregelen zullen leiden tot een snelle extra beperking van de emissie van S02 in de gebieden waar de risico's het hoogst zijn dat de bevolking aan hogere concentraties dan de voorgestelde grenswaarden wordt blootgesteld. In het licht van deze gegevens en de resultaten van recente studies in Europa en de Verenigde Staten die wijzen op een verband tussen de gezondheid en veranderingen in de S02-concentratie bij lagere concentraties dan de richtsnoeren van de WHO waarop de voorgestelde grenswaarden zijn gebaseerd, is de Commissie van mening dat het wenselijk en uitvoerbaar is 2005 als uiterste termijn aan te houden. Stikstofoxiden De UNICE is van mening dat het moeilijk zal zijn aan de voorgestelde uurgrenswaarde van 200 ug/m3 als 99,9-percentiel van de gedurende het hele jaar gemeten waarden te voldoen, met name in de buurt van puntbronnen. 200 ug/m3 is de uurrichtwaarde van de WHO voor NO2 met het oog op de bescherming van de gezondheid van de mens. Krachtens Richtlijn 85/203/EEG van de Raad geldt sinds 1 juli 1987 een grenswaarde van 200 ug/m3 als 98-percentiel van de gedurende het hele jaar gemeten uurwaarden. Dit betekent dat deze concentratie in de loop van het jaar gedurende 178 uur mag worden overschreden. Uit door de lidstaten verstrekte informatie blijkt dat vrijwel overal aan deze bestaande grenswaarde wordt voldaan en dat er alleen in enkele zuidelijke lidstaten nog problemen zijn vanwege de plaatselijke klimaatomstandigheden. Naar schatting zal de emissie van N 02 ten gevolge van maatregelen die reeds vóór 1997 door de Commissie zijn overeengekomen of vastgesteld, in de hele Gemeenschap dalen van 13 370 kiloton in 1990 tot 6 291 kiloton in 2010. De later door de Commissie vastgestelde strategie inzake verzuring zal tot een nog verdere daling leiden. De Commissie is van mening dat de voorgestelde nieuwe grenswaarde voor NO2 haalbaar is als verdere stap ter bescherming van de gezondheid van de mens tegen luchtverontreiniging. Zwevende deeltjes De UNICE heeft in het algemeen bedenkingen in verband met de twijfels omtrent de effecten van verontreiniging en de kosten van emissiebeperking, maar dit geldt vooral voor zwevende deeltjes. Zij is het ermee eens dat een aanpak in twee fasen voor zwevende deeltjes verstandig is, maar stelt voor dat er uitsluitend voorlopige grenswaarden worden vastgesteld totdat nadere gegevens beschikbaar zijn. De kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit kent geen voorlopige grenswaarden. Maatregelen om zowel de concentraties te beperken als de gegevens te verzamelen aan de hand waarvan de doelstellingen en strategieën verder kunnen worden 91 verfijnd naarmate er vorderingen worden gemaakt, gaan gepaard met bindende grenswaarden. De Commissie is van mening dat het tweetrapsproces dat met de onderhavige richtlijn wordt ingezet, het kader creëert dat nodig is voor verdere vooruitgang. Zij is van mening dat in het licht van recente studies naar de effecten van zwevende deeltjes op de gezondheid de eerste maatregelen om de concentraties terug te dringen zo spoedig mogelijk moeten worden genomen. Zij is het er echter wel mee eens dat de strategie voor deze verontreinigende stof in de Gemeenschap ruimte moet bieden om de doelstellingen en maatregelen verder te verfijnen naarmate er ten gevolge van deze eerste maatregelen meer informatie beschikbaar is. De met het onderhavige voorstel ingezette strategie in twee fasen is een deugdelijke basis voor zowel maatregelen op korte termijn als aanpassing aan de ontwikkeling van de kennis. Lood De UNICE stelt dat er speciale bepalingen moeten komen voor de concentratie van lood in de lucht in de onmiddellijke omgeving van bepaalde gespecificeerde industriële installaties waarvan kan worden aangetoond dat ze onmogelijk alleen door de toepassing van BBT in 2005 aan de voorgestelde grenswaarde van 0,5 ug/m3 kunnen voldoen. Zij stellen een grenswaarde van 1,0 ug/m3 voor, die in 2003 zou moeten worden geëvalueerd. Bij deze evaluatie zou moeten worden nagegaan of er voor 2010 een herziene norm zou kunnen worden vastgesteld en met name of het loodprobleem in de onmiddellijke omgeving van deze installaties beter via een grenswaarde voor de depositie kan worden aangepakt. De Commissie heeft geconstateerd dat de concentraties in de omgeving van sommige loodsmelterijen nu al lager liggen dan 0,5 ug/m3. Zij is derhalve niet overtuigd van de noodzaak om voor andere smelterijen een hogere grenswaarde vast te stellen. Zij is het ermee eens dat in het oog moet worden gehouden of de ontwikkeling van een grenswaarde voor de depositie van lood technisch haalbaar is. Zij stelt derhalve voor uiterlijk op 31 december 2003 een nader verslag over lood bij de Raad en het Europees Parlement in te dienen. 92 ISSN 0254-1513 COM(97) 500 def. DOCUMENTEN NL 14 12 Catalogusnummer : CB-CO-97-525-NL-C ISBN 92-78-25799-0 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg <t 3 1