title: Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Εφαρμογή της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης

eurovoc_concepts:
application of EU law
chemical fertiliser
pollution control measures
pollution from agricultural sources
water pollution

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ίΐ it Βρί'ξ&λρς, 01. 10 1997 COM(97) 473 TÎ λικό ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Εφαρμογή της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2. 1 Το πρόβλημα της νιτρορρύπανσης 2. 2 Τα αίτια του προβλήματος της νιτρορρύπανσης 2. 3 Ιστορικό της οδηγίας 2. 4 Η οδηγία σε γενικές γραμμές 3. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 3. 1 Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο. 3. 2 Κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής 3. 3 Χαρακτηρισμός ευπρόσβλητων ζωνών 3. 4 Παρακολούθηση 3. 5 Προγράμματα δράσης 3. 6 Συνοπτικές εκθέσεις 4. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΠΙ ΠΑΡΑΒΑΣΕΙ 5. ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΕΙ Η ΟΔΗΓΙΑ; 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 3 4 4 5 5 6 7 7 8 9 12 13 14 16 17 17 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ενώ έχουν παρέλθει έξι έτη από την έκδοση της οδηγίας για τη νιτρορρύπανση1, τα περισσότερα κράτη μέλη δεν την εφαρμόζουν, με αποτέλεσμα η ρύπανση των υδάτων από νιτρικά ιόντα να εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα σε όλες τις χώρες της Κοινότητας. Σε πολλές πηγές πόσιμου νερού, η συγκέντρωση νιτρικών ιόντων υπερβαίνει την οριακή τιμή των 50 mg/1, που έχει καθοριστεί για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, τόσο στην οδηγία για τα επιφανειακά ύδατα που προορίζονται για την παραγωγή πόσιμου νερού2, όσο και στην οδηγία για το πόσιμο νερό. 3. Οι εισροές νιτρικών ιόντων από τα κράτη μέλη στη Βόρεια Θάλασσα, στη Βαλτική, στη Μεσόγειο και στον Εύξεινο Πόντο έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα από περιβαλλοντική άποψη, καθώς προκαλούν ευτροφισμό. Λόγω του διάχυτου χαρακτήρα της νιτρορρύπανσης, ο περιορισμός της γίνεται πρόκληση για την κοινοτική πολιτική σε θέματα περιβάλλοντος, για τον πρόσθετο λόγο ότι ο κυρίως υπεύθυνος για τη νιτρορρύπανση, ο αγροτικός τομέας, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις μεταβολές των χρήσεων της γης, οι οποίες έχουν επιπτώσεις στην οικονομική βιωσιμότητα του. Πριν από έξι έτη, το 1991, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία για τη νιτρορρύπανση, η οποία αποσκοπεί στον περιορισμό της ρύπανσης των υδάτων που προκαλείται άμεσα ή έμμεσα από νιτρικά ιόντα γεωργικής προέλευσης και στην πρόληψη της περαιτέρω ρύπανσης αυτού του είδους. Η έκδοση της οδηγίας αυτής αποτέλεσε σημαντικό βήμα στην εξέλιξη της πολιτικής στον τομέα των υδάτων, δεδομένου ότι στις διατάξεις της τηρούνται και οι δύο θεμελιώδεις αρχές "ο ρυπαίνων πληρώνει" και "πρόληψη στην πηγή" και επιχειρείται να αντιμετωπιστεί η διάχυτη ρύπανση. Μολονότι τα σημαντικότερα από τα μέτρα που προβλέπονται στην οδηγία ακόμη δεν έχουν εφαρμοστεί σε πολλά κράτη μέλη, διαφαίνεται ήδη μια σθεναρή αντίδραση στις απαιτήσεις της οδηγίας σε ορισμένους κύκλους, η οποία είναι πιθανόν να συντελεί στην πλημμελή εφαρμογή της στο σύνολο της Κοινότητας. Η Επιτροπή θεωρεί την κατάσταση που επικρατεί εξαιρετικά σοβαρή. Μέχρι σήμερα, έχουν κινηθεί οι νόμιμες διαδικασίες κατά 13 από τα 15 κράτη μέλη για παράλειψη μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο ή/και εσφαλμένη εφαρμογή της οδηγίας. Η παρούσα έκθεση σχετικά με την εφαρμογή, την οποία επιβάλλει το άρθρο 11 της οδηγίας, είναι επομένως μια ευκαιρία που έρχεται την κατάλληλη στιγμή για να προβληθεί η σοβαρή απουσία προόδου ως προς την εφαρμογή της οδηγίας εκ μέρους των κρατών μελών. Η έκθεση αρχίζει με μια σύντομη επισκόπηση του πλαισίου της οδηγίας για να συνεχιστεί με την ανάλυση της σημερινής κατάστασης όσον αφορά την εφαρμογή της. Στο τελευταίο κεφάλαιο καταδεικνύεται γιατί η Επιτροπή, με δεδομένο τον αργό ρυθμό της εφαρμογής, δεν θεωρεί σκόπιμο προς το παρόν να υποβάλει προτάσεις για αναθεώρηση της οδηγίας. ΕΕ αριθ. L 375 της 31. 12. 1991, ο. 1 - Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 1991, για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης ΕΕ αριθ. L 194 της 25. 7. 1975, σ. 26 - Οδηγία 75/440/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί της απαιτούμενης ποιότητας των υδάτων επιφανείας που προορίζονται για την παραγωγή ποσίμου ύδατος στα κράτη μέλη ΕΕ αριθ. L 229 της 30. 8. 1980, σ. 11 - Οδηγία 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού 3 2. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2. 