title: Interim-verslag over de tenuitvoerlegging van het Leonardo da Vinci-programma

eurovoc_concepts:
EU programme
employment policy
project evaluation
report
vocational training

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN f* n -h -k -ir •ie •k * Brussel, 23. 07. 1997 COM(97) 399 def. Interim verslag over de tenuitvoerlegging van het Leonardo da Vinci-programma (Door de Commissie ingediend) INHOUD 1. INLEIDING 2. TENDENSEN EN ONTWIKKELINGEN MET BETREKKING TOT DE BEROEPSOPLEIDINGSSTELSELS 2. 1 ALGEMENE TENDENSEN 2. 2 SPECIFIEKE TENDENSEN 2. 2. 1 Tendensen in de stelsels voor initiële beroepsopleiding 2. 2. 2 Tendensen in de stelsels voor voortgezette beroepsopleiding 2. 2. 3 Tendensen met betrekking tot de verhouding school-opleiding-werk 2. 2. 4 Tendensen met betrekking tot risicogroepen 2. 3 CONCLUSIES 3 3 3 4 4 5 6 7 8 3. TENUITVOERLEGGING EN GEVOLGEN VAN HET LEONARDO DA VINCI-PROGRAMMA 10 3. 1. 1 Het proces op communautair niveau 3. 1. 1. 1 Organisatie van de Kuropese structuren 3. 1. 1. 2 Activiteiten van de Kuropese structuren 3. 1 BESCHRIJVING VAN DE STRUCTUREN EN DE TENUITVOERLEGGING VAN HET LEONARDO DA VINCI-PROGRAMMA 10 10 10 10 // 11 11 12 3. 1. 2. 1 Organisatie van de nationale structuren 3. 1. 2. 2 Activiteiten van de nationale structuren 3. 1. 2 Het proces op hei niveau van de deelnemende landen 3. 2 BEGROTINGSGEGEVENS 3. 3 DE EERSTE RESULTATEN VAN HET LEONARDO DA VINCI-PROGRAMMA 3. 4 GEVOLGEN VAN HET LEONARDO DA VINCI-PROGRAMMA 3. 4. 1 Gevolgen voor en ontwikkelingvan de stelsels 3. 4. 2 Gevolgen en innovatie 3. 4. 3 Gevolgen voor de stelsels en voor de praktijken 3. 4. 4 Gevolgen en structuur van het programma 3. 4. 5 Gevolgen en mobiliteit 3. 4. 6 Gevolgen, algemene aanpak en nieuwe opleidingsmethoden 3. 4. 7 Reële en waargenomen gevolgen 4. VERHOUDING TOT DE VORIGE PROGRAMMA'S EN COMPLEMENTARITEIT MET ANDERE PROGRAMMA'S EN INITIATIEVEN VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 5. CONCLUSIES 12 14 14 15 15 16 17 18 18 20 21 van Petra inzake beroepsopleiding 1. Inleiding Bij zijn Besluit van 6. 12. 1994 heeft de Raad het Leonardo da Vinci-programma vastgesteld voor de ontwikkeling van een beleid van de Europese Gemeenschap (1995- is het vervolg op de 1999). Het programma en (maatschappelijke programma's beroepsinschakeling Force jongeren), (permanente opleiding), Comett (samenwerking tussen universiteiten en bedrijven bij technologie opleidingen), (technologische Eurotecnet in het onderwijs) en Lingua vernieuwingen (bevordering is talenopleidingen). Het tegelijkertijd met het Socrates-programma op onderwijsgebied goedgekeurd. Het programma is toegankelijk voor de lidstaten van de Europese landen van de Europese Unie en voor de (IJsland, Liechtenstein, Economische Ruimte Noorwegen). het programma uit te breiden tot de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa en Cyprus. voornemen bestaat van Het Bovengenoemd besluit van de Raad voorziet in een periodieke evaluatie van het programma op basis van door de landen ingediende verslagen, en een externe evaluatie. lidstaten en deelnemende is eerste document Dit tussentijds het evaluatieverslag. Het betreft de periode 1995-1996 en bestaat uit twee delen; enerzijds "een beknopt overzicht en een analyse van de ontwikkelingen en tendensen met betrekking tot de in de lidstaten en Leonardo aan Vinci-programma landen bestaande beroepsopleidings deelnemende stelsels anderzijds, en overeenkomstig het verzoek van de Raad, een analyse van "de tenuitvoerlegging en de gevolgen van dit programma". -voorzieningen" hel da en stelsels worden geconfronteerd, zijn echter in veel gevallen dezelfde. programma's Zo is bijvoorbeeld duidelijk dat de bezorgdheid over de werkgelegenheid en de inzetbaarheid een steeds belangrijker plaats inneemt in het Deze beroepsopleidingsbeleid. alomtegenwoordige tendens heeft echter talrijke uiteenlopende verschijningsvormen en implicaties: van specifieke uitsluiting, acties voor betere contacten tussen scholen en bedrijven, inspanningen ten behoeve van de enz. Een gemeenschappelijk kenmerk van deze tendensen is evenwel dat het onderscheid tussen onderwijs en voortgezette opleiding steeds vager wordt en dat de tot dusverre gebruikelijke scheiding van initiële en voortgezette opleiding minder strikt wordt. erkenning van vaardigheden, bestrijding ter hebben plaatsgevonden, De hervormingen die de afgelopen jaren in de lidstaten waren hoofdzakelijk gericht op de opwaardering van de beroepsopleiding en de waarborging van de kwaliteit ervan, met name door verhoging van de flexibiliteit en modernisering. brede, betreft ten aanzien van de Over het algemeen kan ontwikkeling van de stelsels een dubbele tendens worden waargenomen, die het gevolg is van de structuur van de verschillende nationale stelsels. ingrijpende Het hervormingsprogramma's, zoals in Luxemburg en Liechtenstein; of een versterking van het bestaande stelsel, vaak in een streven naar vereenvoudiging van de procedures en structuren, zoals bijvoorbeeld in de doeltreffendheid, de flexibiliteit en het streven naar snelheid in het aanbod van een passende opleiding zijn gemeenschappelijke kenmerken gebleken. pragmatisme Frankrijk. Het en 2. Tendensen en ontwikkelingen met betrekking tot de beroepsopleidingsstelsels Uit een gezamenlijke analyse van de verslagen van de lidstaten en de deelnemende landen kan een zeker aantal gemeenschappelijke ontwikkelingen en tendensen worden afgeleid, waarvan hieronder een beknopt overzicht wordt gegeven. 2. 1 Algemene tendensen De beroepsopleidingsstelsels in de verschillende lidstaten landen worden gekenmerkt door een grote complexiteit en een zekere verscheidenheid. De problemen waarmee de deelnemende en actoren) regionale in de landen aanzienlijk verschillen, Ofschoon de deelname en betrokkenheid van de verschillende actoren (sociale partners, plaatselijke en en deelnemende is algemeen sprake van een duidelijke tendens tol grotere responsabilisering van de actoren, mei in het kader van een regionalisering, name decentralisering, en zelfs individualisering van de beroepsopleiding. lidstaten Een van de belangrijkste punten waarop de nationale benaderingswijzen verschillen, is de mate waarin zaken wettelijk worden vastgelegd. Er zijn lidstaten landen waar de bereidheid tot het opstellen van wetgeving groot is, zoals in Frankrijk, maar er zijn ook lidstaten waar en deelnemende juist een grote onwil bestaat om zaken wettelijk te regelen, zoals in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, en vanzelfsprekend zijn er allerlei ontwikkelingen daar tussenin. 2. 2 Specifieke tendensen 2. 2. 1 Tendensen in de stelsels voor initiële beroepsopleiding In het verslag van Duitsland worden de grote problemen beschreven waarmee het stelsel van beroepsopleiding momenteel wordt initiële geconfronteerd: het beschikbaar stellen van een voldoende aantal leerlingplaatsen; de noodzaak van een differentiatie van het stelsel om voldoende individuele rekening vaardigheden, attitudes en bekwaamheden; de aanpassing van de beslaande beroepsprofielen; nieuwe leerinhouden en -methoden; het vraagstuk van de equivalentie van algemeen onderwijs en de beroepsopleiding, en de toegang, bijvoorbeeld door een proeve van bekwaamheid, tot hoger onderwijs, met name op technisch gebied. houden met de te Op het gebied van de initiële beroepsopleiding tekenen zich twee belangrijke tendensen af: het streven naar opwaardering en een ruimere erkenning van de initiële beroepsopleiding en een nauwere band tussen scholen en bedrijven. In dit perspectief passen met name de inspanningen ter bevordering van het alternerend leren. Er is steeds meer sprake van een versterking van de bestaande regelingen en van een diversificatie van het alternerend leren, die verder reikt dan het beroepsonderwijs, en nieuwe opleidingsvormen en doelgroepen omvat. Alternerend leren, in al zijn vormen (waaronder het leerlingwezen) vindt plaats op alle niveaus van de initiële beroepsopleiding (tot op universitair niveau). Tegelijkertijd wordt een vroegtijdige specialisatie steeds vaker afgewezen. Zoals valt te lezen in het verslag van Griekenland, wordt daar de voorkeur gegeven aan de verwerving van een combinatie van zowel technische als sociale vaardigheden met het oog op het levenslang leren. Het voordeel van het alternerend leren is dus niet zozeer dat de leerlingen worden voorbereid op een specifiek beroep, als wel dat zij transversale vaardigheden verwerven. Ook Italië meldt dat de veranderingen in het stelsel van initiële beroepsopleiding steeds meer zijn gericht op het bevorderen van meervoudige vaardigheden opdat de leerlingen zich later kunnen aanpassen aan nieuwe beroepen en organisatiewijzen. voor maatschappelijke Alternerend leren is ook steeds vaker onderdeel van overeenkomsten en beroepsintegratie, hetzij van jongeren, hetzij van personen die van de arbeidsmarkt uitgesloten zijn. In dit verband wijst Duitsland erop dat de actualisering van de inhoud en de ontwikkeling van nieuwe leermethoden, ondersteund door tal van proefmodellen, ook een prioriteit is voor de actoren in het stelsel van initiële beroepsopleiding. In het Verenigd Koninkrijk het moderne leerlingwezen in Engeland en Wales jongeren de mogelijkheid vaardigheden te verwerven die in alle vakken, van handwerksman tot technicus en zelfs leidinggevend personeel van nut kunnen zijn; bij deze traditionele methoden gecombineerd met moderne kwalificatie- en leermethoden. opleidingsmethode worden biedt De onderwijsstelsels lijken momenteel de voorkeur te geven aan een /. ekere openstelling van de verschillende trajecten. Het is natuurlijk nog te vroeg om te spreken van een integratie van de algemene en de beroepstrajecten, maar de wil om bruggen te slaan is duidelijk aanwezig. In Portugal leiden alle drie de technische en beroepsopleidingstrajecten van lange duur (3 jaar) na de leerplichtige leeftijd tot een getuigschrift van beroepsbekwaamheid van en middelbaar onderwijs, waardoor de gediplomeerden zowel de mogelijkheid hebben om rechtstreeks de arbeidsmarkt te betreden als om, onder dezelfde voorwaarden als in de algemene trajecten, hoger onderwijs te gaan volgen. diploma een In deze lijn passen ook de opleidingsprojecten die zijn gericht op een dubbele kwalificatie, dat wil zeggen een algemene en een beroepskwalificatie, die de studenten de mogelijkheid biedt na hun opleiding onmiddellijk te gaan uitoefenen, of juist een academische studie te gaan volgen. een beroep radicaal Ierland heeft ervoor gekozen het stelsel van initiële te hervormen. Het beroepsopleiding nieuwe model heeft een modulaire structuur en is sinds 1995 van toepassing op alle ambachtelijke beroepen. Het is gebaseerd op gemeenschappetijke normen en bestaat uit zeven alternerende fasen van opleiding op en buiten de werkplek. In Duitsland wordt gewerkt aan de modernisering van een negentigtal beroepen en de sociale partners onderzoeken momenteel de mogelijkheid om met ingang van 1997 30 nieuwe beroepen in te voeren. Spanje heeft onlangs een inventaris opgemaakt van vakdiploma's waarbij meer de beroepsprofielen zijn beschreven. dan 135 deelnemers aan dergelijke opleidingen de laatste jaren voortdurend is gestegen. de van van van tendens jaarlijks behoefte naargelang (wekelijks of Naast de tot differentiatie van de beroepsprofielen zijn enkele sprekende voorbeelden aan de groeiende genoteerd uitgebreidere en algemenere basiskennis. Het doel hiervan is een zo groot mogelijk aantal jongeren in staat te stellen een vakdiploma of -getuigschrift te cognitieve behalen mogelijkheden en persoonlijke belangstelling, en wel door gedifferentieerde opleidingsmodaliteiten. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gewezen op is gericht op het Oostenrijk waar het beleid vergroten van de aantrekkingskracht van de beroepsopleiding door de invoering van flexibele structuren afwisselende school- en werkfasen) en een grotere differentiatie (naargelang de deelnemers), waarbij nauwere banden worden gelegd met andere onderwijsvormen, hoofdzakelijk op hoger niveau; al deze maatregelen moeten zorgen voor een zo groot mogelijk aantal gediplomeerden. Denemarken hecht vooral belang aan de algemene toegankelijkheid van maatregelen voor initiële opleiding en aan de individualisering van de onderwijstrajecten voor jongeren, wat tot uiting komt in initiatieven zoals de programma's "onderwijs voor iedereen' en het "individuele opleidingsprogramma voorjongcren\ Verder toont Finland te ontwikkelen voor de validering van kwalificaties in de vorm van diploma's en getuigschriften, vooral voor beroepsopleidingen. Een dergelijke tendens valt in verschillende vormen in de meeste lidstaten en deelnemende landen waar te nemen. voornemens capaciteiten systeem zich van een de Terecht wijst Duitsland ook op de noodzaak om jongeren op te leiden in het perspectief van een Europese dimensie, met name door de bevordering van een transeuropese mobiliteit, een betere kennis van vreemde talen en de integratie in de beroepskwalificatie van in het buitenland vervulde stageperioden. intensivering van de Tenslotte wordt de noodzaak benadrukt om op het niveau van de initiële beroepsopleiding de basis te leggen voor een algemene bekwaamheid om later te kunnen voor deelnemen voortgezette beroepsopleiding. aan maatregelen 2. 2. 2 Tendensen In de stelsels voor voortgezette beroepsopleiding Om te beginnen moet worden vermeld dat de verslagen van alle lidstaten aantonen dat het aantal Op het gebied van de voortgezette opleiding lijkt zich een drieledige tekenen: decentralisering, het streven naar kwaliteit en het streven naar een flexibel, op maat gemaakt aanbod. tendens af te en leidt, Bedrijven zijn steeds meer op zoek naar een rechtstreekse band tussen opleidingsmaatregelen en de werkplek, wat tot een decentralisering van de opleidingsacties bovendien economische eisen aan hun opleidingsmaatregelen, waardoor zij kiezen voor een kwalitatief goede opleiding waarvan de investering ook resultaat oplevert. Bijgevolg moeten ook de plaatselijke en regionale actoren en de sociale partners meer verantwoordelijkheid krijgen. stellen juist name beslaat. regionaal autonome decentralisering gemeenschappen beroepsopleiding van de gebeurt met voortgezette De door beroepsopleiding regionalisering. Zo wordt in tal van deelnemende het landen op niveau opleidingsbeleid het uitgestippeld, waardoor is ook op dit niveau begeleidende belangrijk maatregelen te treffen. Een voorbeeld is de situatie in België, waar sinds enkele jaren ingrijpende veranderingen plaatsvinden en momenteel zowel nationale als regionale wetgeving op het gebied van voortgezette Een vergelijkbare tendens is merkbaar in Spanje waar enkele veel bewegingsvrijheid hebben voor de organisatie van hun onderwijs- en opleidingsstelsel. Italië hebben de regio's ook nieuwe taken gekregen die nu naast de initiële opleidingen voor jongeren opleidingen voor geschoolden en volwassenen, en daarbij volledig verantwoordelijk zijn voor de planning en de tenuitvoerlegging van de opleidingsmaatregelen; het doel hiervan is de beroepsopleiding zoveel mogelijk te laten aansluiten op de dynamiek van de arbeidsmarkt. In Zweden en Noorwegen spelen de plaatselijke een belangrijke rol bij de opleiding van volwassenen met benaderingswijzen die sterk op de arbeidsmarkt zijn gericht. organiseren regionale beginnen actoren ook en In te De economische dimensie van de opleiding speelt in de meeste gevallen een zeer belangrijke rol. Als gevolg hiervan groeit de aandacht voor de kwaliteit van het aanbod en de baten van de investering. is vooral vraag naar erg Over het algemeen flexibele oplossingen met gebruikmaking van en benaderingswijzen modulaire nieuwe technologieën. Zo is duidelijk sprake van een toename van afstandsonderwijs en cursussen voor volwassenen buiten werktijd met het oog op het behalen van een diploma, zoals bijvoorbeeld in Finland. De opleidingsaanbod ondergaat ook een zekere verruiming, professionalisering en diversificatie, zowel wat de actoren als wat het aanbod betreft, met een tendens tot individualisering en maatwerk en met een voorkeur voor nieuwe kwalificaties en door een grote verscheidenheid van doelgroepen te volgen maatregelen. Op dit gebied is het trouwens wel moeilijk de kwaliteit te controleren. echte opleidingsaanbod wordt momenteel Het verruimd gediversificeerd. en duidelijk is dat overheidsinstellingen steeds Opmerkelijk worden meer stelt de dat Luxemburg Luxemburgse staat, na verrekening van alle uitgaven, met alle onder verschillende ministeries belangrijkste ressorterende verstrekker van opleidingen is. onderwijsverstrekkers verband instellingen in dit de Ook hebben de regeringen in tal van deelnemende landen organen opgericht voor steunverlening aan beroepsopleiding die na verloop van tijd zelf opleidingsverstrekkers worden. bij verstrekken Een andere tendens is de toenemende rol van de van het universiteiten beroepsopleiding. Zo worden universiteiten in Zweden bij wet uitdrukkelijk gestimuleerd om beroepsopleidingen te organiseren. Deze tendens is een welhaast logisch gevolg van het feit dat de Zweedse instellingen voor hoger onderwijs al altijd zeer beroepsgericht zijn geweest. op komen actoren steeds meer de Er opleidingsmarkt, waaronder een groot aantal zeer kleine, op zeer specifieke gebieden gespecialiseerde ondernemingen. Hieruit blijkt ook dat op de opleidingsmarkt een steeds grotere behoefte aan transparantie bestaat. en daartoe Vermeldenswaard is verder dat sommige lidstaten stelsel van voortgezette beroepsopleiding het substantieel wijzigen specifieke wetgeving invoeren in de vorm van kaderwetten, zoals momenteel het geval is in Luxemburg en Liechtenstein, maar ook in Spanje waar al in 1993 een de plan is goedgekeurd. Deze nieuwe beroepsopleiding steeds institutionele benaderingswijzen hebben hervorming voor van de de geven gelegenheid verscheidene doelstellingen, namelijk: zorgen voor een beroepsopleiding die kan beantwoorden aan de sociale en economische veranderingen onder invloed van de invoering van nieuwe technologieën op alle niveaus in het productieproces en aan de nieuwe vormen van organisatie van de arbeid; werknemers hun vaardigheden en kwalificaties op het voor de nieuwe beroepsprofielen vereiste niveau te brengen; met diploma's en getuigschriften de tijdens de en gehele valideren, en beroepsopleiding erkennen; voor slotte beroepsopleiding reglementeren met het oog op de verbetering van de kwaliteit van het aanbod. Op deze wijze volgt Portugal met ingang van 1997 een beleid dat is gericht op de heroriëntering van de beroepsopleiding met een grotere doeltreffendheid en flexibele, geïndividualiseerde en kwalitatief hoogwaardige oplossingen die vooral het MKB ten goede zouden moeten komen. ervaring certificeren de markt als doel opgedane loopbaan ten en de aan beantwoorden In het algemeen zijn we getuige, zoals het Verenigd Koninkrijk opmerkt, van strategieën die zijn gericht op de ontwikkeling van coherente opleidingsstelsels die kunnen huidige veranderingen. Deze stelsels zijn gebaseerd op partnerschappen van regering, sociale partners, particulieren. De en opleidingsverstrekkers algemene doelstelling is de aanmoediging van werkgevers en particulieren om op efficiënte wijze te in de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden, maar tevens om kansarme personen voor te bereiden op werk. Daarbij wordt gepoogd jongeren de voor hun toetreding tot de arbeidsmarkt noodzakelijke technische, technologische en sociale laten verwerven. Het aantal vaardigheden opleidingen en de daarbij toegepaste strategieën zijn dankzij bijdragen van het Europees Sociaal Fonds regio's van ten uitvoer gelegd doelstellingen 1 tot en met 6. investeren in de te Het is dus zaak dat de opleiding is aangepast aan en rechtstreeks verband houdt met de behoeften van de werkomgeving, en dat deze kan geschieden voor redelijke kosten, zonder daarbij de baten van de investering uit het oog te verliezen. 2. 2. 3 Tendensen met betrekking tot de verhouding school-opleiding-werk De grens tussen de initiële en de voortgezette beroepsopleiding begint te vervagen. Met talrijke projecten worden jongeren die beroeps- of hogere opleidingen verlaten, geholpen bij het zoeken of behouden van een baan of wordt de inschakeling in een onderneming door middel van opleiding gestimuleerd. bedrijven en arbeidswereld. andere organisaties uit de nauwelijks in Zweden waar Het meest opmerkelijke voorbeeld hiervan is te vinden enig onderscheid wordt gemaakt tussen beroeps- en algemeen onderwijs. Het uitgangspunt is dat de kloof tussen deze twee vormen van onderwijs zoveel mogelijk moet worden verkleind. Bijgevolg zijn specialisaties pas mogelijk in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs. en de (National trajecten van het basisonderwijs Verder wordt in Nederland bij wijze van proef de mogelijkheid geboden hoger beroepsonderwijs te volgen met een alternerend programma (traject HBO-MKB). In het Verenigd Koninkrijk biedt het nationale kader van kwalificaties doeltreffende en tot flexibele beroepskwalificaties. Drie soorten kwalificaties, namelijk de academische GSCE's en GCE's, de algemene beroepskwalificaties (General National specifieke Vocational Qualifications) beroepskwalificaties Vocational Qualifications) kunnen worden gebruikt om te gaan werken en tegelijkertijd een opleiding te volgen, of te om aanvullend onderwijs op hoger niveau volgen. Ook in andere lidstaten en deelnemende landen wordt naar verbindingen tussen afzonderlijke domeinen. Dit streven bestaat eveneens ten aanzien van de uitbreiding van het aanbod in wat in het Leonardo da Vinci-programma het "continuum" wordt genoemd. Deze kan ook worden waargenomen bij de pogingen tot vaststelling van aanvullende modaliteiten voor de erkenning van kwalificaties in meer traditionele getuigschriften of diploma's. gezocht tendens steeds vaker alternerend Voorts is sprake van een vernieuwing van de dialoog tussen onderwijs-/opleidingsinstellingen en het bedrijfsleven, wat leidt tot steeds nauwere samenwerking bij de uitvoering van programma's en leren, voor transnationale uitwisselingen, vooral op universitair niveau. De samenwerking met bedrijven, die het vaakst worden als opleidingsplaats, vloeit eveneens voort uit de wens om schoolse kwalificaties en beroepservaring te integreren. beroepsstages verzocht fungeren te Dit alles leidt tot het streven naar alternatieven voor diploma's, het zoeken naar overstap mogelijkheden tussen beide systemen, de invoering van een dubbele, zowel algemene als beroeps kwalificatie en de erkenning van beroepservaring. In dit verband kan worden gesproken van een waardering voor het informele, wat betekent dat alleen schoolse kwalificaties niet meer voldoende zijn. Zoals in het verslag van Frankrijk staat beschreven, wordt steeds meer gezocht naar middelen om de beroepservaring te onderzoeken en te beschrijven, om deze op gelijke voet met schoolse verworvenheden te kunnen beoordelen. in Een vergelijkbaar voorbeeld Noorwegen, waar een systeem voor de evaluatie van ingevoerd waarmee is kwalificaties worden toegekend voor vaardigheden, ongeacht op welke wijze deze zijn verworven. vaardigheden te vinden is In Duitsland wordt nu gediscussieerd over de opstelling van regelgeving die houders van een vakdiploma de gelegenheid zou moeten bieden hoger technisch onderwijs te gaan volgen zonder eerst een diploma middelbaar beroepsonderwijs te hoeven halen. zijn alleen op zoek bedrijfsleven In het algemeen is ook de rol van de universiteiten de aan het veranderen. Niet naar actief universiteiten zeer samenwerking met voor het onderzoekprojecten, maar hun rol is ook steeds meer gericht op beroepsopleiding, wat naast onderzoek en louter academisch onderwijs de derde belangrijke pijler van de activiteiten aan het worden is. Hierbij moet worden aangetekend dat de meeste lidstaten en deelnemende landen de universiteiten steeds meer verlenen. Een voorbeeld hiervan is Oostenrijk, waar in 1994 een universiteit is opgericht die speciaal is bedoeld voor de beroepsopleiding van houders van een universitair diploma. In Finland en in tal van andere landen breiden de ministeries van Onderwijs momenteel hun netwerken van niet-universitaire hogere technische scholen uit. zelfstandigheid Om te komen tot een vorm van levenslang leren en tot nauwere banden van het onderwijs met de opleiding en het beroepsleven, bestaat in Portugal sinds 1989 een nieuw beroepsopleidingstraject, de een grotere "vakscholen", met zogenaamde overheden, plaatselijke betrokkenheid van 2. 