eurovoc_concepts:
Bulgaria
EU relations
accession to the European Union
economic situation
political situation

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξ&λρς, 15. 07. 1997 COM(97) 2008 τελικό Γνώμη της Επιτροπής για την αίτηση προσχώρησης της Βουλγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΙΙεριεχόμενα Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ α) Πρόλογος Η αίτηση προσχο>ρησης Το πλαίσιο της γνώμης Το περιεχόμενο της γνώμης β) Σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Βουλγαρίας Ιστορικό και γεωπολιτικό πλαίσιο Η θέση της Βουλγαρίας όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένοκιη Συμβατικές σχέσεις Π ροενταξιακή στρατηγική Εμπορικές σχέσεις Γενική εκτίμηση Β. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗΣ 1. Πολιτικά κριτήρια 1. 1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου Οργάνωση του Κοινοβουλίου και της νομοθετικής εξουσίας Λειτουργία του Κοινοβουλίου Οργάνωση της εκτελεστικής εξουσίας Λειτουργία της εκτελεστικής εξουσίας Οργάνωση της δικαστικής εξουσίας Λειτουργία της δικαστικής εξουσίας 1. 2 Δικαιώματα του ανθρώπου και προστασία των μειονοτήτων Ατομικά και πολιτικά δικαιώματα Οικονομικά, κοιναηακά και πολιτιστικά δικαιώματα Δικαιώματα και προστασία των μειονοτήτων 1. 3 Γενική εκτίμηση 2. Οικονομικά κριτήρια 2. 1 Η οικονομική κατάσταση Γενικό πλαίσιο Ελευθέρωση της οικονομίας Σταθεροποίηση της οικονομίας Διαρθρωτικές αλλαγές Χρηματοπιστωτικός τομέας Οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη 2. 2 II οικονομία υπό την προοπτική της προσχώρησης Εισαγ<ί>γή Η ύπαρξη λειτουργικής οικονομίας της αγοράς Η ικανότητα αντιμετίόπισης των ανταγίονκττικίόν πιέσεων και των δυνάμείυν της αγοράς Προοπτικές και προτεραιότητες 2. 3 Γενική εκτίμηση 3. Ικανότητα ανάληψης των υποχρεώσεων του μέλους 3. 1 Εσωτερική αγορά χωρίς σύνορα Οι τέσσερις ελευθερίες - Γενικό πλαίσιο - Ελεύθερη κυκλο(|>ορία ε|ΐπορευμάτ<ι>ν - Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων - Ελεύθερη κυκλoqx)ρία υπηρεσιών - Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων - Γενική εκτίμηση Ανταγωνισμός 3. 2 Καινοτομία Κοινωνία των πληροφοριο')ν Εκπαίδευση, κατάρτιση και νεολαία Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη Τηλεπικοινωνίες Οπτικοακουστικός τομέας 3. 3 Οικονομικές και δημοσιονομικές υποθέσεις Οικονομική και Νομισματική Ένωση Φορολογία Στατιστικές 3. 4 Τομεακές πολιτικές Βιομηχανία Γεωργία Αλιεία Ενέργεια Μεταφορές Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις 3. 5 Οικονομική και κοινωνική συνοχή Απασχόληση και κοινωνικές υποθέσεις Περιφερειακή πολιτική και συνοχή 3. 6 Ποιότητα ζωής και περιβάλλον Περιβάλλον Προστασία των καταναλίυτών 3. 7 Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις 3. 8. Εξωτερικές πολιτικές Εμπόριο και διεθνείς οικονομικές σχέσεις Ανάπτυξη Τελωνεία Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας 3. 9 Δημοσιονομικά θέματα Δημοσιονομικός έλεγχος Επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της Κοινότητας 4. Ικανότητα της διοίκησης να εφαρμόσει το κεκτημένο 4. 1 Διοικητικές δομές 4. 2 Διοικητική και δικαστική ικανότητα 4. 3 Γενική εκτίμηση Γ. ΙΙΕΡΙΑΙΙΨΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Παραρτήματα Σύνθεση του Κοινοβουλίου Ενιαία αγορά: Μέτρα Λευκού Βιβλίου Στατιστικά στοιχεία Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ α) Πρόλογος Η αίτηση ποοσγώουσικ Μετά την αίτηση προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση που υπέβαλε η Βουλγαρία στις 14 Δεκεμβρίου 1995, το Συμβούλιο Υπουργών αποφάσισε στις 29 Ιανουαρίου 1996 να εφαρμόσει τη διαδικασία του άρθρου Ξ της συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο ζητείται η γνώμη της Επιτροπής. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υποβάλλει την παρούσα γν<ί>μη, ανταποκρινόμενη στο αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης, το Δεκέμβριο του 1995, για διατύπωση της γν<ί>μης αυτής το συντομότερο δυνατό μετά την ολοκλήρωση της διακυβερνητικής διάσκεψης η οποία άρχισε τον Μάρτιο του 1996 και ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 1997. Το πλαίσιο της γνώμης Η αίτηση προσχώρησης της Βουλγαρίας εξετάζεται παράλληλα με τις αιτήσεις των υπόλοιπων εννέα συνδεδεμένων χωρών. Η προσχώρηση της Βουλγαρίας πρέπει να θεωρηθεί ως τμήμα μιας ιστορικής πορείας μέσω της οποίας οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αητήνουν πίσω τους τη διαίρεση της ηπείρου, η οποία διήρκεσε περισσότερο από 40 χρόνια, και προσχο)ρούν στον χώρο ειρήνης, σταθερότητας και ευημερίας που δημιούργησε η Ένωση. Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης, τον Ιούνιο του 1993, αναφέρεται ότι: "Οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που το επιθυμούν θα γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένοχτης. Η προσχοόρηση θα πραγματοποιηθεί από τη στιγμή που μία συνδεδεμένη χώρα θα είναι ικανή να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους, δηλαδή εφόσον πληροί τις απαιτούμενες οικονομικές και πολιτικές προϋποθέσεις. Για τη συμμετοχή, η υποψήφια χώρα απαιτείται να έχει επιτύχει: - τη σταθερότητα των θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων - την ύπαρξη οικονομίας της αγοράς που να λειτουργεί, καθώς και την ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγοηαστικής πίεσης και των δυνάμεων της αγοράς στα πλαίσια της Ένωσης' - την ικανότητα να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους, μεταξύ των οποίων και την υιοθέτηση των στόχων της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Η ικανότητα της Ένωσης να (Απορροφήσει νέα μέλη χωρίς να επιβραδυνθεί η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτελεί ένα άλλο σημαντικό συνεκτιμητέο στοιχείο προς το συμφέρον τόσο της Ένωσης όσο και των υποψήφιων χωρο')ν. " Με τη δήλωση αυτή καθορίστηκαν τα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια βάσει των οποίων θα εξεταστούν οι υποψηφιότητες των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, το Δεκέμβριο του 1995, αναφέρθηκε στην ανάγκη, στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής, "να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις προοδευτικής και αρμονικής ένταξης αυταΥν των κρατών, ιδύος χάρη: στην ανάπτυξη της οικονομίας της αγοράς, στην προσαρμογή των διοικητικά™ τους δομών, στη δημιουργία περιβάλλοντος". ενός σταθερού οικονομικού και νομισματικού Στην παρούσα γνώμη, η Επιτροπή εξετάζει την αίτηση της Βουλγαρίας βάσει του ιδιαίτερου περιεχομένου της, αλλά σύμηχονα με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζει και για τις άλλες αιτήσεις, για τις οποίες διατυπώνει ταυτόχρονα τη γνώμη της. Με τη διαδικασία αυτή, γίνεται σεβαστή η επιθυμία που είχε εκφραστεί κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης και η οποία συνίσταται στην ισότιμη μεταχείριση το>ν αιτουσών χο>ρο')ν. ΙΙαράλληλα με τις γνοιμες ανά χώρα, η Επιτροπή υποβάλλει ξεχοιριστά στο Συμβούλιο, στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της "Πρόγραμμα δράσης 2000", γενική εκτίμηση των αιτήσεων προσχώρησης και συστάσεις σχετικά με τη στρατηγική για μια επιτυχή διεύρυνση της Ένωσης. Ταυτόχρονα, παρουσιάζει αξιολόγηση των επιπτώσεων της διεύρυνσης επί των πολιτικών της Ένωσης. Το πεοιε/όμενο ττκ γνώμης Στη διάρθρωση της γνώμης λαμβάνονται υπόψη τα συμπεράσματα Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης. Στην παρούσα γνώμη : του περιγράφονται οι μέχρι τώρα σχέσεις μεταξύ Βουλγαρίας και Ένωσης, ειδικότερα στο πλαίσιο της συμίρωνίας σύνδεσης αναλύεται η κατάσταση όσον αφορά τις πολιτικές προϋποθέσεις στις οποίες αναφέρεται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (δημοκρατία, κράτος δικαίου, ανθρώπινα δικαιώματα, προστασία των μειονοτήτων) της αξιολογούνται η τρέχουσα κατάσταση και οι προοπτικές Βουλγαρίας όσον αφορά τις οικονομικές προϋποθέσεις στις οποίες αναφέρεται το Ευραχπαϊκό Συμβούλιο (οικονομία αγοράς, ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων) εξετάζεται το θέμα της ικανότητας της Βουλγαρίας να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους, τουτέστιν, το κεκτημένο της Ένωσης όπως αυτό εκφράζεται στη συνθήκη, στο παράγωγο δίκαιο και στις πολιτικές της Ένωσης διατυπώνεται, τέλος, γενική εκτίμηση της κατάστασης και των προοπτικών της Βουλγαρίας σε σχέση με τους όρους προσχώρησης στην Ένωση, και σύσταση όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης. Στην αξιολόγηση της Βουλγαρίας βάσει των οικονομικοί κριτηρίων και της ικανότητας της να τηρήσει το κοινοτικό κεκτημένο, η Επιτροπή έχει προσθέσει και αξιολόγηση των προοπτικών με αυτήν επιχειρεί να εκτιμήσει την πρόοδο που μπορεί λογικά να αναμένεται ότι θα οημεκόοει η Βουλγαρία τα επόμενα χρόνια, πριν από την προσχώρηση, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι και το ίδιο το κοινοτικό κεκτημένο θα εξακολουθήσει να αναπτύσσεται. Για το σκοπό αυτό, και χωρίς να προδικάζεται η πραγματική ημερομηνία προσχώρησης, η γνο'ηιη διατυπώνεται με βάση μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα πέντε περίπου ετονν. Κατά την εκπόνηση της γνίόμης, η Επιτροπή έλαβε πληθώρα πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση της Βουλγαρίας από τις αρχές της χώρας αυτής και παράλληλα χρησιμοποίησε πολλές άλλες πηγές πληρο(ροριών, μεταξύ των οποίο>ν τα κράτη μέλη και πολλούς διεθνείς οργανισμούς. (β) Σχέσεις μεταξύ της ε υ ρ ω π α ϊ κ ής Τ/νωσης και της Βουλγαρίας Ιστορικό και γεωπολιτικό πλαίσιο Η Βουλγαρία βρέχεται ανατολικά από τον Εύξεινο Πόντο, ορίζεται προς βορράν από το Δούναβη και έχει ορεινά σύνορα με την Ελλάδα και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας' έχει έκταση 111. 000 km2 και πληθυσμό 8,3 εκατομ. Βουλγαρικό κράτος χρονολογείται από το 681, ενώ η Βουλγαρία έχει σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη του σλαβικού πολιτισμού. Απέκτησε την ανεξαρτησία της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1878, παραμένοντας έως το 1946 συνταγματική μοναρχία. Έλαβε μέρος στον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο, το 1912 κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το επόμενο έτος, κατά το Δεύτερο Βαλκανικό Πόλεμο, απώλεσε σημαντικό μέρος της επικράτειας της. Η Βουλγαρία συνασπίστηκε με τη Γερμανία κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, με συνέπεια περαιτέρω απώλειες εδαφών, καθώς και, επίσης, κατά το μεγαλύτερο μέρος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, μολονότι αντιστάθηκε επιτυχώς στον εκτοπισμό των Εβραύον από το έδαφος της. Το 1944 η Βουλγαρία προσχώρησε στις Συμμαχικές Δυνάμεις. Το 1946 επικυρώθηκαν εκ νέου τα προπολεμικά σύνορα της Βουλγαρίας. Ύστερα από τον πόλεμο, η Βουλγαρία κατελήφθη για σύντομο χρονικό διάστημα από σοβιετικές στρατιωτικές δυνάμεις. Το Σεπτέμβριο του 1946, έπειτα από δημοψήφισμα, καταργήθηκε η μοναρχία και ανακηρύχθηκε Λαϊκή Δημοκρατία. Το 1947, το κομμουνιστικό κόμμα είχε καθιερώσει πλήρως τον έλεγχο του στη χώρα. Το 1956 ανήλθε στην εξουσία ο Τόντορ Ζίβκοφ, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα για περισσότερο από τριάντα έτη. Ασκήθηκε αυστηρά συγκεντρωτική οικονομική πολιτική με προτεραιότητα στην εθνικοποιημένη βιομηχανία, με αποτέλεσμα ταχεία αύξηση του μεριδίου της βιομηχανίας στην οικονομία. Στη γεωργία επιβλήθηκε κολεκτιβοποίηση και οι ευρύτερα αγροτοβιομηχανικά συγκροτήματα. Ο ρυθμός της οικονομικής ανάπτυξης μειώθηκε από τη δεκαετία του * 70 και μηδενίστηκε κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '80. συνεταιρισμοί αναδιοργανώθηκαν σε Το Νοέμβριο του 1989 κατέρρευσε η κομμουνιστική εξουσία στη Βουλγαρία. Η μετάβαση προς τη Δημοκρατία, εμπνεόμενη από ανάλογες εξελίξεις σε άλλες πρώην κομμουνιστικές χώρες, υπήρξε, αιφνίδια και ειρηνική. Ο Τόντορ Ζίβκοφ απομακρύνθηκε από τη θέση του, ενώ μια μεταβατική κυβέρνηση ανέλαβε να οδηγήσει τη χώρα στις πρώτες ελεύθερες εκλογές από τον Παγκόσμιο Πόλεμο. Η βουλγαρική πολιτική ζωή γνώρισε έκτοτε επανειλημμένες (Αλλαγές κυβερνήσεων και σημαντικό βαθμό πόλοκτης, ταυτόχρονα όμως και σεβασμό της συνταγματικής τάξης και σχεδόν πλήρη έλλειψη βίας. Οι εκλογές του 1990 ανέδειξαν ως νικητή το Βουλγαρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (ΒΣΚ), διάδοχο του Κομμουνιστικού Κόμματος η κυβέρνηση του ΒΣΚ υποχρεώθηκε, ωστόσο, από την οικονομική κρίση να υποβάλει την παραίτηση της το Νοέμβριο του 1990, αντικαθιστώμενη από κυβέρνηση "κοινού προγράμματος". Οι εκλογές του Οκτωβρίου 1991 έφεραν στην εξουσία συνασπισμό υπό την ηγεσία της Ένωσης Δημοκρατικών Δυνάμεων (ΕΔΔ) και αυτή όμως η κυβέρνηση αντικαταστάθηκε το επόμενο έτος από κυβέρνηση εξωκομματικών προσο)πικοτήτο)ν. Οι εκλογές του 1994 ανέδειξαν κυβέρνηση πλειοψηφίας από το ΒΣΚ η οποία ωστόσο, υποχρεώθηκε εξαιτίας νέ<ον οικονομικοί προβλημάτονν να παραιτηθεί, το Φεβρουάριο του 1997 και να αντικατασταθεί (οιό προσο>ρινή κυβέρνηση. Ο Πρόεδρος Στογιανοΐ|>, ο οποίος είχε εκλεγεί δύο μήνες νο>ρίτερα με στήριξη της ΕΛΛ, διαδραμάτισε ουσιαστικό ρόλο κατά την επακόλουθη πολιτική κρίση και οδήγησε τη χώρα σε νέες εκλογές τον Απρίλιο του 1997, από τις οποίες προέκυψε πλειοψηφία για την ΕΔΔ και τους συμμάχους της. Η θέση TUC Βουλγαρίας σχετικά με τιιν ευρωπαϊκή 'Κνωση Σε όλες τις κυβερνήσεις μετά το 1990 επικράτησε συναίνεση ως προς το στρατηγικό στόχο της ένταξης στην ΕΕ. Η αίτηση προσχώρησης της Βουλγαρίας στην Ένωση υποβλήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 1995, υποστηριζόμενη από την παμψηφία σχεδόν της εθνοσυνέλευσης. Στο κυβερνητικό μνημόνιο που συνοδεύει την αίτηση δηλώνεται: "η συμμετοχή της Βουλγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνιστά στρατηγικό στόχο και αποτελεί ζήτημα εθνικού συμφέροντος. Θα εμπεδώσει τα αποτελέσματα των δημοκρατικοί μεταρρυθμίσεανν που πραγματοποιήθηκαν από την αρχή της δεκαετίας του '90 και θα αποτελέσει πολιτική αναγνώριση της επιτυχίας τους. Η συμμετοχή στην ΕΕ θα καταστεί σημαντικός παράγοντας για την περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη της χο')ρας. Η σταθεροποίηση της δημοκρατικής διαδικασίας και η καθιέρο)ση οικονομίας της αγοράς στη Βουλγαρία αντιστοιχούν στα συμφέροντα των χο)ρο')ν της περιοχής και του συνόλου της Ευρώπης. Κατά συνέπεια θα υπάρξει θετική επίδραση στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της ηπείρου. Η επιδίωξη της Βουλγαρίας να κατασταθεί πλήρες μέλος της ΕΕ αντικατοπτρίζει τη θέληση και την ετοιμότητα για συμμετοχή στην πραγμάτωση του οράματος της Ενωμένης Ευριόπης, με ειρήνη, ευημερία και κοινωνική δικαιοσύνη". Στις 29 Ιανουαρίου 1997, ο Πρόεδρος Στογιάνο(ρ δήλοκτε κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του στο Ευροοπίχϊκό Κοινοβούλιο: "Θα ήθελα ενώπιον του υψηλού αυτού βήματος να επαναβεβαιώσο) τη σταθερή μας απόφαση να ακολουθήσουμε την πορεία ολοκλήρο)σης στην Ευρο)παϊκή Ένο)ση και την πραγμάτωση των κοινών ευρωπαϊκών αξιών. Η πορεία αυτή αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα της βουλγαρικής πολιτικής, προτεραιότητα για την οποία υφίσταται ευρεία συναίνεση μεταξύ το)ν πολιτικο'νν δυνάμεοχν. Οι κύριες κινητήριες δυνάμεις της δυναμικής ανάπτυξης της διαρκούς πληρέστερης ολοκλήρωσης της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένοχϊη είναι: η συνεπής υλοποίηση της Ευρωπαϊκής συμφοηάας και της στρατηγικής που θέσπισε η ΕΕ σχετικά με την προετοιμασία των συνδεδεμένων κρατών ενόψει της πλήρους συμμετοχής τους, καθώς και των συστάσεο>ν του Λευκού Βιβλίου όσον αφορά τη συμμετοχή στην κοινή αγορά. ". της συνεργασίας και Ο νέος πρωθυπουργός κ. Κόστοφ δήλωσε στις 21 Μαΐου 1997, κατά την εναρκτήρια ομιλία του ενο')πιον της εθνοσυνέλευσης: "Η ευρωπαϊκή επιλογή της Βουλγαρίας αποτελεί έκφραση συναίνεσης που έλαβε μορ<ρή κατά την πορεία της μακράς και επώδυνης πορείας της βουλγαρικής κοινοηάας κατά την τελε\)ταία επταετία". Συμβατικές σχέσεις Το 1988 αποκαταστάθηκαν διπλωματικές σχέσεις μεταξύ των Ευρο)παϊκο')ν Κοινοτήτων και της Βουλγαρίας. Το Μάιο του 1990 υπογράφηκε συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας. Η Ευρωπαϊκή συμφοηάα υπογράφηκε στις 8 Μαρτίου 1993 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου 1995. Στις 31 Δεκεμβρίου 1993 τέθηκε σε ισχύ, σε αντικατάσταση της συμφο>νίας του 1990, ενδιάμεση συμφοηάα που καλύπτει τις εμπορικές πτυχές της Ευροκτιαϊκής συμφοηάας. Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία αποτελεί πλέον τη νομική βάση το)ν σχέσεων μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ευρο>παϊκής Ένο>σης. Σκοπός της είναι να αποτελέσει πλαίσιο πολιτικού διαλόγου, να προο)θήσει την επέκταση το>ν εμπορικοί και οικονομικών σχέσεων μεταξύ το>ν συμβαλλομένων μερο')ν, να αποτελέσει βάση για την τεχνική και χρηματοοικονομική βοήθεια της Κοινότητας, καθώς και κατάλληλο πλαίσιο για υποστήριξη της σταδιακής ένταξης στην Ένωση. Το θεσμικό πλαίσιο της συμφοηάας προβλέπει τον απαραίτητο μηχανισμό για εφαρμογή, διαχείριση και παρακολούθηση σε όλους τους τομείς το>ν σχέσεο>ν. Τα θέματα εξετάζονται σε τεχνικό επίπεδο από υποεπιτροπές. H επιτροπή σύνδεσης, σε επίπεδο ανοπχρονν υπαλλήλων, εξετάζει τα ζητήματα εις βάθος και συχνά εξευρίσκει λύσεις σε θέματα που προκύπτουν στο πλαίσιο της συμφωνίας. Το συμβούλιο σύνδεσης, εξετάζει το συνολικό καθεστώς των σχέσεων και παρέχει την ευκαιρία ανασκόπησης της προόδου της Βουλγαρίας κατά την προετοιμασία της για την προσχώρηση. Η προηγούμενη κυβέρνηση συγκρότησε τον Μάρτιο του 1995 διυπουργικό συντονιστικό όργανο με σκοπό την προα')0ηση της πολιτικής για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Στη επιτροπή, προεδρευόμενη από τον προ)Ουπουργό, επιτροπή σε επίπεδο υφυπουργών, προεδρευόμενη από τον κυβερνητικό αρμόδιο για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, διάφορες τεχνικές ομάδες εργασίας και γραμματεία για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η σημερινή κυβέρνηση εξετάζει τροποποιήσεις στις παραπάνο> ρυθμίσεις. ρύθμιση αυτή περιλαμβάνεται υπουργική Η ποοεντα£ιακή στρατηγική Εφαρμογή xnc Ευρωπαϊκή Σνμφωνίαζ και το Αεινκό Βιβλίο Το θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμq)ωvίας έχει ολοκληρωθεί πλήρως και λειτουργεί κατά το συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα. Έχουν πραγματοποιηθεί τρεις συνεδριάσεις του συμβουλίου σύνδεσης και δύο της επιτροπής σύνδεσης. Έχουν οποίες συγκροτηθεί συνεδριάζουν τακτικά. Η κοινή κοινοβουλευτική επιτροπή ΕΕ - Βουλγαρίας έχει συνέλθει τρεις φορές: υποεπιτροπές πολλαπλών αρμοδιοτήτων, οι εννέα Θέματα σχετικά με την εφαρμογή προέκυψαν σε σχέση με την αποζημίωση υπέρ της Βουλγαρίας εξαιτίας της καθυστερημένης θέσης σε ισχύ της συμφοηάας, σε σχέση με την ευθυγράμμιση τιμολογίου και ποσοστο')σεο)ν για τις βουλγαρικές εξαγο)γές με τα αντίστοιχα που ισχύουν για τις χώρες της συμφοηάας του Visegrad, καθώς και για την προσαρμογή της Ευρίοπαϊκής συμφοηάας έπειτα από το γύρο της Ουρουγουάης και την τελευταία διεύρυνση της Ένοκτης. Όλα τα παραπάνω θέματα επιλύθηκαν επιτυχώς. Στο Λευκό Βιβλίο του 1995 που συνέταξε η Επιτροπή σχετικά με την εσωτερική αγορά, καθορίζεται η νομοθεσία που θα πρέπει οι υποψήφιες χώρες να μεταφέρουν και να εφαρμόσουν ώστε να υλοποιηθεί το κεκτημένο, ενώ προσδιορίζονται βασικά στοιχεία για την πραγμάτωση της ενιαίας αγοράς (γνωστά ως μέτρα πρώτης φάσης) για τα οποία θα απαιτηθεί κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση. Ανταποκρινόμενη στο Λευκό Βιβλίο, η βουλγαρική κυβέρνηση θέσπισε το Μάιο του 1996 "Στρατηγική για εφαρμογή των συστάσεων του Λευκού Βιβλίου". Στο έγγραφο περιλαμβάνεται εκτεταμένη εξέταση της υφιστάμενης βουλγαρικής νομοθεσίας υπό το φως των απαιτήσεων που προκύπτουν από το κοινοτικό κεκτημένο. Περιλαμβάνεται επίσης χρονοδιάγραμμα για τη διαδικασία της προσέγγισης των νομοθεσιών και καθορίζονται τα αρμόδια κυβερνητικά όργανα. Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Δικαιοσύνης (που πρόσφατα μετονομάστηκε Υπουργείο Δικαιοσύνης και Νομικής Ευρωπαϊκής Ολοκλήροκιης), ανατέθηκε σε νομοθετικό συμβούλιο ο ρόλος διασφάλισης της συμβατότητας σχεδίο)ν νομοθετικού περιεχομένου προς την κοινοτική νομοθεσία και τις αντίστοιχες πρακτικές. Η νέα κυβέρνηση ανακοίνοκτε τη θέσπιση εθνικής στρατηγικής για την επιτάχυνση της προετοιμασίας για την προσχο')ρηση στην Ε Ε. Η Βουλγαρία έχει επιτύχει σημαντική πρόοδο στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας. Παρουσιάστηκαν ορισμένα προβλήματα σε θέματα εμπορικού χαρακτήρα. Η ανεπάρκεια το)ν εσο>τερικο)ν δομο'νν συντονισμού της Βουλγαρίας δυσχέρανε την πλήρη αξιοποίηση της συμφοηάας, η νέα όμο>ς κυβέρνηση ανέλαβε δέσμευση για βελτίο>σή τους. Διαρθρωμένοα διάλογοα Η Βουλγαρία έχει συμμετάσχει στο διαρθρωμένο διάλογο αντιμετοχιτίζοντάς τον ο>ς όργανο για την προετοιμασία της προσχιόρησής της. Π κυβέρνηση υπέβαλε έγγραηχι σχετικά με τις θέσεις της χο'>ρας κατά τη διάρκεια διαηώρων συνεδριάσεων, συμπεριλαμβανομένου εγγράφου σχετικά με την προενταξιακή πολιτική της. Phare Το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού του προγράμματος Phare μεταξύ 1990 και 1995 ανήλθε σε ύψος 476 MECU, ενο') για το 1996 χορηγήθηκαν 62,5 MECU. Κατά τα δύο τελευταία έτη οι συμβάσεις που υπογράφηκαν κάλυψαν ποσοστό 70% των διαθέσιμων πιστώσεων. Ο χαμηλός ρυθμός υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων επηρέασε αρνητικά την τεχνική βοήθεια για την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων, το δημοσιονομικό τομέα, τις ιδιωτικοποιήσεις και τη γεωργία, η κατάσταση όμως βελτιώνεται με το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της νέας κυβέρνησης. Το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας με την Ελλάδα είχε σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση τους εξαιτίας της αδυναμίας της Βουλγαρίας να συντονίσει τον εποικοδομητικό περιφερειακό ρόλο της με διοικητικά και διαχειριστικά μέτρα. Πόροι ύψους μεγαλύτερου από 40 MECU παρέμειναν αχρησιμοποίητοι δεν χορηγήθηκε νέος προϋπολογισμός για το 1996 ή το 1997. Συμμετοχή σε κοινοτικά προγράμματα Η Βουλγαρία επελέγη το 1996 για να συμμετάσχει σε κοινοτικά προγράμματα στο πλαίσιο του συμπληρωματικού προποκόλλου της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας. Αρχισαν συζητήσεις σχετικά με τη βουλγαρική συμμετοχή στα προγράμματα Νεολαία για την Ευρώπη και SAVE, από το 1998. Προχωρούν επίσης οι προετοιμασίες για συμμετοχή στα προγράμματα SOCRATES και LEONARDO. Εμπορικέα σχέσεις Οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσίασαν θετική ανάπτυξη κατά την τελευταία εξαετία. Οι κοινοτικές εξαγωγές από τη Βουλγαρία αυξήθηκαν σε ποσοστό 260% κατά την ίδια περίοδο, ανερχόμενες σε 1,83 BECU το 1995. Τα σημαντικότερα προϊόντα είναι σίδηρος, χάλυβας, κλωστοϋφαντουργικά, αγροτικά και χημικά προϊόντα. Οι εξαγωγές της ΕΕ κατά την ίδια περίοδο αυξήθηκαν σε ποσοστό 37%, φθάνοντας σε ύψος 2,05 BECU το 1995. Οι σημαντικότεροι τομείς είναι μηχανές και εξοπλισμός, αγροτικά προϊόντα, προϊόντα κλοκιτοϋφαντουργίας και χημικές ουσίες. Οι τέσσερις κυριότεροι κοινοτικοί εμπορικοί εταίροι της Βουλγαρίας είναι η Γερμανία, το Ηνίομένο Βασίλειο, η Ιταλία και η Ελλάδα. Το εμιτόριο μεταξύ της Βουλγαρίας και το>ν μη κοινοτικοϊν γειτόνοκν ττις είναι περιορισμένο. Γενική εκτίμηση Οι σχέσεις μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ευρο>παϊκής Ένοκιης παρουσιάζουν θετική ανάπτυξη από το 1989. Δεν υςάστανται σημαντικά εμπόδια, μολονότι θα πρέπει η Βουλγαρία να τροποποιήσει το σύνταγμα της οκττε πολίτες κρατών μελών της ΕΕ να μπορούν να αποκτήσουν ιδιοκτησία γης (με άλλο τρόπο εκτός της κληρονομίας), καθίός και να ενισχύσει του συνοριακούς ελέγχους της. Η πρόοδος όμο>ς της Βουλγαρίας προς την κατεύθυνση της ολοκλήροκτης παρεμποδίστηκε από τα πολιτικά και οικονομικά προβλήματα καθώς και από τη συνεχιζόμενη ανεπάρκεια το>ν διοικητικοί δομο>ν. II νέα κυβέρνηστι έχει αναλάβει δέσμευση για την αντιμετώπιση τους. Β. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΙΙΡΟΣΧίίΡΙΙΣΙΙΣ 1. Πολιτικά κριτήρια Το ΕυροΜταϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης αποηχ'ιοιοε ορισμένα "πολιτικά" κριτήρια για την προσχο')ρηση το>ν υποψηφίου χωρα'χν της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης: να διαθέτουν "σταθερά θεσμικά όργανα που θα εγγυούνται τη δημοκρατία, τα πρωτεία στο δίκαιο, τα δικακόματα του ανθρώπου, το σεβασμό το)ν μειονοτήτων και την προστασία τους". Για να προβεί στην αξιολόγηση που της είχε ζητηθεί προς το σκοπό αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίχθηκε σε πολυάριθμες πηγές πληροφοριών: στην απάντηση των αρχών της Βουλγαρίας στο ερωτηματολόγιο που τους είχε της Επιτροπής, στην αποστείλει παρακολούθηση διμερών συναντήσεο>ν, στις αναλύσεις των πρεσβειών των κρατών μελο')ν και της αντιπροσο>πείας της Επιτροπής, τις αξιολογήσεις των διεθνών οργανισμών (ιδιαίτερα του Συμβουλίου της Ευρώπης και της ΣΥΕΚ), σε εκθέσεις μη κυβερνητικών οργανο')σεων κλπ. 1996 οι υπηρεσίες τον Απρίλιο του Η ανάλυση που επιχειρείται εδο> προβαίνει σε συστηματική εξέταση, των κυρίων στοιχείοιν οργάνωσης και λειτουργίας το>ν δημοσύον αρχών και το>ν μηχανισμών προστασίας το>ν Οεμελιθ)δο')ν δικαιο>μάτο)ν. Δεν περιορίζεται σε τυπική περιγραφή αλλά επιζητεί να αξιολογήσει την πραγματική λειτουργία της Δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Η αξιολόγηση αυτή α(ρορά την κατάσταση που παρατηρείται τον Ιούνιο του 1997. Δεν προβαίνει σε λεπτομερή εξέταση το>ν μεταβολών που επήλθαν από την πτώση του κομουνιστικού καθεστώτος ή που έχουν αναγγελθεί για το μέλλον, ακόμη και αν η πρόθεση να μεταρρυθμιστεί ο τάδε ή ο δείνα τομέας έχει ληφθεί τις περισσότερες φορές υπόψη στην παρούσα αξιολόγηση. Η κατάσταση της διοίκησης αναφέρεται απλώς σε χονδρικές γραμμές και θα αποτελέσει το αντικείμενο πιο διεξοδικών αναλύσεων στο κεφάλαιο 4. 1. 1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου Η Βουλγαρία εξέδωσε τον Ιούλιο του 1991 νέο Σύνταγμα, το οποίο σημειώνει τη μετάβαση προς την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Τα θεσμικά όργανα της Βουλγαρίας λειτουργούν κανονικά, οι διάφορες αρχές μάλιστα μεριμνούν για τα όρια των αρμοδιοτήτονν τους και για τη συνεργασία μεταξύ τους. Οογάνωση του Κοινοβουλίου και ττκ; νομοθετικής εξουσίας Το Κοινοβούλιο αποτελείται από ένα μόνο σώμα - την Εθνοσυνέλευση - η οποία απαρτίζεται από 240 βουλευτές εκλεγμένους για μία τετραετία με αναλογικό σύστημα. Για τις μειονότητες δεν υπάρχουν ειδικοί κανόνες αντιπροσώπευσης στο που εκλογές, Κοινοβούλιο. Στις αντιπροσωπεύουν την τουρκική μειονότητα. τελευταίες εκλέγησαν βουλευτές 15 Κατ' εφαρμογή της παραγράφου 5 του άρθρου 99 του Συντάγματος, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να διαλύσει την Εθνοσυνέλευση, εφόσον αυτή δεν μπορεί να σχηματίσει άλλη κυβέρνηση. Ωστόσο, ο Πρόεδρος δεν μπορεί να κάνει χρήση της εξουσίας αυτής στους τελευταίους τρεις μήνες της θητείας του. Οι διατάξεις αυτές άρχισαν να εφαρμόζονται από τον Ιανουάριο του 1997. Οι βουλευτές τυγχάνουν του συνήθους καθεστώτος ασυλίας. Κατ' εφαρμογή της παραγράφου 3 του άρθρου 79 του Συντάγματος, η Εθνοσυνέλευση μπορεί να 8 συγκροτήσει κοινοβουλευτικές επιτροπές έρευνας, οι οποίες διαθέτουν ευρείες εξουσίας έρευνας. Η Βουλγαρία χαρακτηρίζεται από πολυκομματιομό, ο οποίος απέδειξε την ύπαρξη του με τη συμμετοχή 34 κομμάτο)ν και συνασπισμών κατά τη διάρκεια της εκλογικής εκστρατείας στις βουλευτικές εκλογές του Απριλίου του 1997. Τα κόμματα δέχονται ενίσχυση από τον προϋπολογισμό του κράτους για την χρηματοδότηση των εκλογικοί εκστρατεκόν. Το βουλγαρικό σύνταγμα απαγορεύει το σχηματισμό πολιτικο>ν κομμάτων με βάση εθνικά, φυλετικά και θρησκευτικά κριτήρια. Ωστόσο, η διάταξη αυτή δεν εμπόδισε στο "Κίνημα για τα Δικαιώματα και τις Ελευθερίες" (MRF) που αντιπροσαχπεύει σε μεγάλο βαθμό τα συμφέροντα της τουρκικής μειονότητας, να συμμετάσχει απρόσκοπτα στην πολιτική ζωή και τις εκλογές. Το Συνταγματικό Δικαστήριο επικύρωσε τον Δεκέμβριο του 1996 ότι ο σχηματισμός του κόμματος αυτού δεν είναι αντίθετος στο Σύνταγμα. Η Εθνοσυνέλευση ασκεί τη νομοθετική εξουσία. Μοιράζεται το δικαύυμα πρωτοβουλίας με την κυβέρνηση. II κυβέρνηση διαθέτει ρυθμιστική εξουσία μόνον στις περιπτώσεις που προβλέπει η νομοθεσία για την εφαρμογή των νόμων. Οι υπουργοί διαθέτουν επίσης ατομικά την εξουσία αυτή. Η Εθνοσυνέλευση μπορεί να αποφασίσει τη όιοργάνο)ση δημοψηφίσματος. Λειτουργία του Κοινοβουλίου Οι βουλευτικές εκλογές του 1994 και 1997 ήταν ελεύθερες και ειλικρινείς και κάθε φορά υπήρξε εναλλαγή στην εξουσία. Το Κοινοβούλιο λειτουργεί υπό ικανοποιητικούς όρους: οι αρμοδιότητες του τηρούνται και η αντιπολίτευση συμμετέχει κανονικά στις δραστηριότητες του. Οργάνωση ττκ εκτελεστικής εξουσίας Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται με γενικές εκλογές με πλειοψηφικό σύστημα δύο γύρίον για μία θητεία 5 ετο>ν ανανεοχίΐμη μία φ>ορά. Επικουρείται από έναν Αντιπρόεδρο, ο οποίος εκλέγεται ταυτόχρονα με τον Πρόεδρο. Διαθέτει τις συνήθεις αρμοδιότητες ενός αρχηγού κράτους. Μπορεί να επιστρέψει στο Κοινοβούλιο για νέα ανάγνοκτη ένα νόμο που έχει εκδοκίει μόλις το Κοινοβούλιο. Η Εθνοσυνέλευση μπορεί να αντιπαρέλθει την επιστροφή του νόμου με κατά πλειοψηφία ψηφοφορία το>ν μελών που την απαρτίζουν. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να παυθεί των καθηκόντων του μόνο σε περίπτωση υψηλής προδοσίας ή παραβίασης του Συντάγματος (άρθρο 103 του Συντάγματος). Η Εθνοσυνέλευση πρέπει να προσφύγει με κατά πλειοψηφία ψηφοφορία 2/3 των μελών της στο Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο αποφαίνεται στην αίτηση παραίτησης από τα καθήκοντα του προέδρου. Η κυβέρνηση είναι υπεύθυνη ενώπιον του Κοινοβουλίου, το οποίο μπορεί να την ανατρέψει με κατά πλειοψηφία ψηφοφορία των μελών του. Η κυβέρνηση απαρτίζεται από έναν 11 ρωθυπουργό, ο οποίος διορίζεται από το Κοινοβούλιο, κατόπιν πρότασης του ΙΙροέδρου της Δημοκρατίας. Το Κοινοβούλιο διορίζει και καθαιρεί τους υπουργούς κατόπιν πρότασης του Ιίρωθυπουργού (άρθρο 84 του Συντάγματος) η πολιτική υπευθυνότητα τους θεωρείται ατομική. Η διοικητική οργάνο>ση της χο>ρας βασίζεται σε. αποκεντρο)μένα κλιμάκια της κεντρικής διοίκησης σε επίπεδο περκμερεκόν (9), στις οποίες ο περιφερειακός κυβερνήτης συντονίζει τη δράση των κρατικονν υπηρεσιοιν. II Βουλγαρία έχει μόνο μία κατηγορία τοπικο>ν αρχών (ίε επίπεδο δήμων (255), το)ν οποίων τα διευθυντικά όργανα - δήμαρχοι και δημοτικά συμβούλια - εκλέγονται για μία διάρκεια 4 ετονν. Ο νόμος του 1991 δίδει αρμοδιότητα στους δήμους για τη διαχείριση το>ν τοπικών δημοσίων υπηρεσιο>ν. Η δημόσια διοίκηση της Βουλγαρίας δεν διαθέτει κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, παρά το γεγονός ότι ο κανονισμός προβλέπεται από το Σύνταγμα. Ο στρατός, οι μυστικές υπηρεσίες και η αστυνομία είναι υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης. Το 1994 ιδρύθηκε το Εθνικό Συμβούλιο Λσφάλειας του κράτους το οποίο έχει συμβουλευτικά καθήκοντα. ΙΙρόεδρος του εν λόγω συμβουλίου είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Λειτουργία τικ εκτελεστικής εξουσίας Τα κύρια κεντρικά θεσμικά όργανα του κράτους λειτουργούν κανονικά, παρά την κάποια υπουργική αστάθεια που εκδηλώθηκε με τη διαδοχή 7 κυβερνήσεων από το 1990. Η πολιτική κρίση του Δεκεμβρίου 1996 - Ιανουαρίου 1997 λύθηκε σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει το Σύνταγμα. Μολονότι το Σύνταγμα προβλέπει αυτονομία της τοπικής αυτοδιοίκησης, η αυτονομία αυτή παραμένει περιορισμένη ιδίως από οικονομική άποψη διότι η τοπική αυτοδιοίκηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον προϋπολογισμό του κράτους. Η νέα κυβέρνηση δεσμεύθηκε να δοκιει στην τοπική αυτοδιοίκηση μεγαλύτερη οικονομική και δημοσιονομική ανεξαρτησία. Η Βουλγαρία αντιμετοκπίζει σοβαρό πρόβλημα διαφθοράς. II νέα κυβέρνηση και ο νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχουν θέσει ως προ'>τη προτεραιότητα του προγράμματος δράσης τους την καταστολή της δκκρθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Η ανυπαρξία εσοιτερικού κανονισμοί) της δημόσιας διοίκησης διευκόλυνε να καθιερωθεί ο κομματικός έλεγχος στη διοίκηση, όπου οι πολιτικές αλλαγές συνοδεύτηκαν από ευρείες μεταβολές σε όλα τα επίπεδα του διοικητικού μηχανισμού. Το μεγάλο περιθώριο διακριτικής ευχέρειας και η ασάφεια που επικρατεί στην κατανομή αρμοδιοτήτων διευκόλυναν την ανάπτυξη της διαφθοράς. Η Βουλγαρία οφείλει επομένως να καθιερώσει διαφανείς διαδικασίες στη δημόσια διαχείριση, ιδίως σε ό,τι αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, και να αποκτήσουν δημόσιες υπηρεσίες που να διαπνέονται από αμεροληψία και επαγγελματικό πνεύμα. Ο έλεγχος που ασκείται στις μυστικές υπηρεσίες φαίνεται ανεπαρκής και δεν υπάρχει κοινοβουλευτικός έλεγχος το)ν δραστηριοτήτων τους. Το μόνο όργανο που διαδραματίζει στο πεδίο αυτό θετικό ρόλο είναι το "National Audit Office", το οποίο ελέγχει την οικονομική δράση το>ν υπηρεσιών αυτών. Η νέα κυβέρνηση εξήγγειλε την πρόθεση της να ενισχύσει τον πολιτικό έλεγχο των μυστικονν υπηρεσιο')ν. Οργάνωση τικ δικαστικής εξουσίας Η βουλγαρική δικαιοσύνη απολαμβάνει ορισμένιον εγγυήσεοιν για την ανεξαρτησία της. Βέβαια, οι δικαστές διορίζονται δια βίου μετά τη λήξη μιας δοκιμαστικής περιόδου 3 ετών και δεν μπορούν πλέον να ανακληθούν παρά μόνο σε περίπτωση εγκλήματος ή ανικανότητας τους να φέρουν σε πέρας τα καθήκοντα τους. Η διαχείριση τους εξασφαλίζεται σε μεγάλο βαθμό από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, όργανο ανεξάρτητο αποτελούμενο από 25 μέλη (11 εκλεγμένα από την Εθνοσυνέλευση, 11 διορισμένα από το Δικαστικό Σώμα, τον Πρόεδρο του Αρείου Πάγου, τον Πρόεδρο του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου, τον Γενικό Εισαγγελέα), το οποίο είναι επίσης επιφορτισμένο με τη διαχείριση του προϋπολογισμού της δικαιοσύνης. Επίσης, οι Πρόεδροι του Αρείου Πάγου και του 10 Ανοπατου Διοικητικού Δικαστηρίου διορίζονται για μία περίοδο 7 ετοΥν μη ανανεο')σιμη (χπό τον ΙΙρόεδρο της Δημοκρατίας κατόπιν πρότασης του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου. Οι δικαστές δεν μπορούν να προσχίορούν σε πολιτικά κόμματα και απολαμβάνουν της ιδίας ασυλίας με τους βουλευτές. Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο έχει την εποπτεία και των εισαγγελέων και το>ν αρμοδίων δικαστών. Ο Γενικός Εισαγγελέας διορίζεται για μία διάρκεια 7 ετών μη ανανεώσιμη από τον ΙΙρόεδρο της Δημοκρατίας κατόπιν πρότασης του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου. Ο Γενικός Εισαγγελέας είναι ο φύλακας της νομιμότητας και δίδει "μεθοδολογικούς προσανατολισμούς" σε όλους τους εισαγγελείς (άρθρο 126 του Συντάγματος). Ο έλεγχος το>ν διοικητικοί πράξεων ασκείται από τα τακτικά δικαστήρια, οι αποφάσεις των οποίων μπορούν να αμφισβητηθούν ενώπιον του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου που μόλις ιδρύθηκε. Η Βουλγαρία δεν διαθέτει Ombudsman. Το Συνταγματικό Δικαστήριο απαρτίζεται από 12 δικαστές διορισμένους για μία θητεία 9 ετών μη ανανεο'κτιμη. Η Εθνοσυνέλευση, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και οι δικαστές του Ανοπάτου Δικαστηρίου διορίζουν από 4 μέλη του Δικαστηρίου. Το Συνταγματικό Δικαστήριο ασκεί τον έλεγχο συνταγματικότητας τα>ν νόμονν και το>ν συνθηκών, κρίνει τις προεδρικές και βουλευτικές εκλογές, ρυθμίζει τις όιαφ>ορές αρμοδιότητας μεταξύ το)ν διαφόροιν δημοσίων αρχο>ν και μπορεί να δώσει ερμηνείες από νομική άποψη υποχρεωτικές το>ν διατάξεοιν του Συντάγματος. Μπορεί να καταφύγει στο Συνταγματικό Δικαστήριο το 1/5 των μελών της Εθνοσυνέλευσης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η κυβέρνηση, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, ο Αρειος Πάγος, ο Γενικός Εισαγγελέας και υπό ορισμένες προϋποθέσεις τα δημοτικά συμβούλια. Δεν υπάρχει διαδικασία που να επιτρέπει την προσφυγή πολιτών απευθείας στο Συνταγματικό Δικαστήριο, αλλά μόνο σε περίπτωση διαφιλονικίας που έχει τεθεί ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου και με πρωτοβουλία αυτού (άρθρο 150 του Συντάγματος). Λειτουργία της δικαστικιίς εΗουσίας Η λειτουργία της δικαιοσύνης είναι ακόμη ανεπαρκής (ίε μεγάλο βαθμό στη Βουλγαρία. Τα δικαστήρια έχουν μεγάλο φόρτο εργασίας και οι προθεσμίες εκδίκασης είναι πολύ μεγάλες, παρά το γεγονός ότι η Βουλγαρία άρχισε να θέτει σε εφαρμογή επισπευσμένη διαδικασία όσον αφορά την επιβολή ποινών για ορισμένα πλημμελήματα. Η έλλειψη ειδικευμένοι δικαστούν, η πολυμορφία αμοιβονν, η συνθετότητα το>ν διαδικασιών και ο πολύ υψηλός αριθμός νέο>ν κανόνοχν που είναι ορισμένες από τις αιτίες για την κατάσταση αυτή. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή όσον αφορά το ποινικό δίκαιο, όπου ορισμένες διαδικασίες δεν περατώνονται. Η νέα κυβέρνηση συμπεριέλαβε λοιπόν στο πρόγραμμα της για τα έτη 1997-2001 μια πτυχή που αφορά τη μεταρρύθμιση στη δικαιοσύνη. Επιπλέον, η Βουλγαρία δεν έχει ιδρύσει ακόμη τον ' Αρειο Πάγο που προβλέπεται από το Σύνταγμα. Εν τω μεταξύ, το Ανώτατο Δικαστήριο είναι εκείνο που εκπληρεί τις αποστολές του Αρείου Πάγου. Η Βουλγαρία οφείλει να ολοκληρώσει την δικαστική της οργάνοκτη για να μην παραταθεί μια κατάσταση που δεν είναι τόσο ικανοποιητική. Κατά τα τελευταία έτη, το Συνταγματικό Δικαστήριο διαδραμάτισε εποικοδομητικό ρόλο εξασφαλίζοντας την τήρηση του Συντάγματος και τις αρμοδιότητες των διαφόρων θεσμικο')ν οργάνων. Από το 1990, έχει εκδώσει 100 περίπου αποφάσεις. 11 1. 2 Δικαιώματα του ανθρώπου και προστασία των μειονοτήτων Η Βουλγαρία έχει καθιερώσει ορισμένα εαοιτερικά πρότυπα για να εξασφαλίσει την τήρηση το>ν δικαιο)μάτο>ν του ανθρώπου και τον σεβασμό των μειονοτήτονν, που εξασφαλίζονται επίσης με την εφαρμογή ορισμένο rv διεθνών συμβάσεων προΥτης τάξεως, μεταξύ των οποίο>ν είναι η Ευρο>παϊκή Σύμβαση για τα δικαιώματα τον ανθρώπου και τα κύρια πρόσθετα πρωτοκολλά της. Το σύνολο αυτό (χποτελεί, κατ' εφαρμογή του άρθρου ΣΤ της συνθήκης για την Ευροχπαϊκή Ένωση, ένα στοιχείο του κεκτημένοπ. κάθε κράτος που επιθυμεί να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή ' Ενωση πρέπει να έχει εκ το>ν προτέρων κυρο'κιει τα κείμενα αυτά. Η Βουλγαρία, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης από το 1992 έχει κυρώσει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρο>που και τα πρόσθετα πρωτόκολλα αριθ. 1, 2 και 11 τον Σεπτέμβριο 1992. Παρέχει επίσης στους ιδιώτες την δυνατότητα να προσφεύγουν στο Ευροκπαϊκό Δικαστήριο όταν κρίνουν ότι τα δικαιώματα που διαθέτουν με βάση την εν λόγο) σύμβαση παραβιάζονται. Μεταξύ των υπολοίπο)ν συμβάσεων που προστατεύουν τα δικαιώματα του ανθρώπου και των μειονοτήτονν, έχει κυρώσει τη σύμβαση για την αποτροπή των βασανιστηρίου. Αντίθετα, δεν έχει υπογράψει τον Ευρα>παϊκό Κοινοηακό Χάρτη και την σύμβαση πλαίσιο για τις μειονότητες. Έχει υπογράψει αλλά δεν έχει κυρώσει τις κύριες συμβάσεις που έχουν συναφθεί στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών στον τομέα των δικακομάτων του ανθρώπου. Βάσει του άρθρου 5 του Συντάγματος, κάθε διεθνής συνθήκη που έχει κυρωθεί κανονικά ενσωματώνεται απευθείας στο εσο>τερικό δίκαιο της Βουλγαρίας και υπερέχει των διατάξεων των εθνικών νόμο>ν που θα μπορούσαν να είναι αντίθετες προς τη συνθήκη αυτή. Ατομικά και πολιτικά δικαιώματα Το βουλγαρικό σύνταγμα αναγνο>ρίζει το δικαίωμα κάθε ατόμου να απευθύνεται στη δικαιοσύνη για να του αναγνίοριστούν τα δικαιώματα του. ' Ενας μηχανισμός δικαστικής βοήθειας ενισχύει την εφαρμογή του δικαιώματος αυτού όμως, ο Κώδικας Ποινικής Διαδικασίας δεν προβλέπει την εφαρμογή του κανόνα αυτού κατά την διάρκεια προκαταρκτικής έρευνας, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα να μην παρέχονται συμβουλές στα πλέον στερημένα άτομα κατά την διάρκεια αυτής της διαδικασίας. Άλλωστε, στην περίπτωση βιαιοτήτων από την αστυνομία, το θύμα δεν μπορεί να κινήσει νόμιμη διαδικασία κατά της αστυνομίας εφόσον η Εισαγγελία αρνηθεί. Η θανατική ποινή δεν έχει ακόμη καταργηθεί στη Βουλγαρία, εφαρμόζει όμως από τον Ιούλιο του 1990 ένα μορατόριο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Το δικαίωμα κατά της αυθαίρετης σύλληψης προστατεύεται από το Σύνταγμα. Η αστυνομία πρέπει να διαθέτει ένταλμα εκδοθέν από την Εισαγγελία πριν προβεί σε σύλληψη. Μπορεί να απαλλαγεί από αυτήν την τυπική διαδικασία σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, στην περίπτο)ση όμως αυτή οι δικαστικές αρχές πρέπει να αποφανθούν για την νομιμότητα της κράτησης εντός 24 ωρών. Η διάρκεια της προσωρινής φυλάκισης περιορίζεται σε 2 μήνες και μπορεί να επεκταθεί σε 6 μήνες με εντολή του Γενικού Εισαγγελέα. Επισημάνεται επίσης η κατάσταση των νέοχν, οι οποίοι κρατούνται στα "Labour Education vSchools" χωρίς να έχουν τηρηθεί οι βασικές δικονομικές αρχές και ιδιαίτερα η αρχή audi alteram partem. 12 Τα εκλογικά δικακύματσ είναι εξασφαλισμένα για όλους του πολίτες ηλικίας άνω των 18 ετών. Η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και η ελευθερία διαδήλο)σης εξασφαλίζονται επίσης από το Σύνταγμα και ασκούνται απρόσκοπτα. Το 1994 υπήρχαν περίπου 4. 800 ενώσεις στη Βουλγαρία. Το φορολογικό κα0εστα>ς των μη κυβερνητικών οργανώσεων, έπρεπε να βελτιο)θεί, ιδίως σε ό,τι αφορά τις δο>ρεές υπέρ αυτών και τα υπόλοιπα έσοδα τους. επικοινοηάας Η ελευθερία έκφρασης στη Βουλγαρία εκδηλο>νεται με τον πλουραλισμό το>ν μαζικών μέσο>ν τύπο όσο και στα τόσο στον οπτικοακουστικά μέσα (υπάρχουν περίπου 30 ραδιοηχονικοί σταθμοί, 3 δημόσια ιδιωτικά τοπικά ιδιωτικό εθνικό κανάλι όπως και πολλά κανάλια και ένα τηλεοπτικά κανάλια). Η κατάσταση το>ν οπτικοακουστικών μέσων και η ανεξαρτησία τους απειλήθηκε όταν η Εθνοσυνέλευση εξέδωσε το 1996 νέο νόμο που ενισχύει τις εξουσίες των οργάνο)ν επιτήρησης του κλάδου. Όμο>ς, το Συνταγματικό Δικαστήριο λογόκρινε σε μεγάλο βαθμό το κείμενο αυτό και προς το παρόν εκπονείται νέο σχέδιο νόμου. γραπτό Αλλωστε, η αμεροληψία της δημόσιας τηλεόρασης και ραδιοφωνίας έχουν τεθεί συχνά υπό αμφισβήτηση, διότι η αντιπολίτευση είχε πολύ λιγότερο χρόνο από εκείνον που χορηγήθηκε στην κυβερνητική πλειοψηφία τόσο κατά τη διάρκεια των προεδρικών εκλογών του Νοεμβρίου του 1996 όσο και επ* ευκαιρία των βουλευτικοί εκλογο'νν του Απριλίου του 1997. Το δικαίωμα ιδιοκτησίας είναι σήμερα εξασφαλισμένο και οι απαλλοτριώσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνο σε περίπτοχιη δημοσίου συμφέροντος και με δίκαιη και εκ των προτέρο>ν αποζημίοχτη του ιδιοκτήτη. Η επιστροφή το>ν αγαθονν ή, ελλείψει αυτών, η αποζημύυση το>ν προσο')πο)ν που η περιουσία τους έχει απαλλοτριο)θεί από το προηγούμενο κομμουνιστικό καθεστο')ς προβλέπονται για την αιτήσεις που υποβλήθηκαν πριν τον Ιούνιο του 1993. Η επιστροφή των ακινήτων που βρίσκονται σε αστική περιοχή έχει περατωθεί αντίθετα, εκείνη που αφορά τη γη έχει καθυστερήσει πολύ και η νέα κυβέρνηση έχει δεσμευθεί να καλύψει το κενό. Το κτηματολόγιο παραμένει ακόμη ασαφές και πρέπει να αναπροσαρμοσθεί μετά τις επιστροφές. Η επιστροφή των κατασχεθέντων αγαθών στις διάφορες θρησκευτικές κοινότητες άρχισε το 1991 και εξακολουθεί την πορεία της χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες. Κατ' εφαρμογή του άρθρου 22 του Συντάγματος, οι αλλοδαποί δεν μπορούν να είναι ιδιοκτήτες γης στη Βουλγαρία εκτός εάν την έχουν αποκτήσει με κληρονομιά. Η κυβέρνηση γνωστοποίησε την πρόθεση της να υποβάλει στο Κοινοβούλιο πριν από τα τέλη του 1997 σχέδιο τροποποίησης του Συντάγματος, το οποίο θα εξασφαλίζει τη δυνατότητα ιδιοκτησίας γαιών στους υπηκόους το)ν κρατών που χορηγούν αμοιβαία το ίδιο δικαίοιμα στους βούλγαρους πολίτες. Ο σεβασμός της ιδιωτικής ζο>ής εξασφαλίζεται <*πό την νομοθεσία της Βουλγαρίας, οι δε αστυνομικές έρευνες δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χο>ρίς ένταλμα. Ωστόσο, οι πολυάριθμες παρεκκλίσεις από τον κανόνα αυτό, καθώς και οι συχνές καταχρήσεις από πλευράς το)ν αστυνομικών δυνάμεο)ν περιορίζουν αισθητά την αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας. Όσον αφορά την κατάσταση όσων ζητούν άσυλο, παρά το γεγονός ότι η Βουλγαρία έχει κυρώσει τη Σύμβαση της Γενεύης, οι εθνικές διαδικασίες δεν είναι σε συμφωνία με τα διεθνή πρότυπα. Προς το παρόν εκπονείται νέος νόμος για να επανορθθ)θούν 13 οι δυσχέρειες αυτές, καθο>ς και για να καθοριστεί με καλύτερο τρόπο το καθεστο')ς και τα δικαιώματα όσοιν ζητούν άσυλο και το>ν προσφύγο>ν. Πολλές οργανο>σεις αναφέρουν πολυάριθμες περιπτοκτεις απάνθροχπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης από τις αστυνομικές δυνάμεις. Για τα συμβάντα αυτά δεν υπάρχει συστηματική δίοιξη. Η κατάσταση είναι επίσης πολύ δύσκολη στις φυλακές, σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας της έλλειψης οικονομικοί μέσων. Όσον αφορά τα δικαιο'ιματα το>ν ανηλίκο>ν, τα παιδιά των ορφανοτροφείου εξακολουθούν να ζουν υπό δύσκολες συνθήκες λόγο> της έλλειψης οικονομικοί μέσο)ν στα ιδρύματα αυτά. Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα Το δικαίωμα ενός ελάχιστου εισοδήματος διαβίωσης και κοινωνικής περίθαλψης προβλέπεται από το Σύνταγμα. Η συνδικαλιστική ελευθερία είναι αναγνοιρισμένη και σεβαστή στην πράξη. Το ποσοστό συνδικαλιζομένο)ν κυμαίνεται (mo 30 έ(ος 50%. Ο Εργατικός Κο')δικας που υιοθετήθηκε το 1992 αναγνοιρίζει το δικαύομα απεργίας, την απαγορεύει όμοις στους οργανισμούς που παρέχουν ουσιαστικές υπηρεσίες στον πληθυσμό. Οι απεργίες πολιτικού χαρακτήρα στην αρχή είχαν απαγορευτεί, το Συνταγματικό Δικαστήριο όμο>ς λογόκρινε την εν λόγο) διάταξη τον Σεπτέμβριο του 1996. II κυβέρνηση δεν εμποδίζει την άσκηση του δικακόματος απεργίας, το οποίο είναι πραγματικό στη Βουλγαρία. Το δικαίωμα στην εκπαίδευση και η ελευθερία θρησκεύματος εξασφαλίζονται στην Βουλγαρία. Το Σύνταγμα αναγνωρίζει το ορθόδοξο ανατολικό θρήσκευμα ως το "παραδοσιακό" θρήσκευμα της χώρας, υπάρχει όμως διαχωρισμός μεταξύ Εκκλησίας και κράτους (άρθρο 13 του Συντάγματος). Το κράτος χορηγεί χρηματοδοτική ενίσχυση στις πλέον σημαντικές θρησκευτικές κοινότητες στη Βουλγαρία (συγκεκριμένα τους μουσουλμάνους, τους καθολικούς και τους εβραίους). Δικαιώματα και Προστασία των μειονοτήτων Οι μειονότητες αντιπροσο>πεύουν το 15 έο>ς 18% του πληθυσμού της Βουλγαρίας, μεταξύ δε αυτο>ν υπερτερούν σα<|)ο>ς οι τούρκοι (9,4%) και οι τσιγγάνοι (Romanies) (3,4 έίος 7% του πληθυσμού σύμφο>να μ,ε. τις αξιολογήσεις). Πρέπει επίσης να αναφερθεί η ύπαρξη της μειονότητας που αποτελείται από σλαβό(|)θ)νους μουσουλμάνους. Η Βουλγαρία δεν έχει υπογράψει τη σύμβαση πλαίσιο για τις μειονότητες, έχει εξαγγείλει όμως την πρόθεση της να το πράξει προσεχούς. Δεν έχει προσυπογράψει τη σύσταση 1201, μη υποχρεωτική από νομική άποψη, της συνέλευσης του Κοινοβουλίου του Συμβουλίου της Ευρώπης που προβλέπει την αναγνώριση των συλλογικών δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Η τουρκική μειονότητα, η οποία είχε υποστεί σημαντικές διακρίσεις πριν το 1989 υπό το κομμουνιστικό καθεστώς, έχει βελτιώσει κατά πολύ την κατάσταση της εδώ και ορισμένα έτη. Επίσης, οι σχέσεις της με το υπόλοιπο του πληθυσμού φαίνονται πιο αρμονικές. Η τουρκική μειονότητα έχει αντιπροσώπους στο Κοινοβούλιο (15 βουλευτές του MRF που εξελέγησαν τον Απρίλιο του 1997). Στις τοπικές εκλογές του 1995, το MRF έλαβε 25 έδρες δημάρχο>ν και άνο) των 1. 000 δημοτικών συμβούλων. Η τουρκική μειονότητα απολαμβάνει του δικακόματος εκπαίδευσης 14 στην εθνική της γλοκισα. Αντίθετα, καμία διάταξη δεν προβλέπει τη δυνατότητα για τις μειονότητες να χρησιμοποιούν την εθνική τους γλώσσα στις επαφές τους με τη διοίκηση στις περιοχές όπου αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού. Οι τσιγγάνοι (Romanics) εξακολουθούν να υπόκεινται πολυάριθμες διακρίσεις στην τρέχουσα ζο)ή και αποτελούν το αντικείμενο βιαιοτήτονν είτε απευθείας (χπό τις αστυνομικές δυνάμεις, είτε από ιδιοΥιες, που δεν δκόκονται πάντοτε για τα γεγονότα που προκαλούν. Η κοινιονική κατάσταση τους είναι δύσκολη, ακόμη και αν παράγοντες κοινοτικού χαρακτήρα είναι εξίσου σημαντικοί παράλληλα με τις διακρίσεις που υφίστανται από τον υπόλοιπο πληθυσμό. Εν προκείμενο), η κατάσταση το>ν παιδκόν που ζουν στους δρόμους (4 έ(ος 5. 000 στη Σόφια), αποτελεί παράδειγμα των ιδιαίτερων προβλημάτων που συναντά η μειονότητα αυτή δεδομένου ότι ανήκουν εξ ολοκλήρου σ' αυτήν. Η κυβέρνηση οφείλει να προβεί στις αναγκαίες ενέργειες για να ληφθούν πραγματικά υπόψη οι ιδιαίτερες δυσχέρειες του πληθυσμού αυτού. Στο συγκεκριμένο θέμα, πρέπει να γίνει καλύτερα γνοχπή η κατάσταση του πληθυσμού (χυτού και να υπάρξει αξιόπιστη αξιολόγηση του αριθμού των τσιγγάνο>ν που διαβιούν στη Βουλγαρία και της κοινωνικής τους κατάστασης (ποσοστό ανεργίας, στατιστικές υγείας, επίπεδο εκπαίδευσης για την οποία δεν υπάρχουν σαφή διαθέσιμα στοιχεία σήμερα). 1. 3 Γενική εκτίμηση Η Βουλγαρία έχει συγκροτήσει θεσμικά όργανα, το>ν οπούυν η ομαλή λειτουργία φαίνεται εξασοραλισμένη. Πρέπει να ενισχυθούν με πρακτικές με τις οποίες να τηρείται περισσότερο το προβάδισμα του νόμου σε όλα τα επίπεδα της κρατικής μηχανής. Οι ελεύθερες και δίκαιες εκλογές είχαν ως αποτέλεσμα την εναλλαγή στην εξουσία το 1994 και 1997. Υπάρχουν ακόμη ελλείψεις στα 0εμελιο>δη δικακυματα, η νέα κυβέρνηση όμως που εξελέγη τον Απρίλιο του 1997 έχει εξαγγείλει μια σειρά μεταρρυθμίσεο)ν προς τη σο)στή κατεύθυνση. 11 ρέπει να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες για να κατασταλεί η διαφθορά, να βελτκοθεί η απονομή δικαιοσύνης και να προστατεύονται πλήρο>ς οι ατομικές ελευθερίες, ιδύυς επειδή η κατάχρηση της εξουσίας από την αστυνομία και τις μυστικές υπηρεσίες είναι ακόμη υπερβολικά συχνή. Μολονότι η τουρκική μειονότητα (ραίνεται να έχει ενταχθεί, αυτό δεν συμβαίνει και με το ρουμάνικο πληθυσμό (τσιγγάνοι). Οι βελτιώσεις που έχουν επέλθει με τη νέα κυβέρνηση αφήνουν να εννοηθεί ότι υπάρχει τρόπος για τη Βουλγαρία να ανταποκριθεί στους πολιτικούς όρους που έχει θέσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης. 15 2. Οικονομικά κριτήρια Η κατευθυντήρια γραμμή στην οποία βασίστηκε η προσέγγιση της Επιτροπής για την εξέταση της οικονομικής κατάστασης και το>ν προοπτικών της Βουλγαρίας απορρέει ιδίο>ς από τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης πον είχε συνέλθει τον Ιούνιο του 1993, στα οποία αναφερόταν ότι για ιδιότητας του μέλους της Ένοκιης απαιτείται "η ύπαρξη την απόκτηση της οικονομίας της αγοράς που να λειτουργεί, καθώς και η ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγοηαστικής πίεσης και το>ν δυνάμεονν της αγοράς στο πλαίσιο της Ένωσης". Σε αυτό το μέρος της Γνίόμης παρέχεται ο)ς εκ τούτου συνοπτική επισκόπηση της οικονομικής κατάστασης και του βασικού υπόβαθρου, η οποία ακολουθείται στη συνέχεια (χπό την ανασκόπηση της προόδου που σημείωσε η Βουλγαρία στους βασικότερους τομείς οικονομικού μετασχηματισμού (ελευθέροκτη του καθεστοπος το)ν τιμών και το>ν εμπορικο')ν συναλλαγοΥν, σταθεροποίηση της οικονομίας, διαρθρωτικές αλλαγές, μεταρρυθμίσεις του χρηματοπκπκοτικού τομέα) καθώς και των οικονομικών και κοινο)νικο>ν εξελίξεων που σημειώθηκαν στη χο')ρα. Στη συνέχεια επανεξετάζονται οι προοπτικές και οι προτεραιότητες για την πραγματοποίηση περαιτέρω μεταρρυθμίσεων και ολοκληρώνεται η επισκόπηση με τη γενική αξιολόγηση της θέσης της Βουλγαρίας σε συνάρτηση με τα κριτήρια που μνημονεύονται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. 2. 