1 Το πρόβλημα της νιτρορρύπανσης Η συγκέντρωση νιτρικών ιόντων στο πόσιμο νερό έχει ρυθμιστεί νομοθετικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 1980 με την έκδοση της οδηγίας για το πόσιμο νερό. Η οδηγία αυτή, ορίζει ως κατευθυντήρια τιμή για τα νιτρικά ιόντα τα 25 mg/1 και ανώτατη επιτρεπτή συγκέντρωση 50 mg/1. Τα επίπεδα αυτά είναι σήμερα ευρέως αποδεκτά για τους σκοπούς της προστασίας της δημόσιας υγείας και είναι σημαντικό ότι δεν αμφισβητήθηκαν από τα κράτη μέλη κατά τις διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο της πρότασης της Επιτροπής για αναθεώρηση της οδηγίας. Η παρουσία νιτρικών ιόντων στο πόσιμο νερό θεωρείται πρόβλημα δημόσιας υγείας, επειδή τα νιτρικά ιόντα ανάγονται αμέσως στο σώμα προς νιτρώδη. Η κύρια δράση των νιτρωδών ιόντων είναι η οξείδωση της αιμοσφαιρίνης προς μεθαιμοσφαιρίνη, η οποία αδυνατεί να μεταφέρει το οξυγόνο στους ιστούς. Η μεταφορά λιγότερου οξυγόνου εκδηλώνεται ιδιαίτερα στα βρέφη ηλικίας μέχρι έξι μηνών, προκαλώντας την παθολογική κατάσταση μεθαιμοσφαιριναιμία ή σύνδρομο της κυάνωσης των βρεφών. Το φαινόμενο αυτό έχει παρατηρηθεί μόνον όταν τα επίπεδα των νιτρικών ιόντων υπερβαίνουν κατά πολύ την τιμή των 50 mg/1, οπότε η τιμή αυτή εξασφαλίζει επαρκή προστασία έναντι του ανωτέρω κινδύνου. Επιπλέον, τα νιτρώδη ιόντα αντιδρούν με χημικές ενώσεις του στομάχου, σχηματίζοντας προϊόντα που έχει διαπιστωθεί ότι είναι καρκινογόνα για πολλά είδη ζώων, αν και, προς το παρόν, υπάρχουν μόνο ενδείξεις για καρκινογένεση στον άνθρωπο. Παρόλα αυτά, ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων δικαιολογεί απόλυτα την προληπτική προσέγγιση που εφαρμόστηκε για τον καθορισμό της συγκεκριμένης παραμέτρου4. Στην αξιολόγηση Dobris5 γίνεται αναφορά σε μοντέλα συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων προερχομένων από απόπλυση από καλλιεργούμενα εδάφη, από τα οποία προκύπτει ότι, στο 87% των γεωργικών εκτάσεων της Ευρώπης, οι συγκεντρώσεις νιτρικών ιόντων στα υπόγεια ύδατα υπερβαίνουν την κατευθυντήρια τιμή των 25 mg/1, ενώ στο 22%, υπερβαίνουν την τιμή των 50 mg/1. Σε πολλές περιοχές τα επίπεδα αυτά παρουσιάζουν άνοδο, με αποτέλεσμα υφιστάμενες πηγές πόσιμου νερού να πρέπει να κλείνουν ή να υποβάλλονται σε δαπανηρές διεργασίες καθαρισμού που επιβαρύνουν τον καταναλωτή. ιόντων είναι επίσης σημαντικοί Τα υψηλά επίπεδα νιτρικών παράγοντες ευτροφισμού, ιδιαίτερα των θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών. Στις περιοχές αυτές προκαλούν μεγάλη αύξηση των φυκών, η οποία έχει ως αποτέλεσμα αισθητές αλλαγές στο οικοσύστημα, συνήθως επιζήμιες. Έχει διαπιστωθεί ότι οι μεγάλες εκτάσεις των ακτών της Βόρειας Θάλασσας καθώς και της Μεσογείου μαστίζονται από ευτροφισμό. Ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να περιοριστεί ο Ας σημειωθεί εν προκειμένω ότι, τον Απρίλιο του 1997, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας επανεξέτασε τις κατευθυντήριες τιμές που έχει καθορίσει για την περιεκτικότητα του πόσιμοι) νερού σε νιτρικά και νιτρώδη ιόντα και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, με βάση τα τελευταία επιστημονικά στοιχεία, θα πρέπει να διατηρηθεί η τιμή των 50 mg/1. Stanners D, Bourdeau Ρ; Eds. (1995) Europe's Environment, The Dobris Assessment, EEA 4 ευτροφισμός αυτός είναι η μείωση των εισροών νιτρικών ιόντων και άλλων πηγών αζώτου. 2. 2 Τα αίτια του προβλήματος της νιτρορρύπανσης Κεντρικός στόχος των μεταπολεμικών γεωργικών πολιτικών ήταν η μεγιστοποίηση της παραγωγής. Η στήριξη των τιμών και οι εγγυημένες αγορές έτειναν να ευνοούν τις εντατικές μεθόδους παραγωγής. Αυτό συνέβη στην ΕΕ με την κοινή γεωργική πολιτική της αλλά και σε άλλες χώρες. Γενικά, η τακτική αυτή, που υπήρξε πολύ αποτελεσματική στην επίτευξη μεγαλύτερης παραγωγής, είχε επιπτώσεις στο περιβάλλον που σήμερα πλέον διαπιστώνεται ότι ήσαν επιβλαβείς. Από την άποψη της νιτρορρύπανσης, η εντατική παραγωγή οδήγησε σε μεγαλύτερη χρήση χημικών λιπασμάτων και, το σημαντικότερο, στη συγκέντρωση του ζωικού κεφαλαίου σε μικρές εκτάσεις γης. Σε ορισμένες περιφέρειες της ΕΕ, η εντατική κτηνοτροφία είχε ως αποτέλεσμα διαρθρωτικά πλεονάσματα των ποσοτήτων παραγόμενης κοπριάς. Με άλλα λόγια, συγκεντρώνεται περισσότερη κοπριά απ' όση μπορεί να διατεθεί στο έδαφος χωρίς να προκαλέσει νιτρορρύπανση. Από τη στιγμή που η νιτρορρύπανση εγκαταλείπει τα στρώματα του εδάφους που καταλαμβάνονται από τα ριζώματα, μπορεί να χρειαστούν πολλά έτη για να φθάσει σε φυσικά ύδατα. Μεγάλο ποσοστό πράγματι των σημερινών υψηλών συγκεντρώσεων νιτρικών ιόντων στα ύδατα οφείλεται στις γεωργικές πρακτικές των περασμένων δεκαετιών. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι σημερινές γεωργικές πρακτικές θα είναι καθοριστικές για τα μελλοντικά επίπεδα νιτρορρύπανσης6. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, την τελευταία δεκαετία, έχει σημειωθεί βελτίωση των γεωργικών πρακτικών από περιβαλλοντικής πλευράς, είναι ωστόσο πάντοτε ακριβές ότι οι γεωργικές πρακτικές και τα διαρθρωτικά εκ τούτου, πλεονάσματα συντελούν στη νιτρορρύπανση. Ως εξακολουθεί να είναι απαραίτητο να αλλάξουν οι τρέχουσες γεωργικές πρακτικές. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει δεσμευθεί να τηρεί την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει". Σε ό,τι αφορά την οδηγία για τη νιτρορρύπανση, αυτό συνεπάγεται ότι το κόστος των μέτρων που απαιτούνται για να αλλάξουν οι τρέχουσες πρακτικές, ώστε να περιοριστεί η ρύπανση, θα πρέπει να βαρύνει τις ίδιες τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Οι αλλαγές στην κοινή γεωργική πολιτική, όπως οι μεταρρυθμίσεις MacSharry του 1992, που είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθούν οι τιμές στήριξης, και ο αγροπεριβαλλοντικός κανονισμός7, θα υποβοηθήσουν την τακτική αυτή, όπως και κάθε άλλη μεταρρύθμιση που μεταθέτει το κέντρο βάρους από τη στήριξη της παραγωγής. 2. 