2. 4 Tendensen met betrekking tot risicogroepen Ook de invoering van acties en programma's die zijn aangepast aan de specifieke behoeften van de verschillende doelgroepen, zoals ongeschoolde jongeren, jonge werklozen, langdurig werklozen, gehandicapten en migranten, is een aanpak die alle lidstaten en deelnemende landen volgen. Met het doel iedereen een kwalificatie te geven, wordt de nadruk gelegd op de bestrijding van het voortijdig schoolverlaten en, als gevolg daarvan, de uitsluiting van de arbeidsmarkt. is om van zaak naast behoud verbetering het de Bcroepsinschakcling, inzetbaarheid van en werkgelegenheid zijn belangrijke punten van de aandacht. Het kwalificatiedoelstellingen op korte termijn (met name de aanpassing aan de werkplek door voortgezette beroepsopleiding) ook oog te hebben voor de ruimere aanpassing van de individuele verder werknemers ontwikkelende en arbeidsorganisaties. Een van de aspecten van dit vraagstuk betreft de wijze van regulering van de opleiding die moet worden gebaseerd op doelmatig overleg tussen overheid, sociale partners, de actoren uit de economische wereld en de actoren uit de opleidingswereld. de steeds productiesystemen zich aan Beoogd wordt de actoren uit de opleidingswereld te geven om de nodige aanknopingspunten te kunnen opleidingsprogramma's en -trajecten ontwikkelen. waarbij verdeeld bedrijfstak. is in 1996 een nieuwe systeem In Nederland zijn kwalificatiecriteria ingevoerd vastgesteld voor het middelbaar beroepsonderwijs. Deze criteria worden vastgesteld in onderling overleg door de onderwijs- en de arbeidswereld en zijn Het per kwalificatiesysteem is ingevoerd in het kader van de (Wet beroepsgerichte In het Verenigd Koninkrijk is een kader voor nationale bcroepsnormen ingevoerd, dat als basis dient voor het stelsel van de NVQ's, de National Vocational Qualifications in Schotland). De evaluatie en certificering staan los van het behaalde diploma. volwasseneneducatie). tenuitvoerlegging (en SVQ's de WEB van namelijk en Verder is het ook belangrijk, zoals België terecht opmerkt, om meer te investeren op een nieuw overgang naar het gebied, beroepsleven de arbeidsmarkt. Het gaat hierbij om maatregelen ten behoeve van jongeren die er niet in slagen een baan te vinden, en werknemers die door uitsluiting worden getroffen. de herinschakeling op In alle verslagen van lidstaten en deelnemende landen wordt de nadruk gelegd op het belang van opleidingsmaatregelen en programma's die zijn aangepast aan de verschillende doelgroepen, voor de bestrijding van werkloosheid sociale uitsluiting. Deze maatregelen zijn weliswaar zeer divers maar hebben een gemeenschappelijk doel: de tot verbetering mogelijkheden beroepsmatige en sociale integratie voor deze doelgroepen. De financiering van de maatregelen is dan ook vrijwel steeds een zaak van de overheidsinstanties of communautaire initiatieven of programma's. van en de 2. 3 Conclusies De organisatie van de stelsels van beroepsopleiding ondergaat momenteel ingrijpende veranderingen waarover nog hevig wordt gediscussieerd door overheden en sociale partners. Dit geldt vooral voor de doelstellingen van de opleidingen en de financiering ervan. (fondsen regelingen In alle verslagen wordt veel belang gehecht aan de in het beleid voor de rol van het bedrijfsleven beroepsopleiding van werknemers, maar er bestaan verschillende stelsels voor de toegang tot opleiding. De voor in België risicogroepen), Frankrijk (algemene verplichting Ierland tot bepaalde (belastingvoordelen beroepsgroepen), of Nederland (zogenaamde O&O-fondsen, voor onderwijs en ontwikkeling, waarmee opleidingsacties worden gefinancierd) kunnen dan ook geenszins met elkaar worden vergeleken. opleiding), voor investeren in De medewerking van het bedrijfsleven, en meer in het algemeen van de beroepsorganisaties, bij de vaststelling van de doelstellingen en de inhoud van de opleiding is ondertussen een centraal thema in vele lidstaten en deelnemende landen. "job is de rotation", landen, om transeuropees niveau worden die te beginnen Op nationale wetgevingen en praktijken nog niet op grote schaal naar andere landen overgedragen. Een voorbeeld in de hiervan Scandinavische in Denemarken, algemeen bekend is, maar in andere landen slechts zeer uitzonderlijk en in de vorm van individuele projecten wordt toegepast. Het geldt eveneens voor de in het Verenigd Koninkrijk bekende nationale beroepskwalificaties (NVQ) die, ondanks de inspanningen van de pleitbezorgers ervan, in andere lidstaten van de Europese Unie nog geen ingang hebben gevonden. Deze moeilijkheden redenen. Een van de hebben uiteenlopende oorzaken is ongetwijfeld het feit dat de meeste programma's zijn ontstaan in een zeer specifieke nationale cultuur en context, wat de overdracht ervan naar andere omgevingen uiterst delicaat maakt. te bemerken. Het eerste Anderzijds valt op twee gebieden een vorm van convergentie is de beroepsopleiding zelf, het tweede is de band tussen de beroepsopleiding en de sociaal-economische wereld. Wat de eerste soort convergentie betreft, kan worden vastgesteld dat de pedagogie en de verbetering ervan in de verschillende stelsels een punt van constante aandacht is. De toepassing van modulaire benaderingswijzen en de invoering van geïndividualiseerde opleidingstrajecten, zoals de opleidingen in open werkplaatsen in Denemarken, zijn hiervan een voorbeeld. Deze tendens gaat gepaard met de grootschalige integratie van nieuwe als informatie- opleidingshulpmiddel. en communicatietechnologieën in dit zijn en de tendens verband Vermeldenswaard de verschuiving van de aandacht van de kwalificaties naar de bekwaamheid, tot valorisering van de verworvenheden en erkenning van ervaring. Dit laatste lijkt van doorslaggevend belang te zijn aangezien de toegang tot tal van beroepsopleidingen afhankelijk is van de schoolse of academische achtergrond. Steeds vaker wordt overgegaan tot de invoering van systemen voor de evaluatie van de bekwaamheid, ongeacht de wijze waarop deze verworven is. Naast de NVQ in het Verenigd Koninkrijk, kan hierbij worden gewezen op nationale certificeringsstructuur voor alle niet-universitaire hogere en voortgezette opleidingen. In Frankrijk is de in "vaardighedenbalans", instrument voor bedrijven en voor werknemers, die nu een vergoeding kunnen krijgen wanneer zij, buiten werktijd, een persoonlijke balans willen laten opmaken. ingevoerd als compétences, ingevoerde Ierland bilan 1991 de de de in aan Veel belang wordt bovendien gehecht zelfstudie en aan projecten voor leren gedurende het gehele leven, wat blijk geeft van de wil om de leerling bij het leerproces centraal te stellen. Deze tendens wordt versterkt door de invoering van begeleidende structuren: opvang, voorlichting, beroepskeuzebegeleiding en advies. Zo worden in het Verenigd Koninkrijk op basis van een overeenkomst met de overheid door een netwerk van openbare en particuliere instanties algemene verleend. Deze opleidingsdiensten verstrekken beroepskeuzeadvies plaatselijk naargelang van de individuele behoeften. uitgebreide op informatie instanties en niveau, de dat zoals speciale gebieden opleidingsmaatregelen Het tweede punt van convergentie betreft de band tussen het gebied van de beroepsopleiding en sociaal-economische de arbeidswereld en het werkgelegenheidsbeleid. Uit de verslagen van de deelnemende landen blijkt namelijk en -initiatieven steeds meer zijn gericht op het behoud van werk en de verbetering van de inzetbaarheid van het individu. Als daarbij ook aandacht uitgaat naar de risicogroepen, kan de opleiding worden beschouwd als het werkgelegenheidsbeleid, en zelfs het sociaal beleid. Het opleidingsaanbod wordt dus op twee manieren uitgebreid, enerzijds door de openstelling voor nieuwe doelgroepen en anderzijds door de vernieuwing van de inhoud van de opleidingen. In het verslag van Griekenland wordt veel de nadruk gelegd op het belang van een goede afstemming van de opleiding op de reële behoefte aan kwalificaties en vaardigheden op de arbeidsmarkt. doelgroepen, met element dienste name van ten De in 1996 in Italië door regering en sociale partners ondertekende arbeidsovereenkomst heeft juist ten doel nauwere banden tot stand te brengen tussen de opleiding en de arbeidsmarkt door middel van gecoördineerde acties. Duidelijk zichtbaar is ook aan ander aspect. Het aantal begunstigden van opleidingsmaatregelen is de laatste jaren gestaag toegenomen. Dit geldt initiële opleiding als voor de zowel voor de voortgezette, en uit de verslagen van de deelnemende landen komt duidelijk naar voren dat de overheidsinstanties er nog meer voor willen zorgen dat jongeren het opleidingsstelsel met een diploma verlaten. Overigens is het interessant de rollen te vergelijken van de verschillende actoren ten aanzien van de doelgroepen waarvoor de opleidingsmaatregelen bestemd zijn. In alle deelnemende landen spelen de overheidsinstellingen, zij het in verschillende mate, een rol in het beroepskwalificatieproces. De staat helpt bij de planning, de organisatie en de controle van de beroepsopleiding, vooral wat de kwaliteit betreft. In de meeste gevallen legt de staat het algemene kader vast waarin de beroepsopleidings- markt zich kan ontwikkelen. De overheid blijft hoe dan ook een belangrijke actor, vooral ten aanzien van de voor risicogroepen te treffen maatregelen. lijkt het belang van de loch rol van de overheidsinstellingen enigszins te tanen, wellicht onder invloed van de tendens tot regionalisering grotere van betrokkenheid van de sociale partners bij het besl u il vorm i ngsproces. beroepsopleiding lot de en In ieder geval moet de rol van de staat in verband worden gezien met de betrokkenheid van de sociale partners en de plaatselijke en regionale actoren. De invloed van de overheid in de beroepskwalificatie proces is afhankelijk van de betrokken groepen en vooral van de rol die aan de sociale partners is toegekend. en de van lidstaten Het blijft evenwel zeer moeilijk de beroeps opleidingsstelsels de deelnemende landen in verschillende categorieën in te delen. In plaats van het ontwerpen van complexe is hel waarschijnlijk categorisatie-instrumenten, nuttiger instrumenten te ontwikkelen om te bepalen hoe de opleidingsstelsels zich tot elkaar en tot de grote ontwikkelingen van de laatste tijd verhouden. 3. Tenuitvoerlegging en gevolgen van het Leonardo da Vinci-programma 3. 1 Beschrijving van de structuren en de tenuitvoerlegging van het Leonardo da Vin ci-programma vastgestelde De in het kader van het Leonardo da Vinci- programma communautaire maatregelen zijn verdeeld in delen en maatregelen. De grote lijnen van het programma zijn vastgelegd in een gemeenschappelijk kader van doelstellingen en zijn alhankelijk van de prioriteiten die ieder jaar voor de oproep tot het indienen van voorstellen worden vastgesteld. op In het algemeen moeten de prioriteiten, die passen in de context van artikel 127 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, ertoe bijdragen dat het Leonardo da Vinci-programma een instrument wordt voor de ontwikkeling van een beleid van de Europese Unie de beroepsopleiding, met name overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Essen uit de Vertrouwenspact 1994, werkgelegenheid in Europa (1996), en de door de in haar Commissie vastgestelde witboeken en concurrentievermogen " ( 1994) en "Onderwijzen en leren: Naar een cognitieve samenleving" (1995). richtsnoeren werkgelegenheid "Groei, gebied voor van het het De prioriteiten worden vastgesteld in nauw overleg niet het Leonardo da Vinci-comité. Zowel in 1996 als in 1997 luidden deze als volgt: aanmoediging van de verwerving van nieuwe kennis; toenadering lussen school en bedrijf; bestrijding van uitsluiting; de gelijke behandeling van materiële investeringen en investeringen in opleiding; en de veralgemening van de toegang tot kennis met behulp van de instrumenten van de informatiemaatschappij. De horizontale dimensie van het programma heeft betrekking op gelijke kansen, de sociale dialoog, de industriële regionale omschakelingen. ontwikkeling en de 3. 1. 1 Het proces op communautair niveau 3. 1. 1. 