1 Οικονομική κατάσταση Γενικό πλαίσιο Το ακαθάριστο εγχίόριο προϊόν (ΑΕΙΙ) της Βουλγαρίας, που έχει πληθυσμό 8,3 εκατ. ατόμων, ανερχόταν σε 35 δισεκατ. ECU το 1995 (με όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης) ενο') σημείοκτε πτο'χιη το επόμενο έτος. Ο πληθυσμός της αντιστοιχεί ο)ς εκ τούτου σε περίπου 2% του πληθυσμού της Ένωσης, και η οικονομία της ισοδυναμεί μόλις με 0,5% περίπου. Το κατά κεφαλή ΑΕΠ κυμαίνεται κατά συνέπεια γύρο) στο 24% του μέσου όρου της Ένοκτης. Ο μέσος μηνιαίος μισθός ήταν χαμηλός και ανέρχονταν περίπου σε ποσό ισοδύναμο με 80 ECU το μήνα, το 1995. Οι μεταβολές των συναλλαγματικών ισοτιμιών κατά το 1996 και στις αρχές του 1997 περιέκοψαν δραστικά την πραγματική αξία των μισθών: ο μέσος μισθός έπεσε σε κάποια φάση σε επίπεδο εξίσου χαμηλό με 10 ECU το μήνα. Η Βουλγαρία προσχώρησε στην ΔΟΕ το 1996 και προσπαθεί να καταστεί μέλος της ΚΕΖΕΣ. Πρόοδος των οικονομικών μεταρρυθμίσεων Η Βουλγαρία άρχισε τη μεταβατική της πορεία προς την κατεύθυνση της οικονομίας της αγοράς αργότερα και υπό δυσμενέστερους όρους από τις περισσότερες μεταρρυθμίσεις εγκαινιάστηκαν μόλις το 1991, χρονική στιγμή κατά την οποία η χώρα διερχόταν από βαθύτατη οικονομική κρίση. Το Μάρτιο του 1990, η χώρα κήρυξε στάση πληρωμο')ν όσον αφορά την εξυπηρέτηση του χρέους της σε ξένο συνάλλαγμα, αποκόπτοντας στην ουσία το>ν εαυτό της από τις πηγές διεθνούς χρηματοδότησης. κεντροευρο)παϊκές χο\>ες. Οι οικονομικές Η οικονομία της Βουλγαρίας διαταράχθηκε από τους πρόσθετους εξωτερικούς κραδασμούς που προκλήθηκαν από τη διάλυση του Συμβουλίου Αμοιβαίας (ΣΑΟΒ), με το οποίο η Βουλγαρία αντήλασσε το Οικονομικής Βοήθειας 16 συντριπτικό μερίδιο το>ν ξένοιν εμπορικο')ν της ανταλλαγούν κ(χι από τον πόλεμο του κόλπου: η Βουλγαρία διατηρούσε σημαντικές ε|ΐπορικές σχέσεις με το Ιράκ. Στις αρχικές φάσεις του προγράμματος μεταρρυθμίσεοιν της η Βουλγαρία δέχθηκε άλλο ένα εξοπερικό πλήγμα υπό τη μορφή της αποσύνθεσης της Γιουγκοσλαβίας. Η συνακόλουθη απαγόρευση εμ,πορικών ανταλλαγών με τη Σερβία και το Μαυροβούνιο έκοψε την κύρια χερσαία διαμετακομιστική αρτηρία της Βουλγαρίας προς τις δυτικές αγορές. Η Βουλγαρία ξεκίνησε αργά αλλά με πολύ τολμηρό τρόπο τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Το Φεβρουάριο του 1991, ελευθεριόθηκαν οι τιμές το>ν περισσότερων αγαθών, περικόπηκαν απότομα οι επιδοτήσεις, καθιερώθηκε μία ενιαία διακυμαινόμενη τιμή συναλλάγματος και καταργήθηκε το κρατικό μονοπώλιο εμπορικών ανταλλαγών με το εξωτερικό, ενώ την ίδια στιγμή δημιουργήθηκε τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδίην. Καλή ήταν επίσης η πρόοδος που σημειώθηκε στην πορεία της θέσπισης το)ν νομοθετικών βάσεων για την οικονομία της αγοράς: έο)ς τα μέσα του 1992 λειτουργούσε ήδη μεγάλο μέρος του νομικού πλαισίου, με την αξιοσημεύητη εξαίρεση, παρ'όλα αυτά, της πτωχευτικής νομοθεσίας. Οι διαρθρωτικές αλλαγές αποτέλεσαν το ασθενές σημείο το>ν μεταρρυθμίσεων της Βουλγαρίας. Η αρχική πρόοδος που σημειώθηκε στα θέματα της εξάλειψης των μονοπωλύυν και της αναδιάρθροχιης τονν κρατικο')ν επιχειρήσεων ανεστάλη από την έλλειψη σαφούς πολιτικής υποστήριξης. Ο ρυθμός το>ν ιδιοπικοποιήσεονν ήταν εξαιρετικά βραδύς. Στο χο'ιρο το>ν επιχειρήσεων και τον χρηματοπιστο>τικό τομέα, συνέχισε να (Απουσιάζει σε πολύ μεγάλο βαθμό τ| πειθαρχία στην αγορά. Το σύστημα του κεντρικού σχεδιασμού καταργήθηκε, χο>ρίς ωστόσο να έχει αντικατασταθεί από τα βασικά θεσμικά όργανα της λειτουργικής οικονομίας τύπου αγοράς, στα οποία συγκαταλέγονται για παράδειγμα τα σαφώς καθορισμένα και άμεσα εκτελεστέα ιδιοκτησιακά δικακόματα. Έξι χρόνια έπειτα από την έναρξη της μεταβατικής της πορείας προς την κατεύθυνση της οικονομίας της αγοράς, η Βουλγαρία εξακολουθεί να βρίσκεται στα πρώιμα στάδια των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Έχοντας να αντιμετωπίσουν την υποβόσκουσα εγχώρια και εξωτερική οικονομική κρίση, οι αρχές προσπάθησαν να κινητοποιήσουν εκ νέου τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στους τομείς το>ν χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και των επιχειρήσεο)ν, στα μέσα του 1996. Η κυβέρνηση που ανέλαβε τα καθήκοντα της έπειτα από τις εκλογές του Απριλίου 1997 έχει αναμφισβήτητα δεσμευτεί να εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις με ταχείς ρυθμούς. Η πρόοδος θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο οι περιορισμένοι πόροι της διοίκησης θα (Απορέσουν αποτελεσματικά να θέσουν σε λειτουργική εφαρμογή νομικές διαδικασίες και διατάξεις, οι οποίες έχουν δοκιμαστεί σε πολύ μικρό βαθμό. Άιιεσες ξένες επενδύσεις Η ροή των άμεσων ξένων επενδύσεο>ν (ΑΞΕ) κυμάνθηκε σε χαμηλά επίπεδα, αντικατοπτρίζοντας τους χαμηλούς ρυθμούς το)ν ιδιοπικοποιήσεων αλλά και την αστάθεια των πολιτικό)ν, οικονομικών και νομικών συνθηκών. Το συνολικό σωρευτικό ποσό των ΑΞΕ από το 1989 και μετά έως τα τέλη του 1996 κυμάνθηκε σε επίπεδα κάτω των 400 εκατ. ECU ισοδυναμώντας με ποσό λίγο ανώτερο των 40 ECU κατά κεφαλή - αντανακλώντας μέση ετήσια εισροή κατώτερη του 1% του ΑΕΠ. Κατά τους πρώτους μήνες του 1997 υπήρξε αξιοσημείωτη επιτάχυνση των ΑΞΕ, η οποία ήταν ιδίθ)ς απόρροια της ιδιωτικοποίησης ορισμένων μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων. 17 Οικονομική υποδομή Κατά το χρονικό διάστημα της εφαρμογής του καθεστώτος του κεντρικού σχεδιασμού, το κράτος μετατράπηκε στην ουσία σε αποκλειστικό ιδιοκτήτη όλων των μέσων παραγο)γής, διανομής και ανταλλαγούν και έλεγχε σχεδόν το σύνολο της ιδιωτικού τομέα στη παραγωγής της οικονομίας. Ο ρυθμός ανάπτυξης του μεταγενέστερη φάση ήταν σχετικά χαμηλός, σε σύγκριση με τις περισσότερες οικονομίες που διέρχονται από μεταβατική φάση. Το 1996, η ιδιωτική οικονομία παρήγαγε περίπου το 45% του Α ΕΙ Ι. Η γεο>ργία αποτέλεσε τη μόνη εξαίρεση στα θέματα της κρατικής ιδιοκτησίας. Στον τομέα αυτό, η παραγοιγή στους ιδκυτικούς κλήρους που μισθοννονταν από τις κρατικές κολεκτίβες προσέγγισε περίπου το ήμισυ της συνολικής παραγο>γής, παρά το γεγονός ότι καταλάμβαναν μόλις το 28% της καλλιεργήσιμης γης. Η γεο>ργία συμβάλλει σήμερα σε ποσοστό περίπου 12,6% στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, απασχολο')ντας όμο>ς παράπονο > από το ένα πέμπτο του συνολικού εργατικού δυναμικού. Η γεα>ργία αποτελεί βασικό καθαρό συντελεστή είσπραξης σκληρού συναλλάγματος για τη Βουλγαρία: περίπου το ένα πέμπτο το>ν εξαγωγών της αποτελείται από προϊόντα της γεο>ργίας, ενο') τα προϊόντα αυτά αποτελούν λιγότερο από το ένα δέκατο το)ν εισαγο)γο')ν της. Η συνολική γεωργική παραγωγή σημείωσε σημαντική πτώση κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Αυτό οφειλόταν σε πολλούς παράγοντες. Η ασυμετρική ελευθέρωση των τιμών απελευθέρωσε τις τιμές των εισρεόντων υλικών, αφήνοντας ωστόσο τις τιμές των παραγόμενων γεωργικο'χν προϊόντο)ν έκθετες σε κυβερνητικές παρεμβάσεις, στόχος το)ν οποίων ήταν ο περιορισμός της ανόδου των τιμών καταναλοπή. Η διαδικασία των αγροτικίόν μεταρρυθμίσεονν δεν πραγματοποιήθηκε ομαλά. Σκοπός της πολιτικής ήταν να αποδοθεί η γεο>ργική γη στους πρώην ιδιοκτήτες που την κατείχαν, πριν από τη φάση της κολεκτιβοποίησης. 11 αρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της γης αποδόθηκε με ταχείς ρυθμούς, τα γεωργικά μηχανήματα παρέμειναν ιδιοκτησία το>ν κολεκτιβιστικο')ν (χγροκτημάτο)ν, τα οποία διέθεσαν το υλικό τους αυτό με καθαρά συγκυριακό τρόπο. Εξάλλου, καθυστέρησε σημαντικά η διανομή ορκττικο'τν τίτλονν γης, με (χποτέλεσμα τα μεμονο>μένα άτομα να μην είναι σε θέση ούτε να πουλήσουν τη γη, αλλά ούτε και να τη χρησιμοποιήσουν ο>ς πρόσθετη ασφάλεια. Με τις τροποποιήσεις που επήλθαν στη νομοθεσία απόδοσης της γης το 1995, επιδκόχθηκε να περιοριστούν οι πωλήσεις γης από ιδκότες και να δοθεί προτεραιότητα στην ανασύσταση των γεωργικών συνεταιρισμοί. Οι ελλείψεις της γεο)ργικής πολιτικής, ειδικότερα, αλλά και των οικονομικών μεταρρυθμίσεων, γενικότερα, φάνηκαν εντελούς ξεκάθαρα το 1996, όταν ξέσπασε η κρίση της έλλειψης σιταριού. Στόχος της πολιτικής είναι πλέον η ταχεία επανόρθωση των σφαλμάτων του παρελθόντος. Τα μέτρα απόδοσης της γης και ιδιωτικοποίησης της βιομηχανίας μεταποίησης ειδών διατροφής προβλέπεται να επιταχυνθούν. Οι τιμές για τα περισσότερα είδη διατροφής ελευθερώθηκαν ξανά. 18 οε εκατομμύρια ΤΛΛ-ECU (1995) Κύριοι δείκτες των νποάομοιν της οικονομίας {όπουοεναναφέρεται Πληθυσμός κάτι άλλο, όλα τα οτοιχεία αναφερονιαι. οιο έτος 1996) Κατά κεφαλή ΑΕΠ σε ποσοατιαία αναλογία επί του μέσου όρου της % (1995) ΕΕ-15 Μερίδιο της γεοιργίας επί: της προστιθέμενης ακαθάριστης αξίας της απασχόλησης Ακαθάριστο εξωτερικό χρέος/ΑΕΠ Εξαγωγές αγαθ(ί)ν και υπηρεσιών/Α ΕΠ % % (1995) %(1995) % Συνολικό ποσό τονν άμεσονν ξένονν επενόΰσεων2 αε οιαεκατομ. ECU αε ECU κατά κεφαλή Πηγή: Υπηρεσίες 1. 1995 της Επιτροπής, εθνικές πήγες, ΕΎΑ Α Κ,3 4200 24 14 22 99 45(1 ) υ>4 40 Στο χώρο της βουλγαρικής βιομηχανίας εξακολουθούν να κυριαρχούν οι κρατικές επιχειρήσεις, με τις ιδκοτικές εταιρείες να παράγουν περίπου το ένα πέμπτο της συνολικής παραγο>γής. Σε γενικές γραμμές, σημεκόθηκε μικρή πρόοδος στα θέματα της αναδιάρθρακτης ή το>ν ιδκοτικοποιήσεων. Η (χνάκαμψη της οικονομικής παραγωγής που σημεκόθηκε το 1994 έχασε την ορμητική της δύναμη κατά τα τέλη του 1995. Η πορεία ανάκαμψης της παραγο)γής είχε συγκεντρο)θεί σε κλάδους όπως η παραγωγή χημικά)ν προϊοντο>ν και προϊόντοχν μετάλλου, που χαρακτηρίζονται ιδίως από ένταση ενέργειας και είναι προσανατολισμένοι προς τις εξαγωγές: οι κλάδοι αυτοί της παραγωγής μπόρεσαν να εκμεταλλευθούν τις επιδοτούμενες τιμές ενέργειας και την αλματώδη ο')θηση που δόθηκε στα θέματα της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας από την απότομη υποτίμηση του νομίσματος, την άνοιξη του 1994. Ωστόσο, η πραγματική υποτίμηση του λεβ μέσα στο 1995 διέβρωσε οριστικά αυτό το πλεονέκτημα τιμο>ν. Το 1996, η ασθενής διεθνής ζήτηση προϊόντων μετάλλου είχε ως αποτέλεσμα η Βουλγαρία να μην μπορέσει να εκμεταλλευθεί τα πλεονεκτήματα από τη νέα υποτίμηση του λεβ ενισχύοντας τις εξαγωγές της. Από τα μέσα του 1996 και μετά, εξάλλου, οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου αυξήθηκαν στα επίπεδα της παγκόσμιας αγοράς, με αποτέλεσμα να χάσουν τα παραγόμενα προϊόντα έντασης ενέργειας της Βουλγαρίας την ανταγωνιστικότητα τους σε πολύ μεγάλο βαθμό. Οι τεχνητά χαμηλές τιμές ενέργειας που χρεώνονταν μέχρι τα μέσα του 1996 ενεθάρρυναν τη σπάταλη χρήση της: η Βουλγαρία εκτιμάται ότι χρησιμοποιεί δύο έως τέσσερις φορές περισσότερη ενέργεια ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος σε σύγκριση με τις οικονομίες τονν χο>ρών της 1ΐυρο)παϊκής Ένοκιης. Η τιμολόγηση της ενέργειας σε τιμές ανάλογες με τα οικονομικά δεδομένα θα περιορίσει μάλλον αυτό το άνισο χάσμα, στο βαθμό που η βιομηχανία (και οι ιδιώτες καταναλωτές) θα περιορίσουν τη χρήση ενέργειας από την πλευρά τους. Η απόδοση των αστικών περιουσιών ολοκληρο')Οηκε σε σχετικά πρώιμο στάδιο των μεταρρυθμίσεων. Αυτό είχε ως συνέπεια τη σχετικά δυναμική εξέλιξη του τομέα του ιδιωτικού λιανικού εμπορίου. Ο τομέας των υπηρεσιών (εξαιρουμένων των μεταφορών και των επικοινωνκόν) προσέλκυσε μεγάλο μερίδιο της περιορισμένης 19 εισροής άμεσο w 'Ιί,ίνων πιενδύοεοΓν, που διοχι/u όθηκαν στη Βουλγαρία κατά τη διάρκεια της μεταβατικής χρονικής περιόδου. Οι δημόσιες υπηρεσίες αποδυναμο')θηκαν αναπό<ρευκτα από τις περικοπές το)ν δημόσιων δαπανούν που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Το επίπεδο τονν τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιάνν παραμένει (|)το)χό. 11 πρόθεση να πωληθεί μερίδιο πλειοψηφίας στην κρατική εταιρεία τηλεπικοινωνιονν έχει ήδη εξαγγελθεί και θα ακολουθηθεί μάλλον από ένα πρόγραμμα απόλυτα αναγκαίων επενδύσεων για την αναβάθμιση του συστήματος. ΙΙολλά υφιστάμενα προγράμματα έχουν ήδη αρχίσει να αποφέρουν τα αποτελέσματα τους. Ο τρίχπεζικός τομέας, που σε μεγάλο βαθμό αποτελεί ιδιοκτησία του κράτους, διήλθε από βαθύτατη κρίση το 1996. Τα αίτια της κρίσης αυτής εξετάζονται στη συνέχεια στο τμήμα 6. 5. Ελευθέρωση της οικονομίας Καθεστώς τιμών Το 1991 τέθηκε σε εφαρμογή εκτενέστατο πρόγραμμα ελευθέρωσης των τιμών, το οποίο επεκτάθηκε το 1992. Μέχρι τότε, σχεδόν όλες οι τιμές είχαν κατά βάση απαλλαγεί από κρατικούς ελέγχους, με εξαίρεση τις τιμές για την ενέργεια και για τα αγαθά και υπηρεσίες που παρέχονταν από κοινωφελείς οργανισμούς. Οι τιμές 13 ειδών βασικής διατροφής κατατάχθηκαν στο σύστημα "παρακολούθησης των τιμών", μολονότι το σύστημα αυτό δεν φαίνεται στην πράξη να οδήγησε σε περιορισμό της αύξησης το>ν τιμών για τα αγαθά αυτά. Το φάσμα των αγαθών που υπόκεινται σε αυτή τη μορφή έμμεσων ελέγχων επεκτάθηκε, καλύπτοντας τελικά 30 είδη κατά τη διάρκεια του 1993 και του 1994. Ο νόμος για τον καθορισμό τονν τιμονν που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο το Σεπτέμβριο του 1995 αποτέλεσε βήμα προς τα πίσο), σε σχέση με τον καθορισμό των τιμών από την αγορά, που αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις θεσμικούς μηχανισμούς της οικονομίας της αγοράς. Με το νόμο αυτό ανατέθηκε στην κυβέρνηση η εξουσία ρύθμισης τονν τιμονν τονν αγαθονν και υπηρεσιονν. Σύμφαννα με τις εκτιμήσεις, ποσοστό περίπου 50% τονν αγαθο'νν (σταθμιζόμενονν με βάση την αναλογία τους στο "καλάθι" του δείκτη τιμών καταναλοπή) υπάγονταν στις αρχές του 1996 σε κάποια μορφή επίσημης παρακολούθησης ή ελέγχανν. Οι τεχνητά χαμηλές τιμές του σιταριού συνέβαλαν στο φαινόμενο της έλλειψης ψωμιού το 1996 και 1997. Από τις αρχές του 1997 και μετά οι τιμές για τα περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες πάγωσαν και πάλι. Καθεστώς εμπορικών συναλλαγών Από την εποχή που καταργήθηκε το κρατικό μονοπώλιο εξωτερικού εμπορίου το 1990 και 1991, η Βουλγαρία διατήρησε σε ισχύ φιλελεύθερο καθεστώς εμπορικών ανταλλαγών. Στην ουσία, δεν επιβάλλεται στο εμπόριο κανένας ποσοτικός περιορισμός, εκτός από τους περιορισμούς για λόγους υγείας και ασφάλειας. Αξιοσημείωτη εξαίρεση αποτέλεσε η απαγόρευση των εξαγωγών σιταριού, που καθιερώθηκε το 1994 και εξακολουθεί ακόμη να ισχύει. Η ατελής εφαρμογή της απαγόρευσης αυτής αποτελείτε άλλο έναν παράγοντα που οδήγησε στην έλλειψη ψωμιού. Η Βουλγαρία έγινε πρόσφατα αποδεκτή ως μέλος του ΙΙαγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΙΙΟΕ) και επιδιώκει να προσχα>ρήσει στην Κεντροευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγονν (ΚΕΖΕΣ). Εκτός από τις διατάξεις για την ελευθέρωση 20 τονν όρονν του εμπορίου που περιέχονται στη Συμφοννία σύνδεσης με την Ευρονπη, η Βουλγ(χρί(Χ έχει συνάψει επίσης συμφοννία ελεύθεροw ανταλλαγο'νν με την ΕΖΕΣ. Έχοντας να αντιμετονπίσει τη βαθυνόμενη οικονομική κρίση, η κυβέρνηση ανακοίνίοσε στα μέσα του 1996 την επιβολή πρόσθετου εισαγοννικού τέλους, που θα αποτελούσε μέρος της ανεπιτυχούς προσπάθειας της να εκπληροχτει τους στόχους για το έλλειμμα του προϋπολογισμού που είχαν συμιμοννηΟεί με το ΔΝΤ βάσει τονν όρων της ειδικής ρύθμισης. Το πρόσθετο αυτό τέλος προβλέπεται να καταργηθεί σταδιακά σε διάστημα τεσσάρων ετών. Καθεστώς συναλλαγματικών ισοτιμιών Την 1η Ιουλίου του τρέχοντος έτους, η Βουλγαρία καθιέροκτε το καθεστο')ς τονν ισοτιμιονν στο πλαίσιο των ρυθμίσεων που καθορισμένοι συναλλαγματικοί θεσπίζονται από τη Συναλλαγματική Επιτροπή, διασυνδέοντας την τιμή του λεβ προς το γερμανικό μάρκο. Το καθεστο')ς αυτό αντικατέστησε το σύστημα τονν διακυμαινόμενονν συναλλαγματικών ισοτιμιονν, που είχε καθιερο)θεί στην αρχική ((χ'χση τονν οικονομικό w μεταρρυθμίσεονν της Βουλγαρίας, το 1991. Αυτή η αρχική απόφαση να επιτραπεί πολύ περισσότερο η ελεύθερη διακύμανση του νομίσματος, παρά η πρόσδεση του προς ένα "καλάθι" σκληρονν νομισμάτονν είχε κατά κύριο λόγο υπαγορευθεί από ρεαλιστικούς λόγους: η κεντρική τράπεζα δεν διέθετε καθόλου αποθέματα που θα της επέτρεπαν να υπερασπιστεί την καθοριζόμενη συναλλαγματική ισοτιμία. Παρά το γεγονός ότι η αγορά ξένου συναλλάγματος είναι εξαιρετικά ελεύθερη, ακριβώς επειδή δεν τηρούνται παρά ελάχιστες διατυπο')σεις κατά την αγορά ή πώληση ξένων νομισμάτο)ν, το μέγεθος της αγοράς είναι σχετικά μικρό: η ημερήσια αξία των πράξεων κυμαίνεται κλασικά σε ποσό γύρω στα 20 εκατ. δολάρια ή είναι και χαμηλότερη. Συνέπεια αυτού ήταν εν μέρει η κυμαινόμενη τιμή συναλλάγματος να τείνει να ακολουθήσει τα βασικά πρότυπα των χρονικών περιόδων σταθερότητας (με αποτέλεσμα την ανατίμηση της πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας) πρακτικά που διακοπτόταν από τις απότομες υποτιμήσεις. Ιδιαίτερα βίαιο ήταν το κύμα τονν προσαρμογών την άνοιξη του 1994 και για άλλη μία φορά κατά τη χρονική περίοδο από τον Απρίλιο/Μάιο το 1996 έο>ς το Φεβρουάριο του 1997. τη διαρκή μακροοικονομική σταθερότητα, η πολιτική Αυτή η αστάθεια της συναλλαγματικής ισοτιμίας προκάλεσε σαφέστατες δυσχέρειες για τους παραγο>γούς, τους καταναλοντές αλλά και τους «ρορείς χάραξης της πολιτικής. Ωστόσο, όσο δεν υπάρχουν οικονομικές πολιτικές που είναι σε θέση να εμπεδώσουν της διακυμαινόμενης συναλλαγματικής ισοτιμίας αποτελούσε ρεαλιστικά τη μόνη εναλλακτική λύση που παρέμενε ανοικτή στη Βουλγαρία. Η επιτυχής εφαρμογή των ρυθμίσεων για τη Συναλλαγματική Επιτροπή εξαρτάται σε καίριο βαθμό από τη βραχυπρόθεσμη εφαρμογή δημοσιονομικών μέτρων στήριξης. Για τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση της οικονομίας και την τόνο)ση των ρυθμο')ν εκτενέστατων διαρθρωτικών ανάπτυξης απαιτείται η αυστηρή μεταρρυθμίσεων. εφαρμογή Σταθεροποίηση της οικονομίας Εγγώρια οικονομία Έπειτα (χπό την αρχική αλματο')δη άνοδο τονν τιμονν που ακολούθησε τα μέτρα ελευθέροχνης, ο πληθο>ρισμός σταθεροποιήθηκε σε μηνιαία βάση σε ποσοστό 4% έο>ς 6%, κατά το χρονικό διάστημα από το 1991 έο>ς το 1994. Το σχήμα αυτό διακόπηκε (χπό την προσο>ρινή επιτάχυνση που ακολούθησε την ταχύτατη υποτίμηση τονν 21 συναλλαγματικοί ισοτιμιονν την άνοιξη του 1994. Το 1995 και τους πρώτους μήνες του 1996, ο ρυθμός του πληθο>ρισμού επιβραδύνθηκε: το ετήσιο ποσοστό του έπεσε σε επίπεδα κάτο) του 30% υποβοηθούμενο από την παρατεταμένη περίοδο επικράτησης σταθερονν συναλλαγματικοί ισοτιμιονν. Η ευνοϊκή αυτή τροπή τερματίστηκε με την κατάρρευση της συναλλαγματικής ισοτιμίας που άρχισε τον Απρίλιο/Μάιο του 1996. Οι τιμές καταναλο>τή αυξήθηκαν κατά 310%, μέσα στο 1996. Η εμβάθυνση της κρίσης τονν συναλλαγματικονν ισοτιμιονν ακολουθήθηκε από το απότομο ξέσπασμα του κύματος υπερπληθο>ρισμού στις αρχές του 1997. ενδείξεις Το ακαθάριστο εγχο>ριο προϊόν (ΑΕΙΙ) σημεύοσε απότομη πτο'χτη τα πρώτα χρόνια της μεταβατικής περιόδου. II οικονομική ανάπτυξη επανέκαμψε το 1994 και συνεχίστηκε μέσα στο 1995. Κατά τη διάρκεια του δεύτερου εξαμήνου του έτους, αυξήθηκαν οι οικονομικής επιβράδυνσης. Το φαινόμενο αυτό προσέλαβε μεγαλύτερη ένταση το 1996, όταν το ΑΕΠ μειώθηκε κατά περίπου 10%. Η δριμύτητα της ύφεσης κατά τους πρώτους μήνες του 1997 ήταν τέτοια, ο'κπε να αναμένεται ότι η Βουλγαρία θα υποστεί άλλη μία μεγάλη μείωση του πραγματικού ΑΕΠ, κατά το τρέχον έτος. Όπως ωστόσο αναμένεται, θα υπάρξει ανάκαμψη της παραγωγής, σε κάποιο βαθμό, συνεπεία της σταθεροποίησης της οικονομίας, κατά τη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου του 1997. του φαινομένου επανάληψης της Η ανεργία αυξήθηκε με ταχείς ρυθμούς με το τέλος του καθεστώτος του κεντρικού σχεδιασμού, φθάνοντας σε επίπεδο 10% του εργατικού δυναμικού, στα τέλη του 1991. Η επιβολή ανωτάτων ορίανν στο συνολικό κόστος μισθοδοσίας των κρατικών επιχειρήσεων είχε ως αποτέλεσμα τη δραστική περικοπή της ανεργίας. Το ποσοστό των δηλωμένανν ανέργων έφθασε στα ανο>τατα επίπεδα του, ανερχόμενο σε 14% του εργατικού δυναμικού, στις αρχές του 1994. Στη συνέχεια, μειώθηκε και πάλι σε ποσοστό γύρο) στο 10%, για να αρχίσει εκ νέου την ανοδική του πορεία (χπό τα μεσάτου 1996. Η εικόνα των δημοσιονομικοί στη δεκαετία του 1990 χαρακτηρίστηκε από την απότομη πτώση της σχέσης τονν κυβερνητικο'νν εσόδονν και δαπανο'νν προς το ΑΕΠ και από τη διαιώνιση μεγάλονν ελλειμμάτονν του προϋπολογισμού, που ξεπέρασαν, κατά μέσο όρο κατά πολύ, ποσοστό 10% του Α ΕΙ Ι, στο χρονικό διάστημα από το 1990 έως το 1993, πριν υποχο)ρήσουν περίπου σε 6%, το 1994 και το 1995. Κύριες οικονομικές τάσεις πραγματικός ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ ποσοστό του πληθωρισμού μέσο ετήσιο ποσοστό Δεκέμβριος-Δεκέμβριος Ποσοστά ανεργίας, στο τέλος του έτους % % %. % ορισμός ΔΟΕ Οργανισμού Εργασίας) % του ΑΕΠ (Διεθνούς Ισοζύγιο γενικού κυβερνητικού προϋπολογ ισμού % του ΑΕΠ Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγιόν % Σχέση χρέους/εξαγοιγίόν % επί του ΑΕΠ Εισροή άμεσων ξένανν επενδύσεων Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, εθνικές πήγες, ΕΎΑ Α, ΑΝΎ 1994 1,8 96 122 20,5 -4,9 -0,3 220 1,0 1995 2,1 62 33 14,7 -5,2 -0,2 151 0,8 1996 -10,9 123 311 13,7 •11,5 -0,2 159 1,6 Οι πληρωμές οφειλόμενονν τόκοον τόσο για το ξένο, όσο και για το εγχώριο χρέος, εξακολουθούν να συνιστούν σημαντική πηγή αφαίμαξης το>ν δημοσιονομικοί: το ποσό των πληρωμών για τόκους κατά το 1996 ξεπέρασε ποσοστό 20% του ΑΕΠ. Το έλλειμμα του προϋπολογισμού κατορθο')θηκε να διατηρηθεί σε επίπεδα γύρω στο 10% του ΑΕΠ, κατά το 1996, με την εφαρμογή αυστηρών μέτρων περικοπής των δαπανών: οι συντάξεις και οι μισθοί στις δημόσιες υπηρεσίες, δεν προσαρμόστηκαν, για παράδειγμα, κατά το τελευταίο τρίμηνο του έτους, χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι τιμές αυξήθηκαν περισσότερο από 60%. Η έγκριση του 22 προϋπολογισμού γκχ το έτος 1997 καθυστέρησε μέχρι τα μέσα του έτους, λόγο) της πολιτικής κρίσης και τονν εκλογονν κατά τους προντους μήνες του έτους αλλά και εξαιτίας της ανάγκης να επικρατήσει συνοχή μεταξύ του προϋπολογισμού και του τρόπου λειτουργίας τονν ρυθμίσεονν για τη Συναλλαγματική Επιτροπή. Στον προϋπολογισμό του 1997 προβλέπεται έλλειμμα ύψους6. 2% του ΑΕΠ. Οικονομικές σχέσεις με το εξωτερικό Μόνο η παροχή υποστήριξης από τη διεθνή κοινότητα επέτρεψε στη Βουλγαρία να αποφύγει το ενδεχόμενο αδυναμίας εκπλήροισης τονν υποχρεονσεονν εξυπηρέτησης του ξένου χρέους της, το 1997. Η έλλειψη αποθεμάτο)ν ξένου συναλλάγματος είχε ήδη υποχρεώσει τη Βουλγαρία να κηρύξει στάση πληρωμο'νν στην εξυπηρέτηση του ξένου χρέους της κατά το 1990. Η συμφοννία που επιτεύχθηκε με τη λέσχη του Λονδίνου τονν ιδιοντικοΥν πιστοπικών φορέων για τη μείονση του χρέους και της εξυπηρέτησης του χρέους (DDSR) το 1994, παρά το γεγονός ότι περιόρισε ουσιαστικά την επιβάρυνση <χπό το εξοντερικό χρέος, εξώθησε μολαταύτα τη Βουλγαρία στη θέση της σχετικά υπερχρεονμένης χο'νρας: η σχέση του εξοντερικού χρέους προς το Λ ΕΙ Ι ανερχόταν στα τέλη του 1995 σε ποσοστό περίπου 80%. Η συρρίκνονση της βουλγαρικής οικονομίας κατά το 1996 εξετόξευσε και πάλι τη σχέση αυτή σε 100%. Η εξυπηρέτηση του χρέους θα εξακολουθήσει να αποτελεί σημαντική δυσχέρεια για τη Βουλγαρία, μεσοπρόθεσμα, έστον και εάν η ανάκαμψη του ύψους των ποσο'νν από τις εισροές ΑΞΕ που σημεκόθηκε κατά τους αρχικούς μήνες του 1997 συνεχιστεί και τα επόμενα έτη. Διαρθρωτικές αλλαγές Εξωτερικό εμπόριο Οι μεταβολές που σημειώθηκαν στον προσανατολισμό του εμπορίου της Βουλγαρίας ήταν αξιοσημείοντες. Το εμπόριο με την Ευρωπαϊκή Ένωση αντιστοιχούσε σε ποσοστό μικρότερο του 5% τονν εξαγανγών και σε ποσοστό κατο'περο του 10% τονν εισαγονγών, κατά το 1990. Μέχρι το 1996, το μερίδιο τονν εξοντερικονν εμπορικο'νν συναλλαγο'νν της Βουλγαρίας με την ΕΕ είχε αυξηθεί σε ποσοστό περίπου 35%. Κατά την αρχική φάση της μεταβατικής περιόδου, η Βουλγαρία διεξήγαγε το συντριπτικό μέρος του εξοντερικού της εμπορίου με τις χονρες του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας (ΣΑΟΒ). Σύμφοχνα με ορισμένες εκτιμήσεις, περισσότερο από 80% τονν εμπορικών συναλλαγών διεξαγόταν με τις χώρες αυτές και ποσοστό ίσο περίπου με 60% του συνολικού εμπορίου διεξαγόταν με τη Σοβιετική Ένωση. Την πλειοψηφία εξάλλου των εξαγωγών της Βουλγαρίας προς τις χώρες του ΣΑΟΒ την αποτελούσαν επενδυτικά αγαθά, η ζήτηση για τα οποία δεν ήταν αυξημένη στα αρχικά στάδια της οικονομικής ύφεσης στις χώρες οικονομικής μετάβασης. Η κατάρρευση του ΣΑΟΒ έπληξε τη Βουλγαρία ιδιαίτερα σκληρά, ως εκ τούτου. Το πλήγμα ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο από τον αντίκτυπο που είχε η εξαγγελία της Βουλγαρίας για τη μονομερή στάση πληρωμών στην εξυπηρέτηση του χρέους της, το 1990. Το τελευταίο αυτό μέτρο στέρησε τη Βουλγαρία από την πρόσβαση (ίε μεσοπρόθεσμες εμπορικές πιστοχτεις. Συνέπεια αυτού ήταν συνολικά να σημεκοθεί δραστική πτο'χιη των εμπορικο'νν ροο'νν, κατά 50%. 23 Οι αλλαγές που επήλθαν στη σύνθεση τονν ειδονν τονν εμπορικο'νν συναλλαγονν είναι επίσης δύσκολο να εκτιμηθούν για στατιστικούς σκοπούς, αλλά από ό,τι (μαίνεται ήταν επίσης δραματικές. Οι εξαγονγές μηχανημάτονν σημείο >σαν σημαντική πτο'κτη, σε σχετικούς όρους, ενο'ν η αναλογία τονν χημικο'νν ουσιο'νν και τ(ον βασικίόν μετάλλων επί τονν εξαγορών (χνήλθε περίπου σε 40%, κατά το 1995, σε αντιδιαστολή με ποσοστό κατώτερο του 30%, το 1992. Ένα μεγάλο μέρος της εξαγονγο'νν των προϊόντων αυτο'νν οφειλόταν σε καθαρά ανάπτυξης των ευκαιριακούς παράγοντες, όπως η σημαντική υποτίμηση τονν συναλλαγματικών ισοτιμιών την άνοιξη του 1994, (ίε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη πρόσβαση σε επιδοτούμενες τιμές ενέργειας. 11 ανύψοχνη τονν ενεργειακονν τιμο'νν στα επίπεδα της παγκόσμιας αγοράς στα μέσα του 1996 εξαηχ'ινισε αυτό το τεχνητό και αβάσιμο πλεονέκτημα. ΙΙαρά την ο'νθηση για την ανταγο>νιστικότητα τονν τιμονν που δόθηκε στις βουλγαρικές εξαγονγές κατά το 1996 από την (χπότομη μείωση τονν συναλλαγματικονν ισοτιμιών, ο όγκος τονν εξαγονγο'νν μειώθηκε απότομα, υποχωρώντας ενδεχομένονς κατά ποσοστό έονς και 10% με 15%. Ένας παράγοντας που συνέβαλε σε αυτή την πτο'νση είναι και η διαταραχή τονν οικονομικο'νν δραστηριοτήτων που προκλήθηκε από την κατάρρευση του τροιπεζικού συστήματος, θέμα που συζητείται διεξοδικότερα στη συνέχεια. Αγορά εργασίας Χαρακτηριστικό στοιχείο του φαινομένου της μείωσης της ανεργίας που εμφανίστηκε στη Βουλγαρία το 1994 και το 1995 ήταν και το γεγονός ότι εκείνοι που ζητούσαν τη διαγραφή τους από τα μητρο'να τονν ανέργονν ήταν εν γένει εκείνοι που ήταν νεο'ντεροι στην ηλικία και διέθεταν πιο εξειδικευμένα προσόντα. Το φαινόμενο αυτό ήταν, αηνενός μεν ενθαρρυντικό, ακριβο'νς επειδή αποτελούσε ένδειξη της δημιουργίας νέονν Οέσεονν εργασίας στην οικονομία. Από την άλλη πλευρά, εξαίρει την παρουσία, μεταξύ εκείνονν που εξακολουθούν να είναι άνεργοι, μιας μεγάλης ομάδας πιο ηλικιονμένονν, λιγότερο εξειδικευμένονν ή και ανειδίκευτονν εργαζόμενοw που μπορεί να αναμένεται ότι θα αντιμετονπίσουν αυξανόμενες δυσχέρειες για την εξεύρεση εργασίας, όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα παραμένουν άνεργοι. Η επανέναρξη τονν όιαρΟροντικο'νν μεταρρυθμίσεονν το 1997 θα ασκήσει σημαντική πίεση στις εφαρμοζόμενες πολιτικές στην αγορά ενεργού εργατικού δυναμικού, θα χρειασθεί να καταβληθούν τεράστιες προσπάθειες για την εκ νέου κατάρτιση όλων εκείνων που θα χάσουν τις θέσεις εργασίας τους διότι αλλοιώς η έλλειψη εργαζομένων που διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα μπορεί να αποτελέσει φραγμό για την οικονομική ανάπτυξη. Επιπλέον, ο ουσιαστικός αποκλεισμός σημαντικών τμημάτων της κοινωνίας από τα ευεργετικά οφέλη των υψηλότερων μισθών και του ανώτερου επίπεδου διαβίωσης μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επικράτηση οικονομικής και κοινοννικής αστάθειας. Δημόσια οικονομικά Το μερίδιο τονν κυβερνητικο'νν εσόδονν και δαπανών επί του ΑΕΠ μειώθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Τα έσοδα υποχο'νρησαν από ποσοστό 53% του ΑΕΠ, το 1990, σε ποσοστό χαμηλότερο του 35% του ΑΕΠ, κατά το 1996. Οι δαπάνες μειο'νθηκαν από την πλευρά τους από ποσοστό 65,7% του ΑΕΠ το 1990, σε ποσοστό κατώτερο του 50% κατά το 1996, από το οποίο τα 2/5 ήταν τα ποσά τονν πληρωμών για τόκους. Το πρωτογενές ισοζύγιο του προϋπολογισμού - με άλλα λόγια δηλαδή το ισοζύγιο εξαιρουμένων τονν πληρονμο'νν για τόκους - ενεφάνισε σημαντικό πλεόνασμα, από το 1994 και μετά. 24 II πτο'κτη της αναλογίας τονν κυβερνητικόw εσόδονν και δαπανο'νν επί του ΑΕΠ συνοδεύτηκε από ουσιαστικότατη αναδιάρθρωση της σύνθεσης τονν φόρονν και τονν όίχπανο'νν. II σχετική βαρύτητα της φορολογίας τονν κερόο'νν και τονν μη φορολογικο'νν εσόδο>ν μειώθηκε, την ίδια στιγμή που η έμμεση φορολογία (ο ΦΙ ΙΛ άρχισε να εφαρμόζεται το 1994) αποτέλεσε σημαντική πηγή εσόδων. Στο σκέλος των δαπανών πραγματοποιήθηκαν αυστηρές περικοπές στις κεφαλαιουχικές επενδύσεις, αλλά και στις δαπάνες συντήρησης και λειτουργίας. Για κάθε μία από τις δύο κατηγορίες, της μεταφοράς ποσών για κοινωνικούς σκοπούς και της καταβολής πληρωμών για τόκους, παρά το γεγονός ότι αυτές παρέμειναν κατά προσέγγιση σταθερές, σε αναλογία προς το ΑΕΠ, διατέθηκε περίπου το 25% με 30% των δημοσίων δαπανο'νν, μέχρι το 1995. Οι βραδείς ρυθμοί υλοποίησης των διαρθρωτικών μέτρονν μεταρρύθμισης που εξαγγέλθηκαν στα μέσα του 1996 φαίνεται ότι εν μέρει οφείλονται στους ανεπαρκείς πόρους που διαθέτει η δημόσια διοίκηση, τάση που ενισχύεται και από την έλλειψη αυστηρής πολιτικής δέσμευσης για την υλοποίηση τονν οικονομικο'νν μεταρρυθμίσεονν. Επιχειρηματικός τομέας: Ιδιωτικοποιήσεις και avaduipOpuxm των tπιχειρήσειον Η ρίζα τονν όυσχερειο'νν που αντιμετονπίζει ο επιχειρηματικός τομέας στη Βουλγαρία μπορεί να αναζητηθεί στο βραδύ ρυθμό τονν ιδιοντικοποιήσεονν και τονν μέτρων αναδιάρθρονσης. Όσο καιρό έλειπαν τα κατάλληλα κίνητρα για τα διευθυντικά στελέχη τονν κρατικών επιχειρήσεονν, επικρατούσε ευρύτερα το φαινόμενο της κεφαλαιουχικής απογύμνωσης ή "της ιδιοντικοποίησης των κερδών" των κρατικών επιχειρήσεονν. Αυτός είναι και εν μέρει ο λόγος για τον οποίο οι πιστωτές δεν ήταν καθόλου διατεθειμένοι να θέσουν σε κίνηση τις διαδικασίες της πτώχευσης: πολλές κρατικές επιχειρήσεις ενδέχεται να μην έχουν παρά ελάχιστη αξία, στη φάση της εκκαθάρισης τους. Από την οπτική γωνιά των πιστωτών αξίζει πολύ περισσότερο να καταβληθεί φροντίδα για να επιπλεύσει η επιχείρηση, με την ελπίδα ότι το κράτος θα αναλάβει τις ευθύνες για τα χρέη της. Ο βραδύς ρυθμός ιδιοντικοποιήσεονν ήταν εν μέρει (χπόρροια του υπερβολικού κατακερματισμού τονν αρμοδιοτήτονν μεταξύ της κυβέρνησης, τονν βασικο'νν υπουργείο νν, τονν τοπικό w αρχο'νν, του οργανισμού ιδιοντικοποιήσεονν, αλλά και του Κέντρου Μαζικο'νν Ιδιοντικοποιήσεονν, ινώ από την άλλη πλευρά οφειλόταν εν μέρει στην έλλειψη πολιτικής βούλησης. Το πρόγραμμα μ,αζικο'νν ιδιοντικοποιήσεονν που τέθηκε σε ειραρμογή τον Οκτο')βριο του 1996 έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει τους οπαδούς της αγοράς. Μία πιθανή αδυναμία του προγράμματος έγκειται στο ότι παραχο>ρεί στο κράτος μειοψηφικό μερίδιο μετοχών με δυνατότητα ανασταλτικού παρεμποδισμού τονν αποφάσεων στις περισσότερες επιχειρήσεις ποτ) πρόκειται να πωληθούν. Εγκαταλείποντας ριζικά τις θέσεις που υποστηρίχθηκαν τα τελευταία χρόνια, η σημερινή κυβέρνηση δεσμεύθηκε να προβεί σε ιδιωτικοποίηση όλων των εμπορικών επιχειρήσεων και του 50% των κοινωφελών επιχειρήσεων κατά το πρώτο ήμισυ της θητείας της. τονν μεταρρυθμίσεονν Σε ορισμένους τομείς της οικονομίας έκανε την εμφάνιση του μεγάλος αριθμός ιδιωτικών επιχειρήσεονν. Κλάδοι όπως οι οικοδομές και το λιανικό μικρών εμπόριο αποτελούνται σήμερα κυρίονς από μικρές ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η ανάπτυξη του ιδιοντικού τομέα περιορίστηκε ονστόσο δραστικά από την κατάσταση τονν κρατικονν επιχειρήσεονν και του χρηματοπιστοντικού τομέα και από την ανάγκη του κράτους να αναζητήσει δάνεια γιοι τη χρηματοδότηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού. Ο συνδυασμός τονν προαναφερόμενο w περιστάσεονν και περιόρισε το ποσό τονν πόρονν που είναι διαθέσιμοι για δανειοδοτήσεις προς ιδιωτικές εταιρείες, αλλά και διατήρησε τα επιτόκια σε απλησίαστα υψηλά επίπεδα. Μόλις το 1996 καταβλήθηκαν σοβαρές προσπάθειες για να επιλυθούν τα προβλήματα που προκαλεί η διαιοννιζόμενη ύπαρξη ζημιογόνονν κρατικονν 25 επιχειρήσεονν μεγάλης κλίμακας: οι προσπάθειες αυτές έχουν αρχίσει αποφέρουν σαφείς καρπούς. να Οι επενδύσεις έπεσαν σε πολύ χαμηλά επίπεδα: το ποσά τονν πάγιονν επενδτχνεονν ήταν κατοντερο από 15% του ΛΕΙΙ, το 1996. II πτο'νοη αυτή μπορεί να αναχθεί σε πολλούς παράγοντες: το βραδύ ρυθμό τονν ιδιοντικοποιήσεων, σε συνδυασμό με την έλλειψη κινήτρονν για τα διευθυντικά στελέχη να χειριστούν τις υποθέσεις τονν κρατικών επιχειρήσεονν αποτελείνματικά, τις αδόκιμες πρακτικές δανεισμού που επικρατούν στο τροιπεζικό σύστημα, την έλλειψη πόρονν για ιδιοντικές επενδύσεις, τις περικοπές τονν δημοσίονν επενδύσεονν και την ασάφεια όσον αφορά την οικονομική πολιτική. Όπονς προβλέπεται, η επιτυχής υλοποίηση του προγράμματος της νέας κυβέρνησης θα εξαλείψει ή θα μειο'νσει τα περισσότερα (χπό τα εμπόδια αυτά. Χρΐΐματρπιστωτικός τομέας Τα προβλήματα του χρηματοπιστοντικού τομέα της Βουλγαρίας συνδέονται με την κατάσταση του επιχειρηματικού τομέα. Ο απερίσκεπτος δανεισμός, η κακή άσκηση εποπτείας και η έλλειψη "σκληρών περιοριστικών πόρων για τον προϋπολογισμό" - της βασικής αντίληψης ότι πρέπει vex αποπληρο'ννονται τα χρέη - οδήγησε στην αλματο')δη αύξηση τονν ζημιο'νν στους τομείς αυτούς, γεγονός που είχε ονς συνέπεια να ακυρονθεί η πορεία της προόδου προς την κατεύθυνση της μακροοικονομικής σταθεροποίησης. Σύμφοννα με τις εκτιμήσεις, στα τέλη του 1995 το συσσονρευμένο ποσό του χρέους ποτ) όφειλαν οι ζημιογόνες επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας στις τράπεζες ανερχόταν περίπου σε 20% του ΑΕΠ. Στα κακά που κληροδότησε το καθεστο'νς του κεντρικού σχεδιασμού στη Βουλγαρία περιλαμβάνεται και (ν όγκος τονν μη εξυπηρετούμενονν δανείονν καθο'νς και η έλλειψη συγκεκριμένης πείρας κατά την αξιολόγηση της φερεγγυότητας τονν δανειζομένονν, στοιχείο που είναι κοινό με τις περισσότερες χο'νρες που διέρχονται από μεταβατική φάση. Οι δυσχέρειες αυτές επιδεινο'νθηκαν (χπό τους βραδείς ρυθμούς των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων αλλά και από τον ανεπαρκή και αποσπασματικό ρυθμό υλοποίησης τονν μεταρρυθμίσεονν ποτ) επιχειρήθηκε να εφαρμοστούν. Οι παλαιότερες προσπάθειες αναδιάρθρονσης τονν κε(ραλαίονν των τραπεζών δεν ακολουθήθηκαν από τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για να αποτραπεί το ενδεχόμενο να επανεμφανιστεί η πρακτική των ανεξόφλητων δανείων. Η στάση αυτή προκάλεσε την προσδοκία ότι το κράτος θα έσωζε σε τελική ανάλυση τις αδύναμες να εξυπηρετήσουν τις οφειλές τους τράπεζες και εταιρείες - προσδοκίες που ρίζονσαν και στον ιδιωτικό τομέα. Η αδυναμία των ρυθμίσεων εποπτείας των τραπεζικών ιδρυμάτων αλλά και των διατάξεων της σχετικής επίσης και στην εμφάνιση του προβλήματος των νομοθεσίας συνέβαλαν "ανεξόφλητων δανείονν" και στον ιδιοντικό τομέα τονν τραπεζικών ιδρυμάτονν και επιχειρήσεονν. Η βουλγαρική εθνική τράπεζα (BET), η κεντρική τράπεζα της χο'νρας, παρά το γεγονός ότι συνέχισε να διατηρεί τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα προς στήριξη της συναλλαγματικής ισοτιμίας, υιοθέτησε ευρύτερα διαλλακτική στάση στα θέματα των πρακτικών αυτο'νν. Τα κενά που εμφανίζει το νομικό πλαίσιο ρυθμίσεων, η αναποτελεσματική εποπτεία τονν τραπεζο'νν και ενδεχομένονς η σχετική απροθυμία λήψης συγκεκριμένων μέτρων χονρίς να λαμβάνονται υπόψη τα διαρθρωτικά μέτρα στους άλλους τομείς της οικονομίας συνέβαλε στη συμμετοχή της κεντρικής τράπεζας σε υπέρμετρες πράξεις δανεισμού χωρίς την παροχή καμίας πρόσθετης ασφάλειας προς τις εμπορικές τράπεζες, με σκοπό την αποτροπή της κατάρρευσης τους. Η πρακτική αυτή βοήθησε να των ασταθών συναλλαγματικονν ισοτιμιών στις αρχές του 1996. Όταν η BET προχώρησε τόσο 26 το κύμα εκραγεί στο πάγονμα τονν πισιοιοεονν ποη δεν καλύπτονταν από πρόσθετες ασφάλειες, q/χνηκε πεντακάθαρα πολύ γρήγορίχ το σαθρό καθεοτονς του τραπεζικού κ(χι τινυ επιχειρηματικού τομέα. Τα περκνυσιακά στοιχεία πολλο'νν τραπεζών πάγωσαν με παράλληλη αναστολή τονν εργασιο'νν τους. Εναντίον ορισμένονν από αυτές κινήθηκε η διαδικασία της εκκαθάρισης ή της κήρυξης τους σε πτώχευση. Οι καθυστερήσεις που σημειώθηκαν κατά την επιτυχή ολοκλήρωση τονν διαδικασιών αυτών εξέθεσαν τις αδυναμίες του νομικού πλαισίου. Η κατάσταση εκείνονν τονν τραπεζο'νν που παρέμειναν ανοικτές εξακολούθησε να είναι εύθραυστη, στις περισσότερες περιπτονσεις. II έλλειψη ε[ΐπιστοσύνης προς τις τράπεζες, εξαιτίας τονν πενιχρονν πρακτικο'νν δανεισμοί) τους, τις άφησε χονρίς καθόλου πόρους έστον και για βραχυπρόθεσμο δανεισμό. Λυτό είχε σοβαρότατες επιπτο'νσεις και για τον επιχειρηματικό κλάδο. Πολλές επιχειρήσεις δεν ήταν σε θέση να δανειστούν για να χρηματοδοτήσουν τις εισαγονγές ακατέργαστων πρώτων υλών για τα εμπορεύματα που προορίζονταν προς εξαγονγή. Η ανικανότητα αυτή αγοράς των εισαγωγών επεξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την πτώση των εξαγωγών της Βουλγαρίας κατά το 1996. Η συνακόλουθη πτώση των εισοδημάτων αλλά και της παραγωγής αποτέλεσε παράγοντα ποτ) συνέβαλε επίσης στη βαθιά οικονομική ύφεση. Τα πολύ υψηλά ποσοστά του πληθωρισμού κατά το 1996 και τους πρώτους μήνες του 1997 οδήγησαν σε σημαντικότατη αναδιανομή του πλούτου από τους πιστωτές στους οφειλέτες. II πραγματική αξία τονν χρεο'νν τονν επιχειρήσεονν και τονν μη εξυπηρετούμενονν δανείονν που έχουν στο χαρτοφυλάκιο τους οι τράπεζες μειο'νθηκε σε μεγάλο βαθμό. Η ανεξαρτησία της BET καΟιερονθηκε με νόμο του 1991, αλλά οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις της νομοθεσίας υπονόμευσαν σε κάποιο βαθμό την ανεξαρτησία της αυτή. ' Στα τέλη του 1996 αλλά για μία ακόμη φορά το 1997 η BET υποχρεώθηκε νόμιμα να χορηγήσει δάνεια μεγάλου ύψους στον προϋπολογισμό. Αυτό συνέβαλε στην αλματώδη άνοδο του πληθονρισμού. Πριν από τη θέσπιση του ρυθμιστικού πλαισίου για τη Συναλλαγματική Επιτροπή, η BET είχε στη διάθεση της το ομαλό φάσμα λειτουργικών μηχανισμών άσκησης της νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής αναχαιτίστηκε από τη χαλαρή δημοσιονομική πολιτική, από την αδυναμία του τραπεζικού συστήματος και από τις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν εν γένει κατά την υλοποίηση τονν δκχρθροντικο'νν μεταρρυθμίσεων. Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις που καΟιερο'νθηκαν την 1η Ιουλίου για τη σύσταση της Διευθύνουσας Συναλλαγματικής Επιτροπής, το πεδίο άσκησης νομισματικής πολιτικής κατά διακριτική ευχέρεια περιορίστηκε σοβαρότατα για την BET, εφόσον της ζητείται να εξασφαλίζει ότι το ποσό της εγχο'νριας νομισματικής κυκλοφορίας καλύπτεται πλήρονς από τα αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα ποτ) έχει στην κατοχή της. Η επιτυχής λειτουργία της Συναλλαγματικής Επιτροπής θα αποτελέσει βασικό λειτουργικό μηχανισμό για την αποκατάσταση της οικονομικής σταθερότητας. Οι κεφαλαιαγορές είναι ελάχιστα ανεπτυγμένες. Η χρηματιστηριακή αγορά είναι σε εμβρυώδη φάση και δεν μπορεί να θεωρηθεί εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης για το χώρο των εταιρειών. Οι κρατικής ιδιοκτησίας ασφαλιστικές εταιρείες ελέγχουν δεσπόζον μερίδιο της αγοράς, παρά το γεγονός ότι έχουν επίσης κάνει την εμφάνιση τους ορισμένες ιδιωτικές εταιρείες. Οι ξένες ασφαλιστικές επιχειρήσεις δεν έχουν ακόμη διεισδύσει στην ασφαλιστική αγορά. Η αγορά βραχυπρόθεσμων μέσων χρηματοδότησης περιορίζεται στη διατραπεζική αγορά χρήματος. Οι δραστηριότητες περιορίστηκαν συνεπεία τονν πρόσφατων προβλημάτων του τραπεζικού συστήματος. 27 Οικονρμικιί και κοινοννική ανάπτυξη Κοινα>νικοί δείκτες Ο πληθυσμός της Βουλγαρίας ανέρχεται σε 8,3 εκατομμύρια άτομα περίπου. Ο πληθυσμός μειο'νθηκε λίγο τα τελευταία χρόνια. Το ποσοστό γεννήσεονν είναι κατο'ντερο του 9%ο και εξακολουθεί την πτοντική του πορεία, ενο'ν το ποσοστό τονν θανάτων αυξήθηκε σε άνον τονν 13%ο. Περίπου το 1/5 του πληθυσμού είναι ηλικίας κάτω τονν 15 ετο'νν, ενο'ν ποσοστό περίπου 15% είναι άνον τονν 65 ετο'νν ή και μεγαλύτερης ηλικίας. Ύα στοιχεία αυτά είναι σε ευρύτερες γραμμές παρόμοια με την αντίστοιχη δομή του πληθυσμοί) της ΕΕ. Περίπου ο μισός πληθυσμός έχει ολοκληρο'νσει τις σπουδές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Οι ενήλικοι έχουν φοιτήσει, κατά μέσο όρο, επί εννέα έονς δέκα έτη στο επίσημο σύστημα εκπαίδευσης. Το σύστημα υγείας αντιμετονπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα εξαιτίας της οικονομικής κρίσης με αποτέλεσμα να παρατηρείται έλλειψη φάρμακο>ν και ιατρικού εξοπλισμού. Η οικονομική κρίση ποτ) ξέσπασε το 1996 και το 1997 είχε δραστικό αντίκτυπο στον πληθυσμό. Οι μισθοί του δημόσιου τομέα αλλά και οι συντάξεις σημείωσαν κατακόρυφη πτο'νση, με σοβαρές επιπτώσεις για το επίπεδο της διαβίωσης. Αυξήθηκε η αναλογία του εισοδήματος ποτ) ξοδεύεται για την αγορά ειδών διατροφής, αντιστοιχώντας σε περισσότερο από το ήμισυ των αγορών των νοικοκυριών. Παρά το γεγονός ότι τα νοικοκυριά ξόδεψαν σχετικά μεγαλύτερα ποσά για τα είδη διατροφής, η κατανάλωση μειώθηκε: σε σύγκριση με την αυτή χρονική περίοδο του 1995, η κατά κεφαλή κατανάλωση κρέατος, αυγών, φρούτων και λαχανικών ήταν περίπου κατά 15% χαμηλότερη κατά το τρίτο τρίμηνο του 1996. Μόνο το γάλα και οι πατάτες καταναλο'νθηκαν σε ποσότητες σχεδόν αμετάβλητες, σε σύγκριση με το 1995. Σύμφοννα με τις εκτιμήσεις, ποσοστό 40% του πληθυσμού ζούσε στα τέλη του 1996 κάτω από το επίσημο επίπεδο της ένδειας. II κατάσταση αυτή βελτιο'νθηκε κάπο)ς χάρη στην αρχική οικονομική σταθεροποίηση από το Μάρτιο του 1997 και μετά. Η εισοδηματική κατάσταση μεγάλονν τμημάτονν του πληθυσμού θα εξακολουθήσει παρ' όλα αυτά να είναι δυσχερής για μεγάλο χρονικό διάστημα. Περιφερειακές και κλαδικές διαφορές Σχεδόν τα δύο τρίτα του πληθυσμού ζουν σε περιοχές της υπαίθρου. Το επίπεδο διαβίωσης είναι σημαντικά υψηλότερο στις πόλεις και τις κοινότητες, τουλάχιστον έως τα μέσα του 1996: ο υπερπληθωρισμός μπορεί να έπληξε σε μικρότερο βαθμό τους κατοίκους της υπαίθρου, οι οποίοι έχουν τουλάχιστο τη δυνατότητα να καλλιεργούν διάφορα είδη διατροφής προς κάλυψη της δικής τους κατανάλωσης. Η αναλογία συμμετοχής του ενεργού εργατικού δυναμικού είναι υψηλότερη και τα ποσοστά της ανεργίας χαμηλότερα στις αστικές περιοχές σε σύγκριση με την ύπαιθρο, με αποτέλεσμα να απασχολείται πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του αστικού πληθυσμού. Το επίπεδο της παιδείας είναι επίσης σαφέστατα υψηλότερο στις πόλεις και τις κοινότητες: σχεδόν τα 3/4 του ενήλικοτ) πληθυσμοί) της υπαίθρου δεν έχει συνεχίσει τις σπουδές πέρα από το επίπεδο της προντοβάθμιας εκπαίδευσης. Τα αντίστοιχα στοιχεία για τους κατοίκους τονν πόλεονν ανέρχονται (ίε περίπου 35%. Τα επίσημα επίπεδα εκπαίδευσης τονν γυναικο'νν τείνουν να είναι χαμηλότερα και αυτές εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό από τους άνδρες, χωρίς ωστόσο οι διαφορές να είναι ουσιαστικές. 28 Έως τα μέσα του 1996 είχαν διαφανεί αξιοσημείωτες περιφερειακές διακυμάνσεις στα στοιχεία της απασχόλησης, με διακυμάνσεις των ποσοστών από επίπεδα σαφώς κατώτερα του 10% στις ευρύτερες αστικές περιοχές μέχρι ποσοστά 20% και ανώτερα σε ορισμένες περιοχές της υπαίθρου και σε ορεινές περιοχές. Το ευρύτατο πρόγραμμα βιομηχανικής αναδιάρθρωσης που είναι σήμερα υπό εφαρμογή ενδέχεται να οδηγήσει σε απότομη αλματώδη άνοδο των περιφερειακών ποσοστών ανεργίας, εφόσον μεγάλο μέρος των βιομηχανικών θέσεων απασχόλησης συγκεντρώνεται σε μεμονανμένες μονάδες που είναι εγκατεστημένες σε ένα μέρος. Αλλά και αυτές οι μορφές ανεργίας θα έχουν επίσης συγκεκριμένα κλαδικά επίκεντρα, αφήνοντας να διαγραφεί η προοπτική της περιφερειακής συγκέντρωσης εργαζομένων με απαρχαιωμένα προσόντα. 2. 2 Η οικονομία με την προοπτική της απόκτησης της προσχώρησης Εισαγωγή Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης καθόρισε το 1993 τα κριτήρια που πρέπει να πληρούν οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης για την ένταξη τους. Τα οικονομικά αυτά κριτήρια είναι: • • η ύπαρξη λειτουργικής οικονομίας αγοράς, η ικανότητα να ανταπεξέλθουν στην ανταγωνιστική πίεση και τις δυνάμεις της αγοράς στο πλαίσιο της Ένωσης. Τα κριτήρια αυτά είναι διασυνδεδεμένα. Κατά πρώτο λόγο, μία λειτουργική οικονομία αγοράς θα είναι καλύτερα σε θέση να ανταπεξέλθει στις ανταγωνιστικές πιέσεις. Δεύτερον, στο πλαίσιο της ιδιότητας του μέλους της Ένωσης, η λειτουργική αγορά ταυτίζεται με την εσωτερική αγορά. Εάν δεν ενταχθεί στην εσωτερική αγορά, η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ θα χάσει την οικονομική του σημασία, τόσο για τη Βουλγαρία, όσο και για τους εταίρους της. Η υιοθέτηση του κεκτημένου και ιδίως του κεκτημένου για την εσωτερική αγορά έχει ως εκ τούτου ζωτική σημασία για την υποψήφια χώρα, η οποία θα πρέπει να αυτοδεσμευθεί ότι θα τηρεί μόνιμα τις οικονομικές υποχρεώσεις του μέλους. Η αμετάκλητη αυτή δέσμευση είναι αναγκαία για να υπάρξει η βεβαιότητα ότι κάθε μέρος της διευρυμένης αγοράς της ΕΕ θα εξακολουθήσει να λειτουργεί με βάση κοινούς κανόνες. Η ικανότητα ενσωμάτωσης του κεκτημένου έχει πολυσχιδείς πτυχές. Η Βουλγαρία θα πρέπει, αφενός μεν, να είναι σε θέση να επωμισθεί τις οικονομικές υποχρεώσεις του μέλους, κατά τέτοιο τρόπο ώστε η ενιαία αγορά να λειτουργεί ομαλά και ορθά. Για να μπορέσει, από την άλλη πλευρά, η Βουλγαρία να επωφεληθεί στο έπακρο από τις ανταγωνιστικές πιέσεις της εσωτερικής αγοράς, χρειάζεται οι εγγενείς οικονομικές συνθήκες να είναι ευνοϊκές αλλά πρέπει και η βουλγαρική οικονομία να διαθέτει την απαιτούμενη ευελιξία και επαρκές επίπεδο ανθρώπινων και φυσικών πόρων ιδίως μάλιστα υποδομών. Εάν δεν υπάρχουν τα στοιχεία αυτά, η ανταγωνιστική πίεση ενδέχεται να θεωρηθεί ιδιαίτερα έντονη από πολλά τμήματα της κοινωνίας και μπορεί να προβληθεί η αξίωση θέσπισης προστατευτικών μέτρων, τα οποία θα υπονομεύσουν την ενιαία αγορά, εάν υιοθετηθούν. Η ικανότητα αλλά και η αποφασιστικότητα της υποψήφιας χώρας να θεσπίσει και να υλοποιήσει το κεκτημένο θα διαδραματίσουν καίριο ρόλο, εφόσον τόσο το κόστος, όσο και το ευεργετικό όφελος από την υλοποίηση των μέτρων αυτών ενδέχεται να είναι άνισα κατανεμημένα διαχρονικά αλλά και να επιβαρύνουν ανισομερώς τους εκάστοτε βιομηχανικούς κλάδους και κοινωνικές ομάδες. Η 29 ύπαρξη πλατειάς συναίνεσης αναφορικά με το χαρακτήρα των αλλαγών οικονομικής πολιτικής που χρειάζεται να επέλθουν λόγω της ιδιότητας του μέλους της Ένωσης αλλά και η συνεχιζόμενη εμμονή εφαρμογής των οικονομικών μεταρρυθμίσεων παρά τη λυσσαλέα αντίσταση από τις πιέσεις ομάδων συμφερόντων μειώνουν τον κίνδυνο μία χώρα να μην είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της στο σκέλος των οικονομικών υποχρεώσεων του μέλους. Όσον αφορά το επίπεδο των δημόσιων αρχών, η ιδιότητα του μέλους απαιτεί την ύπαρξη της διοικητικής και νομικής ικανότητας υλοποίησης και εφαρμογής του ευρύτατου φάσματος τεχνικών νομοθετικών ρυθμίσεων που χρειάζονται για την εξάλειψη των φραγμών που παρεμβάλλονται στην ελεύθερη διακίνηση στο πλαίσιο της Ένωσης και την κατοχύρωση με τον τρόπο αυτό της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Οι πτυχές αυτές εξετάζονται στα κεφάλαια που ακολουθούν στη συνέχεια. Στο επίπεδο των μεμονωμένων επιχειρήσεων, ο αντίκτυπος που θα έχει για την ανταγωνιστικότητα τους η υιοθέτηση του κεκτημένου εξαρτάται ακριβώς από την ικανότητα τους να προσαρμοστούν στις νέες οικονομικές συνθήκες. Η ύπαρξη λειτουργικής οικονομίας της αγοράς Για να υπάρχει οικονομία αγοράς απαιτείται να επέρχεται ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης με την ελεύθερη αλληλεπίδραση των δυνάμεων της αγοράς. Μία οικονομία τύπου αγοράς λειτουργεί όταν έχει συσταθεί και μπορεί να επιβληθεί το νομικό καθεστώς, συμπεριλαμβανομένης και της ρύθμισης των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων. Οι της αγοράς διευκολύνονται και βελτιώνονται από συνθήκες μακροοικονομικής σταθερότητας και από το "βαθμό συναίνεσης που επικρατεί για τις βασικές συνιστώσες της οικονομικής πολιτικής. Η ύπαρξη λοιπόν ενός εύρωστου χρηματοπιστωτικού τομέα και η ανυπαρξία σημαντικών φραγμών που αναχαιτίζουν τη διείσδυση και την έξοδο από την αγορά βοηθούν να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα με την οποία λειτουργεί κάποια οικονομία. της οικονομίας επιδόσεις Η αποτυχία της να συνεχίσει τα ευοίωνα αρχικά βήματα πραγματοποίησης των μεταρρυθμίσεων στην αγορά συνεπάγεται ότι σε πολλούς τομείς η Βουλγαρία έχει σημειώσει ελάχιστη πρόοδο σε σύγκριση με την κατάσταση που επικρατούσε στη χώρα στις απαρχές της μεταβατικής φάσης, πριν από μία εξαετία. Είναι πολύ δύσκολο να φανταστεί κανείς ένα πιο κραυγαλέο χαρακτηριστικό σύμβολο της απόστασης που πρέπει ακόμη να καλύψει η Βουλγαρία στην πορεία για την οικονομία της αγοράς από την επανεμφάνιση των ουρών αγοράς ψωμιού κατά το πρόσφατο παρελθόν. Όσον αφορά τα μέτρα ελευθέρωσης των τιμών, η πορεία των αρχικών μεταρρυθμίσεων αντιστράφηκε εν μέρει το 1995. Οι τιμές ελευθερώθηκαν και πάλι μόλις πολύ πρόσφατα. Ο υπερπληθωρισμός που επικράτησε κατά τους πρώτους μήνες του 1997 είχε ως αποτέλεσμα τη μαζική αναδιανομή του πλούτου από τους αποταμιευτές στους δανειστές. Παρενέργεια του φαινομένου αυτού ήταν η βελτίωση της υγείας του τραπεζικού και επιχειρηματικού τομέα, παρά το ότι αυτοί εξακολουθούν να είναι πολύ αδύναμοι. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι δυσλειτουργικό σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό. Δεν έχει εκπληρώσει το βασικό ρόλο σε μία οικονομία τύπου αγοράς τηζ χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης μεταξύ των αποταμιευτών και των επενδυτών. Από ό,τι φαίνεται πολύ περισσότερο, μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων των τραπεζών έχει αφιερωθεί στη χορήγηση νέων δανείων για να 30 βοηθηθούν ορισμένες επιχειρήσεις, οι οποίες καθυστερούν την εξόφληση του εκκρεμούς χρέους τους, να επιπλεύσουν. Αυτή η στάση τονν τραπεζο'νν και επιχειρήσεονν οφείλεται εν μέρει στην ανυπαρξία ισχυρο'νν νομικο'νν θεσμο'νν. Τα περισσότερα επίμαχα ζητήματα στις σχέσεις μεταξύ το)ν οικονομικο'νν φορέονν μπορεί να επιλύονται σε μία οικονομία του τύπου της αγοράς χονρίς να γίνεται επίκληση τονν δικαστηρίονν. Λυτό είναι δυνατόν επειδή υπάρχει η ευρύτατα διαδεδομένη αντίληψη ποιοι είναι οι κανόνες, αλλά και επειδή επικρατεί βεβαιότητα ότι οι κανόνες αυτοί θα εηναρμοστούν, εάν χρειαστεί. Αυτή η βασική συνιστο'νσα της οικονομίας της αγοράς έχει λείψει σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό στη Βουλγαρία. Ιδίοις μάλιστα το (μαινόμενο της επανι ιλημμένης διαγραφής ανεξόφλητονν χρεών, έπειτα από κρατική προντοβουλία, δημιούργησε τόσο στους δανειζόμενους, όσο και τους δανειστές την προσδοκία ότι το κράτος θα εξακολουθήσει να q)ρ()vτίζει για τη όιάσονσή τους. Το φαινόμενο ατπό ενδέχεται να αποτελεί και την εξήγηση γιατί συνέχισε να μην εφαρμόζεται ο νόμος για τις πτωχεύσεις που είχε υιοθετηθεί το 1994, μέχρι τη στιγμή ποτ) το κράτος κινήθηκε κατά των περισσοτέρονν τραπεζών και επιχειρήσεονν που δεν μπορούσαν να εξοφλήσουν τις οφειλές τους, το 1996. Ο ατελής καθορισμός των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτονν που οδήγησε σε καθυστερήσεις κατά την απόδοση των εκτάσεονν της γης παρεμπόδισε την ανάπτυξη της βουλγαρικής γεωργίας και απέτρεψε ουσιαστικά τη διαμόρφωση της αγοράς γης. Όπως απέδειξε η πείρα έπειτα από τις αυξήσεις τονν τιμο'νν ενέργειας, το 1996, οι άνθρωποι μπορεί να αντιδρούν στις μεταβολές τονν τιμών με εντελώς απροσδόκητο τρόπο, εάν δεν υπάρχει κανένας (χποτελεσματικός μηχανισμός εξαναγκασμοί) τους σε πληρονμή. Η θεσμική και πολιτική αστάθεια και ιδίονς η απουσία ευρύτερης συναίνεσης για τη στοιχειο'νδη νομική βάση που διέπει τις οικονομικές δραστηριότητες αλλά και για της οικονομικής πολιτικής προκάλεσε κλίμα την αβεβαιότητας. ευρύτερη κατεύθυνση Έστω και όταν δεν ορθο'ννονται τυπικοί φραγμοί στο δρόμο τονν ιδιωτικών επιχειρήσεων, ένα τέτοιο οικονομικό κλίμα θα αποθαρρύνει την ίδρυση νέων επιχειρήσεων. Η ανεπάρκεια του τραπεζικού τομέα περιόρισε περαιτέρω τις ευκαιρίες για τους ντόπιους επιχειρηματίες. Εάν η θεσμική αστάθεια επιτείνεται από την οξύτατη οικονομική αστάθεια, όπως συνέβη στη Βουλγαρία επί μεγάλο μέρος του έτους 1996 και στις αρχές του 1997, αναστέλλονται πάρα πολλές δραστηριότητες που έχουν ζωτική σημασία για τη λειτουργία και την ανάπτυξη της οικονομίας της αγοράς. Η αβεβαιότητα που προκαλούν οι εξαιρετικά υψηλοί και κυμαινόμενοι ρυθμοί του πληθωρισμού παρέχουν ελάχιστα κίνητρα αποταμίευσης και επενδύσεων και εξασθενίζουν με τον τρόπο αυτό τις μελλοντικές προοπτικές της χώρας. Λόγον της ισχνής εικόνας τονν δημοσιονομικοί, η δημόσια διοίκηση δεν διαθέτει πόρους. Η είσπραξη φάρονν κυμαίνεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Ο χαμηλός ρυθμός απόδοσης τονν εκτάσεονν γης οφείλεται εν μέρει (ίε διοικητικές αδυναμίες. Τα βασικά υπουργεία (μαίνονται ανίκανα να ασκήσουν προσηκόντως τα καθήκοντα ελέγχου τους έναντι τονν διευθυντικών στελεχο'νν τονν κρατικονν επιχειρήσεονν. 31 Η ικανότητα αντιμετώπισες τονν ανταγωνιστικών πιτσι-ων και τονν ουνάμεονν της αγοράς Είναι πολύ δύσκίνλο, μερικά χρόνια πριν τη μελλοντική (χπόκτηση της ιδιότητας του μέλους, και πριν η Βουλγαρία υιοθετήσει και υλοποιήσει στο μεγαλύτερο του μέρος το κοινοτικό δίκαιο, να διαμορ(ρονθεί οριστική κρίση για την ικανότητα της χώρας να εκπληρώσει το κριτήριο αυτό. Είναι παρ'όλα αυτά δυνατό να εντοπισθούν μερικά χαρακτηριστικά στοιχεία της ανάπτυξης της Βουλγαρίας, που παρέχουν ορισμένες ενδείξεις για τις δυνατότητες της να ανταποκριθεί στις ανταγοννιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο πλαίσιο της Ένωσης. την ικανότητα Για να είναι δεδομένη η ικανότητα ανταπόκρισης στις ανταγοννιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο πλαίσιο της Ένονσης, πρέπει να υπάρχει ένα σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο, εντός του οποίου οι μεμονωμένοι φορείς της οικονομίας μπορεί να λαμβάνουν τις αποφάσεις τους, υπό συνθήκες που παρέχουν τη δυνατότητα διατύπονσης προβλέψεονν (ίε εύλογο βαθμό. Για να υπάρξει το συγκεκριμένο υπόβαθρο, στηριζόμενες (ντο οποίο οι μεμονονμένες επιχειρήσεις θα έχουν των αυξημένονν ανταγωνιστικό')ν πιέσεονν της ενιαίας αγοράς, πρέπει να υπάρχει επαρκές απόθεμα ανθρώπινων και υλικο'νν πόρονν. Οι εταιρείες θα πρέπει να προβούν σε επενδύσεις για τη βελτίονση της αποτελεσματικότητας τους, ούτονς ο'νστε να είναι τόσο σε θέση να ανταγοννιστούν στην εγχο'νρια αγορά, αλλά και να επονφεληθούν από τις οικονομίες κλίμακας που απορρέουν από την πρόσβαση τους στην ενιαία αγορά. Η ικανότητα τους αυτή να προσαρμοστούν θα είναι τόσο ευρύτερη, όσο περισσότερες εταιρείες διαθέτουν πρόσβαση (ίε επενδυτικούς χρηματοδοτικούς πόρους, όσο καλύτερη είναι η ποιότητα του εργατικού τους δυναμικού και όσο επιτυχέστερα είναι τα μέτρα καινοτομίας που θεσπίζουν. να αναπροσαρμοστούν ενο'νπιον Επιπλέον, μία οικονομία θα είναι πολύ καλύτερα σε θέση να επωμισθεί τις υποχρεώσεις του μέλους, όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός της οικονομικής ολοκλήρωσης που επιτυγχάνει με την Ένονση, πριν από την ένταξη της. Όσο περισσότερο έχει ήδη προχωρήσει η πορεία ολοκλήρωσης της χώρας με την Ένωση, τόσο μικρότερες θα είναι οι περαιτέρον αναγκαίες προσπάθειες αναδιάρθρωσης που συνεπάγεται η ιδιότητα του μέλους. Το επίπεδο της οικονομικής ολοκλήρονσης σχετίζεται τόσο με το φάσμα, όσο και με τον όγκο τονν αγαθών που ανταλλάσσονται με τα κράτη μέλη. Τα άμεσα ευεργετικά οφέλη που αποφέρει η πρόσβαση στην ενιαία αγορά μπορεί επίσης να είναι μεγαλύτερα σε τομείς στους οποίους υπάρχει εφόσον αυτές επηρεάζονται (ίε σχετικά μεγαλύτερο βαθμό από τα εμπόδια που ορθο'ννονται στο δρόμο του εμπορίου. ευμεγέθης αναλογία μικρο'νν εταιρειο'νν, Οι καθυστερήσεις κατά τη μετάβαση της Βουλγαρίας στην οικονομία της αγοράς είχαν ονς αποτέλεσμα να πειέλθει η χονρα (ίε δεινή θέση, το'νρα που έχει να αντιμετωπίσει τις ανταγοννιστικές πιέσεις. Για το μετασχηματισμό της οικονομίας κεντρικού σχεδιασμού της Βουλγαρίας σε μία οικονομία του τύπου της αγοράς που θα είναι σε θέση να ευδοκιμήσει στην Ένωση, θα πρέπει να γίνουν σημαντικές επενδύσεις για πολλά χρόνια, για τον εκσυγχρονισμό του παραγωγικού δυναμικού της χώρας, αλλά θα πρέπει επίσης να υπάρΗει σημαντικότατη βελτίωση των υλικών της υποδοιιών. Παρά το γεγονός ότι η Βουλγαρία αναπτύσσει το τηλεπικοινωνιακό της δίκτυο, ο εξοπλισμός εξακολουθεί να είναι απαρχαιωμένος σε πολύ μεγάλο βαθμό και πρέπει να αναπτυχθούν οι τηλεπικοινοννιακές υπηρεσίες. Το ίδιο ισχύει και για τα συστήματα σιδηροδρομικο'νν και οδικο'νν μεταφορο'νν, που έχουν υποιρέρει από την έλλειψη επενδύσεονν, ανεξάρτητα από τα βασικά επενδυτικά προγράμματα που έχουν τεθεί (ίε εφαρμογή από το 1991 και μ,ετά. Για να μεταβληθούν τα απαιτούμενα ειδικά προσόντα και για να προσαρμοσθεί η δημόσια διοίκηση στις 32 (χπαιτήσεις της ενιαίας αγοράς, θα χρειασθεί να γίνουν σημαντικότατες επενδύσεις στους ανθρονπινους πόρους. 