3 Ιστορικό της οδηγίας Κατά την υπουργική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στη Φραγκφούρτη το 1988 με θέμα τα ύδατα, επανεξετάστηκε η υφιστάμενη νομοθεσία και προσδιορίστηκαν ορισμένες βελτιώσεις που θα Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς η τυχόν εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής, όπως συνέβη στη Δυτική Ευρώπη κατά τη μεταπολεμική περίοδο, είναι πιθανόν να οδηγήσει σε αύξηση της ρύπανσης των υδάτων από νιτρικά ιόντα γεωργικής προέλευσης. ΕΕ αριθ. L 215 της 30. 7. 1992, σ. 85 - Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 του Συμβουλίου της 30ής Ιουνίου 1992 σχετικά με μεθόδους γεωργικής παραγωγής που συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος καθώς και με τη διατήρηση του φυσικού χώρου 5 μπορούσαν να επέλθουν και κενά που θα μπορούσαν να συμπληρωθούν. Αποτέλεσμα αυτού μέχρι σήμερα ήταν να εκδώσει το Συμβούλιο την οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων8 και την οδηγία για τη νιτρορρύπανση. Ο κύκλος ζωής της οδηγίας για τη νιτρορρύπανση άρχισε με την "πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με κοινοτικά μέτρα για την προστασία των γλυκέων, παράκτιων και θαλάσσιων υδάτων από τη ρύπανση που προκαλείται από νιτρικά ιόντα από διάσπαρτες πηγές"9. Το 1990 δημοσιεύθηκε τροποποιημένη πρόταση10 μετά τη γνο)μοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου". Συνολικά, χρειάστηκαν σχεδόν τρί(χ έτη διαπραγματεύσεων για την οδηγία, η οποία εγκρίθηκε τελικά επί δανικής προεδρίας, καθώς υπεγράφη στις 12. 12. 1991 και κοινοποιήθηκε στα κράτη μέλη στις 19. 12. 1991. 2. 4 Η οδηγία σε γενικές γραμμές Η οδηγία έχει διττό στόχο: τη μείωση της ρύπανσης των υδάτων που προκαλείται άμεσα ή έμμεσα από νιτρικά ιόντα γεωργικής προέλευσης και την πρόληψη της περαιτέρω ρύπανσης αυτού του είδους. Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, η οδηγία επιβάλλει στα κράτη μέλη να προσδιορίσουν τα ύδατα που υφίστανται ρύπανση και τα ύδατα που ενδέχεται να την υποστούν και να χαρακτηρίσουν ευπρόσβλητες ζώνες12 με βάση τα αποτελέσματα της παρακολούθησης που απαιτεί η οδηγία. Για τις εν λόγω ζώνες τα κράτη μέλη οφείλουν να καταρτίσουν προγράμματα δράσης που περιλαμβάνουν μέτρα υποχρεωτικής εφαρμογής σχετικά με τις γεωργικές πρακτικές, στα οποία συγκαταλέγεται ο καθορισμός μέγιστης ποσότητας κοπριάς που μπορεί να διασπείρεται στο έδαφος κατ' έτος. Τα κράτη μέλη οφείλουν επίσης να θεσπίσουν έναν τουλάχιστον κώδικα ορθής γεωργικής πρακτικής, του οποίου η εφαρμογή είναι προαιρετική εκτός των ευπρόσβλητων ζωνών αλλά υποχρεωτική στο εσωτερικό τους. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να παρακολουθούν τις συγκεντρώσεις νιτρικών ιόντων στα ύδατα για να αξιολογούν την αποτελεσματικότητα των μέτρων που λαμβάνουν. Το χρονοδιάγραμμα της εφαρμογής της οδηγίας παρατίθεται κατωτέρω στον πίνακα 1. 8 ΕΕ αριθ. L 135 της 30. 5. 1991, σ. 40 - Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1991 για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων 9 ΕΕ αριθ. C 54 της 3. 3. 1989,σ. 4 10 ΕΕ αριθ. C 51 της 2. 3. 1990,σ. 12 11 ΕΕ αριθ. C 158 της 26. 6. 1989, σ. 487 12 Από τεχνική άποψη, όταν ένα κράτος μέλος χαρακτηρίζει το σύνολο του εδάφους του βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 5 της οδηγίας, αυτό δεν καλείται ευπρόσβλητη ζώνη. Οι απαιτήσεις όμως στην περίπτωση αυτή είναι ακριβώς οι ίδιες και, συνεπώς, όταν στο κείμενο γίνεται αναφορά σε ευπρόσβλητες ζώνες, ο όρος αυτός καλύπτει και τα κράτη μέλη που κάνουν χρήση του άρθρου 3 παράγρααφος 5, εκτός από τα σημεία που αναλύονται οι σχετικές με την παρακολούθηση απαιτήσεις. 6 Πίνακας 1: Χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της οδηγίας Απαίτηση Σχετικό άρθρο της οδηγίας Ρητά οριζόμενη ημερομηνία συμμόρφωσης13 Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο 12 20. 12. 1993 Παρακολούθηση 5 παρ. 6 ή 6 20. 12. 1993 Χαρακτηρισμός ευπρόσβλητων ζωνών Θέσπιση κώδικα ορθής γεωργικής πρακτικής 3 4 Κατάρτιση προγράμματος δράσης του πρώτου τετραετούς 5 Υποβολή συνοπτικής έκθεσης στην Επιτροπή ίο Ολοκλήρωση χαρακτηρισμών της αναθεώρησης των 3 Έναρξη του έτους στη διάρκεια του οποίου 5 επιτρέπεται η διασπορά στο έδαφος 210 kg Ν ανά εκτάριο κατ' ανώτατο όριο Λήξη της ισχύος του πρώτου προγράμματος 5 δράσης Έναρξη του έτους στη διάρκεια του οποίου 5 επιτρέπεται η διασπορά στο έδαφος 170 kg Ν ανά εκτάριο κατ' ανώτατο όριο 20. 12. 1993 20. 12. 1993 20. 12. 1995 20. 6. 1996 21. 12. 1997 20. 12. 1998 20. 12. 1999 _ 20. 12. 2002 Λήξη της ισχύος του δεύτερου προγράμματος 5 δράσης | 21. 12. 2003 | Ι Ι Ι | 3. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ Η οδηγία θα πρέπει να εφαρμοστεί με τον ίδιο ρυθμό προόδου σε όλα τα κράτη μέλη. Δεν προβλέπεται καμία εξαίρεση για την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία, που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1. 1. 1995. 3. 1 Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο Το άρθρο 12 της οδηγίας ορίζει ότι τα κράτη μέλη "θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι αναγκαίες για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία εντός δύο ετών από την κοινοποίηση της", δηλαδή το αργότερο στις 20. 12. 1993. Τέσσερα έτη μετά την εκπνοή της προθεσμίας, μόνο τέσσερα κράτη μέλη κρίθηκε ότι έχουν εκπληρώσει αυτή την υποχρέωση. Ο πίνακας 2 δείχνει την ημερομηνία κατά την οποία τα κράτη μέλη κοινοποίησαν μέτρα μεταφοράς της οδηγίας και κατά πόσον η Επιτροπή θεωρεί ότι με 13 Σύμφωνα με τον κανονισμό 1182/71 (ΕΟΚ, Ευρατόμ), 3 Iouviou 1971, του Συμβουλίου περί καθορισμού των κανόνων που εφαρμόζονται στις προθεσμίες, ημερομηνίες και διορίες, ΕΕ αριθ. L 124 της 8. 