1 Organisatie van de Europese structuren liet Leonardo da Vinci-programma wordt ten uitvoer gelegd door de Commissie die hierin wordt gesteund door het bureau voor technische bijstand van Leonardo da Vinci. Overeenkomstig het besluit van de Raad is de Commissie belast met het vaststellen van de grote lijnen van het programma, het beheer en de coördinatie van de oproepen tot het indienen van voorstellen en, ten slotte, de selectie van te ondersteunen projecten. In de uitvoering van deze taken wordt de Commissie bijgestaan door een comité dat bestaat uit vertegenwoordigers van de en in enkele gevallen, deelnemende waarnemers op communautair niveau; de functies van deze leden zijn vastgelegd in het besluit van de Raad. landen en, van lidstaten partners sociale de de beroepsopleiding, Overeenkomstig dit besluit zijn tevens subcomités vastgesteld. De subcomités op het gebied van de initiële voortgezette beroepsopleiding en de samenwerking universiteit regelmatig vergaderd en onderneming hebben hebben vraagstukken bij besproken die met name verband houden met de prioriteiten voor en de resultaten van de oproepen tot het indienen van voorstellen. gelegenheden die 3. 1. 1. 2 Activiteiten van de Europese structuren In het kader van haar taken heeft de Commissie met steun van het bureau voor technische bijstand van Leonardo da Vinci gezorgd voor de voorbereiding en het beheer van de oproepen tot het indienen van voorstellen, de uitvoering van de evaluatie van de ingediende projecten en de sturing en follow-up van de gekozen projecten, en de verspreiding van de resultaten ervan. Hiertoe worden voortdurend 10 nauwe contacten onderhouden met de nationale coördinerende instanties. In de praktijk zijn de activiteiten bedoeld om initiatiefnemers te helpen bij het opzetten van hun thema- en verspreidings project, ontmoetings-, seminars te organiseren; te zorgen voor banden met de landen in Midden- en Oost-Europa (LMOE) en Cyprus en voor hun integratie in het programma, en onderzoek te verrichten naar alsmede documentatie te verspreiden over de verschillende oproepen tol het indienen van voorstellen. Overigens verzorgt de Commissie in samenwerking met het bureau voor technische bijstand van Leonardo da Vinci voortdurend verscheidene publicaties, zoals de compendia met beschrijvingen van de initiatiefnemers en projecten voor iedere oproep tot het indienen van voorstellen, brochures met analyses van de resultaten van de oproepen tot algemene het voorlichtingsbrochures. een is gegevensbank gewijd aan de producten van voorgaande programma's. Deze producten kunnen worden geraadpleegd bij hel multimediacentrum van het bureau voor technische bijstand. indienen van voorstellen, Daarnaast en 3. 1. 2 Het proces op het niveau van de deelnemende landen De lidstaten en deelnemende landen hebben zelf eveneens structuren voor voorlichting, beheer, sturing en follow-up opgericht: de Nationale Coördinerende Instanties (NO). 3. 1. 2. 1 Organisatie van de nationale structuren onder initiële ministeries De initiële en voortgezette beroepsopleiding vallen niet noodzakelijk in alle lidstaten en deelnemende of dezelfde landen departementen, en in bepaalde gevallen deelt de overheid de bevoegdheid hierover met andere instanties. In enkele deelnemende landen ressorteert bijvoorbeeld beroepsopleiding de hoofdzakelijk onder het Ministerie van Onderwijs, zoals terwijl de verantwoordelijkheid hiervoor in andere lidstaten landen wordt gedeeld door en deelnemende verscheidene ministeries, met name die van Onderwijs en Arbeid, zoals in Frankrijk. Een dergelijke verscheidenheid is ook waarneembaar in de wijzen van beheer en sturing van het Leonardo da Vinci-programma door de en deelnemende landen. in Duitsland en Nederland, lidstaten Veruit de meeste deelnemende echter tripartiete nationale landen hebben en overleg- Il onderhouden met beheerscomités opgericht, die bijstand verlenen bij de vaststelling van nationale prioriteiten en contacten politieke besluitvormers en de belangrijkste actoren op het gebied van de beroepsopleiding. Normaliter werken nationale samen met deze coördinerende instanties, ook mee aan de opstelling van de nationale prioriteiten voor deel I, en aan de evaluatie en preselectie op nationaal niveau. comités, de de de van taak belangrijkste De nationale coördinerende instanties, die werken met financiële steun van de Commissie, bestaat uit het verlenen van bijstand aan de nationale autoriteiten, de Commissie, mogelijke en de contractanten voor de projecten. initiatiefnemers De NCI spelen in velerlei opzichten een belangrijke rol: zij dragen ertoe bij dat het programma van invloed is op de nationale beleidslijnen en structuren, zij zorgen voor de sturing van projecten, technische bijstand en verspreiding van informatie en helpen bij de onder de contractanten, totstandbrenging sectoriële, thematische, nationale en transnationale netwerken. van communautaire initiatieven Adapt instanties De aard en de organisatie van deze verschillen van land tot land. In enkele landen, zoals Ierland, Denemarken en Zweden, beheren de opgerichte NCI's niet alleen het Leonardo da Vinci- programma, maar ook het Socrates-programma en de en Werkgelegenheid. In bepaalde andere landen zijn de NCI's verbonden aan bestaande, over het algemeen nationale instellingen, en kunnen zij op autonome wijze het programma beheren, zoals in Duitsland. landen beschikken over verscheidene NCI's die de bevoegdheden onderling hebben verdeeld, hetzij naar doelgroep, hetzij naar type maatregelen, zoals in Frankrijk, Luxemburg en Duitsland. deelnemende Sommige 3. 1. 2. 2 Activiteiten van de nationale structuren De belangrijkste activiteiten van de NCI's, die hiervoor op basis van een bestek subsidie van de Commissie ontvangen, zijn de organisatie van conferenties bij de start van het programma, de opstelling van een nationaal werkprogramma, met inbegrip van een verspreidingsplan, de publicatie van de oproep tot het indienen van voorstellen, het organiseren van nationale maar ook transnationale ontmoetingsseminars, het evalueren van ingediende projectvoorstellen en het organiseren van sturings- en follow-up-bijeenkomsten met de goedgekeurde projecten. Het betreft met andere woorden activiteiten die nodig zijn voor de follow-up, in samenwerking met de Commissie, van de projecten, dat wil zeggen de activiteiten en de resultaten ervan, en het oplossen van problemen die de contractanten bij de uitvoering ondervinden. Bovendien zorgen de NCI's voor de thematische, sturing van het nationale of programma. transnationale projecten van de Bovendien zijn de NCI's belast met het beheer van de stage- en uitwisselingsprogramma's van deel I. Hiervoor ontvangen zij, na de Commissie een operationeel programma te hebben voorgelegd, een globale subsidie voor de verschillende doelgroepen. Voorts publiceren de NCI's compendia van nationale projecten, voorlichtingsbrochures en meer in het algemeen nieuwsbrieven. 3. 2 Begrotingsgegevens niveau communautair De op noodzakelijke financiële middelen voor de tenuitvoerlegging van het Leonardo da Vinci-programma worden in het besluit van de Raad geraamd op 620 MECU tussen 1995 en 1999. De verdeling van de toe te kennen bedragen over de verschillende afdelingen en maatregelen wordt bepaald door de Commissie die hiervoor advies inwint bij het Leonardo da Vinci-comité. Hierbij moet worden opgemerkt dat voor de verdeling van de begrotingsmiddelen over de verschillende maatregelen in de verschillende delen bepaalde maxima en minima gelden. Zo moet ten minste 35% van de totale begroting worden besteed aan proefprojecten, ten minste 30% aan stage- en uitwisselingsprogramma's en ten hoogste 20% aan andersoortige maatregelen, met name onderzoeken en analyses en programma's voor de uitwisseling van vergelijkbare gegevens, en aan de NCI's uit hoofde van deel IV, maatregel 1. Voor de eerste twee jaren van het programma heeft de begrotingsautoriteit bedragen vrijgemaakt ter hoogte van 139,5 MECU voor 1995 en 154,4 MECU voor 1996. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de verdeling van de begrotingsmiddelen over het programma in de eerste twee loopjaren. Tabel 1: Verdeling van de begroting voor Leonardo da Vinci voor 1995 en 1996 Proefprojecten Deel 1 Deel 11 Deel 111 Stages en uitwisseling Deel I Deel II Deel III Overige 111. 2. a IH. 2. b Deel IV Totaal (MECU) I " 1995 75,2 27,2 38,6 9^ 45,7 28,6 17 0,1 18,5 6,9 0 11,6 139,5 I " 1996 84 33,6 43,9 6,5 51,4 29,4 22 0,03 19 6,2 1,3 9 " 154,4 ~ 3. 3 De eerste resultaten van het Leonardo da Vinci-programma In het kader van het Leonardo da Vinci-programma zijn tot dusverre drie oproepen tot het indienen van in 1995, 1996 en voorstellen gedaan, namelijk 1997. Naar aanleiding van de eerste twee (1995 en 1996) zijn in totaal 7600 voorstellen ingediend. Na afloop van de evaluatie- en selectieprocedure door de Commissie in overleg met de deelnemende landen is financiële steun toegekend aan 1542 projecten voor een totaal bedrag van 201,8 MECU. Tabel 2: Resultaten van de eerste twee oproepen tot het indien van voorstellen (1995 en 1996) I 1995 I 1996~ Aantal geselecteerde projecten Procedure I Procedure II Proefprojecten Stage- en uitwisselings- programma's (Delen II en III) Onderzoek en analyses Aantal partners Procedure I Procedure 11 319 430 581 299 ~ 494 582 47 13212 2210 11002 41 10267 2131 8136 Deze gegevens maken duidelijk dat het programma reeds een aanzienlijke omvang heeft bereikt, gelet op het aantal projecten en betrokken transnationale partners en actoren in de beroepsopleiding. Onderzoek naar de eerste twee jaren van het Leonardo da Vinci-programma toont aan dat in het programma steeds meer rekening wordt gehouden de met problemen waarmee reële de 12 voorzieningen beroepsopleiding in Europa wordt geconfronteerd. Deze ontwikkeling kan zich pas doorzetten en daadwerkelijk zorgen voor een verbetering van de stelsels, op opleidingsgebied als bij de uitvoering van de 1542 in geselecteerde projecten wordt geëvalueerd hoeverre deze projecten de beoogde doelstellingen kunnen verwezenlijken en concrete, op alle 18 deelnemende resultaten kunnen opleveren. landen overdraagbare praktijken en Het is dus tijd voor een follow-up, sturing en heroverweging van de inhouden en methoden die van het Leonardo da Vinci-programma een echt "Europees laboratorium voor innovatie" kunnen maken. De geselecteerde projecten kunnen in drie grote categorieën worden verdeeld: projecten die vooruitlopen op de behoefte aan opleiding en beroepskeuzebegeleiding op een bepaald gebied, projecten die zijn gericht op het ontwerp van vernieuwende opleidingsmaatregelen en -modules door de productie van opleidingsproducten, veelal op basis van multimediasystemen, en projecten die en gericht rechtsreeks opleidingsorganen. Opmerkelijk is ook de actieve deelname aan het project van de sociale partners, en het groeiende aantal transnationale (regionale of beide sectoriële) factoren zouden van grote invloed moeten zijn op de bevordering van nieuwe kennis en know-how. opleidingsnetwerken. Deze bedrijven zijn op Diepgravender onderzoek leert dat het merendeel van de projecten deze drie dimensies in zich verenigen. De projecten trachten in toenemende mate oplossingen te ontwikkelen door bijzondere aandacht voor de processen, met als beginpunt de vaststelling van een specifieke behoefte en als resultaat, door de toepassing van meer algemene pedagogische methoden, en uitvoering van doelgerichte en aan de specifieke context aangepaste oplossingen. uitwerking de partners nog meer investeren om ervoor te zorgen dat meer ondernemingen uit het MKB aan partnerschappen meewerken, met name door de procedures te vereenvoudigen. evenwel constateringen moeten ook Deze genuanceerd worden. Ofschoon het aanbod aan opleiding van alle maatregelen van het programma (d. w. z. van de drie delen samen) groter lijkt dan de vraag, mag hierbij niet worden vergeten dat de meest geschikte mogelijkheid tot deelname voor bedrijven (waaronder het MKB) wordt geboden in deel II "verbetering van opleidingsacties", met II. 1. 