11 αρά το γεγονός άτι η Βουλγαρία διαθέτει παραδοσιακά πολύ υψηλά επίπεδο εκπαίδευσης, ο τομέας υποηνέρει σήμερα εντονότατα (χπό οξεία έλλειψη τονν απαιτούμενονν πάρονν για την ανάπτυξη ενός συστήματος ποτ) θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις ανάγκες της κοινοννίας. Τα χαμηλά επίπεδα τόσο τονν ιδιοντικο'νν, όσο και τονν δημόσιονν επενδύσεονν αποτέλεσαν χαρακτηριστικό στοιχείο της μεταβατικής φάσης της Βουλγαρίας. Τα πενιχρά οικονομικά αποτελέσματα, εν γένει, (ίε συνδυασμό με την ανεπαρκή πρόοδο των αέτρονν αναδιάρθροχτης οδήγησαν (ίε μείονση των φορολογικών εσόδων. Συνδυαζόμενο με τη γαλαρή δημοσιονομική πολιτική, το ςχχινόμενο αυτό οδήγησε στη δημιουργία σημαντικού εθνικοί) κυβερνητικού χρέους. Οι πόροι που χρησιμοποιούνται για την εξυπηρέτηση του χρέους αυτού δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν για δημόσιες επενδύσεις. Οι λόγοι στους οποίους οφείλεται το χαμηλό επίπεδο τονν ιδιοντικο'νν επενδύσεονν είναι περισσότερο εκτεταμένοι και θεμελιο'νδεις και απορρέουν από τη γενικότερη αδυναμία που μαστίζει τα βασικά θεσμικά στοιχεία, ποτ) είναι απαραίτητα για την οικονομία της αγοράς. Οι υποψήφιοι επενδυτές βρέθηκαν στη Βουλγαρία αντιμέτονποι με ένα δυσμενές οικονομικό και θεσμικό κλίμα. Εάν εξαιρέσουμε μεγάλο μέρος του 1995 και τους πρώτους μήνες του 1996, ο ρυθμός του πληθονρισμού ήταν πολύ υψηλός στη Βουλγαρία και συχνά εμφάνιζε μεγάλες διακυμάνσεις από τον ένα μήνα στον άλλο. Η νομοθεσία αναθεωρήθηκε συχνά σε ορισμένους τομείς συχνά, ενο'ν ατελής ήταν επίσης και η υλοποίηση τονν διατάξεονν της νομοθεσίας. Έχει ήδη γίνει λόγος για τις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν κατά την απόδοση τονν εκτάσεων γης και κατ'εξοχήν κατά τη διαδικασία έγκρισης και κατόπιν υλοποίησης της πτωχευτικής νομοθεσίας. Ο νόμος για την κυριότητα και τη χρήση της γεωργικής γης τροποποιήθηκε περισσότερες από 10 φορές. Αλλαξε επίσης η φορολογική μεταχείριση των ξένων επενδύσεονν. τονν εκτέλεση Οι συχνές αλλαγές προκάλεσαν αβεβαιότητα στους οικονομικούς φορείς και τους στέρησαν τη δυνατότητα να προγραμματίζουν επακριβο'νς τις δραστηριότητες τους. Η αβεβαιότητα ποτ) επικρατεί (ίτο θέμα με ποιο τρόπο μπορεί να γίνεται τις αναγκαστική επενδύσεις. Η αποτυχία όροι επιβληθούν προϋπολογισμού" στις επιχειρήσεις, τόσο λόγον της αδυναμίας του' τραπεζικού συστήματος, όσο και τονν δημόσιονν διοικητικο'νν οργάνονν (είσπραξη φόρονν), όξυνε το κύμα κρατικο'νν παρεμβάσεονν κατά τον καθορισμό τονν τιμονν. παρέχοντας στα διευθυντικά στελέχη τονν κρατικονν επιχειρήσεονν στρεβλονμένα κίνητρα. Συνέπεια αυτού ήταν οι αναδιαρθρο'νσεις να γίνουν με πολύ βραδύ ρυθμό, με αποτέλεσμα μεγάλο τμήμα της βιομηχανίας να ελέγχεται από μεμονονμένες εταιρείες. ιδιοκτησιακό'™ δικαιονμάτονν αποθάρρυνε "σκληροί περιοριστικοί να Η διάχυτη ατμόσφαιρα αβεβαιότητας που προκλήθηκε από τη διαιωνιζόμενη πολιτική αστάθεια και από τη διαμφισβητούμενη στάση στα θέματα των μεταρρυθμίσεων της αγοράς βοήθησαν να καλλιεργηθεί ένα κλίμα στο πλαίσιο του οποίου ευδοκιμεί η διαφθορά. Η συμμετοχή τονν δημόσιονν υπαλλήλων στη διαχείριση (χποτελεί πιθανή πηγή διαμάχης συμφερόντων, σε αντιπαράθεση με τις ευθύνες που φέρουν για την υλοποίηση της κυβερνητικής πολιτικής. των κρατικών επιχειρήσεονν Οι εξελίξεις της βουλγαρικής οικονομίας κατά τη διάρκεια του 1996 αποκάλυψαν τις σοβαρότατες αδυναμίες στην ανταγοννιστικότητα του βιομηνανικού της υπόβαθρου. Όπονς αποδείχθηκε, το ανταγοννιστικό πλεονέκτημα που διαθέτουν οι κλάδοι που συνέβαλαν (ίτο μεγαλύτερο βαθμό στις θετικές εξαγονγικές επιδόσεις του 1995 εξαρτάται από τεχνητούς και μετέονρους όρους. 33 1995 επιχειρήσεις για το πετρέλαιο και την ηλεκτρική Το πρώτο από αυτά ήταν οι φθηνές τιμές ενέργειας: οι τιμές που πληρώνουν οι βουλγαρικές ενέργεια υποστηρίζονταν με υψηλές επιδοτήσεις μέχρι τα μέσα του 1996. Το δεύτερο πλεονέκτημα ήταν απόρροια της απότομης υποτίμησης του λεβ, που έγινε την άνοιξη του 1994. Ωστόσο, η πραγματική ανατίμηση του νομίσματος κατά τη διάρκεια του εξαφάνισε αυτό το προσονρινό ανταγοννιστικό άλμα. Τηρουμένων τονν αναλογιο'νν, θα μπορούσε να αναμένεται ότι η κατακόρυφη πτώση της τιμής του λεβ μέσα στο 1996 θα μπορούσε να είχε προσδώσει νέα ο'νθηση στις εξαγονγές. Το γεγονός ότι αυτό δεν συνέβη οφειλόταν σε κάποιο βαθμό στη σχετική επιβράδυνση τονν οικονομικο'νν δραστηριοτήτονν στην Ένονση. II εξέλιξη αυτή δεν επιτρέπεται ονστάσο να επισκιάζει το βασικό ζήτημα, που έγκειται στο ότι η ανάπτυξη της αειφόρου διεθνούς ανταγοννιστικότητας δεν είναι δυνατό να βασισθεί στους συνεχείς και ταχείς ρυθμούς υποτίμησης του νομίσματος. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε συνάρτηση με την πιθανή απόκτηση της ιδιότητας του μέλους της Ένωσης. Η σχετικά ασθενής ανταγοννιστική θέση της Βουλγαρίας συνδέεται επίσης με το στενό βιομηχανικό της υπόβαθρο: οι εξαγονγές είναι υπερβολικά συγκεντρωμένες σε περιορισμό αριθμό βασικών βιομηχανικών αγαθο'νν. Η κατάσταση αυτή σχετίζεται με τα κενά που έχουν ήδη εντοπιστεί στη μεταβατική πορεία της χώρας προς την κατεύθυνση της οικονομίας της αγοράς. Η βελτίονση της ανταγοννιστικότητας επιβραδύνθηκε επίσης από τα πολύ χαμηλά επίπεδα άμεσονν 'εένονν επενδύσεονν (ΑΞΕ). Στις χο'νρες αυτές ποτ) έχουν σημειονσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στη μεταβατική τους πορεία οι ΑΞΕ διαδραμάτισαν καίριο ρόλο στον εκσυγχρονισμό του παραγονγικού δυναμικού, βοηθο'νντας με τον τρόπο αυτό να βελτιονθεί η αποδοτικότητα και η ανταγοννιστικότητα. Εκτός (χπό τους παράγοντες που έχουν ήδη κατονομασθεί, ποτ) αποθάρρυναν, εν γένει, τις επενδύσεις, ο βραδύς ρυθμός της πορείας τονν ιδιοντικοποιήσεονν περιόρισε τις προσφερόμενες επενδυτικές ευκαιρίες για το ξένο κεφάλαιο. Οι ΑΞΕ μπορεί επίσης να αποτελέσουν σημαντική πηγή μεταφοράς τεχνολογίας και πραγματοποίησης καινοτομιο'νν. Αυτό διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στις μεταβατικές οικονομίες, καθώς οι εγχώριοι πόροι που διατίθενται για τους σκοπούς έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) θα παραμένουν περιορισμένοι τόσο λόγω της περικοπής των δημόσιων δαπανών, όσο και εξαιτίας των μέτρων οικονομικής αναδιάρθρωσης, εν γένει. Η Βουλγαρία προσέλκυσε σχετικά μικρά ποσά ΑΞΕ και, σύμφωνα με τα στοιχεία, οι δαπάνες για σκοπούς Ε&Α ήταν σχεδόν κατά τρεις φορές υποπολλαπλάσιες από τις αντίστοιχες επενδύσεις στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Οι δραστηριότητες Ε&Α φαίνεται επίσης να έχουν υποφέρει από την έλλειψη πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης και της ανυπαρξίας κινήτρονν για τις ιδιοντικές έρευνες. Στον κλάδο αυτό σημειονθηκε σημαντική "διαρροή εγκεφάλονν". εφαρμοζόμενη συντονισμού προσέγγιση στην Συνεπεία της σπασμό ιδικής προόδου που σημείονσε η Βουλγαρία (ίτο θέμα τονν μεταρρυθμίσεονν της αγοράς, η χο'νρα βρίσκεται σήμερα σε οικονομικά ασθενή θέση. Όπως απέδειξαν οι εξελίξεις του 1996, έστον και με την ευεργετική υποστήριξη που τους έδωσε η δραματική βελτίονση της ανταγωνιστικότητας τονν τιμών συνεπεία της απότομης υποτίμησης του νομίσματος, τα βουλγαρικά προϊόντα εξακολουθούσαν να είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό μη ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές. Προοπτικές και προτεραιότυτες Όντας αντιμέτονπες με την προοπτική της κήρυξης εθνικής χρεωκοπίας για δεύτερη φορά μέσα σε μία δεκαετία, οι αρχές υπογράμμισαν πρόσφατα τη σταθερή προσήλωση τους στην ειραρμογή σοβαρο'νν και εκτενέστατων διαρθρωτικών 34 μεταρρυθμίσεων. Όπονς αποδεικνύει το γεγονός της αποτυχίας των προσονρινο'νν μέτρων που θεσπίστηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας εξαετίας η ανάληψη βάσιμων και συνεπο'νν μεταρρυθμιστικοί προσπαθειο'νν αποτελεί ζοντική ανάγκη. ΓΚΧ να (χποκτήσει μελλοντικό η Βουλγαρία την ιδιότητα του μέλινυς της Ευρονπαϊκής Ένονσης, θα χρειασθεί τα βραχυπρόθεσμα μέτρα σταθεροποίησης που έχουν πρόσφατα αναληφθεί να ακολουθηθούν από τη σθεναρή εφαρμογή της καθολικής στρατηγικής για τη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη της χο'νρας. Η Επιτροπή άρχισε ήδη τις διαβουλεύσεις με τις βουλγαρικές αρχές, που θα (Απορούσαν να οδηγήσουν στην επεξεργασία της αντίστοιχης προσέγγισης. 11 καλή πρόοδος που θα σημειονθεί (ίτο θέμα της υλοποίησης της συμ. φοννίας σύνδεσης με την Ευρώπη θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει να εξομαλυνθεί η μεταβατική φάση προς την απόκτηση της ιδιότητας του μέλους της Ένονσης. Εάν δεν σημειωθεί πρόοδος στην υλοποίηση τονν οικονομικών μεταρρυθμίσεων προς την κατεύθυνση της καθιέρωσης της οικονομίας της αγοράς, αυτό σημαίνει ότι η Βουλγαρία θα αντιμετωπίσει καίρια προβλήματα σε ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής. Πρωταρχική και άμεση προτεραιότητα είναι η επίτευξη μακροοικονομικής σταθερότητας. Μόλις ο στόχος αυτός έχει επιτευχθεί, η κυβέρνηση θα χρειαστεί να αρχίσει εφαρμόζει με συνέπεια οικονομικές πολιτικές με κριτήρια σταθερότητας, τόσο σε μακροοικονομικό, αλλά και (ίε διαρθροντικό επίπεδο. να Στη γεωργία, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ολοκλήρονση της διαδικασίας απόδοσης τονν γαιο'νν και στην εξάλειψη όλονν τονν γραφειοκρατικο'νν εμποδίονν που παρεμποδίζουν τη λειτουργία της αγοράς γης. Λλλά και οι χονδρικές γεονργικές (χγορές καθο'νς και οι επιχειρήσεις γεονργικο'νν προϊόντοιν και ειδο'νν διατροφής πρέπει να ιδιοντικοποιηθούν και να ανοιχθούν στον ανταγοννισμό. Οι εφαρμοζόμενες πολιτικές στα θέματα τονν τιμονν και τονν εμπορικο'νν συναλλαγο'νν πρέπει να είναι τέτοιες, ο'νστε vex προονθούνται οι επενδύσεις στη μελοντική παραγωγή από τους γεονργούς. Όπως τονίστηκε με ιδιαίτερη έμφαση από την παλαιότερη αδυναμία επιβολής πειθαρχίας στις κρατικές επιχειρήσεις και στις τράπεζες με προσφυγή σε μηχανισμούς εκτός της αγοράς, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε μέτρα ταχύρρυθμων ιδιωτικοποιήσεων. Τα μέτρα αυτά θα χρειασθεί να συνοδευθούν από την ολοκλήρωση και την ενίσχυση των θεσμικών οργάνων της οικονομίας της αγοράς. Οι τρέχουσες διαδικασίες εκκαθάρισης των δραστηριοτήτων τραπεζών και επιχειρήσεων είναι μακροσκελέστατες. Είναι αναγκαίο να εξετασθεί το νομικό πλαίσιο, για να είναι βέβαιο ότι παρέχει στους πιστοντές επαρκή μέσα αναγκαστικής προώθησης των αξιώσεο'νν τους. Το πλαίσιο αυτό είναι επίσης απαραίτητο για να ενισχυθεί η δικαιοδοσία τονν δικαστηρίονν. Οι επενδύσεις κυμαίνονται (ίε πολύ χαμηλά επίπεδα. II ανασκευή- τονν συνθηκο'νν που οδήγησαν στην κατάσταση αυτή - η οποία οφείλεται κατά κύριο λόγο στις ασταθείς πολιτικές, νομικές και οικονομικές συνθήκες - αποτελεί προαπαιτούμενο όρο, για να κατορθώσει η Βουλγαρία να σημειο'νσει πρόοδο στην πορεία βελτίονσης του παραγωγικού της δυναμικού και να ανυψο'νσει τη βιομηχανία της σε επίπεδα, ώστε να μπορεί να ελπίζει να ανταπεξέλθει στον ανταγοννισμό στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς. Αλλά και οι επενδύσεις στις μεταΓρορικές υποδομές είναι αναγκαίο να προσανατολισθούν προς μια κατεύθυνση που θα επιτρέψει στη Βουλγαρία να εκμεταλλευθεί τον πιθανό σημαντικό της ρόλο της διαμετακομιστικής χώρας. 35 Η προσέλκυση μεγαλύτερονν εισροο'νν άμεσονν ξένονν επενδύσεων θα διευκολυνθεί από τη συνεπή και διαφανή εφαρμογή και εκτέλεση τονν διατάξεων της νομοθεσίας. Η εξάλειψη τονν συνταγματικο'νν φραγμο'νν (ίτο θέμα της απόκτησης ιδιοκτησίας της γης από αλλοδαπούς θα [ΐπορούσε αναφορικά με το (ίημείο αυτό να αποτελέσει θετικό σημάδι. Οι ΛΞΕ θα διαδραματίσουν καίριο ρόλο στις ουσιαστικές προσπάθειες αναδιάρθρονσης που είναι αναγκαίες στους περισσότερους κλαδίνυς της βιομηχανίας. Οι ΛΞΕ, εκτός από τα συνηθισμένα ευεργετικά οφέλη τους, αποφέρουν ιδιαίτερα πλεονεκτήματα στη Βουλγαρία, εφόσον οι επενδυτές υπάρχει η δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τους τίτλους που έχει εκόο'νσει η Βουλγαρία ονς μέρος του χρέους (DDSR) ονς μερική πληρονμή για τις πράξεις ιδιοντικοποιήσεονν η πρακτική αυτή περιορίζει το ύψος του ανεξόφλητου χρέους μειο'ννοντας έτσι το ποσό για τη μελλοντική εξυπηρέτηση του. Τα τεράστια δημοσιονομικά ελλείμματα τονν τελευταίονν ετο'νν αντιπροσώπευσαν σημαντική πηγή αφαίμαξης για τις εγχο'νριες αποταμιεύσεις, απορροφώντας με τον τρόπο αυτό πόρους ποτ) θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση παραγωγικών επενδύσεονν. II επιτυχής εφαρμογή τονν ρυθμίσεονν για τη λειτουργία της Συναλλαγματικής Επιτροπής θα περιορίσει το περιθο'νριο χειρισμών που έχουν οι αρχές στο χο'νρο της δημοσιονομικής πολιτικής. Η βελτίονση των συνθηκο'νν φορολογίας του ιδιοντικού τομέα θα μπορούσε επίσης να υποστηρίξει την εξυγίανση τονν δημοσιονομικο'νν. Αυτό συνεπάγεται την αύξηση τονν διατιθέμενων πόρων για την είσπραξη τονν φόρων. Η ταχύρρυθμη και επιτυχής υλοποίηση της σταθεροποιητικής πορείας θα μειώσει βραχυπρόθεσμα το ύψος των επιτοκίων, με αποτέλεσμα να εξοικονομηθούν σημαντικά ποσά από την εξυπηρέτηση του χρέους. επιχειρήσεις να υποδυθούν αποτελεσματικά στον Για να μπορέσουν οι ανταγωνισμό, πρέπει να επανδρονθούν από καλά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό. Οι τεράστιες προσπάθειες αναδιάρθρονσης που είναι αναγκαίες για τη βουλγαρική οικονομία, συνεπάγονται ριζικές μεταβολές στη (ρύση τονν σχέσεων απασχόλησης αλλά και στην κατηγορία τονν εξειδικευμένονν προσόντονν που μπορεί να είναι σε μεγάλη ζήτηση από τους εργοδότες. II εξέλιξη αυτή αποτελεί ζέον πρόβλημα για το εκπαιδευτικό σύστημα, η ικανότητα του οποίου να ανταποκριθεί στις ανάγκες της οικονομίας είναι προς το παρόν περιορισμένη. Η ανταγοννιστικότητα θα μπορούσε επίσης να βελτιονθεί με την ανάπτυξη της εq)(xρμoζόμεvης πολιτικής Ε&ΤΑ, που θα ενθαρρύνει τα μέτρα τεχνικο'νν καινοτομιών και ανάπτυξης παρέχοντας ιδίονς κίνητρα στον ιδιοντικό τομέα. Αλλά και οι πολιτικές που εφαρμόζονται στην αγορά του ενεργού εργατικού δυναμικού είναι δυνατόν να συμβάλουν (ίε σημαντικό βαθμό στη διευκόλυνση των κλαδικών μέτρων αναδιάρθρονσης της απασχόλησης. Εκείνος ο τομέας της πολιτικής στην αγορά εργασίας στον οποίο πρέπει να δοθεί το προβάδισμα είναι ακριβώς η διαμόρφωση και η ανάπτυξη πολιτικών με τις οποίες θα επιδιωχθεί οι μακροπρόθεσμα άνεργοι να μην αποσπασθούν στην ουσία από το εργατικό δυναμικό και να περιορισθεί οποιαδήποτε περαιτέρον αύξηση του αριθμού τους. Η πολιτική αυτή προσλαμβάνει πολύ μεγαλύτερη σημασία μάλιστα, εάν λάβουμε υπόψη μας την πιθανότητα ότι η επανέναρξη τονν διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα οδηγήσει σε αρχική φάση σε άνοδο τονν ποσοστο'νν ανεργίας. Τα ζέοντα αυτά προβλήματα θα επιλυθούν σε ουσιαστικό βαθμό, με την πλήρη υλοποίηση του προγράμματος οικονομικο'νν και διαρΟροντικονν μεταρρυθμίσεονν της κυβέρνησης. 36 2. 3 Γενική εκτίμηση Η πρόοδος της Βουλγαρίας προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μιας οικονομίας της αγοράς περιορίστηκε λόγον της απουσίας εφαρμογής μιας οικονομικής πολιτικής προσανατολισμένης πρινς την αγορά. H προ'νην ελευθέρωση του εμπορίου και των τιμονν ανετράπη εν μέρει και ο έλεγχος τονν τιμονν δεν ανεστάλη έονς φέτος. Η συμφωνία σχετικά με την επιθυμία οικονομικο'νν μεταρρυθμίσεων άρχισε να αναπτύσσεται μόνο από την εποχή της κρίσης στα τέλη του περασμένου έτους και την πρόσφατη αλλαγή της κυβερνήσεονς. Η Βουλγαρία δεν θα είναι σε θέση να αντιμετονπίσει μεσοπρόθεσμα την ανταγωνιστική πίεση και τις δυνάμεις της αγοράς στα εσοντερικό της Ενονσης. Eqvooov (vi αρχές μεταφράσουν την ανανεονμένη βούληση τους για οικονομική μεταβατική φάση (ίε επιτυχή και συνεχή δράση, είναι δυνατή μια γρήγορη αλλαγή στη προοπτική της Βουλγαρίας. ΙΙάντονς, η χονρα οπισθοδρόμησε λόγω έξι πραγματικά χαμένονν χρόνονν. Μια ατελής μεταρρύθμιση παρακώλυσε την ανάπτυξη ενός σύγχρονου γεονργικού τομέα. II αργή ιδιοντικοποίηση και η οικονομική αστάθεια εξασθένησαν τις κρατικές επιχειρήσεις και δημιούργησαν μια αργοπορία στην ανάπτυξη ενός δυναμικού ιδιωτικού τομέα. 37 3. Ικανότητα ανάληψης των υποχρεώσεων του μέλους Το Ευρονπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης περιέλαβε μεταξύ τονν κριτηρίονν προσχο'νρησης μιας χο'νοας "την ικανότητα να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους, μεταξύ τονν οποίο w και την υιοθέτηση τονν στόχο w της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένονσης". Υποβάλλοντας την αίτηση προσχώρησης της βάσει της Συνθήκης, η Βουλγαρία αποδέχθηκε ανεπιφύλακτα τους βασικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένονσης, συμπεριλαμβανομένονν τονν πολιτικο'νν και τονν μέοονν της. Στο παρόν κεφάλαιο εξετάζεται η ικανότητα της Βουλγαρίας να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους - δηλαδή το νομικό και θεσμικό πλαίσιο, ποτ) είναι γνονστό ως κοινοτικό κεκτημένο, μέσω του οποίου η Κοινότητα θέτει σε εφαρμογή τους στόχους της. Με την ανάπτυξη της Ευρονπαϊκής Ένονσης, το κεκτημένο δημιουργεί σταδιακά διαρκούς μεγαλύτερες απαιτήσεις, σε σχέση με το παρελθόν, για μελλοντικές προσχωρήσεις. Η δυνατότητα της Βουλγαρίας να εφαρμόσει το κεκτημένο θα είναι κομβικής σημασίας για την ικανότητα της να λειτουργήσει επιτυχο'νς στα πλαίσια της Ένονσης. Στα ακόλουθα τμήματα εξετάζεται, για κάθε. κύριο πεδίο της δραστηριότητας της Ένονσης, η τρέχουσα κατάσταση και οι προοπτικές της Βουλγαρίας. Αφετηρία για την περιγραφή και ανάλυση αποτελεί σύνοψη του κεκτημένου, με αναφορά τονν τκρισταμένονν σχετικο'νν διατάξεονν της Ευρονπαϊκής συμηνοννίας και του Λευκού Βιβλίου. Τέλος, για κάθε τομέα δραστηριότητας υπάρχει σύντομη εκτίμηση της ικανότητας της Βουλγαρίας να αναλάβει, μεσοπρόθεσμα, τις υποχρεώσεις του μέλους. 3. 1 Εσωτερική αγορά χωρίς σύνορα Η ενιαία αγορά της Ένονσης ορίζεται από το άρθρο 7Α της συνθήκης ως ένας χώρος χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσο'νπων, τονν υπηρεσιών και των κεφαλαίων. Η ενιαία αγορά, επίκεντρο της διαδικασίας κοινοτικής ολοκλήρωσης, βασίζεται σε ανοιχτή οικονομία αγοράς, όπου απαιτείται να διαδραματίζουν προνταρχικό ρόλο ο ανταγοννισμός και η οικονομική και κοινοννική συνοχή. Η αποτελεσματική εφαρμογή τονν ελευθεριο'νν που περιλαμβάνονται στη συνθήκη προϋποθέτει όχι μόνο την τήρηση σημαντικονν αρχο'νν άπονς, π. χ. , της μη διακριτικής μεταχείρισης ή της αμοιβαίας αναγνο'νρισης τονν εθνικο'νν κανόνονν - σύμφοννα με τον τρόπο που ερμηνεύτηκαν στη νομολογία του Δικαστηρίου- αλλά και την ταυτόχρονη και (Αποτελεσματική εφαρμογή ενός συνόλου ειδικών κοινο'νν διατάξεονν. Οι εν λόγον κοινές διατάξεις προορίζονται, ιδίονς, να διασφαλίσουν τη δημόσια υγεία και ασφάλεια, την προστασία του περιβάλλοντος και τονν καταναλωτών, τη διατήρηση της εμπιστοσύνης του κοινού στον τομέα των υπηρεσιών και τον κατάλληλο προσδιορισμό τονν προσόντονν που πρέπει να διαθέτουν τα άτομα που ασκούν ορισμένα ειδικά επαγγέλματα καθώς και, ενδεχομένως, να δημιουργούν ή να συντονίζουν ορισμένους κανονιστικούς και εποπτικούς μηχανισμούς, δεδομένου ότι όλοι οι έλεγχοι και οι συστηματικές επαληθεύσεις που απαιτούνται για τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής των κανόνων διενεργούνται στο εσοντερικό της αγοράς και όχι κατά τη διέλευση των συνόρονν. Η κοινοτική νομοθεσία χρειάζεται να ενσονματονθεί αποτελεσματικά στην εθνική νομοθεσία αλλά και να εφαρμοστεί ορθά σε εθνικό επίπεδο από τους κατάλληλους διοικητικούς και δικαστικούς μηχανισμούς τονν κρατο'νν μ,ελο'νν καθο'νς και να 38 τηρηθεί (χπό τις επιχειρήσεις. ΓΙ προϋπόθεση αυτή είναι αναγκαία για να καταστεί δυνατή η καθιέρονση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης που απαιτείται για την (νρθή λειτουργία της εσοντερικής αγοράς. Το παρόν κεφάλαιο χρειάζεται να συνδυαστεί ιδίονς με τα κεηνάλαια που αφορούν την κοινωνική πολιτική, το περιβάλλον, την προστασία των καταναλωτών και τις τομεακές πολιτικές. Οι τέσσερις ελευθερίες Η υιοθέτηση του κεκτί/μένου από τις υποψίμριες για προοχο'νρηση χο'νρες βασίζεται σε βαθμιαία προσέγγιση: Η συμφοννία σύνδεσης μεταξύ της Ευρονπαϊ'κής Κοινότητας και τονν κρατο'νν μελών της, αφενός, και της Βουλγαρίας, αηνετέρου, τέθηκε σε ισχύ το 1995. Όσον αφορά τις τέσσερις ελευθερίες και την προσέγγιση τονν νομοθεσιο'νν, η ουμφοννία προβλέπει ιδίονς, την εφαρμογή, αμέσονς ή προοδευτικά, ορισμένονν υποχρεο'νσεονν, αμοιβαίων ή όχι, (ίχετικά κυρίονς με το δικαίονμα της εγκατάστασης, την εθνική μεταχείριση, τις ελεύθερες συναλλαγές, τους τομείς της πνευματικής ιδιοκτησίας και των δημόσιονν συμβάσεονν. Το Λευκό Βιβλίο COM(95)163 τελικό, που υπέβαλε η Επιτροπή το 1995 και αποτελεί κατευθυντήριες γραμμές για να βοηθηθούν οι υποψήφιες χώρες να προετοιμαστούν για την ένταξη τους στην ενιαία αγορά, πραγματοποιεί στενότερο καθορισμό των σχετικών νομοθεσιών περιλαμβάνει θέματα και "βασικά μέτρα" που έχουν άμεσες επιπτο'νσεις στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών, των κεΓραλαίονν και τονν προσο'νπονν και παρουσιάζει τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την εφαρμογή τους, συμπεριλαμβανομένου/ των νομικών και οργανοντικο'νν δομο'νν. Μελετά είκοσι τρεις τομείς της κοινοτικής δραστηριότητας κατανέμοντας τα σχετικά μέτρα σε δύο στάδια, ανάλογα με το βαθμό προτεραιότητας τους και καθορίζει πρόγραμμα εργασίας για την προενταξιακή περίοδο. Το Γραφείο Τεχνικής Βοήθειας και Ανταλλαγής ΙΙληροφοριο'νν (ΤΑΙΕΧ) ιδρύθηκε με σκοπό την παροχή συ[ΐπληρονματικής και στοχοθετημένης τεχνικής βοήθειας στους τομείς της νομοθεσίας που καλύπτει το Λευκό Βιβλίο. Δημιουργήθηκε πρόσηνατα νομοθετική βάση δεδομένονν. από την εν λόγο) υπηρεσία. Η προσχώρηση στην Ευρονπαϊκή Ένονση προϋποθέτει την εκ μέρους τονν υποψηφίων χωρών μεταφορά στην εθνική νομοθεσία και εοραρμογή του συνόλου του κεκτημένου. Είναι σκόπιμο να υπογραμμιστεί σχετικά, ότι το σχέδιο δράσης για την εσωτερική αγορά που υποβλήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Αμστερνταμ προβλέπει τις αναγκαίες δράσεις πρωταρχικής σημασίας για τη βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς της Ευρώπης των 15 λαμβανομένης υπόψη της καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος. Το γεγονός αυτό θα απαιτήσει υποχρεωτικά εξέλιξη του κεκτημένου. -Το γενικό πλαίσιο Οι επιχειρήσεις πρέπει να μπορούν να ασκούν τις δραστηριότητες τους βάσει κοινο'νν κανόνονν όποιος και αν είναι ο τομέας δραστηριότητας τους. Οι κοινοί αυτοί κανόνες είναι σημαντικοί γιατί καθορίζουν το γενικό πλαίσιο λειτουργίας τονν οικονομιο'νν και επομένονς τους γενικούς όρους ανταγοννισμού. Στον τομέα αυτό ανήκουν, εκτός από τους κανόνες ανταγοννισμού (που (ορορούν επιχειρήσεις και κρατικές ενισχύσεις) και τις φορολογικές διατάξεις που αναλύονται σε άλλο τμήμα της γνώμης, το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων για τα έργα, τις προμήθειες και τις υπηρεσίες, η εναρμόνιση των κανόνων σε θέματα εταιρικού δικαίου και λογιστικού δικαίου, η προστασία των προσωπικών δεδομένων καθώς 39 και η διαβίβαση τονν όιο'νξεονν και η αναγνο'νριση τονν δικαστικο'νν αποφάσεονν (στ)μβάσεις άρθροτ) 220). Συνοπτική περιγραφή Οι δημόσιες συμβάσεις (ίτη Βουλγαρία διέπονται προς το παρόν από το νόμο για τις δημόσιες και δημοτικές συμβάσεις προμηθειο'νν ο οποίος εγκρίθηκε πρόσφατα. Οι εκχωρήσεις ρυθμίζονται από νόμο του 1996. Η επιβολή επαφίεται στο Υπουργικό Συμβούλιο, ενο'ν η επίβλεψη και παρακολούθηση εκτελείται από το Εθνικό Γραφείο Λογιστικού Ελέγχου. Μετά την προσχο'νρησή της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΙΙΟΕ), την 1η Δεκεμβρίου 1996, η Βουλγαρία ξεκίνησε διαπραγματεύσεις για προσχο'νρησή (ίτη συμφοννία του ΙΙΟΕ για τις κυβερνητικές συμβάσεις. Η Βουλγαρία ενέκρινε νομοθεσία σχετικά με την προστασία της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας ειδικά όσον αφορά τις άδειες ευρεσιτεχνίας (1993) και τα αποκλειστικά δικαιώματα (1993) και έχει προσχονρήσει (ίε όλες σχεδόν τις σχετικές διεθνείς συμβάσεις. Η Βουλγαρία ανέλαβε να εφαρμόσει τη συμφωνία TRIPS (εμπορικές πτυχές τονν όικαιονμάτονν πνευματικής ιδιοκτησίας) με άμεση ισχύ από την προσχώρηση (ντον ΙΙΟΕ τον Δεκέμβριο 1996. Το εταιρικό δίκαιο διέπεται κατ'αρχάς από τον Εμπορικό Κώδικα, ο οποίος εγκρίθηκε το 1991 και (ίτη συνέχεια τροποποιήθηκε. Η βουλγαρική νομοθεσία αναγνονρίζει ένα (ράσμα επιχειρήσεονν οι οποίες εμπίπτουν σε δύο ευρείες κατηγορίες: τις ενο'νσεις προσο'νπονν και τις ενο'νσεις κε(ραλαίονν. Τον Ιούνιο 1996, υπήρχαν περίπου 45 000 εταιρείες περιορισμένης ευθύνης εγγεγραμμένες στα μητρώα. Οι εταιρείες έχουν δικαίονμα να εκδίδουν μετοχές για τη χρηματοδότηση τους οι μέτοχοι προστατεύονται από τη νομοθεσία. Οι ελάχιστες απαιτήσεις κεφαλαίου ορίζονται με νόμο. Οι πιστοντές προστατεύονται καταλλήλως. Τα περιφερειακά δικαστήρια διατηρούν μητρο'να εταιρειών τα οποία περιέχουν τα κύρια υλικά στοιχεία που αφορούν κάθε εταιρεία στα στοιχεία αυτά έχει πρόσβαση το κοινό. Οι ετήσιες εκθέσεις δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα. Όσον αφορά την τήρηση λογιστικο'νν στοιχείονν, οι κανόνες που αφορούν τους ετήσιους και τους συγκεντροντικούς ισολογισμούς περιέχονται στον Νόμο περί τηρήσεως λογιστικών στοιχείων (1991, τελευταία τροποποίηση 1996), στο εθνικό πρόγραμμα ισολογισμο'νν και στα 31 εθνικά πρότυπα τήρησης λογιστικών στοιχείονν. Κανόνες σχετικά με τους ορκοντούς λογιστές περιέχονται στον ανωτέρον νόμο καθώς και (ίε κανονισμό. Μετά την τελευταία τροποποίηση του νόμου περί τηρήσεως της Βουλγαρίας εκπροσονπούνται από το Ινστιτούτο ΙΙτυχιούχονν Δημόσιονν Λογιστών. Μια πειθαρχική επιτροπή διορισμένη από το υπουργείο Οικονομικών είναι υπεύθυνη για την επίβλεψη. στοιχείονν, οι ορκοντοί λογιστές λογιστικο'νν Όσον αφορά την προστασία τονν δεδομένων, το άρθρο 32 του βουλγαρικού συντάγματος προβλέπει ότι η ιδιοντική ζονή τονν πολιτών είναι απαραβίαστη και ότι δικαιούνται προστασίας εναντίον οποιασδήποτε παράνομης παρέμβασης στις ιδιοντικές ή οικογενειακές υποθέσεις τους. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικών θα απαιτηθούν περαιτέρον προσπάθειες για την έγκριση όλου του σχετικού κεκτημένου πον aqx^a τις δημόσιες συμβάσεις. Γενικά, ο νέος νόμος δεν αποτελεί επαρκή βάση για την εκτίμηση της ανταπόκρισης στις απαιτήσεις που απορρέουν από τις διάφορες οδηγίες, ιδίονς όσον αφορά τις 40 υπηρεσίες και τους οργανισμούς κοινής ονφελείας. ΙΙεραιτέρον, όσον αηκνρά τις τεχνικές απαιτήσεις και την τεχνική/οικονομική ικανότητα, (ν νόμος δεν είναι πολύ αναλυτικός. ΙΙρος το παρόν, οι, βουλγαρικές επιχειρήσεις (ή οι επιχειρήσεις της Ευρονπαι'κής Ένονσης με θυγατρικές της Βουλγαρίας), τυχαίνουν προτιμησιακής μεταχείρισης όσον αφορά την ανάθεση όημ,οσίονν συμβάσεονν. Οι επιχειρήσεις ποτ) είναι εγκατεστημένες στην ΕΕ θα τύχουν ίσης πρόσβασης μόνον μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου που ορίζει η ευρονπαϊκή συμφωνία (31 Ιανουαρίου 2005, το αργότερο). Επιπροσθέτως, τα μέσα επανόρθωσης και οι διαδικασίες επανεξέτασης δεν φαίνεται να είναι πλήρονς συμβατές με τις κοινοτικές απαιτήσεις. εντός Ενώ οι περαιτέρον τροποποιήσεις του νόμου για τις δημόσιες συμβάσεις προγραμματίζεται να έχουν ολοκληρονθεί το 1997, η πραγματική εφαρμογή του παρακωλύεται ακόμη από την έλλειψη διαδικασιο'νν εφαρμογής και τη γενικά χαμηλή δημόσια ευαισθητοποίηση στον τομέα τονν δημόσιονν συμβάσεονν. Η πλήρης εναρμόνιση αναμένεται να επιτευχθεί μεσοπρόθεσμα. Απαιτούνται ειδικές προσπάθειες για τη βελτίονση της προστασίας της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Έχει επιτευχθεί κάποια πρόοδος όσον αφορά τη νομοθεσία για τις άδειες ευρεσιτεχνίας όσον αφορά τα εμπορικά σήματα, τα αποκλειστικά όικαιο'νματα και τα δικαιο'νματα γειτνίασης, έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος. Σχετικά με την επιβολή, έχουν αναληφθεί ορισμένες προσπάθειες, ιδίονς η ενίσχυση τονν ορίονν για τα αποκλειστικά δικαιώματα. Ωστόσο, και στον τομέα αυτό, απαιτείται σοβαρή πρόοδος, ιδίως λόγω της αδυναμίας του εσωτερικού ελέγχου και της ενίσχυσης των ορίων για τη βιομηχανική ιδιοκτησία. ;ε βάση την ευρωπαϊκή συμφωνία (άρθρο 67), η Βουλγαρία πρέπει να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία της έως το τέλος του 1997. Η πειρατεία παραμένει σοβαρό πρόβλημα. Σχετικά με το εταιρικό δίκαιο, η νομοθεσία της Βουλγαρίας φαίνεται να συμμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό, αν όχι πλήρονς, με την Πρώτη, τη Δεύτερη και την Τρίτη οδηγία. Η νομοθεσία δεν (ραίνεται να ευθυγραμμίζεται πλήρως με την Ενδέκατη και τη Δονδέκατη οδηγία. Υπάρχουν προβλήματα στην εφαρμογή του εταιρικού δικαίου, λόγο ν ανεπαρκούς γνο'νσης και εμπειρίας του δικαστικού σο'νματος σχετικά με τα ζητήματα εταιρικού και εμπορικού δικαίου. Το στοιχείο αυτό αφορά ιδιαίτερα τις διαδικασίες πτονχευσης τονν εταιρειο'νν βάσει του εμπορικού κο'νδικα, οι οποίες περιλαμβάνουν νέες διαδικασίες σύμηχονα με τις οποίες τα δικαστήρια επιλέγουν και διορίζουν διαχειριστές. Η επιβολή του νόμου παρακωλύεται την ιδιωτικοποίηση και τις εκχονρήσεις. λόγον ανεπαρκειο'νν τονν νόμων σχετικά με επίσης Όσον αφορά τα λογιστικά ζητήματα, έχει ήδη επιτευχθεί υψηλός βαθμός συμμόρφωσης με τις οδηγίες αλλά η συμμόρφωση του επαγγελματικού κλάδου με την οδηγία χρειάζεται βελτίωση. Στον ελέγχου, προγραμματίζονται αλλαγές, ιδίονς για την αύξηση των απαιτούμενων προσόντων. του λογιστικού τομέα Παρουσιάζονται ορισμένα μεταβατικά προβλήματα σχετικά με την εφαρμογή στην πράξη των νέων κανόνονν, μεταξύ τονν οποίων η έλλειψη ειδικευμένων λογιστών και ελεγκτο'νν, ζήτημα ποτ) απαιτεί σοβαρές προσπάθειες για να επιλυθεί μεσοπρόθεσμα. Όσον αφορά την προστασία τονν προσονπικο'νν στοιχείονν. ένα νομοσχέδιο και ένας νέος νόμος σχετικά με τον τομέα τονν τηλεπικοινοννιο'νν, αποσκοπούν στην επίτευξη συμμόρφονσης με την οδηγία 95/46/ΕΟΚ. Προβλέπεται ανεξάρτητη αρχή παρακολούθησης. Η προσχο'νρησή (ίτη σύμβαση αριθ. 108 του Συμβουλίου της 41 Ευρώπης μπορεί να επιτευχθεί μόνο μετά την έγκριση τονν νομοθετικών αυτονν μέτρων. Συμπέρασμα Στους προανα(ρερθέντες τομείς, η Βουλγαρία έχει εισαγάγει πολλές σημαντικές (νδηγίες και έχει συντάξει νομοσχέδια για πολλές άλλες. Απαιτούνται ακόμη σημαντικές προσπάθειες για την υλοποίηση τονν συστάσεονν του Λευκοί) Βιβλίου. Η Βουλγαρία θα πρέπει να καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για να επιτύχει την ευθυγράμμιση της νομοθεσίας της και της πρακτικής της στις απαιτήσεις της Ευρονπαϊκής Ένονσης στον τομέα τονν όημοσίονν συμβάσεονν καθο'νς και της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Όσον αφορά το εταιρικό δίκαιο, δεν φαίνεται να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα με την εφαρμογή από τη Βουλγαρία τοτ) κεκτημένου. Σχετικά δε με τα ζητήματα λογιστικής και λογιστικού ελέγχου, απαιτείται σοβαρή προσπάθεια προκειμένου να διασφαλιστεί η πρακτική εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας. Σημαντικές προσπάθειες απαιτούνται ακόμη για την έγκριση και εφαρμογή μέτρων τα οποία να πληρούν τις κοινοτικές απαιτήσεις για την προστασία των δεδομένων. -Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων Η ελεύθερη κυκλοφορία τονν εμπορευμάτονν προϋποθέτει την εξάλειψη τονν περιοριστικο'νν μέτρονν στις συναλλαγές, δηλαδή την κατάργηση όχι μόνο τονν όασμο'νν και τονν ποοοτικο'νν περιορισμών στις συναλλαγές αλλά και όλονν τονν μέτρονν ισοδυνάμου αποτελέσματος, δηλαδή τονν μέτρονν τα οποία εφαρμόζονται αδιακρίτονς ή κατ'επιλογή στα εθνικά ή εισαγόμενα προϊόντα και έχουν προστατευτικά αποτελέσματα. Ειρόσον οι τεχνικές απαιτήσεις δεν έχουν εναρμονιστεί, η εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης τονν εθνικο'νν νομοθεσιών και η αποδοχή της αρχής, σύμφοννα με την οποία οι εθνικές απαιτήσεις θα πρέπει να περιοριστούν μόνο στις απαιτήσεις που αναλογούν στους επιδιωκόμενους στόχους, είναι σημαντικές για τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, κατ'εφαρμογή των αρχών της νομολογίας για την υπόθεση «Cassis de Dijon». Επιδιώκοντας την εναρμόνιση, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ανέπτυξε τη "Νέα Προσέγγιση", η οποία εισάγει μια προσεκτικά ισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ της κυβέρνησης και τονν ιδιοντικο'νν αυτόνομονν φορέων όπου η νομοθεσία της ΕΚ και τα ευρονπαϊκά πρότυπα διαδραματίζουν χονριστό συμπληρονματικό ρόλο. Έτσι, αντί να επιβάλλει τεχνικές λύσεις, η νομοθεσία της ΕΚ περιορίζεται να προσδιορίζει τις ουσιαστικές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τα προϊόντα. Τα προϊόντα που κατασκευάζονται σύμφοννα με τα ευρονπαϊκά πρότυπα Οεονρείται ότι πληρούν τις ουσιαστικές αυτές προϋποθέσεις, αλλά τα ευρονπαϊκά πρότυπα δεν είναι ο μόνος τρόπος για να αποδεικνύεται αυτή η συμμόρφονση. Η "Νέα Προσέγγιση" λειτουργεί (ίε συνδυασμό με τη "Συνολική Προσέγγιση" για την πιστοποίηση τονν προϊόντονν ποτ) διέπει την επίθεση του σήματος ΕΚ επί του προϊόντος. Για άλλα προϊόντα όπονς τραρμακευτικά και χημικά είδη, μηχανοκίνητα οχήματα και είδη διατροφής, οι οδηγίες της ΕΚ ακολουθούν την παραδοσιακή κανονιστική συνταγή θέσπισης λεπτομερέστατων κανόνονν. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων βασίζεται λοιπόν και στη μεταφορά στην εσωτερική έννομη τάξη μιας σειράς κοινοτικών μέτρων εναρμόνισης. Μεγάλη προσοχή πρέπει να δοθεί σχετικά στην εφαρμογή των κανόνων εναρμόνισης που λαμβάνονται στον τομέα προστασίας της ασφάλειας και της υγείας, που 42 προϋποθέτει τη δημιουργία τονν κατάλληλονν μηχανισμο'νν και οργανισμών που αφορούν τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τις υπηρεσίες. Μεταξύ τονν "οριζόντιονν" οόηγιο'νν που είναι απαραίτητες "για την ορθή λειτουργία της αγοράς χονρίς σύνορα, περιλαμβάνονται ιδίονς η οδηγία για τη γενική ασφάλεια των προϊόντονν και η οδηγία για την ευθύνη λόγον ελαττονματικών προϊόντων. Οι διατάξεις για τη γενική ασφάλεια των προϊόντονν εξετάζονται στο τμήμα για την προστασία τονν καταναλοντο'νν. Οι ειδικές διατάξεις για τα γεονργικά προϊόντα (τήρηση τονν κτηνκχτρικο'νν και φυτοϋγειονομικο'νν προτύπονν) αναφέρονται λεπτομερο'νς (ίτο κεφάλαιο που αφορά τη γεονργία. Συνοπτική περιγραφή Από το 1990 η Βουλγαρία ακολουθεί γενική πολιτική ελευθέρονσης του εμπορίου και πρόσφατα ξεκίνησε, την πλήρη ελευθέρονση τονν τιμονν. Οι απαραίτητες συνθήκες για να υπάρξει αοηναλές και διαηνανές νομοθετικό περιβάλλον για τη λειτουργία τονν ιδιοντικο'νν οικονομικονν παραγόντονν επιτυγχάνονται προοδευτικά. Τη στιγμή αυτή ισχύουν ελάχιστα μέτρα που εισάγουν διακρίσεις. Δεν υφίστανται σοβαρά προβλήματα όσον αφορά την εφαρμογή τονν όρων για την ελεύθερη κυκλοςνορία εμπορευμάτονν που αφορούν τα άρθρα 8 έως 37 της ευρωπαϊκής συμφοννίας. Πολλοί ποσοτικοί περιορισμοί και μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος καταργήθηκαν από τη Βινυλγαρία πριν τις προγραμματισμένες ημερομηνίες. Το τέλος εκτελοννισμού θα καταργηθεί από την 1η Ιανουαρίου 1998. Παραμένουν ανησυχίες σχετικά με την (Αποτελεσματικότητα των κυβερνητικών οργάνονν ποτ) ασχολούνται με την υλοποίηση τονν νόμονν και κανονιστικονν ρυθμίσεων που είναι συμβατές με την ευρονπαϊκή συμφοννία και το κεκτημένο. Για τον τομέα τυποποίησης και εκτίμησης της συμμόρφονσης είναι υπεύθυνη η επιτροπή τυποποίησης και μετρολογίας, κρατικός φορέας υποκείμενος στο υπουργικό συμβούλιο ο οποίος συνδυάζει αρμοδιότητες χάραξης πολιτικής με εκτελεστικά καθήκοντα σε θέματα τυποποίησης, πιστοποίησης, διαπίστευσης και μετρολογίας η επιτροπή είναι συνδεδεμένο μέλος της Ευρονπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης της Ευρονπαϊκής Επιτροπής Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (CENELEC). (CEN) και Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών επί Παρά τα καλά αποτελέσματα της Βουλγαρίας εμπορικών θεμάτων, εξακολουθούν να απαιτούνται προσπάθειες για την πλήρη θέσπιση και εφαρμογή του κεκτημένου που σχετίζεται με την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων στην εσωτερική αγορά. Η προσέγγιση της τεχνικής νομοθεσίας σημείωσε αργή εκκίνηση παρόλο που, σύμφωνα με το έγγραφο στρατηγικής που υποβλήθηκε τον Μάιο 1996, η ευθυγράμμιση για τα κυριότερα ζητήματα έχει προγραμματιστεί για το 1998. Ενώ η πρόοδος, όσον αφορά τις οδηγίες για τη «Νέα Προσέγγιση», στον χημικό κλάδο είναι περιορισμένη, έχει επιτευχθεί κάποια πρόοδος στους τομείς των ειδών διατροφής και τονν αυτοκινήτονν η πλήρης ευθυγράμμιση του κλάδου της αυτοκινητοβιομηχανίας αναμένεται έονς το 2000. II τεχνική νομοθεσία σχετικά με τα φαρμακευτικά είδη έχει επιτύχει σημαντικό βαθμό προσέγγισης. Η θέσπιση συμπληρονματικής νομοθεσίας παραμένει αναγκαία για την εφαρμογή τοτ) γενικού νομοθετικού πλαισίου. Απαιτούνται επίσης και άλλες προσπάθειες για την πλήρη 43 ευθυγράμμιση του νόμου γκχ τα εμπορικά σήμ,ατα, τη σήμανση, την επισήμανση και την ασφάλεια τονν προϊόντονν. Η ισχύουσα νομοθεσία για την τυποποίηση δεν είναι ευθυγραμμισμένη με το σύστημα της Ευρονπαϊκής Ένονσης Υφίσταται νομοθεσία στους τομείς της τυποποίησης και της εκτίμησης της συμμόρφωσης. Όταν τη συμμόρφωση με το σύστημα της Ευρονπαϊκής Ένανσης και θα διασαφηνίσει τον εθελοντικό χαρακτήρα τονν προτύπονν (ίτη Βουλγαρία. εγκριθεί, η νομοθεσία θα βελτιώσει σημαντικά Οι διοικητικές οργανο'νσεις για την τυποποίηση και την εκτίμηση της συμμόρχρονσης πρέπει να ενισχυθούν για να είναι (ίε θέση να εφαρμόσουν την μελλοντική νομοθεσία. Το μελλοντικό καθεστώς της επιτροπής τυποποίησης και μετρολογίας ιδίονς όσον αφορά την ανεξαρτησία του για την χρειάζεται να διευκρινιστεί, εκτέλεση τονν μέτρονν τυποποίησης. Οι δυσκολίες που προκύπτουν από μακροσκελείς διοικητικές διαδικασίες έχουν επιλυθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμφωνίας. Η έννοια της αστικής ευθύνης για τις προκληθείσες βλάβες από ελαττωματικά προϊόντα απουσιάζει προς το παρόν από τον βουλγαρικό αστικό κώδικα ο οποίος συνεπο'νς δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των κοινοτικονν διατάξεονν επ'αυτο'νν τονν ζητημάτονν. Στους τομείς που ρυθμίζονται με εθνικούς κανόνες αλλά δεν καλύπτονται από κοινοτική εναρμόνιση, δεν υπάρχουν ονστόσο πληροφορίες για την πραγματική εφαρμογή τονν αρχο'νν του κοινοτικού δικαίου που χαρακτηρίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία τονν ε[χπορευμάτονν (ίτη Βουλγαρία. Η κατάσταση αυτή ερμηνεύεται, ιδίως, με την απουσία μηχανισμών διαφάνειας συνδεόμενων με την ίδια τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και οι οποίοι δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν ονς έχουν σε προενταξιακό πλαίσιο: πρόκειται, ιδίως, για την οδηγία 83/189 που προβλέπει την ανακοίνονση των εθνικών σχεδίων τεχνικών προτύπων και προδιαγραφο'νν, την (χπόφαση 3052/95 που αφορά τα μέτρα που λαμβάνονται κατά παρέκκλιση της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων, τις διαδικασίες προσφυγής ενώπιον της Επιτροπής ή ακόμη την άσκηση προσφυγής ενο'νπιον του Δικαστηρίου για την έκδοση προδικαστικής απόφασης σύμφοννα με το άρθρο 177 της συνθήκης. Ακόμη, η εκτίμηση της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνο'νρισης από τη Βουλγαρία προϋποθέτει λεπτομερέστερες πληροφορίες για τις εθνικές κανονιστικές διατάξεις καθώς και για τις εθνικές διοικητικές πρακτικές που ενδέχεται να έχουν συνέπειες για την παράδοση τονν προϊόντονν στο εμπόριο. Συμπέρασμα Οι επιδόσεις της Βουλγαρίας όσον αφορά την εφαρμογή τονν δεσμεύσεο'νν της σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία τονν εμπορευμάτονν δυνάμει της ευρονπαϊκής συμφωνίας είναι γενικά καλή. Οι βουλγαρικές αρχές απαιτείται επίσης να διασφαλίσουν ότι, στους τομείς που δεν καλύπτονται από κοινοτική εναρμόνιση, οι εθνικές νομοθεσίες δεν παρεμποδίζουν τις συναλλαγές, με εξέταση ιδίως του βαθμού στον οποίο τα ισχύοντα μέτρα αναλογούν στους επιδιωκόμενους στόχους. Παρόλο που υπάρχουν θετικές ενδείξεις, για την πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή του κεκτημένου από τη Βουλγαρία θα απαιτηθεί σοβαρή προσπάθεια. 44 -Ελεύθερη κυκλοφορία χπίναλαίων Η ευρωπαϊκή (ίυμ(ροννί(χ θε(ίπίζει την (χρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων μεταξύ Βουλγαρίας και Ευρονπαϊκής Ένονσης. Αυτή (χρχίζει να ισχύει, όσον αφορά τις υποχρεο'νσεις της Βουλγαρίας, από τη θέση (ίε ισχύ της ευρονπαϊκής συμφοννίας για τα ζητήματα άμεσονν επενδύσεονν που πραγματοποιούν εταιρείες ήδη εγκατεστημένες (ίτη Βουλγαρία και, όσον αφορά τα υποκαταστήματα και τις αντιπροσωπείες κοινοτικο'νν εταιρειών (καθο'νς και τους αυτοαπασχολούμενους), σταδιακά κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου. Βάσει της συμφωνίας, τα μέρη υποχρεούνται να διενεργούν διαβουλεύσεις μεταξύ τους για να διευκολύνουν την κυκλοφορία κεφαλαίονν μεταξύ της Κοινότητας και της Βουλγαρίας, ο'νστε να προωθήσουν τους στόχους της συμφοννίας. Το Λευκό Βιβλίο υπογραμμίζει τη σχέση μεταξύ της ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίοι και της ελεύθερης κυκλοφορίας χρηματοπιστοντικο'νν υπηρεσιο'νν. Προτείνει τη σταδιακή ελευθέρονση κεηναλαίονν αρχίζοντας (χπό τις κινήσεις μακροπρόθεσμο νν κεφαλαίονν και κεφαλαίονν που συνδέονται με εμπορικές συναλλαγές και καταλήγοντας στις κινήσεις βραχυπρόθεσμονν κεφαλαίονν. Συνοπτική περιγραφή Το βουλγαρικό σύνταγμα προβλέπει ότι το ξένο κεφάλαιο χαίρει της ίδιας νομικής προστασία με το κεφάλαιο τονν υπηκόονν της χο'νρας. Οι ροές διεθνούς κεφαλαίου μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ένονσης είναι ακόμη σχετικά μέτριες. Οι ροές ξένων επενδύσεων προς τη Βουλγαρία ήταν χαμηλές έως τα τέλη 1996 αλλά κατόπιν σημείωσαν αύξηση. Οι σωρευτικές εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων κατά την περίοδο 1989-96 υπολογίζονται σε 400 εκατ. ECU. Για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων θεσπίστηκε σημαντική νομοθεσία και ιδρύθηκε Οργανισμός Ξένων Επενδύσεων. Το λέβα είναι μετατρέψιμο για τις συναλλαγές τρεχούμενων λογαριασμών. Όσον αφορά τις κινήσεις κεφαλαίονν, οι άμεσες ξένες επενδύσεις είναι γενικά ελεύθερες. Απαιτείται έγκριση σε περίπτονση επενδύσεονν πραγματοποιούμενοι σε τομείς που θεωρούνται ευαίσθητοι. Τα κέρδη και το επενδυθέν κεφάλαιο μπορούν να επαναπατρισθούν (ίε μετατρέψιμο νόμισμα. Υφίστανται περιορισμοί στην απόκτηση από ξένα φυσικά πρόσονπα ή ξένα νομικά πρόσονπα ακινήτονν (ίτη Βουλγαρία, εκτός εάν πρόκειται για νόμιμη κληρονομιά. Οι κάτοικοι εξοντερικού έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν γη (πλην αγροτικής γης) ιδρύοντας εταιρεία (ίτη χο'νρα. Οι κάτοικοι εξωτερικού μπορούν να διατηρούν λογαριασμούς σε λέβα ή σε ξένο συνάλλαγμα. Η χρέονση και πίστονση λογαριασμο'νν ξένου συναλλάγματος καθώς και οι μεταφορές χρημάτων στο εξωτερικό από τους εν λόγω λογαριασμούς είναι ελεύθερες από κάθε περιορισμό. Οι τράπεζες που διαθέτουν σχετική άδεια μπορούν να δανειστούν από το εξωτερικό χονρίς την έγκριση της Εθνικής Τράπεζας και οι κάτοικοι μπορούν να διατηρούν καταθέσεις σε ξένο συνάλλαγμα στη Βουλγαρία. Οι κινήσεις κεφαλαίου προς το εξοντερικό απαιτούν προηγούμενη έγκριση από την Εθνική Τράπεζα της Βουλγαρίας. Η εγκατάσταση υποκαταστημάτονν επενόυτικο'νν εταιρειο'νν της ΕΕ καθο'νς και η δυνατότητα εισαγονγής τίτλονν στα επίσημα δελτία τιμονν τονν χρηματιστηρίων της ΕΕ δεν έχουν τύχει έονς το'νρα κανονιστικής ρύθμισης. Η ίδρυση μη εγχο'νριων 45 θυγατρικο'νν τονν επενδυτικο'νν εταιρειο'νν της ΕΕ υπόκειται στις γενικές διατάξεις ποτ) προβλέπει ο νόμος περί τίτλονν, χρηματιστηρίονν και επενδυτικο'νν εταιρειο'νν. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικών Πρόθεση της κυβέρνησης είναι η άρση τονν περιορισμο'νν στις κινήσεις κεφαλαίονν να ακολουθήσει την προσέγγιση ποτ) εγκρίθηκε και τις υποχρεο'νσεις που αναλήφθηκαν με την ευρονπαϊκή συμφοννία. Η συμ(ροννία προβλέπει τη δυνατότητα για διατήρηση τονν περιορισμο'νν στις άμεσες επενδύσεις προς το εξοντερικό κατά τα πρώτα πέντε έτη από την έναρξη ισχύος της και για σταδιακή ελευθέρονση τονν υπολοίπονν συναλλαγο'νν κεφαλαίονν. Υφίστανται περιορισμοί όσον αφορά την απόκτηση ακινήτονν από ξένους, ιδίονς λόγω της συνταγματικής (χπαγόρευσης της κτήσης γης από ξένους. Ενο'ν είναι συμβατοί με την ευρονπαϊκή συμφοννία, οι περιορισμοί αυτοί παρακονλύουν την ελεύθερη ροή κεφαλαίονν. Υφίστανται επίσης διοικητικές και διαδικαστικές δυσκολίες σχετικές με την καταχο'νριση τονν εταιρειο'νν στα μητρο'να. Συμπέρασμα συναλλαγές Η Βουλγαρία έχει εισαγάγει την μετατρεψιμότητα του νομίσματος για τις λογαριασμών αλλά περιορισμένη περισσότερες ιδίως στις ελευθέρωση κινήσεων κεφαλαίων. Η χαλάρωση των περιορισμών, κινήσεις κεφαλαίων προς το εξοντερικό, μπορεί να προβλεφθεί μόνον εφόσον έχει επιτευχθεί διαρκής και σταθερή βελτίονση της οικονομικής κατάστασης και των επιδόσεων στον τραπεζικό τομέα και αναλόγονς της διαδικασίας οικονομικής σταθεροποίησης και διαρθροντικής μεταρρύθμισης. τρεχούμενων - Ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών Βάση της ελεύθερης κυκλοφορίας υπηρεσιο'νν είναι η απαγόρευση τονν δκχκρίσεονν, ιδίως λόγον εθνικότητας, και οι κανόνες εναρμόνισης τονν εθνικο'νν ρυθμίσεονν. Οι εν λόγω κανόνες (^κνρούν συχνά τόσο το δικαίονμα εγκατάστασης που υπάγεται στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας τονν προσο'νπονν, όσο και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Η θέση τους (ίε εφαρμογή προϋποθέτει την εξασφάλιση διοικητικονν οργανισμών (επιτροπές τραπεζικού ελέγχου, αρχές ελέγχου τονν οπτικοακουστικών μέσων, αρχές θέσπισης ρυθμίσεονν) και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους ελέγχους (καθεστώτα αμοιβαίας αναγνώρισης). Σημαντικό τμήμα της νομοθεσίας που ισχύει για την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Αντιμετωπίζονται επίσης τα προβλήματα που έχουν σχέση με το άνοιγμα των εθνικών αγορών σε τομείς στους οποίους κυριαρχούν παραδοσιακά τα μονοπώλια, όπως οι τηλεπικοινωνίες και, εν μέρει, η ενέργεια και οι μεταη)ορές. Οι τομείς αυτοί εξετάζονται στα ειδικά κεφάλαια της γνο'νμης που αναφέρονται σ'αυτούς. Συνοπτική περιγραφή Ο βουλγαρικός τραπε'Οκός κλάδος είναι σχετικά κατακερματισμένος. Επτά κρατικές τράπεζες αντιπροσονπεύουν περισσότερο τονν δύο τρίτονν τονν συνολικών περιουσιακών στοιχείονν 16 τράπεζες είναι υπό ειδική εποπτεία ή έχουν τεθεί σε διαδικασία πτο'νχευσης μετά από αίτημα της Εθνικής Τράπεζας. Το μεγαλύτερο τμήμα της νομοθεσίας για την (ράση Ι θεονρείται συνεπές με τις απαιτήσεις των σχετικών οδηγιών της ΕΚ. Το κύριο κανονιστικό πλαίσιο αποτελείται από τον νόμο για τις τραπεζικές και πιστωτικές δραστηριότητες και 46 από τον κανονισμό αριθ. 2 της Εθνικής Τράπεζας για τη χορήγηση αδειο'νν στις τράπεζες, (χπό τον κανονισμό αριθ. 8 για την καταλληλότητα του τραπεζικού κείραλαίου και από τον νόμο για την κρατική προστασία καταθέσεων και λογαριασμο'νν (ίε συνδυασμό με τον κανονισμό αριθ. Ι της Εθνικής Τράπεζας για την ασφάλιση τονν τραπεζικο'νν καταθέσεονν. Τα μέτρα της (ράσης II έχουν θεσπιστεί μόνον εν μέρει. Ένας νόμος για μέτρα εναντίον της νομιμοποίησης εσόδονν από παράνομες δραστηριότητες εγκρίθηκε το 1996 αλλά δεν είναι πλήρως συμβατός. Η εποπτεία των τραπεζών αποτελεί υπευθυνότητα του τμήματος εποπτείας των τραπεζών της Εθνικής Τράπεζας. Η σημαντικότερη νομοθεσία της Βουλγαρίας σχετικά με τις συναλλαγές τίτλων περιλαμβάνει τον νόμο περί τίτλονν, χρηματιστηρίονν και επενδυτικών εταιρειών (SSEICA) καθο')ς και τον νόμο για τις οικονομικές δραστηριότητες των ξένων φυσικών προσο'νπονν και τονν ξένονν επενδυτικο'νν εταιρειών ο οποίος άρχισε να ισχύει το 1996. Έχει ολοκληρονθεί νομοσχέδιο για τις συναλλαγές εμπορευμάτων και τα χρηματιστήρια εμπορευμάτονν. Η παροχή επαγγελματικό νν υπηρεσιο'νν στον τομέα τονν επενδύσεονν υπόκειται (ίε διαδικασία χορήγησης άδειας. Οι χρηματιστές που ασχολούνται με επενδύσεις πρέπει να συμμορφο'ννονται με ειδικές απαιτήσεις για τη στήριξη της σταθερότητας της αγοράς και τονν συμφερόντονν των επενδυτο'νν. Τα πιστοντικά ιδρύματα μπορούν επίσης να δρουν ονς ενδιάμεσοι επενδύσεονν βάσει της «καθολικής άδειας» που διαθέτουν. Πράγματι οι τράπεζες παίζουν σημαντικό ρόλο στην αγορά δεδομένου ότι το επάγγελμα του χρηματιστή έχει μόλις αρχίσει να. κάνει την εμς)άνισή του. Η ίδρυση υποκαταστημάτων επενδυτικών εταιρειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και η δυνατότητα εισαγωγής τίτλων στα επίσημα δελτία τιμών των χρηματιστηρίων της ΕΕ δεν έχουν ακόμη τύχει κανονιστικής ρύθμισης, Η ίδρυση θυγατρικών των επενδυτικών εταιρειο'νν της ΕΕ υπόκειται στις γενικές διατάξεις του νόμου περί τίτλων, χρηματιστηρίων και επενδυτικών εταιρειών. Η Επιτροπή Τίτλονν και Χρηματιστηρίονν, η οποία συστήθηκε με το νόμο του 1996 περί τίτλονν, χρηματιστηρίονν και επενδυτικο'νν εταιρειο'νν, ασκεί έλεγχο στις συναλλαγές που πραγματοποιούνται στην αγορά τίτλονν. Οι νομοθετικές αλλαγές που έχουν σημειονθεί από το 1989 επέτρεψαν την ίδρυση ιδιωτικών ασφαλκντικο'νν εταιρειο'νν. Το 1997 άρχισε να ισχύει νόμος για τις ασφαλίσεις και κανονισμός για την υποχρεοντική ασφάλιση. Μαζί με το νόμο για την προστασία τονν ξένονν επενδύσεονν, ο νόμος για τις ασφαλίσεις ρυθμίζει τη λειτουργία τονν βουλγαρικο'νν και ξένονν ασφαλιστικο'νν εταιρειο'νν. Ο νόμος για τις ασφαλίσεις ανί^νέρει ότι «οι ξένες ασφαλιστικές εταιρείες μπορούν να συνάπτουν ασφαλιστικά συμβόλαια μόνο μέσον υποκαταστημάτων με έδρα στη Βουλγαρία», εφ' όσον αυτά έχουν καταχωρηθεί στα μητρώα σύμφωνα με το νόμο περί εμπορίου και έχουν λάβει άδεια από το Τμήμα Ασφαλιστικής Εποπτείας, υπηρεσία εποπτείας του Υπουργείου Οικονομικών. Τα ξένα φυσικά πρόσωπα μπορούν επίσης να συμμετέχουν σε εταιρείες και να αποκτούν μετοχές αφού λάβουν άδεια από το τμήμα εποπτείας. Με την πάροδο χρονικού διαστήματος επτά ετών οι ξένες ασφαλιστικές εταιρείες έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν την πλειοψηφία των μετοχών. Τα μέτρα αυτά αποτελούν τμήμα της πολιτικής σταδιακής ελευθέρωσης της ασφαλιστικής αγοράς. Το επίπεδο δραστηριότητας τονν ξένων ασφαλιστικών εταιρειο'νν είναι έονς το'νρα περιορισμένο. 47 Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικο'νν Κατά την περίοδο 1991 -1993, θεσπίστηκαν ορισμένοι τραπεζικοί νόμοι και κανόνες προληπτικής εποπτείας οι οποίοι έθεταν αυστηρά όρια για τον τομέα. Ενο'ν (ίε κί'χποιο βαθμό οι νόμοι αυτοί ήταν σύμφοννοι μ,ε το σύστημα της Ένονσης, οι απαιτήσεις όσον αφορά την ηνερεγγυότητα και τα επισφαλή δάνεια που έθεσαν οι εν λόγω νόμοι δεν έχουν επιτευχθεί, (ίε μεγάλο βαθμό λόγον της οικονομικής και τραπεζικής κρίσης. Σε σχέση με τα μέτρα του Λευκού Βιβλίου, δύο (χπό τα τέσσερα μέτρα του σταδίου Ι σχετικά με τη νομοθεσία για τα πιστοντικά ιδρύματα χρειάζεται τροποποίηση, ενο'ν όλα τα μέτρα του σταδίου II απαιτούν νέα νομοθεσία. Η κυβέρνηση επιχειρεί πλήρη αναόιάρθρονση του χρηματοοικονομικού τομέα η οποία περιλαμβάνει τη θέσπιση φορέα νομισματικού ελέγχου, τον εξορθολογισμό της χορήγησης αδειο'νν σε τράπεζες, την ενίσχυση τονν διατάξεονν περί λογιστικής και εξοντερικού λογιστικού ελέγχου, νέο νόμο για την αφερεγγυότητα τονν τραπεζών, διατάξεις για την ενίσχυση τοτ) Τμήματος Εποπτείας της Εθνικής Τράπεζας και επανεξέταση τονν κανονισμο'νν της Εθνικής Τράπεζας για την επάρκεια κεφαλαίου, την ταξινόμηση τονν δανείονν και τη ρευστότητα. Επ'αυτών, είναι δυνατόν να αναμένεται ταχεία πρόοδος της νομοθετικής προσέγγισης κατά το 1997 σε τομείς όπονς οι διαδικασίες πτο'νχευσης, η ασφάλιση τονν καταθέσεων και η εποπτεία τονν τραπεζών. Η επιβολή της τραπεζικής νομοθεσίας και των κανόνες προληπτικής εποπτείας από την Εθνική Τράπεζα της Βουλγαρίας απαιτεί ουσιαστικές προσπάθειες, στις οποίες περιλαμβάνονται αυτές που αφορούν την κατάρτιση του προσωπικού. Η εφαρμογή τονν οδηγιο'νν του Λευκού Βιβλίου όσον αφορά τις αγορές τίτλων είναι ακόμη ελλιπής, κυρίονς σχετικά με τα περισσότερα από τα μέτρα του σταδίου II. Ωστόσο, οι βουλγαρικές αρχές έχουν ετοιμάσει ορισμένα σχέδια κανονισμο'νν τα οποία πρέπει να καλύψουν τα κενά (ίε σημαντικό βαθμό, εάν όχι πλήρονς. Η βουλγαρική αγορά τίτλονν βρίσκεται ακόμη σε αρχική φάση ανάπτυξης και αντιμετονπίζει ελλείψεις όσον αφορά την οργάνονση και ρύθμιση της αγοράς καθο'νς και έλλειψη διαφάνειας στην χρηματοοικονομική αγορά. Τα υχριστάμενα ταμεία ιδιωτικοποίησης πρόκειται να μετατραπούν (ίε επενδυτικές εταιρείες ή σε επιχειρήσεις συλλογικο'νν επενδύσεονν, οι οποίες δεν έχουν ακόμη ιδρυθεί. Επίσημο βουλγαρικό χρηματιστήριο θα ιδρυθεί πριν το τέλος τοτ) έτους. Τον τελευταίο χρόνο λειτουργούσαν περίπου 15 ιδιοντικά, μη υποκείμενα σε ρυθμίσεις, χρηματιστήρια τονν οποίονν απαγορεύθηκε η λειτουργία από την Επιτροπή Τίτλονν και Χρηματιστηρίονν. Ενώ το μονοπώλιο ποτ) διέθεταν οι κρατικές ασφαλιστικές εταιρείες χάρη στη νομοθεσία έχει πλήρονς αποδυναμωθεί, η ανάπτυξη αγοράς ιδιωτικών ασφαλίσεων χαρακτηριζόμενης από ισότιμο ανταγοννισμό εξακολουθεί να είναι αναγκαία. Οι πολιτικές της κυβέρνησης θα πρέπει να περιλάβουν μέτρα διασφάλισης της διαφάνειας της αγοράς ιδιοντικών ασφαλίσεων. Για το σκοπό αυτό, τον Ιούνιο 1997, η κυβέρνηση ενέκρινε σχέδιο τροποποίησης του νόμου περί ασφαλίσεων με το οποίο ιδρύεται Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλίσεονν προκειμένου να δημιουργηθεί σταθερό και διαφανές ασχραλιστικό σύστημα και να παρασχεθεί ασφάλεια στους πελάτες και τους πολίτες. Το τμήμα εποπτείας των ασηναλίσεονν του Υπουργείου Οικονομικών θα πρέπει να διαθέτει την ανάλογη εξουσία' όταν (χπαιτείται, πρέπει να υπάρξει κατάλληλη παρακολούθηση της συνέχειας από τη δικαιοσύνη και τα εκτελεστικά όργανα. 