6. 1971, σ. 1 τα μέτρα αυτά τα κράτη μέλη εκπλήρωσαν τη συγκεκριμένη υποχρέωση τους. Πίνακας 2: Μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο (δεδομένα της 30. 7. 1997) Ημερομηνία κοινοποίησης (Προθεσμία της οδηγίας 20. 12. 199314) Τα μέτρα ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της οδηγίας; Β Ι 1 26. 1. 1996 Συνεχίζεται ο έλεγχος Χώρα Αυστρία Βέλγιο Δανία Φινλανδία Γαλλία Γερμανία Ελλάδα Ιρλανδία Ιταλία 17. 12. 1993 24. 3. 199515 27. 8. 1993 1. 4. 1996 17. 7. 1995 Λουξεμβούργο 26. 10. 1994 Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ισπανία Σουηδία -. 11. 3. 1996 25. 1. 1996 Ναι ΟΧ1 Ναι Όχι Όχι Ναι -. Ναι Συνεχίζεται ο έλεγχος Ι Ι Β Ηνωμένο Βασίλειο 28. 6. 1996 Όχι 3. 2 Κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής Το άρθρο 4 της οδηγίας ορίζει ότι "Εντός δύο ετών από την κοινοποίηση της παρούσας οδηγίας [δηλαδή το αργότερο στις 20. 12. 1993], τα κράτη μέλη θεσπίζουν έναν ή περισσότερους κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής, που θα εφαρμόζονται προαιρετικά από τους γεωργούς και οι οποίοι περιέχουν διατάξεις που καλύπτουν τουλάχιστον τα στοιχεία του παραρτήματος II σημείο Α". Όπως προκύπτει από τον πίνακα 3 κατωτέρω, τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν πλέον ολοκληρώσει την εργασία αυτή. Αυτό δεν συνέβαινε ωστόσο, όταν η Επιτροπή άρχισε την προκαταρκτική μελέτη των κωδίκων, στα τέλη του 1994. Μολονότι ορισμένες από τις απαιτήσεις τους μπορούν να θεωρηθούν αρκετά ασαφείς, οι κώδικες αποτελούν σημαντικό εργαλείο, τόσο στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας, όσο και για την ένταξη των περιβαλλοντικών προβληματισμών στη γεωργία. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή σκοπεύει να τους μελετήσει διεξοδικότερα. 14 15 1. 1. 1995 για την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία Η Φινλανδία κοινοποίησε και άλλα μέτρα μεταφοράς στις 23. 10. 1995 και στις 14. 8. 1996 θ Στη μελέτη αυτή δεν θα εξεταστεί μόνον η συμμόρφωση των κωδίκων προς τις απαιτήσεις του παραρτήματος II αλλά και η συνέπεια μεταξύ κωδίκων που αφορούν περιοχές της Κοινότητας με παρεμφερή καλλιεργητικά πρότυπα καθώς και το γενικότερο ζήτημα της ορθής γεωργικής πρακτικής. Πίνακας 3: Κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής 30. 7. 1977) (δεδομένα της Χώρα Αυστρία Βέλγιο Δανία Φινλανδία Γαλλία Γερμανία Ελλάδα Ιρλανδία Ιταλία Λουξεμβούργο Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ισπανία Σουηδία Ηνωμένο Βασίλειο Ημερομηνία κοινοποίησης (Προθεσμία της οδηγίας 20. 12. 199316) 26. 1. 1996 17. 12. 1993 24. 3. 1995 10. 2. 1994 1. 4. 1996 5. 5. 1994 20. 8. 1996 22. 12. 1993 25. 3. 1996 5. 1. 1994 25. 1. 1996 10. 11. 1994 3. 3 Χαρακτηρισμός ευπρόσβλητων ζωνών Το άρθρο 3 παράγραφος 1 της οδηγίας ορίζει ότι "σύμφωνα με τα κριτήρια του παραρτήματος Ι, τα κράτη μέλη προσδιορίζουν τα ύδατα που υφίστανται ρύπανση και τα ύδατα που ενδέχεται να την υποστούν εάν δεν αναληφθεί δράση σύμφωνα με το άρθρο 5". Το άρθρο 3 ορίζει εν συνεχεία στην παράγραφο 2 ότι "εντός δύο ετών από την κοινοποίηση της παρούσας οδηγίας [20. 12. 199317], τα κράτη μέλη χαρακτηρίζουν ευπρόσβλητες ζώνες όλες τις γνωστές περιοχές ξηράς που βρίσκονται στο έδαφος τους, των οποίων τα ύδατα απορρέουν στα ύδατα που έχουν προσδιοριστεί σύμφωνα με την παράγραφο 1". Ύδατα που πληρούν ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια του παραρτήματος Ι πρέπει να προσδιορίζονται. Αυτό σημαίνει ότι, στην περίπτωση των επιφανειακών και των υπογείων υδάτων, πρέπει να 16 17 Για την Αυστρία, Φινλανδία και τη Σουηδία, 1. 1. 1995 Για την Αυστρία, Φινλανδία και τη Σουηδία, 1. 1. 1995 χαρακτηρίζονται οι περιοχές που περιέχουν ή θα μπορούσαν να περιέχουν νιτρικά ιόντα σε συγκέντρωση μεγαλύτερη από 50mg/l. Επιπλέον, πρέπει να χαρακτηρίζονται όλα τα ύδατα που διαπιστώνεται ότι είναι ή ότι μπορεί στο προσεχές μέλλον να γίνουν ευτροφικά. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε όλα τα σημεία όλοι οι προαναφερόμενοι ορισμοί ισχύουν για όλα τα ύδατα και όχι μόνον για τα ύδατα που χρησιμοποιούνται σήμερα ως πηγές πόσιμου νερού. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη οφείλουν να αξιολογούν όλα τα ύδατα, ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιούνται για τη λήψη πόσιμου νερού. Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το επίπεδο των 50mg/l ενδέχεται να μην αρκεί για να περιοριστεί ο ευτροφισμός. Για το λόγο αυτό, το ανωτέρω επίπεδο δεν θεωρείται ως η οριακή τιμή που καθορίζεται στην οδηγία, καθώς είναι όντως πιθανόν να είναι πολύ υψηλό για να επιλύσει το πρόβλημα του ευτροφισμού. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5, τα κράτη μέλη απαλλάσσονται από την υποχρέωση χαρακτηρισμού συγκεκριμένων ευπρόσβλητων ζωνών, εφόσον καταρτίζουν και εφαρμόζουν προγράμματα δράσης στο σύνολο της επικράτειας τους. Μέχρι σήμερα, έχουν κάνει χρήση της δυνατότητας αυτής πέντε κράτη μέλη. Ο πίνακας 4 δείχνει πότε τα κράτη μέλη προέβησαν σε χαρακτηρισμό βάσει του άρθρου 3 και, εφόσον έχουν ολοκληρώσει αυτή τη διαδικασία, αν χαρακτήρισαν συγκεκριμένες ευπρόσβλητες ζώνες ή το σύνολο της επικράτειας τους. 