eurovoc_concepts:
Czechia
EU relations
accession to the European Union
economic situation
political situation

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 15. 07. 1997 COM(97) 2009 τελικό Γνώμη της Επιτροπής για την αίτηση προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιεχόμενα Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ α) Πρόλογος Η αίτηση προσχώρησης Το πλαίσιο της γνώμης Το περιεχόμενο της γνώμης β) Σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τσεχικής Δημοκρατίας Ιστορικό και γεωπολιτικό πλαίσιο Η θέση της Τσεχικής Δημοκρατίας όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση Συμβατικές σχέσεις Προενταξιακή στρατηγική Εμπορικές σχέσεις Γενική εκτίμηση Β. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗΣ 1. Πολιτικά κριτήρια 1. 1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου Οργάνωση του Κοινοβουλίου και της νομοθετικής εξουσίας Λειτουργία του Κοινοβουλίου Οργάνωση της εκτελεστικής εξουσίας Λειτουργία της εκτελεστικής εξουσίας Οργάνωση της δικαστικής εξουσίας Λειτουργία της δικαστικής εξουσίας 1. 2 Δικαιώματα του ανθρώπου και προστασία των μειονοτήτων Ατομικά και πολιτικά δικαιώματα Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα Δικαιοοματα και προστασία των μειονοτήτων 1. 3 Γενική εκτίμηση 2. Οικονομικά κριτήρια 2. 1 Η οικονομική κατάσταση Γενικό πλαίσιο Ελευθέρωση της οικονομίας Σταθεροποίηση της οικονομίας Διαρθρωτικές αλλαγές Χρηματοπιστωτικός τομέας Οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη 2. 2 Η οικονομία υπό την προοπτική της προσχώρησης Εισαγωγή Η ύπαρξη λειτουργικής οικονομίας της αγοράς Η ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων και των δυνάμεων της αγοράς Προοπτικές και προτεραιότητες 2. 3 Γενική εκτίμηση 3. Ικανότητα ανάληψης των υποχρεώσεων του μέλους 3. 1 Εσωτερική αγορά χωρίς σύνορα Οι τέσσερις ελευθερίες - Γενικό πλαίσιο - Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων - Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων - Ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών - Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων - Γενική εκτίμηση Ανταγωνισμός 3. 2 Καινοτομία Κοινωνία των πληροφοριών Εκπαίδευση, κατάρτιση και νεολαία Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη Τηλεπικοινωνίες Οπτικοακουστικός τομέας 3. 3 Οικονομικές και δημοσιονομικές υποθέσεις Οικονομική και Νομισματική Ένωση Φορολογία Στατιστικές 3. 4 Τομεακές πολιτικές Βιομηχανία Γεωργία Αλιεία Ενέργεια Μεταφορές Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις 3. 5 Οικονομική και κοινωνική συνοχή Απασχόληση και κοινωνικές υποθέσεις Περιφερειακή πολιτική και συνοχή 3. 6 Ποιότητα ζωής και περιβάλλον Περιβάλλον Προστασία των καταναλωτών 3. 7 Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις 3. 8. Εξωτερικές πολιτικές Εμπόριο και διεθνείς οικονομικές σχέσεις Ανάπτυξη Τελωνεία Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας 3. 9 Δημοσιονομικά θέματα Δημοσιονομικός έλεγχος Επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της Κοινότητας 4. Ικανότητα της διοίκησης να εφαρμόσει το κεκτημένο 4. 1 Διοικητικές δομές 4. 2 Διοικητική και δικαστική ικανότητα 4. 3 Γενική εκτίμηση Γ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Παραρτήματα Σύνθεση του Κοινοβουλίου Ενιαία αγορά: Μέτρα Λευκού Βιβλίου Στατιστικά στοιχεία Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ α) Πρόλογος Η αίτηση προσχώρησης Μετά την αίτηση προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση που υπέβαλε η Τσεχική Δημοκρατία στις 17 Ιανουαρίου 1996, το Συμβούλιο Υπουργών αποφάσισε στις 29 Ιανουαρίου 1996 να εφαρμόσει τη διαδικασία του άρθρου Ξ της συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο ζητείται η γνώμη της Επιτροπής. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υποβάλλει την παρούσα γνώμη, ανταποκρινόμενη στο αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης, το Δεκέμβριο του 1995, για διατύπωση της γνώμης αυτής το συντομότερο δυνατό μετά την ολοκλήρωση της διακυβερνητικής διάσκεψης η οποία άρχισε τον Μάρτιο του 1996 και ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 1997. Το πλαίσιο της γνώμης Η αίτηση προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας εξετάζεται παράλληλα με τις αιτήσεις των υπόλοιπων εννέα συνδεδεμένων χωρών. Η προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας πρέπει να θεωρηθεί ως τμήμα μιας ιστορικής πορείας μέσω της οποίας οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αφήνουν πίσω τους τη διαίρεση της ηπείρου, η οποία διήρκεσε περισσότερο από 40 χρόνια, και προσχωρούν στον χώρο ειρήνης, σταθερότητας και ευημερίας που δημιούργησε η Ένωση. Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης, τον Ιούνιο του 1993, αναφέρεται ότι: "Οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που το επιθυμούν θα γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η προσχώρηση θα πραγματοποιηθεί από τη στιγμή που μία συνδεδεμένη χώρα θα είναι ικανή να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους, δηλαδή εφόσον πληροί τις απαιτούμενες οικονομικές και πολιτικές προϋποθέσεις. Για τη συμμετοχή, η υποψήφια χώρα απαιτείται να έχει επιτύχει: - τη σταθερότητα των θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων - την ύπαρξη οικονομίας της αγοράς που να λειτουργεί, καθώς και την ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγωνιστικής πίεσης και των δυνάμεων της αγοράς στα πλαίσια της Ένωσης - την ικανότητα να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους, μεταξύ των οποίων και την υιοθέτηση των στόχων της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Η ικανότητα της Ένωσης να απορροφήσει νέα μέλη χωρίς να επιβραδυνθεί η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτελεί ένα άλλο σημαντικό συνεκτιμητέο στοιχείο προς το συμφέρον τόσο της Ένωσης όσο και των υποψήφιων χωρών. " Με τη δήλωση αυτή καθορίστηκαν τα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια βάσει των οποίων θα εξεταστούν οι υποψηφιότητες των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, το Δεκέμβριο του 1995, αναφέρθηκε στην ανάγκη, στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής, "να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις προοδευτικής και αρμονικής ένταξης αυτών των κρατών, ιδίως χάρη: στην ανάπτυξη της οικονομίας της αγοράς, στην προσαρμογή των διοικητικών τους δομών, στη δημιουργία ενός σταθερού οικονομικού και νομισματικού περιβάλλοντος". Στην παρούσα γνώμη, η Επιτροπή εξετάζει την αίτηση της Τσεχικής Δημοκρατίας βάσει του ιδιαίτερου περιεχομένου της, αλλά σύμφωνα με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζει και για τις άλλες αιτήσεις, για τις οποίες διατυπώνει ταυτόχρονα τη γνώμη της. Με τη διαδικασία αυτή, γίνεται σεβαστή η επιθυμία που είχε εκφραστεί κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης και η οποία συνίσταται στην ισότιμη μεταχείριση των αιτουσών χωρών. Παράλληλα με τις γνώμες ανά χώρα, η Επιτροπή υποβάλλει ξεχωριστά στο Συμβούλιο, στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της "Πρόγραμμα δράσης 2000", γενική εκτίμηση των αιτήσεων προσχώρησης και συστάσεις σχετικά με τη στρατηγική για μια επιτυχή διεύρυνση της Ένωσης. Ταυτόχρονα, παρουσιάζει αξιολόγηση των επιπτώσεων της διεύρυνσης επί των πολιτικών της Ένωσης. Το περιεχόμενο της γνώμης Στη διάρθρωση της γνώμης λαμβάνονται υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης. Στην παρούσα γνώμη : περιγράφονται οι μέχρι τώρα σχέσεις μεταξύ Τσεχικής Δημοκρατίας και Ένωσης, ειδικότερα στο πλαίσιο της συμφωνίας σύνδεσης αναλύεται η κατάσταση όσον αφορά τις πολιτικές προϋποθέσεις στις οποίες αναφέρεται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (δημοκρατία, κράτος δικαίου, ανθρώπινα δικαιώματα, προστασία των μειονοτήτων) αξιολογούνται η τρέχουσα κατάσταση και οι προοπτικές της Τσεχικής Δημοκρατίας όσον αφορά τις οικονομικές προϋποθέσεις στις οποίες αναφέρεται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (οικονομία αγοράς, ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων) εξετάζεται το θέμα της ικανότητας της Τσεχικής Δημοκρατίας να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους, τουτέστιν, το κεκτημένο της Ένωσης όπως αυτό εκφράζεται στη συνθήκη, στο παράγωγο δίκαιο και στις πολιτικές της Ένωσης διατυπώνεται, τέλος, γενική εκτίμηση της κατάστασης και των προοπτικών της Τσεχικής Δημοκρατίας σε σχέση με τους όρους τις προσχώρησης διαπραγματεύσεις προσχώρησης. στην Ένωση, και σύσταση όσον αφορά Στην αξιολόγηση της Τσεχικής Δημοκρατίας βάσει των οικονομικών κριτηρίων και της ικανότητας της να τηρήσει το κοινοτικό κεκτημένο, η Επιτροπή έχει προσθέσει και αξιολόγηση των προοπτικών με αυτήν επιχειρεί να εκτιμήσει την πρόοδο που μπορεί λογικά να αναμένεται ότι θα σημειώσει η Τσεχική Δημοκρατία τα επόμενα χρόνια, πριν από την προσχώρηση, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι και το ίδιο το κοινοτικό κεκτημένο θα εξακολουθήσει να αναπτύσσεται. Για το σκοπό αυτό, και χωρίς να προδικάζεται η πραγματική ημερομηνία προσχώρησης, η γνώμη διατυπώνεται με βάση μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα πέντε περίπου ετών. Κατά την εκπόνηση της γνώμης, η Επιτροπή έλαβε πληθώρα πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση της Τσεχικής Δημοκρατίας από τις αρχές της χώρας αυτής και παράλληλα χρησιμοποίησε πολλές άλλες πηγές πληροφοριών, μεταξύ των οποίων τα κράτη μέλη και πολλούς διεθνείς οργανισμούς. β) Σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τσεχικής Δημοκρατίας Ιστορικό και γεωπολιτικό πλαίσιο Η Τσεχική Δημοκρατία είναι ηπειρωτική χώρα της Κεντρικής Ευρώπης, πεδινή στο κέντρο και ορεινή στην περιφέρεια. Συνορεύει με την Αυστρία, τη Γερμανία, την Πολωνία και τη Σλοβακία. Έχει έκταση 79. 000 χλμ2 και πληθυσμό 10,3 εκατ. κατοίκους. Για τέσσερις αιώνες περίπου μετά το 1527, όταν ο Φερδινάνδος Α' των Αψβούργων στέφθηκε βασιλιάς της Βοημίας, τα τσεχικά εδάφη αποτελούσαν τμήμα της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας. Η επιθυμία της Τσεχίας για μεγαλύτερη αυτονομία έγινε ισχυρότερη κατά το δέκατο ένατο αιώνα. Η Τσεχοσλοβακική Δημοκρατία κηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος τον Οκτώβριο του 1918. Η σύνθεση της ήταν πολυεθνική: 51% Τσέχοι, 23% Γερμανοί, 14% Σλοβάκοι και 5,5% Ούγγροι, σύμφωνα με απογραφή του 1921. Η χώρα κληρονόμησε το 60-70% της βιομηχανικής βάσης της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας. Κατά τη δεκαετία του 1930 το αίτημα των Γερμανών Σουδητών για αυτονομία δημιούργησε μεγάλη ένταση. Βάσει της συμφωνίας του Μονάχου του 1938 και της Διατησίας της Βιέννης, οι περιοχές που συνορεύουν με τη Γερμανία και κατοικούνται κατά κύριο λόγο από Γερμανούς εκχωρήθηκαν στη Γερμανία και ένα τέταρτο των σλοβακικών εδαφών αποδόθηκε στην Ουγγαρία. Το Μάρτιο του 1939 γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν το υπόλοιπο του τσεχικού εδάφους. Μετά τον Β ' Παγκόσμιο Πόλεμο, η Τσεχοσλοβακική Δημοκρατία επανήλθε στα προηγούμενα σύνορα της, με εξαίρεση τη Ρουθηνία η οποία προσαρτήθηκε στη Σοβιετική Ένωση. Με διάταγμα που εξέδωσε στο τέλος του πολέμου, η κυβέρνηση αφαιρούσε από τους Γερμανούς Σουδήτες την περιουσία τους, ενώ σχεδόν όλοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το έδαφος της Τσεχοσλοβακίας. Η Τσεχοσλοβακία ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη των μεταπολεμικών διεθνών οικονομικών οργάνων (ΔΝΤ και ΔΤΠΑ το 1945, GATT το 1948). Με το σχηματισμό όμως, το 1948, κυβέρνησης που απαρτιζόταν αποκλειστικά από κομμουνιστές και συμμάχους τους, το κομμουνιστικό κόμμα επέκτεινε την εξουσία του. Σύμφωνα με τον καταμερισμό της εργασίας που συμφωνήθηκε με την COMECON, η Τσεχοσλοβακία επικέντρωσε την προσπάθεια της στην ανάπτυξη βαριάς βιομηχανίας. Κατά τη δεκαετία του 1960 οι κεντρικοί έλεγχοι χαλάρωσαν εν μέρει. Οι πιέσεις για μεταρρύθμιση εντός του κομμουνιστικού κόμματος είχαν ως αποτέλεσμα, τον Ιανουάριο του 1968, την εκλογή του Αλεξάνδρου Ντούμπτσεκ στη θέση του Πρώτου Γραμματέα. Η εισαγωγή δημοκρατικών στοιχείων στην πολιτική και πολιτιστική ζωή, γνωστή με την ονομασία "Ανοιξη της Πράγας", τερματίσθηκε βίαια με την εισβολή μελών του Συμφώνου της Βαρσοβίας, στις 21 Αυγούστου 1968, με αποτέλεσμα την εκ νέου επιβολή της σοβιετικής ορθόδοξης πολιτικής υπό τον Γκούσταβ Χούζακ. Το ίδιο έτος, η χώρα καθιέρωσε επίσης ομοσπονδιακή διάρθρωση, με τη Τσεχική και τη Σλοβακική Δημοκρατία ως ξεχωριστές οντότητες. Καθ ' όλη τη δεκαετία του 70 και του 80, παρέμεινε δραστήριο ένα μικρό κίνημα αντιφρονούντων το οποίο αργότερα συνδυάσθηκε με την ομάδα της Χάρτας 77. Η πολιτική αναταραχή σε πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης το 1989 οδήγησε σε αντιδράσεις και στην Τσεχοσλοβακία. Η λαϊκή αντίδραση στη βίαια αστυνομική καταστολή μιας διαδήλωσης σπουδαστών στην Πράγα στις 17 Νοεμβρίου, και οι διαδηλώσεις στη Μπρατισλάβα, οδήγησαν στην παραίτηση του Χούζακ και την εκλογή στη θέση του Προέδρου, τον επόμενο μήνα, του Βάτσλαβ Χάβελ, ιδρυτικού μέλους της Χάρτας 77. Οι εκλογές του 1992 οδήγησαν στο σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού των κεντροδεξιών κομμάτων, η οποία δεσμεύθηκε για ταχεία οικονομική μεταρρύθμιση. Το 1996 ο συνασπισμός απέτυχε, για μικρό ποσοστό, να κερδίσει και πάλι την πλειοψηφία. Αν και μπόρεσε να σχηματίσει και πάλι κυβέρνηση, αναγκάσθηκε να επιβραδύνει τον ρυθμό της οικονομικής μεταρρύθμισης. Μετά το 1989, η ονομασία της χώρας άλλαξε επίσημα και μετατράπηκε σε Τσεχική και Σλοβακική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία. Οι διαφορές μεταξύ των Τσέχων και Σλοβάκων πολιτικών για τη μελλοντική ομοσπονδιακή δομή και την οικονομική πολιτική έγιναν πλέον αγεφύρωτες. Τον Οκτώβριο του 1992 τα Κοινοβούλια των δύο Δημοκρατιών ενέκριναν κοινό ψήφισμα για τη διάλυση της Ομοσπονδίας και τη δημιουργία δύο ανεξάρτητων διάδοχων κρατών από την 1η Ιανουαρίου 1993. Η θέση της Τσεχικής Δημοκρατίας όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση "Η επιστροφή στην Ευρώπη" ήταν ένα από τα βασικά συνθήματα των πολιτικών διαδηλώσεων τον Νοέμβριο του 1989. Η πρώτη μετα-κομμουνιστική κυβέρνηση τόνισε, στο προσωρινό της πρόγραμμα του Μαρτίου του 1990, το συμφέρον της Τσεχοσλοβακίας να καταστεί μέλος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η πρώτη τσεχική κυβέρνηση, που ορκίσθηκε τον Ιούλιο του 1992, δήλωσε ότι η προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή ' Ενωση ήταν ο πρωταρχικός στόχος για μία αυτόνομη Τσεχική Δημοκρατία. Η Τσεχική Δημοκρατία υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στις 23 Ιανουαρίου 1996. Η δεύτερη κυβέρνηση του πρωθυπουργού Κλάους, που ορκίσθηκε τον Ιούλιο του 1996, διατύπωσε τη δέσμευση της για προσχώρηση ως εξής: "ο βασικός προσανατολισμός και στόχος της τσεχικής εξωτερικής πολιτικής παραμένει αμετάβλητος και κατά συνέπεια η κυβέρνηση θα ακολουθήσει ομαλά τα αποτελέσματα της εξωτερικής πολιτικής του προκατόχου της. Ως κύριες προτεραιότητες της η κυβέρνηση επιζητεί την ταχύτερη δυνατή προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας ως πλήρους μέλους στην ΕΕ και στο NATO, θεωρώντας ότι η επίτευξη του στόχου αυτού αποτελεί την ολοκλήρωση του μετασχηματισμού της χώρας μας από την άποψη της εξωτερικής πολιτικής". Συμβατικές σχέσεις Το Σεπτέμβριο του 1988 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η Τσεχοσλοβακική Δημοκρατία συνήψαν διπλωματικές σχέσεις. Η πρώτη συμφωνία που συνήψαν ήταν η τετραετής εμπορική συμφωνία για τα βιομηχανικά προϊόντα, η οποία άρχισε να ισχύει τον Απρίλιο του 1989. Το 1990 συνήφθη συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας. Στις 16 Δεκεμβρίου 1991 υπεγράφη μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και της Τσεχοσλοβακίας συμφωνία σύνδεσης, γνωστή ως ευρωπαϊκή συμφωνία. Οι εμπορικές της διατάξεις τέθηκαν σε ισχύ τον Μάρτιο του 1992 μέσω μιας ενδιάμεσης συμφωνίας που αντικατέστησε τη συμφωνία του 1989. Η ενδιάμεση συμφωνία προέβλεπε την παγιοποίηση των προηγούμενων εμπορικών παραχωρήσεων καθώς και τη σταδιακή και ασύμμετρη καθιέρωση μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών για περίοδο δέκα ετών. Με τη διάσπαση της Τσεχοσλοβακίας σε Τσεχική Δημοκρατία και Σλοβακική Δημοκρατία, κατέστη αναγκαία η διαπραγμάτευση ξεχωριστών ευρωπαϊκών συμφωνιών με τα δύο διάδοχα κράτη. Η συμφωνία με την Τσεχική Δημοκρατία υπεγράφη τον Οκτώβριο του 1993 και άρχισε να ισχύει την 1η Φεβρουαρίου 1995. Η ευρωπαϊκή συμφωνία αποτελεί τώρα τη νομική βάση των σχέσεων μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος της είναι να παράσχει το νομικό πλαίσιο για τη διεξαγωγή πολιτικού διαλόγου, να προωθήσει την επέκταση των εμπορικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ των μερών, να παράσχει τη βάση για την τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια της Κοινότητας, και το κατάλληλο πλαίσιο για την υποστήριξη της σταδιακής ενσωμάτωσης της Τσεχικής Δημοκρατίας στην Ένωση. Το θεσμικό πλαίσιο παρέχει μηχανισμό για την εφαρμογή, τη διαχείριση και την παρακολούθηση των σχέσεων σε όλους τους τομείς. Αρμόδιες υποεπιτροπές εξετάζουν θέματα σε τεχνικό επίπεδο. Η Επιτροπή Σύνδεσης, που συνέρχεται σε επίπεδο ανώτερων κρατικών υπαλλήλων, εξετάζει ορισμένα ζητήματα εις βάθος και συχνά επιλύει προβλήματα που ανακύπτουν στο πλαίσιο της συμφωνίας. Το Συμβούλιο Σύνδεσης εξετάζει το συνολικό καθεστώς των σχέσεων και παρέχει τη δυνατότητα αξιολόγησης της προόδου που σημειώνει η Τσεχική Δημοκρατία όσον αφορά την προετοιμασία της προσχώρησης. Τον Νοέμβριο του 1994, βάσει κυβερνητικού διατάγματος συστήθηκε κυβερνητική επιτροπή για την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση, το ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων σε θέματα ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης. Του οργάνου αυτού προΐσταται ο πρωθυπουργός. Στα μόνιμα μέλη συγκαταλέγονται οι υπουργοί Οικονομικών, Βιομηχανίας και Εμπορίου, Γεωργίας και Εξωτερικών. Η κυβερνητική επιτροπή υποστηρίζεται από επιτροπή εργασίας η οποία απαρτίζεται από αξιωματούχους και της οποίας προσταται ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών η επιτροπή αυτή υποστηρίζεται από 23 ειδικευμένες ομάδες εργασίας στις οποίες συγκαταλέγεται ομάδα για την προσέγγιση των νομοθεσιών. Προενταξιακή στρατηγική Εφαρμογή me ευρωπαϊκής συμφωνία:: και του Λευκού Βιβλίου Το θεσμικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμφωνίας λειτουργεί πλήρως. Το Συμβούλιο Σύνδεσης και η Επιτροπή Σύνδεσης έχουν συνέλθει τρεις φορές, και η μικτή κοινοβουλευτική επιτροπή σύνδεσης δύο φορές ετησίως. Το σύστημα των πολυτομεακών υποεπιτροπών που συμφωνήθηκε στα τέλη του 1996 αποδεικνύει τη χρησιμότητα του. Η συνεργασία με την Επιτροπή είναι στενή και αποτελεσματική όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, τα δικαιώματα βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας, την μακροοικονομική πολιτική, τη μείωση των δασμών και άλλα θέματα. Οι διαφορές που έχουν προκύψει σε εμπορικά θέματα συνήθως διευθετούνται ικανοποιητικά εντός των διαδικασιών που ορίζει η συμφωνία. Ωστόσο, από τις αρχές του 1997 έχουν αναφερθεί περιπτώσεις περιορισμένου αριθμού προϊόντων καταγωγής Κοινότητας τα οποία, αν* και σύμφωνα με τα πρότυπα ΕΚ, δεν γίνονται δεκτά στην τσεχική αγορά. Επιπλέον, η τσεχική κυβέρνηση εισήγαγε τον Απρίλιο του 1997 ένα σχήμα κατάθεσης εγγύησης κατά την εισαγωγή, το οποίο δεν είναι σύμφωνο με την ευρωπαϊκή συμφωνία. Οι επαφές συνεχίζονται στο πλαίσιο των διαδικασιών που ορίζει η συμφωνία με σκοπό την επίλυση των θεμάτων αυτών. Το Λευκό Βιβλίο που εξέδωσε η Επιτροπή το 1995 για την εσωτερική αγορά καθόρισε τη νομοθεσία που οι υποψήφιες χώρες πρέπει να μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο και να εφαρμόσουν ώστε να συμμορφωθούν με το κοινοτικό κεκτημένο, και προσδιόρισε τα στοιχεία πρωταρχικής σημασίας για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς (γνωστά ως μέτρα πρώτου σταδίου) στα οποία πρέπει να δοθεί προσοχή κατά προτεραιότητα. Η Τσεχική Δημοκρατία άρχισε μία συστηματική διαδικασία εναρμόνισης της νομοθεσίας της ήδη από το 1991. Στις αρχές του 1995 η κυβέρνηση ενέκρινε χρονοδιάγραμμα εναρμόνισης. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά ακόμη να γίνουν. Σε απάντηση στο Λευκό Βιβλίο, η κυβέρνηση δημοσίευσε την άνοιξη του 1996 τη δική της έκθεση με τίτλο "Προτεραιότητες για την εφαρμογή του Λευκού Βιβλίου στην Τσεχική Δημοκρατία". Στην έκθεση αυτή προσδιορίζονται τα βασικά μέτρα του Λευκού Βιβλίου τα οποία πρέπει να ληφθούν κατά προτεραιότητα μέχρι το 2000. Στο ίδιο έγγραφο αναγνωρίζεται επίσης η ανάγκη για αλλαγές και βελτιώσεις στις δομές της διοίκησης. Προτείνονται νέες δομές για τις διοικητικές υπηρεσίες στον τομέα του περιβάλλοντος, της άμεσης και έμμεσης φορολογίας, της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και της κοινωνικής πολιτικής. Μέχρι στιγμής τα σχέδια αυτά δεν έχουν υλοποιηθεί. Η ευρωπαϊκή συμφωνία εφαρμόζεται, κατά το μεγαλύτερο μέρος της, σύμφωνα με τις διαδικασίες και το χρονοδιάγραμμα που καθορίζονται στην ίδια. Παρατηρήθηκαν λίγα προβλήματα εμπορικής φύσης, αν και πρόσφατα ανέκυψαν σημαντικά προβλήματα σχετικά με το εμπόριο (κυρίως το σχήμα κατάθεσης εγγύησης κατά την εισαγωγή). Υπάρχουν περιθώρια για διεξοδικότερο διάλογο και συνεργασία ώστε να αποφευχθεί η εμφάνιση παρόμοιων ζητημάτων. Διαρθρωμένος διάλογος Η Τσεχική Δημοκρατία συμμετέχει σε όλα τα επίπεδα του διαρθρωμένου διαλόγου αλλά θεωρεί ότι οι συνεδριάσεις πρέπει να καταστούν αποδοτικότερες, μέσω της καλύτερης προετοιμασίας τους και της συγκεκριμενοποίησης της ημερήσιας διάταξης, ώστε να παρέχονται περισσότερες ευκαιρίες για διευρυμένο διάλογο με την Επιτροπή. Η απόφαση του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων τον Φεβρουάριο του 1996 για βελτίωση των προκαταρκτικών εργασιών αποτελεί βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. ' Ενας τομέας προτεραιότητας για την Τσεχική Δημοκρατία είναι ο τομέας της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, όπου παρουσιάζεται ανεπαρκής πρόοδος. Η χώρα θα προτιμούσε έναν ουσιαστικότερο πολιτικό διάλογο με την Ένωση σε διμερές επίπεδο, στο πλαίσιο του Συμβουλίου Σύνδεσης. Phare Στο διάστημα μεταξύ 1990 και 1996 διατέθηκαν 433 εκατ. ECU στην Τσεχική Δημοκρατία. Το 1996 διατέθηκαν 54 εκατ. ECU. Οι κυριότεροι δικαιούχοι τομείς είναι η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, οι υποδομές, το περιβάλλον και η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού. Το 1994 άρχισε να εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας στα σύνορα Τσεχικής Δημοκρατίας-Γερμανίας και Τσεχικής Δημοκρατίας-Αυστρίας. Μετά από αρχικούς δισταγμούς, οι τσεχικές αρχές κατέληξαν να θεωρούν το Phare σημαντικό μέσο για τον μετασχηματισμό της οικονομίας τους και την προετοιμασία της χώρας τους για την προσχώρηση. Ωστόσο, παρουσιάζονται προβλήματα λόγω καθυστέρησης στην εφαρμογή του προγράμματος και επιπλοκές όσον αφορά την επιλεξιμότητα των τομέων προτεραιότητας για τη διάθεση των κονδυλίων. Συμμετοχή σε προγράμματα της Κοινότητας Όπως προβλέπει η ευρωπαϊκή συμφωνία, έχουν ληφθεί αποφάσεις σύμφωνα με τις οποίες επιτρέπεται στην Τσεχική Δημοκρατία να συμμετέχει στα προγράμματα Leonardo, Socrates, Νεολαία για την Ευρώπη, καθώς και σε άλλα προγράμματα στους τομείς της κατάρτισης, του πολιτισμού, των οπτικοακουστικών μέσων, της κοινωνικής και υγειονομικής πολιτικής, της έρευνας και της ανάπτυξης, της εξοικονόμησης ενέργειας και των MME. Εμπορικές σχέσεις Κατά το διάστημα 1989 - 1992 οι εισαγωγές της ΕΚ από την Τσεχοσλοβακία αυξήθηκαν θεαματικά, από 2,6 δισ. ECU σε 5,5 δισ. ECU (αύξηση κατά 112%)· οι εξαγωγές της ΕΚ ανήλθαν από 2,4 δισ. ECU σε 6,3 δισ. ECU (αύξηση κατά 163%). Στο διάστημα 1992 -1996 η Τσεχική Δημοκρατία επέκτεινε το εμπόριο της με την Ένωση ακόμη περισσότερο. Οι εισαγωγές της ΕΕ αυξήθηκαν από 4,9 δισ. ECU σε 9,4 δισ. ECU (αύξηση κατά 92%) και οι εξαγωγές της ΕΕ από 6,1 δισ. ECU σε 13,3 δισ. ECU (αύξηση 118%). Το 1996 το τσεχικό εξωτερικό εμπόριο με την Ένωση αντιπροσώπευε ποσοστό άνω του 60% επί του συνόλου. Το 2,25% των εξαγωγών της ΕΕ και το 1,66% των εισαγωγών της ΕΕ αφορούσαν την Τσεχική Δημοκρατία. Ο νέος αυτός επαναπροσανατολισμός του εμπορίου και η ικανότητα των τσεχικών εξαγωγών να διεισδύσουν σε νέες αγορές σημαίνει ότι η ποιότητα των εμπορευμάτων έχει βελτιωθεί. Ωστόσο, μέρος του ανταγωνιστικού τους πλεονεκτήματος οφείλεται στα επίπεδα των ημερομισθίων, τα οποία αρχικά ήταν πολύ χαμηλά αλλά από τότε έχουν αυξηθεί σημαντικά. Οι τσεχικές εξαγωγές συνίστανται κατά κύριο λόγο σε μηχανές και εξοπλισμό μεταφορών κατά 33% επί του συνόλου, και σε βιομηχανικά προϊόντα κατά 29%. Οι δύο αυτές κατηγορίες αποτελούν και το μεγαλύτερο μερίδιο των εισαγωγών, με 57% επί του συνόλου. Το 1996 οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων, που παλαιότερα αποτελούσαν έναν υπό ανάπτυξη τομέα, συρρικνώθηκαν. Η Τσεχική Δημοκρατία διατηρεί καθεστώς τελωνειακής ένωσης με τη Σλοβακία και είναι ιδρυτικό μέλος της Κεντρευρωπαϊκής Συμφωνίας Ελεύθερων Συναλλαγών. Το εμπόριο με τους εταίρους της ΚΕΣΕΣ έχει παγιωθεί τα τελευταία χρόνια. Γενική εκτίμηση Από την ίδρυση της, η Τσεχική Δημοκρατία επεδίωξε στενότερους δεσμούς με την Ευρωπαϊκή Ένωση σε όλους τους τομείς. Η ευρωπαϊκή συμφωνία εφαρμόζεται αποτελεσματικά στους περισσότερους τομείς. Έχουν σημειωθεί ορισμένα προβλήματα εμπορικής φύσης, ωστόσο, το θέμα που εξακολουθεί να είναι ανεπίλυτο, της κατάθεσης εγγύησης κατά την εισαγωγή, αποτελεί εξαίρεση. Αν και πεπεισμένη για την πρόοδο της ως προς την τήρηση των υποχρεώσεων του πλήρους μέλους της ΕΕ, η Τσεχική Δημοκρατία κατά καιρούς παρουσιάζει δείγματα απροθυμίας να αναγνωρίσει τις δυσχέρειες και να αναζητήσει συνεργάσιμη προσέγγιση με σκοπό την επίλυση τους. Β. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗΣ 1. Πολιτικά κριτήρια Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης θέσπισε ορισμένα "πολιτικά" κριτήρια για την προσχώρηση των υποψήφιων κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης: τα κράτη πρέπει να διαθέτουν "σταθερούς θεσμούς που να εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα του ανθρώπου, τον σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων". Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να προβεί στη σχετική αξιολόγηση που της ζητήθηκε, στηρίχθηκε σε πολλές πηγές πληροφοριών: στις απαντήσεις των τσεχικών αρχών στο ερωτηματολόγιο που τους απέστειλε τον Απρίλιο του 1996 η Επιτροπή, στην παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των διμερών συνεδριάσεων, σε αναλύσεις των πρεσβειών των κρατών μελών και της αντιπροσωπίας της Επιτροπής, σε εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών (ιδιαίτερα του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΟΑΣΕ), σε εκθέσεις μη κυβερνητικών οργανώσεων κ. λπ. Η παρούσα αξιολόγηση περιλαμβάνει διεξοδική εξέταση των κυριότερων στοιχείων οργάνωσης και λειτουργίας της κρατικής εξουσίας και των μηχανισμών προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε κάθε μία από τις υποψήφιες χώρες. Η αξιολόγηση δεν περιορίζεται στην τυπική περιγραφή, αλλά επιδιώκεται η αποτίμηση της πραγματικής λειτουργίας της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Αυτή η αξιολόγηση αφορά την κατάσταση που ίσχυε τον Ιούνιο του 1997. Δεν παρατίθεται λεπτομερής εξέταση των μεταβολών που επήλθαν κατά το παρελθόν ή που προαναγγέλλονται για το μέλλον, έστω και αν κατά την παρούσα αξιολόγηση ελήφθη υπόψη τις περισσότερες φορές η πρόθεση μεταρρύθμισης του ενός ή του άλλου τομέα. Η κατάσταση της δημόσιας διοίκησης αναφέρεται εδώ εν παρόδω, αλλά θα αναπτυχθεί εκτενώς στο κεφάλαιο 4. 1. 1. Δημοκρατία και κράτος δικαίου Το Σύνταγμα που ενέκρινε τον Δεκέμβριο του 1992 το Εθνικό Συμβούλιο της Τσεχικής Δημοκρατίας και ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτού, οδήγησαν στην εγκαθίδρυση του πολιτεύματος της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Οι θεσμοί στην Τσεχική Δημοκρατία λειτουργούν κανονικά και οι διάφορες εξουσίες έχουν επίγνωση των ορίων των αρμοδιοτήτων τους και επιζητούν τη μεταξύ τους συνεργασία. Οογάνωσΐΐ του Κοινοβουλίου και ττκ: νομοθετικής εξουσίας Το Κοινοβούλιο αποτελείται από δύο Σώματα, τη Βουλή και, μετά τον Νοέμβριο του 1996, τη Γερουσία, που απαρτίζονται από 200 και 82 μέλη αντιστοίχως, εκλεγόμενα με άμεση καθολική ψηφοφορία. Οι βουλευτές εκλέγονται για μία τετραετία με αναλογικό εκλογικό σύστημα (για την κατάληψη μιας έδρας απαιτείται ελάχιστο ποσοστό ψήφων 5%), ενώ οι γερουσιαστές εκλέγονται για μιαν εξαετία με πλειοψηφικό σύστημα δύο γύρων η σύνθεση της Γερουσίας ανανεώνεται κατά το ένα τρίτο κάθε δύο χρόνια. Για τις μειονότητες δεν ισχύουν ειδικοί όροι, ώστε να εξασφαλίζεται η εκπροσώπηση τους στο Κοινοβούλιο. Η εξουσία της Βουλής υπερισχύει εκείνης της Γερουσίας, καθώς η πρώτη έχει τον τελευταίο λόγο κατά τη νομοθετική διαδικασία (άρθρο 47 του Συντάγματος). Η κυβέρνηση είναι υπεύθυνη μόνον έναντι της Βουλής. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δύναται να διαλύσει τη Βουλή αν η κυβέρνηση δεν μπορεί να εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης ή αν η Βουλή αδυνατεί πλέον να λειτουργήσει κανονικά (άρθρο 35 του Συντάγματος). Η Βουλή δεν διαλύεται κατά το τελευταίο τρίμηνο πριν από τη διενέργεια των βουλευτικών εκλογών. Για τα μέλη του Κοινοβουλίου ισχύει το παραδοσιακό καθεστώς ασυλίας, σύμφωνα με το άρθρο 27 του Συντάγματος. Ο ρόλος και η συμμετοχή της αντιπολίτευσης στη λειτουργία των θεσμών αναγνωρίζονται στην Τσεχική Δημοκρατία και εκφράζονται κυρίως με τη σύσταση εξεταστικών επιτροπών της Βουλής (άρθρο 30 του Συντάγματος), στις οποίες κάθε πολιτικός σχηματισμός συμμετέχει ανάλογα με τη δύναμη του στη Βουλή. Την προεδρία αυτών των επιτροπών μπορεί να αναλαμβάνει η αντιπολίτευση. Στην Τσεχική Δημοκρατία ισχύει πολυκομματισμός (έχουν καταγραφεί 54 πολιτικά κόμματα, εκ των οποίων 20 συμμετείχαν στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές). Τα πολιτικά κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό αναλόγως των εδρών που κατέχουν σε αυτό. Το Κοινοβούλιο ασκεί τη νομοθετική εξουσία. Μοιράζεται το δικαίωμα νομοθετικής πρωτοβουλίας με την κυβέρνηση, η οποία διαθέτει δικαίωμα έκδοσης κανονιστικών πράξεων, κατόπιν ε. ξουσιοδότησης του νομοθέτη, και αποκλειστικά για θέματα που αφορούν την εφαρμογή των νόμων. Στην Τσεχική Δημοκρατία δεν προβλέπεται η διαδικασία του δημοψηφίσματος. Λειτουργία του Κοινοβουλίου Οι εκλογές είναι ελεύθερες και γνήσιες. Τις βουλευτικές εκλογές του 1994 κέρδισε ο απερχόμενος συνασπισμός της κεντροδεξιάς (βλ. παράρτημα). Το Κοινοβούλιο λειτουργεί ικανοποιητικά: οι αρμοδιότητες του γίνονται σεβαστές και η αντιπολίτευση συμμετέχει κανονικά στις δραστηριότητες του. Οργάνωση της εκτελεστικής εξουσίας Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται από το Κοινοβούλιο για πενταετή θητεία άπαξ ανανεώσιμη. Ο Πρόεδρος έχει το δικαίωμα να ζητήσει από το Κοινοβούλιο να προβεί σε δεύτερη ανάγνωση νόμου που μόλις ψηφίστηκε, αλλά τα κοινοβουλευτικά σώματα μπορούν να παρακάμψουν το δικαίωμα αρνησικυρίας του Προέδρου με απλή πλειοψηφία των μελών τους. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ασκεί τα παραδοσιακά καθήκοντα του Αρχηγού του Κράτους. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τον Πρωθυπουργό και, κατόπιν προτάσεως του τελευταίου, τους υπουργούς. Τόσο η κυβέρνηση όσο και προσωπικά κάθε υπουργός είναι υπεύθυνοι έναντι της Βουλής. Οι υπουργοί υπέχουν ποινικές ευθύνες για αδικήματα και παραπτώματα που διαπράττουν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, αλλά όχι για τις δηλώσεις τους ενώπιον των κοινοβουλευτικών σωμάτων. Η διοικητική οργάνωση της χώρας βασίζεται σε 75 νομούς υπό την διοίκηση αντιπροσώπων της κυβέρνησης, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι έναντι του υπουργού Εσωτερικών. Κάθε υπουργείο διαθέτει σε επίπεδο νομού αποκεντρωμένες υπηρεσίες υπεύθυνες έναντι της κεντρικής βαθμίδας. Ο νομάρχης επικουρείται από συνέλευση, την οποία απαρτίζουν εκπρόσωποι των δήμων και κοινοτήτων ο νομάρχης δύναται να αναστέλλει την εφαρμογή των αποφάσεων της ως άνω συνέλευσης και να ζητεί τη διαιτησία της κεντρικής κυβέρνησης. Το τσεχικό Σύνταγμα προβλέπει δύο βαθμίδες τοπικής αυτοδιοίκησης: τις "χώρες" ή περιφέρειες και τους δήμους και κοινότητες. Οι πρώτες δεν υφίστανται ακόμη, αλλά η κυβέρνηση δεσμεύθηκε ότι θα τις συγκροτήσει πριν από το έτος 2000. Ο αριθμός των περιφερειών δεν έχει ακόμη καθοριστεί (κυμαίνεται μεταξύ 8 και 13). Οι δήμοι και οι κοινότητες, που ανέρχονται σε 6233, διαθέτουν δημοτικά και κοινοτικά συμβούλια εκλεγμένα για μια τετραετία με καθολική ψηφοφορία, τα οποία στη συνέχεια εκλέγουν τους δημάρχους και κοινοτάρχες. Η δημόσια διοίκηση αντιμετωπίζει ορισμένες δυσχέρειες, που οφείλονται στην έλλειψη οργανισμού υπηρεσιακής κατάστασης των δημοσίων υπαλλήλων και στις σχετικά χαμηλές αμοιβές, εξ αιτίας των οποίων τα ικανότερα στελέχη του προσωπικού διαρρέουν στον ιδιωτικό τομέα. Επίσης, τα ανωτέρω στοιχεία δεν συντελούν στην αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς. Εξάλλου, ο νόμος περί "κάθαρσης", που ψηφίστηκε το 1991 και η ισχύς του παρατάθηκε το 1996 μέχρι το 2000 (αφού ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τον επέστρεψε στο Κοινοβούλιο για επανεξέταση) αποκλείει τα μέλη ή τους συνεργάτες των παλαιών υπηρεσιών ασφαλείας και τα πρόσωπα που διαδραμάτισαν ενεργό ρόλο υπό το προηγούμενο κομμουνιστικό καθεστώς από την κατάληψη ορισμένων δημόσιων αξιωμάτων (στη διοίκηση, τον στρατό, τις υπηρεσίες ασφαλείας και την αστυνομία, τη δικαιοσύνη, τη ραδιοτηλεόραση και τις επιχειρήσεις του δημόσιου τομέα). Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, η δημόσια διοίκηση εκδίδει "πιστοποιητικά" σε κάθε πρόσωπο που υποβάλλει σχετικό αίτημα, με βάση τα αρχεία των παλαιών υπηρεσιών ασφαλείας. Μετά το 1996, κάθε ενδιαφερόμενος δύναται να ζητήσει να έχει πρόσβαση σε αυτά τα έγγραφα το δικαίωμα αυτό δεν περιορίζεται πλέον στα δικαστήρια για λόγους δικαστικής διαδικασίας. Ο στρατός, οι μυστικές υπηρεσίες και η αστυνομία τελούν υπό τον έλεγχο της πολιτικής εξουσίας και υπόκεινται στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων. Ο μυστικές υπηρεσίες υποχρεούνται να λογοδοτούν για τις δραστηριότητες τους στο Κοινοβούλιο. Λειτουργία ττις εκτελεστικής εξουσίας Τα κεντρικά όργανα του κράτους λειτουργούν κανονικά. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης δυσκολεύονται ακόμη να εξασφαλίσουν την αυτονομία τους ιδίως σε χρηματοδοτικό επίπεδο, όπου εξαρτώνται από το κράτος, το οποίο καλύπτει περίπου τα 2/3 των πόρων του προϋπολογισμού τους. Η εφαρμογή του νόμου περί "κάθαρσης" οδήγησε στα ακόλουθα αποτελέσματα: από 300. 000 πιστοποιητικά που ζητήθηκαν, μόνον 9. 000 είχαν ως συνέπεια τον αποκλεισμό από την κατάληψη αξιωμάτων (ήτοι το 3%). Για 580 πιστοποιητικά ασκήθηκε προσφυγή στη δικαιοσύνη, όπου τα μισά ακυρώθηκαν. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι προτίθεται να μην παρατείνει αυτό το σύστημα μετά το έτος 2000. Η αστυνομία, η οποία τελεί υπό αναδιοργάνωση, επικρίνεται συχνά για τη βραδύτητα των ερευνών της και την αναποτελεσματικότητα της στην καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικα>ν και της εξάπλωσης του οργανωμένου εγκλήματος. 10 Οι μυστικές υπηρεσίες λειτουργούν υπό συνθήκες που φαίνεται ότι συμβαδίζουν με τους βασικούς κανόνες της δημοκρατίας. Εεξεταστική επιτροπή της Βουλής που την πιθανή διάπραξη παράνομων επιφορτίστηκε το 1996 να διερευνήσει παρακολουθήσεων εις βάρος πολιτικών ηγετών, κομμάτων και ξένων πρεσβειών κατέληξε στις αρχές του 1997 στο συμπέρασμα ότι δεν υφίστανται παρόμοιες πρακτικές. Οργάνωση της δικαστικής εξουσίας Η δικαστική εξουσία στην Τσεχική Δημοκρατία είναι ανεξάρτητη. Οι δικαστικοί διορίζονται ισοβίως από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατόπιν προτάσεως του υπουργού Δικαιοσύνης και αιτήσεως των προέδρων των δικαστηρίων. Οι δικαστικοί είναι μόνιμοι και δεν μετατίθενται παρά τη θέληση τους. Ακόμη, απολύονται ή τίθενται σε διαθεσιμότητα μόνον για λόγους που προβλέπονται ρητώς από τον νόμο. Ο Εισαγγελέας του Κράτους διορίζεται από την κυβέρνηση κατόπιν προτάσεως του υπουργού Δικαιοσύνης, ο οποίος διορίζει τους άλλους εισαγγελείς. Οι εισαγγελείς υπάγονται ιεραρχικώς στον υπουργό. Τον δικαστικό έλεγχο των διοικητικών πράξεων ασκούν τα πολιτικά δικαστήρια, τα οποία υπάγονται, σύμφωνα με το άρθρο 91 του Συντάγματος, στο Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, που όμως δεν έχει ακόμη συσταθεί. Στην Τσεχική Δημοκρατία δεν υφίσταται ο θεσμός του Διαμεσολαβητή. Το Συνταγματικό Δικαστήριο συγκροτείται από 15 δικαστές, που διορίζονται για θητεία δέκα ετών από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με τη σύμφωνη γνώμη της Γερουσίας. Το Συνταγματικό Δικαστήριο ελέγχει κατά πόσον οι νόμοι και οι κανονιστικές πράξεις είναι σύμφωνα με τις συνταγματικές επιταγές και με τις διεθνείς συνθήκες. Επίσης έχει τη δυνατότητα να ακυρώσει πράξεις των κρατικών αρχών που θα μπορούσε να θίξουν καταχρηστικά την αυτονομία της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το Συνταγματικό Δικαστήριο ελέγχει εκ των προτέρων τους νόμους (κατόπιν προσφυγής του Προέδρου της Δημοκρατίας, 41 βουλευτών ή 17 γερουσιαστών) και τις κανονιστικές πράξεις (κατόπιν προσφυγής της κυβέρνησης, 25 βουλευτών ή 10 γερουσιαστών). Επίσης έχει τη δυνατότητα να παρέμβει εκ των υστέρων, εφόσον του ζητηθεί είτε από δικαστήριο με την ευκαιρία τρέχουσας δικαστικής διαδικασίας είτε από ιδιώτη, ο οποίος, αφού έχει εξαντλήσει όλα τα άλλα ένδικα μέσα, θεωρεί ότι παραβιάζονται τα θεμελιώδη δικαιώματα του. Το Συνταγματικό Δικαστήριο μπορεί να ενεργήσει και αυτεπαγγέλτως. Λειτουργία της δικαστικής εξουσίας Η λειτουργία των δικαστηρίων στην Τσεχική Δημοκρατία αποτελεί σημαντική πρόκληση για την ενσωμάτωση της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα δικαστήρια είναι υπερφορτωμένα, πολλές υποθέσεις δεν εκδικάζονται και η μέση διάρκεια των διαδικασιών, για παράδειγμα στα εμποροδικεία, υπερβαίνει τα τρία χρόνια. Αυτά τα προβλήματα οφείλονται μάλλον στην έλλειψη προσωπικού και εξοπλισμού και όχι στην απειρία ή την επαγγελματική ανεπάρκεια των δικαστών, που συχνά καλούνται να εφαρμόσουν μιαν εντελώς νέα νομοθεσία, για την οποία συνήθως δεν υπάρχει εδραιωμένη νομολογία. 11 Το Συνταγματικό Δικαστήριο διαδραματίζει σημαντικό και ενεργό ρόλο στη λειτουργία των τσεχικών θεσμών. Από τη σύσταση του έχει επιληφθεί σχεδόν 4. 900 υποθέσεων και ο φόρτος του αυξήθηκε σημαντικά μετά το 1995. Έκανε δεκτές περίπου 200 προσφυγές. Οι αποφάσεις του στους τομείς της ιθαγένειας και του δικαιώματος ιδιοκτησίας μαρτυρούν τη σημασία του για την επιβολή του κράτους δικαίου. 1. 2. Δικαιώματα του ανθρώπου και προστασία των μειονοτήτων Η Τσεχική Δημοκρατία έχει θεσπίσει ορισμένους εσωτερικούς κανόνες για τη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των μειονοτήτων. Τον σεβασμό αυτών των δικαιωμάτων μπορεί επίσης να εγγυηθεί η εφαρμογή ορισμένων διεθνών συμβάσεων, μεταξύ των οποίων η κυριότερη είναι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και τα πρόσθετα πρωτοκολλά της. Αυτό το σύνολο κειμένων αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο ΣΤ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, στοιχείο του κοινοτικού κεκτημένου: κάθε κράτος που φιλοδοξεί να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει πρώτα να κυρώσει αυτά τα κείμενα. Η Τσεχική Δημοκρατία, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης από το 1993, αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και των πρόσθετων πρωτοκόλλων της από τον Μάρτιο του 1992, μέσω των κυρώσεων που είχε πραγματοποιήσει τότε η ενιαία Τσεχοσλοβακία. Επίσης, η Τσεχική Δημοκρατία παρέχει στους υπηκόους της τη δυνατότητα να προσφύγουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, εφόσον κρίνουν ότι παραβιάζονται τα δικαιώματα τους που απορρέουν από την ως άνω σύμβαση. Από τις άλλες διεθνείς συμβάσεις για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των μειονοτήτων, η Τσεχική Δημοκρατία έχει κυρώσει τη σύμβαση για την αποφυγή των βασανιστηρίων και έχει υπογράψει, αλλά δεν έχει ακόμη κυρώσει, τη σύμβαση πλαίσιο για τις εθνικές μειονότητες και τον Ευρωπαϊκό τις κυριότερες συμβάσεις που Κοινωνικό Χάρτη. Επίσης, έχει κυρώσει συνήφθησαν στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών στον τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Στην Τσεχική Δημοκρατία οι διατάξεις των διεθνών συμβάσεων που αφορούν τα δικαιώματα του ανθρώπου υπερισχύουν, σύμφωνα με το άρθρο 10 του Συντάγματος, των διατάξεων του εθνικού δικαίου και εφαρμόζονται άμεσα. Ατομικά και πολιτικά δικαιώματα Η Τσεχική Δημοκρατία εγγυάται την προσφυγή των πολιτών στα δικαστήρια. Υπάρχει σύστημα δικαστικής συνδρομής τόσο στις ποινικές όσο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στις αστικές υποθέσεις. Η θανατική ποινή καταργήθηκε το 1990 υπό οποιαδήποτε περίσταση και η επιβολή της απαγορεύεται από το Σύνταγμα. Η προστασία από την αυθαίρετη κράτηση διασφαλίζεται, καθώς ουδείς μπορεί να συλληφθεί χωρίς εισαγγελικό ένταλμα και πρέπει να παραπεμφθεί σε δικαστή εντός 24 ωρών. Εντός του επομένου εικοσιτετραώρου ο δικαστής αποφασίζει αν ο κρατούμενος θα αφεθεί ελεύθερος ή αν θα του απαγγελθεί κατηγορία. Παρ'όλα αυτά, η διάρκεια της προφυλάκισης δείχνει τάσεις επιμήκυνσης κατά τα τελευταία έτη (89 ημέρες κατά μέσο όρο το 1989 έναντι 200 το 1995). 12 Τα εκλογικά δικαιώματα παρέχονται σε όλους τους πολίτες άνω των 18 ετών. Η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι επίσης διασφαλίζεται στην Τσεχική Δημοκρατία, όπως άλλωστε μαρτυρεί ο δυναμισμός του τομέα των ενώσεων (33. 000 ενώσεις και 4. 700 ιδρύματα). Οι ενώσεις και τα ιδρύματα χαίρουν μεν ευνοϊκού φορολογικού καθεστώτος (φορολογική μείωση 30%), αλλά όχι πλήρους απαλλαγής για τις δραστηριότητες τους. Η ελευθερία του συνέρχεσθαι περιορίζεται μόνον για λόγους προστασίας των δικαιωμάτων και των ελευθεριών άλλων προσώπων ή για λόγους δημόσιας τάξης, ηθικής, υγείας ή κρατικής ασφαλείας. Το Σύνταγμα επιτρέπει επίσης την απαγόρευση των διαδηλώσεων, οι οποίες θα ήταν δυνατό να πλήξουν την "ευημερία της χώρας". Ωστόσο, αυτή η διάταξη ουδέποτε εφαρμόστηκε μέχρι σήμερα. Η ελευθερία έκφρασης εκδηλώνεται με την πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης τόσο στον τύπο όσο και στον τομέα των οπτικοακουστικών μέσων (11 εφημερίδες εθνικής κυκλοφορίας, 4 τηλεοπτικά δίκτυα, εκ των οποίων 2 κρατικά και 2 ιδιωτικά, σχεδόν 60 ραδιοφωνικοί σταθμοί, μετάδοση πολλών ξένων σταθμών μέσω καλωδιακού δικτύου κ. λπ. ). Παρ'όλα αυτά, η ελευθερία έκφρασης περιορίζεται από τις διατάξεις του ποινικού κώδικα, που τιμωρούν με ποινές μέχρι φυλάκιση δύο ετών τη δυσφήμιση του πολιτεύματος και του Προέδρου της Δημοκρατίας. Αυτή η διάταξη δεν είχε μέχρι σήμερα ιδιαίτερα αρνητικές συνέπειες, διότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας συνήθως απονέμει χάρη στους πολίτες που την παραβαίνουν. Ακόμη, το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε το 1994 ότι αυτή η διάταξη δεν εφαρμόζεται προκειμένου περί δυσφημίσεως του Κοινοβουλίου, της κυβέρνησης ή του ίδιου του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Ένα άλλο πρόβλημα σε αυτόν τον τομέα απορρέει από την ακαταλληλότητα ορισμένων νόμων που τον διέπουν. Έτσι, ο τύπος εξακολουθεί να διέπεται από νόμο του 1966, ο οποίος υπέστη μεταξύ των ετών 1990 και 1992 τροποποιήσεις που βελτιώνουν την προστασία των πηγο'ίν πληροφοριών των δημοσιογράφων, αλλά δεν ρυθμίζουν όπως θα έπρεπε το ζήτημα της πρόσβασης των τελευταίων στα διοικητικά έγγραφα. Ακόμη, ο τομέας των οπτικοακουστικών μέσων εξακολουθεί να διέπεται από νόμους που ψηφίστηκαν το 1991, πριν από την ίδρυση των πρώτων ιδιωτικών σταθμών. Το δικαίωμα της ιδιοκτησίας διασφαλίζεται και απαλλοτρίωση είναι δυνατή μόνον για λόγους δημόσιας ωφέλειας, με προηγούμενη καταβολή ικανοποιητικής αποζημίωσης. Όσον αφορά την επιστροφή των αγαθών από προγενέστερες απαλλοτριώσεις, είναι σκόπιμο να υπενθυμιστεί ότι αυτή αφορά τις κατασχέσεις περιουσιών που πραγματοποιήθκαν μετά την 25η Φεβρουαρίου 1948 και ότι αφορά μόνον τους τσέχους πολίτες. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να διαλέξει μεταξύ της επιστροφής του ίδιου αγαθού ή οικονομικής αποζημίωσης υπολογιζόμενης με βάση τα κριτήρια που θεσπίζονται από τον σχετικό νόμο. Το Συνταγματικό Δικαστήριο κατήργησε, με διάταγμα του το 1996, την προϋπόθεση της μόνιμης εγκατάστασης στην Τσεχική Δημοκρατία που ίσχυε προκειμένου να μπορεί κάποιος να υπαχθεί στον νόμο της επιστροφής των περιουσιών. Όσον αφορά την περιουσία της καθολικής εκκλησίας, συνεχίζεται ακόμη η διαμάχη για τον υπολογισμό του αριθμού των οικημάτων και των εκταρίων δασικής έκτασης που πρέπει να επιστραφούν σε αυτή. Οι τσεχικές αρχές προβαίνουν αυτήν την περίοδο σε μηχανοργάνωση και ενημέρωση του κτηματολογίου. 13 Ο σεβασμός του ιδιωτικού βίου διασφαλίζεται, καθώς για οποιαδήποτε έρευνα ή τηλεφωνική παρακολούθηση απαιτείται η προηγούμενη έκδοση δικαστικού εντάλματος. Το ζήτημα της απόκτησης ιθαγένειας παρουσίασε κατά το παρελθόν κάποιες δυσκολίες, διότι, κατά τη στιγμή της διαίρεσης της Τσεχοσλοβακίας, η Τσεχική Δημοκρατία απαίτησε από τους Σλοβάκους που διαβιούσαν στην επικράτεια της να έχουν λευκό ποινικό μητρώο κατά την προηγούμενη πενταετία προκειμένου να τους παραχωρήσει τη δυνατότητα πολιτογράφησης. Αυτή η διάταξη, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να αφαιρεθεί η τσεχική ιθαγένεια από αρκετούς Τσιγγάνους (Ρόμα), αντέβαινε στη συνήθη πρακτική σε περιπτώσεις διαδοχής κρατών, σύμφωνα με την οποία αυτή η επιχείρηση δεν πρέπει να μετατρέπει σε απάτριδες ή αλλοδαπούς πρόσωπα που διαβιούν μονίμως στο αντίστοιχο έδαφος. Η νομοθεσία σε αυτόν τον τομέα κατέστη λιγότερο αυστηρή με νόμο του Απριλίου του 1996, ο οποίος εξαιρεί τα πρόσωπα που ήταν εγκατεστημένα στο τσεχικό έδαφος την 31η Δεκεμβρίου 1992 από την προϋπόθεση να διαθέτουν λευκό ποινικό μητρώο κατά την προηγούμενη πενταετία. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει κυρώσει τη Σύμβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο χαίρουν των διεθνώς αναγνωρισμένων δικαιωμάτων και προστασίας. Δεν έχουν αναφερθεί περιστατικά απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης. Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα Το δικαίωμα σε ένα στοιχειώδες επίπεδο διαβίωσης και στην κοινωνική ασφάλεια αναφέρονται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Συντάγματος. Η συνδικαλιστική ελευθερία αναγνωρίζεται στην Τσεχική Δημοκρατία. Υπάρχουν περί τις 57 συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι οποίες συγκροτούν δύο μεγάλες συνομοσπονδίες. Το ποσοστό συνδικαλισμού των εργαζομένων προσεγγίζει το 60%. Το δικαίωμα της απεργίας αναγνωρίζεται, με εξαίρεση τους δικαστικούς και το προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων και των δυνάμεων ασφαλείας. Η ελευθερία της παιδείας και η θρησκευτική ελευθερία διασφαλίζονται επίσης. Έχουν καταγραφεί 21 θρησκεύματα και όσα διαθέτουν τουλάχιστον 10. 000 πιστούς λαμβάνουν κρατική χρηματοδοτική ενίσχυση. Η εβραϊκή κοινότητα έχαιρε αυτής της μεταχείρισης ήδη από το 1989, προτού οριστεί το προαναφερθέν όριο. Νόμος του 1992 θεσπίζει διατάξεις για την καταπολέμηση του ρατσισμού, του αντισημιτισμού και της προτροπής σε φυλετική μισαλλοδοξία. Αυτές οι διατάξεις ενισχύθηκαν το 1995 με την επιβολή αυστηρότερων ποινών για τον κολασμό τέτοιων πράξεων. Δικαιώματα και προστασία των μειονοτήτων Οι μειονότητες αποτελούν περίπου το 7% του πληθυσμού της Τσεχικής Δημοκρατίας, με σαφή υπεροχή των Σλοβάκοι (4%) και των Τσιγγάνων (Ρόμα) (2- 3% κατά τις εκτιμήσεις. ). Διεθνείς συμβάσεις εγγυώνται την προστασία των μειονοτήτων. Η Τσεχική Δημοκρατία δεν έχει κυρώσει τη σύμβαση πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης 14 για τις εθνικές μειονότητες. Εξάλλου, η σύσταση αριθ. 1201 της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία προβλέπει την αναγνώριση των συλλογικών δικαιωμάτα)ν των μειονοτήτων, δεν είναι νομικώς δεσμευτική. Με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αναγνωρίζονται στις μειονότητες τα δικαιώματα της διατήρησης της ταυτότητας τους, της εκπαίδευσης στη γλώσσα ιοιις και της χρήσης της στις επαφές τους με τη διοίκηση. Δεν προβλέπονται ειδικοί κανόνες, ώστε να εξασφαλίζεται η εκπροσώπηση των μειονοτήτων στο Κοινοβούλιο. Οι μειονότητες εκπροσωπούνται όλες στο Συμβούλιο Μειονοτήτων, που συστάθηκε το 1992 και αποτελεί συμβουλευτικό όργανο της κυβέρνησης για τα προβλήματα των μειονοτήτων. Επίσης, τα δύο κοινοβουλευτικά σώματα διαθέτουν μόνιμες επιτροπές για τα δικαιώματα του ανθρώπου και των μειονοτήτων. Μετά τη διάσπαση της Τσεχοσλοβακίας, οι Σλοβάκοι που επέλεξαν να παραμείνουν στην Τσεχική Δημοκρατία διαβιούν σε αυτή χωρίς να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες. Αντιθέτως, η θέση των Τσιγγάνων (Ρόμα) φαίνεται ότι είναι κατά πολύ δυσχερέστερη. Είναι στόχος πολυάριθμων μορφών διακρίσεων στον καθημερινό τους βίο και θύματα πρωτοφανών βιαιοτήτων που διαπράττουν κυρίως ομάδες "σκίνχεντ", χωρίς οι αρχές και η αστυνομία να λαμβάνουν επαρκή μέτρα για την προστασία τους. Η κοινωνική τους θέση είναι συχνά δυσχερής, γεγονός που οφείλεται μεν σε μεγάλο βαθμό σε κοινωνικά αίτια, αλλά και στις εις βάρος τους διακρίσεις εκ μέρους του υπόλοιπου πληθυσμού ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση και στην κατοικία. Επιπλέον, πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις επέκριναν τις συνθήκες απέλασης αρκετών Τσιγγάνων (Ρόμα) κατά τη διάσπαση της Τσεχοσλοβακίας. Η πληρέστερη γνώση της κοινωνικής κατάστασης αυτού του πληθυσμού, (ποσοστό ανεργίας, δείκτες στον τομέα της υγείας, επίπεδο εκπαίδευσης) θα βοηθούσε τη λήψη κατάλληλων αποφάσεων. Οι προσπάθειες των τσεχικών αρχών, που είναι ήδη σημαντικές στον μορφωτικό τομέα (μαθήματα τσεχικής γλώσσας για Τσιγγάνους στα κρατικά ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα, χρηματοδότηση σειράς δημοσιεύσεων κ. ά. ), πρέπει να ενταθούν στο μέλλον. 1. 3. Γενική εκτίμηση Οι πολιτικοί θεσμοί της Τσεχικής Δημοκρατίας λειτουργούν κανονικά και υπό συνθήκες σταθερότητας, σέβονται τα όρια των αρμοδιοτήτων τους και συνεργάζονται μεταξύ τους. Οι βουλευτικές εκλογές του 1992 και του 1996 υπήρξαν ελεύθερες και γνήσιες. Η αντιπολίτευση συμμετέχει κανονικά στη λειτουργία του πολιτεύματος. Οι προσπάθειες για τη βελτίωση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος και για την εντατικότερη καταπολέμηση της διαφθοράς θα πρέπει να συνεχιστούν. Δεν παρουσιάζονται σημαντικά προβλήματα όσον αφορά τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ωστόσο, ορισμένες αδυναμίες παρουσιάζει η νομοθεσία που διέπει την ελευθερία του τύπου. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στους όρους που θα διέπουν ενδεχόμενη παράταση του νόμου με τον οποίο αποκλείονται από τις δημόσιες υπηρεσίες τα μέλη των πρώην υπηρεσιών ασφάλειας και τα δραστήρια μέλη του κομμουνιστικού καθεστώτος. Υπάρχουν προβλήματα διακρίσεων, τα οποία πλήττουν τους Ρόμα, και παρουσιάζονται κυρίως κατά την εφαρμογή του νόμου περί ιθαγένειας. 