48 Συμπέρασμα Ενώ έχει σημειωθεί πρόοδος στον τομέα τονν χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και οι αρχές έχουν δεσμευτεί σαφο'νς να αναλάβουν και άλλα βήματα, η πλήρης εισαγωγή τοτ) κεκτημένου εξαρτάται από την εφαρμογή του προγράμματος οικονομικής της ενίσχυσης τοτ) οργανισμού εποπτείας, η οποία πρόσφατα σημείονσε βήματα. Η διαδικασία θα απαιτήσει σταθερή και συνεχή προσπάθεια επί σειρά ετο'νν έονς ότου το χρηματοοικονομικό σύστημα της Βουλγαρίας καταστεί δυνατό να αντέξει την επίπτονση της ολοκλήρονσης στην εσοντερική αγορά. και διαρθροντικής μεταρρύθμισης, συμπεριλαμβανόμενης - Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων Η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπονν περιλαμβάνει δύο έννοιες που δεν εντάσσονται στην ίδια λογική της συνθήκης. Αφενός, το άρθρο 7Α που περιλαμβάνεται στο πρώτο μέρος της συνθήκης που αφορά τις "Αρχές", εντάσσεται στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς και περιλαμβάνει τη διέλευση χωρίς ελέγχους από τα εσωτερικά σύνορα των κρατών μελο'νν. Αφετέρου, το άρθρο 8Α, που περιλαμβάνεται στο δεύτερο μέρος της συνθήκης για την ιθαγένεια της Ένονσης, παρέχει προσονπικό όικαίονμα σε κάθε πολίτη της Ένωσης να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος τονν κρατο'νν μελο'νν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. II κατάργηση τονν ελέγχονν στα σύνορα αφορά κάθε πρόσονπο ανεξάρτητα από την υπηκοότητα του με τον κίνδυνο να αποκλειστεί κάθε χρήσιμο αποτέλεσμα του άρθρου 7Λ. Ενο'ν τα δικαιο'νματα του άρθρου 8Λ ε(ραρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη, η εηναρμογή τονν δίκαιονμάτονν που απορρέουν (χπό το άρθρο 7Α δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί πλήρονς στην Ένονση. α) Ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών της Ένωσης, ελεύθερη εγκατάσταση και αμοιβαία αναγνώριση διπλωμάτων και τίτλων Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει τη μη διακριτική μεταχείριση εργαζομένων που απασχολούνται νόμιμα τη (καθώς και τονν οικογενειών δυνατότητα σώρευσης ή μεταφοράς των δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συνάψουν διμερείς συμφωνίες με τη Βουλγαρία για την πρόσβαση στις αγορές εργασίας. Κατά τη δεύτερη φάση της μεταβατικής περιόδου, το συμβούλιο σύνδεσης θα εξετάσει και άλλους τρόπους βελτίονσης της κυκλοφορίας τονν εργαζινμένονν. τους). Καλύπτει Το Λευκό Βιβλίο εξετάζει τις νομικές προϋποθέσεις για την επίτευξη αρμονικής ανάπτυξης της αγοράς εργασίας, εμποδίζοντας ταυτόχρονα τις στρεβλώσεις τοτ) ανταγοννισμού. Η ελεύθερη κυκλοφορία τονν εργαζόμενο νν αποτελεί μια (χπό τις θεμελιο'νδεις ελευθερίες που αναγνονρίζει η συνθήκη' η πρόσβαση (ίε ορισμένα επαγγέλματα (π. χ. στο νομικό τομέα και τον τομέα της υγείας) είναι δυνατό, ωστόσο, να υποβληθεί σε ορισμένες προϋποθέσεις, ιδίως προσδιορισμού των επαγγελματικών προσόντων, οι οποίες θα αποτελούν, κατά περίπτωση, το αντικείμενο συντονισμού ή θα βασίζονται στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Η ελεύθερη εγκατάσταση διασφαλίζεται επίσης από τη συνθήκη και αφορά τις οικονομικές δραστηριότητες τονν μη μισθωτών φυσικών προσώπων και των επιχειρήσεων. 49 II ελεύθερη επιλογή της κατοικίας μπορεί επίσης να υποβάλλεται (ίε ελάχιστες προϋποθέσεις όσον αφορά τους πόρους και την κάλυψη από σύστημα κοινοννικής ασφάλισης, όταν δεν ασκείται επαγγελματική δραστηριότητα στη σχετική χο'νρα. Συνοπτική περιγραφή Το Σύνταγμα παρέχει (ίε όλίνυς τους ξένους που διαμένουν (ίτη Βουλγαρία τα ίδια δικαιώματα και υποχρεο'νσεις με αυτές τονν βουλγάρονν πολιτών, εξαιρουμένων μερικών ειδικών τομέονν στους οποίους απαιτείται η βουλγαρική υπηκοότητα. Ενώ το Σύνταγμα εγγυάται την ισότιμη μεταχείριση, στην πράξη η Βουλγαρία αναπτύσσει σχετικά περιοριστική πολιτική μετανάστευσης. Γενικά, οι άδειες εργασίας χορηγούνται για περίοδο ενός έτους, επεκτάσιμου για δύο επιπλέον έτη, και σε βάση πλήρους απασχόλησης. Το Υπουργείο ΙΙαιδείας είναι το αρμόδιο όργανο για τα διπλώματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και για την ακαδημαϊκή αναγνο'νριση. Όσον αφορά το κεκτημένο σχετικά με την αμοιβαία αναγνο'νριση τονν διπλονμάτονν, η Βουλγαρία έχει καταβάλει προσπάθειες ευθυγράμμισης με τις σχετικές οδηγίες. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικών Δεν υφίσταται ειδική νομοθετική πρόβλεψη τι οποία να προσδιορίζει τα δικαιο'νματα εισόδου και παραμονής της οικογένειας ενός εργαζομένου, να εξασφαλίζει δικαιώματα παραμονής (ίε περίπτονση εκούσιας ή ακούσιας διακοπής της εργασίας και την ανάληψη εναλλακτικής απασχόλησης (ίε περίπτονση ανεργίας (εκούσιας ή μη). Οι αναφερόμενοι λόγοι για την άρνηση χορήγησης άδειας εργασίας δεν πληρούν τις διατάξεις της ΕΕ οι οποίες διέπουν την κινητικότητα των εργαζομένων και πηγάζουν από το άρθρο 48. Τα δικαιο'νματα απασχόλησης των μελών της οικογένειας φαίνονται υπερβολικά περιορισμένα κάθε δικαίωμα έφεσης εξετάζεται σε διοικητικό επίπεδο και όχι σε δικαστήριο. Λιγοστά μόνο μέτρα αποβλέπουν στην ενθάρρυνση της ενσονμάτονσης του εργαζομένου και της οικογένειας του στο εργασιακό και κοινωνικό περιβάλλον η κατάσταση αυτή αντανακλάται στους περιοριστικούς όρους που ισχύουν για τη συμμετοχή στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας. Υπάρχει λιγοστή εμπειρία όσον α(ρορά τη συνεργασία μεταξύ Βουλγαρίας και κρατο'νν μελο'νν της ΕΕ όσον αφορά την αμοιβαία αναγνο'νριση τονν διπλονμάτονν και τονν επαγγελματικο'νν προσόντονν. Για τους τίτλους της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, συστήθηκε Εθνικό Ίδρυμα ΙΙιστοποίησης και Αξιολόγησης το 1995, το οποίο προετοιμάζει το έδαφος για την αμοιβαία αναγνο'νριση τονν ακαδημαϊκο'νν τίτλονν. Δεν υφίσταται παρόμοιος φορέας για τα πτυχία της τεχνικής εκπαίδευσης. Πρέπει να υπάρξει συστηματική ανάλυση της ισοτιμίας μεταξύ τονν προγραμμάτων σπουδών της Βουλγαρίας και τονν κρατο'νν μελο'νν, όταν θα έχουν εξεταστεί οι σχετικές πληροφορίες τις οποίες πρέπει να παράσχει η Βουλγαρία. Θα απαιτηθεί σοβαρή προσπάθεια για την μεσοπρόθεσμη εισαγωγή του κεκτημένου και την εξασφάλιση της ουσιαστικής επιβολής του. Συμπέρασμα Η μεταφορά στην εθνική νομοθεσία και η εφαρμογή του κεκτημένου είναι περιορισμένες. Παρά τη σημειονθείσα πρόοδο σε πολλούς τομείς, απαιτείται προσπάθεια για ευρεία νομοθετική, πολιτική και διοικητική μεταρρύθμιση προκειμένου να καταστεί η Βουλγαρία ικανή να ολοκληρο'νσει το κεκτημένο για την ελεύθερη κυκλοφορία προσο'νπονν μεσοπρόθεσμα. 50 β) Η κατάργηση του ελέγχου προσώπων στα εσωτερικά σύνορα Η ελεύθερη κυκλθ(ρορία κατά την έννοια τοτ) άρθρου 7Α της συνθήκης ΕΚ, δηλαδή η κατάργηση τονν ελέγχονν ('νλονν τονν προσο'νπονν, ανεξάρτητα από την υπηκοότητα τους, στα εσοντερικά σύνορα δεν έχει πραγ|ΐ. ατοποιηθεί ακόμη πλήρονς σε επίπεδο Ευρονπαϊκής Ένονοης. ελέγχονν προσο'νπονν προϋποθέτει την εφαρμογή πολλο'νν συνοδευτικο'νν μέτρονν ορισμένα (χπό τα οποία δεν έχουν ακόμη εγκριθεί και εφαρμοστεί από τα κράτη μέλη (βλ. ειδικό κεφάλαιο: Δικαιοσύνη και Εσοντερικές Υποθέσεις). ΙΙράγμ,ατι, η κατάργηση τονν Αντίθετα, ο στόχος'αυτός επιτεύχθηκε από περιορισμένο αριθμό κρατο'νν μελο'νν βάσει της σύμβασης του Σένγκεν (επτά κράτη μέλη την εφαρμόζουν ήδη, ενο'ν έξι ακόμη ετοιμάζουν την εφαρμογή της). Το σχέδιο συνθήκης σκοπεύει να διευκολύνει την υλοποίηση αυτού του στόχου στο πλαίσιο της Ένονσης με την προσθήκη νέου κεφαλαίου "Ένας χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης" και με την ενσονμάτονση τοτ) κεκτημένου του Σένγκεν στην ΕΕ. Η Βουλγαρία δήλωσε την πρόθεση της και την ετοιμότητα της να συμμορφωθεί με τις διατάξεις του κεκτημένου της Σένγκεν. Έχει ξεκινήσει τη σχετική προετοιμασία και έχει επιδιώξει τη συνδρομή τονν κρατο'νν μελών σχετικά, ιδίως όσον αφορά την ενδυνάμωση των συνοριακών ελέγχονν. Γενική εκτίμηση Η πρόοδος που σημείονσε η Βουλγαρία όσον αφορά την εφαρμογή της 1. νομοθεσίας σχετικά με το Λευκό Βιβλίο αναφέρεται συνοπτικά στο παράρτημα. Από το σχετικό πίνακα συνάγεται ότι η Βουλγαρία πιστεύει ότι στις 30 Ιουνίου 1997 είχε μεταίρέρει στην εθνική της νομοθεσία 126 από τις 899 (νδηγίες ή κανονισμούς ποτ) περιλαμβάνονται (ίτο Λευκό Βιβλίο. Τα στοιχεία αυτά αφορούν τη νομοθεσία που η Βουλγαρία θεονρεί ότι έχει ήδη μεταφέρει στο δίκαιο της ή της οποίας έχει ελεγχθεί η συμφοννία με τους κοινοτικούς κανόνες. Η πληροφορία αυτή δεν προδικάζει τη συμβατότητα τονν κειμένονν αυτών, για την οποία δεν μπορεί ακόμη να αποφανθεί η Επιτροπή. 2. Σε όλα τα πεδία της εσωτερικής αγοράς, η νομοθεσία της Βουλγαρίας είναι μερικώς μόνον σε συμμόρφωση με το κεκτημένο. Το εύρος της απαιτούμενης ακόμη προόδου θα απαιτήσει εξαιρετικά σοβαρές και συνεχείς προσπάθειες, τόσο για την προσέγγιση της νομοθεσίας όσο και για την δημιουργία των δομών εφαρμογής της. Η πλήρης αναδιάρθρονση του χρηματοοικονομικού τομέα για την αποκατάσταση της απαραίτητης εμπιστοσύνης του κοινού και των επενδυτών αποτελεί πρώτη προτεραιότητα και αναγνονρίζεται ονς τέτοια από την κυβέρνηση. Γενικά η ανεπάρκεια τονν βουλγαρικο'νν αρχο'νν αποτελεί κύριο πρόβλημα, 3. θέτοντας υπό αμφισβήτηση τόσο το βήμα όσο και την ποιότητα τονν βημάτονν προς την προσέγγιση που σημειο'ννει η νομοθεσία. ΙΙρος το παρόν, δομές που είναι απαραίτητες για την εηναρμογή της νομοθεσίας για την εσοντερική αγορά δεν έχουν την ικανότητα να φέρουν σε πέρας τα καθήκοντα τους. Οι ίδιες επ^νυλάξεις ισχύουν όσον αφορά την ιδίως των μικρών εταιρειών, να εφαρμόσουν το κεκτημένο. ικανότητα τονν επιχειρήσεων, 51 4. Ανεξάρτητα από τις ειδικές πτυχές που συνδέονται με τη γεωργία, η κατάργηση τονν ελέγχονν (ίτα εσοντερικά σύνορα της Ένονσης είναι δυνατή μόνο αν επιτευχθεί επαρκής βαθμός εναρμόνισης τονν νομοθεσιο'νν. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει αμοιβαία εμπιστοσύνη που θα βασίζεται ιδίονς στις διοικητικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου (π. χ. σημασία τονν ελέγχων ασφάλειας για ορισμένα προϊόντα που διενεργούνται στον τόπο αναχο'νρησης αυτών). Πράγματι, στον τομέα των εμπορευμάτων, η υλοποίηση του χο'νρου χωρίς σύνορα την 1η Ιανουαρίου 1993 κατέστη δυνατή με την κατάργηση όλονν των απαιτούμενονν διατυπώσεων και τονν ελέγχονν που διενεργούν τα κράτη μέλη κατά τη διέλευση τονν εδαφικών συνόρονν μεταξύ τονν κρατο'νν μελο'νν της Ένονσης. Επρόκειτο, ιδίονς, για ελέγχους τεχνικούς (για την ασφάλεια, ιδίονς, τονν προϊόντονν), κτηνιατρικούς, υγειονομικούς, φυτοϋγειονομικούς, οικονομικούς και εμπορικούς (π. χ. αγο'ννας κατά των προϊόντονν (χπομίμησης/ παραποίησης), καθο'νς και ελέγχους για την ασφάλεια (όπλα, κ. λπ. ) και το περιβάλλον (απόβλητα, κ. λπ. ). Στις περισσότερες περιπτώσεις, η κατάργηση αυτή κατέστη δυνατή με τη θέσπιση και την εφαρμογή κοινοτικών μέτρων ποτ) επέτρεψαν εναρμόνιση τονν κανόνονν κυκλοφορίας και παράδοσης στην αγορά (όσον αφορά κυρίως την ασφάλεια των προϊόντων) και, ενδεχομένως, μεταφορά των ελέγχονν ή των διατυπώσεων στο εσωτερικό του εδάφους ή στην αγορά των κρατο'νν μελών (όσον αφορά, ιδίως, τον ΦΠΑ και τους ειδικούς φόρους κατανάλονσης, τους κτηνιατρικούς και φυτοϋγειονομικούς ελέγχους ή τη συλλογή στατιστικο'νν στοιχείονν). Ένα τμήμα τονν ισχυόντονν συνόρων της Βουλγαρίας θα αποτελέσει εξοντερικό σύνορα της Ένωσης. Το γεγονός αυτό θα απαιτήσει ενίσχυση τονν ελέγχονν στα σύνορα (βλ. ειδικό κεφάλαιο για τα τελωνεία). Λαμβανομένης υπόψη της συνολικής αξιολόγησης της εξέλιξης και του ρυθμού τονν εργασιών στους διάφορους σχετικούς τομείς, δεν υπάρχει σήμερα καμία αμφιβολία ότι η Βουλγαρία θα είναι σε θέση, μεσοπρόθεσμα, να υιοθετήσει και να εφαρμόσει το σύνολο τονν αναγκαίονν πράξεονν για την κατάργηση τονν ελέγχονν στα εσοντερικά σύνορα και τη μεταφορά τονν εν λόγον ελέγχονν στα εξοντερικό σύνορα της Ένωσης. 5. Η Βουλγαρία οφείλει ακόμη να θεσπίσει σημαντικά στοιχεία του κεκτημένου που αφορά την εσωτερική αγορά. Θα απαιτηθούν σοβαρές προσπάθειες για να καταστεί ικανή να θεσπίσει και να εφαρμόσει τη νομοθεσία της εσωτερικής αγοράς και να συστήσει τους μηχανισμούς που είναι αναγκαίοι για την εφαρμογή της. Προς το παρόν, δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο να είναι ικανή η Βουλγαρία να συμμετάσχει πλήρονς στην εσοντερική αγορά μεσοπρόθεσμα. Ανταγωνισμός Η πολιτική ανταγωνισμού της Ευρονπαϊκής Κοινότητας απορρέει από το άρθρο3 στοιχείο (ζ) της συνθήκης, το (νποίο προβλέπει ότι η Κοινότητα διαθέτει ένα καθεστώς που εξασφαλίζει ανόθευτο ανταγωνισμό) μέσα στην εσωτερική αγορά Οι κύριοι τομείς εφαρμογής είναι οι συμπράξεις επιχειρήσεονν (anti-trust) και οι κρατικές ενισχύσεις. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει την εφαρμογή καθεστώτος ανταγωνισμού στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και της Βουλγαρίας, βάσει των κριτηρίων που προβλέπονται στα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης (συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων/καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσεως) και στο άρθρο 92 (κρατικές ενισχύσεις), καθώς και την εφαρμογή κανόνων στους τομείς αυτής που πρέπει να εγκριθούν εντός 3 ετών αφότου τεθεί σε ισχύ η συμφωνία. Επιπλέον, προβλέπει ότι 52 η Βουλγαρία θα καταστήσει την νομοθεσία της συμβατή μ,ε την κοινοτική στον τομέα του ανταγοννισμού. Το Λευκό Βιβλίο αναφέρεται στην προοδευτική εφαρμογή τονν ανοντέρον διατάξεονν, καθώς και εκείνονν τοτ) κανονισμού για τις συγκεντρο'νσεις (4064/89) και τονν άρθρων 37 και 90 (μονοπο'νλκχ και ειδικά δικαιο'νματα). Συνοπτική περιγραφή Η ισχύουσα νομοθετική βάση όσον αφορά τη νομοθεσία για τον ανταγοννισμό είναι ο νόμος για την προστασία του ανταγοννισμού (Μάιος 1991), ο οποίος περιέχει τις βασικές ρήτρες για τις περιοριστικές πρακτικές, την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, τον έλεγχο συγκεντρο'νσεονν και βασικές διατάξεις για τους διαδικαστικούς κανόνες. Νέο νομοσχέδιο για την προστασία του ανταγοννισμού (PCA) αποσκοπεί στη δημιουργία, με μεγαλύτερη ακρίβεια, των προϋποθέσεων για ελεύθερη επιχειρηματική δραστηριότητα σε όλους τους τομείς, ελεύθερη διαμόρφωση τιμών και την προστασία τονν συμφερόντονν τονν καταναλοντονν. Θα παράσχει επίσης προστασία έναντι της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσεονς στην αγορά, καθώς και έναντι αθέμιτου ανταγοννισμού και άλλονν δράσεονν που μπορεί να έχουν περιοριστική επίπτονση στις εσοντερικές αγορές. Ο νόμος του 1991 συνιστά την επιτροπή για την προστασία τον ανταγωνισμού (CPC), η οποία είναι επιφορτισμένη με. την επιβολή της πολιτικής ανταγοννισμού της Βουλγαρίας. Στις 25 Οκτωβρίου 1996, δημιουργήθηκε ο οργανισμός παρακολούθησης τονν κρατικών ενισχύσεων, στο πλαίσιο τινυ υπουργείου οικονομικών. Δεν έχουν όμως θεσπιστεί κανόνες σχετικά με τη λειτουργία του. Ο υπάρχων κατάλογος κρατικονν ενισχύσεονν αποτελεί βήμα προς τη διαφάνεια. Παρόλα αυτά, χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες όσον αφορά το γενικό ποσό που χορηγήθηκε, την ανάλυση ανά τομέα, τους στόχους, τη μορφή των ενισχύσεων που δόθηκαν και, πιο συγκεκριμένα, τις χρηματοοικονομικές σχέσεις μεταξύ του κράτους και των κρατικο'νν επιχειρήσεονν. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικών Οι προϋποθέσεις οικονομικού ανταγοννισμού δεν υπάρχουν πλήρως προς το παρόν. Η σύσταση της επιτροπής για την προστασία του ανταγοννισμού υπήρξε αργή. Η εντολή λειτουργίας της και οι οικονομικοί της πόροι πρέπει να ενισχυθούν. Όσον αφορά τις δημόσιες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις με ειδικά και αποκλειστικά δικαιώματα, ορισμένοι τομείς προχονρούν γρηγορότερα σε σχέση με άλλους. Η ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών είναι υπό εξέλιξη, ενώ άλλοι τομείς, όπως οι μεταφορές, οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, οι ενεργειακές πολιτικές προς την κατεύθυνση αυτή έχουν διαμορφωθεί. Ο τομέας ηλεκτρικής ισχύος, οινοπνεύματος, πετρελαίου, άλατος και εξόρυξης άνθρακα εξακολουθούν να είναι κρατικά μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, η Βουλγαρία, στην παρούσα φάση, δεν πληροί τις απαιτήσεις αξιόπιστου ελέγχου κρατικονν ενισχύσεων. Δεν υπάρχουν προς το παρόν κανόνες για την παρακολούθηση τονν κρατικών ενισχύσεων και η απαιτούμενη δκκράνεια όσον αφορά τη χορήγηση κρατικο'νν ενισχύσεων δεν έχει επιτευχθεί ακόμη. Επόμενονς, δεν είναι δυνατόν να εξεταστεί κατά πόσον η χορηγούμενη κρατική ενίσχυση είναι συμβατή με τους κοινοτικούς κανόνες για τις 53 κρατικές ενισχύσεις. Από το 1996, έχει επιτευχθεί πρόοδος. Η κρατική ενίσχυση προς τις 135 κυριότερες ζημιογόνες κρατικές επιχειρήσεις και δημόσιες επιχειρήσεις (οι οποίες αποτελούν περίπου 78% τονν συνολικών ζημιο'νν από εταιρείες κρατικής ιδιοκτησίας το 1995) έχει μειονθεί σημαντικά και έχει καταστεί διαφανής, (ίε περιπτο'νσεις όπου εξακολουθεί να χορηγείται. Οι τιμές τονν υπηρεσιο'νν που παρέχουν οι δημόσιες επιχειρήσεις κοινής ονφελείας για τον ηλεκτρισμό, το φυτικό αέριο, τα υγρά καύσιμα, το νερό και τις τηλεπ;ικοινο>νίες έχουν αυξηθεί σε επίπεδα ανακτήσεονς κόστους' εξακολουθούν να υπάρχουν κρατικές ενισχύσεις για την κεντρική θέρμανση συνοικιο'νν και τις δημόσιες μεταφορές, θα είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί αρχή παρακολούθησης, της οποίας ο ρόλος και οι εξουσίες θα ορίζονται σαφο'νς πρέπει να καταβληθεί σημαντική προσπάθεια ο'νστε να δημιουργηθεί κατάλογος κρατικο'νν ενισχύσεων, σύμφοννα με την κοινοτική πρακτική. Επιπλέον της εγκρίσεονς νομοθεσίας επαρκο'νς παρεμ(ρερούς προς εκείνη της ΕΚ, η αξιόπιστη επιβολή της νομοθεσίας για τον ανταγοννισμό απαιτεί τη δημιουργία αποτελεσματικονν αρχο'νν anti-trust και παρακολούθησης κρατικο'νν ενισχύσεονν. Είναι επιπλέον απαραίτητο, το δικαστικό σύστημα, η δημόσια διοίκηση και οι σχετικοί οικονομικοί παράγοντες να έχουν επαρκή κατανόηση της νομοθεσίας και της πολιτικής περί ανταγοννισμού. Συμπέρασμα Στον τομέα κατά των συμπράξεων επιχειρήσεων, η Βουλγαρία έχει σημειώσει κάποια πρόοδο όσον αφορά τις θεσμικές και τις νομοθετικές απαιτήσεις. Ωστόσο, η επιβολή της εφαρμογής και ο έλεγχος της νομοθεσίας θα απαιτήσουν συνεχείς διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Στον τομέα τονν κρατικών ενισχύσεων, η πρόοδος υπήρξε περιορισμένη σε όλους τους τομείς, παρά τις βελτιο'νσεις από τα μέσα του 1996. Είναι απαραίτητες σημαντικές προσπάθειες για να τηρηθούν οι απαιτήσεις αξιόπιστου ελέγχου τονν κρατικο'νν ενισχύσεονν, ιόίονς όσον αφορά τη διαφάνεια (ίτη χορήγηση κρατικο'νν ενισχύσεονν και την δημιουργία αποτελεσματικής αρχής παρακολουθήσεονς τονν κρατικο'νν ενισχύσεονν με επαρκείς αρμοδιότητες για να παρακολουθεί τις κρατικές ενισχύσεις και προσονπικό με επαρκή προσόντα. Επιπλέον, φαίνεται ότι (ίε ορισμένους τομείς νπάρχονν αποκλειστικά ή ειδικά δικαιώματα, τα οποία δεν είναι συμβατά με το κοινοτικό κεκτημένο. Τα προβλήματα αυτά πρέπει να αντιμετονπισθούν στο εγγύς μέλλον. θα είναι απαραίτητη στενή συνεργασία με την Επιτροπή. 3. 2 Καινοτομία Κοινωνία των πληροφοριονν Η παρούσα κατάσταση Οι οικονομικές και κοινοννικές επιπτο'νσεις που κατέστησαν δυνατές από το συνδυασμό της τεχνολογίας τονν πληροφοριονν και τονν τηλεπικοινωνιών είναι μεγάλες. Αν και η Βουλγαρία έπαιξε κυρίαρχο ρόλο στην παραγωγή της τεχνολογίας πληροηνοριο'νν της Comccon, οι δυνατότητες αυτές δεν αποδείχθηκαν αποτελεσματικές, λόγον της έλλειψης τεχνολογικής και μεταποιητικής τεχνολογίας. Ωστόσο, πριν από το 1989, η γενική μόρ(ρωση (χποτελούσε προτεραιότητα. Το αποτέλεσμα φαίνεται να είναι ότι η ζήτηση για υπολογιστές έχει εκτιναχθεί πέραν των κανονικο'νν προσδοκιο'νν, δεδομένου του κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Η ύπαρξη ξενίων 54 υπολογιστούν (ίτο Interne! (25. 000 ισοδύναμο προς 0,4 ανά 1000 κατοίκους), ονς σχετικά μέτρο ανάπτυξης προς την ΚΙ Ι, δείχνει ότι η Βουλγαρία δεν έχει φθάσει ακόμα στις θέσεις, στις οποίες είχε φθάσει η μέση χο'νρα της ΕΕ πριν (χπό δύο χρόνια. Εάν οι συνδέσεις στο Internet ακολουθήσουν τον ίδιο ρυθμό ανάπτυξης, η υποδομή τονν τηλεπικοινοννιο'νν, η οποία προς το παρόν βρίσκεται περίπου 7 χρόνια πίσο) από τον μέσο όρο της ΕΕ, μπορεί να εξακολουθήσει να (χποτελεί τροχοπέδη για τις εξελίξεις της ΚΙ Ι. Συμπέρασμα Δεδομένου ότι η προσέγγιση στην έγκαιρη ελευθέρονση είναι διστακτική και το κατά κεφαλήν ΑΕΙ Ι είναι ένα από τα χαμηλότερα στην περιοχή, μπορεί να αναμένεται ότι οι δυνατότητες της κοινόννίας τονν πληροφοριονν θα υλοποιηθούν αργότερα (ίε σχέση με τον μέσο όρο τονν χονρο'νν της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρο'νπης. ΕκπαίΟευσΐΐ. κατάρτιση και νεολαία Τα άρθρα 126 και 127 της συνθήκης ΕΚ προβλέπουν ότι η Κοινότητα συμβάλλει επιπέδου και στην εφαρμογή πολιτικής στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επαγγελματικής κατάρτισης που αποσκοπεί στην προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης της παιδείας καθο'νς και στην ενίσχυση της προσαρμογής στις μεταλλαγές της βιομηχανίας και στην προσαρμοστικότητα της αγοράς εργασίας με την ανάπτυξη πολιτικών επαγγελματικής κατάρτισης. Η ευρωπαϊκή συμφοννία προβλέπει συνεργασία για τη βελτίονση του επιπέδου της εκπαίδευσης και τονν επαγγελματικο'νν προσόντονν. Το Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει μέτρα στον εν λόγον τομέα. Συνοπτική περιγραφή Οι δαπάνες της Βουλγαρίας για την εκπαίδευση ανέρχονται (ίτο 4,0 % του ΑΕΠ και αντιστοιχούν στο 1,6 % του κρατικού προϋπολογισμού. Υπάρχουν 190. 000 μαθητές, 240. 000 φοιτητές και 105. 000 διδάσκοντες στη Βουλγαρία. Ένα κύριο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης σχετίζεται με τα σοβαρά οικονομικά προβλήματα της Βουλγαρίας λόγω των οποίων συρρικνώθηκαν οι χορηγήσεις από τον προϋπολογισμό (από 6,1% του ΑΕΠ το 1992 σε 4,5% το 1995) με αποτέλεσμα να παρουσιαστούν, κατά καιρούς, οξείες καταστάσεις έλλειψης τονν απαραίτητων ποσών για τη λειτουργία των σχολείων, την παροχή σχολικών βιβλίων και την καταβολή των μισθών των καθηγητών. Τα οικονομικά προβλήματα δεν παρεμπόδισαν την πραγματοποίηση βημάτων προς τη μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος σε όλα τα επίπεδα. Καθοριστικής σημασίας νομοθετήματα υπήρξαν τα σχετικά με τις κρατικές απαιτήσεις για την εκπαίδευση του 1991 (στόχοι και (χπονομές τίτλονν στον τομέα της εκπαίδευσης), την ακαδημαϊκή ανεξαρτησία του 1990 και την ανο'ντερη εκπαίδευση του 1995. Το τελευταίο αποτέλεσε τη βάση για τη θέσπιση του Εθνικού Οργανισμού για την Αξιολόγηση και Πιστοποίηση της Ανο'ντατης Εκπαίδευσης, η σύσταση του οποίου έγινε το 1996, και για την μετατροπή τονν σχολο'νν ανοντερης εκπαίδευσης σε ιδρύματα ανόντατης εκπαίδευσης και τον εξορθολογισμό τους. Η αλλαγή τονν προγραμμάτων σπουδο'νν στη δευτεροβάθμια και μετα-δευτεροβάθμια εκπαίδευση εστιάζεται στην αύξηση της έμφασης στην επαγγελματική κατάρτιση η οποία παρακολουθείται από τις περιφερειακές επιθεωρήσεις εκπαίδευσης. 55 Σοβαρή πρόκληση αποτελεί η συνέχιση της επαγγελματικής κατάρτισης εξαιτίας της διακοπής λειτουργίας τονν εκπαιδευτικό νν κέντρο νν στις κρατικές επιχειρήσεις και της αύξησης της ανεργίας. Έχουν θεσπιστεί προγράμματα για την ένταξη τονν νέονν στην αγορά εργασίας και για την καταπολέμηση του φαινομένου της εγκατάλειψης των σπουδών και του κοινοννικού (χποκλεισμού. Το πρόγραμμα Tempus έχει συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της μεταρρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έχει δημιουργήσει τη βάση για τη συνεργασία με τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της ΕΕ. Περίπου 14,0 % του συνολικού πληθυσμού της Βουλγαρίας είναι ηλικίας 15 έονς 25 ετών. Οι οργανο'νσεις νέονν της Βουλγαρίας συμμετέχουν (ίε δραστηριότητες της ευρωπαϊκής νεολαίας από το 1990. Από το 1995, η συνεργασία τονν νέονν είχε συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα Νέοι για την Ευρο'νπη. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικονν για οι πρωτοβουλίες Οι κύριες προκλήσεις για την εκπαίδευση και το σύστημα κατάρτισης είναι να της συνεχιστούν χρηματοδότησης και τονν αναλυτικο'νν προγραμμάτονν σπουδών οι οποίες αναπτύχθηκαν τα τελευταία έτη, παρά το ιδιαίτερα αντίξοο δημοσιονομικό και οικονομικό περιβάλλον. Ειδικοί τομείς που απαιτούν προσοχή είναι η περαιτέρο) μεταρρύθμιση της χρηματοδότησης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, οι προσπάθειες αναβάθμισης της γνο'νσης και τονν δεξιοτήτονν του διδακτικού προσωπικού καθο'νς και οι απαιτήσεις εκπαιδευτικής υποδομής. τη μεταρρύθμιση των δομών, Η αποδοτικότητα του συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης θα εξαρτηθεί από τον προσδιορισμό τονν τάσεονν της οικονομίας και της αγοράς εργασίας και από δραστήριες πολιτικές για την αγορά εργασίας βασισμένες στην αρχή της δια βίου εκπαίδευσης. Παραμένει αναγκαίο να καταβληθεί ειδική προσπάθεια για να καταπολεμηθεί, μέσον της κατάρτισης, ο κοινοννικός αποκλεισμός τονν νέθ)ν και τονν νεοεισερχόμενονν στην ανεργία. Ο κοινοννικός διάλογος για την εκπαίδευση και την κατάρτιση πρέπει να ενισχυθεί. Η ικανότητα της Βουλγαρίας να εποχρεληθεί πλήρονς (χπό τα σχετικά κοινοτικά προγράμματα θα εξαρτηθεί από την κατάσταση της οικονομικής ανάπτυξης της Βουλγαρίας και από την επακόλουθη βελτίωση της οικονομικής θέσης του τομέα της εκπαίδευσης και κατάρτισης. Συμπέρασμα Με προοπτική την προσχώρηση, δεν αναμένονται σοβαρά προβλήματα στους εν λόγον τομείς. Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη Οι δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης σε κοινοτικό επίπεδο, όπως προβλέπεται από τη Συνθήκη και το πρόγραμμα πλαίσιο, αποσκοπούν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, την ποιότητα ζωής, καθώς και στην υποστήριξη της αειφόρου ανάπτυξης, της προστασίας του περιβάλλοντος και λοιπο'νν κοινών πολιτικο'νν. 56 Στην Ευρονπαϊκή συμφοννία και στο συμπληρονματικό της προντόκολλο προβλέπεται συνεργασία στους τομείς αυτούς, ιδίονς μέσον συμμετοχής (ίτο πρόγραμμα πλαίσιο. Το Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει άμεσα μέτρα στο πεδίο αυτό. Συνοπτική περιγραφή Η κυβερνητική στήριξη διοχετεύεται προς τα ινστιτούτα της Ακαδημίας Επιστημών ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθο'νς επίσης και υπό μορφή και τα προγραμμάτονν του Υπουργείου Παιδείας, χρηματοδότησης στα. πλαίσια Επιστημο'νν και Τεχνολογίας καθο'νς και του Υπουργείου Βιομηχανίας. Η συνολική δ(χπάνη στο πεδίο αυτό ανήλθε (ίε ποσοστό 0,62% του ΑΕΠ κατά το 1995 (μείωση, σε σχέση με το ποσοστό 1,13% κατά το 1993), ενο'ν ο αριθμός του προσωπικού παρουσίασε πτο'νση περίπου 18% κατά την περίοδο 1990-1995. Μεγάλης έκτασης μείωση παρατηρήθηκε επίσης στον αριθμό των ερευνητών που απασχολούνται σε βιομηχανικές ερευνητικές μονάδες. Οι πρωτοβουλίες στον ιδιωτικό τομέα είναι περιορισμένες και η βασική και εφαρμοσμένη έρευνα διεξάγεται κατά κύριο λόγο από την Βουλγαρική Ακαδημία των Επιστημών, τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα ή ερευνητικές μονάδες και δημόσιες επιχειρήσεις. Το 1992 άρχισε η τακτική συνεργασία με την Ευρονπαϊκή Κοινότητα, στο τρίτο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Έονς το'νρα, η συνεργασία επικεντρο'νθηκε κυρίονς στο πρόγραμμα COPERNICUS (ειδικό πρόγραμμα για συνεργασία με χο'νρες της ΚΛΕ και Νέα Ανεξάρτητα Κράτη) και παραμένει (ίε χαμηλά επίπεδο όσον αφορά τη συμμετοχή (ίτο 4ο πρόγραμμα πλαίσιο. Οι στατιστικές (ίτο πεδίο αυτό δεν συμβαδίζουν ακόμα με τα πρότυπα του ΟΟΣΑ. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Έως τώρα παρατηρείται έλλειψη στρατηγικής κατεύθυνσης της πολιτικής. Η υφιστάμενη υποδομή και τα ερευνητικά ιδρύματα υπέστησαν σοβαρά πλήγματα από την απουσία οικονομικών μεταρρυθμίσεων. · Απαιτούνται πολιτικές για την ενθάρρυνση της καινοτομίας και τη δημιουργία μικρομεσαίων επιχειρήσεων, καθώς και για την παροχή του ορορολογικού περιβάλλοντος που θα ενθαρρύνει την τεχνολογική καινοτομία και ανάπτυξη. Η Βουλγαρία θα πρέπει να ασχοληθεί με την οργάνωση του τομέα, ο οποίος επί του παρόντος είναι (ίε μεγάλο βαθμό (ίυγκεντροντικός, και να λάβει τα απαραίτητα διοικητικά και δημοσιονομικά μέτρα για την προαγονγή και περαιτέρον ενθάρρυνση της συμμετοχής (ίε κοινοτικά προγράμματα. θα πρέπει επίσης να μελετηθούν τα κριτήρια που διέπουν την διανομή τονν επιχορηγήσεονν της κεντρικής κυβέρνησης, η κατάλληλη αξιολόγηση και ο συντονισμός τονν έργονν στον δημόσιο και τον ιδιοντικό τομέα, και η παραγωγή συναφο'νν στατιστικο'νν. Η μεγαλύτερη πρόκληση για τη Βουλγαρία είναι ο περιορισμός της ευρύτατης παρουσίας του κράτους στην οικονομία. Εάν δεν πραγματοποιηθούν ριζικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις, οι δομές θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από κυβερνητικές αποφάσεις και χρηματοδοτική στήριξη. Η ανταγοννιστικότητα του όλου συστήματος παραμένει χαμηλή και δεν παρέχει τη δυνατότητα πλήρους 57 τονν βούλγαρο w επιστημόνονν σε δραστηριότητες διεθνούς συμμετοχής συνεργασίας. Συμπέρασμα θα απαιτηθούν μεγαλύτερες προσπάθειες ο'νστε η βουλγαρική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη να καταστούν αποτελεσματικές και ανταγοννιστικές (ίε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στην προοπτική της προσχο'νρησης δεν αναμένονται, ωστόσο, μείζονα προβλήματα (ίτο πεδίο αυτό. Τηλεπικοινωνίες Οι στόχοι της κοινοτικής πολιτικής για τις τηλεπικοινοννίες είναι η εξάλειψη εμποδίων στην αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς όσον αφορά τον τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, υπηρεσίες και δίκτυα, το άνοιγμα ξένονν αγορών στις εταιρίες της ΕΕ και η επίτευξη καθολικά διαθέσιμων συγχρόνων υπηρεσιών για τους κατοίκους και τις επιχειρήσεις της ΕΕ. Αυτά επιτυγχάνονται με την εναρμόνιση των πρότυπων και των προϋποθέσεων για τις προσφορές υπηρεσιών, την ελευθέρωση των αγορών για τερματικά, υπηρεσίες και δίκτυα και την έγκριση των απαραιτήτων ρυθμιστικών μέσονν. Οι οδηγίες και οι πολιτικές που απαιτούνται για την επίτευξη αυτο'νν, έχουν το'νρα θεσπιστεί, αλλά η ελευθέρωση της δημόσιας φοννητικής τηλεφοννίας και η λειτουργία της σχετικής υποδομής πρόκειται να μετατεθεί κατά ένα ή δύο έτη μετά το 1998 σε ορισμένα κράτη μέλη. II ευρονπαϊκή συμφοννία προβλέπει συνεργασία, που αποσκοπεί στην ενίσχυση προτύπονν και πρακτικό>ν προς τα κοινοτικά επίπεδα στις τηλεπικοινοννίες και στις πολιτικές για τα ταχυδρομεία, την τυποποίηση, τις ρυθμιστικές προσεγγίσεις και τον εκσυγχρονισμό της υποδομής. Το Λευκό Βιβλίο επικεντρο'ννεται στην προσέγγιση της ρύθμισης, των δικτύονν και τονν υπηρεσιο'νν ακολουθούμενη από περαιτέρω βήματα που διασφαλίζουν τη βαθμιαία ελευθέρονση του τομέα. Συνοπτική περιγραφή εταιρίες κρατικής ιδιοκτησίας, η Βουλγαρική Εταιρεία Υπάρχουν δύο (BTC) και η Βουλγαρική Ταχυδρομική Εταιρεία (BPC). Οι Τηλεπικοινωνιών εταιρείες αυτές επιτηρούνται από την επιτροπή ταχυδρομείων και τηλεπικοινωνιών (CPT) η οποία αποτελεί κυβερνητικό οργανισμό ισοδύναμο προς υπουργείο, αλλά χωρίς αντιπροσονπεία στο συμβούλιο υπουργο'νν. Η BTC έχει αποκλειστικά δικαιο'νματα μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2005, όσον αφορά την πρόσβαση (ίτο δίκτυο τηλεπικοινοννιο'νν και μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2003, όσον αφορά την παροχή υπηρεσιο'νν φοννητικής τηλεφοννίας. Υπάρχουν δύο αδειούχοι (ρορείς υπηρεσιο'νν κινητής τηλεφοννίας (ένα αναλογικό και ένα ψηφιακό δίκτυο με περίπου 40000 συνδρομητές), οι οποίοι πρέπει να χρησιμοποιούν την υποδομή της οποίας ιδιοκτήτης είναι η I3TC προετοιμάζεται διαδικασία δημοπρατήσεως για δεύτερο δίκτυο GSM. Μετά από διαδικασία υποβολής προσίρορο'νν, έχουν πάρει άδεια τρεις εθνικοί και πέντε περιφερειακοί (ρορείς τηλεειδοποίησης, καθο'νς και τρεις φορείς μετάδοσης όεδομένονν. Η Βουλγαρία διαθέτει σχετικά καλά ανεπτυγμένο τηλεπικοινοννιακό δίκτυο, με ποσοστό τηλεφωνικής διείσδυσης 37,5% τον Ιανουάριο 1997 (προγραμματίζεται περίπου 40% για το έτος 2000). Ο μέσος χρόνος αναμονής για τηλεφωνική σύνδεση είναι παρωχημένου ηλεκτρομηχανικού σχεδιασμού, ο οποίος τώρα πρέπει να αντικατασταθεί πλήρως. Έχουν ξεκινήσει επενδύσεις στην ψηφιοποίηση (μέχρι το Μάρτιο 1997 είχε επιτευχθεί ψηφιοποίηση 2,8%), αλλά το έσοδο από τα τέλη δεν είναι επαρκώς 18 μήνες. Μεγάλο εξοπλισμού μέρος είναι του 58 υψηλό ο'νστε ν(Χ επιτρέπει ταχεία πρόοδο. II κυβέρνηση προγραμματίζει να επιτύχει τα τρέχοντα επίπεδα διείσδυσης και ψηφιοποίησης της ΙΈ εντός 15 ετο'νν. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με οικονομική επανεξισορρόπηση τονν τιμολογίων, περαιτέρω ελευθέρωση, ανταγωνισμό και επενδύσεις. Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να ιδιωτικοποιήσει πλειοψηφία μετοχών της BTC, κατά πάσα πιθανότητα άνω του 50%, ξεκινώντας στις αρχές του 1998. Η BPC είναι υποχρεονμένη δια νόμου να παραδίδει επιστολές, δέματα, χρηματικές εντολές και να διανέμει εφημερίδες και περιοδικά. Αρκετοί εθνικοί και διεθνείς (ρορείς προσφέρουν επικερδείς υπηρεσίες διεθνούς ταχυδρομείου και την παράδοση περιοόικο'νν σε μεγάλες πόλεις, χονρίς υποχρεο'νσεις. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί οικονομικές απο'νλειες στον εθνικό φορέα. Ο ανταγοννισμός πρέπει να ρυθμιστεί καλύτερα. II BPC θα χρειαστεί αυξημένα έσοδα, προκειμένου να διατηρήσει καθολική υπηρεσία και να ανταγοννιστεί αποτελεσματικά. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικών Βαθμός απελευθέρωσης Σύμφοννα με τις δεσμεύσεις κατά τις διαπραγματεύσεις του Λιεθνούς Οργανισμού Εμπορίου (WTO) το 1997, η κυβέρνηση πρόκειται να καταργήσει τα αποκλειστικά δικαιώματα της βουλγαρικής εταιρείας τηλεπικοινοννιο'νν (BTC) όσον αφορά την πρόσβαση (ίτο τηλεπικοινοννιακό δίκτυο μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2005 και όσον αφορά την παροχή φοννητικής τηλε(ροννίας μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2003. Υπάρχουν δύο αδειούχοι (ρορείς κινητής τηλεφωνίας, ένας για αναλογικό και ένας για ψηφιακό δίκτυο (GSM). Προγραμματίζεται η χορήγηση αδείας για δεύτερο δίκτυο GSM, αλλά δεν έχει αναφερθεί ακόμη χρονοδιάγραμμα. Έχουν αδειοδοτηθεί τρεις εθνικοί και πέντε περιφερειακοί φορείς τηλεειδοποίησης, καθώς και τρεις φορείς μετάδοσης δεδομένων. Επιπλέον, τρεις εταιρείες παρέχουν δημόσια τηλέφωνα έναντι πληρονμής και έξι (ρορείς παρέχουν υπηρεσίες μικροτερματικού (VSAT). Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να ιδιοντικοποιήσει εν μέρει την BTC για πλειοψηφία μετοχο'νν. Προσέγγιση στη νομοθεσία της ΙίΚ Πρόκειται να υποβληθεί νέο νομοσχέδιο για τις τηλεπικοινοννίες (ίτο νέο κοινοβούλιο τον Ιούλιο 1997 και αναμένεται να ψηφιστεί αργότερα εντός του έτους. Το νομοσχέδιο προβλέπει νέα ρυθμιστική αρχή, η οποία πρόκειται να λειτουργεί υπό την επιτήρηση της επιτροπής ταχυόρομείονν και τηλεπικοινοννιο'νν (CPT). Ο μελλοντικός νόμος καθορίζει καθεστο'νς αόειοόότησης και καθολική υπηρεσία, καθίός και αρχές διασύνδεσης. Οι διατάξεις αυτές θα χρειαστεί να ελεγχθούν όσον αφορά τη συμβατότητα τους με τους κανονισμούς της ΕΕ, αφού η τελική έκδοση του νομοσχεδίου υποβληθεί στο Κοινοβούλιο. Προς το παρόν, χορηγούνται άδεις βάσει δύο αποφάσεων της προηγούμενης υπηρεσιακής κυβέρνησης, που παρέχουν αρμοδιότητα αδειοδότησης στην CPT για προσωρινό διάστημα. Σύμφωνα με τις ισχύουσες συνθήκες, επιτρέπεται τώρα απλή επαναπώληση δυναμικότητας μισθονμένης γραμμής και η παροχή φωνητικής τηλεφωνίας σε κλειστές ομάδες χρηστο'νν. Η παρούσα διοικητική δυναμικότητα, που είναι απαραίτητη για την έκδοση νέονν κανονισμο'νν, προκειμένου να υπάρξει προσαρμογή (ίτο κοινοτικό κεκτημένο και να εφαρμόσει τους κανονισμούς αυτούς στην πράξη, ιδίονς για να παρακολουθήσει τον θεμιτό ανταγοννισμό, φαίνεται ανεπαρκής. Ωστόσο, είναι πιθανόν ότι η 59 δημιουργία νέας ρυθμιστικής αρχής μι*τά την έγκριση του νομοσχεδίου θα βελτιο'νσει την αποτελεσματικότητα της ρυθμιστικής λειτουργίας. Υποδομή Από το 1991 έως το 1996, η διείσδυση της τηλεφωνικής υπηρεσίας αυξήθηκε από 25 γραμμές για 100 κατοίκους στις 37 ανά 100. Προγραμματίζεται να φθάσει 40 γραμμές ανά 100 κατοίκους μέχρι το τέλος του έτους 2000. Οι επενδύσεις στην ψηφιοποίηση προχονρούν αργά και μόνο 2,27% του δικτύου είχε ψηχριοποιηθεί μέχρι το τέλος του 1996. Μεγάλο μέρος του εξοπλισμού είναι παρονχημένου ηλεκτρομηχανικού σχεδιασμού, (ν οποίος τονρα πρέπει να αντικατασταθεί πλήρονς. Ο αριθμός συνδρομητο'νν για την υπηρεσία κινητής τηλεχροννίας στο τέλος του 1995 ήταν περίπου 20500, που ισοδυναμεί σε ποσοστό διείσδυσης 0,23%. Υπάρχουν 75000 συνδρομητές καλονδιακής τηλεόρασης, που εξυπηρετούνται (χπό 87 αδειούχους περκρερεκχκούς (ρορείς, πράγμα που ισοδυναμεί προς 1,28 γραμμές καλωδιακής τηλεόρασης ανά 100 κατοίκους. Οι ξένες επενδύσεις στον τομέα είναι μάλλον περιορισμένες και επικεντρώνονται στις ακόλουθες μεσαίες επιχειρήσεις: εταιρεία ΒΕΤΚΟΜ (50,9% BTC και 49,1% εταιρεία του ΗΒ) και εταιρεία BULFON (34% BTC και 66% ελληνική εταιρεία) που λειτουργούν δημόσια τηλέφοννα έναντι πληρωμής εταιρεία Sprint Business Telecommunications για υπηρεσίες μετάδοσης δεδομένων, ιδιοκτησίας 40% BTC και 60% από εταιρεία τονν HI ΙΑ, Radio Telecommunication Company, ιδιοκτησίας 51% από βουλγαρικές εταιρείες και 49% από εταιρεία του ΗΒ. Ανταγωνιστικότητα του τομέα Το 1995, υπήρχαν 9,4 υπάλληλοι ανά 1000 γραμμές (μέσος όρος (ίε Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ελλάδα είναι περίπου 6,2). Το 1996, οι μη ικανοποιηθείσες αιτήσεις για τηλεψοννική γραμμή έηνθαναν σε. υψηλά επίπεδο και ο μέσος χρόνος αναμονής είναι 18 μήνες. II τιμή κανονικής γραμμής για επιχειρηματικές επικοινοννίες (252 ECU) ευρίσκεται (ίε χαμηλό επίπεδο, σε σύγκριση με τις τιμές στην περιοχή. Το έσοδο ανά γραμμή (ίτο τέλος του 1995 (70 ECU) ευρίσκετο μεταξύ των χαμηλότερων στην περιοχή και αποτελούσε εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό και στην επέκταση του δικτύου. Από τις αρχές του 1997, τα τέλη έχουν καθοριστεί και προσαρμόζονται σε μηνιαία βάση - ώστε να επιτυγχάνεται πλήρης ανάκτηση του κόστους και να διατηρείται επαρκές επίπεδο επενδύσεων και ανεπαρκής συντελεστής εκμετάλλευσης. Ωστόσο, είναι αμφίβολο κατά πόσον οι στόχοι της BTC για την αύξηση της τηλεφωνικής διείσδυσης και των ρυθμών ψηφιοποίησης του δικτύου μπορούν να επιτευχθούν. Αυτό θα καταστήσει επίσης τον φορέα πολύ ευπρόσβλητο σε μελλοντική εισαγονγή ανταγοννισμού στην υποδομή και στη ςχονητική τηλεηνοννία. Συμπέρασμα Η Βουλγαρία πρόκειται να αντιμετονπίσει δυσχέρειες στην εφαρμογή του μοντέλου της ΕΕ για την ελεύθερο ίση τονν τηλεπικοινοννιο'νν, λόγον της αργής ανάπτυξης του τηλεπικοινοννιακού της τομέα και τονν καθυστερήσεονν στον τομέα της ρυθμιστικής μεταρρύθμισης. II ανταγοννιστικότητα του δημόσιου φορέα δικτύου θα εξαρτηθεί σε κρίσιμο βαθμό από την ουσιαστική αύξηση ξένονν επενδύσεονν και την εις βάθος εσωτερική αναδιάρθρωση, με σκοπό ιόίονς τη βελτίονση της εμπορικής ευελιξίας της εταιρείας. 60 Οπτικοακουστικός τομέας τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς, ανεξάρτητα Στη πλαίσιο της ε. οονιερικής αγοράς, το κεκτημένο του οπτικοακουστικού τομέα αποβλέπει στην παροχή και την ελεύθερη κυκλοφορία τονν οπτικοακουοτικο'νν υπηρεσιο'νν στην ΕΕ, καθο'νς κ(χι (ίτην πρ<νο'νθηση της ευρονπαϊκής παραγονγής προγραμμάτονν. II οδηγία για την τηλεόραση χονρίς σύνορα, η οποία ισχύει για τρόπο όλους μετάδοσης (επίγεια, δορυηνορική, καλωδιακή) ή τον ιόιοντικό ή δημόσιο χαρακτήρα τους, εμπεριέχει το κεκτημένο αυτό και καθορίζει τους βασικούς κανόνες σχετικά με τις διασυνοριακές τηλεοπτικές μεταδόσεις. Τα κύρια σημεία είναι: να εξασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία τονν τηλεοπτικών εκπομπών σε όλα τα κράτη μέλη' να προωθηθούν η παραγονγή και η διανομή ευρονπαϊκών οπτικοακουστικών έργων (με τη θέσπιση ελάχιστου ποσοστού χρόνου εκπομπής για τα ευρωπαϊκά έργα και τα έργα τονν ανεξάρτητονν παραγονγο'νν) να εξασφαλιστεί η προστασία των ανηλίκων και να επιτραπεί η άσκηση του δικαιο'νματος απάντησης. (χπό τον Η Ευρωπαϊκή συμφοννία εξασηναλίζει τη συνεργασία για την προο'νθηση και τον εκσυγχρονισμό της βιομηχανίας τονν οπτικοακουοτικο'νν μέσονν, καθο'νς και την εναρμόνιση κανονιστικο'νν πτυχο'νν της πολιτικής στον οπτικοακουστικό τομέα. Οι οδηγίες για την τηλεόραση χονρίς σύνορα αποτελούν μέτρο προ'ντης φάσης (ίτο Λευκό Βιβλίο. Συνοπτική περιγραφή Το νομικό πλαίσιο για τον οπτικοακουστικό τομέα καθορίζεται από το νόμο του 1975 περί τηλεπικοινοννιο'νν, το νόμο του 1995 περί όικαιονμάτων εκμετάλλευσης και το νόμο του 1996 για τη ραδιοτηλεόραση. Με τους δύο πρώτους νόμους καθορίζονται οι πόροι και διαδικασίες για την εκχώρηση συχνοτήτων και τη διανομή του ραδιοσήματος, ενο'ν ο τελευταίος καθορίζει την καθιέρωση και λειτουργία των ηλεκτρονικών μέσων μαζικής επικοινωνίας. Επί του παρόντος καταρτίζεται νέος νόμος περί τηλεπικοιναννιών, περιλαμβανομένης και της διανομής του ραδιοσήματος. Ο νόμος περί ραδιοτηλεόρασης ψηφίστηκε από την Εθνοσυνέλευση τον Σεπτέμβριο του 1996, διάφορες διατάξεις του κρίθηκαν όμως νόμος αντισυνταγματικές από το Συνταγματικό Δικαστήριο. Κατά συνέπεια, υχρίσταται το'νρα αναθεο'νρηση και, είτε θα αναδιατυπονθεί πλήρονς είτε θα τροποποιηθεί (ίε μεγάλο βαθμό. Έονς τότε, τα ηλεκτρονικά μέσα μαζικής επικοινοννίας θα διέπονται από την προηγούμενη, ατελή μορφή του νόμου που ψηφίστηκε το Σεπτέμβριο του 1996. Ο κύριος τηλεοπτικός φορέας είναι η Βουλγαρική Εθνική Τηλεόραση, ο μόνος εγχώριος φορέας με εθνική κάλυψη. Υπάρχει, ονστόσο, αυξανόμενος αριθμός τοπικών ιδιοντικο'νν καναλιο'νν. Το κρατικό μονοπώλιο στην κινηματογραφική παραγονγή καταργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Το Εθνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ) έχει τώρα αναλάβει την προώθηση της βουλγαρικής κινηματογραφίας, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής και διανομής ταινιών. Κατά το 1996 το ΕΚΚ έλαβε κρατική επιχορήγηση ύψους 547. 000 ECU. Ο κλάδος της διανομής κινηματογραφικών ταινιών κυριαρχείται από σειρά μικρο'νν ανεξαρτήτων εταιρειών αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες διανομής κινηματογραφικών ταινιών δεν έχουν ακόμη ανοίξει γραφεία στη Βουλγαρία. 61 Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Στον οπτικοακουστικό τομέα της Βουλγαρίας επιχειρείται ανασυγκρότηση μετά τις μεγάλες αναταραχές των τελευταίων ετών. Ο τομέας αυτός αναπτύσσεται ταχύτατα και μεταβάλλεται συνεχο'νς. Η ικανότητα του να προσαρμοστεί στο κεκτημένο θα εξαρτηθεί από τη βελτίωση των δυνατοτήτων της βιομηχανικής παραγωγής προγραμμάτων, ώστε να αντιμετωπιστούν οι σημαντικές προκλήσεις που θα προκύψουν από το αναπροσαρμοσμένο κανονιστικό πλαίσιο. Η βουλγαρική νομοθεσία στον οπτικοακουστικό τομέα δεν συμβαδίζει πλήρως με τις κοινοτικές απαιτήσεις παραμένουν ελλείψεις σε θέματα δικαιοδοσίας, στην προώθηση των ευρωπαϊκών έργων, καθώς και σε πτυχές που αφορούν τη διαφήμιση. Συμπέρασμα Υπό την προϋπόθεση ότι τα απαραίτητα νομικά μέτρα θα αντιμετωπιστούν με επαρκή σπουδή και θα συνοδευτούν από τις απαραίτητες διαρθρωτικές προσαρμογές της βιομηχανίας, είναι εύλογο να αναμένεται ότι η Βουλγαρία θα είναι σε θέση, μεσοπρόθεσμα, να ανταποκριθεί στις κοινοτικές απαιτήσεις στον οπτικοακουστικό τομέα. 3. 3 Oικovoμικέc και δημοσιονομικές υποθέσεις Οικονομική και Νομισματική Ένωση Μέχρι την εποχή ένταξης της Βουλγαρίας, θα έχει αρχίσει το τρίτο στάδιο της ΟΝΕ. Αυτό θα προκαλέσει σημαντικές αλλαγές για όλα τα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων εκείνων που δεν συμμετέχουν στη ζώνη του εύρω. Όλα τα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων των νέων, θα συμμετάσχουν πλήρως στην οικονομική και νομισματική ένωση. Οι οικονομικές πολιτικές τους θα αποτελέσουν ζήτημα κοινού ενδιαφέροντος και θα συμμετάσχουν στον συντονισμό τονν οικονομικών πολιτικών (εθνικά προγράμματα σύγκλισης, γενικές οικονομικές κατευθυντήριες υπερβολικού ελλείμματος). Θα κληθούν να τηρήσουν το σύμφοννο σταθερότητας και ανάπτυξης, να απορρίψουν οποιαδήποτε άμεση χρηματοδότηση της κεντρικής τράπεζας προς το έλλειμμα του δημόσιου τομέα και την προνομιούχο πρόσβαση των δημοσίων αρχών προς τα χρηματοπιστωτικά όργανα και να έχουν ολοκληρώσει την ελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίων. επιτήρηση, διαδικασία γραμμές, πολυμερής των ενίσχυση θα απαιτήσει Ένταξη σημαίνει στενότερη νομισματική και συναλλαγματική συνεργασία με την διαρθρωτικών Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό μεταρρυθμίσεων στον τομέα των νομισματικο'νν και των συναλλαγματικονν πολιτικών. Τα κράτη μέλη που δεν συμμετέχουν στη ζώνη του εύρον θα είναι (ίε θέση να ασκούν αυτόνομη νομισματική πολιτική και να συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό σύστημα κεντρικών τραπεζών (ESCB) σε περιορισμένη βάση. Οι κεντρικές τράπεζες τους πρέπει να είναι ανεξάρτητες και να έχουν ως κύριο στόχο τους τη σταθερότητα των τιμών. Η νομισματική πολιτική πρέπει να διεξάγεται με μέσα βασισμένα στην αγορά και πρέπει να είναι "αποτελεσματική", όσον αφορά τη μετάδοση των ωθήσεων της στην πραγματική οικονομία. Επομένως, πρέπει να προωθηθούν μεταρρυθμίσεις, ώστε να αντιμετωπισθούν παράγοντες που εμποδίζουν την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής, όπως η έλλειψη ανταγωνισμού των τομέα, χρηματοπιστωτικών αγορών και το πρόβλημα των "επισφαλών δανείων" στον τραπεζικό τη συναλλαγματική τους πολιτική ως ζήτημα κοινού ενδιαφέροντος και θα είναι σε 62 τα κράτη μέλη θα αντιμετωπίσουν τομέα. Τελικά, όλα ανάπτυξης τραπεζικό έλλειψη στον η θέση να σταθεροποιήσουν τις συναλλαγματικές μηχανισμού που πρόκειται να εγκριθεί. ισοτιμίες τους στο πλαίσιο Δεδομένου ότι η ιδιότητα μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεπάγεται αποδοχή των στόχων της ΟΝΕ, τα κριτήρια σύγκλισης θα χρειαστεί να τηρηθούν από τη Βουλγαρία, αν και όχι απαραιτήτως κατά την ένταξη. Αν και η τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην ΕΕ, εξακολουθούν να αποτελούν κεντρικά σημεία αναφοράς για τις μακροοικονομικές πολιτικές με προσανατολισμό τη σταθερότητα και πρέπει να τηρηθούν εγκαίρως από τα νέα κράτη μέλη σε μόνιμη βάση. Επομένως, είναι απαραίτητη η επιτυχής ολοκλήρωση μετασχηματισμού του συστήματος και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων με προσανατολισμό την αγορά. Η οικονομική κατάσταση και η πρόοδος της Βουλγαρίας έχουν ήδη αναλυθεί σε προηγούμενα κεφάλαια της παρούσας γνώμης. Αξιολόγηση τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η Εθνική Τράπεζα τυπικά είναι ανεξάρτητη από την κυβέρνηση, όσον αφορά τη διαδικασία διορισμού του διοικητού και την άσκηση νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, κατά το παρελθόν, η βουλγαρική Εθνική Τράπεζα επηρεαζόταν από την κυβέρνηση, όσον αφορά τις πολιτικές της για την αναχρηματοδότηση των εμπορικών τραπεζών και τη χρηματοδότηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού. Η χώρα έχει εισαγάγει καθεστώς νομισματικού συμβουλίου (currency board). To καθεστώς αυτό καθορίζει τον όγκο των Leva σε κυκλοφορία ως προς τα διαθέσιμα σε ξένο συνάλλαγμα της Εθνικής Τράπεζας, καθώς και σε χρυσό και έτσι καθορίζει τις παραμέτρους για τη νομισματική πολιτική της Βουλγαρίας. Ο τυπικός στόχος της Εθνικής Τράπεζας είναι η σταθερότητα του βουλγαρικού εθνικού νομίσματος, αλλά με την εισαγωγή του καθεστο'ντος currency board δεν υπάρχουν περιθώρια άσκησης συγκυριακής πολιτικής για τη νομισματική πολιτική της κεντρικής τράπεζας. Τελικά, η Εθνική Τράπεζα είχε κατά το παρελθόν μεγάλη συμμετοχή στη χρηματοδότηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού, αλλά το καθεστώς currency board πρόκειται να καθορίσει πολύ αυστηρό όριο για τη δραστηριότητα αυτή. Τον Ιούνιο 1997, ο νόμος για την Εθνική Τράπεζα τροποποιήθηκε, έτσι ώστε να ενισχύσει την ανεξαρτησία της τράπεζας και τον επιτηρητικό της ρόλο και να προσαρμόσει τις λειτουργίες της προς το καθεστώς currency board. Κατά το παρελθόν, η επίδοση της νομισματικής πολιτικής υπήρξε αποθαρρυντική. Από τις αρχές της μεταβατικής περιόδου, η Εθνική Τράπεζα αντιμετώπισε δυσκολίες στη διατήρηση της σταθερότητας τιμών, κυρίως επειδή το μίγμα πολιτικής ουδέποτε κατευθύνθηκε προς την επίτευξη σταθερής αποπληθωριστικής διαδικασίας. Ωστόσο, αφ' ότου η κυβέρνηση ενέκρινε τον Μάρτιο 1997 πρόγραμμα διαρθρωτικής μεταρρύθμισης, που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ, ο πληθωρισμός σταθεροποιήθηκε. Το πρόγραμμα προβλέπει τη σύσφιξη της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, καθώς και την ιδιωτικοποίηση 6 κρατικών τραπεζών εντός 2 ετών. Το πρόγραμμα άνοιξε το δρόμο για την εισαγωγή του καθεστώτος currency board τον Ιούλιο 1997. Η πτωχευτική νομοθεσία δεν εφαρμόστηκε αποτελεσματικά, αν και η δραστηριότητα των δικαστηρίων αυξήθηκε τους τελευταίους μήνες, με το κλείσιμο μεγάλης τράπεζας. Τον Ιούνιο, η νομοθεσία περί τραπεζών τροποποιήθηκε, έτσι ώστε να εξορθολογιστεί η αδειοδότηση τραπεζών, να βελτιωθούν οι διατάξεις περί λογιστικής και ελέγχων και να ενισχυθούν μέτρα για την αφερεγγυότητα των τραπεζών. Επίσης, η Εθνική Τράπεζα εξέδωσε νέο κανονισμό, που προβλέπει διεθνώς αποδεκτά πρότυπα για την ελάχιστη συνολική κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές εξακολουθούν να παραμένουν υπανάπτυκτες και κατακερματισμένες. Τα επισφαλή δάνεια εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα για τον ασθενή τραπεζικό τομέα, αν και ο υπερπληθωρισμός έχει μειώσει τη σημασία τους. Το νομισματικό συμβούλιο θα 63 λύσει το πρόβλημα αυτό, δεδομένου ότι οι τράπεζες δεν είναι πλέον σε θέση να επωφελούνται της εκτεταμένης αναχρηματοδότησης από την Εθνική Τράπεζα. Το συναλλαγματικό καθεστώς είναι ελεύθερη διακύμανση από το 1991. Λόγω της ελλείψεως διαθέσιμων σε συνάλλαγμα, η Εθνική Τράπεζα συχνά περιόρισε το πεδίο παρέμβασης στην αγορά ξένου συναλλάγματος. Ως εκ τούτου, τα διάφορα επεισόδια νομισματικών κρίσεων συχνά αντιμετωπίσθηκαν αυξάνοντας τα εγχώρια επιτόκια και τα υποχρεωτικά αποθεματικά. Το μη υγιές επεκτατικό μίγμα πολιτικής οδήγησε τη Βουλγαρία σε πορεία υποτίμησης των ισοτιμιών, που συχνά διακοπτόταν από μεγάλες κρίσεις. Η εφαρμογή του καθεστώτος currency board πρόκειται να σταθεροποιήσει τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Συμπέρασμα Είναι πρόωρο να κριθεί κατά πόσον η Βουλγαρία θα είναι σε θέση, μέχρι τον χρόνο ένταξης της, να συμμετάσχει στη ζώνη του έυρω αυτό θα εξαρτηθεί από την επιτυχία της διαρθρωτικής της μεταρρύθμισης που θα επιτρέψει την επίτευξη και τη μόνιμη τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης, τα οποία ωστόσο δεν αποτελούν προϋπόθεση ένταξης. Η συμμετοχή της Βουλγαρίας στο τρίτο στάδιο της ΟΝΕ ονς μη συμμετέχουσας στη ζώνη μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα, ακόμα και μεσοπρόθεσμα. Η χώρα έχει σημειώσει πολύ περιορισμένη μόνο πρόοδο στη μετάβαση σε οικονομία αγοράς. Ωστόσο, το κυβερνητικό πρόγραμμα οικονομικής και διαρθρωτικής μεταρρύθμισης αναμένεται να αποτελέσει ουσιαστική συνεισφορά προς το στόχο αυτό. Επομένως, είναι δύσκολο να υπολογιστεί στην παρούσα φάση πότε η Βουλγαρία, μετά την τελική παύση του καθεστώτος currency board, θα είναι σε θέση να έχει ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα, ικανή να στοχοθετεί τη σταθερότητα τιμών μέσω αποτελεσματικής νομισματικής πολιτικής, βασισμένης σε μέσα αγοράς. Φορολογία Το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα της άμεσης φορολογίας αφορά κυρίως ορισμένες πλευρές του φόρου εισοδήματος εταιρειών και του φόρου εισφοράς. Οι τέσσερις ελευθερίες της συνθήκης ΕΚ επηρεάζουν ευρύτερα τα εθνικά φορολογικά συστήματα. Το κεκτημένο στον τομέα της έμμεσης φορολογίας συνίσταται κυρίως σε εναρμονισμένη νομοθεσία στο πεδίο του φόρου προστιθέμενης αξίας και των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Τούτο περιλαμβάνει την εφαρμογή μη σωρευτικού γενικού φόρου επί της καταναλώσεως (ΦΠΑ), που επιβάλλεται σε όλα τα στάδια ίση της παραγωγής και διανομής αγαθών και υπηρεσιών. Τούτο σημαίνει φορολογική μεταχείριση εγχώριων και μη εγχώριων συναλλαγών (εισαγωγών). Το κεκτημένο στο χώρο του ΦΠΑ περιλαμβάνει επίσης μεταβατικούς διακανονισμούς για τη φορολογία συναλλαγών που συνομολογούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ενώσεως μεταξύ φορολογουμένων. Στο πεδίο των ειδικών φόρων κατανάλωσης, το κεκτημένο περιλαμβάνει εναρμονισμένες φορολογικές δομές και ελάχιστα ποσοστά τελών, όπως και κοινούς κανόνες κατοχής και κίνησης αγαθών υποκείμενων σε εναρμονισμένους ειδικούς φόρους κατανάλωσης (περιλαμβανομένης της χρήσεως καθιέρωση της ενιαίας αγοράς επέφερε την φορολογικών αποθηκών). Η κατάργηση, τον Ιανουάριο 1993, των πάσης φύσεως φορολογικών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα της Κοινότητας. 