'Οπως φαίνεται από τον πίνακα αυτό, οι περισσότερες από τις χώρες που επέλεξαν να μην κάνουν χρήση της παραγράφου 5 του άρθρου 3 δεν έχουν εκπληρώσει την υποχρέωση αυτή, γεγονός που συνεπάγεται ότι, έξι έτη μετά την έκδοση της οδηγίας, δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί οι περιοχές που χρειάζονται προστασία. 10 Πίνακας 4: Χαρακτηρισμός ευπρόσβλητων ζωνών (δεδομένα της 30. 7. 1997) Χώρα Ημερομηνία ολοκλήρωσης των χαρακτηρισμών (Προθεσμία της οδηγίας 20. 12. 199318) Καλυπτόμενη περιοχή Αυστρία 26. 1. 1996 Σύνολο της επικράτειας Βέλγιο Δανία Φινλανδία 12. 7. 1993 Σύνολο της επικράτειας Γαλλία - 46% των αγροτικών γαιών* Γερμανία 7. 11. 1994 Σύνολο της επικράτειας Ελλάδα Ιρλανδία Ιταλία 17. 7. 1995 Καμία ζώνη* Λουξεμβούργο 19. 10. 1994 Σύνολο της επικράτειας Κάτω Χώρες 5. 1. 1994 Σύνολο της επικράτειας Πορτογαλία Ισπανία Σουηδία Ηνωμένο Βασίλειο 25. 1. 1996 10. 2. 1997 5 ευπρόσβλητες ζώνες* 69 ευπρόσβλητες ζώνες* Η Επιτροπή γνωρίζει ότι είναι απαραίτητο να εξακριβωθεί κατά πόσον έχουν πράγματι χαρακτηριστεί όλες οι περιοχές, τις οποίες θα έπρεπε τα κράτη μέλη να χαρακτηρίσουν ευπρόσβλητες ζώνες. Για το σκοπό αυτό, μόλις συγκεντρώσει επαρκή όγκο στοιχείων από τα κράτη μέλη, προτίθεται να αναθέσει την εκπόνηση μελέτης για την παροχή συμβουλών σχετικά με τις εν λόγω εξακριβώσεις. Η μελέτη αυτή δεν είναι προς το παρόν δυνατόν να εκπονηθεί, δεδομένου ότι μόνον τρία από τα κράτη μέλη που επέλεξαν να χαρακτηρίσουν συγκεκριμένες ευπρόσβλητες ζώνες έχουν ολοκληρώσει τους χαρακτηρισμούς. Το άρθρο 3 παράγραφος 4 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να "επανεξετάζουν και, εφόσον είναι αναγκαίο, να αναθεωρούν ή να συμπληρώνουν τον κατάλογο των ευπρόσβλητων ζωνών, σε κατάλληλα χρονικά διαστήματα, τουλάχιστον δε ανά τετραετία, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι μεταβολές και οι απρόβλεπτοι κατά τον προηγούμενο χαρακτηρισμό παράγοντες". Η διαδικασία αυτή απαιτείται να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο στις 21. 12. 1997 και τα αποτελέσματα της να γνωστοποιηθούν στην Επιτροπή μέχρι τις 21. 6. 1998. Είναι συνεπώς πολύ πρόωρο να διατυπωθούν προβλέψεις 18 1. 1. 1995 για την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία 11 σχετικά με το αν θα αλλάξει η έκταση κοινοτικού εδάφους που καλύπτεται από το άρθρο 3. 3. 4 Παρακολούθηση Η παρακολούθηση καλύπτεται από δύο άρθρα της οδηγίας, τα άρθρα 5 και 6. Τα κράτη μέλη που επέλεξαν να εφαρμόσουν το άρθρο 3 παράγραφος 5 απαλλάσσονται από την υποχρέωση τήρησης των απαιτήσεων του άρθρου 6, εκτός εάν αποφασίσουν να αλλάξουν το καθεστώς και να χαρακτηρίσουν ευπρόσβλητες ζώνες σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2, οπότε υποχρεούνται να διενεργήσουν την οριζόμενη παρακολούθηση επί ένα έτος πριν από την αλλαγή του καθεστώτος. Το άρθρο 5 παράγραφος 6 έχει εφαρμογή στα κράτη μέλη που κάνουν χρήση της παραγράφου 5 του άρθρου 3, στα οποία επιβάλλει την υποχρέωση να "παρακολουθούν την περιεκτικότητα σε νιτρικά ιόντα των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων σε επιλεγμένα σημεία μέτρησης, ώστε να προσδιορίζουν την έκταση της γεωργικής νιτρορρύπανσης των υδάτων". Τα κράτη μέλη που χαρακτηρίζουν ευπρόσβλητες περιοχές υποχρεούνται να τηρούν τις διατάξεις του άρθρου 6. Το άρθρο αυτό παρέχει κατευθύνσεις σχετικά με τις μεθόδους παρακολούθησης για όλα τα ύδατα. Τα κράτη μέλη πρέπει να επανεξετάζουν ανά τετραετία την κατάσταση από πλευράς ευτροφισμού των γλυκών επιφανειακών υδάτων, των υδάτων των εκβολών ποταμών και των παράκτιων υδάτων τους. Οι συγκεντρώσεις νιτρικών ιόντων στα γλυκά ύδατα έπρεπε να έχουν μετρηθεί επί ένα έτος εντός της χρονικής περιόδου από 19. 12. 1991 έως 20. 12. 1993 και κατόπιν κάθε επόμενη τετραετία (δηλ. έως τις 21. 12. 1997). Η μόνη εξαίρεση που προβλέπεται γι'αυτή την πρώτη επανάληψη του προγράμματος παρακολούθησης και για τις επόμενες, αφορά τους σταθμούς δειγματοληψίας όπου η συγκέντρωση νιτρικών ιόντων σε όλα τα προηγούμενα δείγματα κατά την τελευταία περίοδο παρακολούθησης ήταν κάτω των 25 mg/1 και στους οποίους δεν έχει διαπιστωθεί κανένας νέος παράγοντας που να μπορεί να αυξήσει την περιεκτικότητα σε νιτρικά ιόντα. Στην περίπτωση αυτή, το πρόγραμμα παρακολούθησης αρκεί να επαναλαμβάνεται μόνο ανά οκταετία. Δεδομένου ότι η μόνη υποχρέωση που έχουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τη διαβίβαση στοιχείων για την παρακολούθηση στην Επιτροπή περιλαμβάνεται στις απαιτήσεις για το περιεχόμενο της έκθεσης που πρέπει να υποβάλλουν βάσει του άρθρου 10, είναι δύσκολο για την Επιτροπή να κρίνει αν η παρακολούθηση εκ μέρους των κρατών μελών είναι σύμφωνη ή όχι με την οδηγία. Ακόμα και τα στοιχεία που υποβάλλονται στο πλαίσιο αυτό απαιτείται να είναι μόνον περιληπτικά. Παρόλα αυτά, πολλά κράτη μέλη επισήμαναν στις εκθέσεις τους ότι η παρακολούθηση που διενεργούν είναι προς το παρόν ανεπαρκής έναντι των απαιτήσεων της οδηγίας. Σε πρόσφατη 19 μελέτη πράγματι, συνάγεται το συμπέρασμα ότι πολλά κράτη μέλη 19 Εκτίμηση του κόστους της επιθεώρησης των υπογείων υδάτων στα κράτη μέλη - Μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της ΓΔ XI της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της σύμβασης αριθ. B4-3040795/000345/MAR/D1. 12 εξακολουθούν να μην διαθέτουν τις ελεγκτικές και διοικητικές δομές που απαιτούνται για να συμμορφωθούν προς τις σχετικές με την παρακολούθηση απαιτήσεις μιας σειράς οδηγιών. 3. 