1. a name uit hoofde van de maatregelen "innovatie II. l. l. c in de beroepsopleiding" en innovaties". Dit "overdracht van technologische geldt en de uitwisselingsprogramma's van deel II. stage- voor ook de mogelijkheden en voor Met uitwisselingen levert het Leonardo da Vinci- programma ook een belangrijke bijdrage aan de Europese mobiliteit verschillende doelgroepen. stages van de Tabel 3: Aantallen stage- en uitwisselingsprogramma's en begunstigden (1995 en 1996) Aantal programma's 1995 1996 Aantal begunstigden 1996 1995 1. 1. 2. a - Stages van korte duur voor jongeren tijdens hun initiële opleiding 604 * 9943 10063 IJ. 2. a - Stages van lange duur voor jongeren tijdens hun initiële opleiding 96 ï. l. 2. b •• Stages voor jonge werknemers 293 * 982 4704 1009 5333 1. 1. 2. c - Uitwisselingen voor opleiders 2379 II. 1. 2. a - Stages voor personen die een universitaire opleiding volgen of hebben afgerond 2242 293 * In totaal waren in 1995 bij de 749 geselecteerde projecten 13212 partners betrokken en in 1996 werkten 10267 personen mee aan de 793 voor dat jaar geselecteerde projecten. Gezien het feit dat vooral het MKB bijdraagt aan het ontstaan van nieuwe arbeidsplaatsen, moet worden vastgesteld dat de deelname van deze bedrijven na de eerste twee oproepen tot het indienen van voorstellen, nog onvoldoende is. In het licht van deze beperkte deelname moeten alle bij het Leonardo da Vinci-programma betrokken 102 5175 I1. 1. 2. b - Uitwisselingen tussen bedrijven en universiteiten/opleidingsinstellingen 144 7731 11 11 121 146 II. 1. 2. C- Uitwisselingen van opleidingsfunctionarissen, 11 * "Nog niet beschikbaar 12 47 231 Alles bij elkaar genomen heeft het Leonardo da Vinci-programma in 1995 en 1996 meer dan 50000 personen, waaronder 22000 jongeren die jonge initiële opleiding volgen, 10000 een 13 en 13000 personen die een werknemers universitaire of hebben opleiding volgen afgerond, met een Europese mobiliteitsbeurs de gelegenheid gegeven in een van de lidstaten en deelnemende landen een periode van oriëntering en opleiding te volgen. tenuitvoerlegging van Verder voorziet het Leonardo da Vinci-programma in de statistisch programma uit hoofde van maatregel lll. 2. b en een door Cedefop uit hoofde van maatregel III. 3. b beheerd programma voor studiebezoeken. een Op grond van het besluit van 6 december 1994 heeft de Commissie de mogelijkheid in het kader van maatregel III. 2. b een werkprogramma op te stellen voor de "Uitwisseling van vergelijkbare gegevens". Na het voorstel van de Commissie is het werkprogramma met tien punten door het Leonardo da Vinci-comité goedgekeurd en de uitvoering van het programma verzekerd door de werkgroep "Statistieken, onderwijs en opleiding" die bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten en de Commissie. In 1995 heeft de oproep tot het indienen van voorstellen geleid tot 3 projecten, in 1996, aangaande "onderzoek aangevangen initiële beroepsopleiding", "onderzoek naar naar en "overgang naar het actieve leven". Eén project aangaande "vergelijkbare classificaties wordt beheerd door CEDEFOP. In 1996 is in verband met drie thema's een specifieke oproep tot het indienen van voorstellen gedaan, namelijk "het opleidingsaanbod", "het talenonderwijs" en "de alfabetisering De investeringen voor het eerste loopjaar bedragen 1,3 MECU en gepland is de omvang en het terrein van het onderzoek voor 1996 en 1997 uit te breiden met een extra bedrag van 2,1 MECU. beroepsopleiding" volwassenen". voortgezette van programma communautair voor Het studiebezoeken door specialisten op het gebied van de beroepsopleiding (maatregel III. 3. b) in de Europese Unie wordt gecoördineerd door Cedefop. In samenwerking met een netwerk van nationale verbindingspersonen zorgt dit programma voor de organisatie van studiebezoeken van drie tot vijf werkdagen over onderwerpen zoals de opleiding van jongeren, de opleiding van volwassenen of de technologieën voor de gevolgen van nieuwe beroepsopleiding. In het kader van dergelijke studiebezoeken hebben in 1995 en 1996 al 1225 specialisten op het gebied van de beroepsopleiding, verdeeld over 116 groepen, een beurs van totale gemiddeld 1350 ECU ontvangen. De begroting voor deze studiebezoeken bedroeg voor deze periode 2,3 MECU. 3. 4 Gevolgen van het Leonardo da Vinci- programma Zoals in het begin van dit tussentijds verslag al is aangegeven, heeft de analyse betrekking op de eerste twee loopjaren van het programma. Rekening houdend met het feit dat sommige van de eerste projecten pas begin zijn geworden en dat de gemiddelde looptijd van projecten meer dan twee jaar bedraagt, kunnen de hier genoteerde bevindingen geenszins als definitief worden beschouwd. 1996 operationeel laboratorium Verder moet nog een ander aspect worden benadrukt: als "Europees voor innovatie" beoogt het programma steun te verlenen aan acties die zijn gericht op de verbetering van de bestaande stelsels en voorzieningen op het gebied van de beroepsopleiding in de lidstaten, of aan actoren op dit gebied. Vanzelfsprekend vergt het enige jaren om een dergelijke verandering te verwezenlijken. Desalniettemin kunnen aan de hand van de verslagen van de lidstaten en deelnemende landen reeds de en het extern evaluatieverslag nu technische en bestuurlijke tekortkomingen in de tenuitvoerlegging van het programma worden aangewezen. Hierbij moet erop worden gewezen dat de verslagen hoofdzakelijk zijn gebaseerd op ingezonden door gesprekken en vragenlijsten, initiatiefnemers en belangrijke actoren binnen het programma. De aldus verkregen resultaten hebben dus veeleer betrekking op de moeilijkheden bij de tenuitvoer legging, dan op het effect van het programma. Dit gezegd zijnde, kunnen verscheidene elementen worden genoemd die een beeld geven van de gevolgen van het programma. 3. 4. 1 Gevolgen voor en ontwikkeling van de stelsels Uit de analyse van de nationale verslagen komt duidelijk naar voren dat de proefprojecten zijn bedoeld voor de ontwikkeling van de beroeps opleidingsstelsels in de lidstaten, met name gelet op de in het begin van dit verslag genoemde tendensen. Het programma is een afspiegeling van een algemene ontwikkeling de het beroepsopleiding - het doel ervan is ertoe bij te -voorzieningen algemene gebied van en op 14 dragen dat de instellingen en personen zoveel mogelijk van deze ontwikkeling kunnen profiteren. activiteiten Overigens, en dit geldt met name voor de projecten initiatiefnemers van deel 1, zijn de door de van ontworpen nationale voorzieningen op het gebied van de beroepsopleiding en het is dan ook normaal dat deze aansluiten bij de grote lijnen van de nationale beroepsopleidingsstelsels. veelal onderdeel Dit positieve verband houdt niet in dat de geselecteerde proefprojecten slechts een uitbreiding of kopie van nationale activiteiten zijn. Zowel naar de doelstellingen als naar de aard van de methoden en de inhoud zijn de transnationale projecten wel degelijk van vernieuwende benaderingswijzen. De verscheiden heid van de projecten is niet in strijd met de prioriteiten van gemeenschappelijk belang in een context waarin uiterst snelle aanpassingen en ontwikkelingen noodzakelijk zijn. ontwikkeling gericht op de te doen innoverende voorstellen Door ten aanzien van nieuwe kwalificaties, nieuwe beroepsprofielen, nieuwe toegangsmodaliteiten, nauwere banden tussen scholen en bedrijven, nieuwe iiischakeliiigstrajcctcn en methoden voor het behoud van werk, met name door middel leren, van het geven de transnationale projecten een duidelijke impuls aan de dagelijkse gang van zaken in de beroepsopleiding. leerlingwezen en alternerend Veelzeggend is ook dat het programma de aandacht tu ïb UUK. u ai nci piugictinum uc krijgt van de belangrijkste actoren in de in de actoren krijgt van de belangrijkste beroe, beroepsopleiding, die het beschouwen als een investeringsprioriteit. i n v p et At- i n cre r» rin t-i tt>i t de verwezenlijking 3. 4. 2 Gevolgen en innovatie Het Leonardo da Vinci-programma is omschreven als een "Europees laboratorium voor innovatie" op het gebied van de beroepsopleiding. De conclusie van de analyse van de nationale verslagen en het extern evaluatieverslag mag luiden dat het effect van het programma juist op dit niveau het grootst is. prioritaire Voor doelstellingen zoals nieuwe kwalificaties, nieuwe beroepsprofielen, een ruimere toegang tot opleiding - met name voortgezette opleiding -, manieren van van en beroepsinschakeling kwalificaties, enz. , verleent het Leonardo da Vinci- programma nieuwe aan benaderingswijzen. Hiervan getuigt bijvoorbeeld de inhouden, producten, ontwikkeling van nieuwe methodes en diensten, de aandacht voor een grote erkenning steun van van tal verscheidenheid van doelgroepen en voor het vraagstuk van de gelijke kansen, en een duidelijke ontwikkeling in de richting van meer regionaal georiënteerde projecten. tot betrekking In ieder geval is de innovatie van het Leonardo da Vinci-programma, en bijgevolg ook het effect ervan, het grootst met de ontwikkeling van projecten die gelegenheid bieden tot de integratie en het gezamenlijk gebruik van methodes en instrumenten voor zeer specifieke doelgroepen. Zo zijn tegenwoordig de ontwikkeling en het gebruik van een CD-ROM op zich niet meer als innovatief te beschouwen, maar de toepassing van een dergelijke instrument als referentiewerk voor afstandsonderwijs ten behoeve van groepen die op grote opleidingscentra woonachtig zijn, kan wel degelijk vernieuwend zijn. afstand van in een andere. Anderzijds Het Leonardo da Vinci-programma laat zien dat de vernieuwing op het gebied van de beroepsopleiding zeer specifiek is. Enerzijds is vernieuwing zeer betrekkelijk: wat in een bepaalde context als zeer is misschien al vernieuwend wordt ervaren, is het achterhaald programma evoluerend van aard. Ondanks de effecten van voorgaande programma's kan echter op basis van de reeds beschikbare informatie al worden gesteld dat met het nieuwe Leonardo da Vinci-programma werkelijk kwalitatieve sprong voorwaarts is gemaakt. Overigens doet de beschouwing van de eerste jaren onder het Leonardo da Vinci-programma vermoeden er een dynamiek op gang gekomen is die pas op middellange termijn tot volle ontwikkeling kan komen. een 3. 4. 3 Gevolgen voor de stelsels en voor de praktijken Het merendeel van de projecten biedt een oplossing of een poging tot een oplossing voor concrete situaties waarvoor nieuwe ideeën nodig zijn, zoals bijvoorbeeld de inschakeling van ongeschoolde jongeren, de voortgezette opleiding in het MKB enz. de effect Door de omvang van deze projecten en het verkennende karakter ervan valt slechts zelden rechtstreeks voor op beroepsopleiding te verwachten. Door de op gang gebrachte dynamiek worden de actoren er echter wel toe gedwongen de bestaande voorzieningen te heroverwegen. Dit is een eerste stap op weg naar een mogelijke dynamiek van het stelsel, en dus naar een potentieel veel groter effect. stelsels 15 Het is met name opmerkelijk dat het effect van het Leonardo da Vinci-programma het duidelijkst is bij de minst ontwikkelde stelsels. de waar zoals landen, Luxemburg stelsels en Sommige Liechtenstein, voor beroepsopleiding worden herzien, melden dat de in het kader van het Leonardo da Vinci-programma of voorgaande programma's uitgevoerde projecten niet van invloed zijn op de discussie over invoering van nieuwe wetgeving inzake beroepsopleiding en dat de besluiten over nieuwe beleidslijnen elders worden genomen. zijn hoofdzakelijk In het veld is echter wel onmiddellijk enig effect merkbaar. Twee dimensies van de projecten verdienen in dit verband extra aandacht. Sommige projecten gericht op het uitproberen van nieuwe modellen, hetzij uit het ingevoerde modellen of concepten, buitenland hetzij de toepassing van een nieuw idee of de verspreiding van proefnemingen. Andere projecten zijn juist in de eerste plaats gericht op het vinden van daadwerkelijk innoverende oplossingen met het risico van een totale mislukking. Tenslotte zijn er nog onderzoeks- en analyseprojecten die veelal worden georganiseerd voor het onderzoek naar de toepassing van voorwaarden voor een goede vroegere proefprojecten. Het voordeel van het transnationale karakter van het programma is dat de territoriale beperkingen veel minder problemen opleveren dan voor de nationale stelsels. Opvallend is ook dat tal van projecten de logica van het continuum volgen (ook al wordt dit begrip niet altijd gebruikt) en gebaseerd zijn op originele partnerschappen. 