64 Η αμοιβαία αρωγή μεταξύ των φορολογικών αρχών των κρατών μελών αποτελεί σοβαρό χαρακτηριστικό γνώρισμα της διοικητικής συνεργασίας στην εσωτερική αγορά, η δε αντίστοιχη οδηγία καλύπτει και την άμεση και την έμμεση φορολογία. Η Ευρωπαϊκή συμφωνία περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με την προσέγγιση της νομοθεσίας στον τομέα της έμμεσης φορολογίας. Το Λευκό Βιβλίο περιλαμβάνει στα μέτρα της φάσης Ι εκείνα που συνιστούν τις κυριότερες απαιτήσεις του κεκτημένου στον τομέα της έμμεσης φορολογίας (κατά βάση, όσα μέτρα εφαρμόζονταν στην Κοινότητα μέχρι το 1993), και (ίτα μέτρα της φάσης II εκείνα που είναι επιπλέον αναγκαία για την εφαρμογή του πλήρους κεκτημένου στον τομέα της έμμεσης φορολογίας. Συνοπτική περιγραφή Αμεση Φορολογία Οι δύο οδηγίες περί φορολογίας εταιρειών και η σύμβαση περί διαιτησίας προβλέπουν μηχανισμό εφαρμοζόμενο με βάση την αμοιβαιότητα. Εξ ορισμού δεν μπορεί επομένως να αναμένεται η ύπαρξη σχετικών διατάξεων πριν από την προσχώρηση. Έμμεση φορολογία Οι εισπράξεις από ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης συνέβαλαν συνολικώς στο βουλγαρικό κρατικό προϋπολογισμό με αντίστοιχα ποσοστά 23% και 9% το 1995. Πριν από την κατάθεση του προϋπολογισμού για το 1998, η κυβέρνηση έχει την πρόθεση να υποβάλει μείζον σχέδιο φορολογικών μεταρρυθμίσεων, του οποίου η υλοποίηση μπορεί να μεταβάλει σοβαρά τα ανωτέρω ποσοστά. Φόρος Προστιθέμενης Αξίας Το σημερινό βουλγαρικό σύστημα ΦΠΑ εγκαινιάσθηκε την 1η Ιανουαρίου 1994, και αντικατέστησε τον προηγουμένως ισχύοντα φόρο κύκλου εργασιών. Η Βουλγαρία εφαρμόζει αποκλειστικώς ενιαίο ποσοστό ΦΠΑ ύψους 22%, το οποίο επιβάλλεται στις πάσης φύσεως φορολογητέες συναλλαγές, περιλαμβανομένων των εισαγωγών. Εξαιρούνται από τον ΦΠΑ ορισμένα παρεχόμενα αγαθά και υπηρεσίες, χωρίς όμως δικαίωμα επιστροφής του πιστωθέντος ποσού ΦΠΑ επί των εισροών γι'αυτά. Ωστόσο, ορισμένες ιδαίτερες παροχές εξαιρούνται από τον ΦΠΑ μόνο για πενταετή περίοδο από την ημέρα καθιέρωσης του ΦΠΑ, δηλαδή έως τα τέλη 1998. Οι υποκείμενοι στο φόρο δικαιούνται κατ'αρχήν να εκπέσουν το ποσό ΦΠΑ που κατέβαλαν για αγορές αγαθών και υπηρεσιών για επαγγελματικούς σκοπούς, υπό τον όρο ότι ο φορολογούμενος μπορεί να θεμελιώσει την αξίωση του με τιμολόγιο ορθής καταβολής του ΦΠΑ ή ανάλογο στοιχείο. Εντούτοις, ο βουλγαρικός νόμος για τον ΦΠΑ δεν περιλαμβάνει τυχόν διατάξεις που να επιτρέπουν την επιστροφή φόρου σε υποκείμενα στο φόρο πρόσωπα μη εγκατεστημένα στη χώρα. Ειδικοί φόροι κατανάλωσης Το σημερινό βουλγαρικό σύστημα ειδικών φόρων κατανάλωσης εγκαινιάσθηκε την 1η Απριλίου 1994. Επιβάλλονται ειδικοί φόροι κατανάλωσης σε ευρύ φάσμα προϊόντων, μεταξύ των οποίων και ορισμένα που δεν υπόκεινται σε τέτοιο φόρο στην Κοινότητα (πετρελαιοειδή, οινόπνευμα και αλκοολούχα ποτά και μεταποιημένος καπνός). Από την 1η Ιουλίου 1996 καθιερώθηκαν ποσοστά 65 κίχτ'αξίαν στα περισσότερα προϊόντα, ώστε να προστατευθεί το προϊόν του φόρου σε περιόδους υψηλού πληθονρισμού. Αιχοιβαία αοωγη Η φορολογική υπηρεσία δε υποχρεώθηκε μέχρι τώρα να αναπτύξει την ικανότητα της για αμοιβαία αρωγή με τις φορολογικές αρχές των κρατών μελών, επειδή η αμοιβαία αρωγή αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα που θα είναι εφαρμόσιμο μόνο μετά την προσχώρηση. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Φόρος Προστιθέμενης Αξίας Το σημερινό βουλγαρικό σύστημα ΦΠΑ έχει βασιστεί στις κυριότερες αρχές που διέπουν την κοινοτική νομοθεσία ΦΠΑ. Εντούτοις, κατά την εφαρμογή του είναι σχετικώς γενικό και ανακόλουθο. Δεν υπάρχει δυνατότητα εγγραφής ξένων επιχειρήσεων στο μητρώο ΦΠΑ στη Βουλγαρία. Επειδή στη Βουλγαρία δεν λειτουργούν τυχόν διακανονισμοί για την επιστροφή του ΦΠΑ σε υποκείμενους στο φόρο μη εγγεγραμμένους αλλοδαπούς, ο ΦΠΑ αντιπροσωπεύει πρόσθετο κόστος για τις εν λόγω επιχειρήσεις. Ως προς τις εξαιρούμενες συναλλαγές, ο βουλγαρικός τρόπος αντιμετώπισης διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από τον αντίστοιχο της Κοινότητας που βασίζεται στην αρχή της απαλλαγής ορισμένων συναλλαγών δημοσίου συμφέροντος. Η ένταξη της Βουλγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα απαιτούσε ουσιώδη προσαρμογή για την ευθυγράμμιση της νομοθεσίας ΦΠΑ προς τις απαιτήσεις του κοινοτικού κεκτημένου, τόσο σχετικά με τις γενικές διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας ΦΠΑ, όπως και σχετικά με το φορολογικό σύστημα που είναι αναγκαίο σε μια Κοινότητα χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Η σημερινή κυβέρνηση ανήγγειλε το 1997 σοβαρή αναθεώρηση του βουλγαρικού εθνικού στρατηγικού προγράμματος, με στόχο την έγκαιρη υλοποίηση των συστάσεων του Λευκού Βιβλίου σχετικά με τον ΦΠΑ. Ειδικοί φόροι κατανάλωσης Μεταξύ του βουλγαρικού καθεστώτος ειδικών φόρων κατανάλωσης και των απαιτήσεων της ΕΕ υφίστανται σοβαρές διαφορές. Κατά πρώτον, δεν υπάρχει σύστημα αναστολής στις περιπτώσεις που τα αγαθά διακινούνται μεταξύ εγκεκριμένων φορολογικών αποθηκών, χωρίς την καταβολή δασμών. Κατά δεύτερον, το ποσοστό κατ'αξίαν, όπως εφαρμόζεται σήμερα στα περισσότερα υποκείμενα στο φόρο κατανάλωσης προϊόντα στη Βουλγαρία, έχει τάση να οξύνει τις διαφορές τιμών μεταξύ προϊόντων και μπορεί να αμφισβητηθεί ως εισάγον διακρίσεις εις βάρος των ακριβότερων εισαγομένονν ειδών. Σε περίπτωση προσχώρησης της χώρας, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης σε προϊόντα που δεν ανήκουν στις ανωτέρω κατηγορίες θα μπορούσαν να εξακολουθήσουν να επιβάλλονται, υπό τον όρο όμως ότι δεν θα οδηγούσαν σε διαμεθοριακές διατυπώσεις στο αναπτυσσόμενο μεταξύ των κρατών μελών εμπόριο και ότι 66 ανταποκρίνονται στις αρχές της μη εισαγωγής διακρίσεων μεταξύ εθνικών προϊόντων και προϊόντων από άλλα κράτη μέλη. Προκειμένου να εξασφαλισθεί ορθή εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας περί ειδικών φόρων κατανάλωσης, έχει βασική σημασία να καθιερώσει η Βουλγαρία το συντομότερο δυνατό σύστημα αποθηκο'νν με βάση το κοινοτικό υπόδειγμα, να ενισχύσει τις διαδικασίες ελέγχων και να προσαρμόσει τη διάρθρωση και το επίπεδο των φορολογικών ποσοστών που εφαρμόζει κατά τρόπο ανταποκρινόμενο προς την κοινοτική αρχή της μη εισαγωγής διακρίσεων μεταξύ εθνικών προϊόντων και προϊόντων από άλλα κράτη μέλη. Το βουλγαρικό εθνικό στρατηγικό πρόγραμμα εφαρμογής των διατάξεων του Λευκού Βιβλίου δεν προβλέπει σαφές και αναλυτικό χρονοδιάγραμμα για τις μελλοντικές αναπροσαρμογές της βουλγαρικής νομοθεσίας περί ειδικών φόρων κατανάλωσης. Σχεδιάζεται η επιστροφή σε ειδικά ποσοστά όταν βελτιωθεί η σταθερότητα των τιμών. Οι υπάρχουσες αποθήκες τελωνειακής αποταμίευσης θα μπορούσαν να μετατραπούν σε φορολογικές αποθήκες όταν απαιτηθεί, οι σχετικές όμως διατάξεις και η δημιουργία μητρώου επιχειρήσεων δεν έχει ακόμη περιληφθεί στα νομοσχέδια. Πάντως, η σημερινή βουλγαρική κυβέρνηση πράγματι προτίθεται σε εύθετο χρόνο να εναρμονίσει πλήρως τη νομοθεσία στον υπόψη τομέα. Αμοιβαία αρωγή θα υπήρχε επίσης ανάγκη, κατά την προσχώρηση, να εφαρμοσθούν οι ενδεδειγμένοι διακανονισμοί για τη διοικητική συνεργασία και την αμοιβαία αρωγή μεταξύ κρατών μελών. Οι απαιτήσεις αυτές είναι ουσιαστικής σημασίας για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Συμπέρασμα Δεν αναμένεται να ανακύψουν σοβαρές δυσκολίες με το κεκτημένο που αφορά την άμεση φορολογία. Ως προς την έμμεση φορολογία, μολονότι έχει ξεκινήσει σχετική προσπάθεια, χρειάζεται να ενταθεί προκειμένου η Βουλγαρία να συμμορφωθεί μεσοπρόθεσμα με το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης. θα ήταν δυνατή η έναρξη συμμετοχής στην αμοιβαία αρωγή, ενόσω η φορολογική υπηρεσία αναπτύσσει σχετική εμπειρογνωμοσύνη. Στατιστικέ€ Οι κύριες αρχές του κοινοτικού κεκτημένου αναφέρονται στην αμεροληψία, την αξιοπιστία, τη διαφάνεια, το απόρρητο (των πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα) και τη διάδοση των επίσημων στατιστικών. Υφίσταται, επιπλέον, σημαντικό σύνολο αρχών και πρακτικών που αφορούν τη χρήση ευρωπαϊκών και διεθνών ταξινομήσεων, συστημάτων εθνικών λογαριασμών, μητρώων επιχειρήσεων και διαφόρων κατηγοριών στατιστικών. Στην Ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπεται συνεργασία για την ανάπτυξη αποτελεσματικών και αξιόπιστων στρατηγικών, εναρμονισμένων με τα διεθνή πρότυπα και ταξινομήσεις. Στο Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνονται σχετικές διατάξεις. 67 Συνοπτική περιγραφή Το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής είναι ο φορέας που είναι επιφορτισμένος με την παραγωγή και διάδοση των επίσημων στατιστικών στη Βουλγαρία. Το Ινστιτούτο συμβουλεύεται το Ανώτατο Συμβούλιο Στατιστικής σχετικά με κατευθύνσεις περί μεθόδων και δραστηριοτήτων. Νομική βάση για τις επίσημες στατιστικές της Βουλγαρίας αποτελεί ο νόμος περί στατιστικής του 1991. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η βουλγαρική νομοθεσία συμβαδίζει, σε γενικές γραμμές με τα ισχύοντα σήμερα πρότυπα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για ορισμένα θέματα αμεροληψίας, διαφάνειας και τήρησης του απορρήτου απαιτούνται διασαφήσεις, ενο'ν υφίστανται ελλείψεις σε τομείς όπως οι στατιστικές για το εξωτερικό εμπόριο, τις μεταφορές και οι στατιστικές για τις περιφέρειες, οι χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί, η κάλυψη των μητρώων επιχειρήσεων και συναφείς έρευνες επιχειρήσεων, καθώς και η ανάγκη για πλήρη εφαρμογή διεθνώς συγκρίσιμων ταξινομήσεων. Συμπέρασμα Η Βουλγαρία θα πρέπει να καταβάλλει εντατικές προσπάθειες ώστε να συμμορφωθεί, μεσοπρόθεσμα, με τις κοινοτικές απαιτήσεις όσον αφορά τις επίσημες στατιστικές. 3. 4 Τομεακές πολιτικέζ Βιομηχανία Η βιομηχανική πολιτική της ΕΚ επιζητεί την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, επιτυγχάνοντας τοιουτοτρόπως άνοδο βιοτικού επιπέδου και υψηλά ποσοστά απασχόλησης. Στοχεύει στην επιτάχυνση της προσαρμογής στις διαρθρωτικές αλλαγές, στην καλλιέργεια κλίματος που να διευκολύνει τις πρωτοβουλίες, στην ανάπτυξη επιχειρήσεων σε όλο τον κοινοτικό χώρο και στη βιομηχανική συνεργασία, καθώς και στην υποβοήθηση της καλύτερης αξιοποίησης των βιομηχανικών δυνατοτήτων των πολιτικών καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Η βιομηχανική πολιτική της ΕΚ είναι από τη φύση της οριζόντια. Οι τομεακές ανακοινώσεις στοχεύουν στη μεταφορά των οριζόντιων ιδεών σε συγκεκριμένους τομείς. Η βιομηχανική πολιτική της ΕΚ προκύπτει από συνδυασμό μέσων προερχόμενων από ορισμένες κοινοτικές πολιτικές περιλαμβάνει όσα μέσα σχετίζονται με τη λειτουργία αγορών (προδιαγραφή προϊόντων και πρόσβαση στην αγορά, εμπορική πολιτική, κρατικές ενισχύσεις και πολιτική ανταγοννισμού), όπονς και μέτρα που σχετίζονται με την ικανότητα της βιομηχανίας να προσαρμοστεί στις αλλαγές (σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον, τεχνολογία, επιμόρφωση κλπ. ). Προκειμένου να ανταπεξέλθει στην πίεση του ανταγωνισμού και στις δυνάμεις της αγοράς μέσα στην Ένωση, η βιομηχανία των αιτουσών χωρών χρειάζεται να έχει φθάσει σε ορισμένο επίπεδο ανταγωνιστικότητας τη στιγμή της προσχώρησης. Χρειάζεται οι αιτούσες χώρες να δώσουν την εντύπωση ότι επιδιώκουν πολιτικές με στόχο ανοικτές και ανταγωνιστικές αγορές στον άξονα του άρθρου 130 ("Βιομηχανία") της συνθήκης. Σοβαρό δείκτη της πορείας προς την ορθή κατεύθυνση αποτελεί επίσης η συνεργασία μεταξύ της ΕΚ και των υποψήφιων της χωρών στα πεδία της βιομηχανικής συνεργασίας, των επενδύσεων, 68 βιομηχανικής τυποποίησης και της εκτίμησης της συμμόρίρονσης, όπως προβλέπεται στην Ευρωπαϊκή συμφοννία. Συνοπτική περιγραφή Επειδή η μεταβατική πορεία της οικονομίας συνοδεύτηκε από ιδιαίτερα ασταθές μακροοικονομικό περιβάλλον, την απώλεια των παραδοσιακών αγορών και αυξημένο ανταγωνισμό, η βιομηχανική παραγωγή έπεσε και το μερίδιο της στη διαμόρφωση του ΑΕΠ μειώθηκε από 33% το 1991 σε 28% το 1995, διαμορφούμενη στο ύψος των 3,3 δις ECU ή ίση περίπου προς τη βιομηχανική παραγωγή του Λουξεμβούργου. Η συνολική απασχόληση στη βιομηχανία κινείται στα επίπεδα του 1 εκατομμυρίου ή ποσοστό 33% της συνολικής εργατικής δύναμης. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν τα τρία τέταρτα του συνόλου των βιομηχανικών εταιρειών και απασχολούν το 16% των εργαζομένων στη βιομηχανία, ενώ οι μεγάλες εταιρείες (που εξακολουθούν ως επί το πλείστον να ανήκουν στο κράτος) έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο στην απασχόληση. Η κατάσταση της βουλγαρικής βιομηχανίας χαρακτηρίζεται από μεγάλο ποσοστό κρατικο'νν εταιρειών, χαμηλά ποσοστά χρησιμοποίησης δυναμικότητας, τεράστιες ζημίες και χρέη, φθίνουσες επενδύσεις και παραγωγή, και συνολική έλλειψη διεθνούς ανταγωνιστικότητας. Βουλγαρία, κυριότεροι βωμηχανικοί κλάδοιτο 1?95 Κλάδος Χημικές ουσίες και διύλιση πετρελαίου Βιομηχανία τροφίμων Μηχανολογικές κατασκευές και επεξεργασία μετάλλου Μεταλλουργία σιδηρούχων και μη σιδηρούχων μετάλλων Κλωστοϋφαντουργία και ένδυση Ηλεκτρολογικές και ηλεκτρονικές κατασκευές Ξύλο, χαρτοπολτός και χαρτί Δομικά υλικά Γυαλί, πορσελάνη Δέρμα, είδη υπόδησης , Σύνολο Λοιπά (περιλαμβανομένων των δομικών κατασκευών) % μερίδιο της βιομηχανίας (χωρίς τις δομικές κατασκευές) στο σύνολο του ΑΕΠ % μερίδιο στη βιομηχανική προστιθέμενη αξία 17,0 16,5 13,6 9,8 6,1 5,2 5,0 2,6 1,8 1,2 78,8 21,2 28 Ο κλάδος χημικών ουσιών και διύλισης πετρελαίου δεν επλήγη τόσο πολύ από την ύφεση λόγω των αυξημένων εξαγωγών βασικών χημικών προϊόντων στις παραδοσιακές διεθνείς αγορές, ορισμένοι δε επιμέρους κλάδοι (π. χ. φαρμακευτικές ουσίες) παρέμειναν κερδοφόροι, ανεξαρτήτως της κρίσεως. Οι κυριότερες αγορές είναι η Ρωσία και οι υπόλοιπες χώρες της ΚΑΚ. Οι εξαγωγές ανθρακικού νατρίου προορίζονται κυρίως για την ΕΕ. Αναπτύσσονται νέες αγορές στην Ασία (Νότια Κορέα). Ευρίσκονται τώρα σε στάδιο ιδιωτικοποίησης μεγάλοι εξαγωγείς, μεταξύ των οποίων δύο παγκόσμιας κλάσης παραγονγοί στο χώρο τους (φρυγμένο ανθρακικό νάτριο και ουρία). Η Βουλγαρία έχει ισχυρή γεωργική παράδοση (κυρίως σε οπωροκηπευτικά), οπότε εύλογο κλάδο ανάπτυξης της χώρας. η βιομηχανία τροφίμων απετέλεσε 69 Προσήλκυσε ορισμένους ξένους επενδυτές που επιθυμούσαν να αξιοποιήσουν το εξαγωγικό δυναμικό και τις δυνατότητες φθηνής τοπικής παραγωγής. Ο κλάδος μηχανολογικών κατασκευών και μηχανών ήταν στραμμένος στην παραγωγή για τις χώρες του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας (ανατολικός συνασπισμός). Η γενική ανάκαμψη θα είναι δυσχερέστατη. Ο κλάδος σταθεροποιήθηκε συνολικώς σε πολύ χαμηλό επίπεδο, πολλές δε επιχειρήσεις επλήγησαν βαριά από την κρίση, συγκαταλέγονται δε στις πλέον ζημιογόνους. Από το άλλο μέρος, υπάρχουν δυνατά σημεία, όπως εργατική δύναμη υψηλών προσόντων και, σε ορισμένους επιμέρους κλάδους, κεφαλαιουχικός εξοπλισμός υψηλής ποιότητας που προσήλκυσε ορισμένους ξένους άμεσους επενδυτές. Στη μεταλλουργία σιδηρούχων μετάλλων παρατηρήθηκε σχετική σταθεροποίηση της χαλυβοπαραγωγής. Συγκρινόμενη προς την αντίστοιχη των υπολοίπων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η χαλυβουργία είναι μεσαίου μεγέθους. Η ύφεση προκλήθηκε μεταξύ άλλων από την ασθενή εγχώρια και εξαγωγική ζήτηση και προβλήματα ποιότητας, παράλληλα με επειγόντως απαιτούμενα εκσυγχρονισμό, ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση. τα Το ίδιο παρατηρείται επίσης στον κλάδο των μη σιδηρούχων μετάλλων, όπου οι περισσότερες εξαγωγές προορίζονται για την ΕΕ, καθώς και τις υπόλοιπες ΧΚΑΕ και τη Μέση Ανατολή. Δεν υπάρχει προοπτική επανόδου στην ανάπτυξη συντόμως: μια αυστηρότερη κυβερνητική πολιτική τιμολόγησης της ενέργειας αφαιρεί ένα από τα καίρια πλεονεκτήματα του κλάδου. Η θέση της κλωστοϋφαντουργίας και του κλάδου ένδυσης είναι ασταθής, επειδή η βιομηχανία αυτή συγκαταλεγόταν στις χειρότερα πληγείσες από τη μετάβαση στην οικονομία της αγοράς. Ο κλάδος αντιμετωπίζει ισχυρό ανταγωνισμό από ασιάτες παραγωγούς. Εντούτοις, ο συνδυασμός χαμηλού εργατικού κόστους, ειδικευμένης εργατικής δύναμης και υψηλών ποιοτικών προτύπων μπορεί να προσελκύσει ξένους επενδυτές. Η κατάσταση στις ηλεκτρολογικές και ηλεκτρονικές κατασκευές είναι κρίσιμη και χρειάζεται να ληφθούν επειγόντως μέτρα αναδιάρθρωσης. Το σύνολο σχεδόν της παραγωγής προοριζόταν για την πρώην ΕΣΣΔ και, εξαιρώντας ορισμένες επιχειρήσεις που ήδη κατά το παρελθόν είχαν καταλάβει θέση στις δυτικές αγορές, οι εταιρείες του κλάδου δεν κατάφεραν να αναδιαρθρωθούν και προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Λόγω καθυστερήσεων στην ιδιωτικοποίηση μεγάλων επιχειρήσεων, το σχετικό εγχείρημα στη βιομηχανία προχώρησε μέχρι τώρα βραδέως, ο δε ιδιωτικός τομέας αντιπροσωπεύει ποσοστό μόνο 14% της βιομηχανικής παραγωγής. Έως τα μέσα 1996 είχαν αρχίσει διαδικασίες ιδιωτικοποίησης για περίπου 1 400 επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας, που αντιπροσώπευαν το 20% της κρατικής βιομηχανικής περιουσίας, από τις οποίες περί τις 370 επιχειρήσεις είχαν μεταφερθεί στον ιδιωτικό τομέα κατά τα δύο τρίτα και πλέον. Το μερίδιο των ξένων επενδύσεων εκτιμάται στο ένα τέταρτο των εισπράξεων από τις ιδιωτικοποιήσεις. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Μέχρι πρόσφατα, η Βουλγαρία βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση από μακροοικονομικής σκοπιάς. Η καθιέρωση συμβουλίου αναμένεται να οδηγήσει ταχέως σε κάποια οικονομική σταθερότητα, η λύση όμως στις υποβόσκουσες αιτίες της κρίσεως θα απαιτήσει θεμελιώδεις και παρατεταμένες μεταρρυθμίσεις. Οι προηγούμενες απόπειρες σταθεροποίησης απέτυχαν λόγον του νομισματικού 70 συνδυασμοί) υψηλών ζημιο'νν τονν κρατικο'νν επιχειρήσεονν και ενός αδύναμου τραπεζικού κλάδου. Η επίλυση τονν προβλημάτων αυτο'νν θα (χπαιτήσει χρόνο. Η ιδιωτικοποίηση μέρους της βιομηχανίας είναι δύσκολη επειδή αυτή είναι ενεργοβόρος. Η ιδιωτικοποίηση πιθανώς να οδηγήσει κατά πρώτο σε συρρίκνωση της βαριάς βιομηχανίας. Ο χαλυβουργικός κλάδος οφείλει να συνεχίσει τις διαρθρωτικές του αλλαγές, και ο μεγαλύτερος παραγωγός οφείλει να υποστεί μείζονα χρηματοπιστωτική αναδιάρθρωση. Πρόβλημα παραμένει η τιμολόγηση της ενέργειας. Παράλληλα, η κακή κατάσταση λόγω χρεών περιορίζει την ικανότητα του τραπεζικού συστήματος να προσφέρει κεφάλαια. Με δεδομένο το ανωτέρω κλίμα, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι οι επενδύσεις είναι χαμηλές (ποσοστό 11% του ΑΕΠ) και ότι οι ξένες άμεσες επενδύσεις υπήρξαν συγκρατημένες. Με τη σειρά της, η έλλειψη επενδυτικών κεφαλαίων αποτελεί μείζονα δυνητικό ανασταλτικό παράγοντα στις προσπάθειες αναδιάρθρωσης και διαφοροποίησης. Η σχετικώς αδύναμη ανταγωνιστική θέση της Βουλγαρίας συνδέεται με τη στενή βιομηχανική βάση, με τις εξαγονγές συγκεντρωμένες σε μικρό αριθμό βασικών βιομηχανιών. Ορισμένοι από τους κυριότερους εξαγωγικούς κλάδους πιθανώς να στερούνται μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και διαρκούς ανταγωνιστικότητας. Πολλοί βιομηχανικοί κλάδοι αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα αναδιάρθρωσης και προσαρμογής στις συνθήκες της αγοράς, μεταξύ των οποίων η κλωστοϋφαντουργία, η κατασκευή μηχανημάτων και ο κλάδος επεξεργασίας μετάλλου, οι μεταλλευτικές δραστηριότητες, οι ηλεκτρολογικές κατασκευές, τα ηλεκτρονικά είδη και τα ναυπηγεία. Η αδυναμία του βιομηχανικού τομέα και η αργή πορεία αναδιάρθρωσης αντανακλώνται στις τεράστιες ζημίες τονν επιχειρήσεων του δημοσίου. Οι συνολικές ζημίες της βιομηχανίας ανήλθαν κατ'εκτίμηση σε 4% των συνολικών πωλήσεων το 1995, έναντι 15% το 1993. Περικόπηκαν δραστικά οι άμεσες επιδοτήσεις από τον προϋπολογισμό, που παρέχονταν σε μεγάλες ζημιογόνες επιχειρήσεις, και οι δανειοδοτήσεις τραπεζών χωρίς επιβοηθητική εγγύηση - που συνέβαλαν στην κρίση του τραπεζικού συστήματος - έπαυσαν δε σε μεγάλο βαθμό οι αυξανόμενες καθυστερήσεις στον προϋπολογισμό. Με τη συμπίεση των εγχώριων πόρων - οι επενδύσεις στη βιομηχανία ως προς το ΑΕΠ υποχώρησαν από 11% στο διάστημα 1990-93 σε 6% το 1994 - θα είναι ύψιστης σημασίας η προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Τούτο θα απαιτήσει σοβαρή βελτίωση του συνολικού επενδυτικού κλίματος. Το κυβερνητικό πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για το 1997 προβλέπει ουσιώδη ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση στους περισσότερους βιομηχανικούς κλάδους, σύμφωνα με αυστηρό χρονοδιάγραμμα που συμφωνήθηκε με διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς. Το πρόγραμμα συνεπάγεται ιδιωτικοποίηση, εντός δύο ετών, όλων των κρατικών επιχειρήσεων που λειτουργούν σε εμπορικό περιβάλλον, καθώς και μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας. Η υλοποίηση του προγράμματος θα αποτελεί προϋπόθεση για την αποκατάσταση βιώσιμης και ανταγωνιστικής βιομηχανικής διάρθρωσης στο μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Συμπεράσματα για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας Παρά τις θετικές πρόσφατες αλλαγές πολιτικής, η ένταξη στην ευρωπαϊκή αγορά θα προκαλούσε μεσοπρόθεσμα σοβαρές δυσκολίες στη βουλγαρική βιομηχανία. Πολλοί κλάδοι εξακολουθούν να χρειάζονται σοβαρή αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση. Μείζονα δυνητικό ανασταλτικό παράγοντα στις προσπάθειες αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης αποτελεί η έλλειψη επενδυτικού κεφαλαίου 71 λόγω χαμηλού επιπέδου ξένων επενδύσεων και της κακής κατάστασης λόγω χρεών, που περιορίζει την ικανότητα του τραπεζικού συστήματος να προσφέρει κεφάλαια. Στο ξεχωριστό εδάφιο για την εσωτερική αγορά υπάρχει αξιολόγηση του κοινοτικού κεκτημένου που αφορά ειδικώς ελεύθερη κυκλοφορία βιομηχανικών αγαθών. την Γεωργία Η Κοινή Γεωργική Πολιτική αποσκοπεί σε διατήρηση και ανάπτυξη ενός σύγχρονου γεωργικού συστήματος που να εγγυάται ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο για τους εργαζομένους του πρωτογενούς τομέα, λογικές τιμές των ειδών διατροφής για τους καταναλωτές και την ελεύθερη διακίνηση αγαθών στο εσωτερικό της Κοινότητας. Ειδικό ενδιαφέρον υπάρχει για το περιβάλλον και την ανάπτυξη της υπαίθρου (αγροτική ανάπτυξη). Η κοινή οργάνωση αγοράς για τα διάφορα προϊόντα εξυπηρετεί οργανωτικά την ΚΓΠ. Κάθε κοινή οργάνωση αγοράς συνοδεύεται από κανονισμούς που διέπουν την υγεία και τη διατροφή των ζώων και την υγεία των φυτών, καθώς και από κανονισμούς που διέπουν την υγιεινή της διατροφής. Υπάρχει επίσης νομοθεσία διαρθρωτικής πολιτικής, η οποία αναπτύχθηκε αρχικά με σκοπό κυρίως τον εκσυγχρονισμό και τη διεύρυνση του γεωργικού τομέα, πιο πρόσφατα όμως αποδίδει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στο περιβάλλον και την κατά περιφέρειες διαφοροποίηση της διαρθρωτικής πολιτικής. Από τις μεταρρυθμίσεις του 1992 και μετά, η καταβολή άμεσων ενισχύσεων συμβάλλει ολοένα και περισσότερο στην υποστήριξη των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, αντισταθμίζοντας έτσι ολοένα και περισσότερο τις μειωμένες τιμές στήριξης της αγοράς. Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία εξασφαλίζει τη βάση διεξαγωγής του εμπορίου γεωργικών προϊόντων μεταξύ Βουλγαρίας και Κοινότητας, και αποβλέπει σε προώθηση της συνεργασίας προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού, της αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης του γεωργικού τομέα της Βουλγαρίας, της μεταποιητικής βιομηχανίας γεωργικών προϊόντων και των φυτοϋγειονομικών προτύπων. Η Λευκή Βίβλος καλύπτει τους κτηνιατρικούς και φυτοϋγειονομικούς ελέγχους και τους ελέγχους που αφορούν τη διατροφή των ζώων, καθώς και τις απαιτήσεις εμπορίας μεμονωμένων αγαθών. Σκοπός μιας τέτοιας νομοθεσίας είναι η προστασία των καταναλωτών, της δημόσιας υγείας και της υγείας ζώων και φυτών. Συνοπτική περιγραφή Η κατάσταση της γεωργίας Η αξία της γεωργικής παραγωγής κατά το 1995 αντιστοιχούσε σε ποσοστό 1,29% της γεωργικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά το 1995, η γεωργική παραγωγή αντιπροσώπευε ποσοστό 12,6% του ΑΕΠ και 22% της απασχόλησης. Οι γεωργικές εκτάσεις καλύπτουν συνολικά 6,2 εκατομ. εκτάρια, εκ των οποίων 4,0 εκατομ. εκτάρια είναι καλλιεργήσιμη γη, κυρίως σιτηρά (55%) και βοσκότοποι (18%). Σημαντικό όμως ποσοστό γεωργικών εκτάσεων παραμένει ακαλλιέργητο τα τελευταία χρόνια εξαιτίας αφενός μιας διαδικασίας επιστροφής γαιών στους πρώην ιδιοκτήτες και αφετέρου των χαμηλών τιμών παραγωγού. 5,1 εκατομ. εκτάρια (82% του συνόλου των γεωργικών εκτάσεων) διεκδικούνται από τους κληρονόμους των πρώην ιδιοκτητών (οι οποίοι υπολογίζονται σε 1,7 εκατομ. περίπου), δυνάμει του ευρύτατα τροποποιηθέντος σχετικού νόμου του 1991. Μέχρι τον Απρίλιο του 1997, είχαν εκδοθεί πιστοποιητικά ιδιοκτησίας γης 72 για το 50% (2,4 εκατομ. εκτάρια) του συνόλου τονν όιεκόικούμενων εκτάσεων η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει μέτρα επίσπευσης και ολοκλήρωσης της διαδικασίας έκδοσης πιστοποιητικών έως τις 30 Ιουνίου 1998. Τα πιστοποιητικά αυτά δίνουν τη δυνατότητα αγοράς και πώλησης γης, αν και για ποσοστό 8% μόνο των ιδιοκτητών έχουν εκδοθεί νόμιμοι τίτλοι με συμβολαιογραφική πράξη. Η έλλειψη επίσημο)ν τίτλων αποτελεί τροχοπέδη για τις επενδύσεις και την ανάπτυξη σε μια κτηματαγορά με έντονη κίνηση. Τον Σεπτέμβριο του 1996 ψηφίστηκε ο νόμος περί κατοχής γης, όπου περιγράφονται οι γενικοί όροι χρηματοδοτικής μίσθωσης γαιών και δια του οποίου βελτιώνονται οι προοπτικές για μακράς διάρκειας περιόδους μίσθωσης. Οι περισσότερες από τις ιδιωτικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις έχουν έκταση μικρότερη από 2 εκτάρια, διαιρεμένη πολλές φορές σε μικρότερα αγροτεμάχια, έκταση πολύ μικρή κατά κανόνα για να είναι οικονομικώς βιώσιμη με άμεση εκμετάλλευση, σημαντικό όμως κοινωνικό ανάχονμα για τη μεταβατική περίοδο. 1 600 000 οικογενειακές εκμεταλλεύσεις έχουν έκταση μικρότερη από 1 εκτάριο και αποτελούν το 15% της συνολικής έκτασης 400 000 οικογενειακές εκμεταλλεύσεις έχουν έκταση μεταξύ 1 και 10 εκταρίων, και ένας πολύ μικρός αριθμός μόνο οικογενειακών εκμεταλλεύσεων έχουν έκταση μεγαλύτερη από 10 εκτάρια. Το μεγαλύτερο μέρος της γης που δόθηκε σε ιδιώτες εκμισθώνεται σε ομάδες αγροτών (3 000 ιδιωτικοί συνεταιρισμοί, μέσης έκτασης 700-800 εκτάρια, ή άλλες συλλογικές δομές) συχνά σε ετήσια βάση λειτουργούν ακόμη 2 000 κρατικές εκμεταλλεύσεις και κρατικές εταιρείες. Σε γενικές γραμμές, την εκμετάλλευση της γης έχουν σε ποσοστό 33% οι συνεταιρισμοί, σε ποσοστό 12% οι ιδιώτες και σε ποσοστό 10% το κράτος. Τόσο οι καλλιέργειες όσο και η κτηνοτροφία παρουσίασαν πολύ μεγάλη πτώση (± 50%) μετά το 1990, με περαιτέρω απότομη πτώση της παραγωγής σίτου και άλλων σιτηρών (κριθή, αραβόσιτος) από το 1995 έως το 1996 (μείωση της παραγωγής σίτου κατά 53%: από 3,4 εκατομ. τόννους το 1995 σε 1,8 εκατομ. τόννους το 1996) και της παραγωγής ηλιάνθου (μείωση κατά 30%: από 760 000 τόννους το 1995 σε 530 000 τόννους το 1996) ως αποτέλεσμα της μείωσης των καλλιεργούμενων εκτάσεων σε συνδυασμό με τις πολύ χαμηλές αποδόσεις. Η ανεπάρκεια σιτηρών οδήγησε σε ταχεία κατανάλωση των αποθεμάτων, στην ανάγκη εισαγωγών, σε μείωση των βοοειδών κρεατοπαραγωγής και τονν χοίρων και σε μεγάλες αυξήσεις των τιμών. Σημαντική είναι επίσης η πτώση της παραγο)γής πολυετών καλλιεργειών (οπωροφόρα δέντρα, αμπέλια), εξαιτίας δυσχερειών της αγοράς κατά τα πρώτα μεταβατικά έτη και της εν συνεχεία εγκατάλειψης κατά τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης της γης. Το 1995 η Βουλγαρία παρήγαγε 78 000 τόννους βοδινού κρέατος, 257 000 τόννους χοιρινού κρέατος, 74 000 κρέατος πουλερικών και 1 128 000 τόννους αγελαδινού γάλακτος (1985: 2 135 000 τόννοι). Κατά το 1996, η κτηνοτροφία δεν παρουσίασε πτώση κατά το ίδιο ποσοστό με τη γεωργική παραγωγή: γαλακτοπαραγονγοί αγελάδες και πουλερικά σημείωσαν ελαφρά μείωση μέσα στο 1995. Οι πληθυσμοί χοίρων και προβάτονν μειώθηκαν κατά 11,5%, ενώ οι μειώσεις σε κρατικές εκμεταλλεύσεις αντισταθμίστηκαν από την κατά 13% αύξηση των χοίρων ατομικής ιδιοκτησίας. Η παραγωγή γάλακτος σημείωσε αύξηση κατά 6% στο διάστημα από τον Ιανουάριο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1996 σε σχέση με το 1995, ενώ η παραγωγή κρέατος αυξήθηκε κατά 70% περίπου (σε μεγάλο βαθμό ονς αποτέλεσμα της σφαγής ζώων λόγω έλλειψης ζωοτροφών). 73 Οι ρυθμοί ιδιωτικοποίησης τόσο κλάδων που προηγούνται της παραγωγής όσο και κλάδων προς την κατεύθυνση της κατανάλωσης είναι εξαιρετικά χαμηλοί. Μέχρι τέλους του 1995 είχε ιδιωτικοποιηθεί ποσοστό μικρότερο από 10% του συνολικού αριθμού επιχειρήσεων του γεωργικού τομέα και της βιομηχανίας τροφίμων. Οι περισσότερες από τις κρατικές επιχειρήσεις βρίσκονται σε δεινή οικονομική κατάσταση. Η κυβέρνηση έχει θέσει στόχους ιδιωτικοποιήσεων μεγάλης κλίμακας κατόπιν συμφωνίας με διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς: από τις 45 κρατικής ιδιοκτησίας γεωργικές επιχειρήσεις που επρόκειτο να ιδιωτικοποιηθούν μέχρι τέλους Μαΐου, ιδιωτικοποιήθηκε ή εκκαθαρίστηκε το 50%, ενώ για 13 ακόμη επιχειρήσεις έχουν προκηρυχθεί διαγωνισμοί υποβολής προσφορών. Μέχρι τέλους του 1997 προβλέπεται να ιδιωτικοποιηθούν 60 ακόμη επιχειρήσεις του γεωργικού τομέα. Η Βουλγαρία έκανε επί πολλά έτη εξαγωγές ειδών διατροφής" οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων προς τις χώρες της Κομεκόν και της Μέσης Ανατολής αποτελούσαν σημαντικό ποσοστό του συνόλου των εξαγωγών. Οι συναλλαγές γεωργικών προϊόντων περιορίστηκαν απότομα, εξαιτίας κυρίως της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης και των συνεπειών του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Στο μεταξύ, αναπτύχθηκε σημαντικά το εμπόριο με την Κοινότητα. Το 1995, οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων ανήλθαν σε ποσοστό 21% του συνόλου των εξαγωγών και σε 779 MECU (από τα οποία 218 MECU ήταν εξαγωγές προς την Κοινότητα). Οι εισαγωγές γεωργικών προϊόντων ανήλθαν σε 7,5% επί του συνόλου των εισαγωγών και σε 291 MECU (εκ των οποίων 226 MECU ήταν εισαγωγές από την Κοινότητα). Τα κυριότερα προϊόντα που εξάγονται (65%) είναι καπνός, κρασί, μεταποιημένα λαχανικά, φρούτα και ζώντα ζώα. Τα δεδομένα για το 1996 ενδέχεται να υπολείπονται σημαντικά εκείνων για το 1995, επειδή η παραγωγή των αγαθών αυτών ήταν χαμηλότερη. Γεωργική πολιτική Από τότε που άρχισε η μεταβατική περίοδος, η γεωργική πολιτική χαρακτηρίζεται κυρίως από βραχυπρόθεσμα μέτρα, όπως επιδοτούμενα βραχυπρόθεσμα εποχικά δάνεια, που σκοπό έχουν την εξασφάλιση της παραγωγής κατά τη διάρκεια της μεταρρύθμισης του γαιοκτησιακού καθεστώτος, και ad hoc προσωρινά μέτρα μεθοριακών ελέγχων για τη σταθεροποίηση της εσωτερικής αγοράς. Η απελευθέρωση των τιμών άρχισε τον Φεβρουάριο του 1990, οι τιμές όμως 13 βασικών προϊόντων διατροφής παρακολουθούνταν μέσω ενός μηχανισμού "προβλεπόμενων τιμών", που αντικαταστάθηκαν το 1993 από "τιμές διατίμησης". Οι πολιτικές αυτές και άλλα συναφή μέτρα είχαν ως αποτέλεσμα να συμπιεστούν οι τιμές παραγωγού σε επίπεδα χαμηλότερα από το ύψος των τιμών στην παγκόσμια αγορά, όχι όμως και οι τιμές των συντελεστών της παραγωγής ή οι τιμές λιανικής πώλησης, με αποτέλεσμα να σημειωθεί στροφή προς καλλιέργειες των οποίων οι τιμές δεν ελέγχονται. Από τον Μάρτιο του 1997, οι τιμές όλων σχεδόν των αγαθών διαμορφώνονται ελεύθερα, εκτός από τις τιμές του σίτου, του σιτάλευρου, του ψωμιού και του μαγειρικού ελαίου. Το 1996, οι συνολικές δαπάνες του προϋπολογισμού για τον γεωργικό τομέα ανήλθαν σε 17,3 δισεκατομ. λέβα (100 MECU), εκ των οποίων το 13% δαπανήθηκε για τη στήριξη των κατώτατων τιμών αγοράς (απόκτησης) (σίτος, καπνός, αραβόσιτος, σακχαρότευτλα) 23% για επιδοτήσεις επιτοκίου για το γεωργικό ταμείο και το υπόλοιπο διατέθηκε για συνήθεις κρατικές δαπάνες, όπως γεωργική 74 εκπαίδευση, κτηνιατρικές και άλλες κρατικές υπηρεσίες, αναπαραγονγή και βελτίωση, άρδευση, έρευνα και ανάπτυξη κ. λπ. Το 1996, η κυβέρνηση ενέκρινε ένα έγγραφο στρατηγικής για τον γεωργικό τομέα και τη μεταποιητική βιομηχανία τροφίμων. Οι ρυθμοί εφαρμογής ήταν πολύ αργοί και σημειώθηκαν ουσιαστικές αλλαγές στην πολιτική εξωτερικού εμπορίου, καθώς καταργούνταν τα κρατικά μονοπώλια και απελευθερωνόταν το εξωτερικό εμπόριο. Το γενικό καθεστώς έκδοσης αδειών για τα προϊόντα καταργήθηκε, και οι εξαγωγές και εισαγωγές γίνονται βάσει τελωνειακών διασαφήσεων. Τα γεωργικά προϊόντα και τα είδη διατροφής υπόκεινται ακόμη σε διαφορετικές κανονιστικές ρυθμίσεις, μεταξύ των οποίων προσωρινές απαγορεύσεις εξαγωγής, ποσοτικοί περιορισμοί επί των εξαγωγών και εισαγωγών, εξαγονγικοί και εισαγωγικοί δασμοί, απαλλαγές από εισαγωγικούς δασμούς και σε ορισμένες περιπτώσεις κατώτατες τιμές εξαγωγής, ρυθμίσεις που συνέβαλαν όλες στην κάμψη των τιμών παραγωγού και σε περαιτέρω απομάκρυνση της βουλγαρικής οικονομίας από τις διεθνείς τιμές και τον ανταγωνισμό. Το 1997 καθιερώθηκαν και άλλες αλλαγές αναφορικά με τη στήριξη του γεωργικού τομέα, ώστε να αποτραπεί περαιτέρω πτώση της παραγωγής. Η κυβέρνηση εξήγγειλε ότι οι κατώτατες τιμές αγοράς (απόκτησης) σίτου δεν θα πέσουν κάτω από το 80% των τιμών στην παγκόσμια αγορά για τους παραγωγούς οι οποίοι παίρνουν από το γεωργικό ταμείο κεφαλαιουχικά δάνεια με επιδότηση επιτοκίου 50% και οι οποίοι συνάπτουν συμβάσεις προθεσμιακής παράδοσης των προϊόντων τους από την παραγωγή του 1997. Ανάλογη στήριξη θα υπάρξει και για την παραγωγή ηλιάνθου. Ο αριθμός αγαθών που υπόκεινται σε ελέγχους ως προς τα περιθώρια κέρδους έχει μειωθεί. Οι περιορισμοί στις εξαγωγές θα καταργηθούν και τα τιμολόγια εισαγωγής θα μειωθούν. Οι τιμές παραγωγού είναι κατά κανόνα χαμηλότερες από τις τιμές στην παγκόσμια αγορά. Η διαφορά μεταξύ βουλγαρικών και κοινοτικών τιμών είναι σημαντική. Οι βουλγαρικές τιμές ήταν το 1995 ίσες προς το 50% περίπου των τιμών που εφαρμόζονται στην Κοινότητα. Εντούτοις, υπήρχαν σημαντικές διακυμάνσεις στο πλαίσιο αυτού του μέσου όρου π. χ. για τις τιμές της τομάτας 11%, του σίτου (διατίμηση) 44%, του αραβοσίτου (εκτός διατίμησης) 57% και του χοιρινού κρέατος και του κρέατος πουλερικών (εισαγωγής) 80%. Το μεγαλύτερο μέρος των ποσοστώσεων προτιμησιακού καθεστώτος στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας, οι οποίες βασίστηκαν σε ιστορικά εμπορικά σχήματα, δεν έχουν χρησιμοποιηθεί πλήρως. Σε εξέλιξη βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις προς ολοκλήρωση των προσαρμογών των συμφωνιών για πρωτογενή και μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα, αλλά και για να προστεθούν στις επίσημες συμφωνίες και άλλα εμπορεύματα με οικονομικό ενδιαφέρον, όπονς το κρασί και τα προϊόντα της αλιείας. Με την προσχώρηση της Βουλγαρίας στον ΠΟΕ, καθιερώθηκε στις αρχές του 1997 νέο δασμολόγιο. Έγιναν αλλαγές σε ποσοστό 23% περίπου των δασμολογικών διακρίσεων ειδών διατροφής και γεωργικών προϊόντων: η αμιγής επίδραση στο ύψος των δασμών μάλλον είναι αδιάφορη. Οι περισσότεροι δασμοί παραμένουν σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από το ύψος των δεσμεύσεων: εξαιρέσεις αποτελούν το βούτυρο, η ζάχαρη και τα νωπά σταφύλια. Το εμπορικό καθεστώς ΠΟΕ δίνει στη Βουλγαρία δυνατότητες δασμολογικής προστασίας σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από το επίπεδο προστασίας που παρέχει η Κοινότητα. Σε εξέλιξη βρίσκονται διαπραγματεύσεις για προσχώρηση στην ΚΕΖΕΣ. 75 Η διαδικασία καθιέρωσης της νομοθεσίας του σταδίου Ι της Λευκής Βίβλου μόλις άρχισε. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τανν προοπτικών Δυναμικό για αύξηση της γεονργικής παραγωγής υπάρχει είναι όμως πολύ δύσκολο να γίνουν τώρα προβλέψεις σχετικά με τους ρυθμούς ανάκαμψης κατά τα προσεχή έτη. Η πορεία της μεταρρύθμισης του γαιοκτησιακού καθεστώτος κάθε άλλο παρά έχει ολοκληρωθεί δεν έχει εδραιωθεί ακόμη μια κτηματαγορά με έντονη κίνηση πρέπει να αναπτυχθούν χρηματοοικονομικές και τραπεζικές διευκολύνσεις για τους αγρότες. Η μεταποιητική βιομηχανία τροφίμων της Βουλγαρίας έχει ανάγκη μείζονος αναδιάρθρωσης ώστε να γίνει ανταγωνιστική όχι μόνο στην κοινοτική αγορά αλλά, πρώτα και κύρια, στην εγχώρια αγορά. Χωρίς ιδιωτικοποίηση, οι κλάδοι προς την κατεύθυνση της παραγωγής και οι κλάδοι προς την κατεύθυνση της κατανάλωσης θα εξακολουθήσουν να λειτουργούν σε μη ανταγωνιστικές συνθήκες, με αποτέλεσμα να προκαλείται στρέβλωση στη διαμόρφωση των τιμών. Η απελευθέρωση των τιμών των γεωργικών προϊόντων σε όλα τα επίπεδα είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση βραχυπρόθεσμα, καθώς και η επίσπευση της μεταρρυθμιστικής πορείας (π. χ. ιδιωτικοποίηση της γης και του κλάδου των γεωργικών προϊόντων διατροφής). Οι ρυθμοί με τους οποίους μπορεί να γίνει αυτό εξαρτώνται και από τον βαθμό συμμετοχής των καταναλωτών. Τα κυριότερα μέτρα λειτουργίας της αγοράς που εφαρμόζονται στην Κοινότητα δεν εφαρμόζονται στη Βουλγαρία. Ο λόγος για μέτρα καίριας σημασίας όπως είναι οι ποσοστώσεις γαλακτοκομικών προϊόντων, χαρακτηριστικά καίριας σημασίας των αροτραίων καλλιεργειών καλλιέργειας, (ελάχιστη αντισταθμιστικές πληρωμές και επιδοτήσεις ζωικού κεφαλαίου), καθώς και ορισμένα προγράμματα διαρθρωτικής ανάπτυξης και ανάπτυξης της υπαίθρου. έκταση, παύση Η διαχείριση και ο έλεγχος των μέτρων αυτών προϋποθέτει διοικητικούς μηχανισμούς σχετικώς προωθημένους, μεταξύ των οποίων κτηματολόγιο και σύστημα καταγραφής/ταυτοποίησης παραγωγικών ζώων. Είναι σαφές ότι, προκειμένου να εφαρμοστούν τα μέτρα αυτά στη Βουλγαρία, πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρον οι διοικητικοί μηχανισμοί της χο'νρας. Είναι δύσκολο να προβλεφθεί στη σημερινή φάση η εξέλιξη των γεωργικών τιμών στήριξης στη Βουλγαρία στο χρονικό διάστημα πριν την προσχώρηση η εξέλιξη αυτή θα εξαρτηθεί από αριθμό παραγόντων, μεταξύ των οποίων η εθνική οικονομία, η κατάσταση στις αγορές προς τις οποίες εξάγει η Βουλγαρία και η εξέλιξη των τιμών στήριξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ορισμένα μέτρα που αφορούν τις τιμές στήριξης και άλλα συναφή, τα οποία εφαρμόστηκαν το 1996 και παλαιότερα, κρίνονται ασυμβίβαστα προς τις κοινοτικές πολιτικές. Αλλα σημαντικά κοινοτικά μέτρα, όπως αυτά που αφορούν την αγροτική ανάπτυξη, μένει να θεσπιστούν και να στηριχθούν επαρκώς από τον κρατικό προϋπολογισμό. Η Βουλγαρία εφαρμόζει ορθά τις διατάξεις της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας που διέπουν τις συναλλαγές γεωργικών προϊόντων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εναρμόνιση της νομοθεσίας με το στάδιο Ι του κοινοτικού κεκτημένου σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο βρίσκεται σε αρχικό στάδιο. Διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας σχετικά με τους κτηνιατρικούς και φυτοϋγειονομικούς ελέγχους έχουν 76 ήδη αρχίσει. Με λίγες εξαιρέσεις, η κτηνιατρική νομοθεσία δεν ανταποκρίνεται στις κοινοτικές απαιτήσεις η Βουλγαρία όμως έχει υποβάλει ένα φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα, σύμφοννα με το οποίο, μέχρι τέλους του 1998, το μεγαλύτερο μέρος της νομοθεσίας θα έχει ευθυγραμμιστεί προς τις κοινοτικές απαιτήσεις. Η Βουλγαρία διαθέτει υποδομή για κτηνοτροφικούς ελέγχους και επιθεωρήσεις. Οι διαρθρωτικές αλλαγές στις κτηνιατρικές υπηρεσίες μαζί με τον κατακερματισμό του ζωικού κεφαλαίου δυσχεραίνουν τις επιθεωρήσεις και τον έλεγχο των ασθενειών. Λόγω της γεωγραφικής της θέσεως και των ελαστικών μεθοριακών ελέγχων, ο κίνδυνος να προέλθουν απέξω ασθένειες ζώων είναι υψηλός. Ακόμη, η Βουλγαρία εφαρμόζει εμβολιασμό κατά της κλασικής πανώλους των χοίρων το μέτρο όμως αυτό πρέπει να εγκαταλειφθεί, πράγμα που θα αποδειχθεί δύσκολο. Οι εγκαταστάσεις στους μεθοριακούς σταθμούς δεν ανταποκρίνονται ακόμη στα κοινοτικά πρότυπα διενέργειας κτηνιατρικών ελέγχων. Δεν υπάρχουν ακόμη πλήρεις εγκαταστάσεις για την επιθεώρηση ζώντονν ζώων και προϊόντων με βάση τα ζώα στους μεθοριακούς σταθμούς. Έτσι λοιπόν οι περισσότεροι μεθοριακοί έλεγχοι περιορίζονται στα πιστοποιητικά και άλλα συνοδευτικά έγγραφα, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των μακροσκοπικών ελέγχων πραγματοποιείται στον τόπο προορισμού. Σε ό,τι αφορά τα εσωτερικά μέτρα, οι βουλγαρικές αρχές οφείλουν να μεριμνήσουν ώστε το καθεστώς που διέπει την υγεία των ζώων στη Βουλγαρία να ανταποκρίνεται σε ορισμένες απαιτήσεις. Το σύστημα καταγραφής των κλήρων και ταυτοποίησης των ζώων θα πρέπει να προσαρμοστεί προς τα ισχύοντα στην Κοινότητα. Οι εγκαταστάσεις πραγματοποίησης δοκιμών και διάγνωσης δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένες για την πραγματοποίηση δοκιμών σύμφωνα με τα κοινοτικά πρότυπα, και η νομοθεσία που διέπει την ορθή μεταχείριση των ζώων χρειάζεται να εγκαταστάσεις βελτιωθεί ακόμη. Πρέπει επεξεργασμού τροφίμων, για τις ανάγκες κυρίως της εθνικής αγοράς, να αναπτυχθούν έγκριτες διαδικασίες κτηνιατρικών ελέγχων και πιστοποίησης, τόσο για τις εισαγωγές όσο και για τις εξαγωγές, και να διατηρηθεί ένας κτηνιατρικός τομέας με κατάλληλη διάρθρωση και με επαρκείς πόρους, προσωπικό και κατάρτιση. να αναβαθμιστούν ορισμένες Εκτός από την πρόσφατη νομοθεσία σχετικά με τους σπόρους σποράς και το υλικό πολλαπλασιασμού, ενδέχεται να χρειαστεί και συνοδευτική νομοθεσία καθώς και μέτρα ελέγχου και υποχρεωτικής εφαρμογής. Από τη στιγμή που αρκετά σημαντικά είδη που απαντούν στη Βουλγαρία θεωρούνται ισοδύναμα με τα αντίστοιχα κοινοτικά, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι τα πρότυπα μερικών τουλάχιστον από τα προϊόντα της είναι ισοδύναμα προς εκείνα της ΕΕ. Σε ό,τι αφορά την υγεία των φυτών, η Βουλγαρία έχει εκπονήσει σχέδια νομοθετικών διατάξεων προς την κατεύθυνση της κοινοτικής νομοθεσίας. Δεν υπάρχει ακόμη χρονοδιάγραμμα για τη θέσπιση των νομοθετικών αυτών διατάξεων. Οι διοικητικές δομές και οι ρυθμίσεις που διέπουν τους ελέγχους και τις επιθεωρήσεις κρίνονται ανεπαρκή για να εξασφαλίσουν την κατάλληλη στάθμη προστασίας. Η νομοθεσία που διέπει τη διατροφή των ζώων είναι περιορισμένη ως προς την ακτίνα δράσεως και ασύμβατη με την κοινοτική νομοθεσία. Οι αρμόδιες βουλγαρικές αρχές δεν έχουν δώσει ακόμη χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των σχετικών εργασιών. Ως προς τη νομοθεσία που διέπει τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, κρίνεται ότι, εάν μέχρι στιγμής έχει επιτευχθεί κάποια προσέγγιση προς το κοινοτικό δίκαιο, μάλλον κρίνεται ασήμαντη. 77 Συμπέρασμα Πολύ περιορισμένη είναι η πρόοδος που έχει σημειωθεί από πλευράς προσαρμογής προς το κοινοτικό κεκτημένο. Αναφορικά με την αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα και της βιομηχανίας γεωργικών προϊόντονν διατροφής, θα χρειαστεί να καταβληθούν σημαντικές και επίπονες προσπάθειες θα χρειαστεί επίσης να γίνει μεταρρύθμιση της γεωργικής πολιτικής, ώστε να προετοιμαστεί η Βουλγαρία για να εφαρμόσει το κοινοτικό κεκτημένο. Ιδιαίτερες προσπάθειες θα χρειαστεί να καταβληθούν σε ό,τι αφορά: τη θέσπιση και υποχρεωτική εφαρμογή κτηνιατρικών και φυτοϋγειονομικών απαιτήσεων και την αναβάθμιση των υπαρχουσών εγκαταστάσεων σε κοινοτικά πρότυπα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε ό,τι αφορά τις επιθεωρήσεις και τους ελέγχους για προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ ενίσχυση των διοικητικών δομών ο'νστε να εξασφαλιστούν οι αναγκαίες προϋποθέσεις εφαρμογής τονν εργαλείονν της ΚΓΠ αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα και της βιομηχανίας γεωργικών προϊόντων διατροφής ώστε να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα τους. Θεμελιακές μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνουν μέχρις ότου αποκτήσει η Βουλγαρία τις προϋποθέσεις υποψηφιότητας για ένταξη. Αλιεία Η κοινή αλιευτική πολιτική περιλαμβάνει κοινή οργάνωση αγοράς για τα διάφορα είδη, διαρθρωτική πολιτική, συμφωνίες με τρίτες χώρες, διαχείριση και διατήρηση των αλιευτικών πόρων και επιστημονική έρευνα υποστήριξης. Η ευρωπαϊκή συμφωνία περιλαμβάνει διατάξεις που διέπουν το εμπόριο προϊόντων της αλιείας με την Κοινότητα. Η Λευκή Βίβλος δεν περιλαμβάνει σχετικά μέτρα. Συνοπτική περιγραφή Το 1995 το σύνολο των αλιευμάτων ανήλθε σε 2500 t, αποκλειστικώς από τον Εύξεινο Πόντο. Ο αλιευτικός στόλος περιελάμβανε 6 μηχανότρατες-ψυγεία ανοιχτής θάλασσας και 16 αλιευτικά σκάφη του Εύξεινου Πόντου, εκ των οποίων τα 5 ανήκαν σε ιδιώτες. Το 1995 δεν κατεγράφησαν αλιεύματα ανοιχτής θάλασσας, ενώ το 1994 είχαν αλιευθεί 5000 t. Κατά το 1995, μόνο δύο πλοία ανοιχτής θάλασσας αλίευαν σε βάση πλήρους απασχόλησης, και με καταμερισμό κόστους με ξένες επιχειρήσεις οι οποίες αλίευαν μη βουλγαρικές ποσοστώσεις. Τα αλιεύματα γλυκών υδάτων ανήλθαν το 1994 σε 4000t (κυρίως κυπρίνοι και πέστροφες) αξίας 4 MECU, και αποτελούν την παραγωγή 20 κρατικών επιχειρήσεων που απασχολούσαν 500 άτομα. Στα αλιεύματα αυτά προστίθεται και η μη κατονομαζόμενη παραγονγή 6 ιδιωτικών επιχειρήσεων υδατοκαλλιέργειας. Οι βουλγαρικές αρχές δεν έδωσαν στατιστικά στοιχεία σχετικά με την ιδιοκτησία, παραγωγή και απασχόληση για το 1995, κρίνουν όμως ότι η παραγωγή έχει πέσει εξαιτίας αφενός των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κρατικές επιχειρήσεις και αφετέρου της μη πραγματοποίησης επενδύσεων από τις αναδυόμενες ιδιωτικές επιχειρήσεις. 78 Επί της αξίας του συνόλου των κοινοτικών εισαγωγών αλιευμάτων, οι εισαγωγές από τη Βουλγαρία αντιπροσωπεύουν ποσοστό 0,08%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό επί της αξίας των κοινοτικών εισαγωγών αλιευμάτων από τις υποψήφιες για ένταξη χώρες ανέρχεται σε 3,2%. Ως προς τις κοινοτικές εξαγωγές, η Βουλγαρία εισάγει αλιεύματα τονν οποίονν η αξία αντιπροσωπεύει το 0,34% επί του συνόλου των κοινοτικών εξαγονγών αλιευμάτονν, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό επί τονν κοινοτικών εξαγωγών προς όλες τις υποψήφιες για ένταξη χώρες ανέρχεται σε 4,1%. Η Βουλγαρία έχει συνάψει αλιευτικές συμφωνίες με τη Μαυριτανία (1971), με τον Καναδά (1978), με τη Μοζαμβίκη (1971) και την Ουκρανία (1993). Οι αλιευτικές συμφωνίες με την πρώην Σοβιετική Ένωση που αφορούσαν την αλιεία στον Εύξεινο Πόντο (1959- γενικώς και 1978 - γαύρος και γαρίδες) και στον Βερίγγειο Πορθμό (1988) αναφέρονται ως ακόμη ισχύουσες. Μια συμφωνία συνεργασίας με τη ρωσική ομοσπονδία έχει ανασταλεί. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η βουλγαρική παραγωγή και το εξωτερικό εμπόριο υπολείπονται σε σύγκριση με τα αντίστοιχα κοινοτικά μεγέθη, είναι συνεπώς απίθανο να έχουν σημαντική επίπτωση στην Κοινότητα συνολικά. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπάρχουν σε ό,τι αφορά τις αλιευτικές συμφωνίες που έχουν συναφθεί και τη συμμετοχή της Βουλγαρίας σε διεθνείς ή περιφερειακούς οργανισμούς αλιείας, δεν είναι ορατά σοβαρά προβλήματα που να είναι ασύμβατα με τη συμμετοχή στην Κοινότητα. Σύμφωνα με πρόσφατες πληροφορίες προερχόμενες από τη Βουλγαρία σχετικά με τις περιορισμένες προϋποθέσεις της χώρας αυτής να επιβάλει ποσοστώσεις και να αναλάβει έρευνα, ενδέχεται να ανακύψουν δυσχέρειες ως προς τη συμμόρφωση με υποχρεώσεις της απέναντι στην Κοινότητα και άλλες διεθνείς υποχρεώσεις. Πρωταρχική σημασία θα δοθεί στην προσαρμογή της χωρητικότητας του στόλου ανοιχτής θάλασσας προς τους διαθέσιμους πόρους και στον εκσυγχρονισμό. Τα προβλήματα της εθνικής οικονομίας ενδέχεται να οδηγήσουν σε παροπλισμό των αλιευτικών πλοίων ανοιχτής θάλασσας και σε ουσιαστική ιδιωτικοποίηση τονν περισσοτέρων από τις κρατικές επιχειρήσεις υδατοκαλλιεργειών, θαλάσσιας αλιείας και ιχθυομεταποίησης κατά τη διετία 1997-1998. Η εξέλιξη του τομέα ενδέχεται να βασιστεί στην ανάπτυξη υδατοκαλλιεργειών γλυκών υδάτων και ενδεχομένως θαλάσσιων ιχθυοκαλλιεργειο'νν στον Εύξεινο Πόντο. Όλα αυτά καθώς και η ίδρυση ιδιωτικών ιχθυομεταποιητικών επιχειρήσεων θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τα κέρδη των εξαγωγών. Η υποδομή του τομέα είναι απαρχαιωμένη και έχει ανάγκη εκσυγχρονισμού. Η Βουλγαρία θα πρέπει να δημιουργήσει διοικητικές δομές τέτοιες που να είναι σε θέση να εφαρμόσουν την κοινή αλιευτική πολιτική -- και συγκεκριμένα τη διαχείριση των πόρων, την τήρηση νηολογίου αλιευτικού στόλου, την εφαρμογή της διαρθρωτικής πολιτικής για τον τομέα, τη διαχείριση της αγοράς και τη συγκέντρωση όλων των στατιστικών δεδομένων ~ καθώς επίσης και τις κοινοτικές πολιτικές επί θεμάτων υγείας, υγιεινής και περιβάλλοντος. Συμπέρασμα Σημαντικές προσπάθειες θα χρειαστεί να καταβληθούν καθ'όλη την πορεία του εκσυγχρονισμού και για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου. Η αλιεία δεν φαίνεται να παρουσιάζει μείζονος σημασίας προβλήματα σε μεσοπρόθεσμη βάση. 79 Ενέργεια Στους βασικούς στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτοί αντικατοπτρίζονται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής με τίτλο «Η ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης», συμπεριλαμβάνονται η ενίσχυση ενεργειακού εφοδιασμού και η της ανταγωνιστικότητας, η ασφάλεια του προστασία του περιβάλλοντος. Τα σημαντικότερα στοιχεία του ενεργειακού κεκτημένου συναπαρτίζονται από τις διατάξεις της Συνθήκης και τη νομοθεσία του, παράγωγου δικαίου, ιδίως αναφορικά με τον ανταγωνισμό και τις κρατικές ενισχύσεις, την εσωτερική αγορά ενέργειας (στην οποία συμπεριλαμβάνονται οι οδηγίες για την ηλεκτρική ενέργεια, τη διαφάνεια των τιμών, τη διαμετακόμιση αερίου και ηλεκτρικής εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, την κάλυψη κατεπειγουσών αναγκών συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας κοκ), την πυρηνική ενέργεια καθώς και την ενεργειακή απόδοση και τους περιβαλλοντικούς κανόνες. Η διαμόρφωση των διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων και η παροχή υποστήριξης για σκοπούς Ε&Α σε θέματα ενέργειας αποτελούν άλλες σημαντικές συνιστώσες της ενεργειακής πολιτικής. Οι τρέχουσες εξελίξεις περιλαμβάνουν την ελευθέρωση του εμπορίου στο χώρο του φυσικού αερίου, το κεκτημένο σε θέματα ενεργειακής απόδοσης και το πρόγραμμα Auto-oil. τη χορήγηση αδειών ενέργειας, Στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, το κοινοτικό κεκτημένο έχει εξελιχθεί σημαντικά από τις αρχικές διατάξεις της συνθήκης ΕΚΑΕ έχει μετεξελιχθεί σε πλαίσιο νομικών και πολιτικών λειτουργικών μηχανισμών συμπεριλαμβανομένων και διεθνών συμφωνιών. Σήμερα καλύπτει θέματα υγείας και ασφαλείας όπως η ραδιοπροστασία, η ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων, η διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτονν, η πραγματοποίηση επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών μηχανισμών της ΕΥΡΑΤΟΜ, η προαγωγή της έρευνας, η συγκρότηση της κοινής αγοράς πυρηνικής ενέργειας, ο εφοδιασμός, οι διασφαλίσεις και οι διεθνείς σχέσεις. Με την Ευρωπαϊκή Συμφωνία δημιουργείται το πλαίσιο συνεργασίας για την ανάπτυξη ή διαμόρφωση της προοδευτικής ενσωμάτωσης των ενεργειακών αγορών στην Ευρώπη και συμπεριλαμβάνονται διατάξεις για την παροχή βοήθειας στο πλαίσιο των συναφών θεματικών τομέων πολιτικής. Στο Λευκό Βιβλίο με την οποία θα προετοιμαστούν οι ΧΚΑΕ για την εσωτερική αγορά ενέργειας υπογραμμίζεται η ανάγκη πλήρους εφαρμογής των βασικών οδηγιών για την εσωτερική αγορά σε συνδυασμό με τις κοινοτικές διατάξεις περί ανταγωνισμού. Σε ότι αφορά τον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, το Λευκό Βιβλίο αναφέρεται εκτενώς στα θέματα διασφάλισης του πυρηνικού εφοδιασμού και αποστολής τονν ραδιενεργών αποβλήτων. Συνοπτική περιγραφή Η Βουλγαρία εξαρτάται κατά 70% και πλέον από εξωτερικές ενεργειακές πηγές. Το πετρέλαιο, το αέριο (26% και 17% του ενεργειακού ισοζυγίου) και τα πυρηνικά καύσιμα εισάγονται κυρίως από τη Ρωσία και το ίδιο συμβαίνει και με το μεγαλύτερο μέρος από τις περιορισμένες εισαγωγές άνθρακα. Εγχώρια στερεά καύσιμα, ιδίονς λιγνίτης χαμηλής ποιότητας, εξορύσσονται με αντιοικονομικό τρόπο, αποτελώντας κύρια πηγή περιβαλλοντικής ρύπανσης. Η υδροηλεκτρική ενέργεια παίζει περιορισμένο ρόλο στον ενεργειακό τομέα το 1990 σταμάτησε η εξόρυξη ουρανίου. 80 Ο ενεργειακός τομέας της Βουλγαρίας αντιπροσωπεύει 15% του ΑΕΠ. Ο τομέας αυτός είναι δύο έως τέσσερις φορές λιγότερο αποδοτικός από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμβάλλοντας στη ρύπανση. Η κατάσταση αυτή οφείλεται στην κληρονομιά χαμηλών τιμών, έλλειψης πολιτικών ενεργειακής απόδοσης και ξεπερασμένων τεχνολογιών. Η Βουλγαρία αποτελεί σημαντική χώρα διαμετακόμισης ιδίως αερίου στην περιοχή στην οποία συμπεριλαμβάνεται η Ελλάδα. Ο περιφερειακός της ρόλος μπορεί να αυξηθεί μακροπρόθεσμα λόγον εισαγωγών πετρελαίου μέσω του λιμένα της Μαύρης Θάλασσας Μπουργκάς και λόγον μελλοντικών εισαγονγών αερίου από την Κεντρική Ασία και το Ιράν. Η σύνδεση της Βουλγαρίας με το δυτικοευρωπαϊκό διασυνδεμένο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας UCPTE είναι εφικτή τεχνικά αλλά θα απαιτήσει σοβαρές επενδύσεις και επομένως δεν αναμένεται να πραγματοποιηθεί βραχυπρόθεσμα. Η πρόσφατη συγχρονισμένη δοκιμαστική σύνδεση των ηλεκτρικών δικτύων της Ρουμανίας, Βουλγαρίας, Ελλάδας, Σερβίας και Αλβανίας αποτελεί προκαταρκτικό βήμα προς την μελλοντική σύνδεση στο UCPTE. Στη Βουλγαρία λειτουργεί πυρηνικός σταθμός ηλεκτρικής ενέργειας στο Kozloduy ο οποίος παράγει το 40% περίπου της ηλεκτρικής ενέργειας της Βουλγαρίας. Αποτελείται από έξη αντιδραστήρες σοβιετικού σχεδιασμού: οι μονάδες 1 έως 4 αποτελούνται από αντιδραστήρες VVER 440-230 και οι μονάδες 5 έως 6 από VVER 1000-320. Ο σχεδιασμός και τα πρότυπα κατασκευής των αντιδραστήρων VVER 440-230 θεωρείται ότι δεν πληρούν τους στόχους ασφαλείας που είναι γενικά αποδεκτοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι VVER 1000-320 είναι πλέον πρόσφατου, βελτιωμένου τύπου. Από το 1990 έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές επενδύσεις στους αντιδραστήρες αυτούς για να βελτιωθεί η ασφάλεια τους για το εναπομένον χρονικό διάστημα λειτουργίας τους. Με βάση τη συμφωνία του 1993 για τον λογαριασμό πυρηνικής ασφαλείας, τη διαχείριση του οποίου έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, η Βουλγαρία ανέλαβε να παύσει τη λειτουργία των αντιδραστήρων 1 έως 4 μόλις υπάρξουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις για τον ενεργειακό εφοδιασμό της. Το 1993 αναμενόταν ότι οι τέσσερις αυτοί αντιδραστήρες θα είχαν κλείσει έως τότε. Η βουλγαρική κυβέρνηση οφείλει ακόμη να εγκρίνει τη θέση της σχετικά με αναθεωρημένο χρονοδιάγραμμα για τον παροπλισμό. Έως σήμερα δεν έχουν γίνει γνωστά σχέδια για το κλείσιμο των μονάδων 1-4 πριν το τέλος της διάρκειας ζωής τους βάσει του σχεδιασμού τους (2004,2011). Τα πρότυπα σχεδιασμού και κατασκευής των δύο αντιδραστήρων VVER 1000-320 θεωρείται ότι προσεγγίζουν περισσότερο τους στόχους ασφαλείας που είναι γενικά αποδεκτοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των αντιδραστήρων αυτών αναμένεται να ξεκινήσουν το 1998. Η κατασκευή δύο άλλων αντιδραστήρων VVER 1000 στο Belene αναστάλθηκε το 1990 λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Η κυβέρνηση δήλωσε ότι η ολοκλήρωση του εργοστασίου του Belene έχει οριστικά αναβληθεί. Στη χώρα λειτουργεί επίσης ένας ερευνητικός αντιδραστήρας. Ο τομέας πυρηνικής ενέργειας παρακολουθείται από την επιτροπή για τη χρήση της ατομικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς (CUAEPP). Κατά τα περασμένα έτη, η CUAEPP έλαβε σημαντική τεχνική βοήθεια, μεταξύ άλλων και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, για την ενίσχυση των μεθόδων εργασίας της και για την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού. 81 Το πυρηνικό καύσιμο παρέχεται από τη Ρωσία. Στο παρελθόν, η παραγωγή του γινόταν εν μέρει από εγχώριο ουράνιο το οποίο στη συνέχεια εξαγόταν στη Ρωσία για επεξεργασία. Η χώρα δεν διαθέτει εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου ή κατασκευής καυσίμου. Το αναλωμένο καύσιμο δεν αποστέλλεται πίσω στη Ρωσία αλλά αποθηκεύεται επί τόπου σε δεξαμενή. Προγραμματίζεται η κατασκευή εγκαταστάσεων για ενδιάμεση ξηρή αποθήκευση. Πρέπει να αναπτυχθεί πολιτική για την τελική αποθήκευση του αναλωμένου καυσίμου. Το κόστος της κατεργασίας του αναλωμένου καυσίμου και του παροπλισμού του εργοστασίου δεν αντανακλάται σήμερα στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας. Έχει δημιουργηθεί ταμείο για το σκοπό αυτό, αλλά δεν είχε κατατεθεί κανένα ποσό σε αυτό έως τις αρχές του 1997. Υπάρχει ανάγκη για νέες εθνικές εγκαταστάσεις διάθεσης των ραδιενεργών αποβλήτων από το Kozloduy και άλλες εγκαταστάσεις παραγωγής. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Πρέπει να γίνει επεξεργασία μιας συνολικής ενεργειακής πολιτικής. Η «Στρατηγική για την ανάπτυξη του ενεργειακού τομέα» που ενέκρινε η κυβέρνηση το 1995, η οποία καλύπτει την περίοδο 1995-2010/2020, επικεντρώθηκε στην αύξηση της χωρητικότητας για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ασχολήθηκε ελάχιστα με την ανάπτυξη άλλων επιμέρους ενεργειακών κλάδων και δεν προσδιόρισε τις πιθανές πηγές χρηματοδότησης για τις απαιτούμενες επενδύσεις. Στο πρόγραμμα εργασίας της, η σημερινή κυβέρνηση ορίζει τον ενεργειακό τομέα ως εθνικής προτεραιότητας. Το πρόγραμμα αναγγέλλει ότι η κυβέρνηση θα επικεντρωθεί στην ενίσχυση του νομοθετικού πλαισίου για τον ενεργειακό τομέα, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, την αναδιάρθρωση και βαθμιαία ιδιωτικοποίηση των δημοσίων επιχειρήσεων ηλεκτρισμού και στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού και της χρησιμοποίησης της ενέργειας. Το ανταγωνιστικό πλαίσιο στον ενεργειακό τομέα δεν πληροί τις οδηγίες που αφορούν την εσωτερική αγορά ενέργειας σε συνδυασμό με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Παρά το γεγονός ότι, κατ'αρχήν, ο νόμος του 1991 «περί προστασίας του ανταγωνισμού» μπορεί να εφαρμοστεί στον ενεργειακό τομέα, σήμερα δεν υπάρχει νομοθεσία η οποία να ασχολείται ειδικά με τα ενεργειακά ζητήματα. Η έγκριση και η υλοποίηση της ενεργειακής νομοθεσίας είναι επομένως καθοριστική. Ο νόμος για την παραχώρηση δικαιωμάτων εκμετάλλευσης προβλέπει τη μη εισαγωγή διακρίσεων, όσον αφορά τους όρους πρόσβασης στους πόρους υδρογονανθράκων, και αποτελεί καλό βήμα προς την προσαρμογή στους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα σχετικά ζητήματα. Οι κυριότερες εταιρείες που είναι υπεύθυνες για την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διανομή ενέργειας είναι κρατικά μονοπώλια κάθετης ολοκλήρωσης η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει ιδιωτικοποίηση. Πρέπει επίσης να αναφερθεί η ελευθέρωση του εμπορίου πετρελαίου. Οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν σημαντικά κατά το πρόσφατο χρονικό διάστημα. Από τον Απρίλιο 1997, οι τιμές του αερίου (ραίνεται να καλύπτουν το κόστος και οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας να καλύπτουν τα λειτουργικά έξοδα αλλά όχι ακόμη τις επενδύσεις και το περιβαλλοντικό κόστος στο οποίο περιλαμβάνονται το κόστος παροπλισμού των αντιδραστήρων πυρηνικής ενέργειας και το κόστος διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων. Οι τιμές της οικιακής θέρμανσης επιδοτούνται ακόμη, για κοινωνικούς λόγους. Η έλλειψη κατάλληλης τιμολόγησης στο παρελθόν και, σε μεγαλύτερο βαθμό, στο παρόν έχουν εμποδίσει την αναδιάρθρωση του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας. 82 Δεν έχουν γίνει γνωστά λεπτομερή σχέδια για μελλοντική συμμόρφανση με τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ετοιμότητα για περιπτώσεις κατεπειγουσών αναγκών στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η υποχρέωση τήρησης αποθεμάτων πετρελαίου τα οποία να καλύπτουν 90 ημερών κατανάλονση. Η δύσκολη οικονομική κατάσταση της χώρας θα εμποδίσει κατά πάσα πιθανότητα τη σταδιακή δημιουργία αυτο'νν τονν αποθεμάτων βραχυμεσοπρόθεσμα. Στον τομέα των στερεών καυσίμων προγραμματίστηκε το 1996 πολιτική τις κοινωνικές και αναδιάρθρωσης η οποία θα πρέπει να αντιμετωπίσει περιφερειακές επιπτώσεις. Οι κρατικές παρεμβάσεις θα πρέπει να αξιολογηθούν σε σχέση με τους κοινοτικούς κανόνες. Η Βουλγαρία θα πρέπει να καταβάλει σημαντικές προσπάθειες προσαρμογής στα κοινοτικά πρότυπα ενεργειακής απόδοσης (σήμανση των συσκευών, ελάχιστα πρότυπα απόδοσης) και περιβαλλοντικά πρότυπα (π. χ. ποιότητα των καυσίμων). Ενδεχομένως θα παρουσιαστούν δυσχέρειες για την προσαρμογή των διυλιστηρίων της χώρας, τα οποία θα πρέπει να ανταγωνιστούν στην κορεσμένη ευρωπαϊκή αγορά. Η προσχώρηση της Βουλγαρίας θα μπορούσε να αυξήσει τη συνολική εξάρτηση από τον εμπλουτισμό και το ουράνιο της Ρωσίας. Πάντως η πολιτική προμήθειας πυρηνικών υλικών, στόχος της οποίας είναι η ασφάλεια μέσω της διαφοροποίησης των πηγών, θα εφαρμοστεί στις συμβάσεις προμήθειας που θα συναφθούν μετά την προσχώρηση. Έονς την προσχώρηση, η Βουλγαρία πρέπει να έχει συμμορφονθεί με τις διατάξεις της συνθήκης Ευρατόμ, ιδίως με αυτές που αφορούν την προμήθεια πυρηνικού υλικού, την κοινή αγορά πυρηνικής ενέργειας, τις διασφαλίσεις, την υγεία και ασφάλεια και τις διεθνείς συμφωνίες. Παρόλο που η Βουλγαρία είναι συμβαλλόμενο μέρος σε όλες τις διεθνείς συμχροννίες και συμβάσεις στα πεδία αυτά, δεν έχουν όλες μεταφερθεί στην εθνική νομοθεσία της. Ορισμένες νομοθετικές διευθετήσεις θα είναι απαραίτητες για να επιτρέψουν στη Βουλγαρία να συμμορφωθεί με τις διατάξεις της συνθήκης Ευρατόμ σχετικά με το καθεστώς ιδιοκτησίας των σχάσιμων υλικών και των περιουσιακών στοιχείων. Δεδομένου ότι η Βουλγαρία έχει πλήρη συμφωνία διασφαλίσεων με τη ΔΟΑΕ, δεν αναμένονται μεγάλες δυσκολίες στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα αυτό. Πρέπει να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της πυρηνικής ασφάλειας και πρέπει να συμφωνηθούν και να υλοποιηθούν σε εύθετο χρόνο ρεαλιστικά προγράμματα, τα οποία να περιλαμβάνουν παύση λειτουργίας εφόσον είναι απαραίτητο. Πρέπει να προβλεφθεί για τα επόμενα έτη συνεχής στήριξη της αρχής ασφαλείας, η οποία είναι επιφορτισμένη με σημαντικά καθήκοντα. Συμπέρασμα Η Βουλγαρία πρέπει να επιταχύνει σημαντικά τις προσπάθειες της στον ενεργειακό τομέα προκειμένου να προετοιμαστεί για την ενσωμάτωση. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα εξής ιδίως ζητήματα: προσαρμογή των μονοπωλίων -στην οποία συμπεριλαμβάνονται τα ζητήματα των εισαγωγών και εξαγωγών-, πρόσβαση στα δίκτυα, τιμολόγηση της ενέργειας, ετοιμότητα για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, στην οποία συμπεριλαμβάνεται η δημιουργία υποχρεωτικών αποθεμάτων πετρελαίου, αναδιάρθρωση και κρατικές παρεμβάσεις στον τομέα των στερεών καυσίμονν, ανάπτυξη προτύπων ενεργειακής απόδοσης και πρότυπα ποιότητας καυσίμίον. Η Βουλγαρία πρέπει να προχονρήσει στη μεταφορά στην εθνική νομοθεσία ορισμένονν διεθνο'νν συμφοννιο'νν και συμβάσεων στον πυρηνικό τομέα 83 και να προχωρήσει σε νομοθετικές προσαρμογές προκειμένου να συμμορφωθεί με τη συνθήκη Ευρατόμ. Η πυρηνική ασφάλεια χχπαιτεί συνεχή ιδιαίτερη προσοχή, με ταχεία υλοποίηση συμφωνημένων να προγραμμάτων συμπεριλαμβάνεται η παύση λειτουργίας εφόσον είναι απαραίτητο. Πρέπει να εξευρεθούν πιο μακροπρόθεσμες λύσεις για τα απόβλητα. ρεαλιστικών δράσης οποία στα Μεταφορές Η κοινοτική πολιτική μεταφορο'νν αποτελείται (χπό επιμέρους πολιτικές και πρωτοβουλίες σε τρεις βασικούς τομείς: • • • Βελτίωση της ποιότητας με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων και ανταγωνιστικών συστημάτων μεταφορών, στηριγμένων σε προηγμένες τεχνολογίες, που συμβάλλουν επίσης στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων και των στόχονν ασφαλείας. Βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς προκειμένου να προαχθεί η αποτελεσματικότητα, οι δυνατότητες επιλογής και το εύχρηστο των μεταφορών, με παράλληλη διαφύλαξη των κοινωνικών προτύπων. Διεύρυνση της εξωτερικής διάστασης με τη βελτίωση των μεταφορικών συνδέσεων με τρίτες χώρες και προώθηση της πρόσβασης επιχειρήσεων της ΕΕ σε άλλες αγορές μεταφορών (Το πρόγραμμα δράσης για την κοινή πολιτική μεταφορών, 1995-2000). Στην Ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπεται προσέγγιση της νομοθεσίας με την κοινοτική, καθώς και συνεργασία που αποσκοπεί στην αναδιάρθρωση και τον εκσυγχρονισμό των μεταqx)ρώv, τη βελτίονση της πρόσβασης στην αγορά των μεταφορών, τη διευκόλυνση της διαμετακόμισης και την επίτευξη επιπέδονν λειτουργίας συγκρίσιμων με τα κοινοτικά. Στο Λευκό Βιβλίο επικεντρώνεται σε θέματα επίτευξης των όρων της εσοντερικής αγοράς στον τομέα των μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων πτυχών όπονς ο ανταγωνισμός, η εναρμόνιση των νομοθεσιών και τα πρότυπα. Συνοπτική περιγραφή Η Βουλγαρία συνορεύει σε μεγάλος μήκος με την Ελλάδα και βρίσκεται επί της παραδοσιακής διαδρομής από τη Μέση Ανατολή προς την Κεντρική και τη Δυτική Ευρώπη. Το βουλγαρικό έδαφος διασχίζουν τρεις πανευρωπαϊκοί διάδρομοι μεταφορών, όπως προσδιορίστηκαν κατά την Πανευρωπαϊκή Διάσκεψη της Κρήτης, ενώ ο τέταρτος είναι ο Δούναβης που αποτελεί και το μεγαλύτερο μέρος των βουλγαρικών συνόρων με τη Ρουμανία. Ο πόλεμος στην πρώην Γιουγκοσλαβία είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της διαμετακομιστικής κυκλοφορίας από και προς την Ελλάδα καθώς και παροχέτευση της από και προς τη Μέση Ανατολή η εξέλιξη αυτή προκάλεσε συμφόρηση στους κύριους οδικούς άξονες της Βουλγαρίας, στις συνοριακές διαβάσεις καθώς και στις ποτάμιες διαβάσεις του Δούναβη. Τα οικονομικά προβλήματα της Βουλγαρίας ήταν η αιτία για την απότομη μείωση της ζήτησης για εμπορευματικές και επιβατικές μεταφορές όλων των τρόπων. Εξαίρεση αποτέλεσαν οι θαλάσσιες εμπορευματικές μεταφορές, εξαιτίας της ανακατεύθυνσης των δρομολογίων του βουλγαρικού στόλου εκτός του Ευξείνου Πόντου, καθώς και οι επιβατικές μεταφορές. Η συνολική μεταφορική ζήτηση δεν έχει ακόμα επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα της, μολονότι τώρα αρχίζει και 84 πάλι να αυξάνεται. Ουσιαστικής σημασίας αλλαγή στο διαχωρισμό κατά τρόπο μεταφοράς προέκυψε στις εμπορευματικές μεταφορές, με σημαντική αύξηση του μεριδίου των οδικών μεταφορών σε σχέση με άλλους τρόπους μεταφοράς. Η Βουλγαρία αντιμετώπισε την ανάγκη να επενδύσει προς την κατεύθυνση σημαντικών βελτιώσεων του οδικού δικτύου της ενώ, παράλληλα, παρατηρείται ανάγκη ανάπτυξης της πολύ περιορισμένης κατά το παρελθόν υποδομής στις συνοριακές διαβάσεις. Η έλλειψη επενδύσεων σε υποδομή και εξοπλισμό μεταφορών κατά την τελευταία δεκαετία εγείρει προβλήματα μεγάλης έκτασης, ιδίως μέσα σε πλαίσιο όπου το μεγαλύτερο μέρος του δημόσιου μεταφορικού εξοπλισμού πρέπει να εισαχθεί. Μεγάλο μέρος του υφιστάμενου εξοπλισμού προέρχεται από την πρώην Σοβιετική Ένωση, με αποτέλεσμα να απαιτούνται σημαντικής έκτασης επενδύσεις για την αντικατάσταση εξοπλισμού που δεν αντιστοιχεί προς τα πρότυπα ή είναι παρωχημένος. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Όσον αφορά την πραγμάτωση της εσωτερικής αγοράς, η Βουλγαρία έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την επίτευξη του κοινοτικού κεκτημένου. · Ο βουλγαρικός τομέας των διεθνών μεταφορών εφαρμόζει ήδη σε μεγάλο μέρος του κανονισμούς ανάλογες με τους ισχύοντες στην Ένωση, ιδίως όσον αφορά την εσωτερική ναυσιπλοΐα και τις συνδυασμένες μεταφορές. Στον κλάδο των εναέριων μεταφορών τροποποιείται επί του παρόντος η νομοθεσία περί αεροπορίας ώστε να συμμορφωθεί πλήρως με τους κανονισμούς τις ΕΕ. Απαιτούνται μολοντούτο επενδύσεις και προσπάθειες εφαρμογής του κεκτημένου σε μεγάλη έκταση, ιδίως στο πεδίο της ασφάλειας. Η νομοθεσία περί ασφαλείας και η επιβολή της πρέπει να ενισχυθούν. Εξάλλου, η ανάγκη ανανέωσης των στόλων θα μπορούσε να θέσει σοβαρά προβλήματα χρηματοδότησης. Όσον αφορά τον κλάδο της ναυτιλίας, η κύρια πηγή καθυστέρησης ως προς το κοινοτικό κεκτημένο αφορά την ασφάλεια, όπου η Βουλγαρία απέχει ακόμα από τα πρότυπα της Ένωσης. Οι βουλγαρικές οδικές εμπορευματικές μεταφορές δεν έχουν πλήρως συμμορφωθεί με την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία. Μεταξύ των σημείων που πρέπει να παρακολουθηθούν κατά τη διάρκεια της προενταξιακής περιόδου περιλαμβάνονται μέτρα σχετικά με την οδική ασφάλεια, βάρη και διαστάσεις καθώς και τέλη χρήσεως. Πρέπει να εξασφαλιστεί πλήρης συμμόρφωση με τους κοινοτικούς κανονισμούς περί βαρών και διαστάσεων ώστε να μην περιοριστεί η δυνατότητα υποδοχής κοινοτικών οχημάτων στο βουλγαρικό δίκτυο. Οι σιδηρόδρομοι και οι οδικές επιβατικές μεταφορές δημιουργούν σχετικά μικρότερα προβλήματα από τους άλλους κλάδους όσον αφορά την επίτευξη του κεκτημένου, μολονότι θα απαιτηθούν διασαφήσεις και περαιτέρω προσπάθειες στον κλάδο των σιδηροδρόμων. Αντίθετα, η λειτουργία των δύο αυτών αγορών θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο προσοχής, δεδομένου ότι οι διαρθρωτικές μεταβολές (διαχείριση με βάση ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, λειτουργία του ανταγωνισμού κ. λ. π. ) βρίσκονται ακόμα σε αρχικό στάδιο. Η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου και ανταγωνιστικού συστήματος μεταφορών είναι στόχος που έχουν υιοθετήσει οι βουλγαρικές αρχές οι δύο κύριες δυσχέρειες στον τομέα αυτό θα είναι, κατά πάσα πιθανότητα, η επίτευξη ενδεδειγμένου επιπέδου ασφαλείας στις μεταφορές, καθώς και η βέλτιστη χρησιμοποίηση του συστήματος μεταφορών. Όσον αφορά την ασφάλεια η πρόοδος που έχει πραγματοποιήσει η Βουλγαρία είναι ενθαρρυντική, απέχει όμως ακόμα πολύ από το κοινοτικό πρότυπο, ιδίως στον εναέριο, το θαλάσσιο και τον οδικό κλάδο. Ως προς τον στόχο της συνοχής του συστήματος μεταφορών είναι πιθανό ότι η Βουλγαρία θα έχει να ανταπεξέλθει με μια συνεχή τάση αύξησης στον οδικό τομέα 85 και θα πρέπει να στρέψει τις προχίπάθειές της (ίτη χρησιμοποίηση των σιδηροδρόμων και τονν εσοντερικο'νν πλωτών οδών, δεδομένης της αδυναμίας του οδικού της δικτύου σε σύγκριση προς το σιδηροδρομικό και την εσωτερική ναυσιπλοΐα. Η μετάβαση από μία κατευθυνόμενη οικονομία με προτίμηση στη χρήση σιδηροδρομικών και ποτάμιων τρόπονν μεταχροράς, προς την οικονομία της αγοράς με ελεύθερη επιλογή τονν τρόπων μεταφοράς από τον χρήστη, θα οδηγήσει σε αναπροσανατολισμό τονν μεταφορικών ροο'νν προς όφελος τονν οδικών μεταφορών. Η εξέλιξη αυτή βρίσκεται ακόμα στις απαρχές της. Το κυβερνητικό πρόγραμμα αποδίδει, σε αυτό το πλαίσιο, προτεραιότητα (ίτη μέγιστη εδραίωση τονν αρχο'νν της ιδιωτικής αγοράς της αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης τονν κρατικών βουλγαρικών σιδηροδρόμονν (BDZ) και τις Balkan Air, ως μέρος της ευρύτερης απόσυρσης του δημοσίου από την ιδιοκτησία και διαχείριση εταιρειών μεταφορών. συμπεριλαμβανομένης μεταφορικό τομέα, στον Όσον αφορά τη βελτίωση των συνδέσεονν με τα κράτη μέλη και με τους γείτονες της, η Βουλγαρία προβλέπει επενδύσεις ύψους περίπου 0,6 δισεκατομ. ECU από ίδιους πόρους μεταξύ 1995 και 1999, για τις υποδομές μεταφορών που χρησιμοποιούνται από τη διεθνή κυκλοφορία, κυρίονς στους πανευρωπαϊκούς διαδρόμους. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί περίπου σε ποσοστό 1,2% του ΑΕΠ, το οποίο όμως κατά πάσα πιθανότητα δεν επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών, δεδομένης της σημερινής κατάστασης του οδικού δικτύου και ιδίως της απόκλισης του σε σχέση με τα τεχνικά χαρακτηριστικά των κοινοτικών οχημάτονν για οδικές εμπορευματικές μεταφορές του ποσού αυτού, υπαγορευόμενη από περιορισμούς του προϋπολογισμού, θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρον την αδυναμία αυτή. οποιαδήποτε μείωση Συμπέρασμα Η Βουλγαρία έχει πραγματοποιήσει προόδους στην επίτευξη του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά τις μεταφορές. Απαιτείται ταχεία ευθυγράμμιση με το κεκτημένο και οι μεγαλύτερες ενδεχόμενες δυσχέρειες αναμένονται σχετικά στους κλάδους των θαλάσσιων, εναέριων και οδικών εμπορευματικών μεταφορών, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια. Όσον αφορά τους λοιπούς κλάδους μεταφορών, ιδίονς το σιδηροδρομικό, παραμένει η ανάγκη επιτήρησης της πραγματικής εφαρμογής του κεκτημένου. Είναι επίσης σκόπιμο να παρακολουθηθεί ή ορθή διάθεση των απαιτούμενων μέσων για να τεθούν οι βάσεις του μελλοντικού διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών που θα επεκταθεί στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες, καθώς και η ταχεία εξάλειψη των σημερινο'νν ανεπαρκειών του οδικού δικτύου, όπως επίσης και η αντιμετώπιση των συνεπειών που θα έχει η επίτευξη του κεκτημένου στην ανανέωση των στόλονν. Επιπλέον, κρίνεται απαραίτητη η ταχεία και συνεπής ενίσχυση των οργανισμών ελέγχου, όπως π. χ. της ασφάλειας. των βουλγαρικών διοικητικών δομών, περιλαμβανομένων Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις Η πολιτική της ΕΕ για τις επιχειρήσεις αποσκοπεί στην ενθάρρυνση δημιουργίας ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των MME σε όλη την έκταση της ΕΕ, στη βελτίωση της ανταγοννιστικότητάς τους και στην ενθάρρυνση της απόκτησης ευρωπαϊκής διάστασης και διεθνοποίησης λόγω πολιτική χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό επικουρικότητας. Ο συμπληρωματικός ρόλος της Κοινότητας καθορίζεται και υλοποιείται μέσον πολυετούς προγράμματος για MME στην ΕΕ. Το πρόγραμμα αυτό παρέχει τη νομική και δημοσιονομική βάση για τις 86 τους. Η εν ειδικές δράσεις πολιτικής της Κοινότητας όσον αφορά τις MME. Το κοινοτικό κεκτημένο περιορίζεται έονς το'νρα (ίε συστάσεις σε ειδικές περιοχές, μολονότι η νομοθεσία σε άλλους τομείς επηρεάζει επίσης τις MME (π. χ. στον ανταγοννισμό, το περιβάλλον, τη νομοθεσία περί εταιρειών). Στην Ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπεται συνεργασία για την ανάπτυξη και ενίσχυση των MME, ιδίως στον ιδιωτικό τομέα, μεταξύ άλλων μέσω παροχής πληροφοριών και τεχνικής βοήθειας ονς προς νομικές, διοικητικές και φορολογικές προϋποθέσεις. Στο Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνονται συγκεκριμένα μέτρα. Συνοπτική περιγραφή ιδιωτικές εταιρείες Ο ιδιοντικός τομέας, από την ουσιαστική ανυπαρξία του έως τα τέλη της δεκαετίας του '80, έφθασε, το 1995, σε ποσοστό 38% της προστιθέμενης αξίας και περίπου 41% της συνολικής απασχόλησης. Έως τα τέλη του 1996 είχαν καταγραφεί στα μητρώα 321. 000 (σημαντική αύξηση σε σχέση με την προηγούμενη τριετία) έναντι 20. 000 εταιρειών του δημοσίου. Δεν συγκεντρώνονται στοιχεία σχετικά με το μέγεθος των ιδιωτικών εταιρειών, από όλες όμως τις διαθέσιμες πηγές προκύπτει ότι η συντριπτική πλειοψηφία είναι μικρές επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερο από πέντε άτομα. Η πλειοψηφία των ιδιωτικών μονάδων ασχολούνται με το εμπόριο και την παροχή υπηρεσιών σε ιδιώτες και εταιρείες. Οι ιδιωτικές εταιρείες βρίσκονται αντιμέτονπες με ασταθές οικονομικό περιβάλλον, υψηλά επιτόκια, υψηλή και ασταθή φορολόγηση και αβεβαιότητα ως προς το νομικό πλαίσιο, στοιχεία που συνιστούν τα κύρια εμπόδια για την επέκταση των δραστηριοτήτων τους. Στη Βουλγαρία δεν υφίσταται ειδικό νομικό πλαίσιο για MME. Το 1991 συγκροτήθηκε, υπό την αιγίδα του υπουργείου Βιομηχανίας, ταμείο ιδκοτικο'νν για τις MME, με σκοπό να υποβοηθήσει την επιχειρήσεων μέσω παροχής δανείονν με ευνοϊκό επιτόκιο. Με την τεχνική βοήθεια του προγράμματος PHARE συστήθηκαν περιφερειακοί αναπτυξιακοί φορείς, κέντρα στήριξης επιχειρήσεων και κονδύλια πιστο'νσεων για MME. Οι κυβερνητικοί οργανισμοί όπως το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο, παρέχουν επίσης, σε ορισμένο βαθμό, στήριξη για MME. Διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν κατ' επανάληψη δεσμευθεί να υποστηρίξουν τη συγκρότηση εθνικού οργανισμού για τις MME έχει αναφερθεί σχετικά ότι στο εγγύς μέλλον θα θεσπισθεί κυβερνητικό διάταγμα. ίδρυση μικρο'νν Θα πρέπει κατά συνέπεια να εξακολουθήσουν οι συνεχιζόμενες προσπάθειες για την ενίσχυση των MME κατά τη διάρκεια της προενταξιακής περιόδου. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Για την υπερνίκηση τονν εμποδίονν που τίθενται στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στη Βουλγαρία θα απαιτηθεί αποφασιστική προσπάθεια σταθεροποίησης του μακροοικονομικού περιβάλλοντος, απλούστευσης του νομοθετικού πλαισίου και των διοικητικών διαδικασιών, ενίσχυσης της υποδομής στήριξης, βελτίωσης του φορολογικού περιβάλλοντος καθώς και της πρόσβασης των MME στη χρηματοδότηση. Για το στόχο αυτό θα απαιτηθούν αρκετά έτη. Οι προηγούμενες οικονομικές πολιτικές καθο'νς και το νομοθετικό, φορολογικό και διοικητικό περιβάλλον δεν συνέβαλαν στην ανάπτυξη τονν MME. Δεδομένων των απαιτούμενων προσπαθειονν ανασυγκρότησης για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας στη Βουλγαρία, είναι ανάγκη να υπάρξουν κατάλληλα 87 κίνητρα και δομές στήριξης. Οι πρόσφατες σχετικές κυβερνητικές πρωτοβουλίες είναι ενθαρρυντικές. Συμπέρασμα Δεν υφίστανται ειδικά προβλήματα όσον αφορά την ένταξη της Βουλγαρίας στο εν λόγω πεδίο. 3. 5 Οικονομική και κοινωνική συνοχή Απασχόληση και κοινωνικές υποθέσεις Η κοινωνική πολιτική της Κοινότητας έχει αναπτυχθεί με ποικιλία μέσων όπονς νομοθετήματα, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και δράσεις επικεντρωμένες σε ειδικά ζητήματα στα οποία συμπεριλαμβάνεται η δημόσια υγεία, η φτώχεια και τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Το νομοθετικό κεκτημένο καλύπτει θέματα υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας, εργασιακής νομοθεσίας και συνθηκών εργασίας, των κοινωνικών ίσων ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες, συντονισμού ασφαλίσεων της καπνοβιομηχανίας. Η κοινωνική νομοθεσία στην Ένωση χαρακτηρίστηκε από τη θέσπιση ελάχιστων προτύπονν. Επιπλέον, θεμέλιο του κοινωνικού διαλόγου σε πανευρωπαϊκό επίπεδο είναι η ίδια η Συνθήκη (άρθρο 118Β) και το πρωτόκολλο για την κοινωνική πολιτική αναφέρεται στις διαβουλεύσεις με τους κοιναννικούς εταίρους και στα μέτρα διευκόλυνσης του κοινωνικού διαλόγου. και προϊόντων εργαζόμενους μετανάστες τους για Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία προβλέπει προσέγγιση της νομοθεσίας με την κοινοτική νομοθεσία και συνεργασία για τη βελτίονση τονν προτύπων υγείας και ασφάλειας στην εργασία, πολιτικές για την αγορά εργασίας και εκσυγχρονισμό του συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεονν. Προβλέπει επίσης για τους εργαζόμενους της Κοινότητας που απασχολούνται νομίμως στη Βουλγαρία μεταχείριση χο^ρίς διακρίσεις λόγω ιθαγένειας όσον αφορά τους όρους εργασίας. Το Λευκό Βιβλίο προβλέπει μέτρα προσέγγισης σε όλους τους τομείς του κεκτημένου. Συνοπτική περιγραφή Στη Βουλγαρία το πλαίσιο για την αντιμετώπιση των κοινωνικο-οικονομικών προβλημάτων σε διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους βρίσκεται ακόμη σε εμβρυϊκή μορφή. Ο κοινωνικός διάλογος είναι κυρίως τριμερής διαδικασία διαβούλευσης στην οποία συμμετέχουν οι συνδικαλιστικές ενώσεις, οι εργαζόμενοι και το κράτος και με την οποία επαφίεται η τελική απόφαση στον αρμόδιο κυβερνητικό φορέα. Πραγματοποιείται στο πλαίσιο του «Εθνικού Συμβουλίου τριμερούς συνεργασίας». Έως πρόσφατα οι συνδικαλιστικές αντιμετώπιζαν με δισταγμό τη συμμετοχή στις δομές τριμερούς συνεργασίας λόγω του κυρίαρχου ρόλου της κυβέρνησης. Υπάρχουν δύο κύριες συνδικαλιστικές ενώσεις οι οποίες είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Συνομοχτπονδίας Συνδικάτων (ETUC) και τέσσερις άλλες αναγνωρισμένες συνδικαλιστικές ενώσεις, ενώ η πλευρά των εργοδοτών αποτελείται από φορείς οι οποίοι αντιπροσονπεύουν τα συμφέροντα του δημόσιου και ιδιωτικοποίησης ενδεχομένως βοηθήσει στη δημιουργία πιο ισορροπημένου κοινωνικού διαλόγου. ιδιωτικού τομέα. Περαιτέρω πρόοδος στη διαδικασία Από τη μετάβαση και μετά σημεκόθηκε δραματική επιδείνωση του κρατικού τομέα, η οικονομική ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα υπήρξε μέτρια και η ανεργία σημείωσε κατακόρυφη αύξηση. Το 1996, είχε μειονθεί σε 13,7% από 20,5% το 1994, σύμφοννα με τη μεθοδολογία της Διεθνούς Οργάνονσης Εργασίας (ILO). 88 Η Βουλγαρία ξεκίνησε να αναπτύσσει σύγχρονες πολιτικές αγοράς εργασίας, κανονιστικές ρυθμίσεις και θεσμούς. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να συνεχιστεί εντός για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. της κυβέρνησης της πολιτικής του πλαισίου Παρόλο που το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης καλύπτει την πλειοψηφία των κοινωνικών κινδύνων όπου συμπεριλαμβάνονται οι ασθένειες, τα ατυχήματα και η φροντίδα για την υγεία καθώς και τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, το σημερινό επίπεδο επιδομάτων δεν αποτελεί επαρκή προστασία από την φτώχεια: στα τέλη 1996, το επίπεδο διαβίωσης ποσοστού άνω του 40% του πληθυσμού ήταν κατώτερο από το επίσημο επίπεδο φτώχειας. Ο αριθμός ασφαλισμένων εναντίων κοινωνικών κινδύνων μειώθηκε από τέσσερα εκατομμύρια το 1990 σε λιγότερα από τρία εκατομμύρια το 1994 αλλά ο αριθμός τους επανήλθε σε ανοδική πορεία. Το τμήμα του ΑΕγχΠ που δαπανάται για την κοινωνική ασφάλιση είναι σχετικά χαμηλό, 10% περίπου το 1995 (μειωμένο σε σύγκριση με το 1990 που ήταν 12%). Απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες για την ανάπτυξη μέτρων κοινωνικής προστασίας. Η συνολική κατάσταση του κλάδου υγείας στη Βουλγαρία είναι ανησυχητική. Το σύστημα υγείας αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες, συμπεριλαμβανόμενων περιστασιακών ελλείψεων φαρμάκων και βασικών ιατρικών μέσων. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Ενώ η Βουλγαρία έχει ξεκινήσει να προσαρμόζει τη νομοθεσία της σχετικά με τις ειδικές πρακτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας, δεν έχει εφαρμόσει τις απαιτήσεις και αρχές της οδηγίας-πλαισίου του 1989. Παραμένει αβέβαιο κατά πόσο υφίσταται ανεξάρτητη δομή επιθεώρησης για να διασφαλίσει την ισότιμη και σωστή εφαρμογή των προτύπων υγείας και ασφάλειας. Η υφιστάμενη δομή δεν διαθέτει ούτε την εντολή ούτε τους πόρους για να διασφαλίσει τη σωστή επιβολή των προτύπων υγείας και ασφάλειας στην εργασία. Απαιτούνται σοβαρές προσαρμογές της εργατικής νομοθεσίας, τόσο σε επίπεδο νομοθεσίας όσο και δομών που πρέπει να επιβληθούν. Η νομοθεσία για την εξασφάλιση κατάλληλων συμβουλευτικών ρόλων για τους υπαλλήλους και τους εκπροσώπους τους σε καταστάσεις όπως ομαδικές απολύσεις λόγω περιορισμού των θέσεων εργασίας ή μεταβιβάσεις επιχειρήσεων είναι ελλιπής. Ομοίως, δεν υπάρχουν ειδικές διατάξεις σχετικά με την προστασία των υπαλλήλων σε περίπτωση χρεοκοπίας του εργοδότη ή ομαδικών απολύσεων. Οι νόμοι και κανονισμοί σχετικά με τις συνθήκες απασχόλησης, όπως οι συμβάσεις απασχόλησης, η προστασία των νέων εργαζομένων και ο χρόνος εργασίας πρέπει να συμπληρωθούν και να εφαρμοστούν σωστά. Σχετικά με τις ίσες ευκαιρίες, οι βασικές διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας για την άρση των διακρίσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών καλύπτονται από τη βουλγαρική νομοθεσία. Αλλά οι νόμοι υπέρ των γυναικών δεν εφαρμόζονται πάντοτε στην πράξη και η κατάσταση των γυναικών φαίνει ότι έχει επιδεινωθεί. Δεν υφίστανται εργατικά δικαστήρια και δεν είναι σαφές εάν οι υποθέσεις διακρίσεων μπορούν να εκδικαστούν από τα συνήθη δικαστήρια. Όσον αφορά το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, δεν φαίνεται να υπάρχουν εμπόδια τα οποία να μην επιτρέπουν στη Λιθουανία να είναι ικανή να εφαρμόσει τις διατάξεις του κεκτημένου στον τομέα αυτό. Η εισαγωγή του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας θα απαιτήσει ωστόσο αλλαγές στην εθνική 89 νομοθεσία, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση και τη μη διακριτική μεταχείριση λόγω εθνικότητας. Στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης των διακινούμενων εργαζομένων, η προσχώρηση δεν θέτει, κατ'αρχήν, σοβαρά προβλήματα αλλά θα απαιτηθούν ορισμένες τεχνικές προσαρμογές. Σημαντικότερη είναι η διοικητική ικανότητα για την εφαρμογή των λεπτομερών κανόνων συντονισμού στη συνεργασία με τις άλλες χώρες. Η Βουλγαρία θα πρέπει να αναπτύξει τις απαραίτητες διοικητικές δομές για να μπορεί να λειτουργήσει στο σύστημα συντονισμού. Έχει εγκριθεί βουλγαρική νομοθεσία που καλύπτει τις κοινοτικές οδηγίες για την αναγραφή στη συσκευασία των σιγαρέτων προειδοποιητικών μηνυμάτων και της μέγιστης περιεκτικότητας σε πίσσα. Συμπέρασμα Η συμβατότητα με τα πρότυπα της ΕΚ είναι χαμηλή και τα υφιστάμενα μέτρα δεν εφαρμόζονται πάντοτε σύμφωνα με την κοινοτική πρακτική. Απαιτείται μεταρρύθμιση του κοινωνικού συστήματος και βελτίωση του κοινωνικού διαλόγου. Θα απαιτηθούν σοβαρές προσπάθειες για να εξασφαλιστεί αποτελεσματική εφαρμογή. Απαιτείται ουσιαστική πρόοδος σχετικά για την ευθυγράμμιση της νομοθεσίας και την εφαρμογή του κεκτημένου πριν καταστεί ικανή η Βουλγαρία να αναλάβει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή της ως μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περιφερειακή πολιτική και συνο/ύ Σύμφωνα με τον τίτλο XIV της Συνθήκης, η Κοινότητα υποστηρίζει την ενίσχυση της συνοχής, κυρίως μέσω των διαρθρωτικών ταμείων. Η Βουλγαρία θα πρέπει να εφαρμόσει αποτελεσματικά τα μέσα αυτά με παράλληλη τήρηση των αρχών, στόχων και διαδικασιών που θα ισχύουν κατά την προσχώρηση της. Η Ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει συνεργασία σε θέματα περιφερειακής ανάπτυξης και χωροταξικού σχεδιασμού, ιδίως μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών καθώς και με την ανταλλαγή δημοσίων υπαλλήλων και εμπειρογνωμόνων. Στο Λευκό Βιβλίο δεν περιέχονται ειδικές διατάξεις. Συνοπτική περιγραφή Το 1995, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Βουλγαρίας αντιστοιχούσε σε ποσοστό 24% περίπου του μέσου όρου της ΕΚ, ενώ η πραγματική ανεργία ήταν 14%. Η Μοντάνα, η πλέον πληγείσα περιοχή (19,6%), παρουσιάζει ποσοστό καταγεγραμμένης ανεργίας περίπου 15 εκατοστιαίες μονάδες υψηλότερο από το αντίστοιχο της Σόφιας (4,5%). Η τρέχουσα διαδικασία διαρθρωτικής προσαρμογής σε περιφερειακό επίπεδο επηρεάζεται από δύο κυρίως παράγοντες: - διαφοροποιημένη κατά περιφέρειες πτώση των βιομηχανικών και γεωργικών δραστηριοτήτων. Σημαντικότερος είναι ο μαρασμός της κατασκευαστικής βιομηχανίας στις περιφέρειες Χάσκοβο, Ρούσε και Βάρνας. Στη γεωργία οι πλέον θιγόμενες περιφέρειες είναι του Μπουργκάς, της Βάρνας και του Πλόβντιβ. - Περιφερειακές ανιόότητες όσον αφορά τις προϋποθέσεις οικονομικής ανάπτυξης, εξαιτίας διαφορετικών δεδομένων και προσόντων, μεταξύ άλλων στην υποδομή και τους ανθρώπινους πόρους. 90 Προβλήματα διαπιστο'ννονται επίσης και στις μεθοριακές περιοχές, εξαιτίας της μείωσης του πληθυσμοί) και της (χπομόνωσής τους. Η Βουλγαρία υποδιαιρείται σε εννέα περιφέρειες που αποτελούν διοικητικές ενότητες κρατικής διοίκησης. 255 αυτοδιοικούμενοι δήμοι σχηματίζουν τις βασικές διοικητικές και εδαφικές μονάδες για την εφαρμογή της αυτοδιοίκησης. Η Βουλγαρία καταρτίζει κατά του παρόντος διοικητική μεταρρύθμισ ι αποσκοπώντας στην αντικατάσταση τονν εννέα περιφερεκυν με 12 έονς 21 ενότητες όπου θα μπορούσε να χορηγηθεί δικαίονμα αυτοδιοίκησης. τις Σύμφοννα με "εθνικές κατευθύνσεις περιφερειακής ανάπτυξης", που θεσπίστηκαν το 1994, η πολιτική όιαρΟρωτικο'νν προσαρμογών αναπτύσσεται σε εθνικό επίπεδο σε τομεακή βάση, που μπορεί να περιλαμβάνει ειδική εξέταση περιφερειακών προβλημάτων. Νομοσχέδια σχετικά με περιφερειακές πολιτικές που βασίζονται σε κοινοτικές πρακτικές καθο'νς και σχέδια για την καθιέρωση ταμείου περιφερειακής ανάπτυξης τελούν υπό κατάρτιση. Το Υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και κατασκευών αποτελεί το επικεφαλής κυβερνητικό όργανο. Ο ρόλος του εστιαζόταν κατά παράδοση στην ανάπτυξη της υποδομής, ιδίως'των υδάτινονν πόρονν και τονν οργανισμών κοινής ωφελείας, των κατασκευών, των ενεργειακών συνδέσεονν και του χωροταξικού σχεδιασμού. Έχει ιδρυθεί συμβουλευτικό συμβούλιο για διασυνοριακές πολιτικές, υποδομή και τοπικές αρχές, για το συντονισμό τονν πρωτοβουλιών περιφερειακής ανάπτυξης που υλοποιούνται μέσον τομεακο'νν πολιτικών. Το κύριο μέτρο της Βουλγαρίας όσον αχρορά την περιφερειακή ανάπτυξη είναι η δημοσιονομική βοήθεια σε δήμους που βρίσκονται σε κρίση. Ωστόσο, το μερίδιο των δαπανών της Βουλγαρίας όσον αφορά την ανάπτυξη που θα συνιστούσε τη δυνητική εθνική συμμετοχή (ίε σχέση με τους κοινοτικούς πόρους διαρθρωτικής πολιτικής δεν μπορεί ακόμα να προσδιοριστεί. Για το λόγο αυτό, δεν μπορεί επί του παρόντος να εκτιμηθεί αξιόπιστα η ικανότητα συγχρηματοδότησης της Βουλγαρίας. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικών Οι βουλγαρικές πρωτοβουλίες στην περιφερειακή ανάπτυξη υλοποιούνται στο πλαίσιο τομεακών πολιτικών. Παρατηρείται, ονστόσο, μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση τονν αυξανόμενων περιφερειακών ανισοτήτονν καθώς και της ανάγκης ανάληψης ενεργού περιφερειακής πολιτικής με τη συμμετοχή όλονν τονν κυβερνητικών επιπέδανν. Επί του παρόντος δεν υπάρχει πάντως συνεκτική δέσμη στρατηγικών, διοικητικού πλαισίου και δημοσιονομικοί μέσων για περιφερειακή αναπτυξιακή πολιτική, ενο'ν δεν έχει ακόμα συγκροτηθεί το ταμείο περιφερειακής ανάπτυξης, του οποίου η έναρξη λειτουργίας είχε προγραμματιστεί για τον Ιανουάριο του 1997. Συμπέρασμα Οι βουλγαρικές αρχές επιδεικνύουν αυξανόμενη ευαισθητοποίηση της ανάγκης για ανάληψη αντίρροπης δράσης με στόχο τον περιορισμό τονν περιφερειακών ανισοτήτοον μέσον αποτελεσματικής περιφερειακής πολιτικής. Πρέπει, ωστόσο, να βελτιοοθούν οι διοικητικές της ικανότητες για τη διαχείριση ολοκληρονμένων περιφερειακών προγραμμάτων ανάπτυξης. Ιδιαίτερα πρέπει να ενισχυθούν οι διοικητικές και δημοσιονομικές διαδικασίες. Παραμένει η ανάγκη για σημαντικές αποτελεσματικού μεταρρυθμίσεις, περιλαμβάνεται καθιέρωση όπου η 91 διυπουργικού συντονισμού και η θέσπιση επαρκών πόρων εθνικής συμμετοχής, ώστε η Βουλγαρία να είναι σε θέση να εφαρμόζει τους κοινοτικούς κανόνες και να διοχετεύει αποτελεσματικά τους πόρους των κοινοτικών διαρθρωτικών πολιτικών. 3. 6 Ποιότητα £ονή και περιβάλλον Περιβάλλον Η περιβαλλοντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως προκύπτει από τη Συνθήκη, στοχεύει προς την κατεύθυνση της αειφορίας και βασίζεται στην ένταξη της περιβαλλοντικής προστασίας στις κοινοτικές τομεακές πολιτικές, στην προληπτική δράση, στην αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει, στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ζημιών στην πηγή καθώς και στον επιμερισμό των αρμοδιοτήτων. Το κοινοτικό κεκτημένο περιλαμβάνει περίπου 200 νομικές πράξεις που καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων, περιλαμβανομένης της ρύπανσης των υδάτων και του αέρα, της διαχείρισης των αποβλήτων και των χημικών ουσιών, της βιοτεχνολογίας, της προστασίας από τις ακτινοβολίες και της προστασίας της φύσης. Από τα κράτη μέλη απαιτείται να εξασφαλίζουν ότι η εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων θα διεξάγεται πριν από τη χορήγηση προέγκρισης για ορισμένα δημόσια και ιδιοντικά έργα. Η Ευρωπαϊκή συμφωνία καθορίζει ότι οι αναπτυξιακές πολιτικές της Βουλγαρίας θα πρέπει να κατευθύνονται από την αρχή της αειφόρου ανάπτυξης και θα πρέπει να ενσωματώνουν πλήρως την περιβαλλοντική θεώρηση. Επίσης, το περιβάλλον προσδιορίζεται ως τομέας διμερούς συνεργασίας, καθώς επίσης και προσέγγισης της νομοθεσίας με την αντίστοιχη κοινοτική. Στο Λευκό Βιβλίο καλύπτεται μικρό μόνο μέρος του περιβαλλοντικού κοινοτικού κεκτημένου, συγκεκριμένα η συναφής με τα προϊόντα νομοθεσία, η οποία αναφέρεται άμεσα στην ελεύθερη κυκλθ(-ρορία των εμπορευμάτων. Συνοπτική περιγραφή Τα περιβαλλοντικά προβλήματα της Βουλγαρίας είναι σοβαρά και δεν έχουν αντιμετωπιστεί κατά αποτελεσματικό τρόπο. Η Βουλγαρία παρουσιάζει μεγάλες εκπομπές αερίων ρύπων, ιδίως διοξειδίου του θείου και σωματιδίων, που προέρχονται από θερμικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, βαριά βιομηχανία, οικιακή θέρμανση και αυτοκίνητα οχήματα. Η ποιότητα της επιφανειακής ατμόσφαιρας αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Τα απόβλητα συνιστούν πεδίο μείζονος ανησυχίας: οι πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων είναι στοιχειώδεις, ιδίως όσον αφορά δραστηριότητες διάθεσης, ενώ δεν υφίσταται κανονιστικό καθεστώς για την αποτέφρωση. Σοβαρές διαστάσεις έχει επίσης η ρύπανση του εδάφους και η διάβρωση. Η ποιότητα των υπογείων υδάτων είναι, σε γενικές γραμμές καλή όσον αφορά τον εφοδιασμό σε πόοιμο νερό. Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές υφίστανται προβλήματα μόλυνσης από μέταλλα, καθώς επίσης και από θειικά και νιτρικά άλατα από λιπάοματα. Η Βουλγαρία παρουσιάζει εντυπωσιακή βιοποικιλότητα και η προστασία της φυσικής κληρονομιάς της χώρας αποτελούσε προτεραιότητα κατά παράδοση. Μετά το 1990 δημιουργήθηκε Υπουργείο Περιβάλλοντος και ψηφίστηκε περιβαλλοντικός νόμος πλαίσιο (1990, με επακόλουθες τροποποιήσεις), όπου, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνεται η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" καθώς και η εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Το 1992 διατυπώθηκε περιβαλλοντική στρατηγική, η οποία ενημερώθηκε το 1994. Με τη στρατηγική καθορίζεται περαιτέρω ανάπτυξη του θεσμικού, νομικού και κανονιστικού πλαισίου, ενώ προσδιορίζονται πεδία για ανάληψη δράσης κατά προτεραιότητα, συγκεκριμένα - 92 μεταξύ άλλων - οι αέριες εκπομπές μολύβδου και λοιπών βαρέονν μετάλλονν και η πιθανή μόλυνση του πόσιμου νερό ι και τονν τροφικο'νν αποθεμάτονν. Το Εθνικό Ταμείο για την Προστασία του Π επιβάλλοντος που συγκροτήθηκε το 1995 και χρηματοδοτείται κατά κύριο λόγο α; ) πρόστιμα και τέλη βιομηχανικής ρύπανσης και καυσίμων, παρέχει επιχορηγήσεις και δάνεια σε δήμους και επιχειρήσεις για τη λήψη περιβαλλοντικών μέτρων. Οι C («πάνες για το περιβάλλον στη Βουλγαρία παραμένουν, μέχρι στιγμής, σε χαμηλά επίπεδα. ίων κανονισμών για την εκτίμηση τονν Η νομοθεσία, περιλαμβανομένων περιβαλλοντικο'νν επιπτώσεανν, παραμένει ανεπαρκής. Τα πρότυπα για αέριες εκπομπές είναι ανεπαρκή όσον αφορά ορισμένες ουσίες, ενώ δεν σημειώνεται ενιαία επιβολή των υφισταμένου προιύπονν. Έχει, ονστόσο, συνταχθεί νόμος περί αέριας ρύπανσης, όπου προτείνεται η εισαγωγή συστήματος αδειών. Τα πρότυπα για τις εκχύσεις στα ύδατα είναι ανεπαρκή, μολονότι έχει συνταχθεί νέος νόμος περί υδάτων. Δεν υφίσταται συνεκτική εθνική πολιτική ή νομοθεσία για τη διαχείριση των αποβλήτων, εκτός του πεδίου που αναφέρεται στα επικίνδυνα απόβλητα, όπου υφίστανται ορισμένοι κανονισμοί. Δεν υπάρχει επίσημος έλεγχος των πρακτικών διαχείρισης τονν αποβλήτονν, ούτε ειδική νομοθεσία για την αποτέφρωση των αποβλήτονν. Σε έναν πρόσφατο νόμο περί αποβλήτων δεν απαριθμούνται όλοι οι τύποι αποβλήτονν. Παρατηρείται έλλειψη ή ανάγκη ενημέρωσης κανονισμο'νν σχετικά με τις χημικές ουσίες και τη γεωργική ρύπανση. Το ίδιο ισχύει για την ακτινοπροστασία, όπου επιπλέον παρατηρείται απουσία παράδοσης και παιδείας σχετικά με την ασφάλεια. Ο χώρος εναπόθεσης ραδιενεργών αποβλήτονν του Ρόβι Χαν δεν ανταποκρίνεται στους σχετικούς με την ασφάλεια στόχους που είναι ευρύτερα αποδεκτοί στην ΕΕ. Η κυβέρνηση ανακοίνίοσε, στο πρόγραμμα της, νέα περιβαλλοντική στρατηγική, νέα νομοθεσία, περιλαμβανομένων νόμων για τα ύδατα και την προστασία της φύσης, καθώς επίσης και φορολογικά κίνητρα για περιβαλλοντικές επενδύσεις. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών χαμηλό παρχχμένει της προσέγγισης Παρά το γεγονός το γεγονός ότι το σύνολο της βουλγαρικής νομοθεσίας για το περιβάλλον υφίστανται αναθεώρηση και ότι η νέα νομοθεσία τείνει να υιοθετήσει ή να προσεγγίσει τα κοινοτικά πρότυπα (λόγου χάρη το νομοσχέδιο για τα ύδατα), το επίπεδο πεδία, περιλαμβανομένης της ποιότητας του αέρα και το)ν υδάτων, της διαχείρισης των αποβλήτονν, των χημικών ουσιών, της ακτινοπροστασίας και της προστασίας της φύσης. Πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω οι κανονισμοί σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών τροπολογίες ουσιαστικά εξασθένησαν την ισχύ τους. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην ταχεία μεταφορά οδηγιο'νν πλαίσιο που αφορούν τον αέρα, τα απόβλητα, τα ύδατα, καθώς και τις οδηγίες για την ολοκληρονμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης, όπως επίσης και η καθιέρωση στρατηγικο'νν χρηματοδότησης για νομοθεσία στους τομείς τονν υδάτονν, του αέρα και τονν αποβλήτων, όπου απαιτούνται επενδύσεις μεγάλης έκτασης. επιπτο'νσεων, δεδομένου ότι πρόσφατες στα περισσότερα Για την επίτευξη ουσιαστικής συμμόρφωσης με τα κοινοτικά κοινοτικά περιβαλλοντικά πρότυπα, η Βουλγαρία πρέπει να πραγματοποιήσει ακόμα μεγαλύτερη πρόοδο. Κατά τα τελευταία έτη ενισχύθηκε το εθνικό δίκτυο παρακολούθησης του περιβάλλοντος, για την αποτελεσματική όμως επιβολή των κανονισμών απαιτείται επίσης η κατάλληλη πολιτική βούληση και επαρκής στελέχωση των εθνικών και κοινοτικών ιδρυμάτων. Πολύ χνημαντικές επενδύσεις θα απαιτηθούν για αποτελεσματική εφαρμογή κοινοτικών προτύπων στα περισσότερα πεδία, ιδίονς όσον αφορά την ποιότητα τονν υδάτονν, τα αστικά 93 απόβλητα, καθο'νς κ(χι στον εκσυγχρονισμό της βιομηχανίας. Απαραίτητες είναι επίσης σημαντικές προσπάθειες για τη δημιουργία της ανάλογης διοικητικής ικανότητας που θα επιτρέψει στη χώρα να θεσπίσει, να εφαρμόσει και να επιβάλει πλήρως πλήρονς την κοινοτική νομοθεσία. Στην περιβαλλοντική στρατηγική προσχο'νρησης της χώρας θα πρέπει να περιλαμβάνονται χρονοδιαγράμματα κεκτημένου υλοποίησης για την επίτευξη του κοινοτικού περιβαλλοντικού αρχίζοντας, μεταξύ άλλονν, με την εφαρμογή των οδηγιών πλαίσιο και της οδηγίας για την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο που αναφέρθηκαν παραπάνω. Συμπέρασμα Η συμμόρφωση με το κοινοτικό κεκτημένο προύποθέτει θετική μεταστροφή της οικονομικής κατάστασης, ενώ θα απαιτηθεί να δοθεί μεγαλύτερη και συνεπής έμφαση σε περιβαλλοντικά θέματα, επενδύσεις μεγάλης κλίμακας καθώς και ανάπτυξη σφαιρικής, οικονομικά αποδοτικής και εστιασμένης περιβαλλοντικής στρατηγικής, όπονς επίσης και κατάλληλονν δομών υλοποίησης και επιβολής. Εάν ακολουθηθεί η στρατηγική αυτή, θα μπορούσε, μεσομακροπρόθεσμα, να επιτευχθεί πλήρης μεταφορά του κεκτημένου. Η αποτελεσματική, ωστόσο, συμμόρφωση με σειρά νομοθετημάτων για τα οποία απαιτούνται διαρκές και υψηλό επίπεδο επενδύσεονν και σημαντικές διοικητικές προσπάθειες (π. χ. επεξεργασία αστικών λυμάτων, πόσιμο νερό, πτυχές διαχείρισης τονν αποβλήτων και νομοθεσία περί αέριας ρύπανσης) θα μπορέσει να επιτευχθεί μόνο στο απώτερο μέλλον. Προστασία τονν καταναλωτών Το κοινοτικό κεκτημένο καλύπτει ζητήματα προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών (στα οποία συμπεριλαμβάνεται ο έλεγχος της παραπλανητικής διαφήμισης, η αναγραφή των τιμών, η καταναλωτική πίστη, οι καταχρηστικές ρήτρες συμβολαίονν, οι πονλήσεις εξ αποστάσεονς, τα οργανονμένα ταξείδια, οι πωλήσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και η χρονομεριστική χρήση ακινήτων) καθώς και ζητήματα γενικής ασφάλειας των εμπορευμάτονν και τους συγκεκριμένους τομείς των καλλυντικο'νν, της ονομασίας τονν υφαντουργικο'νν προϊόντων και των παιχνιδιών. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει προσέγγιση της νομοθεσίας στην κοινοτική νομοθεσία και συνεργασία με στόχο την επίτευξη πλήρους συμβατότητας μεταξύ των συστημάτων προστασίας των καταναλωτών στη Βουλγαρία και στην Κοινότητα. Τα μέτρα του σταδίου Ι του Λευκού Βιβλίου επικεντρώνονται στη βελτίωση της ασφάλειας των προϊόντων συμπεριλαμβανόμενων των καλλυντικών, των υφαντουργικών προϊόντος και των παιχνιδιών, και στην προστασία των οικονομικών συμφερόντονν, ιδίονς μέτρα για την παραπλανητική διαφήμιση, την καταναλωτική πίστη, τις καταχρηστικές ρήτρες συμβολαίονν και την αναγραφή των τιμών. Τα μέτρα του σταδίου II αφορούν τα οργανωμένα ταξείδια, τις πονλήσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και την χρονομεριστική χρήση ακινήτων. Η νέα κοινοτική νομοθεσία η οποία, εγκρίθηκε προσφάτως (πωλήσεις εξ αποστάσεως) ή θα εγκριθεί συντόμως (συγκριτική διαφήμιση, αναγραφή τιμο'νν) θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη. Συνοπτική περιγραφή Το Σύνταγμα ορίζει την προστασία τονν καταναλοντο'νν και τον ελεύθερο ανταγοννισμό ως θεμελιονδεις οικονομικές αρχές. Ένα νομοσχέδιο για την προστασία των καταναλωτο'νν είναι υπό συζήτηση το τελευταίο χρονικό διάστημα. Εν τω μεταξύ ο τομέας αυτός ρυθμίζεται με ορισμένους ειδικούς νόμους. 94 Δεν υπάρχει ειδικός οργανισμός επιφορτισμένος με τη χάραξη πολιτικής καταναλωτών και ο οποίος να επιβάλει τη νομοθεσία για την προστασία τονν καταναλωτών. Διάφορα υπουργεία συμμετέχουν στην προετοιμασία και την παρακολούθηση της καταναλωτικής νομοθεσίας αλλά δεν υφίσταται ενιαίος συντονιστικός φορέας. Η ομοσπονδία καταναλοντών, η οποία δημιουργήθηκε το 1990, είναι ο μόνος οργανισμός στη Βουλγαρία ο οποίος ασχολείται ειδικά με τα συμφέροντα των καταναλοντο'νν. Πρόκειται για ανεξάρτητη ομοσπονδία απαρτιζόμενη από ενώσεις καταναλωτών και ομίλους η οποία είναι υπεύθυνη για την παροχή συμβουλών και ενημέρονσης στους καταναλοντές καθώς και για τη διοργάνωση εκστρατειών και την άσκηση πίεσης (ίτην κυβέρνηση. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Δεν υπάρχει ανάγκη ίδρυσης ανεξάρτητου φορέα ο οποίος να ασκεί εποπτεία σε καταναλωτικά θέματα. Παρόλο που η έγκριση του προγραμματισμένου νόμου για την προστασία των καταναλωτών θα μπορούσε να επανορθώσει πολλές ελλείψεις, ορισμένα κενά παραμένουν. Σχετικά με την οικονομική προστασία των καταναλωτών, θα χρειαστεί να πραγματοποιηθούν ουσιαστικές τροποποιήσεις της υφιστάμενης νομοθεσίας για την αναγραφή τονν τιμών, την παραπλανητική διαφήμιση, τις καταχρηστικές ρήτρες συμβολαίονν και την καταναλωτική πίστη. Θα πρέπει να εισαχθεί νέα νομοθεσία σε τομείς όπονς οι πωλήσεις εκτός εμπορικού καταστήματος, οι πωλήσεις εξ αποστάσεως και τα οργανονμένα ταξείδια. Δεδομένου ότι η βουλγαρική νομοθεσία δεν περιλαμβάνει γενικές διατάξεις για τα πρότυπα ασφαλείας των προϊόντονν, η έγκριση νέου νόμου για την προστασία των καταναλωτών θα αποτελέσει περαιτέρω βήμα στην προσέγγιση της νομοθεσίας της με την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Δεν υπάρχει γνωστή νομοθεσία η οποία να επιβάλει απαιτήσεις σήμανσης για τα ενδύματα και τα υφαντουργικά προϊόντα ενώ θα απαιτηθούν προσαρμογές της υφιστάμενης νομοθεσίας για την ασφάλεια τονν παιχνιδιών. Η νομοθεσία για τα καλλυντικά προσεγγίζει, σε γενικές γραμμές, την ευρωπαϊκή νομοθεσία αλλά απαιτούνται ορισμένες αλλαγές για τη διασφάλιση πλήρους συμβατότητας. Στην εθνική στρατηγική για την εφαρμογή του Λευκού Βιβλίου, οι βουλγαρικές αρχές εξήγγειλαν ότι η μεταφορά των οδηγιών για την προστασία των καταναλωτών στην εθνική νομοθεσία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 1998. Η εισαγωγή του κεκτημένου θα πρέπει να συνοδευτεί από την ανάπτυξη ισχυρού και ανεξάρτητου κινήματος καταναλοντο'νν, υποστηριζόμενου από τις δημόσιες αρχές. Συμπέρασμα Για να συμμορφωθεί η Βουλγαρία με τα κοινοτικά πρότυπα για την προστασία τονν συμφερόντων των καταναλωτών, θα χρειαστεί να επιταχύνει σημαντικά την προετοιμασία της νομοθεσίας για την πολιτική προστασίας των καταναλωτών. Παρόλο που έχει ξεκινήσει τη διαδικασία προσέγγισης σύμφωνα με τις Ευρωπαϊκές Συμφωνίες, οι κύριες αρχές του κεκτημένου δεν έχουν ακόμη μεταφερθεί στη βουλγαρική νομοθεσία. Η επίτευξη πλήρους συμβατότητας μεσοπρόθεσμα θα απαιτήσει αποφασιστικότητα και ουσιαστικές προσπάθειες. 95 3,7 Δικαιοσύνη και εσωτερικές; υποθέσεις Ισχύουσες διατάξεις Το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικα'νν υποθέσεανν (ΔΕΥ) εκπηγάζει κατά κύριο λόγο από το πλαίσιο της συνεργασίας που καθορίζεται στον τίτλο VI (άρθρο Κ) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), με την ονομασία "τρίτος πυλώνας", μολονότι ορισμένες διατάξεις και νομοθετικά μέτρα του "πρώτου πυλώνα" (συνθήκη ΕΚ) συνδέονται επίσης στενά. Το πλαίσιο της συνεργασίας, στους κόλπους της ΕΚ, στον τομέα ΔΕΥ καλύπτει κυρίως: το άσυλο' τον έλεγχο στα εξοντερικό σύνορα και τη μετανάστευση' την τελωνειακή συνεργασία και την αστυνομική συνεργασία κατά τονν σοβαρών εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένης της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών και τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές και αστικές υποθέσεις. Η ΣΕΕ κατονομάζει τις κυριότερες αρχές στις οποίες βασίζεται η συνεργασία αυτή, και συγκεκριμένα την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για το καθεστώς των προσφύγων. Η συνθήκη βασίζεται επίσης σιονπηρώς σε σειρά διεθνών συμβάσεων που αφορούν τα πεδία ενδιαφέροντος της, συγκεκριμένα τις συμβάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, των Ηνωμένων Εθνών και της Συνδιάσκεψης της Χάγης. Το νομοθετικό περιεχόμενο του κεκτημένου του τρίτου πυλώνα διαφέρει από εκείνο του πρώτου πυλώνα συνίσταται σε συμβάσεις, κοινές πράξεις, κοινές θέσεις και ψηφίσματα των εγκεκριμένονν στοιχείων τονν υπό διαπραγμάτευση σχεδίονν μέσονν). Ορισμένες συμβάσεις της ΕΕ (μεταξύ άλλων η σύμβαση του Δουβλίνου του 1990, και συμβάσεις σχετικές με την απέλαση, την καταπολέμηση της απάτης και την EUROPOL) έχουν συμφωνηθεί από το Συμβούλιο και ευρίσκονται πλέον σε στάδιο επικύρο)σης από τα εθνικά κοινοβούλια μερικές άλλες συμβάσεις, μεταξύ των οποίονν μία για τα εξαντερικά σύνορα, ευρίσκονται σε διάφορα στάδια διαπραγμάτευσης στο Συμβούλιο. Το κεκτημένο στον τομέα ΔΕΥ συνεπάγεται υψηλό βαθμό πρακτικής συνεργασίας, καθώς και κατάρτιση νομοθεσίας και την αποτελεσματική εφαρμογή της. (συμπεριλαμβανομένων Νέα συνθήκη Όταν αρχίσει να ισχύει η συνθήκη που προέκυψε από την διακυβερνητική διάσκεψη του Αμστερνταμ, το σημερινό πλαίσιο συνεργασίας θα διευρυνθεί σε μεγάλο βαθμό για πολλά από τα ανοντέρον θέματα. Η νέα συνθήκη, επανακηρύσσοντας το στόχο της ανάπτυξης της Ένωσης ως "χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης", εισάγει πράγματι στον κοινοτικό τομέα τα εν λόγω θέματα, και κυρίως την ελεύθερη κυκλοφορία των προσο')πων, το άσυλο και τη μετανάστευση. Όσον αχρορά ειδικότερα την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, στη νέα συνθήκη προβλέπεται η ενσο^μάτωση του κεκτημένου του Schengen στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής 'Ενωσης, καθώς και η πλήρης αποδοχή του εν λόγω κεκτημένου εκ μέρους κάθε χώρας που είναι υποψήφια να καταστεί μέλος της ΕΕ. Για όσα θέματα εξακολουθούν να εξαρτώνται από το πλαίσιο της συνεργασίας, δηλαδή τα θέματα της αστυνομίας και της ποινικής δικαιοσύνης, η νέα συνθήκη προβλέπει ενίσχυση του συστήματος συνεργασίας. 