5 Προγράμματα δράσης Το άρθρο 5 της οδηγίας ορίζει ότι "εντός διετίας μετά τον προβλεπόμενο στο άρθρο 3 παράγραφος 2 αρχικό χαρακτηρισμό, ή εντός ενός έτους μετά από κάθε χαρακτηρισμό προβλεπόμενο στο άρθρο 3 παράγραφος 4, τα κράτη μέλη εκπονούν προγράμματα δράσης όσον αφορά τις χαρακτηρισμένες ευπρόσβλητες περιοχές για να επιτύχουν τους στόχους του άρθρου 1". Τα προγράμματα δράσης ισχύουν για τέσσερα έτη· το πρώτο έπρεπε να έχει τεθεί σε εφαρμογή στις 20. 12. 1995 και να λήγει στις 20. 12. 1999. Εν συνεχεία θα πρέπει να αρχίσει το δεύτερο πρόγραμμα δράσης για τα τέσσερα επόμενα έτη, το οποίο θα λήγει στις 21. 12. 2003. το βασικό στοιχείο του Τα προγράμματα δράσης συνιστούν διατακτικού της οδηγίας, διότι απαιτούν την επιβολή υποχρεωτικών περιορισμών στις δραστηριότητες των αγροτών για να επιτευχθούν οι στόχοι της οδηγίας. Οι εν λόγω περιορισμοί παρατίθενται στο παράρτημα III. Από τις απαιτήσεις αυτές, οι σημαντικότερες είναι δύο. Η παράγραφος 1 του παραρτήματος III επιβάλλει η ποσότητα λιπασμάτων που διασπείρεται στο έδαφος να βασίζεται στην εξισορρόπηση των αναγκών των καλλιεργειών σε άζωτο με τον εφοδιασμό τους με άζωτο από το έδαφος και από τη λίπανση. Η παράγραφος 2 ορίζει σε 170 kg ανά εκτάριο ετησίως τη μέγιστη ποσότητα αζώτου που μπορεί να διασπείρεται στο έδαφος υπό μορφή ζωικής κοπριάς. Κατά το πρώτο πρόγραμμα δράσης, ωστόσο, η οδηγία επιτρέπει τη διασπορά ποσότητας αζώτου έως 210 kg ανά εκτάριο ετησίως. Και οι δύο αυτές μέγιστες ποσότητες ισχύουν κατά το τέταρτο έτος του αντίστοιχου προγράμματος δράσης, ήτοι 210 kg Ν ανά εκτάριο ετησίως από τις 20. 12. 1998 και 170 kg Ν ανά εκτάριο ετησίως από τις 20. 12. 2002. Η ίδια παράγραφος παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να παρεκκλίνουν των ανωτέρω ποσοτήτων μόνον όμως με την προϋπόθεση ότι οι παρεκκλίσεις αυτές είναι δικαιολογημένες με βάση αντικειμενικά κριτήρια και δεν θέτουν σε κίνδυνο την επίτευξη των στόχων της οδηγίας. Τα κράτη μέλη έπρεπε να έχουν θέσει σε εφαρμογή τα προγράμματα δράσης τους στις 20. 12. 1995. 'Οπως παρατηρείται όμως στον πίνακα 5, στον οποίο εμφαίνεται επίσης αν τα προγράμματα δράσης είναι σύμφωνα προς τις διατάξεις της οδηγίας, ελάχιστα είναι τα κράτη μέλη που έχουν εκπληρώσει αυτή την υποχρέωση. Αν ληφθεί υπόψη ότι τα συγκεκριμένα μέτρα αντιπροσωπεύουν το ουσιαστικότερο στοιχείο της οδηγίας, η παράλειψη αυτή δύσκολα δικαιολογείται. 13 Πίνακας5: Προγράμματα δράσης (δεδομένα της 30. 7. 1997) Χώρα Αυστρία Βέλγιο Δανία Φινλανδία Γαλλία Γερμανία Ελλάδα Ιρλανδία —— Ιταλία Ημερομηνία κοινοποίησης (Προθεσμία της οδηγίας 20. 12. 1995) Πληρούν τις απαιτήσεις της οδηγίας; Ι 11. 11. 1996 Υπό εξέταση 8. 1. 1996 Υπό εξέταση 1. 4. 1996 Οχι _—————____________ __________________________________________ Λουξεμβούργο 19. 10. 1994 Όχι Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ισπανία Σουηδία 25. 1. 19% Υπό εξέταση Ηνωμένο Βασίλειο - Β Επιπλέον, αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση των Κάτω Χωρών. Στις 22. 12. 1995, οι ολλανδικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή το πρόγραμμα δράσης τους και της γνωστοποίησαν ότι θα έκαναν χρήση της δυνατότητας παρεκκλίσεων που παρέχει το παράρτημα III. Αφού εξέτασε τους λόγους που επικαλούνταν οι ολλανδικές αρχές για την παρέκκλιση και τους συζήτησε μαζί τους, η Επιτροπή αποφάνθηκε ότι δεν ήταν σε θέση να συστήσει στην επιτροπή νιτρορρύπανσης να γίνει δεκτή η παρέκκλιση. Κατά την 7η συνεδρίαση της επιτροπής νιτρορρύπανσης, το Νοέμβριο του 1996, οι ολλανδικές αρχές απέσυραν το πρόγραμμα δράσης τους και γνωστοποίησαν στην Επιτροπή ότι δεν επιζητούσαν πλέον παρέκκλιση. Αν, σε οποιοδήποτε στάδιο της εφαρμογής της οδηγίας, γίνει φανερό ότι τα μέτρα που θεσπίστηκαν με την οδηγία δεν επαρκούν για την επίτευξη των στόχων της, τα κράτη μέλη υποχρεούνται βάσει του άρθρου 5 παράγραφος 5 να λάβουν τα απαραίτητα κατά την κρίση τους συμπληρωματικά ή αυστηρότερα μέτρα. Για να διευκολυνθεί η επίτευξη αυτού του σκοπού, το άρθρο 5 παράγραφος 6 πρώτο εδάφιο επιβάλλει στα κράτη μέλη να καταρτίσουν και να εφαρμόσουν προγράμματα παρακολούθησης, ώστε να εκτιμούν την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων δράσης. 3. 6 Συνοπτικές εκθέσεις Το άρθρο 10 της οδηγίας ορίζει ότι "σχετικά με την τετραετία που ακολουθεί την κοινοποίηση της παρούσας οδηγίας και με κάθε επόμενη τετραετία, τα κράτη μέλη υποβάλλουν στην Επιτροπή έκθεση με τις πληροφορίες που καθορίζονται στο παράρτημα V". Το παράρτημα V 14 απαιτεί να παρέχονται βασικά στοιχεία για τα θέματα που εξετάζονται στα προηγούμενα. Τα κράτη μέλη όφειλαν να έχουν υποβάλει τα στοιχεία αυτά στην Επιτροπή το αργότερο στις 20. 6. 1996. Σύμφωνα με το άρθρο 11 της οδηγίας, η Επιτροπή όφειλε να έχει διαβιβάσει συγκεφαλαιωτική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο το αργότερο στις 20. 12. 1996. Όπως διαπιστώνεται από τον πίνακα 6 κατωτέρω, τα περισσότερα κράτη μέλη καθυστέρησαν να υποβάλουν την έκθεση τους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή ανέβαλε τη δημοσίευση της δικής της έκθεσης. Πίνακας 6: Συνοπτικές εκθέσεις (δεδομένα της 30. 7. 1997) Χώρα Αυστρία Βέλγιο Δανία Φινλανδία Γαλλία Γερμανία Ελλάδα Ιρλανδία Ιταλία Λουξεμβούργο Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ισπανία Σουηδία Ηνωμένο Βασίλειο Ημερομηνία κοινοποίησης (Προθεσμία της οδηγίας 20. 6. 1996) 11. 11. 1996 20. 12. 1996 19. 9. 1996 23. 12. 1996 12. 