3. 4. 4 Gevolgen en structuur van het programma Frankrijk wijst erop dat het Leonardo da Vinci- programma door de overgrote meerderheid van de initiatiefnemers vooral wordt beschouwd als een goede gelegenheid om een reeds bestaand project uit te breiden ofte ontwikkelen. Deze opmerking is gerechtvaardigd voorzover de nationale verslagen uitsluitend betrekking hebben op de projecten naar aanleiding van de eerste oproep tot het indienen van voorstellen. Toch kan bepaalde informatie ons een beeld geven van de wijze waarop de structuur van het Leonardo da Vinci-programma effectieve projecten al dan niet bevordert. De naleving van de doelstellingen vormt een van de criteria om voor steun in aanmerking te komen, en uit de nationale verslagen blijkt dat de projecten coherent zijn met het gemeenschappelijk kader van doelstellingen. In dit verband en meer in het algemeen blijkt dat de projecten aandacht besteden aan de belangrijkste vraagstukken, zoals de in het arbeidsproces, nieuwe inschakeling kwalificaties en inzetbaarheid. Verder zijn nog twee aspecten opgevallen: de transnationaliteit en de betrokkenheid van verschillende actoren bij de partnerschappen. Ofschoon in alle verslagen wordt benadrukt dat de transnationaliteit tot de nodige beheersproblemen heeft geleid, valt toch vooral op hoe verrijkend deze transnationaliteit wel is. De Europese dimensie van de projecten komt tol uiting in de volgende aspecten: te 1. Om de doelstellingen met betrekking lot de en inzetbaarheid, inschakeling, dergelijke de verwezenlijken, initiatiefnemers en partners bewust voor de omweg van de transnationaliteit in een poging nieuwe benaderingswijzen te vinden die huidige veranderingen kunnen bieden. toegang kiezen antwoord een op de en modules. 2. Het essentiële oogmerk is het ontwerp van gemeenschappelijke opleidingshulpmiddelen, -referentiewerken Voor problemen die vaak, maar niet altijd, een nationale oorzaak hebben, kan een in wezen transnationale oplossing worden gevonden. 3. De Europese dimensie wordt veeleer gebruikt als een verrijking dan als basis voor de gemeenschappelijke van projecten. ontwikkeling 4. Tenslotte wordt de Europese dimensie nagestreefd en bevorderd door mobiliteit, door uitwisselingen en door de middelen om deze uitwisselingen te vergemakkelijken. een pluspunt belangrijk Nog de complementariteit van de actoren bij de projecten. van uiteenlopende actoren bij de partnerschappen kunnen de projecten hoge doelstellingen nastreven. betrokkenheid Door de is deze wijze ontstaan Op nieuwe partnerschapsstructuren door de betrokkenheid van instellingen, opleidingsorganisaties, verschillende vakorganisaties, of plaatselijke bedrijven. Wat het effect van Leonardo da Vinci overheden er betreft, mogen van samenwerking op zich ook worden beschouwd als een gevolg van de werking van het programma. vormen nieuwe deze Verder heeft het programma ook een nauwere samenwerking tussen universiteiten en bedrijven mogelijk gemaakt; waarbij de ene partij zijn methodes heeft aangedragen en de andere zijn kennis en know-how, wat zowel ten goede komt aan de bedrijven, omdat zij de universitaire methodologische kunnen systematiseren, als aan de universiteiten, die immers de in vele lidstaten en deelnemende landen nog bestaande kloof tussen het hoger onderwijs en de arbeidswereld willen dichten. benaderingswijzen Overigens tekent zich een tendens af tot het openstellen van projecten tot nieuwe bedrijfs takken die tot dusverre nog weinig toegang tot opleidingsacties hebben. Er ontstaan ook nieuwe beroepsprofielen in de sectoren van het milieu, de restauratie van cultureel volksgezondheid, de erfgoed, veiligheid, buurtwerk, enz. , wat aansluit bij de oorspronkelijke richtsnoeren van de Commissie op het gebied van de plaatselijke ontwikkeling van werkgelegenheid. bronnen nieuwe en groepen Meer in het algemeen is sprake van een toename van het aantal opleidingsacties voor nieuwe doelgroepen die over het algemeen zelden door bereikt, beroepsopleidingsmaatregelen worden zoals in etnische minderheden, achterstandsgebieden en mensen met een handicap. Betreurenswaardig is evenwel dat vooralsnog erg weinig voorstellen van goede kwaliteit worden ingediend op het gebied van de gelijke behandeling. Het lijkt er tevens op dat de specifieke verwijzingen tussen ondernemingen en naar samenwerking universiteiten op het gebied van opleiding (SOUO) in de voor communautaire steun in aanmerking komende maatregelen een zekere verwarring hebben doen ontstaan ten aanzien van de uit hoofde van het vroegere Comett-programma gesteunde projecten. Toch is de zeer ruime en open structuur van het programma, waarin plaats is voor alle acteurs op opleidingsgebied, ongetwijfeld een gunstige factor, zowel ten aanzien van de vraag als ten aanzien van het aanbod. 3. 4. 5 Gevolgen en mobiliteit Zeker is dat het programma gevolgen heeft gehad voor de ontwikkeling van de transnationale mobiliteit. Deze Europese mobiliteit is bedoeld voor jongeren die, hetzij in het leerlingwezen, hetzij op school, een opleiding volgen, en voor 17 en studenten jonge werknemers, pas gediplomeerden opdat zij hun eigen inzetbaarheid kunnen verbeteren of bestendigen om werk te vinden of te kunnen behouden. Vooral de proeven met nieuwe modellen voor alternerend leren zijn interessant. Zo wordt de inschakeling van jongeren door middel van mobiliteit bevorderd doordat de know-how. met andere woorden de bekwaamheden, toeneemt, zowel in taalkundig opzicht als met betrekking tot de beroepservaring. Mobiliteit is vooral een pluspunt voor de persoonlijke ervaring en voor het curriculum vitae. Ook bedrijven hebben baat bij mobiliteit door de flexibiliteit van modulaire benaderingen en door de nieuwe methoden voor alternerend leren waarvan vooral geschoolden en zelfs hooggeschoolden gebruik maken. als zowel verstrekkende Er ontstaan twee soorten activiteiten: enerzijds de totstandbrenging en bestendiging van netwerken van ontvangende organisaties die rechtstreeks tot doel hebben de mobiliteit en de inschakeling van jongeren in het het beroepsleven beschikbaar en van beheersmiddelen voor de lerenden, die de beroepsinschakeling zouden kunnen stimuleren. te bevorderen. Anderzijds informatie- stellen In dit verband is het vernieuwende karakter van de projecten te danken aan de partnerschaps structuren. Mobiliteitsprojecten zijn weinig vernieuwend als het slechts herhalingen van eerdere programma's zijn; dit geldt bijvoorbeeld voor bepaalde projecten met oude structuren (zelfde problematiek, zelfde partnerschap). Daarentegen hebben projecten die mobiliteit ruimer zien en proberen een antwoord te vinden op specifieke problemen door speciale kaderstructuren op te zetten en samen te werken met de sociale partners, een aanzienlijk potentieel effect. Dit effect treedt vooral op wanneer de stage- en uitwisselingsprogramma's zijn gewijd aan een vraagstuk waarvoor een proefproject is ontwikkeld. In dat geval biedt het stage- en uitwisselings programma ondersteuning aan het proefproject. Het is de concretisering van het transnationale karakter van het project en plaatst het proefproject in een netwerk. Bovendien kunnen buitenlandse partners profiteren van de nationale ervaringen. 3. 4. 6 Gevolgen, algemene aanpak en verband houdende nieuwe opleidingsmethoden Gebleken is dat het effect nog groter is wanneer met het project echte opleidingstrategieën kunnen worden ontwikkeld door uiteenlopende elementen uitdrukkelijk met elkaar in verband te brengen: analyse van de veranderingen in kennis en know how, begrip van de beroepen, banen, taken en de daarmee know-how; totstandbrenging van een methodologisch kader voor de analyse van toekomstige opleidingen; en bespreking van de verwachtingen en vooruitzichten ten aanzien van de toekomstige beroepen. Bij de totstandbrenging van projecten wordt steeds vaker de logica van de ontwikkeling van een globale werkmethode gevolgd, die bestaat uit het bepalen van de referentiepunten voor het werk, de analyse van de banen, de bepaling van de voor werknemers in deze functies noodzakelijke know-how, de analyse van de behoeften van bedrijven op het de gebied van kennis, van ontwikkeling opleidingsmiddelen, de toepassing van nieuwe leermiddelen en middelen voor de verspreiding van de resultaten, daarbij steeds gebruik makend van nieuwe technologieën. Het effect zou vooral merkbaar moeten zijn bij of multiplicatorprojecten, door proefprojecten onderzoek en analyses. de partners behoeften Het uitgangspunt van de projecten is meestal een inventarisatie van de bestaande situatie. Hiertoe worden in de verschillende landen monografieën en case-studies gemaakt, of er worden vragenlijsten gebruikt voor enquêtes in het veld bij van tevoren geselecteerde bedrijven. In dit stadium worden voor nieuwe alle vaardigheden, technieken of hulpmiddelen of met betrekking tot nieuwe beroepen, alsmede de daarmee verband houdende opleidingsbehoeften vastgesteld. Tijdens deze fase lijken op grote schaal uitwisselingen plaats te vinden tussen de partners over de verschillende gebruikte concepten en de te ontwikkelen methodes. Vervolgens is het zaak lering te trekken uit de analyse en op basis van de nationale gemeenschappelijke een synthese te maken. conclusies aan concrete producten (bijvoorbeeld een CD-ROM) zijn slechts elementen in het grote geheel van de beroepsopleiding. 3. 4. 7 Reële en waargenomen gevolgen In het Leonardo da Vinci-programma en in de beroepsopleiding in het algemeen is sprake van een verschil tussen de beoogde doelstellingen en de verwezenlijkingen in het veld. In dit opzicht zijn de ruime opzet en de algemene doelstellingen van het programma waarschijnlijk nadelig geweest. Deze hebben namelijk niet alleen geleid tot een grote verscheidenheid van projecten, maar ook tot een versnippering. Als daarenboven rekening wordt gehouden met de complexiteit en verscheidenheid van de beroepsopleiding, is het begrijpelijk dat niet effect ieder gerealiseerd onmiddellijk waarneembare gevolgen heeft. voor samenwerkingsverbanden Toch lijken volgens de verslagen de tot stand gebrachte en begonnen werkzaamheden om oplossingen te veranderingen, recente vinden veelbelovend. Hiervan getuigt de grote waaier van initiatieven op het gebied van nieuwe kwalificaties, beroepsinschakeling, alternerend leren, toegang en inzetbaarheid, waarin een steeds grotere mate van convergentie waarneembaar is. Ook de verspreiding van goede praktijken op Europees niveau, die momenteel kan worden waargenomen, doet vermoeden dat de resultaten van uitgevoerde experimenten op ruime schaal worden overgenomen en verspreid. Het is van groot belang voldoende aandacht te schenken aan deze vernieuwingen. In het algemeen blijkt uit de verslagen dat het effect van de projecten in het kader van het Leonardo da factoren Vinci-programma afhankelijk is: verscheidene van • de mate van openheid van het project door de transnationaliteit en de transversaliteit ervan; • het vermogen van projecten om de beoogde (ongeschoolde doelgroepen jongeren, werknemers in het MKB enz. ); bereiken te Effect kan worden bereikt door globale, concrete en doelgerichte wijzen van aanpak die uitgaan van een echte strategie met het doel een oplossing te vinden voor een concreet probleem, of het nu gaat om beroepsinschakeling, toegang tot opleiding voor werknemers in het MKB of andere onderwerpen. De pedagogische overwegingen, de opstelling van pedagogische middelen, de ontwikkeling van • de mate van betrokkenheid van de sociale partners, met name, maar niet uitsluitend, bij de tenuitvoerlegging, en verspreiding van het project; verwezenlijking • de mate van betrokkenheid van partners die rechtstreeks bijdragen tot de vormgeving van de opleidingsvoorzieningen; • de relevantie van het onderwerp en de kwaliteit van hel project; • de kwaliteit van het beheer van het project; • de strategie voor de verspreiding van de resultaten en het in de handel brengen van producten, zoals producten voor afstands- of door de computer ondersteund onderwijs. Bij de opstelling van dit tussentijds verslag, en zeker ten tijde van de opstelling van de nationale verslagen, was het nog voorbarig om het verband tussen vernieuwing, effect en verandering te onderzoeken aangezien de werkzaamheden