15 Η Τσεχική Δημοκρατία παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά δημοκρατίας που διαθέτει σταθερούς θεσμούς οι οποίοι εγγυώνται το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα του ανθρώπου και το σεβασμό και την προστασία TOW μειονοτήτων 16 2. Οικονομικά κριτήρια Εξετάζοντας την οικονομική κατάσταση και τις προοπτικές της Τσεχικής Δημοκρατίας, η προσέγγιση της Επιτροπής κατευθύνεται ειδικότερα από τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης, του Ιουνίου 1993, το οποίο απεφάνθη ότι για την προσχώρηση ως μέλους στην Ένωση απαιτείται "να υφίσταται λειτουργική οικονομία αγοράς καθώς και η δυνατότητα αντιμετώπισης της πίεσης ανταγωνισμού και των δυνάμεων αγοράς εντός της Ένωσης". Κατόπιν τούτου, το παρόν τμήμα της γνώμης προβαίνει σε συνοπτική εξέταση της οικονομικής κατάστασης και του ιστορικού, συνοδευόμενη από ανασκόπηση της προόδου της Τσεχικής Δημοκρατίας στους βασικούς τομείς οικονομικού εμπορίας, μετασχηματισμού σταθεροποίηση της οικονομίας, διαρθρωτική μεταβολή, μεταρρύθμιση του χρηματοοικονομικού τομέα) καθώς και στην οικονομική και κοινωνική της ανάπτυξη. Καταλήγει με γενική αξιολόγηση της Τσεχικής Δημοκρατίας όσον αφορά τα κριτήρια τα αναφερόμενα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και με ανασκόπηση προοπτικών και προτεραιοτήτων περαιτέρω μεταρρύθμισης. (ελευθέρωση συστήματος τιμών του και 2. 1 Η οικονομική κατάσταση Γενικό πλαίσιο Η Τσεχική Δημοκρατία, με πληθυσμό 10,3 εκατομμυρίων, διαθέτει ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) 94 δισ. ECU (εκφραζόμενο σε ισότιμο αγοραστικής δύναμης). Ο πληθυσμός της αντιπροσωπεύει το 3% περίπου του πληθυσμού της Ένωσης ενώ η οικονομία της μόνο το 1,4% περίπου. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ανέρχεται στο 55% περίπου του μέσου ΑΕΠ της Ένωσης. Ο μέσος μηνιαίος μισθός είναι 290 ECU (Οκτώβριος 1996). Η Τσεχική Δημοκρατία αποτελεί ιδρυτικό μέλος του ΠΟΕ και της ΚΕΣΕΣ. Στον ΟΟΣΑ προσχώρησε το 1996. Πρόοδος τον οικονομικού μετασχηματισμού Το 1938 η Τσεχοσλοβακία ήταν από τις πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης, με το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου συγκεντρωμένο στη σημερινή Τσεχική Δημοκρατία. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους κομουνιστές το 1948, επιβλήθηκε ο κεντρικός προγραμματισμός. Όμως, η μακροοικονομική πολιτική παρέμεινε συνετή, αποφεύγοντας τις σημαντικές διαταραχές ισορροπίας που εμφανίστηκαν σε άλλα μέρη της Ανατολικής Ευρώπης. Έτσι το χρέος δεν αυξήθηκε σημαντικά ενώ οι πληθωριστικές πιέσεις ήσαν σχετικά χαμηλές. Όμως, μέχρι το 1989, μετά από 50 έτη κεντρικού προγραμματισμού, είχε πλέον βρεθεί πίσω και από τα ολιγότερο ανεπτυγμένα κράτη μέλη. Αμέσως μετά το τέλος του κομουνιστικού καθεστώτος, το Νοέμβριο του 1989, κατά την "βελούδινη επανάσταση", άρχισαν μεταρρυθμίσεις. Τα βασικά στοιχεία ήσαν η ελευθέρωση τιμών και συναλλαγών, η μείωση των επιδοτήσεων στις επιχειρήσεις, η μετατρεψιμότητα συναλλάγματος στο εσωτερικό, η περιοριστική νομισματική και φορολογική πολιτική, θεσμικές μεταβολές και προγράμματα ταχείας και εκτεταμένης ιδιωτικοποίησης. Παρόλο που ο διαχωρισμός το 1993 στην Τσεχική και τη Σλοβακική Δημοκρατία προκάλεσε κάποια διαταραχή, η εγκαθίδρυση της οικονομίας αγοράς συνεχίστηκε ταχύρρυθμα. 17 στον πληθυσμό Σε αντίθεση με πολλές άλλες οικονομίες σε μετάβαση, η ιδιωτικοποίηση των κρατικής ιδιοκτησίας επιχειρήσεων έλαβε χώρα σχετικά νωρίς κατά τη διαδικασία μετάβασης. Σημαντικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία τέθηκαν ταχέως προς πώληση ή διενεμήθησαν στο πλαίσιο προγράμματος μαζικής ιδιωτικοποίησης με τίτλους που άρχισε το 1992 και ολοκληρώθηκε το 1994. Αναμενόταν ότι μόλις οι επιχειρήσεις διέλθουν στον ιδιωτικό τομέα, θα ελάμβανε χώρα αναδιάρθρωση. Η ριζική αυτή ιδιωτικοποίηση είχε ως αποτέλεσμα πραγματική αύξηση του ρόλου του ιδιωτικού τομέα, ο οποίος από σχεδόν ανυπαρξία πριν από την έναρξη της μεταρρύθμισης, μεγεθύνθηκε ταχέως και ήδη αντιστοιχούν σε αυτόν τα τρία τέταρτα περίπου της παραγωγής. Πάντως το κράτος εξακολουθεί να διατηρεί την πλειοψηφία ή σημαντική συμμετοχή σε διάφορες μεγάλες επιχειρήσεις και, το σημαντικότερο, στις τέσσερις σημαντικότερες τράπεζες. Πίνακας 6. 1: Κύριοι δείκτες οικονομικής διάρθρωσης (Όλα τα δεδομένα αφορούν το 1996, εκτός αν αναφέρεται άλλως) Πληθυσμός Εκατομμύρια Κατά κεφαλή επί % μέσου ΑΕΠ ΕΕ -15 PPS - ECU (1995) % (1995) Μερίδιο της γεωργίας: στην προστιθέμενη αξία στην απασχόληση ακαθάριστη % (1995) % (1995) Μεικτό εξωτερικό χρέος/ΑΕΠ Εξαγωγές υπηρεσιών/ΑΕΠ εμπορευμάτων και % % Αμεσες ξένες επενδύσεις Λ ισεκατομμύρια ECU ECU κατά κεφαλή Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, εθνικές πηγές, ΕΤΠΛ. 1 Μετατροπή ΑΖΕ με ισοτιμία τέλους 19961 ECU= 1,25299 $. 10,3 9410 55 5,2 6,3 39 57 5,3 520 Άμεσες ξένες επενδύσεις Στην Τσεχική Δημοκρατία οι άμεσες ξένες επενδύσεις ήταν σημαντικές: αθροιστικά το σύνολο για το χρονικό διάστημα 1989-1996 εκτιμάται ότι ανήλθε σε 5,3 δισ. ECU (πηγή: ΕΤΠΑ). Το μέγιστο μερίδιο ΑΞΕ κατέχει η Γερμανία, ακολουθούμενη από τις Κάτω Χώρες και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1995 οι ΑΞΕ ήσαν ιδιαίτερα υψηλές λόγω επένδυσης ομίλου Κάτω Χωρών-Ελβετίας στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών. Το 1996 η εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων ανήλθε συνολικά σε 0. 96 δισ. ECU, το οποίο αντιστοιχεί σε 94 ECU κατά κεφαλή. 18 Οικονομική διάρθρωση Η οικονομία έχει τη δομή οικονομίας βιομηχανικής χώρας. Η γεωργία συμβάλλει με ποσοστό 5,2% στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (1995) και κατά 6,3% περίπου στην απασχόληση. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Η αρχική μείωση της παραγωγής ανεστράφη το 1995. Η στήριξη τιμών είναι περιορισμένη αλλά για ορισμένα προϊόντα εφαρμόζονται επιδοτήσεις εξαγωγών. Η βιομηχανία έχει επί μακρόν παίξει σημαντικό ρόλο στην Τσεχική Δημοκρατία. Η χώρα προχώρησε επιτυχώς στην παραγωγή διαφόρων προϊόντων από τη μεγάλης κλίμακας παραγωγή χάλυβα σε σχετικά πολύπλοκες τεχνικές εφαρμογές και υψηλής ποιότητας υαλουργικά προϊόντα. Κατά το προηγούμενο καθεστώς στη βιομηχανία υπήρχε υπεραπασχόληση. Το γεγονός αυτό παραμένει ορατό σε κάποιο βαθμό, δεδομένου ότι η βιομηχανία συμβάλλει κατά 43% στην απασχόληση, όμως μόνο κατά των υπεραπασχολούμενων έχει σχετικά περιοριστεί αλλά αυξάνει σε ορισμένους τομείς, όπως παραδείγματος χάρη στη βιομηχανία χάλυβα. Η ενεργειακή κατανάλωση της οικονομίας είναι εξαιρετικά υψηλή, πράγμα που επιτείνει η επίδραση των ρυθμίσεων τιμών. Η Ρωσία θα εξακολουθεί να προμηθεύει τη μεγαλύτερη ποσότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου κατά τα προσεχή έτη, αν και η τσεχική κυβέρνηση έχει με επιτυχία διαφοροποιήσει τις ενεργειακές πηγές εφοδιασμού. στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία. Το πλήθος 34% Ο τομέας των υπηρεσιών έχει επί διάστημα κάποιων ετών μεγεθυνθεί, ιδιαίτερα με την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων ιδιωτικού τομέα, με αποτέλεσμα το μερίδιο των υπηρεσιών στην παραγωγή και την απασχόληση να είναι αρκετά σημαντικό: το 1995 αντιπροσώπευε το 53% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας και το 50% της απασχόλησης. Ο κύριος τομέας με μεγέθυνση είναι ο τουρισμός. Ελευθέρωση της οικονομίας Καθεστώς τιμών Το 1991, κατά το ευρέως μεγαλύτερο μέρος τους οι τιμές καταναλωτή ελευθερώθηκαν. Μέχρι το 1995 ρυθμίζονταν διοικητικά μόνον οι τιμές της ενέργειας (φυσικό αέριο, ηλεκτρισμός και θέρμανση), ορισμένες υπηρεσίες παρεχόμενες από το κράτος (φροντίδα υγείας, μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, ύδρευση) και η στέγαση. Οι τομείς αυτοί αποτελούν σχετικά υψηλό ποσοστό κατανάλωσης των νοικοκυριών, οπότε το βάρος των διοικητικά καθοριζόμενων τιμών στο δείκτη τιμών είναι πολύ σημαντικό. Στο σημερινό τους επίπεδο οι διοικητικά καθοριζόμενες τιμές δεν αντικατοπτρίζουν πλήρως τις δαπάνες παραγωγής. Η κυβέρνηση είναι ενήμερη σχετικά με την ανάγκη προσαρμογής των ρυθμιζόμενων τιμών. Για το 1997 έχουν προγραμματιστεί σημαντικές αυξήσεις όσον αφορά τα ενοίκια στέγασης και την ενέργεια για τα νοικοκυριά (λόγω αύξησης του ΦΠΑ σε 22%). Από το 1989 οι επιδοτήσεις έχουν μειωθεί σημαντικά και ήδη είναι αρκετά χαμηλές, περίπου 2,5% του ΑΕΠ. Επιπλέον, γενικά εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις και έχουν μελετηθεί έτσι ώστε να αποφεύγονται όσο το δυνατόν περισσότερο παρεμβολές στις δυνάμεις αγοράς και στο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη γεωργία. 19 Εμπορικό καθεστώς Η Τσεχική Δημοκρατία κινήθηκε ταχύτατα προς σύστημα ελεύθερου εμπορίου από την αρχή, διότι έτσι προάγονται η διαρθρωτική προσαρμογή, ο ανταγωνισμός και η αποτελεσματική διάθεση πόρων. Αρκετά από τα προύφιστάμενα κωλύματα στο εμπόριο ήρθησαν ενώ όσα παρέμειναν έγιναν διαφανέστερα με τη μετατροπή τους σε δασμούς. Ήδη κατά μέσον όρο οι εισαγωγικοί δασμοί σήμερα ανέρχονται περίπου σε 5% σε σταθμισμένες τιμές, κυμαινόμενοι από 4% για πρωτογενή προϊόντα σε 10% για τελικά προϊόντα. Οι δασμοί γενικά εφαρμόζονται ομοιόμορφα. Όμως τον Απρίλιο του 1997 η τσεχική κυβέρνηση εισήγαγε σύστημα υποχρεωτικής κατάθεσης στις εισαγωγές ως στοιχείο δέσμης μέτρων για την αντιμετώπιση του αυξανόμενου εμπορικού ελλείμματος, σημαντικού δημοσιονομικού ελλείμματος και μείωσης του ρυθμού ανάπτυξης. Το μέτρο απαιτεί από τους εισαγωγείς καταναλωτικών αγαθών και τροφίμων να καταθέτουν το 20% της αξίας της εισαγωγής σε τράπεζα επί 180 ημέρες. Αν και η επίπτωση του μέτρου στην αύξηση του κόστους είναι περιορισμένη, το μέτρο είναι δυνατόν να παρεμποδίσει αποτελεσματικά όλες τις εισαγωγές μικρών εισαγωγέων οι οποίοι δεν έχουν αποτελεσματική πρόσβαση στις αγορές χρήματος για την κάλυψη της κατάθεσης. Κατά συνέπεια, είναι δύσκολο να προβλεφθεί η ακριβής επίπτωση του μέτρου στο εμπορικό έλλειμμα. Πάντως είναι εμφανές ότι η κίνηση αυτή αποτελεί βήμα οπισθοδρόμησης. Υφίστανται μέτρα για την υποστήριξη και προώθηση των εξαγωγών με βάση πράξη του 1995. Η κρατική ενίσχυση συνίσταται κυρίως σε εγγυήσεις εξαγωγικών πιστώσεων. Την ενίσχυση χειρίζονται δύο κρατικοί οργανισμοί, η Τσεχική Τράπεζα Εξαγωγών και ο Οργανισμός Εγγυήσεων και Ασφαλειών για Εξαγωγές. Επιπλέον, από το κράτος επιδοτούνται κέντρα πληροφόρησης, εμπορικές εκθέσεις και εμποροπανηγύρεις. Εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται οι άδειες εξαγωγής, αν και κυρίως μάλλον για λόγους επιτήρησης παρά ως προστατευτικό μέτρο. Συναλλαγματικό καθεστώς Για όλες τις συναλλαγές λογαριασμών όψεων το συνάλλαγμα κατέστη μετατρέψιμο τον Οκτώβριο του 1995, όταν έγιναν επίσημα δεκτές οι υποχρεώσεις του άρθρου VIII του ΔΝΤ, αν και οι υποχρεώσεις αυτές ήδη εφαρμόζονταν de facto επί αρκετά έτη. Ταυτόχρονα πραγματοποιήθηκε ευρεία ελευθέρωση κινήσεων κεφαλαίων και ειδικότερα εισροών κεφαλαίων. Οι κύριοι ισχύοντες περιορισμοί αφορούν την εκροή κεφαλαίων. Το 1991, ως απόρροια ευθυγραμμίσεων, το συνάλλαγμα υποτιμήθηκε κατά 75%. Στη συνέχεια καθορίστηκε με βάση καλάθι νομισμάτων. Το καλάθι μεταβλήθηκε σε διάφορες περιπτώσεις αλλά η μέση τιμή συναλλάγματος ουσιαστικά καθοριζόταν εντός εξαιρετικά στενών περιθωρίων (± 0,5%) επί χρονικό διάστημα άνω της πενταετίας. Η σταθερότητα του συναλλάγματος κατά το χρονικό διάστημα αυτό γίνεται ακόμη περισσότερο αξιοσημείωτη, δεδομένων του αρχικού χαμηλού επιπέδου αποθεμάτων και του γεγονότος ότι ο πληθωρισμός διέβρωνε το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της υποτίμησης του 1991. Η συναλλαγματική σταθερότητα βοηθήθηκε σημαντικά από το γεγονός ότι η Εθνική Τσεχική Τράπεζα έχει συνολικό και αποκλειστικό έλεγχο της ισοτιμίας. Κατά τα τελευταία έτη αναπτύχθηκε μια κατάσταση κάπως παράδοξη. Αφενός η θετική οικονομική ανάπτυξη προσήλκυσε πολύ σημαντικές κεφαλαιακές εισροές - υπό μορφή τόσο άμεσων επενδύσεων όσο και βραχυπρόθεσμων κεφαλαιακών εισροών, 20 λόγω συνδυασμού υψηλών επιτοκίων και εξαιρετικά σταθερής ισοτιμίας. Το αποτέλεσμα ήταν η ενίσχυση του νομίσματος. Αντίθετα, η ύπαρξη μεγάλου εμπορικού ελλείμματος θα μπορούσε να αποτελεί ένδειξη ότι το νόμισμα θα ήταν δυνατό να χρειάζεται να υποτιμηθεί ώστε να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών. Εν προκειμένω η τράπεζα επέλεξε να διευρύνει τα όρια διακύμανσης της κορόνας σε ± 7,5% από το Φεβρουάριο του 1996, εισάγοντας κάποιο στοιχείο αβεβαιότητας που θα μπορούσε να αποθαρρύνει κερδοσκοπικές εισροές και να δώσει μεγαλύτερη αυτονομία στη νομισματική πολιτική. Η κίνηση αποδείχθηκε επιτυχής, διότι οι βραχυπρόθεσμες ροές σημείωσαν κατακόρυφη πτώση. Το 1996 και στις αρχές του 1997 το νόμισμα εξακολούθησε να παραμένει ισχυρό παρά την εκτόξευση στα ύψη του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών το οποίο δεν καλυπτόταν πλέον πλήρως από κεφαλαιακές εισροές. Εντούτοις, κατά τον Απρίλιο, άρχισαν να εμφανίζονται ισχυρές πιέσεις για υποτίμηση του νομίσματος οι οποίες περί τα μέσα Μαΐου 1997 εξελίχθηκαν σε νομισματική κρίση. Ο εκνευρισμός όσον αφορά τις αγορές συναλλάγματος σε αναδυόμενες αγορές με μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών λογαριασμών γενικά, σε συνδυασμό με εσωτερική πολιτική αστάθεια, είχαν ως αποτέλεσμα επιθέσεις στο νόμισμα. Η Τσεχική Εθνική Τράπεζα αρχικά επιχείρησε να στηρίξει το νόμισμα αλλά στις 27 Μαΐου υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τα όρια διακύμανσης και να επιτρέψει την ελεύθερη διακύμανση του συναλλάγματος. Η κατάργηση του καθεστώτος ισοτιμίας επέτρεψε στο νόμισμα να υποτιμηθεί σημαντικά. Η κορόνα υποτιμήθηκε κατά πλέον του 20% έναντι του δολαρίου και κατά πλέον του 7% έναντι του μάρκου σε σχέση με τα επίπεδα του τέλους του 1996. Είναι αναγκαίο να αναμένει κανείς και να δει την ισοτιμία στην οποία θα σταθεροποιηθεί το νόμισμα πριν είναι δυνατόν να φανεί η αντίδραση της οικονομίας στην ευρεία αυτή υποτίμηση. Όμως η υποτίμηση πιθανότατα θα έχει ως αποτέλεσμα προσωρινή αύξηση του πληθωρισμού, αναβάλλοντας κάπως τη σύγκλιση προς τους ρυθμούς πληθωρισμού της ΕΕ. Επίσης θα αυξηθούν οι εξαγωγές, εφόσον μπορέσει να κινητοποιηθεί η εφεδρική παραγωγική δυναμικότητα για την κάλυψη της αύξησης της ζήτησης. Σταθεροποίηση της οικονομίας Εσωτερική κατάσταση Η Τσεχική Δημοκρατία επέτυχε την εκπλήρωση της μακροοικονομικής σταθεροποίησης, δημιουργώντας έτσι στερεή βάση για ισχυρή και σταθερή ανάπτυξη. Ευθύς εξαρχής, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας είχε επιλέξει αυστηρή νομισματική και φορολογική πολιτική. Οι πολιτικές αυτές συνδυάστηκαν με σημαντική υποτίμηση για λόγους ανταγωνισμού. Έτσι η οικονομία, και ειδικότερα οι εξαγωγές, απέκτησαν υπόβαθρο ώστε τα εμπορεύματα να καταστούν διεθνώς πολύ ανταγωνιστικά. Οι εξαγωγείς δεν υπέστησαν τις δυσμενείς συνέπειες του εγχώριου πληθωρισμού ο οποίος μερικές φορές αναπόφευκτα παρέμενε σχετικά υψηλός καθώς οι τιμές ελευθερώνονταν και έπαυαν να δίδονται επιχορηγήσεις. Μετά την αρχική υποτίμηση η ισοτιμία καθορίστηκε έτσι ώστε να αποφεύγεται ο εισαγόμενος πληθωρισμός. Οι πολιτικές αυτές ακολουθήθηκαν με μεγάλη συνέπεια και συνεχίστηκαν μετά το χωρισμό της ομοσπονδίας. Αρχισαν να αποδίδουν το 1994, όταν η οικονομική ανάπτυξη επανήλθε ως αποτέλεσμα της αύξησης των εξαγωγών και της ταχείας πραγματοποίησης επενδύσεων ενώ ο πληθωρισμός κατήλθε στο 10%. 21 Έως το τέλος του 1995 η οικονομία ήταν ισχυρή. Μονοψήφιος πληθωρισμός, χαμηλή ανεργία, δημοσιονομικό πλεόνασμα, αύξηση των εισοδημάτο)ν των νοικοκυριών και ταχείες επενδύσεις. Η οικονομική δραστηριότητα αυξανόταν σταθερά. Η γεωργία ανέλαβε ενώ η βιομηχανία κατέστη εξαιρετικά δυναμική. Όμως, αν και ακόμη σημαντική, το 1996 η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε, η ανεργία εμφανίστηκε αυξήθηκε δημοσιονομικό έλλειμμα και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών απογειώθηκε σε 8% του ΑΕΠ. Η υποβάθμιση αποδόθηκε στην απουσία αναδιάρθρωσης, στην έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού και στο γεγονός ότι οι κυβερνήσεις συνασπισμού δεν είναι πάντοτε πλήρως αποτελεσματικές. εξακολούθησαν οι πληθωριστικές πιέσεις, ενώ Τον Απρίλιο 1997 η τσεχική κυβέρνηση εξήγγειλε δέσμη μέτρων με σκοπό την άνοδο της οικονομικής μεγέθυνσης και την αντιμετώπιση των προβλημάτων αύξησης του δημοσιονομικού και του εμπορικού ελλείμματος. Τα μέτρα περιελάμβαναν δημοσιονομικές περικοπές, περιορισμούς αύξησης μισθών στο δημόσιο τομέα, μείωση φόρων κατά κλάδους, αυξήσεις ορισμένων ειδικών φόρων και εισαγωγή προγράμματος υποχρεωτικών καταθέσεων για τις εισαγωγές. Η δεύτερη αυτή δέσμη ενίσχυσε τη δέσμευση της κυβέρνησης όσον αφορά τις πολιτικές που εξαγγέλθηκαν τον Απρίλιο αλλά περιελάμβανε και περαιτέρω περικοπές κρατικών δαπανών και κατάργηση εισαγωγών χρηματοδοτούμενων μέσω του κρατικού προϋπολογισμού. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να συναχθεί η επίπτωση των δύο αυτών δεσμών μέτρων. Η κυβέρνηση έχει προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση που η εξωτερική κατάσταση δεν βελτιωθεί σημαντικά μέχρι το τρίτο τρίμηνο του 1997, είναι δυνατόν να εξετάσει τη λήψη περαιτέρω περιοριστικών εμπορικών μέτρων όπως η εισαγωγή επιβάρυνσης επί των εισαγωγών. Εξωτερική κατάσταση Η Τσεχική Δημοκρατία αποτελεί ανοικτή οικονομία, με εξαγωγές εμπορευμάτων ανερχόμενες στο 37% του ΑΕΠ. Οι εμπορικές συναλλαγές παρέμειναν εξαιρετικά δυναμικές επί αρκετά έτη. Αν και η γενική κατάσταση παραμένει ισχυρή, είναι εμφανείς ορισμένες διαταραχές ισορροπιών. Το εμπορικό έλλειμμα σημείωσε αύξουσα πορεία. Το 1996 έφθασε τα 4,6 δισεκατομμύρια ECU (11% του ΑΕΠ) και για το πρώτο τρίμηνο του 1997 ήταν 1,3 δισεκατομμύρια ECU. Αν και σε οικονομία ταχέως αναπτυσσόμενη αναμένεται έλλειμμα, το σημερινό επίπεδο είναι ιδιαίτερα υψηλό ενώ υφίστανται όρια όσον αφορά τις ικανότητες της οικονομίας να το καλύψει, παρά το μέγεθος του τουρισμού. Έτσι υφίσταται έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών το οποίο το 1996 έφθασε τα 3,5 δισεκατομμύρια ECU. Το 1995, όταν για πρώτη φορά εμφανίστηκε σημαντικό έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, το έλλειμμα αυτό καλύφθηκε πλήρως από εξαιρετικά υψηλές κεφαλαιακές εισροές. Όμως, το 1996 δεν συνέβη το ίδιο. Έτσι, τα συναλλαγματικά αποθέματα σημείωσαν πτώση άνω του 1,2 δισεκατομμυρίων ECU κατά το έτος εκείνο. Τα αποθέματα παρέμειναν λογικά ικανοποιητικά κατά το πρώτο εξάμηνο του 1997 και περί το τέλος Μαρτίου ανέρχονταν σε 10,2 δισεκατομμύρια ECU αλλά εκτιμάται ότι από αυτά ποσόν μέχρι 2,6 δισεκατομμύρια ECU χρησιμοποιήθηκε από την Τσεχική Εθνική Τράπεζα για τη στήριξη του νομίσματος κατά την επίθεση που δέχθηκε το Μάιο του 1997. Το εξωτερικό χρέος της Τσεχικής Δημοκρατίας είναι μέτριο και αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 40% του ΑΕΠ. Το μεγαλύτερο μέρος του ελλείμματος συνίσταται σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο δανεισμό ενώ η εξυπηρέτηση των δανείων ισοδυναμεί προς το 15% των εξαγωγών εμπορευμάτων και υπηρεσιών. 22 Κύριες οικονομικές τάσεις Πραγματικός αύξησης ΑΕΠ ρυθμός % Ρυθμός πληθωρισμού ετήσιος μέσος % Από μέχρι Δεκέμβριο Δεκέμβριο % % Ποσοστό τέλος του έτους ανεργίας, Ισοζύγιο προϋπολογισμού γενικού Ισοζύγιο συναλλαγών τρεχουσών Λόγος δανεισμού/εξαγωγών Εισροή άμεσα>ν ξένων επενδύσεων % ορισμός ILO % του ΑΕΠ % του ΑΕΠ % % του ΑΕΠ 1994 1995 1996 2,6 4,8 4,0 10,0 9,7 9,1 7,9 8,6 3,8 3,6 3,4 1,0 0,6 0,0 -0,1 -2,9 -8,6 51,3 59,1 69,3 2,1 5,5 2,4 Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής, εθνικές πηγές, ΕΤΠΑ. Διαρθρωτικές αλλαγές Εξωτερικό εμπόριο Όπως και με τις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας, πραγματοποιήθηκε και εδώ επαναπροσανατολισμός του εμπορίου με απομάκρυνση από την Ανατολική Ευρώπη και στροφή προς την ΕΕ. Αφότου η Τσεχική Δημοκρατία κατέστη ανεξάρτητο κράτος στις αρχές του 1993, η αξία των εμπορικών της συναλλαγών με την ΕΕ αυξήθηκε ουσιαστικά και ήδη η ΕΕ αποτελεί τον κύριο εμπορικό εταίρο της χώρας. Το 1996 η ΕΕ κάλυπτε το 59% των τσεχικών εξαγωγών και το 63% των εισαγωγών. των Δύο υψηλή συγκέντρωση. παρουσιάζουν εμπορικών Επίσης τα εμπορεύματα που αποτελούν το αντικείμενο συναλλαγών κατηγορίες αντιπροσωπεύουν πλέον του ημίσεως του συνόλου των εξαγωγών. Οι κατηγορίες αυτές είναι τα μηχανήματα και ο τεχνικός εξοπλισμός μεταφορών, που καλύπτουν το 33%> και τα μεταποιημένα αγαθά που καλύπτουν το 29%. Το 1996, οι εξαγωγές μεταποιημένων αγαθών όντως συρρικνώθηκαν, αφού παλαιότερα είχαν αποτελέσει έναν από τους κύριους τομείς ανάπτυξης. Εκτός από την προσωρινή εξασθένηση της ζήτησης στην ΕΕ, η εξέλιξη αυτή είναι δυνατόν να αντικατοπτρίζει είτε πτώση της ανταγωνιστικότητας είτε έλλειψη ικανότητας παραγωγής. Οι δύο αυτές κατηγορίες αποτελούν επίσης τις σημαντικότερες όσον αφορά τις εισαγωγές: μηχανισμός εξοπλισμός 38% και μεταποιημένα αγαθά 19%. Ο κύριος τομέας ανάπτυξης ήσαν τα ποτά αλλά ο τομέας αυτός ακολουθείται εκ του σύνεγγυς από τα καύσιμα. 23 Ο επαναπροσανατολισμός των εμπορικών συναλλαγών και η ικανότητα των τσεχικών εξαγωγών να διεισδύουν σε νέες αγορές δείχνουν ότι η ποιότητα των εξαγόμενων εμπορευμάτων βελτιώνεται. Όμως, η προστιθέμενη αξία των εμπορευμάτων προς τη Δύση είναι σχετικά χαμηλή. Το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Τσεχικής Δημοκρατίας είναι βέβαιο ότι οφείλεται στις χαμηλές αμοιβές εργασίας και σε υψηλής στάθμης εργατικό δυναμικό. Πριν από την πρόσφατη υποτίμηση του νομίσματος, το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα είχε σημαντικά διαβρωθεί από τη σημαντική αύξηση της αμοιβής εργασίας. Η αύξηση της παραγωγικότητας και η ποιοτική βελτίωση θα αποκτούν συνεχώς μεγαλύτερη σημασία αν η Τσεχική Δημοκρατία επιθυμεί να διατηρήσει μεσοπρόθεσμα τις αγορές όπου είναι παρούσα. Η οικονομία είναι ανοικτή: οι εξαγωγές μαζί με τις εισαγωγές εμπορευμάτων και υπηρεσιών καλύπτουν το 107% του ΑΕΠ. Οι εξαγωγές έχουν σημειώσει σταθερή αύξηση, παρά την πραγματική υποτίμηση του νομίσματος και το ανερχόμενο κόστος εργασίας. Όμως, το αρχέτυπο, η σύνθεση και η έκταση του εμπορίου καθιστούν την Τσεχική Δημοκρατία εξαιρετικά ευάλωτη σε εξωτερικά πλήγματα. Παραδείγματος χάρη υφίσταται εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας - ιδιαίτερα πετρελαίου. Αγορά εργασίας Ένα από τα πλέον αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά της μετάβασης στην Τσεχική Δημοκρατία, το οποίο την ξεχωρίζει από όλες τις υπόλοιπες χώρες στην περιφέρεια, είναι ότι η χώρα αυτή επλήγη πραγματικά από ανεργία. Αρχικά η ανεργία ανήλθε ως αποτέλεσμα της μετάβασης αλλά έφθασε μόνο το 5% κατ'ανώτατο όριο και παρέμεινε γύρω στο 3% από τις αρχές του 1995 μέχρι το τέλος του 1996. Οι κύριοι λόγοι σχετικά ήταν ότι από την αγορά εργασίας απεσύρθησαν πολλοί εργαζόμενοι συνταξιούχοι και ότι οι ευκαιρίες απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα αναπτύχθηκαν ταχέως. Εξακολούθησε να υπάρχει υπεράριθμο προσωπικό, ιδιαίτερα στα κατάλοιπα της παλαιάς κρατικής βιομηχανίας και στο δημόσιο τομέα, περιλαμβανομένων των σιδηροδρόμων, γεγονός που επίσης συνέβαλε στη διατήρηση της ανεργίας σε χαμηλά επίπεδα. Περί τις αρχές του 1997, η ανεργία σημείωσε αύξηση και υπερέβη το 4% ενώ φαίνεται ότι υπάρχει η τάση να αυξηθεί περαιτέρω, δεδομένου ότι αυξάνονται οι προσωρινές απολύσεις σε ορισμένες βιομηχανίες, παραδείγματος χάρη στη χαλυβουργία. Όμως παραμένει χαμηλά σχετικά με τις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές χώρες. τοποθετούμενο σε 5% πάνω από την αύξηση Η αγορά εργασίας είναι εξαιρετικά δύσκαμπτη και θεωρείται ότι υφίσταται έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικές οι πιέσεις στην αγορά εργασίας. Μέχρι τον Ιούλιο του 1995, με τη συμφωνία των συνδικαλιστικών ενώσεων, υπήρχε σαφής εισοδηματική πολιτική - φόρος υψηλών αμοιβών - ο οποίος είχε σκοπό να περιορίσει την αύξηση του πραγματικού μισθού σε κάποιο μέγιστο της παραγωγικότητας. Όμως, το μέτρο αυτό θεωρήθηκε ότι είχε επιπτώσεις αρνητικές για την παραγωγικότητα - το μέγιστο χρησιμοποιήθηκε ως κανονικό, και έτσι καταργήθηκε. Στη συνέχεια δεν σημειώθηκε κύμα απαιτήσεων όσον αφορά τους μισθούς για την τεχνητή πρόκληση αυξήσεων. Το γεγονός ότι η αύξηση των πραγματικών μισθών υπερβαίνει την αύξηση της παραγωγικότητας αποτελεί έναν από τους κύριους λόγους ανησυχίας για τη μακροοικονομική πολιτική διότι συμβάλλει στην πληθωριστική πίεση με αύξηση του κόστους παραγωγού και ώθηση της καταναλωτικής ζήτησης. Το 1996 οι αμοιβές εργασίας αυξήθηκαν κατά 8,5% σε πραγματικούς όρους σε σύγκριση με συνολική αύξηση παραγωγικότητας ύψους 4%. 24 Υφίσταται κατώτατο επίπεδο αμοιβής εργασίας. Τον Ιανουάριο του 1996 το ελάχιστο αυτό ήταν 2. 