11. 1996 19. 11. 1996 17. 7. 1995 4. 2. 1997 9. 7. 1996 8. 10. 1996 4. 9. 1996 9. 1. 1997 Οι εκθέσεις που παρελήφθησαν διέφεραν μεταξύ τους τόσο στη μορφή όσο και στο περιεχόμενο, παρουσιάζοντας σημαντικές διακυμάνσεις στην έκταση τους. Η Επιτροπή θα υποβάλει μεν συγκεφαλαιωτική έκθεση με βάση τις πληροφορίες που περιέχουν, αλλά τα ποικίλα επίπεδα των απαντήσεων κάθε άλλο παρά διευκολύνουν την εκπόνηση ενός όσο το δυνατόν πιο χρήσιμου εγγράφου. Κατά την 6η συνεδρίαση της επιτροπής νιτρορρύπανσης, την 1η Ιουνίου 1995, η Επιτροπή κατέθεσε σχέδιο για κοινή μορφή των στοιχείων που πρέπει να υποβάλλονται, επί του οποίου τα κράτη μέλη διατύπωσαν τις παρατηρήσεις τους. Επειδή ωστόσο η μορφή αυτή δεν οριστικοποιήθηκε αρκετά έγκαιρα, δεν χρησιμοποιήθηκε από κανένα κράτος μέλος. Η Επιτροπή σκοπεύει μελλοντικά να υποβάλει στην ανωτέρω επιτροπή ένα πλαίσιο παρουσίασης των αποτελεσμάτων, ώστε το τελικό έγγραφο να έχει μεγαλύτερη αξία. 15 4. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΠΙ ΠΑΡΑΒΑΣΕΙ Σε περίπτωση όπου ένα κράτος μέλος δεν συμμορφώνεται προς τις απαιτήσεις της οδηγίας, η Επιτροπή δύναται να κινήσει τις διαδικασίες επί παραβιάσει κατά του κράτους αυτού δυνάμει του άρθρου 169 της συνθήκης για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Από τους προηγούμενους πίνακες διαπιστώνεται ότι τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν καθυστερήσει στην εφαρμογή της οδηγίας, ορισμένα μάλιστα πάρα πολύ. Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής 20 νομοθεσίας περί του περιβάλλοντος , καθίσταται αναγκαίο να ληφθούν μέτρα κατά των περισσότερων κρατών μελών για τις ίδιες παραβάσεις των διατάξεων αυτής της οδηγίας. Όπως είναι φυσικό, οι διαδικασίες προχωρούν με διαφορετικούς ρυθμούς, ανάλογα με το είδος της παράβασης και με το πόσο ουσιαστικός είναι ο διάλογος μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής. Σε ορισμένες επίσης περιπτώσεις, έχουν κινηθεί δύο διαφορετικές διαδικασίες κατά του ίδιου κράτους μέλους. Οι περισσότερες υποθέσεις παράβασης αφορούν μέχρι σήμερα είτε την παράλειψη μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο είτε τη μη συμμόρφωση των μέτρων που έχουν ληφθεί σε βασικά σημεία προς τα μέτρα που προβλέπονται στην οδηγία. Στην παρούσα φάση, επομένως, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα μέτρα που θεσπίστηκαν με την οδηγία δεν θα έχουν σημαντική επίδραση στη νιτρορρύπανση από τη στιγμή που θα αρχίσουν να εφαρμόζονται. Αυτό είναι συνεπώς το κυριότερο επιχείρημα που κατά την Επιτροπή συνηγορεί υπέρ του να μην υποβάλει προτάσεις για τροποποίηση της οδηγίας. Το στάδιο στο οποίο βρίσκονται οι διαδικασίες επί παραβάσει που έχουν κινηθεί κατά κρατών μελών εμφαίνεται στον πίνακα 7. Τα στοιχεία του πίνακα παρουσιάζονται βάσει των κανόνων που εφαρμόζει η Επιτροπή για τις πληροφορίες που μπορούν να δημοσιοποιηθούν· ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι δεν έχουν κινηθεί διαδικασίες κατά κρατών μελών που δεν περιλαμβάνονται στον πίνακα ή διαδικασίες επί παραβάσει άλλων διατάξεων της οδηγίας που δεν αναφέρονται έναντι μιας συγκεκριμένης χώρας. 20 COM(96) 500 τελικό της 22. 10. 1996. 16 Πίνακας 7: Στάδιο των διαδικασιών επί παραβάσει κατά κρατών μελών (δεδομένα της 30. 7. 1997) Χώρα Μεταφορά Χαρακτηρισμός Κώδικας Πρόγραμμα δράσης Έκθεση Βέλγιο Φινλανδία Γαλλία Ελλάδα ΕΠ ΕΠ ΑΓ* Δικαστήριο Δικαστήριο Ιρλανδία ΑΓ* ΑΓ* Ιταλία Δικαστήριο Δικαστήριο Δικαστήριο Κάτω Χώρες ΕΠ Πορτογαλία Δικαστήριο Δικαστήριο Δικαστήριο Ισπανία ΗΒ ΕΠ Δικαστήριο Δικαστήριο ΑΓ* ΑΓ* ΕΠ= Επίσημη Προειδοποίηση, ΑΓ= Αιτιολογημένη Γνώμη, Δικαστήριο= Προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο * =η απόφαση έχει ληφθεί από την Επιτροπή και έχει δημοσιοποιηθεί σε ανακοινωθέν τύπου αλλά δεν έχει ακόμη εκτελεσθεί 5. ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΕΙ Η ΟΔΗΓΙΑ; Όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο 4, ο κυριότερος λόγος για τον οποίο η Επιτροπή δεν υποβάλλει προτάσεις για αναθεώρηση της οδηγίας είναι η καθυστέρηση στην εφαρμογή της, που καθιστά αδύνατον να εκτιμηθεί κατά πόσον είναι ή όχι αποτελεσματική. Η Επιτροπή γνωρίζει εντούτοις ότι θα μπορούσε κανείς να αντιτάξει πως το γεγονός ότι τόσα κράτη μέλη δεν έχουν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που υπέχουν δυνάμει της οδηγίας αυτής σημαίνει ότι υπάρχει πρόβλημα με την ίδια την οδηγία. Κατά την Επιτροπή, το επιχείρημα αυτό δεν ευσταθεί, καθώς τα μέτρα που υποχρεούνται να λάβουν τα κράτη μέλη είναι στην πλειονότητα τους σαφή (δηλ. μεταφορά στο εθνικό δίκαιο, παρακολούθηση, χαρακτηρισμοί, κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής και υποβολή εκθέσεων). Έστω και αν αντιμετωπίζονται ενδεχομένως δυσχέρειες στο συντονισμό των προσπαθειών διαφορετικών Υπουργείων (ειδικότερα των Υπουργείων Περιβάλλοντος και Γεωργίας), πρόκειται για προβλήματα απλώς διαδικαστικής φύσεως, που μπορούν να υπερνικηθούν. Δεδομένου ότι η οδηγία δεν επιβάλλει την υποχρέωση αναφοράς των προβλημάτων που ανακύπτουν κατά την εφαρμογή της, δεν είναι δυνατόν να εξηγηθούν επακριβώς οι λόγοι στους οποίους οφείλονται οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή. Η Επιτροπή πάντως γνωρίζει ότι πηγές προβλημάτων είναι η έλλειψη στοιχείων αναφοράς σχετικά με την έκταση της νιτρορρύπανσης καθώς και ο προαναφερόμενος συντονισμός μεταξύ διαφορετικών Υπουργείων. 