96 Ευρωπαϊκή συμφωνία και Λευκό Βιβλίο Η Ευρωπαϊκή συμφοννία περιλαμβάνει διάτχχξη για συνεργασία στην κχχταπολέμηση της τοξικομανίας και του "πλυσίματος χρημάτων". Το Λευκό Βιβλίο δεν ασχολείται άμεσα με ζητήματα του τρίτου πυλώνα, γίνεται όμως αναφορά σε θέματα του πρώτου πυλο'ννα, όπως το πλύσιμο χρημάτων και η ελευθερία κίνησης προσώπονν που σχετίζονται στενά με τον προβ> ηματισμό στον τομέα ΔΕΥ. Γίνεται επίσης παραπομπή στις συμβάσεις τονν Βρυξελλών και της Ρώμης. Συνοπτική περιγραφή Γενικές προϋποθέσεις για τυ συνεργασία ΔΕΥ Η Βουλγαρία εντάχθηκε στο Συμβούλιο της Ευρο'νπης το 1992 και τον Οκτώβριο 1996 επικύρωσε τα σημαντικότερα μέσα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, με εξαίρεση όσα αφορούν τις μειονότητες. Ο νόμος προβλέπει ανεξάρτητη δικαστική εξουσία. Έχει συντελεστεί κάποια πρόοδος (ίτη μεταρρύθμιση τονν οργάνων ΔΕΥ, παραμένουν όμως ακόμη προβλήματα προς αντιμετώπιση, όπως η ανάγκη εμπέδωσης του σεβασμού προς το κράτος δικαίου, ανεπάρκειες διάρθρωσης και στελέχανσης, και διαφθορά τονν θεσμών. Η βουλγαρική νομοθεσία παρέχει ελάχιστες μόνο εγγ\)ήσεις για την προστασία των δεδομένονν και, κατόπιν υποδείξεονς του Συμβουλίου της Ευρώπης, η Βουλγαρία αρχίζει την προετοιμασία περιεκτικού συστήματος προστασίας τους. Ασυλο Η Βουλγαρία προσχο'νρησε το 1992 στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 και στο πρωτόκολλο του 1967. Επί του παρόντος, η σύμβαση παράγει άμεσο αποτέλεσμα και εφαρμόζεται με νόμο μέσον διατάγματος που ρυθμίζει το καθεστώς τονν προσφύγων και τις διαδικασίες παροχής ασύλου, υπό την ευθύνη του Εθνικοί) Γραφείου Εδαφικού Ασύλου και Προσφύγονν (NBTAR). Το 1995 κατατέθηκαν περί τις 850 αιτήσεις για παραχώρηση καθεστώτος πρόσφυγα. Οι σημερινές διαδικασίες δεν ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα ο)ς προς ορισμένες πλευρές, ειδικώς σχετικά με τις διαδικασίες συνέντευξης και απέλασης. Οι υπεύθυνοι υπάλληλοι και το προσωπικό των μη κυβερνητικών οργανώσεων (MKO) δεν έχουν επαρκή γνώση των ξένων περιστάσεων και της σχετικής νομοθεσίας, υπάρχει δε μεγάλη έλλειψη πόρων. Ευρίσκεται την αποτελεσματικότερη ρύθμιση τονν διαδικασιο'νν παραχώρησης ασύλου. νομοσχέδιο κατάρτιση σκοπό υπό νέο με Μετανάστευση/συνοριακοί έλεγχοι Από το 1989 και μετά, πολλοί Βούλγαροι αναζήτησαν εργασία σε χώρες της ΕΕ, ιδίως στη Γερμανία και στην Ελλάδα. Η Βουλγαρία καθίσταται πλέον χώρα διακίνησης μεταναστών από τρίτες χο'νρες, της Ασίας και της Αφρικής καθώς και των Νέων Ανεξάρτητονν Κρατών, που επιδιώκουν να μεταβούν στην ΕΕ. Λόγω ανησυχιών για τα μεταναστευτικά ρεύματα, καταχρήσεων του συστήματος μετανάστευσης και άλλων σχετικών λόγονν, όπως η παράνομη διακίνηση ναρκωτικών μέσω των Βαλκανίων, η ΕΕ απεφάσισε να περιλάβει τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία στον κατάλογο τρίτονν χονρο'νν για τις οποίες απαιτούνται θεωρήσεις διαβατηρίου. Οι βουλγαρικές αρχές επιδιο'νκουν τίόρα να καθιερώσουν μέτρα για τον αποτελεσματικό περιορισμό του καθεστώτος θεώρησης διαβατηρίου. Επίσης ενισχύεται το σύστημα αποδοχής ξένων, με αυστηρότερους κανόνες για τον τόπο 97 διαμονής και τις άδειες εργασίας και την πολιτογράφηση, ιδιαίτερα για χώρες υψηλής επικινδυνότητας. Τον Μάρτιο 1997, η βουλγαρική κυβέρνηση απεφάσισε να καθιερώσει καθεστώς χονρίς θεώρηση διαβατηρίου για τους πολίτες των χονρονν ΕΕ/ΕΟΧ. Η Βουλγαρία καθιστά επίσης αυστηρότερες τις διαδικασίες επιβολής του νόμου, τις διαδικασίες απέλασης και τις ποινές για τους παράνομους μετανάστες, καθιέρωσε δε κυρώσεις εναντίον τονν μεταφορέων. Η Βουλγαρία έχει συνάψει συμχρωνίες επανεισδοχής με τη Γερμανία, την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Πολωνία, τη Σλοβακία, τη Σλοβενία και τη Λιθουανία, καταρτίζει δε συμφαννίες με την Πορτογαλία, τις χο'νρες του Μπενελούξ, τη Δανία, την Τσεχική Δημοκρατία και τη Ρουμανία. Με την Τουρκία δεν έχει τέτοια συμφοννία. Επί του παρόντος, αναμορφώνεται το σύστημα διαχείρισης της βουλγαρικής μεθορίου, εγκαινιάζοντας κοινά συστήματα πληροφοριονν, έλεγχο εγγράφονν και βελτιωμένη επιτήρηση. Η ευθύνη διαμοιράζεται μεταξύ τονν στρατιωτικών (σύνορα με την Τουρκία, που αντανακλούν διακανονισμούς από την εποχή του Συμφώνου της Βαρσοβίας) και των μεθοριακών φρουρών, τώρα όμως υλοποιούνται σχέδια δημιουργίας μιας ενιαίας, πολιτικής εθνικής μεθοριακής φρουράς. Αστυνομική συνεργασία είδους. Επικεφαλής Μετά το 1990 σημειώθηκε σοβαρή αύξηση του οργανωμένου εγκλήματος στη Βουλγαρία, που καλύπτει πολλούς τομείς, μεταξύ των οποίονν εμπόριο σαρκός, διάφορα κυκλώματα παροχής προστασίας, εκβιασμούς, οικονομικά εγκλήματα και λαθρεμπόριο πολλών τονν ναρκοντικο'νν. Οι ειδών, συμπεριλαμβανόμενα™ περισσότερες συμμορίες έχουν τοπική προέλευση, με στενές όμονς διασυνδέσεις με ξένους κύκλους. Η κυβέρνηση αναπτύσσει εθνικό συντονισμένο πρόγραμμα καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος και στοχεύει στην αναθεώρηση του ποινικού κώδικα για να αντιμετανπίσει αποτελεσματικότερα τα εγκλήματα αυτού του ευρίσκεται η Κεντρική Υπηρεσία Καταπολέμησης του Οργανωμένου Εγκλήματος, που υπάγεται στο Υπουργείο Εσωτερικών. Ο συντονισμός με άλλες σχετικές υπηρεσίες (τελωνεία, Υπουργείο Οικονομικών, δικαιοσύνη) υπήρξε ασθενής, η κυβέρνηση όμως επιδιώκει να τον βελτιώσει. Η Βουλγαρία αποτελεί μέρος της σύμβασης του 1990 για το πλύσιμο χρημάτων, τον Μάιο δε 1996 εξέδωσε νόμο για το πλύσιμο χρημάτων. Προκειμένου όμως να καταστεί το σύστημα ικανό να εργάζεται αποδοτικά στην πράξη, πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω σοβαρές προσπάθειες. (Βλέπε επίσης ξεχωριστό τμήμα για την ενιαία αγορά). Η Βουλγαρία έχει επικυρώσει τις κυριότερες συμβάσεις κατά της τρομοκρατίας. Πιστεύεται ότι μέσα στη χώρα δεν αναπτύσσεται τρομοκρατική δραστηριότητα, υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι τρομοκράτες τη χρησιμοποιούν ως χώρα διακίνησης. του αγο'ννα Ναρκωτικά Η Βουλγαρία αποτελεί μείζονα χο'νρα παράνομης διακίνησης ναρκωτικών, αυξάνεται δε η ζήτηση τους εγχωρίονς. Το κυρίονς διακινούμενο μέσω Βουλγαρίας ναρκωτικό είναι η ηρονίνη, οι κατασχέσεις όμανς δείχνουν αύξηση στη διακίνηση μαριχουάνας. Υπάρχει κάποια εγχο'νρια καλλιέργεια μήκωνος της υπνοφόρου για παραγονγή οπίου. Η Βουλγαρία αποτελεί μέρος τονν κυριότερων διεθνών συμβάσεων για τα ναρκοντικά. Η κυβέρνηση συνέστησε εθνικό συμβούλιο χάραξης συνολικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της χρήσης ναρκωτικο'νν και της διακίνησης τους. Έχει καταρτίσει νομοσχέδια για την ενίσχυση του ελέγχου φυσικών και συνθετικών ναρκωτικών και προδρόμων, έχει δε συγκροτήσει στην αστυνομία και στα τελωνεία ειδικές αντιναρκοντικές μονάδες. 98 Δικαστική συνεργασία Η Βουλγαρία έχει επικυρώσει τις βασικές συμβάσεις για τα εγκλήματα, ο δε κώδικας ποινικών διαδικασιών προβλέπει τη δικαστική συνεργασία, δεν έχουν όμονς ακόμη θεσπιστεί οι κανονισμοί εφαρμογής τονν συμβάσεων. Στο αστικό πεδίο, ο διαδικαστικός κώδικας επιτρέπει κάποιες διαδικασίες δικαστικής συνεργασίας και η Βουλγαρία έχει επικυρώσει τη σύμβαση εμπορικής διαιτησίας, χονρίς όμονς ακόμη να ασχοληθεί με τις συμβάσεις της Χάγης. Συνολικώς, το βουλγαρικό δικαστικό σύστημα πάσχει από σοβαρή έλλειψη πόρονν, δεν διαθέτει επαρκή μόνο εμπειρία σε θέματα δικαστικής συνεργασίας και εμπειρογνωμοσύνη σε ξένα νομικά συστήματα. Υπό εξέλιξη ευρίσκεται η διαδικασία συγκρότησης θεσμών και καθορισμού των κανόνων λειτουργίας τονν δικαστικών δομών. Το Δεκέμβριο 1996 εγκρίθηκε πρόγραμμα μεταρρύθμισης του βουλγαρικού δικαστικού συστήματος. ελάχιστη έχει Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και τονν προοπτικών Η Βουλγαρία έχει αρχίσει να λαμβάνει μέτρα σε όλους τους βασικούς τομείς ΔΕΥ για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της ΕΕ. Στο νομοθετικό πεδίο τα περισσότερα (αλλά όχι όλα) βασικά μέτρα είτε έχουν καθιερωθεί είτε ετοιμάζονται. Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Βουλγαρία στις σχέσεις της με την ΕΕ στο χώρο της θεώρησης διαβατηρίου συνεπάγονται την καταβολή σοβαρών προσπαθειών εκ μέρους της κυβέρνησης για να ενισχύσει τα συστήματα θεώρησης διαβατηρίου και εισδοχής, ώστε να τα ευθυγραμμίσει περισσότερο προς τα συστήματα της ΕΕ. Προκειμένου όμως να επιτευχθεί πλήρης ευθυγράμμιση με το κεκτημένο χρειάζονται περαιτέρω ενέργειες. Η Βουλγαρία πλήττεται πολύ από το οργανωμένο έγκλημα και την παράνομη διακίνηση ναρκωτικών. Η αντίδραση της κυβέρνησης είναι ισχυρή και σε ορισμένο βαθμό αποτελεσματική, το έργο όμως τιτάνιο. Ως επί το πλείστον, οι βούλγαροι υπάλληλοι διαθέτουν ελάχιστη ίσως πρακτική εμπειρία εργασίας με τους ομολόγους των και τα όργανα της ΕΕ. Λόγω της διεθνικής φύσεως των προβλημάτων ΔΕΥ που αντιμετωπίζει η Βουλγαρία (πολιτική μετανάστευσης, ναρκωτικά, οργανωμένο έγκλημα), καθώς και οι βαλκάνιοι γείτονες της, υπάρχει επίσης ανάγκη να αναπτύξει αποτελεσματικότερους μηχανισμούς περιφερειακής συνεργασίας στα υπόψη πεδία. Συμπέρασμα Δεδομένης της έκτασης των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Βουλγαρία στο πεδίο ΔΕΥ, θα είναι δύσκολο μεσοπρόθεσμα να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του κοινοτικού κεκτημένου (σημερινού και μελλοντικού). Για να επιτευχθεί τούτο θα χρειασθεί μεγάλη και επίμονη προσπάθεια, με ιδιαίτερη έμφαση στη βελτίωση της απόδοσης και αποτελεσματικότητας τονν θεσμικών οργάνων ΔΕΥ. 3. 8 Εξωτερικές πολιτικές Εμπόριο και διεθνείς οικονομικές σχέσεις Το κεκτημένο στο υπόψη πεδίο κυρίως σύγκειται από τις κοινοτικές πολυμερείς και διμερείς δεσμεύσεις εμπορικής πολιτικής, και τα αυτόνομα μέσα εμπορικής άμυνας. Η Ευρωπαϊκή συμφοννία περιλαμβάνει διατάξεις σε ορισμένους τομείς, με τις οποίες επιβάλλεται στα μέρη να ενεργούν σύμφωνα με τις αρχές της GATT/του ΠΟΕ, ή τις υπόλοιπες σχετικές διεθνείς υποχρεώσεις. 99 Σο Λευκό Βιβλίο δεν προβλέπεται τίποτα (ίτο υπόψη πεδίο. Σ υ ν ο ^ κή περιγραφή Η Βουλγαρία είναι μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΙΙΟΕ), και διατηρεί κχχθεστώς παρατηρητή (ίτη συμηχονία για τις δημόσιες συμβάσεις. Κατά την προσχώρηση, η Βουλγαρία οφείλει να συμμορφωθεί προς τις υποχρεώσεις τονν πολυμερών συμφοννιονν του ΙΙΟΕ, στις οποίες η Κοινότητα είναι συμβαλλόμενο Επί του παρόντος, η Βουλγαρία δεν επιβάλλει ποσοτικούς περιορισμούς στα προϊόντα κλωστοϋφαντουργίας και του κλάδου ένδυσης. Κατά την προσχο'νρησή, θα επεκταθεί και στη χώρα αυτή η κοινοτική κλονστοϋφαντουργική πολιτικήϋ τυχόν εισέτι διατηρούμενοι κοινοτικοί περιορισμοί κατά την ημέρα της προσχώρησης θα έπρεπε να προσαρμοσθούν με το ενδεδειγμένο ποσό ο'νστε να ληφθεί υπόψη η προσχώρηση της χώρας. Η Βουλγαρία επιβάλλει περιορισμούς (ίτο ισοζύγιο πληρωμονν που θα πρέπει σταδιακά να καταργηθούν πριν από την προσχο'νρησή. Οι βουλγαρικές αρχές έχουν συμφωνήσει να αρχίσουν τη σταδιακή αυτή κατάργηση μόλις βελτιωθεί η κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Κατά την προσχώρηση, η Βουλγαρία θα πρέπει να εφαρμόσει το κοινοτικό κοινό δασμολόγιο, και τις διατάξεις για τις εξωτερικές συναλλαγές της κοινής γεωργικής πολιτικής. Το μέσο σταθμισμένο επίπεδο, μετά το Γύρο της Ουρουγουάης, των δασμών επί τανν βιομηχανικών προϊόντονν του πλέον ευνοούμενου κράτους θα φθάνει για τη Βουλγαρία το 16,4%, έναντι 3,6% για την Κοινότητα. Η σταδιακή όμως ανάπτυξη των ελεύθεροι συναλλαγών μεταξύ Βουλγαρίας και Κοινότητας, έως το χρόνο της προσχώρησης, θα μειώσει τον αντίκτυπο που θα έχει στην εγχώρια βιομηχανία η εφαρμογή του χαμηλότερου κοινοτικού κοινού δασμολογίου. Στις σχέσεις της με τους διεθνείς οργανισμούς, η Βουλγαρία θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι ενέργειες και δεσμεύσεις της τηρούν την Ευρωπαϊκή συμφωνία και επιτρέπουν την αρμονική ανάληψη των μελλοντικών της υποχρεώσεων ονς μέλους της Κοινότητας. Κατά την προσχώρηση, η Βουλγαρία θα καταστεί μέρος στις διάφορες προτιμησιακές συμφωνίες της Κοινότητας. Οι προτιμησιακές συμφωνίες που έχει συνάψει η Βουλγαρία με τρίτες χώρες οφείλουν σε γενικές γραμμές να τερματιστούν κατά την προσχώρηση. Αναμένεται ότι οι περιορισμοί εξαγονγών παλαιοσιδήρου που έχει επιβάλει η Βουλγαρία θα καταργηθούν στο τέλος του 1997. Στον τομέα του εμπορίου υπηρεσιών και της εγκατάστασης, η Βουλγαρία έχει εμπλακεί σε διαδικασία που θα της επιτρέψει να πλησιάσει τις πολυμερείς δεσμεύσεις της προς εκείνες της Κοινότητας, όποτε είναι αναγκαίο. Κατά την προσχώρηση, η Βουλγαρία θα πρέπει να καταργήσει εθνικά νομοθετήματα "οτο πεδίο των μέσονν εμπορικής άμυνας, οπότε στο χο'νρο αυτό θα εφαρμοσθεί η κοινοτική νομοθεσία. 100 Η πείρα από τις προηγούμενες εντάξεις έχει δείξει ότι η αυτόματη επέκταση τονν υφισταμένονν μέτρονν αντιντάμπινγκ στα νέα κράτη μέλη υποκινεί τις τρίτες χο'νρες να ανακινούν ζητήματα όσον αφορά τη συμβατότητα του τρόπου αυτού αντιμετώπισης προς τις συναιρείς διατάξεις του ΙΙΟΕ. II πείρα έχει επίσης δείξει ότι η προσχώρηση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για θέσπιση από την Κοινότητα μέτρων αποτροπής βάσει των μέσονν εμπορικής άμυνας. Τούτο συμβαίνει όταν πριν από τη στιγμή της προσχώρησης εξάγονται στο έδαφος του μελλοντικού κράτους μέλους μεγάλες ποσότητες από τα προϊόντα που υπόκεινται στα μέτρα, ενώ, κατά την προσχώρηση, διατίθενται αυτόματα για να κυκλοφορήσουν ελεύθερα στο διευρυμένο τελοννειακό έδαφος. Τα δύο αυτά προβλήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν κατά τη φάση προένταξης της Βουλγαρίας. Η Βουλγαρία είναι μέλος των δύο από τα τέσσερα υπάρχοντα καθεστώτα για τη μη εξάπλωση των όπλων μαζικής καταστροφής, είναι υποψήφιο μέρος για εισδοχή σε ένα τρίτο, έχει δε εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχει στο τέταρτο. Αναμένεται ότι σύντομα η Βουλγαρία θα εγκρίνει τον κατάλογο της ΕΕ για τα υποκείμενα σε έλεγχο είδη διττής χρήσης. Οι εξαγονγές όπλων υπόκεινται επίσης σε ελέγχους. Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η έκταση στην οποία επιβάλλεται αποτελεσματικός έλεγχος των εξαγανγο'νν όπλων, και κατά πόσο δικαιολογούνται ορισμένες επιφυλάξεις, δεν φαίνεται όμως ότι η Βουλγαρία έχει μεγάλα προβλήματα εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας στο υπόψη πεδίο. Συμπέρασμα Αναμένεται ότι η Βουλγαρία μεσοπρόθεσμα θα είναι ικανή να ανταποκριθεί στις κοινοτικές υποχρεώσεις στο υπόψη πεδίο. Ανάπτυξη Το κεκτημένο στον τομέα της ανάπτυξης συνίσταται κυρίως στη σύμβαση της Λομέ η οποία ισχύει έως τις αρχές του 2000. Η Ευρωπαϊκή Συμφοννία και το Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνουν διατάξεις στο πεδίο αυτό. Συνοπτική περιγραφή Η Βουλγαρία έχει συνάψει εμπορικές συμφωνίες με χώρες ΑΚΕ που βασίζονται στη αρχή της μεταχείρισης ως πλέον ευνοούμενου κράτους. Στο πλαίσιο του συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων, η Βουλγαρία παρέχει ένα βαθμό προτιμησιακής μεταχείρισης, υπό μορφή μειωμένων δασμών, σε ορισμένες χώρες ΑΚΕ και παρέχει αδασμολόγητη πρόσβαση στις χώρες ΑΚΕ που θεωρούνται ως λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. Η Βουλγαρία δεν διαθέτει προϋπολογισμό για ενίσχυση της ανάπτυξης παρόλο που έχει συμμετάσχει σε δράσεις για τη διεθνή στήριξη αναπτυσσόμενων χωρών, περιλαμβανόμενης της παροχής ανθρονπιστικής βοήθειας. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικο'νν Κατά την προσχώρηση, η Βουλγαρία πρέπει να εφαρμόσει το καθεστώς προτιμησιακών εμπορικών ανταλλαγο'νν στις χο'νρες ΑΚΕ και να συμμετάσχει, μαζί με τα άλλα κράτη μέλη, (ίτη χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΑ) το οποίο παρέχει χρηματοδοτική (ίτήριξη στο πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ. 101 Η εφαρμογή της σύμβασης εμπορικο'νν ανταλλαγών της Λινμέ δεν πρέπει γενικά να αποτελέσει πηγή δυσκολιών για τη Βουλγαρία. Υπό κανονικές συνθήκες, τα νέα κράτη μέλη προσχωρούν στη σύμβαση της Λομέ μέσω προντοκόλλου την ημέρα της προσχώρησης τους στην Ευρονπαϊκή Ένονση. Συμπέρασμα Λόγον της καλής θέσης στην οποία βρίσκεται η Βουλγαρία θα είναι ικανή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της Ευρονπαϊκής Ένονσης στον τομέα αυτό τα προσεχή χρόνια. Τελωνεία Το κεκτημένο στον υπόψη τομέα είναι ο κοινοτικός τελωνειακός κώδικας και οι εκτελεστικές διατάξεις του η συνδυασμένη ονοματολογία της ΕΚ το κοινό δασμολόγιο, προτιμήσεων, ποσοστώσεο)ν και αναστολών και η υπόλοιπη περί τα τελωνεία νομοθεσία που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του τελωνειακού κώδικα. συμπεριλαμβανομένων δασμολογικών των Η Ευρονπαϊκή συμφοννία καλύπτει την καθιέρονση ενός χώρου ελεύθερων συναλλαγών με την Κοινότητα και τη σταδιακή άρση τονν δασμών σε ευρύ φάσμα προϊόντων, σύμφοννα μ,ε σαφή χρονοδιαγράμματα που αρχίζουν την ημέρα έναρξης ισχύος της συμφωνίας. Το Λευκό Βιβλίο περιλαμβάνει στη φάση Ι μέτρα εμπέδωσης και διευκόλυνσης των ελεύθερων συναλλαγών που καθιερώθηκαν με την Ευρονπαϊκή συμφοννία, συμπεριλαμβανομένης νομοθεσίας συμβατής προς τον τελοννειακό κώδικα, τη συνδυασμένη ονοματολογία κλπ. Η φάση II αφορά τη θέσπιση της πλήρους κοινοτικής νομοθεσίας, με προοπτική ένταξης οτην τελο)νειακή ένο)ση κατά την προσχώρηση της χώρας. Συνοπτική περιγραφή Με την προσχώρηση στην ΕΕ, θα απαιτηθεί από τις βουλγαρικές τελωνειακές αρχές να αναλάβουν όλες τις ευθύνες που είναι αναγκαίες για την προστασία και τον έλεγχο του τμήματος των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ που τους ανήκει. Πέραν των διατάξεων για την έμμεση φορολογία, θα ήσαν υπεύθυνες για την υλοποίηση και επιβολή, στα εξωτερικά σύνορα, της κοινοτικής κοινής εμπορικής πολιτικής, της κοινής γεονργικής πολιτικής, της κοινής αλιευτικής πολιτικής κλπ, Η ικανότητα της Βουλγαρίας να εφαρμόσει πλήρως το κεκτημένο προϋποθέτει τη δυνατότητα υιοθέτησης και εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας, και την ύπαρξη επαρκούς επιπέδου υποδομής και τεχνικού εξοπλισμού, ιδιαίτερα από πλευράς χρήσης υπολογιστών και μέσων διερεύνησης, παράλληλα δε μια αποδοτική οργάνονση τονν τελοννείων με επαρκή αριθμό προσωπικού που διαθέτει τα προσόντα και δείχνει ενδιαφέρον, διαθέτοντας σε υψηλό βαθμό ακεραιότητα ήθους. Η βουλγαρική νομοθεσία (ίτο πεδίο των τελοννείονν χρονολογείται από το 1960. Με την υποστήριξη της τεχνικής αρονγής που προσφέρθηκε από τα τελοννειακό προγράμματα, η Βουλγαρία βαθμηδόν συντάσσει νομοθεσία εναρμονιζόμενη προς τον κοινοτικό τελωνειακό κώδικα. Η Βουλγαρία ευθυγράμμισε τις εθνικές της ονοματολογίες αγαθών προς τη συνδυασμένη κοινοτική ονοματολογία το Î996. Η βουλγαρική διοίκηση δεν διαθέτει ακόμ,η ενοποιημένο δασμολόγιο. Τοιουτοτρόπως είναι δύσκολη η σύγκριχίη μεταξύ 102 τονν βουλγαρικών ποσοστών δασμών και του κοινού δασμολογίου. Η Βουλγαρία δεν έχει ακόμη εξοικειονθεί με το κοινοτικό δεσμευτικό σύστημα δασμολογικό')ν πληροφοριών. Την 1η Ιανουαρίου 1997 η Βουλγαρία υιοθέτησε το νέο σύστημα συσσώρευσης καταγονγής μεταξύ τονν ευρ(οπαϊκών χωρονν. Η Βουλγαρία έχει υποβάλει αίτηση να καταστεί συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση ΕΚ/ΕΖΕΣ περί του καθεστο'ντος κοινής διαμετακόμισης, και στη σύμβαση για ενιαίο διοικητικό παραστατικό. Μια κοινοτική ομάδα ειδικού έργου υποβοηθεί τη Βουλγαρία στο υπόψη πεδίο, εμποδίζεται όμονς η περαιτέρον πρόοδος από δυσκολίες στον τομέα τονν εγγυήσεων. Η προσχώρηση οτη σύμβαση διαμετακόμισης θα απαιτήσει περίοδο σοβαρής περαιτέρον προετοιμασίας. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η Βουλγαρία χρειάζεται να προσαρμόσει τις εθνικές της διαδικασίες στην κοινοτική νομ. οθεσία όσον αφορά τους διακανονισμούς αναστολής και τις τελοννειακές διαδικασίες με οικονομικές επιπτο'νσεις. Κατά τη στιγμή της προσχώρησης θα χρειασθούν ορισμένοι μεταβατικοί διακανονισμοί, κυρίως για ενέργειες που έχουν αρχίσει πριν από την ημερομηνία προσχο'νρησης, αλλά θα περατανθούν μετά την ημέρα αυτή. Στις εμπορικές της σχέσεις με την Ευρονπαϊκή Κοινότητα, η Βουλγαρία θα οφείλει να καταργήσει τις εναπομένουσες επιβαρύνσεις ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμούς, όπονς το τέλος διασάφησης που εξακολουθεί να επιβάλλεται κατά παράβαση της Ευρονπαϊκής συμφωνίας. θα έχει μεγάλη σημασία να μπορέσουν οι βουλγαρικές τελοννειακές αρχές να συμμετάσχουν κατάλληλα στα διάφορα συστήματα υπολογιστών που είναι αναγκαία για τη διαχείριση, στην τελωνειακή ένονση/εσοπερική αγορά, τονν διατάξεονν για τα τελοννεία και την έμμεση φορολογία, καθώς και στα μηχανοργανονμένα συστήματα για την αμοιβαία διοικητική αρωγή σε θέματα τελοννείονν, γεονργικών προϊόντων και έμμεσης φορολογίας. Η Βουλγαρία θα χρειασθεί κατά την προσχώρηση να καταργήσει τους τελωνειακούς ελέγχους στα σύνορα με τα κράτη μέλη της ΕΕ και με τις υπόλοιπες προσχονρούσες χώρες. Στο στρατηγικό της προγραμματισμό θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι πόροι που χρειάζονται για την ενίσχυση τονν μεθοριακών φυλακίων κατά μήκος των συνόρων της με κράτη μη μέλη της ΕΕ. Έχουν ανακύψει δυσκολίες ονς προς πιθανή μη συμμόρφονση με την Ευρωπαϊκή συμφχονία, όσον αφορά, την επανεξαγονγή ευαίσθητονν προϊόντονν έξω από την ΕΕ. Συμπέρασμα Οι βουλγαρικές τελωνειακές αρχές ευρίσκονται σε στάδιο αναδιοργάνωσης, θα είναι ανάγκη να προσαρμοσθεί η οργάνιοση στα καθήκοντα, που πρέπει να επιτελεί ένας σύγχρονος τελοννειακός οργανισμός. Οι χαμηλοί μισθοί δυσχεραίνουν την πρόσληψη προσωπικού. Φαίνεται, απίθανο ότι στο όιάστημ. α τονν επομένονν λίγονν ετών η Βουλγαρία θα είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στις ευθύνες μιας τελοννειακής υπηρεσίας της ΕΚ. 103 Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας Από το 1989, η Βουλγαρία έχει αναπροσανατολίσει την εξοντερική της πολιτική και την πολιτική ασφάλειας προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής και ευρωατλαντικής στις ολοκλήρωσης. Οι διαδοχικές βουλγαρικές κυβερνήσεις περιέλαβαν προτεραιότητες τους και τη βελτίονση τονν σχέσεονν με τις γειτονικές χώρες. Η Βουλγαρία είχε ενεργό συμμετοχή στις ρυθμίσεις του διαλόγου που προβλέπεται στα πλαίσια της κοινής εξοντερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένονσης και, όποτε προσεκλήθη, υποστήριξε τις δράσεις της ΕΕ στο πλαίσιο αυτό. Η Βουλγαρία είναι μέλος του ΟΗΕ, του ΟΑΣΕ του Συμβουλίου της Ευρόνπης και πολλο'νν άλλων διεθνών οργανισμο'νν. Είναι συνδεδεμένο μέλος της ΔΕΕ, συμμετέχει στο Συμβούλιο Βορειοατλαντικής Συνεργασίας (NACC) και στη Συνεργασία για την Ειρήνη (Ρ1Ρ) έχει καταστήσει σαφή την επιθυμία της να καταστεί μέλος της ΔΕΕ και του NATO το ταχύτερο δυνατό. Έχει συμμετάσχει στις προσπάθειες ανασυγκρότησης στη Βοσνία και έχει αποστείλει 50 παρατηρητές αστυνομικούς στην πολυεθνική δύναμη του ΟΗΕ στη Βοσνία. Συμμετέχει επίσης σε της οικονομικής σειρά περιφερειακοί οργανισμο'νν, συμπεριλαμβανομένης συνεργασίας τονν παραευξείνιονν χονρών, τονν τριμερο'νν ρυθμίσεων με τη Ρουμανία και την Ελλάδα και της CEI. Το 1996 ανέλαβε την προντοβουλία να φιλοξενήσει στη Σόφια υπουργική διάσκεψη η οποία ενέκρινε δήλονση για την περιφερειακή συνεργασία. Δεν υπάρχουν εδαφικές διαφορές μεταξύ της Βουλγαρίας και οποιουδήποτε κράτους μέλους της Ένωσης, ή με τη Ρουμανία. Οι σχέσεις με την Τουρκία έχουν σημειώσει σημαντική βελτίωση κατά τα τελευταία έτη, έπειτα από τις δημοκρατικές αλλαγές στη Βουλγαρία και τη μείωση των εθνικών θεμάτων, εντάσεονν. των συνορονν και της ηπειρωτικής συμπεριλαμβανομένης υφαλοκρηπίδας, του καθορισμού των περιοχών ενημέρωσης πτήσεων, του καθεστώτος ναυσιπλοΐας στο Βόσπορο και πολιτιστικών ζητημάτονν. Το σύνολο των παραπάνω θεμάτων τελεί επί του παρόντος υπό διαπραγμάτευση και δεν θεωρείται πιθανή η πρόκληση σοβαρού προβλήματος στις διμερείς σχέσεις. Παραμένει της οροθέτησης ανοικτών σειρά όμονς Η Βουλγαρία ήταν η πρώτη χο'νρα που ανσγνο'νρισε την ανεξαρτησία της πΓΔΜ, στις 15 Ιανουαρίου του 1992. Έκτοτε οι σχέσεις έχουν αναπτυχθεί και πΓΔΜ αποτελεί σημαντικό εμπορικό εταίρο της Βουλγαρίας. Μολονότι δεν έχει υπογραφεί βασική (η Βουλγαρία δεν συνθήκη εξαιτίας της λεγόμενης αναγνωρίζει τη μακεδόνικη ως εκδήλωσε πρόσφατα την πρόθεση της να επιλύσει το θέμα αυτό. ιδιαίτερη γλώσσα), η κυβέρνηση "γλωσσικής διένεξης" Οι σχέσεις με την Ομόσπονδη Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (ΟΔΓ) γνώρισαν περίοδο στασιμότητας κατά τη διάρκεια της ένοπλης σύγκρουσης στην πρώην Γιουγκοσλαβία, οπότε η Βουλγαρία προσχώρησε στο καθεστώς κυρώσεων που επιβλήθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Έπειτα από τη σύναψη της συμφωνίας περί εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας, το 1995, οι σχέσεις μεταξύ της Βουλγαρίας και της ΟΔΓ αναπτύχθηκαν σταδιακά, παραμένει όμονς η διευθέτηση σχετικά με τον καθορισμό των συνόρων, ενώ η Βουλγαρία έχει εκφράσει ανησυχία για τη μεταχείριση της βουλγαρικής μειονότητας στην ΟΔΓ. Η Βουλγαρία διαθέτει ευμεγέθη διπλονματική υπηρεσία η οποία θα της παρείχε τη δυνατότητα, ως μέλος της Ευρονπαϊκής Ένονσης, να δκχδραματίσει αποτελεσματικό ρόλο. Διατηρεί 87 αντιπροσωπείες (ίτο εξοντερικό και απασχολεί διπλωματικό προσωπικό 588 ατόμων. 104 Η Βουλγαρία υποστηρίζει τη μη διάδοση πυρηνικο'νν, βιολογικών και χημικών όπλων και έχει υπογράψει όλες τις σχετικές διεθνείς συμφοννίες για τον έλεγχο τονν εξοπλισμών. Ασκεί αυστηρό έλεγχο όσον αφορά τη διττή χρήση της τεχνολογίας (στρατιωτική-πολιτική), και είναι μέλος ή υποψήφιο μέλος των κυριοτέρων υφισταμένων καθεστώτων για τον έλεγχο των εξαγωγών. Οι βουλγαρικές ένοπλες δυνάμεις, οι οποίες υπάγονται σε δημοκρατικό έλεγχο, αναδιοργανώνονται ο'νστε ανταποκριθούν στις χχπαιτήσεις του NATO. Η αμυντική βιομηχανία παρουσίασε απότομη πτώση κατά τελευταία έτη και βρίσκεται επίσης στη διαδικασία αναδιοργάνωσης, επιδιο'νκοντας να ανταποκριθεί στα πρότυπα του NATO. Στο μνημόνιο που συνοδεύει την αίτηση της για προσχώρηση στην Ένωση, η βουλγαρική κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι ήταν έτοιμη και σε θέση να συμμετάσχει πλήρως και ενεργώς στην κοινή εξοντερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας. Από την αξιολόγηση της έως τώρα βουλγαρικής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας συνάγεται η προσδοκία ότι, ως μέλος, θα μπορούσε να εκπληρώσει αποτελεσματικά τις υποχρεώσεις της στο πεδίο αυτό. 3. 9 Δημοσιονομικά θέματα Δημοσιονομικός έλεγχος Η εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών, ειδικώς για τη γεωργία και τα διαρθρωτικά ταμεία, απαιτεί αποτελεσματικά συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των δημόσιων δαπανών, με διατάξεις για την καταπολέμηση της απάτης. Επιπλέον χρειάζεται η προσέγγιση τονν νομοθεσιών που θα επιτρέψει την καθιέρωση του συστήματος των ικανοποιητική πρόβλεψη λογιστικής παρακολούθησης. "ιδίων πόρων", με Η Ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει τη συνεργασία σε ζητήματα λογιστικού και δημοσιονομικού ελέγχου, συμπεριλαμβανομένης, κατά περίπτωση, της τεχνικής αρωγής από την Κοινότητα. Το Αευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει τυχόν μέτρα στο υπόψη πεδίο. Συνοπτική περιγραφή Το Εθνικό Γραφείο Αογιστικών Ελέγχων (ΝΑΟ) αποτελεί το ανώτατο όργανο εξωτερικών ελέγχων ιδρύθηκε αρχικώς το 1880, η λειτουργία του όμως ανεστάλη το 1947, αποκαταστάθηκε δε με νόμο το 1995. Το ΝΑΟ αποτελεί νομική οντότητα χρηματοδοτούμενη από τον προϋπολογισμό, ανεξάρτητη από την εκτελεστική εξουσία και υπόλογη απευθείας στο Κοινοβούλιο. Η γενική διεύθυνση του ΝΑΟ ευρίσκεται στη Σόφια. Τα εννέα περιφερειακά του γραφεία, που περιλαμβάνουν 28 κλιμάκια, έχουν τη βάση τους στους κυριότερους άλλους δήμους. Στον έλεγχο του ΝΑΟ υπόκεινται οι προϋπολογισμοί του κράτους και τονν δήμων, καθώς και των πάσης φύσεως οργανισμών, ιόρυμάτονν και ταμείων που λαμβάνουν χρήματα από τον προϋπολογισμό, οι οποίοι έχουν συγκροτηθεί με πόρους του προϋπολογισμού ή των οποίων εγγυητής είναι η κυβέρνηση. Τα πορίσματα τονν επιθεωρήσεων είναι νομικώς δεσμευτικά ως προς το αντικείμενο τους. Στη διάρθρωση του κυβερνητικού μηχανισμού, ο Κρατικός Δημοσιονομικός Έλεγχος αποτελεί νομική οντότητα με δικό του προϋπολογισμό στους κόλπους του υπουργείου οικονομικών, διενεργεί δε προληπτικούς και εκ τονν υστέρων ελέγχους. Συντίθεται από μία γενική διεύθυνση και 28 περιφερειακά γραφεία. Πραγματοποιεί ελέγχους επί των συνολικών δραστηριοτήτονν και επιβλέπει τις μονάδες εσωτερικού ελέγχου στα υπουργεία και στα λοιπά δημόσια θεσμικά όργανα. 105 Οι φορείς εσωτερικού και εξοντερικού δημοσιονομικού ελέγχου ασκούν ελέγχους επιτόπιονν στοιχείων επιθεωρήσεων. συμπεριλαμβανομένων φυσικούς ελέγχους, και Η φορολογική και η τελωνειακή υπηρεσία είναι και οι δύο συγκροτημένες ως νομικές οντότητες με δικό τους προϋπολογισμό, στους κόλπους του υπουργείου οικονομικών. Η χρορολογική υπηρεσία διενεργεί προληπτικούς, τρέχοντες και εκ των υστέρων ελέγχους, αποτελείται δε από γενική διεύθυνση και περιφερειακά και τοπικά φορολογικά γραφεία. Η τελοννειακή υπηρεσία ασκεί προληπτικό έλεγχο επί των εισαγωγών, των εξαγονγών και του ξένου συναλλάγματος που διέρχεται τα κρατικά σύνορα. Είναι υπεύθυνη για τον καθορισμό και την είσπραξη των εισαγωγικών τελών. Υπεύθυνο για την καταπολέμηση της απάτης είναι το δικαστικό σύστημα που περιλαμβάνει δικαστήρια, εισαγγελία και αστυνομία. Ο Κρατικός Δημοσιονομικός Έλεγχος διερευνά επίσης τις σχετικές περιπτώσεις. Το κεντρικό γραφείο ελέγχου του οργανωμένου εγκλήματος λειτουργεί υπό την αιγίδα του υπουργείου εσωτερικών. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η νομοθετική βάση του ΝΑΟ εγγυάται την ανεξαρτησία του οργάνου και συνιστά ορθή βάση για την αυτόνομη ανάπτυξη και άσκηση των δραστηριοτήτων του, η υλοποίηση όμως υπήρξε αργή λόγον λιτότητας κονδυλίων και επιμελητείας. ίδια Ο κυβερνητικός εσωτερικός δημοσιονομικός έλεγχος αντιμετωπίζει τα προβλήματα όπως και η ευρύτερη δημόσια διοίκηση. Χρειάζεται επιμελή εξέταση και αναδιοργάνωση. Παράλληλα θα χρειαζόταν η κατάρτιση μεθοδολογικών κατευθυντήριων γραμμών. Δεν υπάρχει κεντρική αρχή υπεύθυνη για την καταπολέμηση της απάτης. Θα χρειασθεί περαιτέρω συνεργασία με την Επιτροπή για να διαπιστωθεί κατά πόσον οι διαδικασίες λογιστικής παρακολούθησης πληρούν εντελώς τις απαιτήσεις του κανονισμού 1552/89. Η φορολογική και η τελωνειακή υπηρεσία χρειάζονται αναδιάρθρωση ώστε να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα της είσπραξης των φόρων. Μόλις πρόσφατα άρχισαν να χρηματοδοτούνται οι γεονργικές πολιτικές. Έχει ήδη εγκατασταθεί ο μηχανισμός πληρωμών, αλλά τα αναγκαία βήματα σχετικά με τον έλεγχο των πληρωμών δεν συμφωνούν με τους κανονισμούς της ΕΚ. Επειδή δεν υπάρχει περιφερειακή πολιτική συγκρίσιμη προς εκείνη των κρατών μελών της ΕΕ, είναι δύσκολο να γίνει εκτίμηση των μέσων δημοσιονομικού ελέγχου στο πεδίο της περιφερειακής ανάπτυξης και της χρηματοδότησης έργων περιφερειακής ανάπτυξης. Θα χρειασθεί να καθιερωθούν στο χώρο αυτό δομές αποτελεσματικής παρακολούθησης, δημοσιονομικού και λογιστικού ελέγχου. Συμπέρασμα Υπό τον όρο ότι θα συνεχισθεί η τρέχουσα ανάληψη υποχρεώσεων, το Εθνικό Γραφείο Λογιστικών Ελέγχων θα μπορούσε σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα να λειτουργήσει σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΚ. Χρειάζεται η καταβολή μειζόνονν προσπαθειο'νν για την ενίσχυση των λειτουργιο'νν εσωτερικού δημοσιονομικού ελέγχου. 106 Επιπτώσεις τικ ποοσχώοιισικ στον προϋπολογισμό Η ανακοίνωση "Πρόγραμμα δράσης 2000" δείχνει το γενικό δημοσιονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει να ενταχθούν σύμφωνα με αυτήν οι επιπτώσεις από άποψη προϋπολογισμού των μελλοντικών διευρύνσεων που επίκεινται μεσοπρόθεσμα, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί συνοχή με τις κατευθύνσεις που προτείνουν οι κοινοτικές πολιτικές εντός λογικο'νν ορίων για τον προϋπολογισμό. Στο παρόν στάδιο, είναι δύσκολο, και οπονσόήποτε πάρα πολύ νονρίς, να επιχειρηθεί ακριβής εκτίμηση τον αντίκτυπο που θα έχει στον προϋπολογισμό η προσχώρηση κάθε μκχς υποψήφιας χώρας. Οι επιπτο'νσεις στο προϋπολογισμό θα εξαρτηθούν όντως σε μεγάλο βαθμό από ένα σύνολο παραγόντων: την ημερομηνία προσχώρησης της κάθε υποψήφιας χώρας, την μέχρι τότε εξέλιξη των κοινοτικών πολιτικών και συγκεκριμένα τις αποφάσεις που θα ληφθούν όσον αφορά τη συνέχιση της μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής και τις νέες κατευθύνσεις σε θέματα διαρθρωτικών δράσεων, τις προόδους που θα σημειώσουν οι υποψήφιες χώρες όσον αφορά την οικονομική μεγέθυνση, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας τους, την ικανότητα τους να επιτύχουν το κεκτημένο, τα μεταβατικά μέτρα που μπορούν να προκύψουν από τις διαπραγματεύσεις. Αυτή τη στιγμή είναι δυνατόν να υποδειχθούν καθαρά ενδεικτικά μόνον ορισμένες τάξεις μεγέθους, για κάποιες κατηγορίες του προϋπολογισμού, και μια σφαιρική εκτίμηση. Δαπάνες Εάν υποτεθεί ότι επέρχεται μεταρρύθμιση στην κοινή γεωργική πολιτική σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έχει χαράξει άλλωστε η Επιτροπή, η προσχώρηση της Βουλγαρίας θα επιφέρει, κατά την περίοδο πλήρους εφαρμογής της μεταρρύθμισης αυτής και μόνον για τα μέτρα παρέμβασης στις αγορές, επιπλέον δαπάνες της τάξεως του 1% της αντίστοιχης δαπχχνης που προβλέπεται για τα υπάρχοντα δέκα πέντε κράτη μέλη. ισχύος τους, τα κονδύλια που θα Μετά από μια προοδευτική αύξηση της προβλεφθούν για τη Βουλγαρία για διαρθρωτικές δράσεις θα είναι της τάξεως του 4% του ΑΕΠ της. των εφαρμογή υπολοίπων κοινοτικών εσωτερικών στις Η νεοεντασσόμενες χώρες θα επιφέρει επιπλέον δαπάνη πιθανόν ανώτερη του αντίστοιχου βάρους τους στο ΑΕΠ της Ένονσης, εφόσον για ορισμένες από αυτές τις πολιτικές το επιπλέον κόστος εφαρμογής αποτελεί εν μέρει επίσης συνάρτηση του πληθυσμού, της γεωγραφικής έκτασης ή του αριθμού κρατών μελών με τα οποία θα διεθαχθούν δράσεις συντονισμού και εναρμόνισης. Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι το ΑΕΠ της Βουλγαρίας αντιπροσωπεύει τη στιγμή αυτή το 0,2% εκείνου της Ένωσης. πολιτικών Αντίθετα, η προσχώρηση συμπληρωματικές δαπάνες για τις δράσεις εκτός Ένωσης. της Βουλγαρίας δεν θα επιφέρει αξιόλογες 107 Πρέπει τέλος να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι προσχώρηση κάθε υποψήφιας χο'νρας θα έχει ως αποτέλεσμα να καταργηθούν οι δαπάνες, τις οποίες θα μπορούσε να καλύψει η υποψήφια χο'νρα χχπό τον κοινοτικό προϋπολογισμό για προγράμματα προενταξιακού χαρακτήρα, π. χ. μέσον του προγράμματος PHARE. Με βάση τα ανωτέρω, οι δαπάνες που συνεπάγεται η προσχώρηση της Βουλγαρίας, στους τρεις προαναφερθέντες τομείς, μπορούν να εκτιμηθούν συνολικά ότι θα κυμανθούν μεταξύ 1,0 και 1,2 δισεκατ. ECU ετησίονς, κατά τχχ έτη 2005 - 2006 (σε σταθερές τιμές του 1997). Έσοδα Το μερίδιο των εισφορών στον κοινοτικό προϋπολογισμό που αναμένεται από τις χώρες που θα προσχωρήσουν, με την υπόθεση ότι θα εφαρμοστεί πλήρως το σύστημα ιδίων πόρων, αναμένεται να προσεγγίσει, σε ό,τι αφορά το σύνολο των πόρων ΑΕΠ και ΦΠΑ - δεδομένων για τον ΦΠΑ των κανόνων προσαρμογής του - το μερίδιο τους στο ΑΕΠ της Ένωσης. Ήτοι για την περίπτωση της Βουλγαρίας της τάξεως του 0,2%. Η αναλογία της Βουλγαρίας στους συνήθεις ιδίους όρους θα εξαρτηθεί από την δομή τονν εμπορικο'νν ροών της όταν θα προσχωρήσει στην Ένωση. Για να είναι δυνατή η όιαπίστονση, ο έλεγχος και η διάθεση των συνήθων ιδίων πόρων σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, θα χρειαστούν αναπροσαρμογές του τελωνειακού συστήματος που ισχύει σήμερα στη Βουλγαρία. Αλλωστε, ο ορθός υπολογισμός των πόρονν ΑΕΠ να επιβάλλει σημαντικές βελτιώσεις από άποψη αξιοπιστίας, ομοιογένειας και πληρότητας των εθνικών λογαριασμών. Αυτές οι στατιστικές βελτιώσεις θα είναι επίσης απαραίτητες για να καθοριστεί η βάση τονν ιδίων πόρων ΦΠΑ η οποία, με τη σειρά της, συνεπάγεται πλήρη αναπροσαρμογή του συστήματος ΦΠΑ στη Βουλγαρία σύμφωνα με τις κοινοτικές οδηγίες. 108 4. Ικανότητα της διοίκησης να εφαρμόσει το κεκτημένο Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης το Δεκέμβριο 1995 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αρμονική ένταξη στην ΕΕ των υποψήφιων κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης θα απαιτούσε, ειδικότερα, την προσαρμογή των διοικητικών τους δομών. Στο παρόν κεφάλαιο εξετάζεται η τρέχουσα κατάσταση της δημόσιας διοίκησης στη Βουλγαρία, και μεταξύ άλλων οι σχετικές πτυχές του δικαστικού συστήματος, και αξιολογείται η τρέχουσα και μελλοντική ικανότητα επιτέλεσης τονν λειτουργιο'νν που απαιτούνται από αυτήν σε ένα σύγχρονο και δημοκρατικό κράτος, με ιδιαίτερη εστίαση στην ανάγκη διαχείρισης θεμάτων που σχετίζονται με το κεκτημένο. 4. 1 Διοικητικές δομές Στο κεφάλαιο 1 γίνεται περιγραφή τονν βουλγαρικών συνταγματικών δομών, των εξουσιών και ευθυνών τους, συμπεριλαμβανομένου εκείνων της περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης. Την κεντρική εξουσία ασκούν 16 υπουργεία, το συμβούλιο υπουργών που διενεργεί το συντονισμό και ποικιλία ειδικευμένων οργανισμών επιφορτισμένων με τη χάραξη και εφαρμογή πολιτικής σε ειδικά πεδία. Τα θέματα τα σχετικά με την προσχώρηση στην ΕΕ συντονίζει το τμήμα ευρονπα'ίκής ενοποίησης του υπουργείου εξωτερικών. Οι κυριότερες νομικές βάσεις για τις δημόσιες υπηρεσίες είναι το σύνταγμα και ο δημοσιοϋπαλληλικός κώδικας. Στο σύνταγμα προβλεπόταν νόμος για τις δημόσιες υπηρεσίες, ο οποίος δεν έχει ακόμη κατατεθεί στην εθνοσυνέλευση. Μολονότι οι δημόσιες υπηρεσίες κατ' αρχήν είναι πολιτικώς ανεξάρτητες, στην πράξη πολλοί διορισμοί έονς και τις μεσαίες βαθμίδες στα υπουργεία και την τοπική αυτοδιοίκηση αλλάζουν όταν αλλάζει η κυβέρνηση ή ο υπουργός. Το 1996, η κεντρική διοίκηση απασχολούσε προσωπικό 128 000 ατόμων περίπου έκτοτε το προσωπικό περικόπηκε δραστικά, πράγμα που θα συνεχιστεί και το 1997, στο πλαίσιο του κυβερνητικού προγράμματος διαρθρωτικής μεταρρύθμισης. Οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα είναι πολύ υψηλότεροι από εκείνους τών δημοσίων υπηρεσιών. Οι υπάλληλοι συχνά για να επιζήσουν έχουν δευτερεύουσες πηγές εισοδήματος. Η σημερινή κυβέρνηση έχει τάξει ως προτεραιότητα την μεταρρύθμιση του δημόσιου διοικητικού μηχανισμού. Πέρα από την έκδοση νόμου για τις δημόσιες υπηρεσίες, έχει ως στόχο τη μεταρρύθμιση της κρατικής μηχανής και τη δημιουργία μιας ανοικτής αντίληψης για την πληροφόρηση των πολιτών. Στηριζόμενη σε δήλωση που ψηφίστηκε ομόφοννα στην εθνοσυνέλευση το Μάιο 1997, η κυβέρνηση έχει επίσης αναλάβει αγώνα κατά της διαφθοράς. Όσον αφορά την τοπική αυτοδιοίκηση, η κυβέρνηση έχει την πρόθεση να ολοκληρο'νσει, έως τα τέλη 1997, μια νέα νομοθετική βάση για την τοπική αυτοδιοίκηση, με την οποία καθιερώνεται μεγαλύτερη οικονομική και δημοσιονομική ανεξαρτησία τονν δήμων. Για να βελτιωθεί ο συντονισμός της πολιτικής ως προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση, η κυβέρνηση σκέπτεται τη δημιουργία ειδικού σο'νματος, πέραν των υφισταμένων διακανονισμών (βλέπε επίίίης το τμήμα της εισαγωγής που αφορά τις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ενο'νσεονς και της Βουλγαρίας). 109 4. 2 Διοικητική και δικαστικό ικανότητα Η Βουλγαρία κατά την κομμουνιστική περίοδο διοικείτο με κεντρικό σχεδιασμό. Το κομμουνιστικό σύστημα είχε απορρίψει το προβάδισμα του κράτους δικαίου και υπέτασσε το νόμο και τη διοίκηση στην υλοποίηση της πολιτικής του κόμματος. Σε αυτό το υπόβαθρο, τόσο η διοίκηση όσο και το ίδιο το κράτος δικαίου εθεωρούντο σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό από το ευρύ κοινό ονς όργανα πολιτικού ελέγχου. Το σήμερα εγκαταστημένο διοικητικό πλαίσιο (ίε γενικές γραμμές είναι επαρκές. Εντούτοις, η λειτουργία του στην πράξη δημιουργεί ουσιώδη προβλήματα. Υπάρχει ανάγκη αναδιοργάνωσης και καθιέρωσης αποτελεσματικών μεθόδων διαχείρισης και επιμόρφωσης. Η λήψη αποφάσεων γίνεται σε κεντρικό επίπεδο και ο συντονισμός και η ανταλλαγή πληροφοριών εντός και μεταξύ των υπουργείων είναι περιορισμένη. Πολλά από τα βασικά υπουργεία θα χρειαστούν μείζονες μεταρρυθμίσεις και αναδιοργάνωση κατά την πορεία της Βουλγαρίας προς την ένταξη στην ΕΕ. Ειδικότερα τα όργανα λογιστικού και δημοσιονομικού ελέγχου θα χρειαστούν περαιτέρω ανάπτυξη. Θα υπάρξει ανάγκη επανεξέτασης της κατανομής ευθυνών μεταξύ των κυβερνητικών οργάνονν, καθο'νς και εσωτερικών μεταρρυθμίσεων στα μεμονωμένα όργανα, ο'νστε να εφαρμοστούν αποτελεσματικά οι σχετικές πολιτικές. Τα προβλήματα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία των δεσμεύσεων της κυβέρνησης για τη μεταρρύθμιση του διοικητικού μηχανισμού. Η έλλειψη σαφούς νομικής βάσεως για τις δημόσιες υπηρεσίες αποτελεί σοβαρό ικανή να ελάττωμα. Η έκδοση νόμου για τις δημόσιες υπηρεσίες είναι σταθεροποιήσει τη θέση της δημόσιας διοίκησης και να βοηθήσει την προώθηση της πολιτικής της ανεξαρτησίας. Συνολικώς οι δημόσιες υπηρεσίες δεν έχουν έλλειψη προσωπικού. Το άνοιγμα όμως μεταξύ μισθών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, η απουσία προοπτικών σταδιοδρομίας και ο χαμηλός βαθμός λαϊκής εκτίμησης και εμπιστοσύνης προς τη δημόσια διοίκηση έχει καταστήσει τη σταδιοδρομία στις δημόσιες υπηρεσίες μη ελκυστική σε δυνητικούς νεοεισερχόμενους, και σε πολλά από τα πλέον ταλαντούχα ' υπάρχοντα στελέχη. Θα απαιτηθούν καινοτόμες πολιτικές πρόσληψης και προοπτικών σταδιοδρομίας. Παρόμοιες πολιτικές θα χρειαστούν για τη διεύρυνση της σημερινής περιορισμένης βάσης προσωπικού ικανού να ασχοληθεί με τα περίπλοκα ζητήματα της υψηλών προσόντων ευρωπαϊκής ενοποίησης και γενικώς να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της "απορρόφησης εγκεφάλων" από τον ιδιωτικό τομέα. Η εμπιστοσύνη του κοινού προς τις δημόσιες υπηρεσίες επηρεάζεται από την κληρονομιά του παρελθόντος και από ευρέως διαδεδομένες καταχρήσεις. Η εθνοσυνέλευση και η κυβέρνηση αναγνωρίζουν τη σοβαρότητα του προβλήματος της διαφθοράς. Θα χρειαστεί περιεκτικό πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού, μεταξύ άλλονν απλούστευση της νομοθεσίας και τονν διοικητικών διαδικασιών, επιτάχυνση της μεταφοράς κρατικών εταιρειών στον ιδιωτικό τομέα και άλλα μέτρα περιστολής του διαχειριστικού ρόλου που εξακολουθεί να διαδραματίζει το κράτος στην οικονομία και ο οποίος καθιστά τη δημόσια διοίκηση επιρρεπή σε αδιαφανείς και ανορθόδοξες πρακτικές. Τα μεταρρυθμιστικά σχέδια της κυβέρνησης για τη δημόσια διοίκηση είναι στραμμένα προς την ορθή κατεύθυνση. Θα αποτελέσει μείζονα πρόκληση για τις ανωτέρω πολιτικές η επίτευξη τονν απαιτούμενων ριζικών βελτιώσεων στη διαχείριση, την επιμόρφονση και τη συνολική επαγγελματική συμπεριφορά σε όλα τα κλιμάκια της βουλγαρικής δημόσιας διοίκησης. Ωστόσο, εφόσον καταβληθεί 110 επίμονη και εναρμονισμένη προσπάθεια, είναι δυνατόν να επιτευχθεί σοβαρή πρόοδος. Όλα αυτά θα χρειαστεί να πραγματοποιηθούν με σκηνικό το πρόγραμμα οικονομικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησης, στο οποίο προβλέπεται σοβαρή περικοπή των διοικητικών δαπανών. Η ικανότητα του βουλγαρικού διοικητικού μηχανισμού να εφαρμόσει και παρακολουθήσει τη νομοθεσία που συμβιβάζεται με το κεκτημένο περιορίζεται από τις ήδη περιγραφείσες δυσκολίες. Η βουλγαρική πολιτική για την ευρονπαϊκή ενοποίηση απαιτεί ισχυρότερη θεσμική δομή. Η σημερινή δομή για το συντονισμό είναι κατακερματισμένη. Στερείται επίσης πάρονν, ιδίονς από πλευράς στελέχονσης, και επί του παρόντος δεν έχει μόνιμη αντιπροσο'νπευση στο κυβερνητικό επίπεδο. Έχουν ιδρυθεί ή προετοιμάζονται πολλά όργανα πχνυ θα επιτρέψουν την επιβολή του κεκτημένου. Συγχρόνως, σε διαφόρους τομείς χρειάζεται να ενισχυθούν ή δημιουργηθούν ειδικά όργανα για την υλοποίηση του κεκτημένου. Καίριοι τομείς για την υλοποίηση του κεκτημένου Ενιαία εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου: η αποτελεσματική εφαρμογή του κεκτημένου προϋποθέτει ότι οι δικαστικές αρχές των κρατών μελών είναι ικανές να εφαρμόζουν τις διατάξεις της συνθήκης που πραγματεύονται την κατοχύρωση της ενότητας και εφαρμογής του κεκτημένου, και είναι ικανές να εξασφαλίσουν την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και γενικότερα τονν κοινοτικών πολιτικών. Είναι αναγκαία υψηλή ποιότητα και δικαστικό σώμα καλώς καταρτισμένο και εφοδιασμένο με ανάλογους πόρους για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου από με άμεσο τα δικαστήρια, συμπεριλαμβανόμενο™ δικαστικών υποθέσεων αποτέλεσμα, και υποθέσεων που παραπέμπονται στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο βάσει του άρθρου 177 της συνθήκης ΕΚ. Το βουλγαρικό δικαστικό σύστημα παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες, ιδιαίτερα όσον αφορά τους πόρους και τη σχετική με το κοινοτικό δίκαιο εμπειρία. Με δεδομένη την κατάσταση αυτή, η Επιτροπή διατυπώνει σοβαρές αμφιβολίες για την ικανότητα του συστήματος να εξασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή του κεκτημένου. Ενιαία αγορά: η ικανότητα της Βουλγαρίας να εξασφαλίσει την ορθή εφαρμογή των κοινοτικών απαιτήσεων στην ενιαία αγορά, ιδιαίτερα όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών, προϋποθέτει την ύπαρξη σε υψηλό βαθμό αναπτυγμένων και αποτελεσματικών αρχών επιφορτισμένων με τις κανονιστικές ρυθμίσεις, την τυποποίηση, την πιστοποίηση και την επίβλεψη, ικανές να ενεργούν εντελώς σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες. Ανάλυση των ανωτέρω σημείων διενεργείται στο κεφάλαιο 3. 1 (με τον τίτλο "Οι τέσσερις ελευθερίες"). Όσον αφορά την ικανότητα του διοικητικού μηχανισμού ως προς την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, η κατάσταση στη Βουλγαρία δεν είναι ακόμη ικανοποιητική από πολλές πλευρές, παρά την προσφάτως συντελεσθείσα πρόοδο. Οι διοικητικές δομές για την τυποποίηση και την εκτίμηση της συμμόρφωσης χρειάζονται ενίσχυση ώστε να εφαρμοστεί η μελλοντική νομοθεσία στον υπόψη τομέα. Απαιτούνται διευκρινίσεις επιτροπής τυποποίησης και μετρολογίας (με συνολική δύναμη προσωπικού 1 350 άτομα), ιδιαίτερα όσον αφορά την ανεξαρτησία της-κατά την εκτέλεση μέτρονν τυποποίησης. Απαιτείται περαιτέρω επιμόρφονση προσονπικού. Όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσκόν, η κατάσταση βελτιώνεται, αλλά απαιτείται περαιτέρω έργο. Το τμήμα επίβλεψης τραπεζών διαθέτει επαρκή (και αυξανόμενο) αριθμό προσωπικού (90) υπάρχει επιτροπή χρηματιστηρίου αξιών (με προσωπικό 180 ατόμων), και στον ασφαλιστικό τομέα προγραμματίζεται η δημιουργία ρυθμιστικού οργάνου. Χρειάζεται να ενισχυθούν σημαντικά ορισμένα όργανα επιβολής του 111 το μελλοντικό καθεστώς της για νόμου, όπως εκείνα που ασχολούνται με τα δικαιο'νματα πνευματικής ιδιοκτησίας, παρά τις προσφάτονς επελθούσες βελτιο'νσεις. Προκειμένου να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της ΕΕ στον ανοντέρον τομέα, εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη σοβαρο'νν βελτιο'νσεονν. Ανταγωνισμός: όπονς εξηγείται (ίτο κεφάλαιο 3. 1 (με τον τίτλο "Ανταγοννισμός"), για την επιβολή του νόμου περί ανταγοννισμού απαιτείται αφενός η συγκρότηση αρχών κατά των οικονομικο'νν συνασπισμο'νν και παρακολούθησης των κρατικών ενισχύσεων, και αφετέρου η επαρκής γνο'νση, εκ μέρους του δικαστικού συστήματος, της δημόσιας διοίκησης και των σχετικών οικονομικών παραγόντων, του νόμου και της πολιτικής περί ανταγωνισμού. Στη Βουλγαρία, η κεντρική αρχή για τα ανωτέρω ζητήματα είναι η επιτροπή προστασίας του ανταγωνισμού, με προσωπικό 50 ατόμων χρειάζεται να βελτιωθεί το επίπεδο εμπειρογνωμοσύνης, ιδιαίτερα με το σχετικά μικρό αυτό ύψος επάνδρωσης. Η ικανότητα πρακτικής υλοποίησης των απαιτήσεων της ΕΚ στο υπόψη πεδίο θα απαιτήσει την ενίσχυση της εντολής για επιβολή του νόμου (που και αυτή θα απαιτήσει θεσμική ενίσχυση) και βελτιωμένους χρηματοδοτικούς και ανθρώπινους πόρους. το πλήθος Τηλεπικοινωνίες: προκειμένου να δκχτυπονθεί και εφαρμοστεί κανονιστικών ρυθμίσεων για την απελευθέρονση της αγοράς που περιέχεται στο κεκτημένο στο επίμαχο πεδίο, είναι ανάγκη να υπάρχει φορέας ρυθμίσεων και χάραξης πολιτικής που εταιρεία εκμετάλλευσης του δικτύου. είναι πράγματι χονριστός από τυχόν Στη Βουλγαρία, το όργανο αυτό είναι η επιτροπή ταχυδρομείων και τηλεπικοινωνιών (CPT), με προσωπικό 120 ατόμων. Το ύψος επάνδρωσης είναι επαρκές. Προκειμένου να εξασφαλιστεί αποτελεσματικός χειρισμός του κεκτημένου στον τηλεπικοινωνιακό τομέα, χρειάζεται οι ρυθμιστικές λειτουργίες της CPT να καταστούν πλήρως ανεξάρτητες από τις εταιρείες εκμετάλλευσης του δικτύου και να κατοχυρωθεί δίκαιη οργάνονση των διαδικασιών αδειοδότησης. Έμμεση φορολογία: ο αποτελεσματικός χειρισμός του κεκτημένου στον τομέα της έμμεσης φορολογίας προϋποθέτει δομές ικανές να υλοποιούν την κοινοτική νομοθεσία που αφορά την εναρμόνιση του φόρου προστιθέμενης αξίας και των ειδικών φόρων κατανάλωσης σε περιβάλλον στο οποίο έχουν καταργηθεί οι φορολογικοί έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ, το δε σύστημα των ειδικών φόρων κατανάλωσης βασίζεται σε φορολογικές αποθήκες, όπου τα τέλη καταβάλλονται στην τιμή που ισχύει τοπικώς στο κράτος μέλος την στιγμή που καταναλώνονται τα αγαθά. Τούτο απαιτεί σε υψηλό βαθμό αναπτυγμένη και καλώς εκπαιδευμένη και επανδρωμένη υπηρεσία, με υψηλό βαθμό ακεραιότητας ήθους. Η σχετική αρχή είναι στη Βουλγαρία το υπουργείο οικονομικο'νν. Είναι επανδρωμένο με περίπου 11 θθθ άτομα (συμπεριλαμβανομένης της διοίκησης γενικής φορολογίας/ειδικών φόρονν κατανάλονσης). Λόγον του υψηλού βαθμού ανανέωσης προσωπικού, ως χχποτέλεσμα εν μέρει της μετακίνησης του εκπαιδευμένου προσωπικού προς τον ιδιωτικό τομέα, είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι ικανότητες του υπάρχοντος προσωπικού. Προκειμένου να εξασφαλιστεί ο αποτελεσματικός χειρισμός του κεκτημένου στον υπόψη τομέα, θα είναι ανάγκη να εμπεδωθεί και βελτιωθεί η συνολική επαγγελματική στάθμη του προσωπικού, συμπεριλαμβανομένων μέτρονν επιμόρφονσης και βελτιώσεων μισθού. 112 Γεωργία: οι διοικητικές απαιτήσεις στο γεονργικό τομέα κατά κύριο λόγο αφορούν τον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό έλεγχο, για την προστασία της δημόσιας υγείας και την εξασφάλιση ελεύθερης κυκλοφορίας των γεωργικών προϊόντων, και την ικανότητα χειρισμού των μηχανισμών και απαιτήσεονν της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των υψηλών προτύπων δημοσιονομικού ελέγχου και επίσημων στατιστικο'νν στοιχείονν. Η πραγμάτευση των σημείων αυτών γίνεται στο κεφάλαιο 3. 4 (υπό τον τίτλο Τεονργία") τα γενικά πρότυπα στο πεδίο της στατιστικής εξετάζονται στο κεφάλαιο 3. 3 (υπό τον τίτλο "Στχχτιστικές"). ικανότητα του διοικητικού μηχανισμού να διενεργεί Όσον αφορά την κτηνιατρικούς και φυτοϋγειονομικούς ελέγχους, η κατάσταση στη Βουλγαρία δεν είναι ικανοποιητική. Μολονότι η χο'νρα έχει στον υπόψη τομέα συγκροτήσει σχετική υποδομή, οι διαρθρωτικές αλλαγές στις κτηνιατρικές υπηρεσίες, μαζί με τον αυξημένο κατακερματισμό των μονάδων εκτροφής, καθιστούν δύσκολη την επιθεώρηση και τον έλεγχο των νόσονν. Επίσης, λόγω άτονων συνοριακών ελέγχων, παρουσιάστηκαν μερικά περιστατικά εισβολής νόσονν από έξω, που συνεπάγονται σημαντικούς κινδύνους στον υπόψη τομέα. Οι κρατικές κτηνιατρικές και υγειονομικές υπηρεσίες και το τμήμα συνοριακού κτηνιατρικού ελέγχου του υπουργείου γεωργίας απασχολούν προσονπικό 4 900 ατόμων, που είναι επαρκές. Όσον αφορά το χειρισμό των γενικών απαιτήσεων της ΚΓΠ, δεν έχουν εγκατασταθεί οι ενδεδειγμένες διοικητικές δομές. Προκειμένου να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της ΕΚ στον υπόψη τομέα, θα απαιτηθούν σοβαρές βελτιώσεις σε όλο τον υπόψη χώρο. Μεταφορές: η εφαρμογή των απαιτήσεων της ΕΚ για την εσωτερική αγορά και τον ανταγωνισμό στον τομέα των μεταφορών, η ανάπτυξη σχετικών προϊόντων υποδομής και άλλες πτυχές του κεκτημένου στον τομέα των μεταφορών θα αποτελέσουν προκλήσεις για το διοικητικό μηχανισμό των νέων κρατών μελο')ν. Υπεύθυνη κυβερνητική αρχή στον υπόψη χώρο είναι στη Βουλγαρία το υπουργείο μεταφορών, με σύνολο προσωπικού 1380 άτομα. Τούτο εγείρει ιδιαίτερες ανησυχίες όσον αφορά την επιβολή ασφαλιστικών ελέγχων, σε πλαίσιο όπου τα ζητήματα της ασφάλειας ήδη αποτελούν αντικείμενο ανησυχιών. Απασχόληση και κοινοννική πολιτική: καίρια απαίτηση για τον διοικητικό μηχανισμό ως προς το κεκτημένο στον υπόψη τομέα αποτελεί η κατάλληλη ιδιαίτερα όσον αφορά την υγεία και ικανότητα διενέργειας επιθεωρήσεων, ασφάλεια στο χώρο εργασίας. Στη Βουλγαρία, η επιθεώρηση εργασίας απασχολεί περίπου 530 άτομα. Θα απαιτηθεί να ενισχυθούν οι πόροι προσωπικού, η εμπειρογνωμοσύνη και η ανεξαρτησία της υπηρεσίας. Περιφερειακή πολιτική και συνοχή: οι κυριότερες απαιτήσεις του διοικητικού μηχανισμού στον υπόψη τομέα είναι η ύπαρξη ενδεδειγμένων και αποτελεσματικών διοικητικών οργάνων, και, ιδιαίτερα, υψηλός βαθμός ικανοτήτων και ακεραιότητας στη διαχείριση των κοινοτικο'νν χρημάτονν. Στη Βουλγαρία, (ν κύριος σχετικός διοικητικός φορέας είναι το υπουργείο περιφερειακής ανάπτυξης και ανασυγκρότησης (προσονπικό περίπου 150 ατόμονν). Το υπουργείο δεν έχει vex επιδείξει σχετικές επιδόσεις, για παράδειγμα στη διαχείριση προγραμμάτων αρωγής της ΕΕ. Η κατάσταση όσον αφορά τον δημοσιονομικό έλεγχο δεν είναι ικανοποιητική (βλέπε στο κατωτέρω κεφάλαιο "Δημοσιονομικός έλεγχος"). Ο αποτελεσματικός χειρισμός του κεκτημένου στον 113 υπόψη τομέα θα απαιτήσει ουσιονδεις βελτιο'νσεις, ιδίονς ό(ίον αηνορά το συντονισμό μεταξύ των υπουργείονν κ(χι τονν όιαφόρονν επιπέόονν κρατικής διοίκησης. Περιβάλλον: επειδή η περιβαλλοντική πολιτική της ΕΚ συνεπάγεται την ενσωμάτωση της προστασίας του περιβάλλοντος στις τομεακές πολιτικές της ΕΚ, οι απαιτήσεις για το διοικητικό μηχανισμό είναι όυνητικο'νς ευρύτατες, επηρεάζουν δε πολλά όργανα που κανονικά δεν συνδέονται με την περιβαλλοντική προστασία. Ωστόσο, η κύρια ευθύνη εναπόκειται (ίτο υπουργείο περιβάλλοντος και τα διάφορα επικουρικά όργανα. Στη Βουλγαρία, το υπουργείο περιβάλλοντος απασχολεί 140 άτομα. Η παρακολούθηση διενεργείται από το εθνικό κέντρο περιβάλλοντος και αειφόρου αναπτύξεως, η δε επιβολή του νόμου γίνεται από το υπουργείο και 16 επάνδρονση 2 700 ατόμων. Οι περιφερειακές διακανονισμοί αυτοί προσφέρουν βάση για την εφαρμογή του κεκτημένου, απαιτούν όμως ουσιωδώς ισχυρότερη εντολή για επιβολή του νόμου. επιθεωρήσεις, με συνολική Προστασία του καταναλοντή: στον υπόψη τομέα, ο αποτελεσματικός χειρισμός του κεκτημένου απαιτεί την ανάθεση της συνολικής ευθύνης σε συγκεκριμένο κρατικό φορέα, μέσω του οποίου μπορεί vex αναληφθεί η διατύπωση, εφαρμογή και επιβολή της πολιτικής καταναλοντών και της νομοθεσίας για την προστασία τους. Στη Βουλγαρία, η επιτροπή προστασίας του (Ανταγωνισμού, αρχή αρμόδια για τον ανταγωνισμό, έχει οριζόντια, αλλά όχι αποκλειστική, ευθύνη για θέματα καταναλωτών. Όσον αφορά τους μη κυβερνητικούς φορείς προστασίας του καταναλωτή, αυτοί είναι υπέρμετρα αδύναμοι. Υπάρχει σύγχυση για το επακριβές πεδίο εφαρμογής και τους στόχους της πολιτικής καταναλωτών. Αυτό εξηγεί εν μέρει τις δυσκολίες που συναντά η πρακτική επιβολή τονν νόμων προστασίας του καταναλωτή' ωστόσο, υπάρχουν και άλλες παράμετροι που χρειάζονται πραγμάτευση, όπως η έλλειψη ειδημόνανν, οι οργανωτικές ελλείψεις και η έλλειψη ευαισθησίας, στους δικαστικούς κύκλους, σε ζητήματα καταναλωτή. οι διοικητικές δομές Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις: η επίβλεψη τονν ζητημάτων δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων υπάγεται στα υπουργεία δικαιοσύνης και εσωτερικών. Χρειάζεται να αντιμετωπίσουν να αποτελεσματικά τα ζητήματα ασύλου και μετανάστευσης, τη διαχείριση των συνόρων, την αστυνομική συνεργασία και τη δικαστική συνεργασία. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη για επαρκώς και ορθώς εκπαιδευμένο προσωπικό με υψηλό βαθμό ακεραιότητας ήθους. ικανές είναι Το εθνικό γραφείο εδαφικού ασύλου και προσφύγων επί του παρόντος δεν διαθέτει διοικητική ικανότητα για να ανταποκριθεί στα πρότυπα της ΕΕ, για παράδειγμα όσον αφορά τις διαδικασίες απέλασης. Η ευθύνη διαχείρισης τονν συνόρονν είναι επί του παρόντος επιμερισμένη μεταξύ τονν στρατιοντικο'νν και της μεθοριακής φρουράς, που μπορεί να οδηγήσει (ίε προβλήματα όσον αφορά το συντονισμό. Η αστυνομική συνεργασία με τις υπόλοιπες υπηρεσίες επιβολής του νόμου (τόσο εντός όσο και εκτός της Βουλγαρίας) χρειάζεται να βελτιωθεί. Ο αποτελεσματικός χειρισμός του κεκτημένου στον υπόψη τομέα θα απαιτήσει ενίσχυση και τελειοποίηση των υφισταμένονν διοικητικο'νν δομο'νν, πλαίσιο για τη βελτίωση του εναρμονισμένες συντονισμού, προσπάθειες εξάλειψης της διαφθοράς. επιμόρχρωσης πρόγραμμα περιεκτικό και Τελωνεία: η εφαρμογή του κεκτημένου στον υπόψη τομέα απαιτεί επαρκές επίπεδο υποδομής και εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένονν της χρήσεως υπολογιστών και πόρων διερεύνησης, και τη συγκρότηση μιας αποδοτικής οργάνονσης τελο)νείο)ν με 114 επαρκή αριθμό στελεχών με προσόντα και ενδιαφέρον για εργασία, που διαθέτει υψηλή ακεραιότητα ήθους. Στη Βουλγαρία, η υπηρεσία τελωνείονν απασχολεί 4 100 άτομα. Αόγω του υψηλού βαθμού ανανέωσης του προσωπικού, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η αποδοτικότητα τους και ως εκ τούτου η επάρκεια του ύψους επάνδρονσης. Ο αποτελεσματικός χειρισμός του κεκτημένου στον υπόψη τομέα θα απαιτήσει θεμελιώδεις οργανωτικές και δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις. Χρειάζεται να αντιμετωπιστεί επειγόντως το πρόβλημα της διαφθοράς. Δημοσιονομικός έλεγγος: Η προστασία τονν χρηματοοικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας απαιτεί την ανάπτυξη υπηρεσιο'νν κατά την απάτης, την εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού (ανακριτών, δικαστικών) και την ενίσχυση των συστημάτων ειδικής συνεργασίας. Η εφαρμογή κοινοτικών πολιτικών, ιδίως για την γεωργία και για τα Διαρθρωτικά ταμεία, απαιτεί αποτελεσματικά συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των δημόσιονν δαπανο'νν, με προβλέψεις καταπολέμησης της απάτης. Από διοικητική άποψη, είναι απαραίτητο να υπάρχει σαφής διάκριση εξωτερικού και εσωτερικού ελέγχου. Οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές οφείλουν να είναι εις θέσιν να αντιμετονπίζουν σύνθετες εγκληματικές χρηματοοικονομικές πρακτικές διεθνούς χαρακτήρα (συμπεριλαμβανομένης της απάτης, της διαφθοράς και του ξεπλύματος του βρώμικου χρήματος) που θα μπορούσαν να θίξουν τα κοινοτικά χρηματοικονομικά συμφέροντα. Στη Βουλγαρία το κύριο όργανο διενέργειας εξωτερικών ελέγχων είναι το εθνικό γραφείο λογιστικών ελέγχων. Η επάνδρονση του οργάνου έχει φθάσει τα 440 άτομα. Το ύψος αυτό αρκεί, ο αποτελεσματικός όμως χειρισμός του κεκτημένου στον τομέα αυτό θα απαιτήσει επιμελή εξέταση και αναδιοργάνωση των θεσμών, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού μεθοδολογικών κατευθυντήριων γραμμών. 