500 κορόνες ανά μήνα (σε βάση εβδομάδας 42,5 ωρών εργασίας) το οποίο τότε αντιστοιχούσε στο 27% του μέσου ημερομισθίου. Η ονομαστική τιμή παραμένει σκόπιμα σταθερή έτσι ώστε καθώς ο πληθωρισμός παραμένει η πραγματική της τιμή υποτιμάται. Η μισθολογική κατανομή παραμένει στενότερη σε σχέση με εκείνη στα υφιστάμενα κράτη μέλη. Ο φόρος μισθωτών υπηρεσιών, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση των επιδομάτων ανεργίας και των συντάξεων κατά την περίοδο του κεντρικού προγραμματισμού, ήρθη το 1993 και αντικαταστάθηκε από εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Οι εισφορές αυτές καλύπτουν και τις κρατικές πολιτικές για την απασχόληση, την κοινωνική βοήθεια και την ασφάλιση ασθενείας και ενσωματώνονται στον κρατικό προϋπολογισμό. Η υγειονομική περίθαλψη είναι ξεχωριστή από τον κρατικό προϋπολογισμό και λειτουργεί ως χρηματοδοτούμενο σύστημα ασφάλισης μάλλον παρά σε βάση πληρωμής ανάλογα με τη χρήση. Υπάρχουν ομοσπονδίες και ενώσεις εργοδοτών αλλά δεν φαίνεται ότι παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο σε τομείς μακροοικονομικής σημασίας όπως ο καθορισμός των μισθών. Δημόσια οικονομικά Ο ρόλος του κράτους έπρεπε να αλλάξει σημαντικά όταν εγκαταλείφθηκε ο κεντρικός προγραμματισμός. Προς υποστήριξη του νέου ρόλου της κυβέρνησης απαιτήθηκε εκ βάθρων φορολογική μεταρρύθμιση. Όσον αφορά το σκέλος τοον δαπανών, η μεταρρύθμιση αυτή άρχισε των πραγματοποιούμενων μεταφορών σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Από πλευράς εισοδήματος πραγματοποιήθηκε κυρίως τον Ιανουάριο του 1993 όταν εισήχθησαν ή/και εκσυγχρονίσθηκαν ο φόρος προστιθέμενης αξίας, ο ατομικός φόρος εισοδήματος και ο φόρος επί των κερδών επιχειρήσεων. με μείωση 1990 το Το αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεανν ήταν ότι τόσο το μέγεθος όσο και η έμμεσης διάρθρωση του προϋπολογισμού μετεβλήθησαν. Η σημασία της φορολογίας αυξήθηκε και οι κρατικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκαν σε επίπεδα κατώτερα από εκείνα που παρατηρούνται στις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Οι κατευθυντήριες αρχές της φορολογικής πολιτικής απέβλεπαν στην ισοσκέλιση του προϋπολογισμού και τη μείωση του μεριδίου των δαπανών στο ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι η φορολογική πολιτική δεν χρησιμοποιείται ενεργά για να επηρεάσει τη μακροοικονομική κατάσταση. Μέχρι τον Απρίλιο του 1996 η Τσεχική Δημοκρατία εμφάνιζε δημοσιονομικά πλεονάσματα. Όμως, το 1996 η πτώση των εσόδων είχε ως αποτέλεσμα πολύ μικρό έλλειμμα παρά τις επείγουσες περικοπές σε επενδύσεις κατά τη διάρκεια του έτους. Για το κράτος, τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης και τα διάφορα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης προβλέπονται ξεχωριστοί προϋπολογισμοί. Για τη συγκράτηση των δαπανών, η γενική στήριξη εισοδήματος του οικονομικά ενεργού πληθυσμού καταργήθηκε το 1993 και περιεκόπησαν τα επιδόματα ανεργίας. Η κοινωνική ασφάλιση χρηματοδοτείται με εισφορές εργοδοτών και εργαζομένων (26% και 8% αντίστοιχα επί του μικτού μισθού). Τομέας των επιχειρήσεων: Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων Η μετάβαση προς οικονομία αγοράς συνδέεται στενά με την ιδιωτικοποίηση περιουσιακών στοιχείων κρατικής ιδιοκτησίας και την αναδιάρθρωση των διαδικασιών παραγωγής. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης στην Τσεχική Δημοκρατία 25 ήταν ταχεία και εκτεταμένη. Η ιδιωτικοποίηση μικρών επιχειρήσεων κρατικής ιδιοκτησίας έλαβε χώρα κατά το χρονικό διάστημα 1991-1992. Οι μεγάλες επιχειρήσεις πωλήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος μαζικής ιδιωτικοποίησης, το οποίο έλαβε χώρα σε δύο κύματα: 1992-1993 και 1994-1995. Το μεγαλύτερο μέρος των αξιόγραφων για τη μαζική ιδιωτικοποίηση που διανεμήθηκαν σε φυσικά πρόσωπα τοποθετήθηκαν σε εταιρείες επενδύσεων οι οποίες αγόρασαν τις μετοχές. Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο ρόλος των εταιρειών επενδύσεων στη διοίκηση των επιχειρήσεων είναι σημαντικός. Οι ιδιοκτησιακές δομές δεν είναι σαφείς σε πολλές ιδιωτικοποιηθείσες επιχειρήσεις κατεχόμενες από εταιρείες επενδύσεων πράγμα που είχε αρνητική επίπτωση στην αναδιάρθρωση. Δεδομένου ότι οι εταιρείες επενδύσεων κατέχονται σε μεγάλο βαθμό από τράπεζες, εγείρονται ερωτήματα όσον αφορά την ικανότητα των εταιρειών να διοικούν αντικειμενικά επιχειρήσεις - επισημαίνονται ενδεχόμενες συγκρούσεις συμφερόντων δεδομένου ότι οι τράπεζες των αποτελούν διασυνδέσεων αυτών, υφίσταται τάση ταχύτερης διάδοσης των πτωχεύσεων. Όντως, το 1996 και στις αρχές του 1997 σημειώθηκε σειρά προβλημάτων μεταξύ τραπεζών και εταιρειών επενδύσεων. Τα κύρια περιουσιακά στοιχεία που απομένει να ιδιωτικοποιηθούν είναι οι κύριες κατεχόμενες από το κράτος σημαντικές τράπεζες και οι επιχειρήσεις κοινής ωφελείας. ταυτόχρονα. Επιπλέον, λόγω ιδιοκτήτες και πιστωτές Από το 1990 και μετά η βιομηχανική παραγωγή έχει διαφοροποιηθεί αλλά σε αυτήν εξακολουθεί να κυριαρχεί η παραγωγή μετάλλων. Αν και οι μικρές επιχειρήσεις έχουν αυξήσει το μερίδιο τους στην αγορά, οι μεγάλες επιχειρήσεις επικρατούν. Το 1995 το 81% της παραγωγής προερχόταν από μεγάλες επιχειρήσεις (με άνω των 100 εργαζομένους) ενώ το 20% από πολύ μεγάλες επιχειρήσεις (με άνω των 5. 000 εργαζομένους). Οι πλέον δυναμικές επιχειρήσεις είναι οι πολύ μικρές και οι πολύ μεγάλες. Οι μεσαίου μεγέθους εργαζομένους τοποθετούνται κάτω του μέσου όρου. Δεν υφίστανται ενδείξεις όσον αφορά την κερδοφορία των επιχειρήσεων αλλά εγείρονται ορισμένες ανησυχίες ότι οι επενδύσεις έχουν πραγματοποιηθεί μόνο σε επιχειρήσεις με κάποιο βαθμό ξένης ιδιοκτησίας. Το 1995 οι περισσότερες επενδύσεις κατευθύνθηκαν στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και τον τραπεζικό μάλλον παρά στη μεταποίηση. επιχειρήσεις με 100-5. 000 Η αύξηση της παραγωγικότητας και η αναδιάρθρωση αποτελούν κρίσιμα στοιχεία προκειμένου η παραγωγή να καταστεί αποδοτική και ικανή να ανταπεξέλθει στον ανταγωνισμό. Η ταχύτητα της αναδιάρθρωσης εξαρτάται εν μέρει από την πρόσβαση σε νέες επενδύσεις. Η χρηματοδότηση επενδύσεων είναι δυνατό να προέλθει από αποθεματοποιημένα εισοδήματα ή από εσωτερικό δανεισμό, από μισθούς ή μετοχές ή από το εξωτερικό. Οι επενδύσεις γενικά ήσαν έντονες αλλά ως επί το πλείστον προέρχονταν από την κυβέρνηση και κατευθύνονταν σε έργα υποδομής, όπως και το μεγαλύτερο μέρος των ΑΞΕ. Η αναδιάρθρωση επιχειρήσεων είναι αναγκαίο να προχωρήσει περαιτέρω. Η αύξηση της παραγωγικότητας ήταν σχετικά βραδεία λαμβανομένων υπόψη της αναλογίας επενδύσεων στο ΑΕΠ και του χαμηλού ποσοστού ανεργίας. Επίσης, η διοίκηση επιχειρήσεων δεν είναι ακόμη ικανοποιητική, εν μέρει λόγω των μεθόδων ιδιωτικοποίησης που εφαρμόστηκαν. Επιπλέον, από το 1996 έλαβαν χώρα απεργίες και διαμαρτυρίες από εργαζομένους, περιλαμβανομένων των σιδηροδρομικών και άλλων εργαζόμενων στον δημόσιο τομέα. Χρηματοπιστωτικός τομέας Η αρχή η αρμόδια για τη νομισματική πολιτική είναι η Τσεχική Εθνική Τράπεζα (CNB) η οποία δημιουργήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1993, διαδεχόμενη την ομοσπονδιακή προκάτοχο της. Κύριος στόχος της είναι η εξασφάλιση της σταθερότητας του εθνικού νομίσματος. Η τράπεζα κατέστη ανεξάρτητη από την 26 κυβέρνηση αλλά είναι υπόλογη στο Κοινοβούλιο. Την ανεξαρτησία της εγγυώνται η πράξη για τη CNB και το τσεχικό σύνταγμα. Η CNB δεν θέτει στόχους όσον αφορά τον πληθα)ρισμό αλλά στοχευόμενη διακύμανση της αύξησης του κυκλοφορούντος νομίσματος. Αν και ο πληθωρισμός έχει κατέλθει και το νόμισμα παρέμεινε σταθερό, γενικά οι στόχοι για το νόμισμα δεν έχουν επιτευχθεί. Το τραπεζικό σύστημα δύο ταχυτήτων, στο οποίο η κεντρική τράπεζα διαχωρίζεται από τις εμπορικές τράπεζες, συγκροτήθηκε κατά τα προβλεπόμενα το 1993. Αρχικά, το κύριο μέσο νομισματικής πολιτικής ήσαν τα ποσοτικά όρια όσον αφορά τα ποσά που οι τράπεζες ήταν δυνατό να δανείζουν και να δανείζονται. Η χρησιμοποίηση όχι απευθείας μέσων, όπως ενέργειες ανοικτής αγοράς (τραπεζικά ομόλογα και κρατικά ομόλογα) και η ρυθμιστική παρέμβαση (π. χ. καθορισμός ελάχιστων απαιτήσεων για αποθεματικά, προεξοφλητικά επιτόκια και διατραπεζικά επιτόκια) για τη διαχείριση του εφοδιασμού με τραπεζογραμμάτια και της ισοτιμίας έγινε κοινή μόνο σταδιακά μετά το 1993. Η τυπική αναμόρφωση του τραπεζικού τομέα είναι ουσιαστικά πλήρης αλλά η περαιτέρω αναδιάρθρωση είναι και αναγκαία και αναμενόμενη. Η κρατική συμμετοχή ανερχόταν σε 31,5% του τραπεζικού κεφαλαίου μέχρι το τέλος του 1995. Οι τράπεζες του εσωτερικού συγκέντρωναν το 91,5% των καταθέσεων περί τα τέλη του 1995 οι τράπεζες με κρατική συμμετοχή αντιστοιχούν γύρω στο 70% του συνόλου σε τραπεζικό επίπεδο. Οι τράπεζες απλώς εκπληρώνουν το ρόλο τους όσον αφορά την οικονομική διαμεσολάβηση σε περιορισμένο βαθμό ενώ επί του παρόντος ο τομέας αντιμετωπίζει προβλήματα. Πρώτον υφίστανται εξαιρετικά πολυάριθμες μικρές τράπεζες οι οποίες δεν είναι αποδοτικές, οπότε δεν είναι δυνατόν να επιβιώσουν ως έχουν. Κατά τη διάρκεια του 1996, ο ρυθμός με τον οποίο μ,εγεθύνονταν τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι τράπεζες αυξανόταν. Δεύτερον, είναι σημαντικός ο βαθμός στον οποίο υφίσταται ταυτόχρονη ή διασταυρούμενη ιδιοκτησία μεταξύ εταιρειών επενδύσεων και τραπεζών. Τέλος, το πρόβλημα τατν επισφαλών δανείων για τις τράπεζες, μολονότι βελτιώθηκε, εξακολουθεί να υφίσταται. Εξακολουθούν να υφίστανται ευρείες αποκλίσεις μεταξύ επιτοκίων χορηγήσεων και επιτοκίων καταθέσεων. Έτσι, επί του παρόντος, το τραπεζικό σύστημα δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί επαρκώς αποτελεσματικό ή ικανό να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό αλλά το σύστημα είναι σταθερό: το 80% των τραπεζικών δραστηριοτήτων συγκεντρώνεται στις τέσσερις κυριότερες τράπεζες κρατικής ιδιοκτησίας οι οποίες επί του παρόντος είναι σχετικά υγιείς. Λόγω των διαταραχών στον τομέα αυτό, η κυβέρνηση στρέφεται στην ιδιωτικοποίηση καθεμιάς από τις κύριες τέσσερις τράπεζες, καθεμιάς ξεχωριστά. Η κεφαλαιαγορά, και ειδικότερα το χρηματιστήριο της Πράγας, έχουν αναπτυχθεί μερικώς λόγω της μαζικής ιδιωτικοποίησης. Έχουν τεθεί τα βασικά νομοθετικά και θεσμικά πλαίσια. Το χρηματιστήριο της Πράγας αποτελεί το μεγαλύτερο στην περιφέρεια όσον αφορά τον αριθμό αξιόγραφων και το μέγεθος κεφαλαίου αλλά οι συναλλαγές δεν αυξάνονται ταχέως, πιθανόν λόγω του ότι η αγορά στερείται διαφάνειας. Το χρηματιστήριο δεν αποτελεί ακόμη σημαντικό τρόπο αύξησης χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις. Οι κεφαλαιαγορές έχουν δεχθεί από παρατηρητές και επενδυτές την επίκριση ότι ρυθμίζονται κατά τρόπο όχι ικανοποιητικό και χαρακτηρίζονται από μεγάλη πολυπλοκότητα. Σε ορισμένες εταιρείες επενδύσεων έχουν εντοπιστεί παράνομες δραστηριότητες. Επιπλέον, υφίστανται πολλές αγορές για την πραγματοποίηση συναλλαγών μετοχών και αξιόγραφων έτσι ώστε για ορισμένες μετοχές είναι δυνατόν να υφίστανται διάφορες τιμές. Σε απάντηση προς τις επικρίσεις αυτές, τον Ιούλιο του 1996 εισήχθησαν σημαντικές μεταβολές στους κανόνες του χρηματιστηρίου, με σκοπό την ενίσχυση της προστασίας των επενδυτών και τη διαφάνεια της αγοράς. Επίσης, το υπουργείο οικονομικών σκοπεύει να συγκροτήσει ανεξάρτητη επιτροπή 27 αξιόγραφων ώστε να βελτιωθούν η εποπτεία και η ρύθμιση των χρηματαγορών καθώς και κέντρο συμψηφισμού όπου θα συγκεντρώνεται η δραστηριότητα των πολλαπλών αγορών. Επίσης ο κρατικός οργανισμός χρηματιστηρίου πρότεινε την αντιμετώπιση του προβλήματος της διαφάνειας με αύξηση της δημοσίευσης οικονομικών αποτελεσμάτων και με τον περιορισμό του πλήθους των αγορών στις οποίες είναι δυνατόν να προσφέρονται ταυτόχρονα μετοχές. Η αγορά ασφαλειών παραμένει υποανάπτυκτη αλλά ο ανταγωνισμός αυξάνει. Οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη Κοινωνικοί δείκτες Ο πληθυσμός της Τσεχικής Δημοκρατίας ανέρχεται σε 10,3 εκατομμύρια. Ο πληθυσμός αυτός, όπως και σε πολλές χώρες, γηράσκει: ο αριθμός των γεννήσεων είναι χαμηλός και το προσδόκιμο επιβίωσης αυξάνεται. Το 60% περίπου του πληθυσμού είναι απασχολήσιμο από άποψη ηλικίας. Το φαινόμενο αυτό αναμένεται ότι θα αυξάνεται ελαφρά βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα καθώς αυξάνεται η ηλικία εξόδου από το επάγγελμα. Γενικά, ανέκαθεν υπήρχε ευρεία συναίνεση όσον αφορά μεταρρυθμίσεις και ήσαν ελαφρές οι κοινωνικές αναταραχές. Όμως, το 1996 και στις αρχές του 1997 στο δημόσιο τομέα πραγματοποιήθηκαν ορισμένες απεργίες. Το εργατικό δυναμικό είναι εξειδικευμένο και καταρτισμένο. Το 1995, το 35% των ανέργων είχε ολοκληρώσει τις δευτεροβάθμιες σπουδές, περιλαμβανόμενης της επαγγελματικής κατάρτισης. Επιπλέον, το 40% είχε δεχθεί πρακτική εξάσκηση ενώ ακόμη ένα 11% είχαν πανεπιστημιακή μόρφωση. Το εκπαιδευτικό σύστημα παράγει υψηλό ποσοστό αποφοίτων στους τομείς της επιστήμης και της τεχνικής. Περιφερειακές και κλαδικές διαφορές Οι διαφορές στις περιφέρειες της Τσεχικής Δημοκρατίας ήσαν παλαιότερα αρκετά ομοιογενείς αλλά, μετά τη "βελούδινη επανάσταση", άρχισε με αύξοντα αριθμό να εμφανίζεται ετερογένεια από άποψη ποσοστών ανεργίας, μισθών και πληθωρισμού. Η Πράγα αναπτύχθηκε ταχύτερα από κάθε άλλη περιοχή και η οικονομία της εμφανίζει σημεία υπερθέρμανσης: εξαιρετικά χαμηλή ανεργία και υψηλό και ανερχόμενο κόστος τόσο από άποψη αμοιβών εργασίας όσο και ενοικίων. Εν τω μεταξύ οι εξελίξεις σε άλλες περιφέρειες έχουν ευρέως εξαρτηθεί από την υφιστάμενη βιομηχανική βάση και από το κατά πόσον θα ήταν δυνατόν να επεκταθεί ο τουρισμός ή/και να αξιοποιηθεί η γειτνίαση προς τη Γερμανία και την Αυστρία καθώς και την πρωτεύουσα. Υπό το προηγούμενο καθεστώς υφίστατο υπερβολική βιομηχανική συγκέντρωση έτσι ώστε όχι μόνο υπήρχαν εξαιρετικά μεγάλου μεγέθους επιχειρήσεις αλλά, λόγω εξειδίκευσης, οι διάφορες περιοχές ήσαν ευαίσθητες σε μεταβολές όσον αφορά την πορεία της βιομηχανίας αυτής. Η Βόρειος Βοημία και η Νότιος Μοραβία αποτελούν τους κυρίους βιομηχανικούς πόλους. Η απασχόληση έχει σημειώσει ελαφρή μεταβολή, πράγμα που σημαίνει ότι εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά περιθώρια αναδιάρθρωσης που είναι δυνατόν να επιδιωχθεί. Παρόλ'αυτά, το Νοέμβριο του 1996 οι περιοχές αυτές είχαν την υψηλότερη ανεργία, 7,2% και 6% αντίστοιχα (σε σύγκριση προς την Πράγα - 0,4% - και τον εθνικό μέσο όρο - 3,3%). Οι νότιες περιοχές, αν και ουσιαστικά γεωργικές, έχουν 28 αναπτύξει σημαντικά τον τουρισμό τους και, κατά συνέπεια, έχουν διατηρήσει τα ποσοστά ανεργίας χαμηλά σε 2-3%. Ο σκοπός της περιφερειακής πολιτικής που βρίσκεται σε εξέλιξη θα είναι η αποκατάσταση των διαταραχών ισορροπίας και η διευκόλυνση της ανάπτυξης των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών. Επίσης στους στόχους θα περιλαμβάνεται η αύξηση της μεγέθυνσης με αποτροπή της υπερσυγκέντρωσης δραστηριοτήτων, περιορίζοντας έτσι τη συμφόρηση και τη ρύπανση. 2. 2 Η οικονομία υπό την προοπτική της προσχώρησης Εισαγωγή Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης, το 1993, καθόρισε τις προϋποθέσεις προσχώρησης που πρέπει να πληρούν οι συνδεόμενες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Τα οικονομικά κριτήρια είναι: • η ύπαρξη οικονομίας της αγοράς που να λειτουργεί • η ικανότητα αντιμετώπισης της πίεσης ανταγωνισμού και των δυνάμεων αγοράς στο πλαίσιο της Ένωσης. Τα κριτήρια αυτά διασυνδέονται. Πρώτον, η λειτουργική οικονομία αγοράς θα είναι καλύτερα ικανή να αντιμετωπίσει την ανταγωνιστική πίεση. Δεύτερον, στο πλαίσιο της προσχώρησης στην Ένωση ως μέλους, η λειτουργική αγορά είναι η εσωτερική αγορά. Χωρίς ένταξη στην εσωτερική αγορά, η προσχώρηση στην ΕΕ ως μέλος θα έχανε το οικονομικό της νόημα τόσο για την Τσεχική Δημοκρατία όσο και τους εταίρους της. Κατόπιν τούτου, η αποδοχή του κεκτημένου και ειδικότερα του κεκτημένου εσωτερικής αγοράς αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα για την υποψήφια χώρα, η οποία πρέπει να δεσμευθεί μόνιμα όσον αφορά τις οικονομικές της υποχρεώσεις ως μέλους. Η μη αναστρέψιμη αυτή δέσμευση είναι αναγκαία προκειμένου να υπάρχει η βεβαιότητα ότι κάθε μέρος της διευρυμένης αγοράς ΕΕ θα εξακολουθήσει να λειτουργεί με κοινούς κανόνες. Η ικανότητα συμπόρευσης προς το κεκτημένο έχει διάφορες διαστάσεις. Αφενός, η Τσεχική Δημοκρατία πρέπει να είναι ικανή να αναλαμβάνει τις οικονομικές υποχρεώσεις των κρατών μελών έτσι ώστε η ενιαία αγορά να λειτουργεί ομαλά και ορθά. Αφετέρου, η ικανότητα της Τσεχικής Δημοκρατίας να επωφελείται πλήρως από τις ανταγωνιστικές πιέσεις της εσωτερικής αγοράς απαιτεί ευνοϊκό οικονομικό περιβάλλον καθώς επίσης να διαθέτει η τσεχική οικονομία ευελιξία και επαρκές επίπεδο ανθρώπινου και φυσικού κεφαλαίου, ιδιαίτερα από άποψη υποδομής. Εφόσον δεν υπάρχουν τα ανωτέρω, οι ανταγωνιστικές πιέσεις είναι ενδεχόμενο ότι θα θεωρηθούν εξαιρετικά έντονες από ορισμένα τμήματα της κοινωνίας και θα αναπτυχθεί το αίτημα προστατευτικών μέτρων τα οποία, εφόσον εφαρμοστούν, θα υποσκάψουν την ενιαία αγορά. Η ικανότητα και η αποφασιστικότητα της υποψήφιας χώρας να υιοθετήσει και να αξιοποιήσει το κεκτημένο θα έχει κρίσιμη σημασία, δεδομένου ότι τα υπέρ και τα κατά της τάσης αυτής είναι δυνατόν να κατανέμονται ανομοιόμορφα χρονικά, σε βιομηχανικούς κλάδους και κοινωνικές ομάδες. Η ύπαρξη ευρείας βάσης συναίνεσης όσον αφορά τη φύση των μεταβολών της οικονομικής πολιτικής τις ιδιότητα ως μέλους της Ένωσης και επαρκές επίπεδο οποίες απαιτεί η 29 πραγματοποίησης οικονομικών μεταρρυθμίσεων υπέρ του συμφέροντος ομάδων πίεσης μειώνουν τον κίνδυνο να μην έχει κάποια χώρα την ικανότητα να διατηρήσει τις δεσμεύσεις της όσον αφορά τις οικονομικές της υποχρεώσεις ως μέλους. Στο επίπεδο των δημόσιων αρχών, η ιδιότητα του μέλους της Ένωσης απαιτεί διοικητική και νομοθετική ικανότητα για τη μεταφορά και την εφαρμογή του ευρέως φάσματος τεχνικής νομοθεσίας που απαιτείται για την άρση των εμποδίων στην ελευθερία διακίνησης εντός της Ένωσης ώστε να εξασφαλιστεί με τον τρόπο αυτό η λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Οι παράμετροι αυτές εξετάζονται σε επόμενα κεφάλαια. Σε επίπεδο συγκεκριμένων επιχειρήσεων, η επίπτωση της αποδοχής του κεκτημένου στην ανταγωνστικότητά τους εξαρτάται από την ικανότητα προσαρμογής τους να προσαρμοστούν στο νέο οικονομικό περιβάλλον. Η ύπαρξη λειτουργικής οικονομίας της αγοράς Η ύπαρξη οικονομίας αγοράς απαιτεί ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, που επιτυγχάνεται με την ελεύθερη δράση των δυνάμεων της αγοράς. Η οικονομία αγοράς είναι λειτουργική όταν το σύστημα δικαίου, περιλαμβανόμενης της ρύθμισης των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, υφίσταται και είναι δυνατόν να επιβληθεί. Η λειτουργία της οικονομίας αγοράς διευκολύνεται και βελτιώνεται με τη μακροοικονομική σταθερότητα και κάποιο βαθμό συναίνεσης όσον αφορά τα βασικά σημεία της οικονομικής πολιτικής. Ο ικανοποιητικά ανεπτυγμένος χρηματοδοτικός τομέας και η απουσία σημαντικών κωλυμάτων στην είσοδο και έξοδο στην αγορά συμβάλλουν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας με την οποία λειτουργεί η οικονομία. Το πλαίσιο λειτουργικής οικονομίας αγοράς υφίσταται ευρέως στην Τσεχική Δημοκρατία. Οι μηχανισμοί της αγοράς κυριαρχούν. Μόνον ολίγες διοικητικά ρυθμιζόμενες τιμές εξακολουθούν να υφίστανται ενώ το καθεστώς και οι συναλλαγές όσον αφορά το συνάλλαγμα έχουν ευρέως ελευθερωθεί. Η ιδιωτική ιδιοκτησία έχει επεκταθεί η και η διαδικασία ιδιωτικοποίησης έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και μόνο οι κύριες τράπεζες και κάπου 60 στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεις παραμένουν σε κρατική ιδιοκτησία. Επίσης έχουν ευρέως υιοθετηθεί τα νομικά και θεσμικά χαρακτηριστικά συστήματος αγοράς: τα δικαιώματα ιδιοκτησίας έχουν καλώς καθορισθεί έχει θεσπισθεί εμπορικός κώδικας συνοδευόμενος από νομοθεσία όσον αφορά τις συμβάσεις και τους καταναλωτές δεν υφίστανται σημαντικοί διοικητικοί έλεγχοι οι οποίοι παρακωλύουν την είσοδο στην αγορά ο τραπεζικός τομέας έχει υποστεί μεταρρύθμιση σε κάποιο βαθμό. Όμως, δεν είναι εμφανές ότι όλοι οι φορείς της αγοράς είναι ήδη επαρκώς ισχυροί ή πλήρως λειτουργικοί. Δύο βασικά παραδείγματα αποτελούν οι αγορές χρήματος και η κεφαλαιαγορά, που συνιστούν το βασικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης οικονομίας αγοράς καθώς και ο τομέας της δημόσιας διοίκησης. Στους τομείς αυτούς υπάρχει σαφής ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης. Η ρύθμιση των αγορών χρήματος η οποία μέχρι σήμερα έχει αποδειχθεί ανεπαρκής επί του παρόντος επανεξετάζεται. Ειδικότερα ο τραπεζικός τομέας δεν είναι ισχυρός και υφίσταται τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση που είναι αναγκαία προκειμένου να είναι σε θέση να εκπληρώσει αποτελεσματικά το διαμεσολαβητικό χρηματοδοτικό του ρόλο. Σχετική αδυναμία χαρακτηρίζει και τις φορολογικές υπηρεσίες. ' Ουσιαστική πρόοδος έχει πραγματοποιηθεί στη σταθεροποίηση της οικονομίας. Ο πληθωρισμός είναι μονοψήφιος, η ανεργία είναι εξαιρετικά χαμηλή και τα δημόσια οικονομικά υγιή. Το γεγονός αυτό έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη του συστήματος αγοράς, δεδομένου ότι δημιούργησε το αναγκαίο σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον προκειμένου οι συντελεστές να δράσουν με λογική βεβαιότητα. Η βάση 30 και η διατήρηση της ανάπτυξης φαίνεται υγιής. Όμως, το 1996 η οικονομική μεγέθυνση επιβραδύνθηκε, η ανεργία και ο πληθωρισμός κλιμακώθηκαν, τα δημόσια οικονομικά υπέστησαν κάποια πίεση ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ανήλθε σε υψηλά επίπεδα και τον Μάιο του 1997 εγκαταλείφθη η ζώνη διακύμανσης του συναλλάγματος. Δύο παράγοντες που αιτιολογούν την επιβράδυνση ήσαν η πτώση των εξαγωγών προς την Ένωση και η σφικτότερη νομισματική πολιτική. Η σημερινή κατάσταση υποδηλώνει δύο πράγματα. Πρώτον ότι η μακροοικονομική σταθερότητα δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί δεδομένη και, πιο συγκεκριμένα, ότι είναι δυνατόν να χρειασθεί να εξευρεθούν τρόποι συγκράτησης των καταναλωτικών δαπανών έτσι ώστε να περιορισθεί το μέγεθος του εμπορικού ελλείμματος. Δεύτερον, ότι για την επίτευξη πλέον μακροπρόθεσμης υγιούς ανάπτυξης, εξακολουθεί να απαιτείται περαιτέρω σημαντική αναδιάρθρα)ση σε επίπεδο επιχειρήσεων. Ένας δείκτης της επιτυχίας που σημείωσε η Τσεχική Δημοκρατία όσον αφορά την προσαρμογή και τη διαχείριση της οικονομικής ανάπτυξης κατά τα ολίγα πρώτα έτη της μετάβασης είναι ότι αποτελεί την πρώτη χώρα της Κεντρικής Ευρώπης η οποία κατέστη μέλος του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης το 1996. Κατά τους προσεχείς μήνες θα απαιτηθεί να αναληφθεί με σθένος δέσμευση όσον αφορά τη σταθεροποίηση και τη μεταρρύθμιση, προκειμένου να αξιοποιηθεί η πρόοδος που έχει πραγματοποιήσει η Τσεχική Δημοκρατία κατά τα τελευταία έτη. Επιπλέον, η ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση της ευρωπαϊκής συμφωνίας αναμένεται ότι θα βοηθήσει προκειμένου να εξασφαλιστεί η σχετικά ομαλή μετάβαση στην ιδιότητα μέλους της Ένωσης. Η ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων και των δυνάμεων της αγοράς Είναι δύσκολο, ολίγα έτη πριν υλοποιηθεί προοπτική της προσχώρησης ως μέλους και πριν η Τσεχική Δημοκρατία θεσπίσει και εφαρμόσει το μεγαλύτερο μέρος της κοινοτικής νομοθεσίας, να σχηματίσει κανείς οριστική άποψη όσον αφορά την ικανότητα της χώρας να τηρήσει το κριτήριο αυτό. Πάντως, είναι δυνατόν να προσδιορισθούν της Τσεχικής Δημοκρατίας τα οποία παρέχουν κάποιες ενδείξεις των ενδεχόμενων ικανοτήτων της να αντιμετωπίσει την ανταγωνιστική πίεση και τις δυνάμεις της αγοράς στο πλαίσιο της Ένωσης. της ανάπτυξης χαρακτηριστικά ορισμένα Προς το σκοπό αυτό απαιτείται σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο εντός του οποίου οι επιμέρους οικονομικοί παράγοντες είναι δυνατόν να λάβουν αποφάσεις σε κλίμα που να επιτρέπει λογικές δυνατότητες πρόβλεψης. Είναι αναγκαίο να υπάρχει επαρκές ποσοτικά ανθρώπινο και φυσικό κεφάλαιο, περιλαμβανόμενης της υποδομής, προκειμένου να σχηματιστεί το υπόβαθρο που θα επιτρέψει σε επιμέρους επιχειρήσεις να προσαρμοστούν ώστε να αντιμετωπίσουν αυξημένη ανταγωνιστική πίεση στην ενιαία αγορά. Οι επιχειρήσεις πρέπει να επενδύουν στη βελτίωση της απόδοσης τους έτσι ώστε αφενός να μπορούν να είναι ανταγωνιστικές στο εσωτερικό και αφετέρου να αξιοποιήσουν τις οικονομίες κλίμακας οι οποίες προκύπτουν λόγω της πρόσβασης στην ενιαία αγορά. Η δυνατότητα αυτή προσαρμογής θα είναι μεγαλύτερη όσο περισσότερες επιχειρήσεις έχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση επενδύσεων, όσο καλύτερη είναι η ποιότητα του προσωπικού τους και όσο επιτυχέστερα δράσουν από άποψη καινοτομίας. Επιπλέον, η οικονομία θα είναι τόσο περισσότερο ικανή να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους όσο πριν από την προσχώρηση μπορέσει να επιτύχει μεγαλύτερο βαθμό οικονομικής ένταξης στην Ένωση. Όσο περισσότερο ενταγμένη είναι ήδη κάποια χώρα στην Ένωση, τόσο ολιγότερη αναδιάρθρωση απαιτείται στη ιδιότητα της ως μέλους. Το επίπεδο οικονομικής ένταξης συνέχεια με την 31 σχετίζεται τόσο με τη σειρά όσο και την ποσότητα των αγαθών που αποτελούν το αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών με τα κράτη μέλη. Επίσης, τα άμεσα οφέλη από την πρόσβαση στην ενιαία αγορά είναι δυνατόν να είναι μεγαλύτερα σε τομείς στους οποίους εμφανίζεται σημαντική αναλογία μικρών επιχειρήσεων, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις αυτές πλήττονται σχετικά περισσότερο από κωλύματα στις εμπορικές συναλλαγές. ενταχθεί εμπορικά στην ΕΕ. Όντως, η τσεχική οικονομία Ένας δείκτης της ανταγωνιστικότητας της Τσεχικής Δημοκρατίας είναι ο βαθμός να έχει επαναπροσανατολίσει το εμπόριο της προς τη Δύση και ο σχετικός εμπορικός κύκλος εργασιών έχει αυξηθεί εξαιρετικά σημαντικά. Έτσι η οικονομία έχει ενταχθεί αρκετά στην Ένωση. Η Ένωση καλύπτει περίπου το 60% των εξαγωγών και των εισαγωγών προς την Τσεχική Δημοκρατία. Όμως, σήμερα οι εξαγωγές και οι εισαγωγές αυτές δεν αφορούν τις ίδιες κατηγορίες προϊόντων, πράγμα που αποτελεί ακόμη σαφέστερο δείκτη ανταγωνιστικότητας στην αγορά της ΕΕ. Η διάρθρωση του εμπορίου (όπου εμφανίζονται ολίγες κατηγορίες εμπορευμάτων) μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Γερμανίας, που είναι ο κύριος εμπορικός της εταίρος, αποτελεί σχετική ένδειξη και συνεπώς υποδηλώνει ότι η ένταξη έχει ακόμη κάποιο διάστημα να διανύσει. Δεδομένης της αύξησης των αμοιβών εργασίας, προκειμένου οι τσεχικές επιχειρήσεις να είναι ικανές να ανταγωνιστούν με τους ευρωπαίους παραγωγούς είναι αναγκαίες περαιτέρω διαρθρωτικές μεταβολές, αύξηση της παραγωγικότητας και βελτία)ση της ποιότητας. Αλλος δείκτης ανταγωνιστικότητας είναι η ικανότητα προσαρμογής των επιχειρήσεων σε μεταβαλλόμενες περιστάσεις καθώς και η ικανότητα των διοικητικών στελεχών να αναδιαρθρώσουν τις επιχειρήσεις και να υιοθετούν διεθνώς αποδεκτά πρότυπα και πρακτικές. Παραδείγματος χάρη, προκειμένου να τηρούνται οι τεχνικοί κανονισμοί όπως επιβάλλει το κεκτημένο, είναι δυνατόν οι ικανές να υιοθετήσουν σύγχρονες