voor de meeste projecten nog maar net begonnen waren. Hierbij moet worden opgemerkt dat het programma in de loop van de opeenvolgende oproepen tot het indienen van voorstellen een zekere ontwikkeling heeft doorgemaakt. Schematisch gezien kan een tendens tot vermindering van het aantal ingediende voorstellen worden waargenomen ten gunste van een grotere kwaliteit en een beter begrip van het programma. Het spreekt vanzelf dat de bij de eerste oproep ingediende voorstellen nog grotendeels de logica van de oude programma's volgden. Dit is op zich niet opmerkelijk aangezien een zekere continuïteit wenselijk is. Op het gebied van de beroepsopleiding zijn drastische veranderingen functioneel. Toch kan nu al worden niet vastgesteld dat het Leonardo da Vinci- programma sterk heeft bijgedragen tot de eenmaking van de beroepsopleiding. Er komt langzaam een einde aan de tijd waarin alle partijen ieder voor zich opnieuw hel wiel moeten uitvinden en dit is met name te danken aan de structuur van het programma die de actoren tot samenwerking. In dit verband vormt de verplichting tot samenwerking een garantie, zowel voor de gedane investeringen, als voor het feit dat de gebaande wegen verlaten zullen worden. aanzet da het Leonardo ten uitvoer Tenslotte moet worden vermeld dat het effect van de door Vinci-programma gesubsidieerde projecten ook te danken is aan de strategieën voor verspreiding die de initiatiefnemers leggen. De van de projecten belangstelling die het programma heeft gewekt en de opleidingshulpmiddelen die gedurende het programma zullen worden ontwikkeld zullen zeker bijdragen tot een goede benutting van de de resultaten die landen ten beroepsopleiding goede extern het evaluatieverslag echter wordt aangegeven, staat de in de verspreiding van de ontwikkeling in de deelnemende komen. Zoals -instrumenten resultaten nog van zal de en in kinderschoenen en is deze derhalve nog beperkt in omvang. Bovendien hebben, ondanks het feit dat hieraan in de inschrijvingsformulieren uitdrukkelijk aandacht is besteed, slechts heel weinig projecten voor de verspreiding van resultaten een nauwkeurige fondsen of strategie vrijgemaakt. Te dat verwachten initiatiefnemers onder invloed van de budgettaire beperkingen steeds minder in dergelijke activiteiten zullen investeren. specifieke valt ontwikkeld ook Om deze leemte op te vullen, besteedt de Commissie momenteel samen met alle actoren van het programma bijzondere aandacht aan activiteiten voor de benutting en verspreiding van de resultaten op Europese schaal. Hiertoe is bij het begin van het Leonardo da Vinci-programma een beurs georganiseerd waar belangstellenden kennis konden nemen van resultaten en producten die hoofdzakelijk waren voortgekomen uit de vroegere communautaire opleidingsprogramma's Overigens noemt het extern evaluatieverslag vier onderwerpen voor bestudering die rechtstreeks zouden kunnen bijdragen tot een verbetering van de voor verspreiding die door het strategieën programma en door de initiatiefnemers van projecten gevolgd zouden moeten worden. Het gaat hierbij met name om: 1. De verspreiding van voorbeelden van goede praktijken. Hiertoe wordt aanbevolen de meest werkzame projecten te selecteren en op basis van de ervaringen met deze projecten gidsen voor goede praktijken op te stellen als voorbeeld voor anderen. 2. Het tot stand brengen van netwerken van projecten. Waar mogelijk moeten alle projecten worden aangemoedigd om op Europese schaal netwerken of te communautaire acties met het oog op de verspreiding en wederzijdse benutting van de verkregen resultaten. vormen met nationale andere informatie- en 3. Het belang van de nieuwe communicatietechnologieën. Tot dusverre wordt nog niet veel gebruik gemaakt en communicatie van nieuwe technologieën, noch voor het beheer van projecten, noch voor de globale verspreiding van de resultaten ervan. In dit verband zou het nuttig zijn de bestaande Internetsite te verbeteren en naast een gegevensbank met informatie over de informatie- 19 projecten en over de verschillende compendia of catalogi van producten, een daadwerkelijk forum voor discussie en voor de uitwisseling van ideeën te brengen. Een tot stand tussen projecten vergelijkbaar is de versterking van de ontwikkeling van het huidige systeem voor het zoeken van partners op communautair niveau. idee 4. Verspreiding van producten. Tal van projecten, met name proefprojecten, leveren producten op die ook buiten het kader van het project toegepast zouden kunnen worden. De eerste taak van het Leonardo da Vinci- programma is dan ook de overdracht op Europese schaal van de beroepsopleidingsproducten, en het toegang hiertoe, vergemakkelijken van de bijvoorbeeld door middel van vertalingen. Op deze wijze moet het volgens het extern evaluatieverslag mogelijk zijn de lessen van alle projecten van het Leonardo da Vinci-programma op grote schaal te verspreiden en waar mogelijk de resultaten van de projecten ook na afloop van de subsidiëring van het project door het programma toe te passen. 4. Verhouding tot de vorige programma's en complementariteit met andere programma's en initiatieven van de Europese Gemeenschap De overgang van de oude programma's op opleidingsgebied (Force, Comett, Eurotecnet, Lingua en Petra) naar het nieuwe Leonardo da Vinci-programma had een dubbel oogmerk. Ten eerste getuigt de overgang van de wil om te zorgen voor een zekere continuïteit voor de grote lijnen van de oude programma's in de uitgangs punten van het Leonardo da Vinci-programma, zoals aangegeven in artikel 4, lid 2, van hel besluit van de Raad. Zo wordt rekening gehouden met de verworvenheden van voorgaande programma's door het feit dat tal van partnerschappen, zij het vaak hun samenwerking hebben voortgezet om nieuwe te ontwikkelen. Hierbij zij benaderingswijzen vermeld dat deze continuïteit mede mogelijk is gemaakt door bepaalde overgangsmaatregelen. omstandigheden, andere onder Ten tweede is het nieuwe programma ruimer van opzet dan de vorige. Bij het Leonardo da Vinci- programma kunnen verschillende thema's en doelgroepen met elkaar gecombineerd worden dank 20 zij het grote aantal verschillende afdelingen en maatregelen. In dit opzicht zorgt het nieuwe programma beter voor complementariteit in het opleidingsbeleid dan de voorgaande programma's, doordat actiegebieden zoals gelijke behandeling, regionale en plaatselijke ontwikkeling en de sociale dialoog beter met elkaar in verband gebracht worden. Ten aanzien van de verhouding tussen hel Leonardo da Vinci-programma enerzijds en het Socrates-programma en andere communautaire initiatieven zoals Adapt en Werkgelegenheid of het Vierde Kaderprogramma voor onderzoek en is de technologische ontwikkeling anderzijds, tot situatie enigszins anders. vaststelling van het actieprogramma wordt gewezen op de noodzaak van samenhang en operationele complementariteit tussen dit programma en hel actieprogramma op het gebied van het onderwijs en de andere communautaire initiatiefprogramma's. In het besluit een referentiedocument Om te zorgen voor deze complementariteit heeft de Commissie verscheidene maatregelen getroffen. Nog voor de eerste oproep tot het indienen van voorstellen hebben de betrokken diensten van de Commissie opgesteld waarin duidelijk alle niveaus en de omvang van de beschreven. Dit complementariteit worden document is voorgelegd aan de comités van de verschillende programma's, en de lidstaten en landen zijn geïnformeerd over de deelnemende de van procedures voor verschillende initiatieven. Bovendien is de lidstaten en deelnemende landen gewezen op de noodzaak invoering van passende coördinatiestructuren. en de planning programma's tot en Op nationaal niveau zijn verder door de nationale coördinerende instanties van tal van deelnemende landen procedures opgesteld voor de controle van eventuele verbanden tussen de projecten die worden ingediend in het kader van hel Leonardo da Vinci-programma en de overige communautaire initiatieven en programma's. Hiermee werd beoogd overlappingen tussen projecten van verschillende programma's en initiatieven te voorkomen. Ook moet worden opgemerkt dat op nationaal niveau een vertegenwoordiger van het Europees Sociaal Fonds, met inachtneming van de nationale bepalingen, toegang kan krijgen tot de nationale Leonardo een vertegenwoordiger van het Leonardo da Vinci- programma kan deelnemen aan de vergaderingen van de ESF-comités voor de follow-up van projecten. da Vinci-comités dat en van een vergelijkend Binnen de Commissie vindt overleg plaats in het kader van de interdepartementale raadpleging over de lijsten van voorlopig geselecteerde projecten in de vorm onderzoek. Bovendien neemt in verband met de Europese structuurfondsen een ambtenaar van DG XXII, belast met het Leonardo da Vinci-programma, deel aan de vergaderingen van de diensten die zijn belast met en Werkgelegenheid. Het Vierde Kaderprogramma voor onderzoek en technische ontwikkeling en meer in het bijzonder het tweede gedeelte van het sociaal-economisch onderzoeksprogramma dat is en gewijd opleidingsgebied, levert een bijdrage aan het lopend fundamenteel onderzoek op dit gebied. tenuitvoerlegging van Adapt onderwijs- onderzoek aan op de zoals bijvoorbeeld een Deze voorzieningen, gemeenschappelijke zijn buitengewoon noodzakelijk aangezien door de toename van het aantal initiatieven bijzondere aandacht moet worden besteed aan procedures en aan de budgettaire en boekhoudkundige regelingen. gegevensbank, In dit verband is het wenselijk dat de Commissie meer steun verleent aan de nationale instanties, bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van centrale gegevensbanken, om te zorgen voor de naleving complementariteitsbeginsel. Overigens is het duidelijk dat de complementariteit alleen doeltreffend kan worden gewaarborgd door actie op nationaal niveau. van het Ook zou de bundeling van projecten die door verschillende partnerschappen zijn ingediend, maar gewijd zijn aan verwante vraagstukken, bevorderd kunnen worden. De vraag blijft echter op welke wijze het streven naar complementariteit kan worden verenigd met het specifieke werkterrein van de actoren in de verschillende communautaire programma's en initiatieven. Onvoldoende overleg over de grote lijnen en de inhoud van de gefinancierde projecten bevordert namelijk een klimaat van concurrentie tussen en programma's. Er moet in de eerste plaats worden gestreefd naar complementariteit die alle actoren in staat stelt op eigen niveau een bijdrage te leveren, ter onderbouwing of ter uitbreiding van de bijdragen van andere actoren. communautaire initiatieven de Een van de conclusies die moeten worden getrokken, luidt dat nauwkeuriger moet worden vastgesteld welke doelstellingen de verschillende initiatieven programma's communautaire en 21 nastreven, en dat de specifieke kenmerken en onderlinge verschillen meer moeten worden benadrukt. communautaire te overwegen op welke wijze initiatieven Meer in het algemeen zou het verder nuttig zijn de nader verschillende en programma's kunnen samenwerken, naar het voorbeeld van de gezamenlijke oproep tot het indienen van voorstellen op het gebied van multimedia in het onderwijs die in 1997 door de Task Force Multimedia is gedaan voor zes verschillende communautaire programma's. Naar aanleiding van de gezamenlijke oproep zijn 837 voorstellen ingediend, waarvan 371 voorstellen geheel of gedeeltelijk betrekking hadden op Leonardo da Vinci. voor innovatie", laboratorium Te overwegen valt verder om het Leonardo da is ontworpen als een Vinci-programma, dat "Europees te ontwikkelen tot een gelegenheid voor de uitwerking van nieuwe en innoverende benaderingswijze op het gebied van de beroepsopleiding, om daarmee andere te ondersteunen. Het is denkbaar voor verscheidene projecten een gemeenschappelijke methode van aanpak voor bekendmaking, verspreiding, en stimulering te ontwerpen ten einde het effect van de programma's te vergroten. programma's initiatieven en In het licht van deze opmerking kan het Leonardo da Vinci-programma worden beschouwd als een schakel tussen de kennis van de wereld van de wetenschap en de verspreiding van vernieuwende producten ten behoeve van sociaal-economische herstructureringen binnen de Europese Unie. 5. Conclusies Bij