4. 3 Γενική εκτίμηση Οι διοικητικές δομές της Βουλγαρίας θα απαιτήσουν μείζονα, εναρμονισμένη και επίμονη μεταρρυθμιστική προσπάθεια, προκειμένου να υπάρξει μεσοπρόθεσμα επαρκής ικανότητα αποτελεσματικού χειρισμού του κεκτημένου. Όσον αφορά την ικανότητα του δικαστικού συστήματος να εφαρμόσει πρακτικώς την κοινοτική νομοθεσία, είναι δύσκολο να διενεργηθεί στο παρόν στάδιο οριστική εκτίμηση. 115 Γ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η Βουλγαρία κατέθεσε την αίτηση της για προσχώρηση στην Ευρονπαϊκή Ένωση στις 14 Δεκεμβρίου 1995. Το γεγονός αυτό εντάσσεται στην ιστορική διαδικασία που θέτει τέλος στη διαίρεση της Ευρο'νπης και (χποτελεί απόδειξη για την εδραίονση της δημοκρατίας στην εν λόγον χο'νρα. Κατ'εφαρμογή του άρθρου Ξ της συνθήκης, η Επιτροπή επεξεργάστηκε, μετά από αίτηση του Συμβουλίου, γνώμη σχετικά με την αίτηση προσχώρησης της Βουλγαρίας. Η προετοιμασία της Βουλγαρίας για την προσχώρηση πραγματοποιήθηκε, ιδίως, βάσει της ευρωπαϊκής συμφωνίας που τέθηκε σε ισχύ τον Φεβρουάριο του 1995. Οι αρχές απέδωσαν σημασία στην εφαρμογή των μέτρων που συνιστά το Λευκό Βιβλίο για την εσωτερική αγορά, το οποίο εκδόθηκε τον Μάιο του 1995 και αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της προενταξιακής στρατηγικής, θεσπίζοντας, τον Μάιο του 1996, πρόγραμμα υλοποίησης του εν λόγον εγγράφου. Η αίτηση προσχώρησης αξιολογήθηκε σύμχροννα με τα κριτήρια που καθόρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης κατά τη σύνοδο του Ιουνίου 1993. Βάσει των συμπερασμάτων του, οι υποψήφιες για προσχώρηση χο'νρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που το επιθυμούν θα γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένονσης εφόσον πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις: σταθερότητα τονν θεσμο'νν που εγγυο'ννται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιο'νματα και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτονν ύπαρξη οικονομίας της αγοράς που να λειτουργεί, καθώς και ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγοννιστικής πίεσης και τονν δυνάμεων της αγοράς στα πλαίσια της Ένωσης ικανότητα να αναλάβουν τις υποχρεώσεις του μέλους, μεταξύ των οποίο)ν και την υιοθέτηση των στόχονν της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Η εκτίμηση των τριών αυτών ομάδων κριτηρίων -πολιτικών, οικονομικών και ικανότητας υιοθέτησης του κεκτημένου - βασίζεται επίσης στην αξιολόγηση της ικανότητας της διοίκησης και της δικαιοσύνης να υλοποιήσουν τις αρχές της δημοκρατίας και της οικονομίας της αγοράς και να εξασφαλίσουν την εφαρμογή και την τήρηση του κοινοτικού κεκτημένου στην πράξη. Η μέθοδος που ακολουθήθηκε συνίστατο (ίε μεσοπρόθεσμη ανάλυση της κατάστασης και των προοπτικών κάθε υποψήχριας χώρας, λαμβανομένης υπόψη της προόδου που επιτεύχθηκε και τονν μεταρρυθμίσεων που έχουν ήδη αναληφθεί. Όσον αφορά τις πολιτικές προϋποθέσεις, η Επιτροπή πραγματοποίησε αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης μη αρκούμενη σε τυπική περιγραφή των θεσμών, αλλά προχωρώντας σε αποτίμηση της πραγματικής λειτουργίας της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. 116 Π Πολιτικά κριτήρια 1. 3 Γενική εκτίμηση Η Βουλγαρία διαθέτει δημοκρατικούς θεσμούς, τονν οποίων η σταθερότητα φαίνεται πλέον εξασφαλισμένη". Οι θεσμοί αυτοί πρέπει να ενισχυθούν με πρακτική, η οποία να σέβεται περισσότερο το κράτος δικαίου σε όλες τις βαθμίδες της κρατικής μηχανής. Οι εκλογές είναι ελεύθερες και γνήσιες και κατέστησαν δυνατή την πολιτική εναλλαγή το 1994 και το 1997. Όσον αφορά τον σεβασμό των Οεμελιωδο'νν δικαιωμάτων, παραμένουν ορισμένα κενά, παρά το γεγονός ότι η νέα κυβέρνηση που προέκυψε από τις εκλογές του Απριλίου 1997 ανακοίνωσε σειρά μεταρρυθμίσεων, οι οποίες είναι θετικές. Έτσι, χρειάζεται να γίνουν σημχιντικές προσπάθειες για την καταπολέμηση της διαφθοράς, για τη βελτίονση της λειτουργίας της δικαιοσύνης και της προστασίας των ατομικών εξαιρετικά πολυάριθμων ακόμη περιπτώσεων κατάχρησης εκ μέρινυς της αστυνομίας και των μυστικών υπηρεσιών. ιδίονς έναντι ελευθεριών, Παρά το γεγονός ότι η τουρκική μειονότητα φαίνεται πλήρως ενταγμένη κοινωνικά, αυτό δεν ισχύει στην περίπτονση τονν Ρόμα (Τσιγγάνων). Η σημερινή βελτίωση, μετά την άνοδο στην εξουσία της νέας κυβέρνησης, επιτρέπει την πρόβλεψη ότι η Βουλγαρία είναι σε καλό δρόμο όσον αφορά την εκπλήρωση των πολιτικών προϋποθέσεονν που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης. 2^ Οικονομικά κριτήρια Μετά τα πρώτα μέτρα που ελήφθησαν το 1991, η Βουλγαρία βρίσκεται σήμερα ακόμη στην αρχή της διαδικασίας όιαρθροντικής μεταρρύθμισης. Η νέα κυβέρνηση δεσμεύθηκε ρητώς έναντι του ΔΝΤ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι θα πραγματοποιήσει ταχύτατες μεταρρυθμίσεις στους τομείς της ελευθέρωσης των τιμών και τονν ιδιοντικοποιήσεονν. Αυτή η πολιτική αναμένεται ότι θα διορθώσει τη σημερινή κατάσταση, που προέκυψε μετά την κρίση των τελευταίων μηνών και χαρακτηρίζεται από πτο'νση της ανάπτυξης (-10,9% του ΑΕΠ το 1996), επιδείνωση των ελλειμμάτων του δημόσιου τομέα, υπερπληθωρισμό (311% το 1996) και υποτίμηση του εθνικού νομίσματος. Η Βουλγαρία έχει πληθυσμό 8,3 εκατ. κατοίκους, ενο'ν το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αντιστοιχεί στο 24% του αντίστοιχου μέσου όρου της Ευρονπαϊκής Ένωσης. Ο γεωργικός τομέας απασχολεί περισσότερο από το 20% του ενεργού πληθυσμοί), αποδίδει το 13% της προστιθεμένης αξίας και αντιμετονπίζει ακόμη έντονες διαρθρωτικές δυσχέρειες παρά την πρόσορατη ιδιοντικοποίηση. Οι εμπορικές συναλλαγές με την Ένωση αυξήθηκαν σημαντικά και καλύπτουν σήμερα το 35%» του εξωτερικού εμπορίου της Βουλγαρίας. Η κατάσταση της Βουλγαρίας όσον αφορά τα οικονομικά κριτήρια που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης είναι η ακόλουθη. Η πρόοδος της Βουλγαρίας όσον αφορά τη δημιουργία οικονομίας της αγοράς ήταν περιορισμένη, επειδή δεν υπήρξε ρητή δέσμευση για την πραγματοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεονν με στόχο την καθιέρωση μηχανισμών της αγοράς. Η ταχεία ελευθέρωση του εμπορίου και τονν τιμονν (Αμφισβητήθηκε εν μέρει, ενώ ο έλεγχος των τιμών καταργήθηκε μόλις φέτος. Η συναίνεση όσον αφορά την 117 αναγκαιότητα των οικονομικο'νν μεταρρυθμίσεονν άρχισε να επιτυγχάνεται μετά την κρίση στα τέλη του περασμένου έτους και την πρόσφατη κυβερνητική μεταβολή. Η Βουλγαρία δεν θα είναι ικανή να αντιμετονπίσει, μεσοπρόθεσμα, τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσοντερικό της Ένονσης. Η ανατροπή των σημερινο'νν προοπτικο'νν όσον αφορά τη Βουλγαρία είναι πιθανή μόνον αν οι αρχές κατορθο'νσουν να μετατρέψουν την ανανεονμένη δέσμευση τους να επιτύχουν την οικονομική μετάβαση σε ανάληψη επιτυχούς και διαρκούς δράσης. Ωστόσο, η χώρα έχει καθυστερήσει, λόγον τονν έξι προηγούμενονν ετο'νν που σε μεγάλο βαθμό ήταν χαμένα. Ο ατελής αναδασμός τονν γαιο'νν εμπόδισε την ανάδυση ενός σύγχρονου γεονργικού τομέα η βραδύτητα τονν ιδιοντικοποιήσεονν και η οικονομική αστάθεια αποδυνάμωσαν τη θέση τονν επιχειρήσεονν και καθυστέρησαν την ανάπτυξη ενός δυναμικού ιόιοντικού τομέα. 3) Ικανότητα ανάληψης των υποχρεο'νσεονν του μέλους Η υιοθέτηση του κεκτημένου αξιολογήθηκε με βάση πολλούς δείκτες: την ευρωπαϊκή συμφοννία που προβλέπει, ιδίονς, τις υποχρεώσεις όσον αφορά το δικαίωμα εγκατάστασης, την εθνική μεταχείριση, τις ελεύθερες συναλλαγές, την πνευματική ιδιοκτησία και τις δημόσιες συμβάσεις την εφαρμογή μέτρων ουσιαστικής σημασίας για την εγκαθίδρυση της ενιαίας αγοράς που απαριθμούνται στο Λευκό Βιβλίο την προοδευτική μεταφορά στην εθνική έννομη τάξη άλλων τμημάτων του κεκτημένου. Η Βουλγαρία κατέβαλε αξιοσημείοντες προσπάθειες εφαρμογής των υποχρεώσεο'νν ευρονπαϊκή συμφοννία. Η εφαρμογή της της που απορρέουν από την πραγματοποιήθηκε χωρίς σοβαρά προβλήματα και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της συμφωνίας τηρήθηκε. Τα περισσότερα από τα προβλήματα που ανέκυψαν από την εφαρμογή της επιλύθηκαν. Ωστόσο, η αδυναμία των εθνικών συντονιστικών οργάνων δεν επέτρεψε την εκμετάλλευση όλων τονν δυνατοτήτων που αυτή παρέχει, με αποτέλεσμα η νέα κυβέρνηση να αποφασίσει την ενίσχυση των εν λόγω οργάνων. Στη Βουλγαρία, ο ρυθμός μεταφοράς των κανονισμών και των οδηγιών που προβλέπει το Λευκό Βιβλίο στην εθνική έννομη τάξη είναι ανεπαρκής. Όσον αφορά τα θεμελιώδη στοιχεία της ενιαίας αγοράς, συμπεριλαμβανομένου του ανταγωνισμού, η βουλγαρική νομοθεσία έχει ενσονματώσει μικρό μόνο μέρος του κοινοτικού κεκτημένου, με εξαίρεση ορισμένους τομείς της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Η έκταση της προόδου που πρέπει να συντελεστεί απαιτεί να καταβληθούν ιδιαίτερα έντονες και συνεχείς προσπάθειες τόσο στον τομέα της προσέγγισης των νομοθεσκόν όσο και στον τομέα της δημιουργίας δομών που θα επείγουσες καθιστούν δυνατή την προτεραιότητες περιλαμβάνεται η πλήρης αναδιάρθρωση του χρηματοπιστωτικού τομέα, ούτως ώστε να αποκατασταθεί το αναγκαίο επίπεδο εμπιστοσύνης εκ μέρους του κοινού και τονν επενδυτο'νν, η δε κυβέρνηση αναγνωρίζει αυτήν την αναγκαιότητα. εφαρμογή τους. Ανάμεσα στις πλέον Η εν γένει αδυναμία της δημόσιας διοίκησης (χποτελεί μείζον πρόβλημα, που προκαλεί αμφιβολίες τόσο για τον ρυθμό της προσέγγισης τονν νομοθεσκόν όσο και για την ποιότητα της. Οι διάφορες δομές που απαιτούνται για την εφαρμογή της 118 νομοθεσίας στον τομέα της ενιαίας αγοράς δεν είναι προς το παρόν ικανές vex εκπληρώσουν την αποστολή τους. Όσον αφορά τα άλλα τμήματα του κεκτημένου, αν η Βουλγαρία συνεχίσει τις προσπάθειες μεταφοράς της κοινοτικής νομοθεσίας στην εθνική έννομη τάξη και εκσυγχρονισμού, δεν φαίνεται ότι θα αντιμετονπίσει ιδιαίτερες δυσκολίες όσον αφορά τη μεσοπρόθεσμη εχραρμογή τον στους ακόλουθους τομείς: εκπαίδευση, νεολαία και επαγγελματική κατάρτιση, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, αλιεία, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, εξοντερικό εμπόριο και ανάπτυξη. Αντίθετα, η Βουλγαρία επιβάλλεται να πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τις τηλεπικοινωνίες (ιδίονς σε σχέση με την τιμολόγηση), τον τομέα των οπτικοακουστικών μέσων, τη φορολογία, τη στατιστική, την προστασία του καταναλωτή και τα τελωνεία. Η ενσωμάτωση στην ευρονπαϊκή αγορά θα μπορούσε να προκαλέσει, μεσοπρόθεσμα, σοβαρές δυσκολίες (ίτη βουλγαρική βιομηχανία. Κατά συνέπεια, αρκετοί έχουν ακόμη σημαντικές ανάγκες αναδιάρθρωσης και τομείς ιδιωτικοποίησης. Όσον αφορά το περιβάλλον, θα χρειαστούν πολύ σημαντικές προσπάθειες, μεταξύ άλλων, μαζικές επενδύσεις και ενίσχυση της ικανότητας της διοίκησης να εφαρμόσει αποτελεσματικά τη νομοθεσία. Η πλήρης υιοθέτηση του κεκτημένου προβλέπεται για το απώτατο μέλλον και θα απαιτήσει υψηλά επίπεδα δημοσίων δαπανών. Η Βουλγαρία έχει πραγματοποιήσει ορισμένες προόδους όσον αφορά την υιοθέτηση του κεκτημένοι) στον τομέα τονν μεταφορών, αλλά οι πρόσφατες δυσχέρειες αποτέλεσαν τροχοπέδη γι'αυτήν τη διαδικασία. Η Βουλγαρία πρέπει να επιταχύνει τις προσπάθειες της ιδίονς όσον αφορά τις θαλάσσιες και τις αεροπορικές μεταφορές, καθώς και τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές. Επίσης η Βουλγαρία θα χρειαστεί να πραγματοποιήσει τις αναγκαίες επενδύσεις για την υλοποίηση των διευρωπαϊκών δικτύων, τα οποία αποτελούν ουσιώδη στοιχεία για την καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Η Βουλγαρία οφείλει ακόμη να καταβάλει σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να εναρμονίσει τις προδιαγραφές της στον τομέα της απασχόλησης και των κοινωνικών θεμάτων με τις αντίστοιχες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, χρειάζεται να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την προστασία των μισθωτών και τα όργανα επιθεώρησης των συνθηκών εργασίας, που δεν διαθέτουν ούτε ανεξαρτησία ούτε τα αναγκαία μέσα για να επιτελέσουν ικανοποιητικά το έργο τους. Όσον αφορά την περιφερειακή πολιτική και τη συνοχή, η Βουλγαρία οφείλει να ολοκληρώσει σημαντική προπαρασκευαστική εργασία, ιδίως σε σχέση με τον δημοσιονομικό έλεγχο και τον χίυντονισμό τονν διαφόρων φορέων που εμπλέκονται κατά την εφαρμογή των σχετικο'νν πολιτικών, πριν να είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τα διαρθρωτικά ταμεία. Η Βουλγαρία χρειάζεται να προβεί (ίε ριζικές μεταρρυθμίσεις στον γεωργικό τομέα, πριν να είναι (ίε θέση να ανταποκριθεί στις υποχρεο'νσεις που απορρέουν από την προσχώρηση. Σημαντικές προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν όσον αφορά τις γεωργικές διαρθρονσεις, τη βιομηχανία γεονργικο'νν ειδών διατροφής, τη γεωργική πολιτική και τους υγειονομικούς και ποιοτικούς ελέγχους. Απαιτείται 119 επίσης διαρθρώσεων που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή της ΚΓΠ. ιδιαίτερη προσπάθεια σε σχέση με την ενίσχυση των διοικητικών Στον τομέα της ενέργειας, απαιτείται να ολοκληρωθούν οι προσπάθειες προετοιμασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ιδίως όσον αφορά τη λειτουργία των μονοπονλίων, τον καθορισμό των τιμών και την παρέμβαση του κράτους στους τομείς των στερεών καυσίμων και του ουρανίου. Η Βουλγαρία, η οποία διαθέτει στο Κοζλοντούι πυρηνικό σταθμό που παράγει το 40% περίπου της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, πρέπει να εκσυγχρονίσει μεσοπρόθεσμα όσες μονάδες παραγωγής επιδέχονται εκσυγχρονισμό, ούτως ώστε να ανταποκρίνονται στις διεθνώς αποδεκτές προδιαγραφές, και να τηρήσει τη δέσμευση της ότι θα διακόψει τη λειτουργία των υπολοίπων, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει η απόφαση του 1993. Ακόμη, η Βουλγαρία πρέπει να επιφέρει αρκετές τροποποιήσεις στη νομοθεσία της, προκειμένου να υιοθετήσει την κοινοτική νομοθεσία στον πυρηνικό τομέα και να τηρήσει τα ισχύοντα διεθνώς. Λαμβανομένης υπόψη της συνολικής αξιολόγησης των σχετικών τομέων, είναι δύσκολο προς το παρόν να υπολογιστεί πότε η Βουλγαρία θα είναι σε θέση να υιοθετήσει και να εφαρμόσει το σύνολο των μέτρων που είναι αναγκαία για την κατάργηση των ελέγχων στα εσοντερικά σύνορα και για τη μεταφορά αυτών των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης. Η συμμετοχή της Βουλγαρίας στο τρίτο στάδιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, που προϋποθέτει το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών και την πλήρη ελευθέρωση της κυκλοφορίας κεφαλαίων, θέτει στο παρόν στάδιο σοβαρά προβλήματα, αν ληφθεί υπόψη η έκταση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που απομένει ακόμη να πραγματοποιηθούν. Είναι πρόωρο να εκτιμηθεί αν η Βουλγαρία θα είναι σε θέση κατά την ημερομηνία της προσχώρησης να συμπεριληφθεί στη ζώνη του ευρώ: η ικανοποίηση των κριτηρίων σύγκλισης εξαρτάται από την επιτυχία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που πραγματοποιούνται και ουδόλως αποτελεί προϋπόθεση για την ένταξη. Για τη Βουλγαρία θα αποτελέσει ιδιαίτερη πρόκληση ο τομέας των εσωτερικών τομείς υποθέσεων και της δικαιοσύνης, δεδομένου ότι στους σχετικούς αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες. Η ικανότητα υιοθέτησης του κεκτημένου εξαρτάται από τη σημαντική βελτίωση της αποτελεσματικότητας των οργάνων που είναι επιφορτισμένα με την εφαρμογή αυτών των δράσεων. Η Βουλγαρία αναμένεται επίσης να μπορεί να αντιμετωπίσει χωρίς προβλήματα τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας. Η Βουλγαρία βελτίωσε σημαντικά τις σχέσεις της με τις όμορες χώρες και ρύθμισε το σύνολο σχεδόν των διαφορών που την χώριζαν με αυτές. 4) Διοικητική και δικαστική ικανότητα Οι διοικητικές δομές της Βουλγαρίας προϋποθέτουν σημαντική και σύντονη μεταρρυθμιστική ικανότητα αποτελεσματικής εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου. προσπάθεια, προκειμένου αποκτήσουν να Η ικανότητα της δικαιοσύνης να εξασφαλίσει την ομοιόμορφη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου αποτελεί σημαντικό στοιχείο, ιδίως σε σχέση με την υλοποίηση 120 της ενιαίας αγοράς, Στο παρόν στάδιο είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η κατάσταση (ίε αυτόν τον τομέα. Συμπέρασμα Η Επιτροπή, με βάση την ανάλυση που πραγματοποίησε, κατέληξε στα παρακάτον συμπεράσματα: η σημερινή βελτίωση, μετά την άνοδο στην εξουσία της νέας κυβέρνησης, αφήνει να διαφανεί ότι η Βουλγαρία βρίσκεται σε καλό δρόμο όσον αφορά την ικανοποίηση των πολιτικών κριτηρίων η πρόοδος της Βουλγαρίας όσον αφορά τη δημιουργία οικονομίας της αγοράς έχει περιοριστεί από την απουσία σαφούς δέσμευσης για την άσκηση οικονομικής πολιτικής προς αυτήν την κατεύθυνση η χώρα δεν θα είναι σε θέση, μεσοπρόθεσμα, να αντιμετωπίσει τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο πλαίσιο της Ένονσης παρά τη σημειωθείσα πρόοδο, η Βουλγαρία ούτε έχει μεταφέρει στην εθνική έννομη τάξη ούτε έχει θέσει σε εχραρμογή τα ουσιώδη στοιχεία του κοινοτικού κεκτημένου και ιδίονς αυτά που αφορούν την ενιαία αγορά επίσης, είναι αμφίβολο κατά πόσο είναι σε θέση να ανταποκριθεί μεσοπρόθεσμα στις υποχρεώσεις που απορρέουν από την προσχώρηση εξάλλου, θα απαιτηθούν ιδιαίτερες προσπάθειες, κυρίως σε επενδύσεις, σε τομείς όπως το περιβάλλον, οι μεταφορές, η ενέργεια, οι εσωτερικές υποθέσεις και η δικαιοσύνη, και η γεωργία γενικά, είναι απαραίτητη η πραγματοποίηση ιδιαίτερα εκτεταμένων μεταρρυθμίσεων προκειμένου η χώρα να αποκτήσει τα όργανα που θα είναι ικανά να εφαρμόσουν το κεκτημένο κατά τρόπο συγκεκριμένο. Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι διαπραγματεύσεις με τη Βουλγαρία για την προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αρχίσουν μόλις αυτή θα έχει επιτελέσει επαρκή πρόοδο όσον αφορά την ικανοποίηση των όρων για να γίνει μέλος, όπως αυτοί καθορίσθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης. Η ενίσχυση της προενταξιακής στρατηγικής θα βοηθήσει τη Βουλγαρία να προετοιμαστεί για να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που απορρέουν από την προσχώρηση και να επιλύσει τα κυριότερα προβλήματα που επισημαίνει η γνώμη. Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση το αργότερο στο τέλος του 1998 για την πρόοδο που θα έχει σημειώσει η Βουλγαρία. 121 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΑ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ 38η Εθνοσυνέλευση (σύμφωνα με τις βχνυλευτικές εκλογές της 19ης Απριλίου 1997) Κόμμα Ενωμένες Δημοκρατικές Δυνάμεις Δημοκρατική Αριστερά (κύριο Βουλγαρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα) Συνασπισμός Εθνικής Σωτηρίας Ευρωαριστερά Βουλγαρικός Επιχειρηματικός Συνασπισμός Έδρες 137 κόμμα: 58 19 14 12 | 240 % ψήφων 57,1 24,2 Ί_$ 528 520 1 100. 0 122 0 παρών πίνακας βασίζεται σε πληροφορίες οι οποίες παρασχέθηκαν από τις βουλγαρικές αρχές και επιβεβαιώθηκαν από τις ίδιες ως ορθές κατά το τέλος Ιουνίου 1997. Δεν προσδιορίζεται αν η Επιτροπή συμφωνεί με την ανάλυση τους. Ο πίνακας αναφέρει οδηγίες και κανονισμούς που περιλαμβάνονται στο Λευκό Βιβλίο και ανέρχονται σε 899. Η απαρίθμηση τους πραγματοποιείται σύμφωνα με τις κατηγορίες που περιλαμβάνει το Λευκό Βιβλίο και σε σχέση με τους καλυπτόμενους τομείς πολιτικής. Ο πίνακας αναφέρει τον αριθμό των μέτρων για τα οποία οι βουλγαρικές αρχές δήλωσαν ότι έχουν θεσπίσει νομοθεσία που συμβιβάζεται σε κάποιο βαθμό με τα αντίστοιχα μέτρα του Λευκού Βιβλίου. Ενιαία Αγορά: Μέτρα Λευκού Βιβλίου Κεφάλαια Λευκού Βιβλίου Οδηγίες Κανονισμοί Σύνολο Στάδιο Ι Στάδιο ΙΙ/ΙΠ ΣτάδιοΙ Στάδιο ΙΙ/ΙΠ 1. Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων Βουλγαρία Αριθμός μέτρων Λετ'κον Βιβλίου 2. Ελεύθερη κυκλοφορία και ασφάλεια Βουλγαρία βιομηχανικών προϊόντων Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 3Ανταγωνισμός Βουλγαρία j j Αριθμός μέτρων Λειψού Βιβλίου 4. Κοινωνική πολιτική και δράση Βουλγαρία Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 5. Γεωργία Βουλγαρία 1 1 1 104 0 0 6 15 7 0 0 0 4 0 1 2 0 16 0 0 1 1 0 0 0 2 0 4 4 19 165 0 4 11 29 41 3 3 17 56 0 3 3 12 18 123 / / / Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου ό. Μεταφορές Βουλγαρία ] J 2 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 7. 0πτικοακουστικός τομέας Βουλγαρία J ] J Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 8. Περΐβάλλθν Βουλγαρία j j jf Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 9. Τηλεπΐκθΐνωνίες Βουλγαρία / / 5 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου ΙΟ,Αμεση φορολογία Βουλγαρία I J β Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου ΙΙ. Ελευθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων Βουλγαρία I I J Αριθμός μέτρων Λε\«κού Βιβλίου 12. Δημόσιες συμβάσεις Βουλγαρία Ι Ι g Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 13. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες Βουλγαρία 46 62 0 15 0 0 0 7 0 7 0 2 0 0 0 1 3 0 8 0 0 1 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 13 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 203 1 55 1 1 2 45 1 16 2 4 0 0 4 6 9 93 1 19 1 1 1 31 1 9 2 -> 0 0 4 5 6 124 J I 9 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 14. Προστασία προσωπικών δεδομένων Βουλγαρία Il JQ Αριθμός μέτρων Λει<κού Βιβλίου 1 5. Ε τ α ΐ ρ ΐ κΟ δ ί κ α ίΟ Βουλγαρία J J J J Αριθμός μέτρων Λετ»κού Βιβλίου 1 6. Λ θ γ ΐ σ τ ΐ κή Βουλγαρία IJI? Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου Π. Α σ τ ί κό δ ί κ α ίΟ Βουλγαρία ] J JJ Αριθμός μέτρων. λευκού Βιβλίου 18. Αμοιβαία αναγνώριση επαγγ. προσ. Βου/. γαρία Ι 1 14 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 19. Πνευματική ιδιοκτησία Βουλγαρία ] ] ]j Αριθμός μέτρων Λειψού Βιβλίου 2 0. Ε ν έ ρ γ ε ΐα Βουλγαρία 1116 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 21. Τελωνειακό δίκαιο Βουλγαρία 13 0 0 2 2 3 3 0 1 2 2 3 5 2 10 0 125 8 0 2 2 3 2 2 1 1 0 16 2 3 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 0 0 0 0 0 ι 0 0 0 0 0 0 1 3 0 0 0 21 0 2 4 6 5 5 1 2 18 6 11 2 15 0 I I U Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 22. Έμμεση φορολογία Βουλγαρία 1118 Αριθμός μέτρων Λετ<κού Βιβλίου 23. Προστασία καταναλωτών Βουλγαρία J J JÇ Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου ΣύνολΟ Βουλγαρία Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 2 8 15 1 8 78 295 1 2 54 0 3 27 293 14 0 0 0 0 19 99 184 0 6 0 0 2 212 201 10 75 1 11 126 899 126 Στατιστικά στοι/εία Εάν δεν γίνεται ρητή μνεία περί του αντιθέτου, τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο παράρτημα αυτό συλλέγονται από την "Εθνική Στατιστική Υπηρεσία" με την οποία η EUROSTAT και οι στατιστικές υπηρεσίες των κρατών μελών συνεργάζονται εδώ και αρκετά έτη στα πλαίσια του προγράμματος PHARE. Η τακτική συλλογή και διάδοση των στοιχείων είναι μέρος αυτής της διαδικασίας συνεργασίας, με στόχο να καταστεί δυνατή η εφαρμογή των νομοθετικών πράξεων και των πρακτικών της ΕΕ στον τομέα των στατιστικών. Για την κατάρτιση των στοιχείων που παρουσιάζονται παρακάτω χρησιμοποιήθηκαν, στο μέτρο του δυνατού, οι ορισμοί και τα πρότυπα της ΕΕ, οι οποίοι, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαφέρουν από τις αντίστοιχες εθνικές πρακτικές. Αυτό ενδέχεται να προκαλεί ενίοτε διαφορές μεταξύ των στοιχείων που παρουσιάζονται εδώ και εκείνων που εμφανίζονται σε άλλα σημεία της γνωμοδότησης, τα οποία βασίζονται γενικά στις τελικές απαντήσεις που έδοκχιν οι επιμέρους υποψήφιες χ<όρες στο ερωτηματολόγιο που τους εστάλη τον Απρίλιο του 1996. Η ακριβής συμβατότητα με τα στατιστικά πρότυπα της ΕΕ και, κατά συνέπεια, η συγκρισιμότητα με τα στοιχεία της ΕΕ δεν είναι ακόμη εξασφαλισμένη, ιδίως όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία που δεν παρασχέθηκαν μέσα) της EUROSTAT, αλλά απευθείας από τις αντίστοιχες χώρες. Όπου υπάρχει η σχετική δυνατότητα, προστίθενται μεθοδολογικές παρατηρήσεις, στις οποίες περιγράφονται το περιεχόμενο και οι ιδιαιτερότητες των στατιστικών στοιχείων που παρουσιάζονται σ' αυτό το παράρτημα. Τα στοιχεία αντιστοιχούν στις πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες το Μάιο του 1997. ΒΑΣΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Συνολική έκταση Πληθυσμός (τέλος της περιόδου) - Σύνολο - Γυναίκες - Ανδρες Πυκνότητα πληθυσμού Αστικός πληθυσμός Ποσοστό θανάτων Ποσοστό γεννήσεων 1990 1993 1994 1995 1996 m yiXuiiwç FXTA()UI Μ 099. 0 11099. 0 11099. 0 11099. 0 m χιλι/ιίχ ς 8460. 0 8427. 0 8385. 0 8340. 0 4308. 0 4297. 0 4281. 0 4152. 0 4130. 0 4104. 0 78. 1 67. 1 75. 5 75. 1 <ΐϊ ποοοοτΛ % το» πιινολικού πλΐ|()ιχ>μού 67. 8 «νά χιλιύάτς κληΟιχιμοϋ 12. 9 10. 0 13. 2 9. 4 13. 6 14. 0 86 8. 7 Εισόδημα και ΑΕγχΠ κατά κεφαλήν Ιίιΐ(ΐ(ι)πΐ(ϊχτ| νομισματική μυνάοα - Μέση μηνιαία αμοιβή και μισθός ανά υπάλληλο 76 - ΑΕγχΠ κατά κειραλήν 127- Διάρθρωση της παραγωγής: μερίδιο κλάδου ΑΠΑ at ποσοστό % της συνολικής «καθαριστής προστιθέμβνης αξίας -γεωργία -βιομηχανία -κατασκετ>ές -υπηρεσίες ,48. 2 II 14. 4 32. 9 4. 5 48. 2 13. 9 28. 4 5. 2 52. 5 share of branch GVA in 1990 share of branch GVA in 1995 • 0. 0 14. 4 • 0. 0 13. 9 g -agriculture m -industry rj -construction rj -services • - Others 152. 5 28. 4 g g -agriculture -industry rj -construction H -services • - Others share of branch GVA in 1990 = μερίδιο κλάδου ΑΠΑ το 1990 share of branch GVA in 1995 = μερίδιο κλάδου ΑΠΑ το 1995 -agriculture = -γεωργία -industrie = -βιομηχανία -construction = -κατασκευές -services = -υπηρεσίες -Others = -άλλα Διάρθρωση της παραγωγής: μερίδιο κλάδου ΑΠΑ: τα στοιχεία για το 1990 αναφέρονται στο 1991. 128 ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ 1991 1992 1993 1994 1995 «w ικατομμύριιι rOvuuni νομίσματος Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (τρέχουσες τιμές) 135711 200X32 298934 548015 867691 m (ΜΜίκαιημμύρίΛΐ I. C'U Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (τρέχουοτς τιμές) 5. 8 6. 6 9. 2 8. 5 9. 9 (ii μονάΛι ς αγοραστικής δύναμης κατά κκ(Χΐλήν Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν 3886. 8 4129. 5 4209. 8 Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν Δαπάνες τελικής κατανάλωσης - των νοικοκυριών και των Μ ΚΙ ΕΝ - το\ι δημοσίου Ακαθάριστες επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου Εξαγωγές αγαθών και υπηρεσι«ί>ν Εισαγωγές αγαθών και υπηρεσκόν Δαπάνες τελικής κατανάλωσης - των νοικοκυριών και των Μ ΚΙ ΕΝ - του δημοσίου Ακαθάριστες επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου Εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών Εισαγωγές αγαθών και υπηρεσκόν μΐ'. τ<ιβολή % σι σχέση μ*' το πυοηγούμτνο « ος -7. 3 -3. 1 1. 0 14. 9 -7. 3 -1. 5 -3. 6 -0. 8 •12. 5 -17. 5 1. 8 -4. 5 -2. 6 -11. 9 1. 1 <iF ποσοστό % τοιι ακαθάριστου KV/HIOUH) προϊόντος 73. 1 54. 1 19. 0 18. 2 43. 5 39. 2 85. 9 65. 6 20. 3 16. 2 47. 1 52. 9 92. 3 73. 5 18. 9 13. 0 38. 2 45. 8 91. 2 74. 0 17. 2 13. 8 45. 1 45. 7 2. 1 -2. 9 -16 -8. 2 8. 8 85. 8 70. 3 15. 5 14. 2 44. 7 44 9 129- ΑΕγχΠ (μεταβολή 0//° σε σχέση με το προηγούμενο έτος) 4. 0 -Ι Η r ~ ^l 1QQT 1994; 4995 130 ΚΥΡΙΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 ικατοοτυιύι μΗ<ι|ν>λή <»· σχίση |ir το προηγούμενο ίτος Ποσοστό πληθωρισμού 23. 8 338. 5 79. 4 56. 1 87. 1 62. 1 123 προηγούμίνο ίτος = Ι(Χ) Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγοιγής Δείκτες όγκου ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής 89. 1 108. 5 80. 6 107. 1 105 116 99. 0 86. 7 Ποσοστό ανεργίας (μεθοδολογία ΔΟΕ) (if ποσοστό % του ((ΐγατικού δυναμικού - Σύνολο - κάτω των 25 ετών - 25 ετών και άνω Ακαθάριστο εξωτερικό χρέος Ισοζύγιο πληρωμών - Εξαγωγές αγαθών - Εισαγωγές αγαθών - Εμπορικό ισοζύγιο - Υπηρεσίες, καθαρές -Εισόδημα, καθαρό - Ισοζύγιο τρεχουσών απαλλαγών Ισοζύγιο κίνησης κεφαλαίων χρηματοοικονομικών αποθεματικών) σ\»ναλλαγών και (πλην 21. 4 20. 5 14. 7 13. 7 47 44. 9 37. 7 33. 5 17. 3 16. 8 11. 6 11. 3 OF Âuirxi(TO|i|ui(iui Λολ. ΙΙΙΙΛ or Γκαιομμύριχι οολ. ΙΙ1ΙΛ 6113 3737 3956 3727 3935 5345 -7427 -3769 -4169 -4612 -3952 -5224 -1314 237 -758 -1710 762 -32 -86 -28 -77 157 -212 -885 -57 -95 -96 -17 11 121 153 -192 -193 -432 -360 -1098 981 834 -32 303 -26 120 - Αποθεματικά στοιχεία ενεργητικού 878 -311 -591 247 -344 -234 Ποσοστό πληθωρισμού: εκατοστιαία μεταβολή Τ Ο 1' ετήσιου μέσου όροι» σε σχέση με το προηγούμενο έτος - ο δείκτης περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία δαπανκ'νν (τα στοιχεία βασίζονται στους εθνικούς ΛΤΚ, που δεν είναι απόλυτα συγκρίσιμοι). - 131 - Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγωγής: η βιομηχανική παραγαιγή καλύπτει τις εξορυκτικές και λατομικές δραστηριότητες, τις μεταποιητικές βιομηχανίες και την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, φυοικού αερίου και ύδατος (αύμφηινα με τους τίτλο\»ς Γ, Δ και Ê της ονοματολογίας NACE). Ο δείκτης ετήσιας βιομηχανικής παραγαιγής βασίζεται σε διεξοδική έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε επιχειρήσεις (δημόσιες και ιδιωτικές) που θεωρείται ότι ανήκουν στο βιομηχανικό τομέα. Δείκτες όγκου ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής: τα στοιχεία βασίζονται στη μεθοδολογία του Συστήματος Εθνικών Λογαριασμών (ΣΕΛ). Τα εν λόγω στοιχεία είναι αναθεωρημένα και για το 1996 τα (ϊτοιχεία είναι προσαιρινά. Ποσοστό ανεργίας (μεθοδολογία ΔΟΕ): - ποσοστό των ανέργων στο εργατικό δυναμικό. Αυτό το ποσοστό προκύπτει από την ΕΕΔ (έρευνα εργατικού δυναμικού), με βάση τοι»ς ακόλουθους ορισμούς και συστάσεις του ΔΟΕ: Εργατικό δυναμικό: απασχολούμενοι και άνεργοι κατά την έννοια των παρακάτο» ορισμών του ΔΟΕ. Απασχολούμενοι: όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, εργάστηκαν τουλάχιστον μία (όρα έναντι μισθού ή άλλης αμοιβής ως υπάλληλοι, επιχειρηματίες, μέλη συνεταιρισμών ή συμβοηΟούντα μέλη οικογένειας. Συμπεριλαμβάνονται τα μέλη των ενόπλων δι»νάμι°ων και οι γυναίκες πο\» βρίσκονται σε άδεια μητρότητας. Άνεργοι: όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία πληρούν ταυτόχρονα και τοα»ς τρεις όρους του σχετικού ορισμού το\> ΔΟΕ, ήτοι: (i) δεν έχοι»ν εργασία (ii) αναζητούν ενεργά εργασία' και (iii) είναι έτοιμα να αναλάβοι»ν εργασία μέσα σε ένα δεκαπενθήμερο. Τα στοιχεία αφορούν υπαλλήλους με σύμβαση εργασίας στο δημόσιο τομέα (πλήρης έρευνα). Ακαθάριστο εξωτερικό χρέος: τα στοιχεία για το χρέος λαμβάνονται από τις στατιστικές εξωτερικού χρέους τον ΟΟΣΑ. Ισοζύγιο πληρωμών: τα στοιχεία λαμβάνονται από τη (ΐάοη δεδομένων του ΔΝΤ. Η συγκρισιμότητά τοτ»ς με τις αντίστοιχες στατιστικές της ΕΕ δεν είναι απόλυτα εγγυημένη, αλλά το ισοζύγιο πληρωμών καταρτίζεται κυρίως σύμφωνα με τα πρότυπα του ΔΝΤ. Το εμπορικό ισοζύγιο καταρτίζεται σύμΐ|>ωνα με τις αρχές του ισοζυγίου πληρωμών. Οι εξαγωγές και οι εισαγωγές εκφράζονται κσι οι δύο σε τιμές FOB. Το καθαρό εισόδημα περιλαμβάνει το άμεσο εισόδημα, το εισόδημα από τίτλους χαρτοφυλακίου και κάθε άλλο επενδυτικό εισόδημα, καθο'ις και το εισόδημα εξαρτημένης εργασίας. Το ισοζύγιο τρεχουσ(όν συναλλαγών καταρτίζεται σύμφωνα με τον ορισμό του 5ου εγχειριδίοτ» του ΔΝΤ. Οι μεταφορές κεφαλαίων δεν περιλαμβάνονται. - Αποθεματικά στοιχεία ενεργητικού σημαίνει τις μεταβολές των αποθεματικών κατά τη διάρκεια του έτους. το σύμβολο (+) δηλώνει ατ'»ξηση, ενώ το σύμβολο (-) μείωση των αποθεματικών. - 132 ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ 1993 1994 1995 1996 Εισαγωγές και εξαγωγές (τρέχουσες τιμές) σι κκατομμϊιρια εθνικού νομίσματος - Εισαγωγές - Εξαγωγές 131523. 1 227010. 3 380012. 1 102877. 4 216194. 4 359663. 6 - Εμπορικό ισοζύγιο -28645. 7 -10815. 9 -20348. 5 Δείκτες όγκου εξωτερικού εμπορίου προηγούμενο ίτος= ΚΧ) - Εισαγωγές - Εξαγωγές 114. 3 160. 9 152. 6 94. 6 181. 9 148 Διάρθρωση των εισαγωγών κατά SITC (τρέχουσες τιμές) σι- ποσοστό % των ουνολικοιν εισαγωγών - (0+1) τρόφιμα και ζωντανά ζώα, ποτά και καπνός - 2 ακατέργαστα \»λικά, μη εδώδιμα είδη - 3 ορυκτά καύσιμα και λιπαντικά - 4 ζωικά και φυτικά έλαια κλπ. - 5 χημικές ο\»σίες και συναφή προϊόντα - 6 μεταποιημένα αγαθά που ταξινομούνται κυρίως με {ίαση το υλικό - 7 μηχανήματα και εξοπλισμός μεταφορών - 8 διάφορα μεταποιημένα είδη 8. 8 4. 4 37. 4 0. 3 10. 1 13. 2 19. 6 5. 9 9. 8 5. 6 28. 3 0. 3 10. 4 16. 9 20. 3 5. 4 7. 3 6. 2 27 0. 2 12. 8 18. 1 19. 3 5. 8 Διάρθρωση των εξαγωγών κατά SITC (τρέχουσες τιμές) σι ποσοστό Ίί των συνολικών ι^αγωγω - (0+1) τρόφιμα και ζωντανά ζώα, ποτά και καπνός 18. 1 19. 5 19. 8 - 2 ακατέργαστα υλικά, μη εδώδιμα είδη - 3 ορυκτά καύσιμα και λιπαντικά - 4 ζωικά και φυτικά έλαια κλπ. - 5 χημικές ουσίες και συναφή προϊόντα - 6 μεταποιημένα αγαθά που ταξινομούνται κυρίως με βχϊση το υλικό - 7 μηχανήματα και εξοπλισμός μεταφορών - 8 διάφορα μεταποιημένα είδη 5. 7 8. 7 0. 8 14. 8 25. 1 17. 2 9. 5 5. 6 7. 1 0. 5 14. 7 27. 2 12. 2 9. 4 5 6. 1 0. 9 16. 9 28 11. 3 9. 3 Δείκτες τιμών εξωτερικού εμπορίου προτιγοΥιμινο έτος = 1(Χ> - Εισαγωγές - Εξαγωγές 96. 5 105 164. 4 165. 7 149. 1 145. 5 133 Εισαγωγές και εξαγωγές (τρέχουσες τιμές), Δείκτες όγκου εξωτερικού εμπορίου και Διάρθρωση εξωτερικού εμπορίου κατά SITC (τρέχουσες τιμές): τα εμπορικά δεδομένα δεν περιλαμβάνουν τις άμεσες επανεξαγωγές, το εμπόριο υπηρεσιών και το εμπόριο με ελεύθερες τελωνειακές ζώνες, καθώς επίσης τις άδειες εκμετάλλετ»σης, την τεχνογνωσία και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Τα στοιχεία βασίζονται στο ειδικό εμπορικό σύστημα και αναθεωροχ'ηααι τακτικά. Εμπορικές ταξινομήσεις Οι εμπορευματικές ροές καταγράφονται σύμφωνα με τη Συνδυασμένη Ονοματολογία (ΣΟ) και το Ενιαίο Διοικητικό Έγγραφο (ΕΔΕ). Οι εισαγωγές καταγράφονται σε τιμές CIF. Οι εξαγοτγέςηαταγράψονται σε τιμές FOB. Οι τελωνειακές στατιστικές χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των στοιχείων του εξωτερικού εμπορίου. Η EUROSTAT έχει μετατρέψει τσ εθνικά νομίσματα σε δολάρια ΗΠΑ με την εφαρμογή των ετήσιων μέσων συναλλαγματικών ισοτιμιών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Δείκτες τιμών εξωτερικού εμπορίου οι δείκτες τιμών έχουν υπολογιστεί με τη μέθοδο της "τιμής μονάδας" σύμφωνα με τον τύπο Laspeyre - από το 1995. Μέχρι το 1994 - σύμφωνα με τον τύπο Paasche - οι δείκτες υπολογίζονται από το δείγμα εμπορευμάτων που αποτελείται από όλες τις εξαγωγές και εισαγ(ογές για τελική χρήση μόνο, εξαιρουμένων των ειδικών φορτίων υπό διακανονισμό, της επεξεργασίας και των επανεξαγωγών. - 134 ΕΤΑΙΡΟΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Διάρθρωση των εισαγωγών κατά κύριες χώρες (τρέχουσες τιμές) or πίκτοστο * των ουνολοΜόν ««αγωγών 1993 1994 1995 1996 1ος εταίρος 2ος εταίρος 3ος εταίρος 4ος εταίρος 5ος εταίρος άλλοι RU 29. 3 RU 26. 4 RU 28. 1 DE 11. 6 DE 12. 8 DE 12. 4 UA 5. 3 IT 5. 4 IT IT 4. 6 GR 4. 8 GR US 3. 9 UA 4. 2 UA 45. 3 46. 4 5. 8 4. 4 3. 3 46 Διάρθρωση των εξαγωγών κατά κύριες χώρες (τρέχουσες τιμές) (if ποσοστό % των (Τυνολιχιίιν ΐξαγοχγών 1ος εταίρος 2ος εταίρος 3ος εταίρος 4ος εταίρος 5ος εταίρος άλλοι RU 13. 6 RU 13. 5 RU 10 DE 6. 6 MK 10. 3 DE GR 6. 2 DE 8. 9 IT MK 6. 1 GR 7. 8 MK IT 5. 9 IT 7. 6 GR 8. 6 8. 1 8. 1 6. 9 61. 6 51. 9 58. 3 - 135 Structure of export by main partners in 1995 RU 10. 0% Structure of import by main partners in 1995 58. 3% UAGR , -jo/. 0/ 5. 8% Structure of export by main partners in 1996 = Διάρθρωση των εξαγωγών κατά κύριους εταίρους το 1996 Structure of import by main partners in 1996 = Διάρθραχτη των εισαγωγών κατά κύριους εταίρους το 1996 DE Γερμανία Ιταλία Ελλάδα IT GR MK RU UA US Ρωσική Ομοσπονδία Ουκρανία Ηνωμένες Πολιτείες Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας 136 ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Πληθυσμός την 1η Ιανουαρίου «If /OlU'lOFÇ 1991 1992 1993 1994 1995 8669. 3 Χ595. 5 84X4. 9 8459. 7 8427 Ποσοστό του πληθυσμού κατά ηλικία την 1η Ιανουαρίου 1995 σι ποσοστό % του συνολικού πλΐ|0υομού θ- 14 ετών 15 -24 ετών 25 - 44 ετών 45 - 64 ετών 65 ετών και άνω Γεννήσεις ζώντων θάνατοι θάνατοι βρεφών - Κάτω τοι» 1 έτους - Γεννήσεις θνησιγενών Γάμοι Διαζύγια Ακαθάριστο ποσοστό γάμων Ακαθάριστο ποσοστό διαζυγίων Ποσοστό φυσικής αύξησης Ποσοστό καθαρής μετανάστευσης Συνολικό ποσοστό αύξησης πληθυσμού Συνολικό ποσοστό γονιμότητας Ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας Ποσοστό πρόωρης εμβρυϊκής θνησιμότητας συνολικός ιΐ()ΐΜμ»ς 95910 89134 844(H) 110423 107998 109540 1624 612 1420 1310 654 5X7 48820 44X06 40022 11044 9465 7104 ανά χιλι/ι/*ς πλΐ|0υαμού 5. 44 5. 26 1. 23 III -1. 68 -2. 21 -6X7 10. 74 -8. 55 •12. 95 1. 57 1. 53 16. 93 15. 93 6. 34 7. 28 4. 7 0. 8 -2. 96 -0. 01 -2. 97 1. 46 15. 52 6. 91 Προσδοκώμενη διάρκεια ζωής κιιτιιτιιγίννηοη - Ανδρες - Γτ»ναίκες Προσδοκώμενη διάρκεια ζωής (Η ηλικία 65 π ών - Ανδρες - Γτ»ναίκες - 137- 18. 6 14. 6 27. 2 25. 0 14. 6 4. 5 0. 9 4. 4 1. 3 16. 3 14 Κ 67. 1 74. 9 12. 6 15. 5 Πληθυσμός την 1η Ιανουαρίου: τα αριθμητικά στοιχεία για το 1989-1992 επανυπολογίστηκσν βάσει τ«>ν αποτελεσμάτων της απογραφής του 1992. Ποσοστό του πληθυσμού κατά ηλικία την 1η Ιανουαρίου 1995: υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία μόνο για το 1994. Ποσοστό καθαρής μετανάστευσης: δεν έχει πραγματοποιηθεί πλήρης έρευνα μετανάστευσης: η κατηγορία υπολοίπων περιλαμβάνει στατιστικές ανακολουθίες, τα αριθμητικά στοιχεία για το 1989-1992 επανυπολογίστηκαν βάσει των αποτελεσμάτων της απογραςρής του 1992. Συνολικό ποσοστό αύξησης πληθυσμού: τα αριθμητικά στοιχεία καθαρής μετανάστευσης και πληθι>σμού για το 1989-1992 επανυπολογίστηκαν βάσει το>ν αποτελεσμάτων της απογραφής του 1992. 138 ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας (μεθοδολογία ΔΟΕ) or ποσοστό » των ατόμων ηλικίας άνω των 15 ετών 1993 1994 1995 1996 Μέση απασχόληση « σκ χιλιάδες Ποσοστό ανεργίας (μεθοδολογία ΔΟΕ) ι IF ποσοστό * του εργατικού δυναμικού 3221. 8 3241. 6 3282. 2 3279. 5 55. 4 52. 4 51. 5 51. 8 - Σύνολο - κάτω των 25 ετών - 25 ετών και άνω 21. 4 47 17. 3 20. 5 44. 9 16. 8 14. 7 37. 7 11. 6 13. 7 33. 5 11. 3 Καταγεγραμμένη ανεργία (τέλος της περιόδου) or ποσοστό '*> του οικονομικά ενεργού πληθυσμού 16. 4 12. 8 111 12. 5 Δείκτες μέσης αμειβόμενης απασχόλησης κατά τάξεις NACE προηγού|ΐενο έτος = 100 1993 1994 1995 1996 - Γεωργία, θήρα, δασοκομία και αλιεία - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φτκιικού αερίου και ύδατος - Κατασκευές - Μεταφορά, αποθήκευση και επικοινωνία Δείκτες μηνιαίων αμοιβών και μισθών - πραγματικοί - ονομαστικοί 60. 8 96. 6 86. 8 68. 1 93. 9 90. 7 104. 6 101. 3 75. 8 92. 4 81. 4 93. 3 76. 1 95. 6 94 101 85. 2 93. 3 94. 2 100. 2 87. 7 102 94. 7 100. 3 157. 8 153. 5 153. 2 174. 7 Ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας (μεθοδολογία ΔΟΕ): - ποσο<πό του εργατικού δι»ναμικού στο στ»νολικό πληθ\»σμό ατόμων ηλικίας άνω τ(ον 15 ετ<όν. Αυτό το ποσοστό προκύπτει (χπό την ΕΕΔ (έρευνα εργατικού δυναμικού), με βάση τους ακόλοτ»θοτ>ς ορισμο\'»ς και συστάσεις του ΔΟΕ: Εργατικό δυναμικά απασχολούμενοι και άνεργοι κατά την έννοια το>ν παρακάτω ορισμών του ΔΟΕ. Απασχολούμενοι: όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, εργάστηκαν τοτ»λάχιστον μία ώρα έναντι μισθού ή άλλης αμοιβής ως υπάλληλοι, επιχειρηματίες, μέλη συνεταιριαμ/όν ή στ»μβοήθ(η»ντα μέλη οικογένειας. Σι»μπεριλαμβάνοντ(ίΐ τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων και οι γιτναίκες που βράίκονται σε άδεια μητρότητας. 139 Ανεργοι: όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία πληρούν ταυτόχρονα και το\»ς τρεις όρους του σχετικού ορισμού τον ΔΟΕ, ήτοι: (i) δεν έχουν εργασία (ii) αναζητούν ενεργά εργασία και (iii) είναι έτοιμα να αναλάβουν εργασία μέσα σε ένα δεκαπενθήμερο. Τα στοιχεία συμσχονα με τη μεθοδολογία ΔΟΕ αφορούν το Σεπτέμβριο 1993, τον Οκυόβριο 1994, τον Οκτώβριο 1995 και το Νοέμβριο 1996. Ποσοστό ανεργίας (μεθοδολογία ΔΟΕ): - ποσοστό των ανέργων στο εργατικό δυναμικό. Αυτό το ποσοστό προκύπτει από την ΕΕΔ (έρευνα εργατικού δυναμικού), με βάση τους ακόλουθους ορισμούς και συστάσεις του ΛΟΚ (βλέπε ορισμούς του ΛΟΕ παραπάνω). Τα στοιχεία αφορούν υπαλλήλους με ού|ΐβαοη εργασίας στο δηιιόοιο τομέα (πλήρης έρευνα) Μέση απασχόληση: μόνο ετήσια στοιχεία (πλήρης έρευνα - καλύπτει όλους τοι»ς υπαλλήλοι»ς στο δημόσιο κ(χι ιδιωτικό τομέα). Δείκτες μέσης αμειβόμενης απασχόλησης κατά τάξεις NACE: τα στοιχεία αφορούν υπαλλήλοι»ς με σύμβαση εργασίας στο δημόσιο τομέα (πλήρης έρευνα). Η εθνική ταξινόμηση κλάδων διαφέρει από την ταξινόμηση NACE και για το λόγο αυτό τα στοιχεία προέρχνται από εκτιμήσεις. Καταγεγραμμένη ανεργία (τέλος της περιόδου): καταγεγραμμένη ανεργία σε ποσοστό επί τοις εκατό - εκατοστιαίο ποσοστό τιον καταγεγραμμένοι ανέργων σε σχέση με το μη στρατιωτικό οικονομικά ενεργό πληθυσμό, με βάση τη δειγματοληπτική έρε\»να εργατικού δτ»ναμικού. - 140 ΑΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Κρατικός προϋπολογισμός σε εκατομμύρια εθνικού νομίσ|ΐατος 1990 1991 1992 1993 1994 1995 - Εισόδημα κεντρικής διοίκησης 22265 49497 71554 99875 209321 314624 - Επιχορηγήσεις 471 450 209 92 117 920 - Ενοποιημένες δαπάνες κεντρικής διοίκησης 25028 54497 81591 133877 235905 360607 - Ενοποιημένες δαπάνες δημοσίου 29228 65052 98315 152181 261775 398725 - Ενοποιημένο έλλειμμα / πλεόνασμα κεντρικής διοίκησης -2292 -4550 -9828 -33910 -26467 -45063 - Έλλειμμα / πλεόνασμα δημοσίου -2040 -4156 -11454 -33652 -27066 -44951 Κρατικός προϋπολογισμός σε ποσοστό % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος - Ενοποιημένες δαπάνες κεντρικής διοίκησης 40. 2 40. 6 44. 8 43. 0 41. 4 - Ενοποιημένες δαπάνες δημοσίου 47. 9 49. 0 50. 9 47. 8 45. 8 - Ενοποιημένο έλλειμμα / πλεόνασμα κεντρικής διοίκησης -3. 4 -4. 9 -11. 3 -4. 8 -5. 2 - Έλλειμμα / πλεόνασμα δημοσίου -3. 1 -5. 7 -11. 3 -4. 9 -5. 2 Κρατικός προϋπολογισμός: αυτά τα στοιχεία αφορούν την κεντρική διοίκηση και το δημόσιο, όπως αυτά δημοσιεύονται στην Επετηρίδα Δημοσιονομικών Στατιστικών τον ΔΝΤ'(1996) (GFSY'· περιλαμβάνεται επίσης η παρουσίαση της χώρας στην GFSY. Επειδή η GFSY δεν περιέχει στατιστικές για το δημόσιο, αλλά για τα μεμονωμένα επίπεδα διοίκησης χωριστά, οι ενοποιημένες σειρές που παροτ»σιάζονται εδώ ελήφθησαν από στοιχεία της κεντρικής και τοπικής διοίκησης και αναπροσαρμόστηκαν μέσα) ενοποίησης τιον επιμέρους διακί'βερνητικών μεταβιβάσεων. Παρά το γεγονός ότι οι στατιστικές καλύπτουν τα στοιχεία για την κεντρική και τοπική διοίκηση που δημοσιεύονται στην GFSY, η κάλυψη μπορεί να μην είναι εξαντλητική εάν μερικές μονάδες κεντρικής ή τοπικής διοίκησης δεν συμπεριλαμβάνονται σ'αυτήν. Ένα μέτρο της διεξοδικότητας της κάλυψης μπορεί να ληφθεί με την σύγκριση, στην GFSY, της σημείωσης για την κάλυψη των δεδομένων για τις μεμονωμένες χώρες με τον κατάλογο μονάδων κεντρικής και τοπικής διοίκησης. Πρέπει να σημειωθεί ότι το έλλειμμα / πλεόνασμα που χρησιμοποιείται εδώ είναι ίσο με το εισόδημα και τις επιχορηγήσεις μείον τις δαπάνες και δεν λαμβάνει υπόψη το δανεισμό μείον τις αποπληρωμές (βλ. κατωτέρω). Η παρουσίαση τιον διακυβερνητικών μεταβιβάσεων στοτ»ς συνημμένους πίνακες περιορίζεται στις τρέχουσες μεταβιβάσεις και τις μεταφορές κεφαλαίων, που αποτελούνται από τις επιχορηγήσεις και τις τρέχουσες επιδοτήσεις και επιδοτήσεις κεφαλαίου μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διοίκησης. Αλλα είδη συναλλαγών που πραγματοποιούνται μεταξύ των κυβερνητικών επιπέδων, όπως οι πληρωμές τιον φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης των εργοδοτών και οι αμοιβαίες αγορές αγαθών και υπηρεσκόν, δεν κατατάσσονται κανονικά ως διακυβερνητικές μεταβιβάσεις και δεν έχουν ληφθεί υπόψη στη διαδικασία ενοποίησης. Τέλος, δεν είναι οσφές εάν η απουσία δεδομένων για τις τρέχουσες μεταβιβάσεις και τις μεταφορές κεφαλαίων πρέπει vu αποδοθεί στην απουσία μεταβιβάσειυν ή στην έλλειψη στοιχείων σε όλες τις περιπτώσεις, η απουσία πληροφοριών για τις μεταβιβάσεις θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει μηδενικές μεταβιβάσεις. α. Οι κρατικές δαπάνες αποτελούνται από τις δαπάνες που πραγματοποιεί σε μετρητά το δημόσιο για τρέχοντα και κεφαλαιουχικά αγαθά και υπηρεσίες, πληρωμές τόκων, τρέχουσες μεταβιβάσεις και μεταφορές κεφαλαίων δεν περιλαμβάνονται, όμως, οι συναλλαγές που δεν πραγματοποιούνται σε μετρητά. β. Το έλλειμμα / πλεόνασμα είναι ίσο με το εισόδημα σε μετρητά και τις επιχορηγήσεις σε μετρητά μείον τις δαπάνες σε μετρητά. Αυτή η μέτρηση του ελλείμματος / πλεονάσματος διαφέρει από αυτήν που χρησιμοποιείται στις GFS, η οποία ισούται με το εισόδημα σε μετρητά και τις επιχορηγήσεις σε μετρητά, μείον τις δαπάνες σε μετρητά, μείον τον καθαρό δανεισμό. Α\»τός ο αποκλεισμός του καθαρού δανεισμού (ποτ» συνίσταται, στη μεθοδολογία GFS, σε πράξεις επί χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που πραγματοποιούνται μάλλον για ειδικούς λόγους πολιτικής, παρά για λόγους ρευστότητας) φέρνει τη μέτρηση του ελλείμματος / πλεονάσματος που παρουσιάζεται εδώ πιο κοντά στην έννοια της καθαρής δανειοληψίας / καθαρής δανειοδότησης τιον εθνικών λογαριασμών. Επίσης, ως αποτέλεσμα αυτού του αποκλεισμού, TU έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις (ποτ» ταξινομούνται ως επιστροφές στη μεθοδολογία GFS) δεν λαμβάνονται υπόψη στον υπολογισμό τοτ» ελλείμματος / πλεονάσματος που παρουσιάζεται στους συνημμένοι»ς πίνακες (και επομένως δεν μειώνουν το έλλειμμα). 141 ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 Νομισματικά μεγέθη Δισεκατομμύρια (10*9) δολάρια ΗΠΛ - Νομισματικό μέγεθος Μ1 - Οιονεί χρήμα 48. 30 75. 13 107. 89 177. 28 181. 62 333. 98 463. 42 787. 33 Συνολικά αποθέματα (δεν περιλαμβάνεται ο χρυσός, τέλος της περιόδου) Ιίκατομμύρια ( 10*6) δολάρια ΗΠΑ Μέσα βραχυπρόθεσμα επιτόκια % το χρόνο - επιτόκιο δανεισμού - επιτόκιο καταθέσεων Επίσημο προεξοφλητικό επιτόκιο (τέλος της περιόδου) 52 72 34 180 Συναλλαγματικές ισοτιμίες δολαρίου ΗΠΑ 1 USD =. BGL Μέσος όρος της περίοδοι» Τέλος της περιόδου Συναλλαγματικές ισοτιμίες ECU 1 ECU =. BGL Μέσος όρος της περιόδου Τέλος της περιόδου Νομισματικά μεγέθη (τέλος της περιόδου): Χρήμα (ΜΙ): περιλαμβάνει τις καταθέσεις όψεως και το νόμισμα (χρήμα) που βρίσκεται έξω από τις τράπεζες. Οιονεί χρήμα: περιλαμβάνει τις προθεσμιακές καταθέσεις, τις καταθέσεις ταμιευτηρίου και τις καταθέσεις σε ξένο νόμισμα. Τα στοιχεία για το 1996 αναφέρονται στο Νοέμβριο 1996. Επίσημο προεξοφλητικό επιτόκιο (τέλος της περιόδου): τα στοιχεία για το 1996 αναφέρονται στο Νοέμβριο 1996. Από το Δεκέμβριο 1996 η Εθνική Τράπεζα της Βουλγαρίας ανακοινώνει το μηνιαίο επιτόκιο. Συναλλαγματικές ισοτιμίες δολαρίου ΗΠΑ: συναλλαγματικές ισοτιμίες του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, όπως παρουσιάζονται στην έκδοση: "Statistiques Financières Internationales". - 142 ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ (μεταβολές σε διάστημα 12 μηνών) Ποσοστιαία μεταβολή των ΔΤΚ κατά τον τρέχοντα μήνα σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενοι» έτους (τ / τ-12) Ιαν. Φεβρ. Μάρτ. Απρ. Μάιος Ιούνιος Ιούλιος Αύγ. Σεπτ. Οκτ. Νοέμβρ. Δεκ. 1993 83. 1 81. 3 84. 1 85. 3 74. 4 71. 6 68. 5 70. 8 71. 6 68. 3 64. 9 1994 59. 1 58. 8 61. 6 89. 3 93. 9 94. 0 93. 3 98. 4 112. 1 117. 6 119. 7 1995 122. 1 120. 4 112. 1 76. 1 66. 2 60. 5 61. 9 54. 7 46. 0 40. 0 36. 0 1996 30. 9 28. 5 26. 4 28. 8 42. 2 70. 2 106. 7 140. 7 172. 9 210. 5 232. 0 63. 9 122. 0 32. 9 310. 8 Innation (% change of CPI) 350. 0 300. 0 250. 0 1 200. 0. 150. 0. 100. 0 50. 0 0. 0 Ψ T'T'"1 Ι 'Γ t—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ι—ΗΗ—ι—t—-Ι—ΗΗ—Ι—Ι—III ''(• 1 Ί Ι—Ι—Ι—Ι 1—Ι Κ ι ι 52 έ •*• 5 ^2 ία Inflation (% change of CPI) = Ι Ιληθωρισμός (μεταβολή % T mi Λ ' K) Jan-93 = Iuv. -93 Mar = Μάρτ. May = Μάιος Jul = Ιούλ. Sep = Σεπτ. Nov = Νοέμβρ. Jan-94 = Ιαν. -94 Jan-95 = Iuv. -95 ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ (μεταβολές σε διάστημα 12 μηνών): τα ποσοστά πληθωρισμού (μεταβολές σε διάστημα 12 μηνών) σι»νίστανται στην ποσοστιαία μεταβολή TCDV ΛΤΚ κατά τον τρέχοντα μήνα σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους. Τα ποσοστά πληθωρισμού βασίζονται στους εθνικούς ΔΤΚ, οι οποίοι δεν είναι απόλυτα σ\»γκρίσιμοι ούτε μεταξύ των επιμέρους υποψήφιων χωρών ούτε με τους Εναρμονισμένους Δείκτες Τιμών Καταναλωτή της ΕΕ (χρησιμοποίηση διαφορετικών μεθόδων, εννοιών και πρακτικών για τον υπολογισμό των ΔΤΚ). - 143 ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ Διάρθρωση του ΑΕγχΠ κατά οικονομικές δραστηριότητες (NACE, τρέχουσες τιμές) OF ποοοοτύ % τοιι ακαΟάριατου ργχ(ί>ριοιι προϊόντος 1993 1994 1995 1996 - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγωγής κατά τάξεις NACK προιιγινύμινυ ίτος= XX) - Σύνολο - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος Χ9. Ι 108. 5 104. 5 101. 6 86. 8 100. 8 111 92. 9 105 103 105. 1 105. 4 ! Ι i 99 Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγωγής κατά τάξεις NACE: η βιομηχανική παραγο>γή καλύπτει τις εξορυκτικές και λατομικές δραστηριότητες, τις μεταποιητικές βιομηχανίες και την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος (σύμφωνα με τους τίτλους Γ, Δ και Ε της ονοματολογίας NACE). Ο δείκτης ετήσιας βιομηχανικής παραγωγής βασίζεται σε διεξοδική έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε επιχειρήσεις (δημόσιες και ιδιωτικές) που θεωρείται ότι ανήκουν στο βιομηχανικό τομέα. Τα ίΐτοιχεία για το 1996 είναι προσωρινά. ΥΠΟΑΟΜΗ 1985 1990 1995 1996 Ιι χλμ. ανά UKKIkm2 Σιδηροδρομικό δίκτυο 38. 7 38. 7 38. 7 38. 7 Χιλιόμιτρα Μήκος αυτοκινητόδρομων 221 273 314 314 κάτοικοι Αριθμός αυτοκίνητο: χατοίχων ανά επιβατικό 8. 4 • 6. 6 5. 1 144 ΓΕΩΡΓΙΑ Εδαφική έκταση κατά κατηγορίες χρήσης γης Of χιλιάοις ρκτάρια 1992 1993 1994 1995 1996 - στννολο - γεωργική γη - δάση 11099 11099 11099 11099 11099 6159 6159 6159 6164 6164 3X73 3877 3876 3876 - αροτραίες γαίες 4047 4063 4001 3998 4203 - μόνιμα λιβάδια και βοσκότοποι 1833 1852 1942 1962 1761 Γεωργική γη κατά νομικό καθεστώς οι ποοοοτό 'Χ της γποργικής γΐ|ς - κρατική επιχείρηση - συνεταιρισμοί - άλλη 69 8 23 45 21 34 28 33 39 21 79 Μερίδιο του ΑΕγχΠ οι ποοοοιό % του ακαΟάριατοιι ι γχιί>ριου προϊόντος - Γεωργία, θήρα, δασοκομία και αλιεία (NACE Λ+Η) 1992 1993 1994 1995 1996 προηγοΓιμινο ίτος = Ι (Χ) Δείκτες όγκου ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής 80. 6 107. 1 116 86. 7 Κύριες καλλιέργειες με βάση την έκταση Of χιλιάοτς κκτάρια - δημητριακά εκ τιον οποίων: σίτος - πατάτες - ζαχαρότευτλα 2182 2315 2341. 3 2185. 8 1841. 2 1108 1266 1319. 8 1181. 1 957. 7 48 39 47 56 18 11 8 9 40 8 - κτηνοτροφικά τεύτλα 5 Κύριες καλλιέργειες με βάση την παραγωγή (απόδοση) οι ΐ'χατύκιλα / Γχτάριο - δημητριακά εκ το>ν οποίων: σίτος - πατάτες - ζαχαρότευτλα 29. 8 24. 7 27. 6 30. 2 18. 8 31. 1 28. 6 28. 5 29. 1 18. 7 117. 9 91. 5 105. 6 115. 9 80. 7 168. 9 86. 4 140. 0 174. 4 108. 9 - κτηνοτροφικά τεύτλα 342. 0 145 Πωλήσεις ή προμήθεια ζώων με προορισμό την σφαγή OF χιλκ'ιπΊ'ς τόνους Ιΐάρους ζο'ιντος ξιίχιυ 1992 1993 1994 1995 1996 - χοίροι - βοοειδή - πουλερικά Ένταση εκτροφής ζωικού κεφαλαίου (τέλος της περιόδου) κκμ'ιλιαανά ΚΧΧ)ικτάριαγηιιργυιήςγης - βοοειδή 158. 1 121. 8 103. 5 102. 5 εκ των οποίων: αγελάδες 79. 4 68 56. 9 60. 2 - πρόβατα - χοίροι 781. 7 611 551. 2 548. 8 κιψάλια ανά ΚΧΧ) ικιάρια αροτραίας γτ|<; 659. 6 517. 7 496. 8 509. 2 Δείκτες όγκου ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής: τα στοιχεία (βασίζονται στη μεθοδολογία του Συστήματος Εθνικών Λογαριασμών (ΣΕΛ). 1 4 6- ROMANIA Bulgaria 1994 Legend: A/ Country boundary A/ Region boundary COUNTRY NAME REGION NAME CITYNAME Selected major settlements: (1 000 inhabitants) ο • • • 200-250 250-500 500 - 1 000 >1000 General information about the country: Age groups (in years): Φ = <15 15- 65 >65 Living standard (in 1993): ECU 1 024 (QDPparoapfta) Area: 110 994 km2 Administrative regions: 9 districts Population: 8 427 400 8ourea: National 6t*Uattoal Inattut· Cartography and gaographlo Information management QISOO eurostai Bulgaria 1994 A/ Country boundary A/ Main railway line Ferry connection / / A/ Motorway A/ National road, Double lane A/ National road A/ Principal road /V Main navigable waterway Selected major settlements: (1 000 inhabitants) 200-250 250-500 5 0 0 - 1 0 00 >1000 ô • • • General information about the country: Age groups (in years): L-. <15 15- 65 >65 Living standard (in 1993): ECU 1 024 (3DP par capita) Area: 110994 km2 Administrative regions: 9 districts Population: 8 427 400 8ouroa: National Statfadoal Inattut· CaitoorapriyafKlgeoojaphtelnfcfrnafkMmanagarnantGI800 eurostrf ISSN 0254-1483 COM(97) 2008 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 11 οι 06 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-376-GR-C ISBN 92-78-22883-4 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο ίτι