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Έξι έτη έχουν παρέλθει από την έκδοση της οδηγίας και στα περισσότερα κράτη μέλη η κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή της δεν είναι ικανοποιητική, σε βαθμό ώστε να μην είναι σκόπιμη οποιαδήποτε αναθεώρηση της οδηγίας. Η πλημμελής εφαρμογή της οδηγίας, πέραν των νομικών πτυχών της, συνιστά αμέλεια στην αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων 17 περιβάλλοντος και δημόσιας υγείας. Η Επιτροπή θα καταβάλει κάθε προσπάθεια στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της για να διασφαλίσει την εφαρμογή της οδηγίας, ιδίως μέσω των διαδικασιών επί παραβάσει, αυτό όμως ενδέχεται να μην αρκεί για να επιτευχθούν οι στόχοι της οδηγίας. Είναι επομένως απαραίτητο να επιδιωχθεί με κάθε μέσο η άσκηση της απαιτούμενης πίεσης για άμεση εφαρμογή. 18 ISSN 0254-1483 COM(97) 473 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 14 03 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-488-GR-C ISBN 92-78-25028-7 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο id


title: INTERROGAZIONE SCRITTA n. 2980/97 dell'on. Klaus-Heiner LEHNE alla Commissione. Ammissibilità dell'addebito di commissioni aggiuntive per gli acquisti effettuati mediante carta di credito in un paese estero nell'ambito dell'UE

eurovoc_concepts:
EU law
bank charges
consumer protection
electronic money
payment
purchase

formats: html pdf print

text: 25. 5. 98 IT Gazzetta ufficiale delle Comunita‘ europee C 158/23 (98/C 158/29) INTERROGAZIONE SCRITTA E-2980/97 di Klaus-Heiner Lehne (PPE) alla Commissione (1o ottobre 1997) Oggetto: Ammissibilita‘ dell(cid:146)addebito di commissioni aggiuntive per gli acquisti effettuati mediante carta di credito in un paese estero nell(cid:146)ambito dell(cid:146)UE Le imprese che emettono carte di credito (quali Eurocard-Mastercard, Visa, Barclays ecc. ) addebitano ai loro clienti per ogni utilizzo della carta all(cid:146)estero una commissione aggiuntiva che arriva al 2,3% dell(cid:146)importo pagato. Cio‘ incide in misura non trascurabile sul costo degli acquisti transfrontalieri effettuati in un paese estero europeo. Inoltre, nell(cid:146)era dei pagamenti elettronici cio‘ crea una barriera psicologica rispetto alla possibilita‘ di effettuare acquisti nei paesi confinanti: il fatto stesso che in caso di acquisti all(cid:146)estero vengono addebitate somme aggiuntive vale a dissuadere il cliente. Il pregiudizio che cio‘ arreca al mercato interno e la discriminazione che tale pratica rappresenta per la circolazione transfrontaliera di merci e pagamenti sono elementi da non trascurare. Non esiste alcuna giustificazione oggettiva per tale prassi seguita dalle imprese in questione, poiche· nell(cid:146)epoca dei moderni sistemi di EDP l(cid:146)utilizzazione di una carta di credito nel paese di emissione o all(cid:146)estero comporta gli stessi costi. Per di piu‘ la pubblicita‘ delle carte di credito punta in larga misura proprio sulla possibilita‘ di utilizzarle all(cid:146)estero, senza che venga fatto cenno alla spesa aggiuntiva che cio‘ comporta. Malgrado il fatto che i tribunali tedeschi abbiano piu‘ volte dichiarato l(cid:146)inefficacia delle clausole contrattuali su cui si basa tale prassi, le imprese emittenti non sono disposte a rinunciare alla riscossione delle commissioni in questione, anzi minacciano i clienti che reclamano o agiscono in giudizio contro tale pratica di disdire il contratto, cosa che poi fanno anche effettivamente. Le conseguenze che ne derivano per il singolo cliente sono rilevanti, anche a causa della posizione di quasi monopolio di cui godono le grosse imprese emittenti di carte di credito. La Commissione e‘ a conoscenza della prassi descritta? Quali iniziative intende assumere affinche· vi venga posto termine al piu‘ presto, trattandosi di una pratica contraria al diritto europeo e dannosa per il mercato interno? Risposta data dal Signor Monti in nome della Commissione (10 novembre1997) La Commissione e‘ a conoscenza della prassi cui l’onorevole parlamentare fa riferimento, ma non dispone di un quadro completo delle commissioni attualmente addebitate. In realta‘, in base alle informazioni a disposizione della Commissione, tali commissioni non sono fissate dalle imprese che emettono carte di credito, quali Eurocard-Mastercard o VISA, ma dalle singole banche che rilasciano le carte di credito ai loro clienti. La Commissione concorda con l’onorevole parlamentare sul fatto che tale pratica possa creare una barriera psicologica, ma ritiene che tali commissioni non siano in contrasto con il diritto comunitario, eccettuati i casi in cui derivano da accordi o pratiche vietate dall’articolo 85 del trattato. In particolare, la Commissione non considera la fissazione di tali commissioni una restrizione ai sensi degli articoli 59 o 73 B del trattato CE. Le commissioni rappresentano i prezzi dei servizi, determinati in base alla domanda e all’offerta. (98/C 158/30) INTERROGAZIONE SCRITTA E-2983/97 di Patricia McKenna (V) al Consiglio (30 settembre 1997) Oggetto: Trattamento dei bambini di strada da parte della polizia del Guatemala Human Rights Watch ha recentemente pubblicato una relazione dal titolo «I bambini dimenticati del Guatemala: le violenze della polizia e gli abusi durante la detenzione»