de opstelling van de nationale verslagen en het extern evaluatieverslag, met andere woorden bijna twee jaar na het begin van het Leonardo da Vinci- programma, kunnen al enkele conclusies worden getrokken. Ten eerste kan worden vastgesteld dat alle voor het programma noodzakelijke beheersstructuren, zowel op communautair als op nationaal niveau, op actieve wijze bijdragen tot de ontwikkeling van het programma en de toegang voor doelgroepen. Ten tweede heeft het Leonardo da Vinci- programma met de eerste twee oproepen tot hel indienen van voorstellen veel succes gehad. Een in totaal 1542 is het feit dat bewijs hiervan enquêtes proefprojecten, stage- en uitwisselingsprogramma's en konden worden analyses gefinancierd en dat de middelen over een groot aantal begunstigden konden worden verdeeld. en Ten derde heeft het programma onmiskenbaar effect gesorteerd. Het heeft zich ontwikkeld tot het communautair programma bij uitstek op het gebied van de beroepsopleiding, al dient de deelname van bepaalde groepen (bijv. het MKB) uitgebreid te worden. Uit de eerste resultaten van het programma blijkt duidelijk dat de Europese expertise op het gebied van de beroepsopleiding steeds degelijker wordt. In dit verband is het programma gaan functioneren als een "Europees laboratorium voor innovatie". De talrijke innoverende projecten zijn niet alleen gewijd aan nieuwe producten, maar ook aan volledige opleidingsprocedures, variërend van de analyse van de behoeften, tot de evaluatie van de baten van de investeringen voor uitgevoerde acties. invoering van de da via Vinci-programma Ten vierde kan worden vastgesteld dat het de Leonardo uiteenlopende projecten actief bijdraagt tot de verbetering van het beeld van de beroepsopleiding in Europa. Het programma heeft een eigen ruimte voor de beroepsopleiding gecreëerd, zonder daarbij afbreuk te doen aan de noodzakelijke gelijkheid van het algemeen onderwijs en de beroepsopleiding enerzijds en het leerlingwezen en de specialisatie anderzijds. Naast deze tendens ontstaat een grotere belangstelling voor mobiliteit die gepaard gaat met een grotere talenkennis. Door de samenwerking binnen transnationale netwerken en de uitvoering van vernieuwende projecten, draagt het programma industriële aanpassing bij omschakelingen door de ontwikkeling van nieuwe modellen en praktijken die zijn gericht op nieuwe terreinen, veelal gebruik makend van nieuwe technologische hulpmiddelen. aan tot de Ten vijfde moet als een van de sterke kanten van het programma de grote verscheidenheid worden genoemd. Deze komt naar voren bij de structuur van het programma, met andere woorden in de uiteenlopende doelstellingen en prioriteiten, maar ook bij de producten, initiatiefnemers en partners en bij de doelgroepen. Tegenover deze diversiteit staat echter een grote complexiteit van het programma zelf, met name door het grote aantal doelstellingen, maatregelen en prioriteiten. Daarbij komen, als onvermijdelijk gevolg van de snelle start van het Leonardo da 22 Vinci-programma in januari 1995 na het besluit van december 1994, de tijdsbeperkingen die de moeilijkheden waarmee een ambitieus programma als Leonardo da Vinci nu eenmaal wordt geconfronteerd, nog groter maakten. Overigens hebben de dubbele evaluatie- en selectieprocedures (bij de Commissie en in de lidstaten) mede door de complexiteit van het programma geleid tot enige problemen die nauwkeurig moeten worden onderzocht om aldus de transparantie van de procedures te vergroten. Hieraan moet worden toegevoegd dat de procedures voor beheer, contracten en controles in enkele gevallen en op verschillende niveaus hebben geleid tot enige vertraging, die voor het goed verloop van de projecten wellicht nadelig is geweest. over gegevensbanken Meer in het algemeen hebben het ontbreken van gemeenschappelijke de voorstellen voor de Commissie en de lidstaten en deelnemende landen, het gebruik door deze partijen van verschillende selectiecriteria, alsmede het feil dat (voor deel I) de nationale prioriteiten onderling kunnen noodzakelijk en overeenstemmen met de na raadpleging van hel comité door de Commissie vastgestelde prioriteiten, in enkele gevallen geleid tot problemen, die in de nationale verslagen en het extern evaluatieverslag ook uitvoerig aan de orde komen. verschillen niet Ten slotte heeft de gekozen begrotingsstrategie geleid tot een verlaging van de bijdrage voor de initiatiefnemers ten gunste van een stijging van hel aantal het herformuleren van de projecten heeft tot enkele moeilijkheden en vertragingen geleid. projecten. De verplichting tot Evenmin mag verzwegen worden dat voor een bepaald aantal potentiële initiatiefnemers die niet vertrouwd waren met de voorgaande programma's, de procedures voor het indienen van voorstellen en het selecteren een belemmering vormden. Deze moeilijkheden werden nog vergroot door hel feit dat de start van het programma gepaard ging met de invoering van voorlopige maatregelen in verband met de overgang van de oude programma's naar het nieuwe Leonardo da Vinci-programma. Overigens wijst het extern evaluatieverslag op enkele tekortkomingen die nodig verholpen moeten worden om innovatie verder te kunnen stimuleren: De nationale instanties hebben uiteenlopende nationale prioriteiten vastgesteld en verschillende selectiecriteria toegepast. De definitieve selectie is in belangrijke mate beïnvloed door nationale overwegingen over het aantal projecten per land en de verdeling van de middelen tussen de landen. Bijgevolg is het aantal projecten gestegen en zijn de middelen per project verminderd. De bij het selectieproces betrokken deskundigen hebben benadrukt dat met een projectgewijze beoordeling niet kan worden nagegaan wat de relatieve voordelen ten opzichte van soortgelijke projecten zijn. De tijd tussen de ontvangst van de voorstellen en de bekendmaking van de geselecteerde projecten een lijkt projecten vijfjarenprogramma waarvan gemiddeld twee tot driejaar duren. De administratieve procedures in verband met de voorstellen waren tamelijk omvangrijk en de evaluatie gebeurde volledig op basis van schriftelijke deze omstandigheden is wellicht de voorkeur gegeven aan projecten die de meeste kansen van slagen leken te hebben, en niet aan de projecten met het meest stimulerende ontwerp. context van de voorstellen. in de Door lang te en van en het verrijking verbetering Hierbij moet echter worden vermeld dat de lessen die kunnen worden getrokken uit de eerste twee oproepen tot het indienen van voorstellen, alsmede uit de nationale verslagen extern evaluatieverslag alleen maar kunnen bijdragen tot de een beheersprocedures, en daarmee tot een grotere het doeltreffendheid programma. Deze van overwegingen moeten in ogenschouw worden genomen bij het bepalen van het aan het huidige programma extern evaluatieverslag biedt enkele punten ter overweging die in dit verband snel moeten worden onderzocht. I Iet is duidelijk dat bij de tenuitvoerlegging en het beheer van een zo omvangrijk programma moet voortdurende worden naar verbetering en -voorschriften waaraan alle bij het programma betrokken actoren bijdragen. gestreefd van beheersprocedures gevolg, geven een liet de te Het Leonardo da Vinci-programma moet, zoals de titel van het besluit van de Raad uit december 1994 zeer nauwkeurig aangeeft, als een instrument voor de ontwikkeling van een beleid van de inzake Europese beroepsopleiding. Gemeenschap fungeren 23 ISSN 0254-1513 COM(97) 399 def. DOCUMENTEN NL 16 15 01 Catalogusnummer : CB-CO-97-399-NL-C ISBN 92-78-23296-3 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg £v


title: Proposta de decisão do Conselho respeitante à celebração do Acordo sob forma de troca de cartas relativo à aplicação provisória do Protocolo que fixa as possibilidades de pesca e a contrapartida financeira previstas no Acordo entre a Comunidade Europeia e do Governo da República da Guiné-Bissau respeitante à pesca ao largo da costa da Guiné-Bissau, para o período compreendido entre 16 de Junho de 1997 e 15 de Junho de 2001

eurovoc_concepts:
Guinea-Bissau
financial compensation of an agreement
fishing agreement
fishing rights
inshore fishing
protocol to an agreement

formats: html pdfa1b print


title: Förslag till rådets förordning (EG) om slutande av protokoll vari fastsälls de fiskemöjligheter och den ekonomiska kompensation som avses i avtalet mellan Europeiska ekonomiska gemenskapen och republiken Guinea-Bissaus regering om fiske utanför Guinea-Bissaus kust under perioden 16 juni 1997 till 15 juni 2001


title: Kommissionens förordning (EG) nr 1427/97 av den 23 juli 1997 om ändring av förordning (EEG) nr 2454/93 om tillämpningsföreskrifter för rådets förordning (EEG) nr 2913/92 om inrättandet av en tullkodex för gemenskapen

eurovoc_concepts:
customs regulations
customs territory (EU)
customs union
import policy
legal code
tariff quota


title: 394 R 0738 : Commission Regulation (EC) No 738/94 of 30 March 1994 laying down certain rules for the implementation of Council Regulation (EC) No 520/94 establishing a Community procedure for administering quantitative quotas(OJ No L 87, 31.3.1994, p. 47).,394 R 0738 : Komission asetus (EY) N:o 738/94, annettu 30 päivänä maaliskuuta 1994, tietystä yhteisön määrällisten kiintiöiden hallintomenettelyn käyttöönotosta annetun neuvoston asetuksen (EY) N:o 520/94 soveltamista koskevista säännöksistä(EYVL N:o L 87, 31.3.1994, s. 47)(EP. 11/NIDE 29, s. 282).,394 R 0738 : Kommissionens forordning (EF) nr. 738/94 af 30. marts 1994 om visse gennemførelsesbestemmelser til Rådets forordning (EF) nr. 520/94 om fastlæggelse af en fællesskabsprocedure for forvaltning af kvantitative kontingenter(EFT nr L 87 af 31.3.1994, s. 47).,394 R 0738 : Kommissionens förordning (EG) nr 738/94 av den 30 mars 1994 om vissa bestämmelser för genomförandet av rådets förordning (EG) nr 520/94 om fastställande av ett gemenskapsförfarande för förvaltningen av kvantitativa kvoter(EGT nr L 87, 31.3.1994, s.47)(SU 11/Vol. 29, s. 282).,394 R 0738 : Reglamento (CE) n̊ 738/94 de la Comisión de 30 de marzo de 1994 por el que se establecen determinadas disposiciones de aplicación del Reglamento (CE) n̊ 520/94 del Consejo por el que se establece un procedimiento de gestión comunitaria de los contingentes cuantitativos(DO n̊ L 87 de 31.3.1994, p. 47).,394 R 0738 : Regolamento (CE) n. 738/94 della Commissione del 30 marzo 1994 che stabilisce talune modalità d'applicazione del regolamento (CE) n. 520/94 del Consiglio relativo all'instaurazione di una procedura comunitaria di gestione dei contingenti quantitativi(GU n. L 87 del 31.3.1994, pag. 47).,394 R 0738 : Regulamento (CE) n̊ 738/94 da Comissão de 30 de Março de 1994 que fixa determinadas normas de execução do Regulamento (CE) n̊ 520/94 do Consehlo, que estabelece um procedimento comunitário de gestão dos contigentes quantitativos(JO n̊ L 87 de 31.3.1994, p. 47).,394 R 0738 : Règlement (CE) n̊ 738/94 de la Commission du 30 mars 1994 fixant certaines dispositions d'application du règlement (CE) n̊ 520/94 du Conseil portant établissement d'une procédure de gestion communautaire des contingents quantitatifs(JO n̊ L 87 du 31.3.1994, p. 47).,394 R 0738 : Verordening (EG) nr. 738/94 van de Commissie van 30 maart 1994 tot vaststelling van een aantal bepalingen ter uitvoering van Verordening (EG) nr. 520/94 houdende de totstandbrenging van een gemeenschappelijke procedure voor het beheer van kwantitatieve contingenten(PB nr L 87 van 31.3.1994, blz. 47).,394 R 0738 : Verordnung (EG) Nr. 738/94 der Kommission vom 30. März 1994 zur Festlegung von Durchführungsvorschriften zu der Verordnung (EG) Nr. 520/94 des Rates zur Festlegung eines Verfahrens der gemeinschaftlichen Verwaltung mengenmäßiger Kontingente(ABl. Nr. L 87 vom 31.3.1994, S. 47).,394 R 0738 : Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 738/94 της Επιτροπής της 30ής Μαρτίου 1994 για τον καθορισμό ορισμένων διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 520/94 του Συμβουλίου για τη θέσπιση διαδικασίας κοινοτικής διαχείρισης των ποσοτικών ποσοστώσεων(ΕΕ αριθ. L 87 της 31.3.1994, σ. 47).

eurovoc_concepts:
common commercial policy
consolidation of EU law
exchange of information
export licence
import licence
management
quantitative restriction