επιχειρήσεις να πρέπει να καταστούν τεχνολογίες. Μέχρι τώρα οι έμμεσες ενδείξεις αναδιάρθρωσης ήσαν μικτού χαρακτήρα. Οι χαμηλού επιπέδου διοικητικές ικανότητες στη βιομηχανία έχουν σημαντική αρνητική επίπτωση στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Κατά το παρελθόν το πλήθος μειώσεων θέσεων εργασίας ήταν σχετικά περιορισμένο, πράγμα που σημαίνει ότι είναι δυνατόν ακόμη να μην έχουν μεταβληθεί ορισμένες εργασιακές πρακτικές και ότι είναι δυνατόν να εξακολουθεί η απασχόληση υπεραρίθμων. Υπάρχουν ενδείξεις παραδείγματος χάρη από τη βιομηχανία χάλυβα, ότι, όσον αφορά το σημείο αυτό, επέρχονται μεταβολές αλλά σε άλλους τομείς, όπως οι σιδηρόδρομοι, η αντίσταση στις σχετικές μεταβολές είναι ισχυρή. Επιπλέον, λόγω του ότι η ιδιοκτησία ορισμένων επιχειρήσεων συχνά δεν χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, δεν υφίσταται κάποιος σαφής και μοναδικός φορέας όπου οι διοικούντες είναι υπεύθυνοι και υπόλογοι, οπότε οι διοικούντες αυτοί έχουν πάντοτε κίνητρα να προχωρήσουν σε αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων. Υφίσταται σημαντικός βαθμός ταυτόχρονης ιδιοκτησίας από τράπεζες και εταιρείες επενδύσεων που κατέχουν μετοχές σε επιχειρήσεις οι οποίες δανειοδοτούνται από τράπεζες. Οι τράπεζες έχουν χορηγήσει ορισμένα επισφαλή δάνεια τα οποία δεν έχουν ακυρωθεί λόγω των διασυνδέσεων με εταιρείες επενδύσεων. Επίσης, η αναδιάρθρωση επιχειρήσεων εξαρτάται από το επίπεδο επενδύσεων και την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια. Το μερίδιο των επενδύσεων στο ΑΕΠ είναι εξαιρετικά υψηλό, οι άμεσες ξένες επενδύσεις υπήρξαν σχετικά σημαντικές ενώ οι δαπάνες Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ ακολουθούν πορεία αύξουσα από το 1993 και έφθασαν σε 1,14% το 1995. Μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων έχει κατευθυνθεί προς έργα υποδομής και προς τον τραπεζικό τομέα, ενώ οι επενδύσεις στη μεταποίηση ήταν σχετικά χαμηλές. Υπάρχουν έμμεσες 32 ενδείξεις ότι το q)αιvόμεvo αυτό μεταβάλλεται: το ύψος της τραπεζικής δανειοδότησης προς επιγειοήσεις έχει σημειώσει αύξηση ενώ επιταχύνεται η αύξηση της παραγωγικότητας στη μεταποίηση. Είναι δυνατόν να αναμένεται η βελτίωση της πρόσβασης σε κεφάλαια ώστε η τσεχική βιομηχανία να βοηθηθεί να προσαρμοσθεί στις απαιτήσεις του κοινοτικού κεκτημένου. Το κόστος της προσαρμογής προς συνθήκες εντονότερου ανταγωνισμού εξαρτάται εν μέρει από το βαθμό συγκέντρωσης σε επίπεδο βιομηχανιών και επιχειρήσεων καθώς και από την κινητικότητα όσον αφορά την εργασία. Στην Τσεχική Δημοκρατία η βιομηχανική παραγωγή παρουσιάζει σε αρκετό βαθμό συγκέντρωση στην παραγωγή μετάλλων αλλά ο διαχωρισμός σημειώνει αύξηση και η συγκέντρωση δραστηριοτήτων αμβλύνεται. Όμως, λόγω ελλείψεων στον τομέα της στέγασης, η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Ο τομέας της γεωργίας παραμένει σχετικά χαμηλά από άποψη μεριδίου στο ΑΕΠ. Όμως, ενόψει της προσχώρησης, είναι αναγκαίος εκσυγχρονισμός σε σημαντικό βαθμό, θα ήταν δυνατόν να αποδειχθούν αναγκαίες λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές προσαρμογές τιμών που θα εξαρτηθούν από τις τάσεις των τιμών τόσο στην ίδια τη χώρα όσο και στην ΕΕ καθώς και από τις εξελίξεις που θα σημειωθούν όσον αφορά τις πραγματικές ισοτιμίες. Επί του παρόντος, ο τραπε£ικός τομέας δεν είναι ανταγωνιστικός ούτε ισχυρός. Στον τομέα αυτό έχει επέλθει μεταρρύθμιση αλλά εκεί κυριαρχούν τέσσερις μεγάλες τράπεζες, οι οποίες εξακολουθούν μερικά να παραμένουν υπό κρατική ιδιοκτησία. Παράλληλα εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλο πλήθος μη βιώσιμων μικρών τραπεζών. Στη διάρκεια του 1996 οι αδυναμίες του τραπεζικού τομέα ήλθαν στην επιφάνεια όταν ορισμένες τράπεζες έκλεισαν. Τα κύρια προβλήματα στον τομέα αυτόν είναι η ύπαρξη επισφαλών δανείων, η έλλειψη ανταγωνιστικότητας, η απουσία διαφάνειας και η παράλληλη ιδιοκτησία από τράπεζες και εταιρείες επενδύσεων και, τέλος, η ανεπάρκεια κεφαλαίων. Το κράτος ενδεχομένως πρέπει να επέμβει για την επίλυση του προβλήματος των επισφαλών δανείων για ορισμένες τράπεζες. Προκειμένου ο τομέας να αναπτυχθεί, απαιτείται συνένωση τραπεζών και περαιτέρω βελτίωση της ακολουθούμενης τραπεζικής πρακτικής όσον αφορά τις χορηγήσεις. Η πρόοδος στον τομέα αυτό είναι ουσιαστική προκειμένου η τσεχική οικονομία να επιτύχει την απαιτούμενη για την ευρωπαϊκή αγορά ανταγωνιστικότητα. Προοπτικές και προτεραιότητες έλλειμμα, Τα βασικά θέματα πολιτικής που βρίσκονται σήμερα υπό συζήτηση αφορούν το εμπορικό την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων και την αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα. Στη βάση των ανωτέρω συναντώνται ορισμένα βασικά προβλήματα τα οποία θα χρειαστεί να αντιμετωπιστούν μεσοπρόθεσμα. τον πληθωρισμό, ισοτιμίες, τις Η ύπαρξη εμπορικού ελλείμματος είναι σύνηθες χαρακτηριστικό για ταχέως αναπτυσσόμενη οικονομία. Δεν υφίστανται λόγοι ανησυχίας, εφόσον τα ελλείμματα οφείλονται σε παραγωγικές επενδύσεις και χρηματοδοτούνται από μακροπρόθεσμες κεφαλαιακές εισροές. Όμως, μεγάλες παραμένουσες διαφορές στο ισοζύγιο πληρωμών δείχνουν ότι υφίστανται προβλήματα ουσιαστικότερα. Οι εισαγωγές εξακολουθούν ευρέως να αποτελούνται από κεφαλαιουχικά αγαθά αλλά οι εισαγωγές καταναλωτικών προϊόντων αυξάνονται ταχέως. Κατόπιν τούτου, το πρόβλημα είναι ενδεχόμενο ότι σχετίζεται με τον εξαιρετικά χαμηλό ρυθμό, αποταμιεύσεως στο εσωτερικό - παρά την υψηλή αύξηση του εισοδήματος λόγω μισθών και για άλλους λόγους - δηλαδή με την εξαιρετικά υψηλή τάση μάλλον προς κατανάλωση παρά προς αποταμίευση. 33 ι Ο πληθωρισμός έχει επανέλθει σε μονοψήφιους αριθμούς αλλά το 1996 έπαυσε να μειώνεται. Οι δύο πηγές πληθωριστικής πίεσης συνίστανται στην ταχεία μισθολογική αύξηση και στην έντονη εσωτερική ζήτηση ενώ η πρόσφατη υποτίμηση της τσεχικής κορόνας είναι πιθανό ότι θα επιδεινώσει την κατάσταση. Καθώς θα υπάρξει περαιτέρω ελευθέρωση τιμών και απορρύθμιση που θα δώσουν ώθηση στον πληθωρισμό κατά το προσεχές μέλλον, απαιτούνται ορισμένες εξαιρετικά σθεναρές ενέργειες προκειμένου να συγκρατηθούν οι υφιστάμενες πιέσεις. Η αγορά εργασίας εμφανώς παρουσιάζει μεγάλη δυσκαμψία. Αυτό είναι δυνατόν να οφείλεται μερικώς στην άδηλη ανεργία καθώς και στο γεγονός ότι η πρόσβαση σε θέσεις εργασίας είναι δαπανηρή λόγω του ότι είναι περιορισμένες οι υπηρεσίες πληροφόρησης για σχετικά θέματα. Εξάλλου, η αύξηση της παραγωγικότητας δεν ήταν τόσο υψηλή όσο θα ανέμενε κανείς με τόσο χαμηλή ανεργία. Είναι αναγκαία η πλήρης απάλειψη της απασχόλησης υπεραρίθμων και η πραγματοποίηση επενδύσεων σε τεχνολογίες μείωσης των απαιτήσεων σε εργασία. Οι επενδύσεις αυτές είναι περισσότερο πιθανόν ότι θα λάβουν χώρα όταν τα πραγματικά επιτόκια μειωθούν και καταστεί λιγότερο περιορισμένος ο τραπεζικός δανεισμός. Το τελευταίο αυτό σημείο θα απαιτήσει καλύτερη αξιολόγηση επιπτώσεων και διαφανέστερες επικινδυνότητας. Παράλληλα απαιτεί κεφαλαιαγορές οι οποίες επί του παρόντος δεν αποτελούν πηγή χρηματοδότησης για επιχειρήσεις που, τώρα, είναι υποχρεωμένες να στρέφονται στον τραπεζικό τομέα για δανεισμό. ισχυρότερες και Επί του παρόντος εξέχουσα θέση στην ιεράρχηση κατέχουν η ιδιωτικοποίηση και η μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα. Οι πρόσφατες δυσχέρειες οφείλονται ευρέως στην ανεπαρκή νομοθεσία και εποπτεία, στις αλυσιτελείς πρακτικές και στην ιδιοκτησία μεταξύ εταιρειών επενδύσεων και τραπεζών. Στον ταυτόχρονη τραπεζικό τομέα η εκκαθάριση της κατάστασης έχει ουσιώδη σημασία. Τα μέσα νομισματικής και φορολογικής πολιτικής έχουν μετασχηματισθεί ώστε να καταστούν περισσότερο συμβατά προς το σύστημα της αγοράς. Μέχρι πρόσφατα τα μέσα αυτά επετύγχαναν τους στόχους τους: σταθερό νόμισμα, ισοσκελισμένος προϋπολογισμός και μείωση των κρατικών δαπανών ως μέρους του ΑΕΠ. Τα δημόσια οικονομικά υπέστησαν μεταρρύθμιση κατά τα δυτικά πρότυπα. Παραδείγματος χάρη, εισήχθησαν ο ΦΠΑ και ο φόρος εισοδήματος. Όμως, η είσπραξη των φόρων θα μπορούσε να ενισχυθεί ενώ στα ταμεία συνταξιοδότησης και κοινωνικής ασφάλισης, υφίστανται αύξοντα ελλείμματα τα οποία θα προκαλέσουν προβλήματα μεσοπρόθεσμα. Μέχρι σήμερα, οι οικονομικές πολιτικές στην Τσεχική Δημοκρατία δεν έχουν κατευθυνθεί από κάποια καλώς επεξεργασμένη μεσοπρόθεσμη στρατηγική. Έχουν τεθεί ορισμένες κατευθυντήριες αρχές πολιτικής. Πρώτον, επίτευξη "νομισματικής σταθερότητας": η Κεντρική Τράπεζα έχει την ευθύνη να εξασφαλίζει χαμηλό πληθωρισμό και σταθερές ισοτιμίες. Δεύτερον, μείωση του μεγέθους του κράτους και σύνταξη ισοσκελισμένου προϋπολογισμού. Τρίτον δημιουργία οικονομίας αγοράς μέσω της ιδιωτικοποίησης κρατικών περιουσιακών στοιχείων και της ελευθέρωσης οικονομικών σχέσεων. Η ικανότητα της κυβέρνησης να υλοποιήσει τις στρατηγικές και να διατηρήσει αξιόπιστη πολιτική είναι λιγότερο βέβαιη σε σχέση με την περίοδο πριν από τις εκλογές του Ιουνίου 1996. Κατόπιν τούτου, είναι δυνατόν ότι η δράση σε επίπεδο νομοθετικό και εκτελεστικό θα προχωρήσει με βραδύτερο ρυθμό. Οι οικονομικές πολιτικές πρέπει πλέον να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση σε μικροοικονομικά μέτρα. Είναι δυνατόν να απαιτηθεί μακρύτερο χρονικό διάστημα μέχρις ότου γίνει αισθητή η επίδραση των μέτρων αυτών τα οποία όμως έχουν 34 κεφαλαιώδη σημασία προκειμένου να διατηρηθεί η σταθερότητα και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα. 2. 3 Γενική εκτίμηση Η Τσεχική Δημοκρατία μπορεί να θεωρηθεί ως οικονομία της αγοράς που λειτουργεί. Οι μηχανισμοί της αγοράς λειτουργούν ευρέως ενώ ο ρόλος του κράτους στην οικονομία έχει πλήρως μεταβληθεί. Η σταθεροποίηση της οικονομίας έχει προχωρήσει με σημαντική επιτυχία. Το ποσοστό ανεργίας είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Ωστόσο, όπως δείχνει η πρόσφατη εμφάνιση μακροοικονομικών ανισορροπιών, είναι αναγκαία περαιτέρω πρόοδος κατά τα προσεχή έτη, ιδίως όσον αφορά τη βελτίωση της διαχείρισης των επιχειρήσεων και την ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η Τσεχική Δημοκρατία αναμένεται να καταστεί ικανή να αντεπεξέλθει στην ανταγωνιστική πίεση και τις δυνάμεις της αγοράς στην Ένωση μεσοπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιταχυνθούν οι αλλαγές σε επίπεδο επιχειρήσεων. Η χώρα διαθέτει το πλεονέκτημα εξειδικευμένου και ικανού εργατικού δυναμικού ενώ η υποδομή είναι σχετικά ικανοποιητική. Οι επενδύσεις στην οικονομία ήσαν υψηλές τα τελευταία έτη, με εξίσου σημαντική αύξηση των άμεσων ξένων επενδύσεων. Η χώρα επαναπροσανατόλισε επιτυχώς τις εμπ;ορικές της συναλλαγές προς τη Δύση. Όμως, παρά το γεγονός ότι η ποιότητα των εξαγόμενοι προϊόντων βελτιο')νεται, η προστιθέμενη αξία τους παραμένει χαμηλή. Ο τραπεζικός τομέας κυριαρχείται από ολίγες, μερικώς κρατικής ιδιοκτησίας τράπεζες και η ανταγωνιστική του θέση δεν είναι ισχυρή. Η κύρια πρόκληση για την Τσεχική Δημοκρατία είναι η επίσπευση της αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων προκειμένου να βελτιωθούν οι μεσοπρόθεσμες επιδόσεις της οικονομίας και να μειωθούν τα εξαπερικά ελλείμματα. 35 3. Ικανότητα ανάληψης των υποχρεώσεων του μέλους Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης συμπεριέλαβε μεταξύ των κριτηρίων για την προσχώρηση "την ικανότητα των υποψηφίων να αναλάβουν τις υποχρεώσεις του μέλους, μεταξύ των οποίων και την υιοθέτηση των στόχων της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης". Όταν υπέβαλε την αίτηση της για προσχώρηση στην Ένωση βάσει της συνθήκης, η Τσεχική Δημοκρατία αποδέχθηκε ανεπιφύλακτα τους βασικούς στόχους της Ένοχτης, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών και των μέσων. Το παρόν κεφάλαιο εξετάζει την ικανότητα της Τσεχικής Δημοκρατίας να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους - δηλαδή να υιοθετήσει το νομικό και θεσμικό πλαίσιο, γνωστό ως κεκτημένο, μέσω του οποίου η Ένωση επιδιώκει την επίτευξη των στόχων της. Με την ανάπτυξη της Ένωσης, το κεκτημένο έγινε προοδευτικά επαχθέστερο και αποτελεί μεγαλύτερη πρόκληση για τις μελλοντικές προσχωρήσεις από ό,τι κατά το παρελθόν. Η ικανότητα της Τσεχικής Δημοκρατίας να εφαρμόσει το κεκτημένο αποτελεί βασική προϋπόθεση της ικανότητας της να λειτουργήσει επιτυχώς στο πλαίσιο της Ένωσης. Τα κεφάλαια που ακολουθούν εξετάζουν για κάθε έναν από τους κύριους τομείς δραστηριοτήτων της Ένωσης, την τρέχουσα κατάσταση και τις προοπτικές της Τσεχικής Δημοκρατίας. Εναρκτήριο σημείο της περιγραφής και της ανάλυσης αποτελεί συνοπτική περιγραφή του κεκτημένου, με αναφορά, εφόσον χρειάζεται, των διατάξεων της ευρωπαϊκής συμφωνίας και του Λευκού Βιβλίου. Τέλος, για κάθε τομέα δραστηριοτήτων παρατίθεται σύντομη αξιολόγηση της ικανότητας της Τσεχικής Δημοκρατίας να αναλάβει μεσοπρόθεσμα τις υποχρεώσεις του μέλους. 3. 1 Εσωτερική αγορά χωρίς σύνορα Η ενιαία αγορά της Ένωσης ορίζεται από το άρθρο 7Α της συνθήκης ως χώρος χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορεύματος, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Η ενιαία αγορά, επίκεντρο της διαδικασίας κοινοτικής ολοκλήρωσης, εδράζεται σε ανοικτή οικονομία αγοράς όπου απαιτείται να διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο ο ανταγωνισμός και η οικονομική και κοινωνική συνοχή. Η αποτελεσματική εφαρμογή των ελευθεριών που περιλαμβάνονται στη συνθήκη προϋποθέτει όχι μόνο την τήρηση σημαντικών αρχών όπως, π. χ. , της μη διακριτικής μεταχείρισης ή της αμοιβαίας αναγνώρισης των εθνικών κανόνων -όπως οι αρχές αυτές ερμηνεύονται στη νομολογία του Δικαστηρίου - αλλά και την ταυτόχρονη και αποτελεσματική εφαρμογή συνόλου ειδικών κοινών διατάξεων. Οι εν λόγω κοινές διατάξεις προορίζονται ιδίως να διασφαλίσουν μεταξύ άλλων, την ασφάλεια, τη δημόσια υγεία, την προστασία του περιβάλλοντος και των καταναλωτών, τη διατήρηση της εμπιστοσύνης του κοινού στον τομέα των υπηρεσιών και τη διασφάλιση του κατάλληλου προσδιορισμού προσόντων που πρέπει να διαθέτουν τα άτομα που ασκούν ορισμένα ειδικά επαγγέλματα καθώς και, ενδεχομένως, να δημιουργούν ή να συντονίζουν ορισμένους κανονιστικούς και εποπτικούς μηχανισμούς, δεδομένου ότι όλοι οι έλεγχοι και οι συστηματικές επαληθεύσεις που απαιτούνται για τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής των κανόνων διενεργούνται στο εσωτερικό της αγοράς και όχι κατά τη διέλευση των συνόρων. Η κοινοτική νομοθεσία χρειάζεται να ενσωματωτεί αποτελεσματικά στην εθνική νομοθεσία αλλά και να εφαρμόζεται ορθά σε εθνικό επίπεδο από τους κατάλληλους διοικητικούς και δικαστικούς μηχανισμούς των κρατών μελών καθώς και να τηρηθεί από τις επιχειρήσεις. Η προϋπόθεση αυτή είναι αναγκαία ώστε να καταστεί δυνατή η εδραίωση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης που απαιτείται για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. 36 Το παρόν κεφάλαιο πρέπει, μεταξύ άλλων, να συνδυαστεί με τα κεφάλαια που αφορούν την κοινωνική πολιτική, το περιβάλλον, την προστασία των καταναλωτών και τις τομεακές πολιτικές. Οι τέσσερις ελευθερίες Η υιοθέτηση του κεκτημένου από τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες βασίζεται σε προσέγγιση σταδιακή : Η συμφωνία σύνδεσης μεταξύ της Κοινότητας, των κρατών μελών της και της Τσεχικής Δημοκρατίας υπεγράφη το 1995 και έχει κυρωθεί. Όσον αφορά τις τέσσερις ελευθερίες και την προσέγγιση των νομοθεσιών, η συμφωνία βασικά προβλέπει την εφαρμογή, αμέσως ή προοδευτικά, ορισμένων υποχρεώσεων, αμοιβαίων ή όχι, σχετικά κυρίως με το δικαίωμα της εγκατάστασης, την εθνική μεταχείριση, τις ελεύθερες συναλλαγές, τους τομείς πνευματικής ιδιοκτησίας και τις κρατικές προμήθειες. Οι κατευθυντήριες γραμμές που περιέχει το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής του 1995 (COM (95) 163 τελικό) προορίζονταν για να βοηθηθούν οι υποψήφιες χώρες να προετοιμαστούν για την ένταξη τους στην ενιαία αγορά, πραγματοποιεί στενότερο καθορισμό των σχετικών νομοθεσιών. Περιλαμβάνει θέματα και "μέτρα-κλειδιά" που έχουν άμεσες επιπτώσεις στην ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων και παρουσιάζει τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την εφαρμογή τους, συμπεριλαμβανομένων των νομικών και οργανωτικών μηχανισμών. Μελετά είκοσι τρεις τομείς της κοινοτικής δραστηριότητας, κατανέμοντας τα σχετικά μέτρα σε δύο στάδια, ανάλογα με το βαθμό προτεραιότητας τους και καθορίζει πρόγραμμα εργασίας για την προενταξιακή περίοδο. Το γραφείο τεχνικής βοήθειας και ανταλλαγής πληροφοριών (ΤΑΙΕΧ) ιδρύθηκε με σκοπό την παροχή συμπληρωματικής και συγκεκριμένης τεχνικής βοήθειας στους τομείς της νομοθεσίας που καλύπτει το Λευκό Βιβλίο. Πρόσφατα από την εν λόγω υπηρεσία δημιουργήθηκε βάση νομικών δεδομένων. Η προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση προϋποθέτει την εκ μέρους των υποψηφίων χωρών μεταφορά στην εθνική νομοθεσία και εφαρμογή του συνόλου του κεκτημένου. Είναι σκόπιμο να υπογραμμιστεί σχετικά ότι το σχέδιο δράσης για την εσωτερική αγορά που υποβλήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Αμστερνταμ προβλέπει τις αναγκαίες πρωταρχικής σημασίας δράσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς της Ευρώπης των 15, λαμβανομένης υπόψη της καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος. Το γεγονός αυτό θα απαιτήσει υποχρεωτικά εξέλιξη του κεκτημένου. Γενικό πλαίσιο Οι επιχειρήσεις επιβάλλεται να είναι σε θέση να ασκούν τις δραστηριότητες τους βάσει κοινών κανόνων ανεξάρτητα από τον τομέα δραστηριοτήτων τους. Οι εν λόγω κοινοί κανόνες είναι σημαντικοί διότι καθορίζουν το γενικό πλαίσιο λειτουργίας των οικονομιών και συνεπώς τους γενικούς όρους ανταγωνισμού. Στον τομέα αυτό περιλαμβάνονται, εκτός από τους κανόνες ανταγωνισμού (επιχειρήσεις και δημόσιες ενισχύσεις) και οι φορολογικές διατάξεις που εξετάζονται σε άλλα τμήματα της γνώμης, το άνοιγμα των για την εκτέλεση εργασιών, τις προμήθειες και την παροχή κρατικών προμηθειών υπηρεσιών, ιδιοκτησία κανόνων (συμπεριλαμβανομένου του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας), η εναρμόνιση των κανόνων για το εταιρικό δίκαιο και το λογιστικό δίκαιο, η προστασία των προσωπικών δεδομένων καθώς και η μεταβίβαση των διώξεων και η αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων (συμβάσεις άρθρου 220). πνευματική εναρμόνιση των την για η Συνοπτική περιγραφή Οι ποομήθειεα του δημοσίου διέπονται από νόμο του 1994 που τέθηκε σε εφαρμογή το 1996. Η Υπηρεσία Προστασίας Ανταγωνισμού, ανεξάρτητος οργανισμός, έχει επιφορτιστεί με την εποπτεία της πολιτικής κρατικών προμηθειών. 37 Στον τομέα της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής και βιομηγανικής ιδιοκτησίας, η Τσεχική Δημοκρατία εξέδωσε το 1990 νέο νόμο για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, το 1995 νέο νόμο για τα εμπορικά σήματα ενώ το 1996 επήλθαν ελαφρές τροποποιήσεις στο νόμο περί copyright. Η χώρα συμμετέχει σε όλες τις συμβάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 67 της ευρωπαϊκής συμφωνίας και έχει υποβάλει αίτηση προσχώρησης στη συμφωνία του Μονάχου του 1973. Η Τσεχική Δημοκρατία αποτελεί μέλος της συμφωνίας για τα συναφή με το εμπόριο δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (TRIPs). Το εταιρικό δίκαιο διέπεται κατά κύριο λόγο από τον εμπορικό κώδικα, όπως αυτός τροποποιήθηκε τελευταία την 1η Ιουλίου 1996, μετά τον οποίο επήλθε προσέγγιση προς πρώτη και δεύτερη οδηγία. Με βάση την τσεχική νομοθεσία, αναγνωρίζονται διάφοροι τύποι επιχειρήσεων, περιλαμβανόμενων δημόσιων και ιδιωτικών εταιρειών περιορισμένης ευθύνης. Ήδη έχουν εγγραφεί περίπου 115. 000 εταιρείες οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να εκδίδουν μετοχές ενώ η πρόσφατη νομοθεσία βελτιώνει την προστασία των μετόχων. Η νομοθεσία καθορίζει τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις. Υφίσταται βασικό επίπεδο προστασίας για τους πιστωτές. Τα δικαστήρια τηρούν μητρώο επιχειρήσεων όπου περιέχονται όλες οι πληροφορίες οι σχετικές με κάθε επιχείρηση και στο οποίο η πρόσβαση είναι ελεύθερη. Ο νόμος περί λογιστικής του 1991 ευθυγραμμίζει την τσεχική νομοθεσία όσον αφορά τη λογιστική προς την 4η οδηγία. Δεν υφίστανται λογιστικά πρότυπα ενώ οι διαδικασίες καθορίζονται από το Υπουργείο Οικονομικών. Η Ένωση Δογιστών εκδίδει συστάσεις μεθοδολογίας. Κανόνες όσον αφορά τους ενοποιημένους λογαριασμούς δίδονται σε ανακοινώσεις του υπουργείου. Το δικαίωμα προστασίας προσωπικών δεδομένων περιέχεται στο Κεφάλαιο περί θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών και διασφαλίζεται με τη νομοθετική πράξη 256/1992 σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων καθώς και από διάφορες κατά τομέα πράξεις. Δεν υφίσταται ανεξάρτητος φορέας ελέγχου για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η τσεχική νομοθεσία για τις προμήθειες ακολούθησε σε σημαντικό βαθμό πορεία προς την κατεύθυνση του κεκτημένου. Στην τσεχική νομοθεσία έχουν ενσωματωθεί οι περισσότερες από τις οδηγίες του Αευκού Βιβλίου. Όμως οι ίδιες οι τσεχικές αρχές παραδέχονται ότι δεν υφίσταται ακόμη πλήρης συμμόρφωση. Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση των διαδικασιών δημοπράτησης, στον τομέα των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας - οι οποίες δεν καλύπτονται ακόμη από τη νομοθεσία - και στην ύπαρξη προτιμήσεων και ορισμένων άλλων διακριτικών μέτρων όσον αφορά μη εγκατεστημένους στη χώρα. Έχουν καταβληθεί σοβαρές προσπάθειες προκειμένου η νομοθεσία περί κρατικών προμηθειών να ευθυγραμμισθεί προς το κεκτημένο. Μολονότι γενικά η ποιότητα της τσεχικής νομοθεσίας είναι καλή, εξακολουθούν να υφίστανται ορισμένα κενά. Ειδικότερα, θα ήταν αναγκαία η επέκταση της εφαρμογής της νομοθεσίας σε όλους τους τομείς κοινής ωφέλειας (ύδρευση, ενέργεια, μεταφορές και τηλεπικοινωνίες). Επί του παρόντος, η Τσεχική Δημοκρατία διατηρεί σύστημα εσωτερικών προτιμήσεων οι οποίες επιτρέπονται από την ευρωπαϊκή συμφωνία. Επιχειρήσεις εγκατεστημένες στην ΕΕ έχουν ίση πρόσβαση μόνο μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου της καθοριζόμενης στην ευρωπαϊκή συμφωνία. Η Υπηρεσία προστασίας οικονομικού ανταγωνισμού φαίνεται ότι πληροί την απαίτηση να αποτελεί υποδομή για την ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας. Αν και είναι εξαιρετικά ενωρίς προκειμένου να κριθεί επαρκώς η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών κρατικών προμηθειών στην πράξη, φαίνεται ότι το σύστημα ένδικων μέσων είναι ταχύ και αποτελεσματικό και ότι συμβαδίζει προς τις περισσότερες απαιτήσεις των οδηγιών. Περαιτέρω τροποποιήσεις της νομοθετικής πράξης περί κρατικών προμηθειών αναμένεται ότι θα τεθούν σε εφαρμογή κατά το χρονικό διάστημα 1998-2000 ώστε να επιτευχθεί 38 πλήρης εναρονιση στον τομέα των κρατικών προμηθειών μέχρι την να έχει ημερομηνία προσχώρησης. Ικανοποιητική πρόοδος έχει πραγματοποιηθεί στην προσαρμογή της νομοθεσίας όσον αφορά τα δικαιώματα βιομηνανικής ιδιοκτησίας (διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εμπορικά σήματα, σχέδια). Όσον αφορά τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (copyrights και συγγενή δικαιώματα) πρέπει να αντιμετωπιστούν σημαντικά κενά (για προγράμματα υπολογιστών, δικαιώματα μίσθωσης και διανομής και διάρκεια προστασίας copyright). Ο υφιστάμενος νόμος για τις ευρεισιτεχνίες προβλέπεται ότι θα αναθεωρηθεί προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης συμβατότητα του προς τη Σύμβαση του Μονάχου. Ταυτοχρόνου η Τσεχική Δημοκρατία σκοπεύει να εισαγάγει το ΣΠΠ (SPC - Συμπληρωματικό πιστοποιητικό προστασίας) για τα φαρμακευτικά προϊόντα. Η επιβολή στις μεθοριακές περιοχές θα τεθεί σε εηχχρμογή μέχρι την 1. 1. 1998. Σημαντική παραμένει η πειρατεία. Αξιόλογες προσπάθειες έχουν καταβληθεί προκειμένου να εξασφαλιστεί η δέουσα επιβολή της νομοθεσίας για τη βιομηχανική ιδιοκτησία. Όσον αφορά το εταιρικό δίκαιο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν παρασχεθεί από την Τσεχική Δημοκρατία, την 1η Ιουλίου 1996 τροποποιήθηκε ο εμπορικός κώδικας προκειμένου να ευθυγραμμισθεί ουσιαστικά προς την πρώτη και τη δεύτερη οδηγία, αν και εξακολουθούν να πρέπει να πληρωθούν ορισμένα κενά, όπως παραδείγματος χάρη όσον αφορά την προστασία των πιστωτών. Εννοείται ότι η δωδέκατη οδηγία έχει μεταφερθεί στην τσεχική νομοθεσία αλλά δεν υφίσταται ακόμη πλήρης συμβατότητα προς την τρίτη και ενδέκατη οδηγία. Όσον αφορά τη λογιστική, ο νόμος του 1991 ήδη έχει διανύσει σημαντική απόσταση προς την ευθυγράμμιση με την τέταρτη οδηγία ενώ τροποποιήσεις της νομοθεσίας οι οποίες θα τεθούν σε εφαρμογή την 1. 1. 1999 αναμένεται ότι θα έχουν ως αποτέλεσμα την πλήρη συμμόρφωση. Τροποποιήσεις της νομοθεσίας όσον αφορά την εξέλεγξη κατ ' εφαρμογή της όγδοης οδηγίας θα τεθούν σε εφαρμογή στις 1. 1. 1998. Έχουν διαπιστωθεί ορισμένα προβλήματα μεταβατικού χαρακτήρα όσον αφορά την εφαρμογή νέων κανόνων. Εδώ περιλαμβάνεται και η έλλειψη εξειδικευμένων λογιστών και εξελεγκτών, το πρόβλημα όμως αυτό είναι δυνατό να επιλυθεί μεσοπρόθεσμα. Οι τσεχικές αρχές αναγνωρίζουν ότι η τσεχική νομοθεσία δεν έχει ακόμη συμμορφωθεί επαρκώς προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα όσον αφορά την προστασία δεδομένων. Η Τσεχική Δημοκρατία εξακολουθεί να μην αποτελεί μέρος της σύμβασης αριθ. 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης. Για την επιτήρηση της εφαρμογής της νομοθεσίας και για την επιβολή κυρώσεων σε πρόσωπα που χρησιμοποιούν παράνομα τα δεδομένα είναι αναγκαία η συγκρότηση ανεξάρτητου φορέα. Όσον αφορά την αστική νομοθεσία, η Τσεχική Δημοκρατία εκλήθη πρόσφατα από τα κράτη που αποτελούν μέρη της Σύμβασης του Αουγκάνο σχετικά με τη νομολογία και την επιβολή δικαστικών αποφάσεων για εμπορικά θέματα να προσχωρήσει στην εν λόγω σύμβαση. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ικανοποιητική ένδειξη εμπιστοσύνης στο σύστημα δικαίου της Τσεχικής Δημοκρατίας. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία έχει ήδη λάβει υπόψη της τις περισσότερες σημαντικές οδηγίες για τους τομείς που περιγράφονται ανωτέρω. Η εφαρμογή των διατάξεων της ευρωπαϊκής συμφωνίας και της Αευκής Βίβλου που καλύπτουν τους τομείς που εξετάσθηκαν ήταν γενικά ικανοποιητική. Απαιτείται περαιτέρω εργασία ιδιαίτερα στον τομέα των κρατικών προμηθεκσν, της προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας και των μηχανισμών εφαρμογής όσον αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Σε χαμηλότερο βαθμό προσπάθειες απαιτούνται στον τομέα του εταιρικού δικαίου και του δικαίου της 39 λογιστικής προκειμένου η Τσεχική Δημοκρατία να ευθυγραμμιστεί πλήρως προς τη νομοθεσία της ΕΕ. Σε όλους αυτούς τους τομείς, αν υποτεθεί ότι η εναρμόνιση συνεχισθεί όπως επί του παρόντος, δεν θα υπάρξουν σημαντικές δυσκολίες προσέγγισης μεσοπρόθεσμα. Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων Η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων υποθέτει την εξαφάνιση μέτρων τα οποία αφορούν περιορισμούς στις συναλλαγές, δηλαδή όχι μόνο των δασμών και των ποσοτικών περιορισμών στις συναλλαγές αλλά και όλα τα μέτρα ισοδύναμου αποτελέσματος, δηλαδή τα μέτρα τα οποία, εφαρμοζόμενα κατά τρόπο διακριτικό ή όχι στα εθνικά ή στα εισαγόμενα προϊόντα έχουν προστατευτικές επιπτώσεις. Στο βαθμό κατά τον οποίο οι τεχνικές απαιτήσεις δεν έχουν εναρμονιστεί, η εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των εθνικών νομοθετικών διατάξεων και η αποδοχή της αρχής κατά την οποία οι εθνικές απαιτήσεις θα έπρεπε να περιορίζονται μόνον στις απαιτήσεις τις σύμμετρες προς τους επιδιωκόμενους στόχους έχουν ουσιαστική σημασία προκειμένου να εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, κατ ' εφαρμογή των αρχών της νομολογίας ("απόφαση Cassis de Dijon"). Στο πλαίσιο της εναρμόνισης, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει αναπτύξει τη "νέα προσέγγιση" η οποία εισάγει προσεκτικά εξισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ κρατικών και αυτόνομων οργανισμών και όπου η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και τα ευρωπαϊκά πρότυπα παίζουν διακριτό συμπληρωματικό ρόλο. Έτσι, αντί της επιβολής τεχνικών λύσεων, η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας περιορίζεται στον καθορισμό των βασικών απαιτήσεων που πρέπει να πληρούν τα προϊόντα. Προϊόντα παραγόμενα σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα θεωρείται ότι πληρούν τις βασικές αυτές απαιτήσεις αλλά τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν αποτελούν τον μοναδικό τρόπο απόδειξης της πιστότητας αυτής. Η "νέα προσέγγιση" λειτουργεί σε συνδυασμό προς τη "Συνολική προσέγγιση" για την πιστοποίηση των προϊόντων η οποία διέπει την επίθεση του "σήματος CE" στα προϊόντα. Για άλλα προϊόντα όπως τα φαρμακευτικά, τα χημικά, τα οχήματα με κινητήρα και τα τρόφιμα, οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ακολουθούν το παραδοσιακό ρυθμιστικό αρχέτυπο, παρέχοντας απόλυτα λεπτομερείς κανόνες. Η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων βασίζεται επίσης στη μεταφορά ορισμένων κοινοτικών μέτρων εναρμόνισης. Από την άποψη αυτή, σημαντική προσοχή πρέπει να δοθεί στην εφαρμογή των κανόνων εναρμόνισης που έχουν καθοριστεί στον τομέα της προστασίας της ασφάλειας και της υγείας ενώ προϋπόθεση αποτελεί η συγκρότηση κατάλληλων μηχανισμών και οργανισμών όσον αφορά τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τη δημόσια διοίκηση. Μεταξύ των "οριζόντιων" οδηγιών των αναγκαίων για την ορθή λειτουργία της αγοράς χωρίς σύνορα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η οδηγία γενικά για την ασφάλεια των προϊόντων καθώς και η οδηγία για την ευθύνη σε περίπτωση ελαττωματικών προϊόντων. Οι διατάξεις σχετικά με τη γενική ασφάλεια προϊόντων καλύπτονται στο τμήμα που αφορά την προστασία των καταναλωτών. Οι διατάξεις που αφορούν ειδικά τα γεωργικά προϊόντα (τήρηση κτηνιατρικών και φυτοϋγειονομικών κανόνων) παρουσιάζονται κατά τρόπο λεπτομερή στο τμήμα που αφορά τη γεωργία. Συνοπτική περιγραφή Τα επίπεδα δασμολογικής προστασίας είναι χαμηλά και ενώ είναι σχετικά ολίγα μέτρα διακριτικού χαρακτήρα που εξακολουθούν να εφαρμόζονται. Όλες οι τιμές 40 έχουν ελευθερωθεί, με εξαίρεση εκείνες των δημόσιων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και του φυσικού αερίου, του νερού, των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά καθώς και των ενοικίων. Η εισαγωγή συστήματος υποχρεωτικής κατάθεσης κατά τις εισαγωγές στις 21 Απριλίου 1997 και ο προγραμματισμός περιοριστικών μέτρων για τις γεωργικές εισαγωγές αποκλίνουν από την προσέγγιση ελευθέρου εμπορίου που ακολουθήθηκε μέχρι τώρα από την κυβέρνηση. Τα θέματα αυτά παρουσιάζονται σε άλλα σημεία της γνώμης. Η διαδικασία προσέγγισης της τεχνικής νομοθεσίας προς το κεκτημένο της ΕΕ πραγματοποίησε ικανοποιητική πρόοδο. Η προβλεπόμενη θέση σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου 1997 του "νόμου όσον αφορά τις τεχικές απαιτήσεις για προϊόντα" θα προετοιμάσει την οδό για την έκδοση τεχνικών κανονισμών, προτύπων και διαδικασιών διαπίστωσης της πιστότητας οι οποίοι να συμβαδίζουν πραγματικά προς τη νέα προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά την τεχνική εναρμόνιση και τη συνολική προσέγγιση σχετικά με τη διαπίστωση της συμμόρφωσης. Στους σημαντικότερους τομείς φαίνεται ότι σημειώνεται απόλυτα ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την κανονιστική ευθυγράμμιση: ήδη έχει εκδοθεί νέα νομοθεσία για τα τρόφιμα. Για τα χημικά προϊόντα υφίσταται γενικά συμβατό νομοσχέδιο· όσον αφορά τον τομέα του αυτοκινήτου, η Τσεχική Δημοκρατία έχει υπογράψει τη συμφωνία ΟΕΕ/ΟΗΕ του 1958 και εφαρμόζει περισσότερους από τα δύο τρίτα των κανονισμών της ΟΕΕ/ΟΗΕ. Το νομοσχέδιο όσον αφορά τα φαρμακευτικά προϊόντα φαίνεται ότι αντικατοπτρίζει την πρόοδο που έχει πραγματοποιηθεί καθιστώντας τη νομοθεσία περισσότερο συνεκτική προς εκείνη της ΕΕ. Η νέα νομοθεσία για τα φαρμακευτικά προϊόντα με τα αναγκαία μέτρα εφαρμογής αναμένεται ότι θα συμβαδίζει προς το σχετικό κοινοτικό κεκτημένο. Οπωσδήποτε είναι ανάγκη να υπενθυμιστεί ότι, προκειμένου να εφαρμοσθεί το γενικό νομοθετικό πλαίσιο είναι συχνά αναγκαία η θέσπιση νομοθεσίας εφαρμογής. Το Τσεχικό Γραφείο Προτύπων, Μετρολογίας και Δοκιμών (COSMT), το οποίο υπάγεται στο Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας, είναι αρμόδιο για την τυποποίηση και θέματα πιστοποίησης. Η συνύπαρξη διάφορων λειτουργιών καλυπτόμενων από τον ίδιο οργανισμό αποτελούν χαρακτηριστικό της μετάβασης προς νέο σύστημα με βάση τη νέα προσέγγιση. Η τελευταία αυτή όμως προβλέπει ανεξάρτητους οργανισμούς διαπίστωσης συμμόρφωσης, συμβατό σύστημα διαπίστευσης και αυτοπροαίρετη τυποποίηση. Πλέον του 80% των προτύπων της ΕΕ έχουν τεθεί σε εφαρμογή στο τσεχικό εθνικό σύστημα προτύπων ενώ αναμένεται ότι μέχρι το τέλος του 1997 θα έχει επιτευχθεί εφαρμογή 100%. To COSMT το οποίο κατέστη πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης (CEN) ενωρίτερα κατά το τρέχον έτος και αποτελεί συνεργαζόμενο μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (CENELEC), είναι πιθανόν ότι θα παραμείνει η τεχνική εποπτεύουσα αρχή στο πλαίσιο του νέου συστήματος. Μέχρι πρόσφατα δεν υφίσταντο παραδείγματα τεχνικών εμποδίων στις εμπορικές συναλλαγές. Στις αρχές του τρέχοντος έτους όμως εμφανίστηκαν περιστασιακά εκθέσεις όσον αφορά προϊόντα καταγόμενα από την Κοινότητα και σύμφωνα προς τα πρότυπα της ΕΕ, τα οποία δεν έγιναν δεκτά στην τσεχική αγορά. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η Τσεχική Δημοκρατία έχει προχωρήσει καλώς στην εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ όσον αφορά την ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων. Όμως, η πρόσβαση στην 41 αγορά προϊόντων τα οποία κατάγονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα οποία πληρούν τα πρότυπα της ΕΕ πρέπει να είναι εξασφαλισμένη. Ικανοποιητική πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά την ασφάλεια των βιομηχανικών προϊόντων. Προχωρούν οι εργασίες όσον αφορά την εφαρμογή του "νόμου σχετικά με τις τεχνικές απαιτήσεις για τα προϊόντα" και τη συνακόλουθη εφαρμογή των μεταφερθεισών οδηγιών νέας προσέγγισης. Το Τσεχικό Γραφείο Προτύπων, Μετρολογίας και Δοκιμών διαθέτει προσωπικό το οποίο φαίνεται επαρκές και από τεχνική άποψη κατάλληλο. Το σχέδιο "νόμου όσον αφορά τις τεχνικές απαιτήσεις για προϊόντα" προβλέπει την ιδιωτικοποίηση των κρατικών οργανισμών δοκιμών εντός του έτους. Οι επιθεώρησης στον τομέα των προτύπων και των τεχνικών οργανισμοί προδιαγραφών ήδη περιέρχονται στην αρμοδιότητα διάφορων υπουργείων. Το ίδιο ισχύει και για οργανισμούς πιστοποίησης, οι οποίοι προβλέπεται ότι θα ιδιωτικοποιηθούν. Το τσεχικό σύστημα προτύπων και πιστοποίησης φαίνεται μάλλον καλώς παρασκευασμένο προκειμένου να συμβαδίσει με το κεκτημένο μεσοπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχιστούν οι καταβαλλόμενες επί του παρόντος προσπάθειες. Όμως εξακολουθούν να τίθενται ερωτήματα όσον αφορά την εφαρμογή της επιτήρησης αγοράς (νομοθεσία και διοικητική διάρθρωση το διαχωρισμό μεταξύ κανονιστικών λειτουργιών, λειτουργιών τυποποίησης και λειτουργιών πιστοποίησης την επίλυση του θέματος της επαγγελματικής εχεμύθειας για τα εργαστήρια δοκιμών και τις ακριβείς προθέσεις των υπουργείων σχετικά με την ιδιωτικοποίηση των οργανισμών πιστοποίησης. Κατόπιν τούτου, φαίνεται αναγκαία η παρακολούθηση των εξελίξεων. Αυτό αφορά και την ποιότητα και την επάνδρωση των φορέων και οργανισμών που είναι αρμόδιοι για την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας, αν και οι εξελίξεις και εδώ είναι ενθαρρυντικές. Στο θέμα της αστικής ευθύνης για τα προϊόντα, προσεχώς πρέπει να υποβληθεί στο Κοινοβούλιο νομοσχέδιο το οποίο θα τεθεί σε εφαρμογή τον Ιανουάριο 1998. Πάντως στους τομείς οι οποίοι ρυθμίζονται σε εθνικό επίπεδο αλλά δεν καλύπτονται από κοινοτική εναρμόνιση δεν υπάρχουν αρκετές διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή στην πράξη των αρχών κοινοτικού δικαίου που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων στην Τσεχική Δημοκρατία. Οι διαδικασίες συγκέντρωσης στοιχείων, που αποτελούν τμήμα του μηχανισμού της εσωτερικής αγοράς δεν είναι προς το παρόν λειτουργικές και, κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν κατά την προενταξιακή περίοδο. Ειδικότερα, πρόκειται για την οδηγία αριθ. 83/189, η οποία προβλέπει την κοινοποίηση εθνικών σχεδίων προτύπων και τεχνικών κανόνων, για την απόφαση αριθ. 3052/95 η οποία αφορά τα μέτρα που αποκλίνουν από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων, διαδικασίες καταγγελίας στην Επιτροπή ή ακόμα και την ύπαρξη της προδικαστικής προσφυγής στο δικαστήριο που προβλέπεται στο άρθρο 177 της συνθήκης. Ομοίως, η εκτίμηση της εφαρμογής της αρχής αμοιβαίας αναγνώρισης από την Τσεχική Δημοκρατία θα προϋπέθετε πληροφορίες σε μεγαλύτερο βάθος όσον αφορά τις εθνικές διατάξεις καθώς και τις εθνικές διοικητικές πρακτικές οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την εμπορία των προϊόντων. 42 Συμπεράσματα Έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει προχωρήσει πολύ ικανοποιητικά στην υιοθέτηση του κεκτημένου όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων ενώ έχει ήδη υιοθετήσει τις περισσότερο σημαντικές οδηγίες. Γενικά, ικανοποιητική υπήρξε η εφαρμογή των διατάξεων της ευρωπαϊκής συμφωνίας και του Αευκού Βιβλίου. Όμως, πρέπει να υφίσταται η βεβαιότητα ότι προϊόντα σύμφωνα προς τα πρότυπα της ΕΕ επιτρέπεται να κυκλοφορούν στην τσεχική αγορά. Οι εξελίξεις που αφορούν την ασφάλεια των βιομηχανικών προϊόντων πρέπει να παρακολουθούνται τόσο από άποψη νομοθεσίας όσο και από άποψη μηχανισμών εφαρμογής. Εφόσον οι καταβαλλόμενες σήμερα προσπάθειες συνεχισθούν, η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων θα είναι δυνατή μεσοπρόθεσμα. Οι τσεχικές αρχές πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι, στους τομείς που δεν καλύπτονται από την κοινοτική εναρμόνιση, οι εθνικές νομοθεσίες δεν θα είναι τέτοιες ώστε να παρακωλύουν τις συναλλαγές, μεταξύ άλλων με επαλήθευση της αντιστοιχίας των μέτρων που ισχύουν προς τους στόχους που επιδιώκονται. Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων Η ευρωπαϊκή συμφωνία (ΕΣ) ορίζει την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και της ΕΕ. Αυτό, όσον αφορά τις υποχρεώσεις της Τσεχικής Δημοκρατίας, εφαρμόζεται από τη θέση σε ισχύ της ευρωπαϊκής συμφωνίας όσον αφορά τις άμεσες επενδύσεις που πραγματοποιούν εταιρείες ήδη εγκατεστημένες στην Τσεχική Δημοκρατία, όσον αφορά υποκαταστήματα ή γραφεία κοινοτικών τους αυτοαπασχολούμενους), σταδιακά κατά τη μεταβατική περίοδο. Τα μέρη πρέπει να προβαίνουν σε διαβουλεύσεις προκειμένου να διευκολύνεται η κίνηση κεφαλαίων μεταξύ της Κοινότητας και της Τσεχικής Δημοκρατίας ώστε να προάγονται οι στόχοι της συμφωνίας (άρθρο 61 της ΕΣ). (καθώς και εταιρειών Το Λευκό Βιβλίο δίδει έμφαση στη σχέση μεταξύ της ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων και της ελεύθερης κυκλοφορίας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Προτείνει κάποια διαδικασία ελευθέρωσης των κινήσεων κεφαλαίου, αρχίζοντας από μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες κινήσεις κεφαλαίων, καθώς και από εκείνες οι οποίες συνδέονται με εμπορικές πράξεις, και καταλήγοντας στα βραχυπρόθεσμα κεφάλαια. Συνοπτική περιγραφή Η Τσεχική Δημοκρατία κατέστη ικανή να προσελκύσει σημαντικό όγκο άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) από το 1990. Το αριθμητικό σύνολο για την περίοδο 1990-1996 ανέρχεται σε 5. 300 εκατ. ECU. Οι ΑΞΕ αυτές έχουν παίξει θετικό ρόλο στην αναδιάρθρωση, την ιδιωτικοποίηση και τον εκσυγχρονισμό της τσεχικής βιομηχανίας. Επιπλέον, υπήρξε σημαντική εισροή ξένου κεφαλαίου υπό τύπον τραπεζικών διαθεσίμων και επενδύσεων χαρτοφυλακίου. Οι εξελίξεις αυτές εν μέρει οφείλονται στη φιλελεύθερη πολιτική της χώρας όσον αφορά την κίνηση κεφαλαίων. Ο νόμος για το συνάλλαγμα ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή από την 1η Οκτωβρίου του 1995 εισάγει τη μετατρεψιμότητα τρεχόντων λογαριασμών. Ο ίδιος νόμος εισάγει και εκτεταμένη ελευθέρωση κινήσεων κεφαλαίων. 43 Κατόπιν των μέτρων αυτών, οι περισσότερες εισαγωγές κεφαλαίου ελευθερώθηκαν. Οι κύριοι περιορισμοί όσον αφορά την εισροή κεφαλαίων αφορούν την απόκτηση ακίνητης περιουσίας από μη υπηκόους της χώρας (για σκοπούς άλλους από άμεση επένδυση) και την αποδοχή ξένων αξιόγραφων στην εσωτερική κεφαλαιαγορά και χρηματαγορά. Σε αντίθεση προς τις κεφαλαιακές εισροές, πολύ ευρύτερα είναι τα όρια των περιορισμών όσον αφορά την εξαγωγή κεφαλαίων. Όμως, μεταξύ των ελευθερωμένων εξαγωγικών κινήσεων κεφαλαίων περιλαμβάνονται οι άμεσες επενδύσεις, η απόκτηση ακίνητης περιουσίας από πολίτες της χώρας στο εξωτερικό, οι εμπορικές πιστώσεις και οι προσωπικές κινήσεις κεφαλαίων. Οι κινήσεις κεφαλαίων που ήδη έχουν ελευθερωθεί από την Τσεχική Δημοκρατία υπερβαίνουν τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει η χώρα αυτή στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμφωνίας. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Σύμφωνα με τις τσεχικές αρχές, η κατάργηση των περιορισμών που παραμένουν θα είναι σταδιακή και αναμένεται ότι θα πραγματοποιηθεί εντός χρονικού διαστήματος τριών έως πέντε ετών. Ο νόμος περί συναλλάγματος που ήδη υφίσταται δίνει τη δυνατότητα λήψης περαιτέρω μέτρων ελευθέρωσης με την έκδοση κυβερνητικών διαταγμάτων και πράξεων του υπουργού οικονομικών και της εθνικής τράπεζας, χωρίς να είναι αναγκαία η τροποποίηση του νόμου. Όμως, για την απόκτηση ακίνητης περιουσίας στη χώρα από άτομα που δεν είναι υπήκοοι της, η νομοθεσία πρέπει να τροποποιηθεί. Συμπεράσματα Ο βαθμός ελευθέρωσης κινήσεων κεφαλαίων που έχει ήδη επιτευχθεί είναι εξαιρετικά σημαντικός, ταχύτερος όσον αφορά την ελευθέρωση κινήσεων κεφαλαίων προς το εσωτερικό σε σχέση με τις ροές κεφαλαίων προς το εξωτερικό. Αναμένεται ότι η Τσεχική Δημοκρατία θα είναι σε θέση να καταργήσει, χωρίς σημαντικές δυσκολίες, τους υφιστάμενους περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων μεσοπρόθεσμα και να ευθυγραμμισθεί απόλυτα προς το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα αυτό. Ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών Βάση της ελεύθερης κυκλοφορίας ι^πηρεσιών είναι η απαγόρευση των διακρίσεων, κυρίως λόγω εθνικότητας, και οι κανόνες εναρμόνισης των διάφορων εθνικών νομοθετικών διατάξεων. Οι κανόνες αυτοί αφορούν συχνά είτε το δικαίωμα εγκατάστασης που απορρέει από την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων είτε την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Η θέση τους σε εφαρμογή υποθέτει τη συγκρότηση διοικητικών μηχανισμών (επιτροπών τραπεζικού ελέγχου, αρχών ελέγχου των οπτικοακουστικών μέσων, επιτροπών τραπεζικού ελέγχου, κανονιστικών αρχών) και ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στο επίπεδο των ελέγχων (συστήματα αμοιβαίας αναγνώρισης). Σημαντικό μέρος της νομοθεσίας που ισχύει στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας υπηρεσιών αφορά τις οικονομικές υπηρεσίες. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα προβλήματα τα σχετικά με το άνοιγμα των εθνικών αγορών στους τομείς όπου εκ παραδόσεως κυριαρχούν μονοπώλια, όπως οι τηλεπικοινωνίες και, 44 εν μέρει, η ενέργεια και οι μεταφορές. Τα τελευταία αυτά σημεία θα αντιμετωπισθούν στα ειδικά τμήματα της γνώμης που αφορούν τα θέματα αυτά. Συνοπτική περιγραφή της Τσεχικής Δημοκρατίας αντιμετώπισε Με βάση το μονοτραπεζικό σύστημα που εφαρμόστηκε μέχρι το 1989, ο τραπεζικός ζήτηση τομέας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών κατά τη μεταβατική περίοδο του διαχωρισμού της τέως Τσεχοσλοβακίας το 1993. Κατόπιν τούτου, ιδρύθηκαν άνω των 50 νέες τράπεζες. Τα επόμενα τρία έτη ήσαν διάστημα συγχωνεύσεων του τραπεζικού τομέα. Η φάση αυτή απαιτήθηκε ιδίως για την ενίσχυση της σταθερότητας των δύο τρίτων του τραπεζικού τομέα που είχε εμφανισθεί και την εξασφάλιση της εφαρμογής κανόνων πρόνοιας και συστήματος εποπτείας των τραπεζών. Η παρούσα φάση είναι δυνατόν να χαρακτηρισθεί ως φάση προσαρμογών προς τα κρατούντα στην ΕΕ και αναβάθμισης της απόδοσης και της ανταγωνιστικότητας του τραπεζικού τομέα. υψηλή Επτά τράπεζες εν μέρει είναι κρατικής ιδιοκτησίας. Πέντε από αυτές ελέγχονται από το κράτος και το μερίδιο που κατέχουν στην τραπεζική αγορά ανέρχεται στο 70% περίπου. Ήδη προχωρεί η προετοιμασία σχεδίου για την ιδιωτικοποίηση ορισμένων από τις τράπεζες που κατέχονται μερικώς από το κράτος. Οι όροι με βάση τους οποίους αλλοδαπές τράπεζες είναι δυνατόν να λειτουργούν στην τσεχική αγορά είναι γενικά συμβατοί προς τις διατάξεις της πρώτης και δεύτερης οδηγίας για τις τράπεζες. Οι απαιτήσεις όσον αφορά τους λόγους ρευστότητας και την ευρεία έκθεση επίσης συμβαδίζουν προς το κεκτημένο. Διαφορές προς την κοινοτική νομοθεσία υφίστανται όσον αφορά τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων, την επάρκεια κεφαλαίου και την ενιαία εποπτεία. Κατά τα ολίγα τελευταία έτη δυσκολίες στον τραπεζικό τομέα οδήγησαν σε νέες κυβερνητικές πρωτοβουλίες για την περαιτέρω συνένωση στον τομέα αυτό με αυστηρότερη νομοθεσία και ιδιωτικοποίηση των τεσσάρων μεγαλύτερων, κρατικής ιδιοκτησίας, τραπεζών, περιλαμβανόμενης της αύξησης συμμετοχής του ξένου κεφαλαίου. Η εποπτεία των τραπεζών συνδέεται με ειδικό τμήμα της Τσεχικής Εθνικής Τράπεζας. Νέα νομοθεσία προσέγγισε την πολιτική ξεπλύματος χρήματος περισσότερο προς τις απαιτήσεις της Ένωσης εξακολουθούν όμως να υφίστανται σημαντικές διαφορές. Η αρμόδια πολιτική αρχή είναι το υπουργείο οικονομικών. Ο νόμος για τις κινητές αξίες και το χρηματιστήριο καθώς και ο νόμος αριθ. 248/1992 για τις εταιρείες επενδύσεων και τα αμοιβαία κεφάλαια αποτελούν σοβαρές προσπάθειες για την προσέγγιση της τσεχικής νομοθεσίας προς τα μέτρα της φάσης Ι. Μέτρα προσέγγισης της φάσης II προβλέπονται εντός τριών ή τεσσάρων ετών. Επενδυτικές δραστηριότητες είναι δυνατόν να αναλαμβάνονται από επιχειρήσεις οι οποίες διαθέτουν άδεια του υπουργείου οικονομικών καθώς και από πιστωτικούς οργανισμούς. Ξένες εταιρείες που παρέχουν επενδυτικές υπηρεσίες έχουν τα ίδια δικαιώματα όπως και οι εγχώριες επιχειρήσεις. Αξιόγραφα εκδιδόμενα στο εξωτερικό είναι δυνατόν να αποτελούν το αντικείμενο εμπορίας στις τσεχικές αγορές, υπό την προϋπόθεση ότι οι ξένες αγορές στις οποίες τα αξιόγραφα αυτά καταγράφονται το υπουργείο είναι τομέας παίζει θεμελιώδη ρόλο στο οικονομικών. Ο χρηματοοικονομικός πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης. Η βαθύτατη ανάμιξη των θεσμικών επενδυτών στον τομέα αυτό σε συνδυασμό με το μεγάλο πλήθος συναλλαγών που πραγματοποιούνται ανεπίσημα επιβάλλουν τη θέσπιση επειγόντως αυστηρών διατάξεων όσον αφορά τον χειρισμό της αγοράς. Επιπλέον, η ευρεία συνιδιοκτησία και υπό μεταξύ εγκεκριμένες από ιδιωτικοποιημένες εκτιθέμενων τραπεζών (ευρέως σε 45 ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεις) και θεσμικούς επενδυτές προκαλούν συγκρούσεις συμφερόντων τα οποία πρέπει να αντιμετωπίζονται με την ενίσχυση τ(ον δικαιωμάτων των μετόχίσν μειοψηφίας και απαιτήσεις αποκάλυψης. Μία πρώτη κίνηση προς την κατεύθυνση αυτή ήταν η έκδοση τροποποίησης του νόμου για τα αξιόγραφα και το χρηματιστήριο τον Απρίλιο του 1996 και της απόφασης στις αρχές του 1997 για τη συγκρότηση νέας εποπτεύουσας αρχής. Δεν πρόκειται ακόμη για ανεξάρτητη επιτροπή, διότι η αρχή αυτή συνεχίζει να λειτουργεί στο πλαίσιο του υπουργείου οικονομικών με την εθνική τράπεζα να εξακολουθεί να παίξει δευτερεύοντα ρόλο. Σοβαρά προβλήματα που ανέκυψαν με ορισμένες εταιρείες επενδύσεων στις αρχές του 1997 φαίνεται ότι κατέστησαν τις αρχές προσεκτικότερες όσον αφορά την ανάγκη αυστηρότερης νομοθεσίας. Δεν είναι ακόμη εμφανή τα συγκεκριμένα αποτελέσματα που θα προκύψουν σχετικά. Ο τομέας των ασφαλειών διέπεται από νόμο του 1991 ο οποίος φέρει την τσεχική νομοθεσία αρκετά πλησίον προς συμβατότητα φάσης Ι. Σημαντικές διαφορές προς το κεκτημένο οι οποίες εξακολουθούν να παραμένουν ανεπίλυτες είναι οι απαιτήσεις κατάθεσης αποθεματικού οι οποίες είναι πολύ αυστηρότερες από εκείνες που εφαρμόζονται στην Ένωση και η συνεχιζόμενη κυριαρχία του παλαιότερου κρατικού ασφαλιστικού μονοπωλίου και του κρατικού μονοπωλίου ασφάλισης αυτοκινήτων. Η εποπτεύουσα αρχή υπάγεται στο υπουργείο οικονομικών. Διαθέτει εξειδικευμένο τμήμα. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών τομέα. Διαφορές οι οποίες Ικανοποιητική ήταν η πρόοδος όσον αφορά την υιοθέτηση του κεκτημένου στον τραπεζικό να απαιτείται να αντιμετωπιστούν σχετίζονται με τα συστήματα εγγυοδοσίας, την κεφαλαιακή επάρκεια και την ενιαία εποπτεία. Έχει προγραμματιστεί η άρση των περιορισμών αυτών που παραμένουν και να προταθούν οι οδηγίες φάσης Ι και II κατά το διάστημα 1997/1998. εξακολουθεί Με βάση το νομοθετικό πρόγραμμα της κυβέρνησης, η πλήρης μεταφορά της νομοθεσίας της ΕΕ για τις τράπεζες και την τραπεζική εποπτεία θα ολοκληρωθεί μέχρι το έτος 2000, περιλαμβανόμενων νομοθετικών πράξεων για τη συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών με την Επιτροπή και τα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ καθώς και για την αμοιβαία αναγνώριση όσον αφορά την τραπεζική εποπτεία. Η υλοποίηση της νέας πολιτικής για αυστηρότερη νομοθεσία της οποίας κατά τα τελευταία έτη η εξέλιξη αποδείχτηκε αναγκαία πρέπει να παρακολουθείται προσεκτικά. Όσον αφορά τις κινητές αξίες, κατά τα δύο προσεχή έτη έχει προγραμματισθεί η μεταφορά των οδηγιών για τα ενημερωτικά δελτία δημόσιας προσφοράς, και τις συναλλαγές κατόχων εμπιστευτικών πληροφοριών, για τις συλλογικές επενδύσεις, για τις επενδυτικές υπηρεσίες και σχετικά με την κεφαλαιακή επάρκεια για την κάλυψη κινδύνων αγοράς (όσον αφορά επενδυτικές επιχειρήσεις εκτός τραπεζικών ιδρυμάτων). Οι νόμοι για τις κινητές αξίες και τα ταμεία επενδύσεων φαίνεται ότι αντικατοπτρίζουν μέτρα της φάσης Ι στον τομέα των κινητών αξιών. Μέτρα προσέγγισης φάσης II προβλέπονται μεσοπρόθεσμα. Αυτό θα συνεπάγεται την υιοθέτηση προτύπων της ΕΕ όσον αφορά τους όρους αδειοδότησης και τις 46 απαιτήσεις επόπτευσης επενδυτικών επιχειρήσεων ως βάση για την προσχώρηση στην ΕΕ. Επίσης θα έχει ως αποτέλεσμα ασφαλέστερους όρους λειτουργίας για τις επενδυτικές επιχειρήσεις της ΕΕ που λειτουργούν στην Τσεχική Δημοκρατία. Άλλα αναγκαία μέτρα προσαρμογής υφιστάμενης νομοθεσίας αφορούν την επιβολή αυστηρότερων απαιτήσεων στα διοικητικά στελέχη και τους μετόχους επενδυτικών επιχειρήσεων καθώς και στους εκδότες των οποίων οι κινητές αξίες προσφέρονται προς το κοινό. Η Επιτροπή Εποπτείας Κινητών Αξιών που συγκροτήθηκε πρόσφατα στο υπουργείο οικονομικών πρέπει να αποκτήσει εμπειρία σχετική με τον εποπτικό ρόλο της. Στον ασφαλιστικό τομέα, η εφαρμογή των οδηγιών φάσης Ι και II δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Σύμφωνα με τα δημοσιευθέντα σχέδια της κυβέρνησης, τα κύρια χαρακτηριστικά των ακόλουθων οδηγιών θα μεταφερθούν στην τροποποίηση της υφιστάμενης ασφαλιστικής νομοθεσίας και θα τεθούν σε εφαρμογή έως την 31η Δεκεμβρίου 1998: πρώτη οδηγία για ασφάλειες άλλες πλην ασφαλειών ζωής· την οδηγία για τους ασφαλιστικούς πράκτορες και διαμεσολαβητές' και την οδηγία τουριστικής βοήθειας. Στο νέο ασφαλιστικό νόμο θα μεταφερθούν οι ακόλουθες οδηγίες: η οδηγία για την ασφάλιση νόμιμων δαπανών η δεύτερη οδηγία για ασφάλειες άλλες πλην ασφαλειών ζωής' η δεύτερη οδηγία για τις ασφάλειες ζωής' οι οδηγίες τρίτης γενεάς. Οι οδηγίες αυτές θα τεθούν σε εφαρμογή το 2002. Οι διάφορες οδηγίες όσον αφορά την υποχρεωτική ασφάλιση έναντι αστικής ευθύνης όσον αφορά τη χρησιμοποίηση αυτοκινήτων θα μεταφερθούν με νέα ειδική νομοθεσία, προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή το έτος 2000. Συμπεράσματα Ενώ η Τσεχική Δημοκρατία έχει πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο σε άλλους οικονομικούς τομείς, η κατάσταση στον χρηματοοικονομικό τομέα δεν είναι ικανοποιητική. Στον τραπεζικό χώρο, το εξαιρετικά σημαντικό μερίδιο αγοράς των τραπεζών των ελεγχόμενων από το κράτος εγείρει αμφιβολίες όσον αφορά τη διαφάνεια και τον ελεύθερο ανταγωνισμό στην αγορά. Η κρίση των σημαντικών ιδιωτικοποιημένων τραπεζών δίδει την εντύπωση ότι πρέπει να ενισχυθεί η εποπτεία του τραπεζικού τομέα. Στον τομέα των κινητών αξιών, τα πρόσφατα σκάνδαλα και οι δυσχέρειες συγκρότησης ανεξάρτητης επιτροπής κινητών αξιών δείχνουν ότι δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί οι όροι ελεύθερης, ανταγωνιστικής αγοράς επαρκώς εποπτευόμενης. Στον ασφαλιστικό τομέα, η καθυστέρηση της εφαρμογής ακόμη και των οδηγιών της πρώτης φάσης δεν έχει συμβάλει στην ανάπτυξη ανταγωνιστικής και αποτελεσματικής ασφαλιστικής αγοράς. Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων Η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων περιλαμβάνει δύο σημεία τα οποία δεν εντάσσονται στη λογική της συνθήκης. Αφενός, το άρθρο 7Α, που περιλαμβάνεται στο δεύτερο μέρος της συνθήκης το οποίο αφορά τις "αρχές", εγγράφεται στην οικοδόμηση της εσωτερικής αγοράς και περιλαμβάνει τη διέλευση των εσωτερικών συνόρων των κρατών μελών χωρίς ελέγχους. Αφετέρου, το άρθρο 8Α, που περιλαμβάνεται στο δεύτερο μέρος της συνθήκης το οποίο αφορά την ιθαγένεια της Ένωσης, δίδει σε κάθε πολίτη της Ένωσης δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διάγει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, υπό ορισμένους όρους. Η κατάργηση των 47 ελέγχων στα σύνορα ισχύει για κάθε πρόσωπο, οποιασδήποτε εθνικότητας, άλλως στερείται χρησιμότητας το άρθρο 7Α. Ενώ τα δικαιώματα που απορρέουν από το άρθρο 8Α εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη, η άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από όλα τα κράτη μέλη, η άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το άρθρο 7Α δεν έχει ακόμα τύχει πλήρους εφαρμογής στο επίπεδο της Ένωσης. α) Ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών της Ένωσης, ελεύθερη εγκατάσταση και αμοιβαία αναγνώριση διπλωμάτων και τίτλων Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει τη χωρίς διακρίσεις μεταχείριση εργαζομένων οι οποίοι απασχολούνται νόμιμα (καθώς και των οικογενειών τους). Καλύπτει τη δυνατότητα σώρευσης ή μεταφοράς δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συνάπτουν με την Τσεχική Δημοκρατία διμερείς συμφωνίες όσον αφορά την πρόσβαση στις αγορές εργασίας. Κατά τη δεύτερη φάση της μεταβατικής περιόδου, το Συμβούλιο Σύνδεσης θα εξετάσει περαιτέρω τρόπους βελτίωσης της κυκλοφορίας εργαζομένων. Το Λευκό Βιβλίο εξετάζει τις νομοθετικές απαιτήσεις προκειμένου να επιτευχθεί αρμονική ανάπτυξη της αγοράς εργασίας ενώ ταυτόχρονα θα αποτρέπονται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων αποτελεί μια από τις βασικές ελευθερίες τις αναγνωριζόμενες από τη συνθήκη. Πάντως η πρόσβαση σε ορισμένα επαγγέλματα (παράδειγμα: στον τομέα του δικαίου ή της υγείας) είναι δυνατόν να υπόκειται σε ορισμένους όρους, ιδίως από άποψη των τίτλων. Το θέμα αυτό αντιμετωπίζεται είτε μέσω συντονισμού ή εφαρμογής της αρχής αμοιβαίας αναγνώρισης. Επίσης η ελευθερία εγκατάστασης εξασφαλίζεται από τη συνθήκη και αφορά τις οικονομικές δραστηριότητες αυτοαπασχολούμενων προσώπων καθώς και εταιρειών. Ακόμη, η ελεύθερη επιλογή κατοικίας είναι δυνατόν να υπόκειται σε κάποιο ελάχιστο όρων από άποψη πόρων και κάλυψης με ασφάλεια ασθενείας, εφόσον το ενδιαφερόμενο πρόσωπο δεν ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα στη χώρα αυτή. Συνοπτική περιγραφή Γενικά αλλοδαποί εργαζόμενοι είναι δυνατόν να εισέρχονται στην αγορά εργασίας, εφόσον διαθέτουν άδεια παραμονής και άδεια εργασίας, οι οποίες υπόκεινται σε ορισμένους όρους. Η άδεια εργασίας δεν απαιτείται για τους σλοβάκους πολίτες, με βάση τη συνθήκη όσον αφορά την αμοιβαία πρόσβαση σε απασχόληση. Στους αλλοδαπούς δεν παρέχεται άδεια εργασίας σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι κενές θέσεις εργασίες είναι δυνατόν να πληρωθούν από τσέχους πολίτες. Μέλη της οικογένειας αλλοδαπών εργαζομένων αποκτούν άδεια διαμονής υπό την προϋπόθεση ότι ο εργαζόμενος εξασφαλίζει ασφαλή κάλυψη των αναγκών και στέγαση. Καταγγελία της απασχόλησης αλλοδαπού, περιλαμβανόμενων μέτρων κατά της ανεργίας, σημαίνει παύση ισχύος της άδειας εργασίας. Επίσης, το χρονικό διάστημα ισχύος της άδειας εργασίας δεν ανανεώνεται αυτόματα σε περίπτωση ασθενείας, ατυχήματος ή άλλων δυσχερών καταστάσεων. Αλλοδαποί εργαζόμενοι δυνάμει άδειας απασχόλησης δεν έχουν δικαίωμα να εγγράφονται για αναζήτηση εργασίας ούτε λαμβάνουν παροχές ανεργίας. 48 Μέλη της οικογένειας των αλλοδαπών εργαζομένων έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση, αν και σε πολλές περιπτώσεις οι δαπάνες για την εκπαίδευση είναι σημαντικά υψηλότερες σε σχέση με εκείνες για τσέχους πολίτες. Πρόοδος έχει επιτευχθεί στην υιοθέτηση του κεκτημένου όσον αφορά την αμοιβαία αναγνώριση διπλωμάτων και προσόντων. Πλήρης προσέγγιση αναμένεται μεσοπρόθεσμα. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η εφαρμογή της αρχής ίσης μεταχείρισης προς τους εργαζόμενους της ΕΕ οι οποίοι ήδη διαμένουν στην Τσεχική Δημοκρατία δεν θα αποτελέσει πρόβλημα. Στον τομέα της αμοιβαίας αναγνώρισης διπλωμάτων και προσόντων η Τσεχική Δημοκρατία έχει ήδη πραγματοποιήσει πρόοδο. Όμως, παραμένουν αναγκαίες ορισμένες προσαρμογές. Η Τσεχική Δημοκρατία πρέπει να είναι ικανή να ενσωματώσει το κεκτημένο μεσοπρόθεσμα. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί εφαρμογής φαίνεται ότι είναι σε θέση να επιβάλουν την εφαρμογή της νομοθεσίας. Η κατάρτιση, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες προβλέπεται συντονισμός από οδηγίες για επτά επαγγέλματα, μάλλον συμβαδίζει γενικά προς το κεκτημένο αλλά παραμένουν αναγκαίες ορισμένες προσαρμογές. Όσον αφορά τη σχετική διάρθρωση, υπουργεία και δημόσιοι φορείς (επαγγελματικοί οργανισμοί, δημόσιες υπηρεσίες και φορείς) υφίστανται για διάφορα επαγγέλματα αλλά πιθανότατα θα απαιτηθεί η ενίσχυση τους. Για ορισμένα επαγγέλματα η ενσωμάτωση σε ενώσεις της ΕΕ προχωρεί. Έτσι, παραδείγματος χάρη, τα διπλώματα μηχανικών πληρούν τα ελάχιστα ευρωπαϊκά πρότυπα. Συμπεράσματα Οι αναγκαίοι μηχανισμοί στον τομέα αυτόν φαίνεται ότι έχουν συγκροτηθεί αλλά δεν είναι πάντοτε εύκολο να εκτιμηθεί η πραγματική τους αποτελεσματικότητα και επιβολή. Η Τσεχική Δημοκρατία είναι ενήμερη όσον αφορά τα σημαντικά θέματα τα οποία απομένουν προς επίλυση και αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων. Από άποψη τεχνική, μεσοπρόθεσμα θα είναι αναγκαίο να επέλθουν νομοθετικές προσαρμογές. β) Η κατάργηση των ελέγνων προσώπων στα εσωτερικά σύνορα Η ελεύθερη κυκλοφορία υπό την έννοια του άρθρου 7Α της συνθήκης ΕΚ, δηλαδή η κατάργηση των ελέγχων για κάθε πρόσωπο, οποιασδήποτε εθνικότητας, στα εσωτερικά σύνορα δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί πλήρως στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, η κατάργηση των ελέγχων επί των προσώπων διέπεται από την εφαρμογή πολυάριθμων συνοδευτικών μέτρων, ορισμένα από τα οποία δεν έχουν ακόμη εγκριθεί και τεθεί σε εφαρμογή από τα κράτη μέλη (βλ. στο ξεχωριστό μέρος "Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις"). Αντίθετα, ο στόχος αυτός έχει πραγματοποιηθεί από περιορισμένο αριθμό κρατών μελών με βάση τη σύμβαση του Σένγκεν (επτά κράτη μέλη την εφαρμόζουν ήδη ενώ έξι άλλα προετοιμάζονται για τη θέση σε εφαρμογή της). Το σχέδιο συνθήκης αποβλέπει στη διευκόλυνση της υλοποίησης του στόχου αυτού στο πλαίσιο της Ένωσης με την εισαγωγή νέου κεφαλαίου "Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης" και με την ένταξη σε αυτό του κεκτημένου Σένγκεν στην ΕΕ. 49 Η Τσεχική Δημοκρατία έχει εκδηλώσει την πρόθεση της να καταστεί μέλος της συμφωνίας Σένγκεν. Έχει ζητήσει θεσμική και τεχνική συνεργασία, ιδίως στον τομέα των μεθοριακών ελέγχων, για την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των οποίων διατίθενται σημαντικοί οικονομικοί πόροι. Γενική εκτίμηση 1. Η πρόοδος της Τσεχικής Δημοκρατίας όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με το Λευκό Βιβλίο συνοψίζεται σε παράρτημα. Ο σχετικός πίνακας δείχνει ότι η Τσεχική Δημοκρατία εκτιμά πως στις 30 Ιουνίου 1997 θα έχει μεταφέρει στην εθνική της νομοθεσία 417 από τις 899 οδηγίες ή κανονισμούς που περιλαμβάνονται στο Λευκό Βιβλίο. Τα δεδομένα αυτά αφορούν τη νομοθεσία της οποίας η Τσεχική Δημοκρατία εκτιμά ότι έχει ήδη πραγματοποιήσει τη μεταφορά ή έχει επαληθεύσει τη συμβατότητα προς τους κοινοτικούς κανόνες. Η πληροφορία αυτή δεν προδικάζει τη συμβατότητα των κειμένων, όσον αφορά την οποία η Επιτροπή στο στάδιο αυτό δεν είναι σε θέση να αποφανθεί. 2. Για τους περισσότερους από τους τομείς που συνδέονται με την εσωτερική αγορά, και ειδικότερα τυ εταιρικό δίκαιο και το λογιστικό δίκαιο καθώς και τους τεχνικούς κανόνες και τα πρότυπα, το κοινοτικό νομοθετικό βάθρο έχει ουσιαστικά τεθεί. Τα περισσότερα από τα μέτρα έχουν μερικά ή ολικά μεταφερθεί, με βάση την εκτίμηση που πραγματοποιήθηκε από τις τσεχικές αρχές, χωρίς στο στάδιο αυτό η Επιτροπή να είναι δυνατόν να αποφανθεί όσον αφορά την πλήρη συμβατότητα τους προς το κοινοτικό δίκαιο. Σε ορισμένους άλλους τομείς, και ειδικότερα στον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, υφίστανται ακόμη σημαντικές ελλείψεις προς κάλυψη. Μένουν ακόμη να καταβληθούν εκ μέρους της Τσεχικής της πλήρους Δημοκρατίας, προσπάθειες στο ενσωμάτωσης του κεκτημένου. νομοθετικό ενόψει τομέα 3. Παρά τις αναληφθείσες προσπάθειες, οι πραγματικές πρόοδοι που διαπιστώνονται όσον αφορά τη μεταφορά κειμένων τα οποία έχουν εκδοθεί εξαιρετικά πρόσφατα πρέπει ακόμη να συνοδεύονται από συγκεκριμένα μέτρα εφαρμογής καθώς και από τη θέση σε εφαρμογή αποτελεσματικής διοικητικής υποδομής. Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει ορισμένα στοιχεία υποδομής που λειτουργούν σωστά (παραδείγματος χάρη, παρά την μερική ευθυγράμμιση της νομοθεσίας για τις κρατικές προμήθειες, πρέπει να σημειωθεί ότι τα ειδικά μέσα στον τομέα αυτό φαίνεται ότι λειτουργούν ικανοποιητικά). Στον τομέα των τεχνικών κανόνων και προτύπων, οι αναγκαίες τεχνικού χαρακτήρα διαρθρώσεις για τη θέση σε εφαρμογή της "νέας προσέγγισης" έχουν καλώς δρομολογηθεί. Όμως, απομένει να καταβληθούν ακόμη σημαντικές προσπάθειες σε πολλούς τομείς όπως οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, οι κινητές αξίες, η προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας και η προστασία τα)ν προσωπικών δεδομένων. Στο στάδιο αυτό, η Επιτροπή δεν έχει ακόμη τη δυνατότητα να αποφανθεί όσον αφορά την ικανότητα επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων των MME, να εφαρμόσουν το κεκτημένο. 4. Ανεξάρτητα από τις εξειδικευμένου χαρακτήρα παραμέτρους τις συνδεόμενες προς τη γεωργία, η κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα της Ένωσης δεν είναι δυνατή παρά μόνον εφόσον επιτευχθεί επαρκής βαθμός εναρμόνισης νομοθεσιών. Αυτό προϋποθέτει αμοιβαία εμπιστοσύνη που θα βασίζεται κυρίως σε δημόσιες υπηρεσίες υψηλής στάθμης (π. χ. έκταση ελέγχων ασφαλείας σε ορισμένα προϊόντα πραγματοποιούμενη στον τόπο αναχώρησης των προϊόντων). 50 Στον τομέα των εμπορευμάτων, η πραγματοποίηση του χώρου χωρίς σύνορα την 1η Ιανουαρίου 1993 ήταν δυνατή μόνο με την κατάργηση του συνόλου των διατυπώσεων και των ελέγχων που επιβάλλουν τα κράτη μέλη κατά τη διέλευση των εσωτερικών συνόρων της Ένωσης. Ειδικότερα επρόκειτο κυρίως για ελέγχους τεχνικού χαρακτήρα (που αφορούσαν μεταξύ άλλων την ασφάλεια προϊόντων), κτηνιατρικούς, υγειονομικούς, φυτοϋγειονομικούς, οικονομικούς και εμπορικούς (π. χ. καταπολέμηση της παραποίησης), ασφαλείας (όπλα, κλπ. ), περιβαλλοντικούς (απορρίμματα κλπ. ). Στις περισσότερες περιπτώσεις, η κατάργηση δεν ήταν δυνατή παρά μόνο με τη θέσπιση και τη θέση σε εφαρμογή κοινοτικών μέτρων τα οποία επέτρεψαν εναρμόνιση κανόνων κυκλοφορίας ή τοποθέτηση στην αγορά (κυρίως στον τομέα της ασφάλειας προϊόντων) και, ανάλογα με την περίπτωση, μετάθεση των ελέγχων ή διατυπώσεων εντός του εδάφους ή στην αγορά κρατών μελών (κυρίως στον τομέα του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων, των κτηνιατρικών και φυτοϋγειονομικών ελέγχων ή της συλλογής στατιστικών στοιχείων). Εφόσον μέρος των σημερινών συνόρων της Τσεχικής Δημοκρατίας καταστεί εξωτερικό σύνορο της Ένωσης, θα είναι αναγκαία η ενίσχυση του ελέγχου στα σύνορα (βλ. ξεχωριστό τμήμα για τα τελωνεία). Λαμβανόμενης υπόψη της συνολικής αξιολόγησης που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί όσον αφορά την πρόοδο και τον ρυθμό των εργασιών στους διάφορους τομείς, τίποτε δεν δίδει σήμερα τη δυνατότητα να θεωρήσει κανείς ότι η Τσεχική Δημοκρατία δεν θα ήταν σε θέση, μεσοπρόθεσμα, να λάβει και να θέσει σε εφαρμογή το σύνολο των αναγκαίων μέτρων για την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και τη μετάθεση των ελέγχων αυτών στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης. 5. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει ήδη υιοθετήσει σημαντικά στοιχεία του κεκτημένου όσον αφορά την ενιαία αγορά. Όμως η Επιτροπή δεν δύναται ακόμη να λάβει θέση όσον αφορά οποιοδήποτε μέτρο του οποίου η μεταφορά έχει αναβληθεί εκ μέρους της Τσεχικής Δημοκρατίας. Σε πολλούς τομείς η επιβολή απαιτείται να ενισχυθεί. Με την προϋπόθεση ότι οι καταβαλλόμενες σήμερα προσπάθειες να συνεχιστούν, είναι δυνατό να αναμένει κανεί ότι μεσοπρόθεσμα η Τσεχική Δημοκρατία θα έχει υιοθετήσει και θέσει σε εφαρμογή τη νομοθεσία καθώς επίσης θα έχει πραγματοποιήσει την αναγκαία πρόοδο όσον αφορά τους μηχανισμούς επιβολής, προκειμένου να είναι σε θέση να συμμετάσχει πλήρως στην ενιαία αγορά. Ανταγωνισμός Η πολιτική ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας απορρέει από το άρθρο 3 σημείο ζ) της συνθήκης, το οποίο προβλέπει ότι η Κοινότητα διαθέτει καθεστώς που εξασφαλίζει ανόθευτο ανταγωνισμό μέσα στην εσωτερική αγορά. Οι κύριοι τομείς εφαρμογής είναι η αντιμετώπιση των συμπράξεων μεταξύ επιχειρήσεων (αντιτράστ) και οι κρατικές ενισχύσεις. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει ένα καθεστώς ανταγωνισμού που θα εφαρμόζεται στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και της Τσεχικής Δημοκρατίας σύμφωνα με τα κριτήρια των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΚ (συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης) και του άρθρου 92 (κρατικές ενισχύσεις), καθώς και κανόνες εφαρμογής οι οποίοι θα εγκριθούν εντός τριών ετών από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας. Επιπλέον προβλέπει ότι η Τσεχική Δημοκρατία θα εναρμονίσει τη νομοθεσία της με τη νομοθεσία της Κοινότητας στον τομέα του ανταγωνισμού. 51 Ίο Λευκό Βιβλίο αναφέρεται στη σταδιακή εφαρμογή το>ν πρoαvαqJερUεισ(ύv διατάξεων καθώς και των διατάξεων του κανονισμού για τον έλεγχο των συγχωνεύσεων μεταξύ επιχειρήσεων (4064/89) και των άρθρων 37 και 90 της συνθήκης (Μονοπώλια και Ειδικά δικαιώματα). Συνοπτική περιγραφή Η νομοθεσία περί ανταγωνισμού βασίζεται στον νόμο αριθ. 63/1991 περί προστασίας τον οικονομικού ανταγωνισμού και καταρτίστηκε κατά το πρότυπο της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Ο τσεχικός νόμος περί ανταγωνισμού καλύπτει όλους τους τομείς της οικονομίας, καθώς και τις επιχειρήσεις του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Η αρμόδια αρχή για τη χάραξη της πολιτικής στον τομέα του ανταγωνισμού είναι η Υπηρεσία Προστασίας τον Οικονομικού Ανταγωνισμού. Οι υπάλληλοι αυτού του οργάνου διαθέτουν καλή εποπτεία των αρχών της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού και έχουν αποκτήσει πείρα στον τομέα της αντιμετώπισης των συμπράξεων (αντιτράστ). Όσον αφορά τονς τομείς πον αποτελούσαν από παράδοση μονοπώλια, η Τσεχική Δημοκρατία άρχισε να ελευθερώνει και να ανοίγει στον ανταγωνισμό ορισμένους ευαίσθητους τομείς, όπως οι τηλεπικοινωνίες και οι ταχυδρομικές υπηρεσίες. Ως εποπτεύουσα αρχή στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων έχει οριστεί το υπουργείο Οικονομικών. Εντούτοις, προς το παρόν το σύστημα εποπτείας των κρατικών ενισχύσεων δεν παρέχει στην εποπτεύουσα αρχή τη δυνατότητα να αξιολογεί τη συμβατότητα με τους σχετικούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων όλων των μέτρων ενίσχυσης που παρέχουν όλες οι δημόσιες αρχές ή τα όργανα που έχει ορίσει το κράτος για τη χορήγηση των ενισχύσεων. Ειδικότερα, η εποπτεύουσα αρχή δεν παρακολουθεί επί του παρόντος τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούν οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης. Ο πλέον πρόσφατος κατάλογος ενισχύσεων υποβλήθηκε το 1997 και αποτελεί σημαντικό βήμα για την υιοθέτηση της απαιτούμενης διαφάνειας κατά τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στη βιομηχανία. Από τον κατάλογο διαφαίνεται ότι οι περισσότεροι από τους επιδιωκόμενους στόχους συμβαδίζουν με τους στόχους των κοινοτικών κανόνων. Ωστόσο, ο ανωτέρω κατάλογος περιέχει μόνον τις ενισχύσεις που χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό και δεν παρέχει καμία πληροφορία για ενισχύσεις χορηγούμενες από περιφερειακές αρχές ή από οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Ο τσεχικός νόμος περί περί προστασίας του οικονομικού ανταγωνισμού αποτελεί σημαντικό βήμα για την περαιτέρω εναρμόνιση με την κοινοτική νομοθεσία περί ανταγωνισμού, ενώ τα θέματα που εκκρεμούν συζητούνται επί του παρόντος μεταξύ της Επιτροπής και της Υπηρεσίας Προστασίας του Οικονομικού Ανταγωνισμού. Η Υπηρεσία Προστασίας τον Οικονομικού Ανταγωνισμού φαίνεται ότι διαθέτει επαρκώς καταρτισμένο προσωπικό για την επιβολή του νόμου και ο νόμος εφαρμόζεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Πρέπει να παρασχεθούν περισσότερα στοιχεία σχετικά με τα μέτρα που ελήφθησαν για την ελευθέρωση των υπηρεσιών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ώστε να καταστεί δυνατή η ακριβέστερη αξιολόγηση της κατάστασης σε αυτόν τον τομέα. 52 Επίσης αναμένεται πρόοδος όσον αφορά την ελευθέρωση στον τομέα της υποδομής τηλεπικοινωνιών. Περισσότερα στοιχεία χρειάζεται, τέλος, να παρασχεθούν σχετικά με τις διαδικασίες έκδοσης των αδειών στους τομείς των υπηρεσιών και της υποδομής. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την καθιέρωση της διαφάνειας που απαιτείται για τον αποτελεσματικό έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων. Στον κατάλογο του 1997 για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 1995 χρησιμοποιείται μεθοδολογία αρκετά συναφής προς την κοινοτική, περιλαμβάνονται δε σχεδόν όλες οι σχετικές πληροφορίες, ώστε να διαμορφώνεται καλή γενική άποψη για τον τομέα. Ωστόσο, ο επόμενος κατάλογος θα πρέπει να καλύπτει όλες οι ενισχύσεις που χορηγούνται από το κράτος, από τις περιφερειακές αρχές και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης ή από πόρους του δημοσίου. Δεν είναι ακόμη απολύτως σαφές, κατά πόσον η εποπτεύουσα αρχή των κρατικών ενισχύσεων διαθέτει επαρκείς πόρους και εξουσίες για τον έλεγχο της συμβατότητα όλων των ενισχύσεων που χορηγούνται από όλες τις αρχές του δημόσιου τομέα ή τα όργανα που ορίζονται από το κράτος για τη χορήγηση της ενίσχυσης. Χρειάζονται περαιτέρω διευκρινίσεις. Παράλληλα με τη θέσπιση νομοθεσίας επαρκώς εναρμονισμένης με την αντίστοιχη της ΕΚ, η αξιόπιστη εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού προϋποθέτει τη σύσταση υπηρεσιών εποπτείας των συμπράξεων μεταξύ επιχειρήσεων (τραστ) και των κρατικών ενισχύσεων, οι οποίες θα λειτουργούν άρτια. Προϋποθέτει επιπλέον ότι ο δικαστικός κλάδος, η δημόσια διοίκηση και οι ενδιαφερόμενοι οικονομικοί ικανοποιητικά τη νομοθεσία και την πολιτική περί φορείς κατανοούν ανταγωνισμού. Συμπέρασμα των Αξιοσημείωτη πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά την προσέγγιση νομοθεσιών στον τομέα της αντιμετώπισης των συμπράξεων μεταξύ επιχειρήσεων (αντιτράστ). Η Υπηρεσία Προστασίας του Οικονομικού Ανταγωνισμού δείχνει να διαθέτει επαρκείς ικανότητες για τη διασφάλιση της εφαρμογής της νομοθεσίας, οι δε προσπάθειες που έχει καταβάλει μέχρι σήμερα αυτή η υπηρεσία αποτελούν ουσιαστικό βήμα προς την κατεύθυνση της αξιόπιστης εφαρμογής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη διαφάνεια κατά τη χορήγηση τους. Ακόμη, θα ήταν ευπρόσδεκτη ενδεχόμενη πρόθεση της τσεχικής κυβέρνησης να περιορίσει τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων και να ακολουθήσει περισσότερο μιαν οριζόντια παρά μια τομεακή πολιτική ενισχύσεων. Ωστόσο, οι εξουσίες της εποπτεύουσας αρχής όσον αφορά την εξέταση της συμβατότητας όλων των μέτρων ενίσχυσης προς τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις χρήζουν κάποιων διευκρινίσεων και βελτιώσεων. 3. 2. Καινοτομία Κοινωνία των πλτιοοφοριών Τρέχουσα κατάσταση Οι οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις που κατέστησαν δυνατές με το συνδυασμό των τεχνολογιών πληροφοριών και τηλεπικοινωνιών είναι σημαντικές. Στην Τσεχική Δημοκρατία οι δυνατότητες αυτές είχαν παραμεληθεί πριν από το 1989, αν 53 και γενικά δεν συνέβαινε το ίδιο με την εκπαίδευση. Το αποτέλεσμα είναι ότι πρόσφατα το μέγεθος της αγοράς στον τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ) κινήθηκε πέραν των συνήθων προσδοκιών που διαμορφώνονται με βάση το κατά κεφαλή ΑΕΠ. Η ύπαρξη ξένιων υπολογιστών στο διαδίκτυο (4,0 ανά 1000 κατοίκους τον Ιανουάριο του 1997) ως σχετικό μέτρο εξέλιξης προς την κοινωνία των πληροφοριών (ΚΠ) υποδηλώνει ότι η χώρα έχει υπερβεί το σημείο στο οποίο βρισκόταν ο μέσος όρος της ΕΕ πριν δύο έτη. Η υφιστάμενη υποδομή τηλεπικοινωνιών είναι δυνατόν να αποτελέσει τροχοπέδη στις εξελίξεις προς την κοινωνία των πληροφοριών, αλλά ο ταχύς ρυθμός εκσυγχρονισμού στον τομέα αυτόν αναμένεται ότι θα λύσει σύντομα το πρόβλημα αυτό. Συμπέρασμα Λόγω της θετικής προσέγγισης προς την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών σε συνδυασμό προς το υψηλό επίπεδο του εθνικού εκπαιδευτικού συστήματος, είναι δυνατόν να αναμένεται ότι η Τσεχική Δημοκρατία θα υλοποιήσει τις προοπτικές όσον αφορά την κοινωνία των πληροφοριών ενωρίτερα σε σχέση με το μέσο όρο στις ΧΚΑΕ. Εκπαίδευση, κατάρτιση και νεολαία Τα άρθρα 126 και 127 της συνθήκης της ΕΚ προβλέπουν ότι η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου και στην εφαρμογή πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης που αποσκοπεί στην προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης της παιδείας καθώς και στην ενίσχυση της προσαρμογής στις μεταλλαγές της βιομηχανίας και στην προσαρμοστικότητα της αγοράς εργασίας με την ανάπτυξη πολιτικών επαγγελματικής κατάρτισης. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει συνεργασία για τη βελτίωση του επιπέδου της Το Λευκό Βιβλίο δεν εκπαίδευσης και των επαγγελματικών προσόντων. περιλαμβάνει μέτρα στον εν λόγω τομέα. Συνοπτική περιγραφή Οι δαπάνες της Τσεχικής Δημοκρατίας για την εκπαίδευση ανέρχονται στο 5,9% του ΑΕΠ και καλύπτουν το 14,6% του κρατικού προϋπολογισμού. Στην Τσεχική Δημοκρατία, υπάρχουν 1. 900. 000 μαθητές, 190. 000 σπουδαστές και 155. 000 δάσκαλοι. Υπάρχουν 23 αναγνωρισμένα πανεπιστήμια, που εξαρτώνται από το υπουργείο Παιδείας και τρεις στρατιωτικές ακαδημίες, που εξαρτώνται από το υπουργείο Αμυνας. Το τσεχικό εκπαιδευτικό σύστημα αντέδρασε γρήγορα στον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας και το μετασχηματισμό του οικονομικού συστήματος. Οι μεταβολές του τσεχικού συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης γίνονται με γνώμονα την αποπολιτικοποίηση, την αναγνώριση του δικαιώματος των μαθητών και των ενηλίκων να επιλέγουν τη δική τους εκπαίδευση και κατάρτιση, την κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου, την αποκέντρωση της διοίκησης και τη μεταρρύθμιση του συστήματος χρηματοδότησης. Ο ομοσπονδιακός νόμος του 1990 σχετικά με τα εκπαίδευσης ιδρύματα τριτοβάθμιας έχει παράσχει σημαντική ανεξαρτησία και αυτονομία στις 54 πανεπιστημιακές σχολές. Ωστόσο, προϋπολογισμοί εξακολουθούν να καλύπτονται αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ο νόμος δεν επιτρέπει την ανάπτυξη μη κρατικής ανώτατης εκπαίδευσης. οι πανεπιστημιακοί Από το 1990 και μετά έχουν θεσπιστεί πολλές αλλαγές στον τομέα της πολιτικής για την επαγγελματική κατάρτιση. Οι γενικοί στόχοι για τα προσεχή έτη συμπεριλαμβάνουν τη δημιουργία ευέλικτου συστήματος, τη δημιουργία νέων δεξιοτήτων (γλώσσες, επικοινωνία, τεχνολογίες των πληροφοριών), τη συνεχή προσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών στις ανάγκες της αγοράς εργασίας, και την ανάπτυξη προτύπων εφάμιλλων με των κρατών μελών. Το πρόγραμμα Tempus έχει συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της μεταρρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έχει δημιουργήσει τη βάση για τη συνεργασία με τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της ΕΕ. Το υπουργείο παιδείας, νεολαίας και αθλητισμού εφαρμόζει σε συνεργασία με άλλα υπουργεία το πρόγραμμα για τη στήριξη και την προστασία των παιδιών και των νέων. Το εν λόγω πρόγραμμα αποτελεί το κύριο μέσο για την υποβοήθηση των παιδιών και των νέων και του ρόλου τους στην κοινωνία. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Έχει επιτευχθεί η αποπολιτικοποίηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Το νομικό πλαίσιο πρέπει τώρα να ενισχυθεί και να βελτιωθεί. Ορισμένοι από τους τομείς προτεραιότητας για την ανώτατη εκπαίδευση είναι: η διαφοροποίηση της χρηματοδότησης των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης η βελτίωση της στρατηγικής πανεπιστημιακής διοίκησης η διαφοροποίηση της παροχής της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ιδωτική εκπαίδευση, μάθηση εφ'όρου ζωής, κ. λπ. ) η ανάπτυξη του μη πανεπιστημιακού τομέα η ενοποίηση της έρευνας και της εκπαίδευσης' η ανάπτυξη νέων προγραμμάτων σπουδών σε βασικούς τομείς για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σε θέματα ΕΕ (π. χ. ευρωπαϊκές σπουδές) η προσαρμογή των μαθημάτων σε νομοθετικώς κατοχυρομένα επαγγέλματα της ΕΕ, η πιστοποίηση και η αξιολόγηση της ποιότητας. Παρότι κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης έχει εξελιχθεί προς τον εκδημοκρατισμό και τα εκπαιδευτικά πρότυπα της ΕΕ κατά τρόπο ανεξέλεγτο. Μένει ακόμη να θεσπιστεί μια πιο στρατηγική προσέγγιση που θα εκφραστεί με νομοθετικές μεταρρυθμίσεις. Αναμένεται ότι το τσεχικό σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης θα ανταποκριθεί μεσοπρόθεσμα στα πρότυπα της ΕΕ. Η συμμετοχή της Τσεχικής Δημοκρατίας στα κοινοτικά προγράμματα θα έχει θετικές επιπτώσεις και θα αποτελέσει μια καλή προετοιμασία για την ενσωμάτωση. Συμπέρασμα Υπό την προοπτική της προσχώρησης, δεν αναμένονται σημαντικά προβλήματα στους εν λόγω τομείς. Έρευνα και τεγνολονικιί ανάπτυξη Οι δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης σε κοινοτικό επίπεδο, όπως προβλέπεται από τη Συνθήκη και το πρόγραμμα πλαίσιο, αποσκοπούν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, την ποιότητα 55 ζωής, καθώς και στην υποστήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης, της προστασίας του περιβάλλοντος και λοιπών κοινών πολιτικών. Το πρόσθετο πρωτόκολλο της ευρωπαϊκής συμφωνίας προβλέπει συνεργασία στους τομείς αυτούς, ιδίως μέσω συμμετοχής στο πρόγραμμα πλαίσιο. Το Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει άμεσα μέτρα στο πεδίο αυτό. Συνοπτική περιγραφή Το Συμβούλιο Έρευνας και Ανάπτυξης συστάθηκε το 1992 βάσει του νόμου περί "Κρατικής Στήριξης των Επιστημονικών Δραστηριοτήτων και της Τεχνολογικής Ανάπτυξης" (που τροποποιήθηκε το 1995), ως συμβουλευτικό όργανο της κυβέρνησης. Οι προτάσεις χρηματοδότησης από τον προϋπολογισμό υποβάλλονται από διαφόρους οργανισμούς στην κυβέρνηση και στο Κοινοβούλιο μέσω του εν λόγω Συμβουλίου. Ο σχετικός νόμος ρυθμίζει την κρατική χρηματοδότηση των προγραμμάτων του συγκεκριμένου τομέα και καθορίζει τον ρόλο των ιδιωτικών ερευνητικών φορέων που συμμετέχουν στα προγράμματα και των κρατικών οργάνων. Ο Οργανισμός Επιχορηγήσεων της Τσεχικής Δημοκρατίας λειτουργεί από το 1993. Επιλέγει σχέδια για την παροχή επιχορηγήσεων βάσει ανταγωνιστικής διαδικασίας αξιολόγησης. Η Τσεχική Ακαδημία Επιστημών υπέστη σημαντική αναδιάρθρωση. Το προσωπικό της μειώθηκε από 14. 000 σε 5. 000 άτομα και ο αριθμός των ινστιτούτων από 100 και πλέον σε 59 συν έξι ινστιτούτα παροχής υπηρεσιών. Οι δαπάνες Ε&Τ αντιπροσώπευαν το 1,14% του ΑΕΠ το 1995 και το 1,21%, το 1996 (2,12% το 1991). Το μερίδιο των κρατικών δαπανών του προϋπολογισμού για τα πανεπιστήμια έχει αυξηθεί σημαντικά, από 26% το 1993 σε 35% το 1996. Οι δαπάνες αυτές ισοδυναμούν με τις δαπάνες της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών. Ποσοστό ίσο με 0,75% του ΑΕΠ εκτιμάται ότι δαπανάται σε Ε&Τ από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Οι σχέσεις μεταξύ ερευνητικών ινστιτούτων και βιομηχανίας δεν έχουν ακόμη εδραιωθεί. Οι γενικές προτεραιότητες της κυβέρνησης στον συγκεκριμένο τομέα είναι: η εντατικοποίηση της έρευνας στα πανεπιστήμια, η διεθνής συνεργασία και η βελτίωση των υποδομών. Θέματα προτεραιότητας είναι: ' η μεταφορά της τεχνολογίας παραγωγής σε MME, η προστασία του περιβάλλοντος, η πυρηνική ενέργεια και οι υποδομές μεταφορών. Καταβάλλονται, επί του παρόντος, προσπάθειες για την βελτίωση των υποδομών (7,5% των συνολικών κρατικών κονδυλίων του προϋπολογισμού πρέπει να δαπανηθούν για την ενίσχυση των υποδομών). Το 1992, άρχισε η τακτική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του 3ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Η συνεργασία επικεντρώνεται, μέχρι σήμερα, κυρίως στο πρόγραμμα COPERNICUS (Ειδικό Πρόγραμμα Συνεργασίας με Χώρες της ΚΑΕ και τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη) και παραμένει σε χαμηλά επίπεδα όσον αφορά τη συμμετοχή στο 4ο πρόγραμμα- πλαίσιο. Η Τσεχική Δημοκρατία είναι μέλος της COST (Ευρωπαϊκής Συνεργασίας στον Τομέα Επιστημονικής και Τεχνικής Ερευνας) και του EUREKA (Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τον Συντονισμό της Έρευνας). Από το 1995, οι στατιστικές στον συγκεκριμένο τομέα συμβαδίζουν με τα πρότυπα του ΟΟΣΑ. 56 Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Δεδομένου ότι η Τσεχική Δημοκρατία είναι μία από τις πρώτες εκβιομηχανισθείσες χώρες της Ευρώπης, διαθέτει μακρά παράδοση στην έρευνα και στην τεχνολογική ανάπτυξη, ειδικότερα στον κλάδο της μηχανολογίας. Έχουν καταβληθεί σημαντικές προσπάθειες για την αναδιάρθρωση των επιστημονικών και τεχνολογικών ιδρυμάτων και δαπανών. Στο παρόν στάδιο, στόχος της Τσεχικής Δημοκρατίας πρέπει να είναι η εδραίωση του συγκεκριμένου τομέα προκειμένου να καταστεί δυνατό να συμβάλει στην βιομηχανική καινοτομία. Επίσης, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο πρόβλημα της μαζικής εγκατάλειψης της φοίτησης (μόνο το 15% των εγγεγραμμένων σπουδαστών αποκτούν πτυχίο) καθώς και στην βελτίωση του εργαστηριακού εξοπλισμού. Η αυξανόμενη συμμετοχή σε κοινοτικά προγράμματα θα συμβάλει στην εδραίωση του συγκεκριμένου τομέα και στην ανάπτυξη της βιομηχανικής καινοτομίας. Συμπέρασμα Όσον αφορά την προοπτική της προσχώρησης δεν αναμένονται μείζονα προβλήματα στον συγκεκριμένο τομέα. Η προσχώρηση θα είναι προς αμοιβαίο όφελος. Τηλεπικοινωνίες Οι στόχοι της πολιτικής της ΕΚ στον τομέα των τηλεπικοινωνιών συνίστανται στην απάλειψη των περιττών εμποδίων για την αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς τεχνικού εξοπλισμού, υπηρεσιών και δικτύων τηλεπικοινωνιών, στο άνοιγμα των ξένων αγορών στις επιχειρήσεις της ΕΕ και στην επίτευξη καθολικά διαθέσιμων σύγχρονων υπηρεσιών για τους κατοίκους της ΕΕ και τις επιχειρήσεις. Οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται με την εναρμόνιση των προτύπων και των όρων προσφοράς υπηρεσιών, την ελευθέρωση των αγορών τερματικών, υπηρεσιών και δικτύων και την έκδοση των αναγκαίων νομοθετικών πράξεων. Οι οδηγίες και οι πολιτικές για την επίτευξη των ανωτέρω ήδη έχουν καθορισθεί αλλά σε ορισμένα κράτη μέλη η ελευθέρωση της δημόσιας φωνητικής τηλεφωνίας και η λειτουργία της σχετικής υποδομής θα αναβληθεί επί ένα ή δύο έτη μετά το 1998. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει συνεργασία με σκοπό την ενίσχυση προτύπων και πρακτικών προς τα επίπεδα της ΕΚ στον τομέα των πολιτικών για τις τηλεπικοινωνίες και τα ταχυδρομεία, την τυποποίηση, τις κανονιστικές προσεγγίσεις και τον εκσυγχρονισμό της υποδομής. Το Λευκό Βιβλίο συγκεντρώνει την προσοχή στην προσέγγιση νομοθετικών διατάξεων, δικτύων και υπηρεσιών, με περαιτέρω μέτρα τα οποία διασφαλίζουν σταδιακά την ελευθέρωση στον τομέα αυτό. Συνοπτική περιγραφή Η διείσδυση των τηλεφωνικών γραμμών στην Τσεχική Δημοκρατία επεκτάθηκε σε πλέον των 25 ανά 100 μέχρι το τέλος του 1995. Ο στόχος της τσεχικής κυβέρνησης είναι να επιτευχθεί βαθμός διείσδυσης τηλεφωνικών γραμμών 45 ανά 100 μέχρι το τέλος του έτους 2000. Μετά από μακρές συζητήσεις σε εσωτερικό επίπεδο, τον Αύγουστο του 1994 η των τσεχική κυβέρνηση υιοθέτησε συνολική πολιτική τηλεπικοινωνιών. Η πολιτική αυτή συνίσταται (ΐ) στη μερική ιδιωτικοποίηση της τομέα τον για 57 υφιστάμενης (κρατικής ιδιοκτησίας) λειτουργούσας τσεχικής επιχείρησης (SPT) με στρατηγικό εταίρο και μονοπώλιο φωνητικής τηλεφωνίας μέχρι το έτος 2000 (ii) παροχή άδειας σε δύο κινητά τηλεφωνικά δίκτυα που χρησιμοποιούν το πανευρωπαϊκό ψηφιακό πρότυπο (GSM) και (iii) την παροχή άδειας σε δύο τοπικές επιχειρήσεις, σε 16 θέσεις. Η ιδιωτικοποίηση προγραμματίστηκε έτσι ώστε τα έσοδα χρησιμοποιήθηκαν εξ ολοκλήρου για την αύξηση του κεφαλαίου της SPT. Αυτό έδωσε στην επιχείρηση τη δυνατότητα μεταρρύθμισης της διοικητικής της διάρθρωσης και των διοικητικών της πρακτικών και υλοποίησης συνολικού προγράμματος επενδύσεων. Η 2η άδεια GSM δόθηκε με σκοπό την ενίσχυση του ανταγωνισμού που ήταν το αποτέλεσμα προγενέστερης αναδιοργάνωσης στον τομέα αυτό, με δύο χωριστές επιχειρήσεις καλωδιακής και ασύρματης τεχνολογίας. Ο νόμος του 1964 για τις τηλεπικοινωνίες τροποποιήθηκε το 1992 έτσι ώστε να διαχωρίζονται σαφώς ο κανονιστικός ρόλος της κυβέρνησης από τον λειτουργικό ρόλο της SPT. Η κανονιστική εξουσία έχει καλώς επανδρωθεί και λειτουργεί (Τσεχική Υπηρεσία Τηλεπικοινωνιών) αλλά ο αρμόδιος υπουργός ασκεί δικαιώματα ιδιοκτησίας επί της κύριας επιχείρησης. Ο νόμος του 1946 για τα ταχυδρομεία καθορίζει τα σχετικά με τις γραπτές επικοινωνίες και (προσωρινά) τα δέματα και τις μεταφορές χρημάτων ως υποχρεώσεις καθολικής εξυπηρέτησης. Νέες υπηρεσίες όπως διεθνείς υπηρεσίες τηλεμεταφορών ήδη παρέχονται από διεθνείς ιδιωτικές επιχειρήσεις στην Τσεχική Δημοκρατία. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Βαθμός ελευθέρωσης Με βάση τις δεσμεύσεις κατά τις διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ το 1997, η κυβέρνηση θα ελευθερώσει την αγορά για το σταθερό δίκτυο και τη φωνητική τηλεφωνία μέχρι την 1η Ιανουαρίου του έτους 2000. Η κυβέρνηση δημοσίευσε στο σύνολο της την προανταγωνιστική πολιτική για τον τομέα των τηλεπικοινωνιών τον Αύγουστο του 1994. Η πολιτική αυτή συνίσταται σε: (i) μερική ιδιωτικοποίηση της υφιστάμενης (κρατικής ιδιοκτησίας) λειτουργούσας τσεχικής επιχείρησης (SPT) με στρατηγικό εταίρο και μονοπώλιο φωνητικής τηλεφωνίας μέχρι το έτος 2000 (ii) παροχή άδειας σε δύο κινητά τηλεφωνικά δίκτυα που χρησιμοποιούν το πανευρωπαϊκό ψηφιακό πρότυπο (GSM) και (iii) παροχή άδειας σε δύο τοπικές επιχειρήσεις σε 16 θέσεις. Τα δύο πρώτα μέρη αυτού του πολιτικού προγράμματος υλοποιήθηκαν με επιτυχία. Η 2η άδεια GSM δόθηκε με σκοπό την ενίσχυση του ανταγωνισμού που ήταν το αποτέλεσμα προγενέστερης αναδιοργάνωσης στον τομέα αυτό, με δύο χωριστές επιχειρήσεις καλωδιακής και ασύρματης τεχνολογίας. Προσέγγιση προς τη νομοθεσία της ΕΚ Ο νόμος του 1964 για τις τηλεπικοινωνίες τροποποιήθηε το 1992 (από την τέως ομοσπονδιακή κυβέρνηση) ώστε να διακρίνονται οι κανονιστικές λειτουργίες από τις λειτουργικές. Επίσης οι μεταβολές επέφεραν την κατάργηση των κρατικών μονοπωλίων, επέτρεψαν την ιδιωτικοποίηση, επέβαλαν απαιτήσεις αδειοδότησης για τις υφιστάμενες επιχειρήσεις και με τον τρόπο αυτό έδωσαν στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να χαράξει πολιτική ελευθέρωσης. Η πολιτική της κυβέρνησης είναι η ολοκλήρωση της προγραμματισμένης συστηματικής μεταφοράς των οδηγιών της ΕΚ μέχρι το τέλος του έτους 2000. Η κανονιστική αρχή ήδη λειτουργεί ενώ οι 58 διοικητικοί μηχανισμοί είναι επαρκείς όσον αφορά την ολοκλήρωση της μεταφοράς της ευρωπαϊκής τεχνολογίας. Ο αποτελεσματικότερος διαχωρισμός του κανονιστικού και πολιτικού φορέα από τη λειτουργούσα επιχείρηση θα είναι αναγκαίος προκειμένου να δοθεί στην κυβέρνηση η δυνατότητα να ασκήσει επιτυχώς προανταγωνιστική πολιτική. Η τιμολογιακή εξισορρόπηση προχωρεί ικανοποιητικά, αν και η τιμολογιακή πολιτική περιπλέκεται λόγω κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ δύο υπουργείων. Η δυσχέρεια παροχής υπηρεσιών στις λιγότερο ευνοούμενες περιφέρειες έχει αναγνωριστεί από την κυβέρνηση ενώ ορισμένα μέτρα έχουν ήδη ληφθεί. Προκειμένου να επιτευχθεί η καθολική εξυπηρέτηση, θα απαιτηθούν σοβαρότερα μέτρα. Υποδομή της των διαθέσιμων ιδιωτικοποίηση υπηρεσιών. Η Ο κύριος στόχος της κυβερνητικής πολιτικής υπήρξε η επέκταση και ο εκσυγχρονισμός των δημοσίων τηλεπικοινωνιακών δικτύων και η βελτίωση της SPT ποιότητας προγραμματίστηκε έτσι ώστε το ξένο κεφάλαιο χρησιμοποιήθηκε στο σύνολο του για την αύξηση του κεφαλαίου της επιχείρησης. Η μεταρρύθμιση των διοικητικών της διαρθρώσεων και πρακτικών άρχισε ενώ εξελίσσεται συνολικό επενδυτικό πρόγραμμα - περιλαμβανόμενου νέου ψηφιακού δικτύου κορμός. Η ολοκλήρωση θα συμβάλει στην εισαγωγή προηγμένων υπηρεσιών, ιδίως στις πόλεις. Μεταξύ 1991 και 1997 το σταθερό δίκτυο αναπτύχθηκε από 16,6 σε 29,0 γραμμές ανά 100 κατοίκους σε σύγκριση προς μέση τιμή 43,9 γραμμές ανά 100 κατοίκους για Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιρλανδία. Ο κύριος στόχος της κυβέρνησης είναι να φτάσει τις 45 γραμμές ανά 100 κατοίκους μέχρι το 2000. Η κυβέρνηση απεφάσισε έγκαιρα ότι ο νέος προστιθέμενος τεχνικός της εξοπλισμός πρέπει να είναι ψηφιακός. Το δίκτυο είναι κατά 38% περίπου ψηφιοποιημένο από τον Ιανουάριο του 1997 ενώ έχει προγραμματιστεί ότι θα φθάσει το 60% μέχρι το έτος 2000 (σε σύγκριση προς μέσο όρο 62,4% για Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιρλανδία) και κατά 100% μέχρι το έτος 2003. Οι νέες υπηρεσίες GSM άρχισαν να λειτουργούν κατά το 1996 ενώ το πλήθος των χρηστών κινητής κυψελωτής τηλεφωνίας αυξήθηκε κατά 200% εντός του έτους και έφθασε τους 83. 000, δηλαδή σε 1,78 ανά 100 κατοίκους. Υφίσταται ανταγωνισμός τόσο στον τομέα των υπηρεσιών δεδομένων όσο και στον τομέα των δορυφορικών υπηρεσιών. Επίσης, το 1995 υπήρχαν 15,7 συνδρομές καλωδιακής τηλεόρασης και 7,4 προσωπικοί υπολογιστές ανά 100 νοικοκυριά. Ανταγωνιστικότητα του τομέα Στις αρχές του 1997, απασχολούνταν 8,6 εργαζόμενοι ανά 100 γραμμές, σε σύγκριση προς μέσο όρο 6,2 για Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιρλανδία. Ακόμη και με το σημερινό υψηλό ρυθμό επέκτασης του δικτύου, θα χρειασθούν ακόμη μερικά έτη πριν οι υπηρεσίες βασικής τηλεφωνίας είναι δυνατόν να είναι καθολικά διαθέσιμες. Τα έσοδα ανά γραμμή (260 ECU το 1996), αν και μεταξύ των υψηλότερων στην περιφέρεια, πρέπει να διατηρηθούν εφόσον είναι επιθυμητό να επεκταθεί το δίκτυο περαιτέρω και η επιχείρηση να παραμείνει κερδοφόρος. Με την προϋπόθεση ότι θα συνεχισθεί η τιμολογιακή εξισορρόπηση, ο τομέας των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών θα καταστεί ικανός να αντιμετωπίσει την πλήρη ελευθέρωση. Η SPT ήταν ήδη σε θέση να λάβει μακροπρόθεσμα δάνεια από εμπορικές τράπεζες της ΕΕ, με επιτόκια χαμηλότερα από εκείνα της ΕΤΠΑ. Οι οργανισμοί των Κάτω Χωρών και της Ελβετίας κατέβαλαν 1,24 δισ. $ ΗΠΑ από κοινού για το 27% της SPT, την κύρια τσεχική επιχείρηση. Η πρώτη επιχείρηση κινητής τηλεφωνίας κατέχεται κατά 51% από την SPT και κατά 41% από όμιλο των ΗΠΑ. Η δεύτερη επιχείρηση 59 κατέχεται κατά 50% από την Ceske Radiokomunikace και κατά 49% από κοινού από τη STET και από κάποια γερμανική επιχείρηση. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία θα συναντήσει ελάχιστες δυσκολίες όσον αφορά τη συμμόρφωση προς το κεκτημένο μεσοπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι οι καταβαλλόμενες σήμερα προσπάθειες όσον αφορά τη μεταφορά νομοθεσιών και την εφαρμογή τους θα συνεχισθεί. Τα τιμολόγια πρέπει να υποστούν περαιτέρω εξισορρόπηση προκειμένου η δημόσια επιχείρηση να έχει τη δυνατότητα να αντεπεξέλθει στον ανταγωνισμό. Οπτικοακουστικός τομέας Στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς, το κεκτημένο του οπτικοακουστικού τομέα αποβλέπει στην παροχή και την ελεύθερη κυκλοφορία των οπτικοακουστικών υπηρεσιών στην ΕΕ καθώς και στην προώθηση της ευρωπαϊκής παραγωγής προγραμμάτων. Η οδηγία για την τηλεόραση χωρίς σύνορα, η οποία ισχύει για όλους τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς ανεξάρτητα από τους τρόπους μετάδοσης (επίγειας, δορυφορικής, καλωδιακής) ή τον ιδιωτικό ή δημόσιο χαρακτήρα τους, εμπεριέχει το κεκτημένο αυτό και καθορίζει τους βασικούς κανόνες σχετικά με τις διασυνοριακές τηλεοπτικές μεταδόσεις. Τα κύρια σημεία είναι: να εξασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία των τηλεοπτικών εκπομπών σε όλα τα κράτη μέλη να προωθηθούν η παραγωγή και η διανομή ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων (με τη θέσπιση ελάχιστου ποσοστού χρόνου εκπομπής για τα ευρωπαϊκά έργα και τα έργα των ανεξάρτητων παραγωγών) να καθοριστούν τα βασικά πρότυπα στον τομέα της τηλεοπτικής διαφήμισης να εξασφαλιστεί η προστασία των ανηλίκων και να επιτραπεί το δικαίωμα απάντησης. Η ευρωπαϊκή συμφωνία εξασφαλίζει τη συνεργασία για την προώθηση και τον εκσυγχρονισμό της παραγωγής των οπτικοακουστικών μέσων, καθώς και την εναρμόνιση ρυθμιστικών πτυχών της πολιτικής στον οπτικοακουστικό τομέα. Οι οδηγίες για την τηλεόραση χωρίς σύνορα αποτελούν μέτρο του πρώτου σταδίου στο Λευκό Βιβλίο. Συνοπτική περιγραφή Το νομικό πλαίσιο του οπτικοακουστικού τομέα καθορίζεται από το νόμο αριθ. 468/1991, που προβλέπει διπλό σύστημα μετάδοσης βασιζόμενο στις δημοκρατικές αρχές. Οι δύο κυριότεροι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί είναι ο εθνικός δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός Τσεχική Τηλεόραση, και ο εμπορικός εθνικός ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός TV Nova. Η τσεχική βιομηχανική παραγωγή ταινιών ιδιωτικοποιήθηκε στις αρχές της δεκαετίας 1990 και όλες οι άμεσες κρατικές επιδοτήσεις στην παραγωγή ταινιών διακόπηκαν. Ο τομέας διανομής ταινιών αποτελείται κυρίως από προγράμματα των ΗΠΑ. 60 Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών τομέα οπτικοακουστικό της Τσεχικής Δημοκρατίας επιχειρείται Στον ανασυγκρότηση μετά τις μεγάλες αναταραχές των τελευταίων ετών. Ο τομέας αυτός αναπτύσσεται ταχύτατα και μεταβάλλεται συνεχώς. Η ικανότητα του να προσαρμοστεί στο κεκτημένο θα εξαρτηθεί από τη βελτίωση των δυνατοτήτων της βιομηχανικής παραγωγής προγραμμάτων ώστε να αντιμετωπιστούν οι σημαντικές προκλήσεις που θα προκύψουν από ένα αναπροσαρμοσμένο κανονιστικό πλαίσιο. Η τσεχική νομοθεσία στον οπτικοακουστικό τομέα δεν συμβιβάζεται με τις απαιτήσεις της ΕΚ εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις όσον αφορά την ελευθερία λήψεως, την προώθηση ευρωπαϊκών και πρόσφατων έργων, τους ανεξάρτητους παραγωγούς και τα μεμονωμένα διαφημιστικά μηνύματα. Κατά τα τελευταία έτη, η Τσεχική Δημοκρατία δεν σημείωσε πρόοδο όσον αφορά την εναρμόνιση με τις απαιτήσεις της ΕΚ στον οπτικοακουστικό τομέα. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να καταβάλει σημαντικές και συντονισμένες προσπάθειες για την προσαρμογή του κανονιστικού πλαισίου καθώς και της δομής παραγωγής προγραμμάτων προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ΕΚ στον οπτικοακουστικό τομέα μεσοπρόθεσμα. 3. 3. Οικονομικές και δημοσιονομικές υποθέσεις Οικονομική και Νομισματική Ενωση Μέχρις ότου προσχωρήσει η Τσεχική Δημοκρατία, θα έχει αρχίσει το τρίτο στάδιο της ΟΝΕ. Αυτό θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές σε όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν συμμετέχουν στη ζώνη ευρώ. Όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των νέων, θα συμμετάσχουν πλήρως στην οικονομική και νομισματική ένωση. Οι οικονομικές πολιτικές τους θα αποτελέσουν θέμα κοινού ενδιαφέροντος και τα κράτη αυτά θα μετέχουν στον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών (εθνικά προγράμματα σύγκλισης, γενικές οικονομικές κατευθύνσεις, πολυμερής εποπτεία, διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος). Τα εν λόγω κράτη θα κληθούν να τηρήσουν το σύμφωνο σταθερότητα και ανάπτυξης, να μην καταφεύγουν σε οποιαδήποτε μορφή άμεσης χρηματοδότησης του ελλείμματος του δημοσίου τομέα από την Κεντρική Τράπεζα, να καταργήσουν την προνομιακή πρόσβαση των δημοσίων αρχών σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και να ολοκληρώσουν την ελευθέρωση της κυκλοφορίας των κεφαλαίων. θα της στον τομέα της προσχώρησης είναι η στενότερη Αποτέλεσμα νομισματική και συναλλαγματική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό απαιτεί την ενίσχυση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής. Τα κράτη μέλη που δεν θα συμμετέχουν στην ζώνη του ευρώ θα είναι σε θέση να εφαρμόζουν αυτόνομη νομισματική πολιτική και να συμμετέχουν στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) σε περιορισμένη βάση. Οι κεντρικές τράπεζες τους πρέπει να είναι ανεξάρτητες και να έχουν ως πρωταρχικό στόχο τη σταθερότητα των τιμών. Η νομισματική πολιτική πρέπει να εφαρμόζεται με μέσα βασισμένα στην ελεύθερη αγορά και να είναι "αποτελεσματική" όσον αφορά τη μετάδοση του παλμού της στην πραγματική οικονομία. Συνεπώς, πρέπει να αντιμετωπισθούν παράγοντες που εμποδίζουν την εφαρμογή αποτελεσματικής νομισματικής πολιτικής, όπως η έλλειψη ανταγωνισμού στον τραπεζικό τομέα, η να προωθηθούν μεταρυθμίσεις για 61 ανεπαρκής ανάπτυξη χρηματοπιστωτικών αγορών και το πρόβλημα των "επισφαλών δανείων" στον τραπεζικό τομέα. Τέλος, όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να αντιμετωπίζουν τη συναλλαγματική τους πολιτική ως ζήτημα κοινού ενδιαφέροντος και να είναι σε θέση να σταθεροποιήσουν τις συναλλαγματικές τους ισοτιμίες στο πλαίσιο μηχανισμού που δεν έχει ακόμη αποφασισθεί. Δεδομένου ότι η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνεπάγεται την αποδοχή του στόχου της ΟΝΕ, η Τσεχική Δημοκρατία πρέπει να πληροί τα κριτήρια σύγκλισης, αν και όχι απαραιτήτως, κατά την προσχώρηση της. Αν και η τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην ΕΕ, εξακολουθούν να αποτελούν καθοριστικά σημεία αναφοράς για τις μακροοικονομικές πολιτικές με προσανατολισμό τη σταθερότητα και πρέπει να τηρηθούν εγκαίρως από τα νέα κράτη μέλη και σε μόνιμη βάση. Επομένως, είναι απαραίτητη η επιτυχής ολοκλήρωση αφενός του μετασχηματισμού του συστήματος και, αφετέρου, των προσανατολισμένων στην αγορά διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Η οικονομική κατάσταση και η πρόοδος της Τσεχικής Δημοκρατίας έχουν ήδη αναλυθεί σε προηγούμενα κεφάλαια της παρούσας γνώμης. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η Κεντρική Τράπεζα είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητη από την κυβέρνηση όσον αφορά την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής και τη διαδικασία διορισμού του διοικητού. Ο προβλεπόμενος από το καταστατικό στόχος της Εθνικής Τράπεζας της Τσεχικής Δημοκρατίας είναι η εξασφάλιση της σταθερότητας του εθνικού νομίσματος. Ωστόσο, ο στόχος αυτός ερμηνευόταν πάντα ως σταθερότητα των τιμών. Οι διατάξεις σχετικά με τη δυνατότητα της Κεντρικής Τράπεζας να χρηματοδοτήσει το έλλειμμα του προϋπολογισμού δεν έχουν ακόμη εναρμονισθεί με τις απαιτήσεις της συνθήκης για ρητή και ολοκληρωτική απαγόρευση. Οι τσεχικές αρχές αναμένεται να προβούν στη μεταρρύθμιση του νόμου περί Κεντρικής Τράπεζας με στόχο την εναρμόνιση του με τους όρους της συνθήκης. Στην πράξη, η Κεντρική Τράπεζα δεν προέβη ποτέ στη χρηματοδότηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού λόγω των μέχρι σήμερα ικανοποιητικών δημοσιονομικών επιδόσεων της Τσεχικής κυβέρνησης. Η νομισματική πολιτική που ακολουθείτο στην Τσεχική Δημοκρατία ήταν αναμφισβήτητα σε θέση να μειώσει σημαντικά τον πληθωρισμό. Δεδομένου ότι η διαδικασία μετάβασης κέρδισε σταδιακά την εμπιστοσύνη των διεθνών αγορών, η αυστηρή νομισματική πολιτική σε συνδυασμό με τη διατήρηση σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας είχαν ως συνέπεια τη μαζική εισροή κεφαλαίων κατά το διάστημα 1994-1995. Οι εισροές αυτές συνοδεύτηκαν από μερική μόνο αύξηση της νομισματικής κυκλοφορίας και, το 1995, η αύξηση της προσφοράς χρήματος υπερέβαινε σημαντικά τον καθορισμένο στόχο και ο πληθωρισμός παρέμεινε στο επίπεδο του προηγουμένου έτους. Τον Φεβρουάριο του 1995, η διεύρυνση της ζώνης διακύμανσης γύρω από την κεντρική ισοτιμία περιόρισε το κίνητρο των κερδοσκοπικών εισροών κεφαλαίου και από τον Νοέμβριο του 1996, ο πληθωρισμός ακολουθεί εκ νέου πτωτική πορεία. Η συναλλαγματική κρίση στα μέσα του 1997 οδήγησε στη μετατροπή του καθεστώτος συναλλαγματικών ισοτιμιών από σταθερό καθεστώς σε καθεστώς ελεγχόμενων διακυμάνσεων. Υπάρχουν ακόμη εκκρεμή θέματα τα οποία εμποδίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης και αναδιάρθρωσης του τραπεζικού τομέα πρέπει να συνεχισθεί και να εφαρμοσθούν κατάλληλα οι διαδικασίες πτώχευσης. Μεταξύ του Μαΐου 1993 και του Μαΐου 1997, η συναλλαγματική ισοτιμία συνδέθηκε με καλάθι αποτελούμενο από δολάρια ΗΠΑ και γερμανικά μάρκα. Από τον Μάιο του 1997, η Κεντρική Τράπεζα επιτρέπει τη διακύμανση της 62 ισοτιμία και περιόρισε συναλλαγματικής ισοτιμίας με στόχο τη συναλλαγματική ισοτιμία CZK-DEM = Π Ι 9,5 κορώνες/μάρκο. Κατά το πρώτο στάδιο της μετάβασης, το καθεστώς ισοτιμιών απεδείχθη επιτυχές δεδομένου ότι παρέσχε στο συναλλαγματικών σύστημα σταθερή ονομαστική συναλλαγματική τις πληθωριστικές προσδοκίες. Όταν η πρόοδος της διαδικασίας μετάβασης οδήγησε (1994-1995), οι αρχές σε υπερβολικές κερδοσκοπικές αντέδρασαν με τη διεύρυνση της ζώνης διακύμανσης γύρω από την κεντρική ισοτιμία (Φεβρουάριος 1996). Η κίνηση αυτή συνέβαλε στη συγκράτηση των εισροών κεφαλαίου. Ωστόσο, το αυξανόμενο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, αν και δεν αποτελεί άμεσο κίνδυνο για τη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας, προκάλεσε νομισματική κρίση, οι επιπτώσεις της οποίας στην τσεχική οικονομία δεν είναι ακόμη εμφανείς. Στο νέο πλαίσιο που διαμορφώνεται οι δημοσιονομικές αρχές πρέπει να αναλάβουν αποφασιστική δράση για τη διατήρηση της αντιπληθωριστικής διαδικασίας μειώνοντας τις δημόσιες δαπάνες και επιταχύνοντας τον ρυθμό των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. εισροές κεφαλαίου Συμπέρασμα Είναι πολύ νωρίς για να κριθεί κατά πόσον η Τσεχική Δημοκρατία θα είναι σε θέση, κατά τη στιγμή της προσχώρησης της, να συμμετάσχει στη ζώνη ευρώ' αυτό θα εξαρτηθεί από την επιτυχία της διαρθωτικής της μεταρρύθμισης που θα καταστήσει δυνατή την επίτευξη και τη σταθερή τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης, τα οποία, ωστόσο, δεν αποτελούν προϋπόθεση για την προσχώρηση. Η συμμετοχή της Τσεχικής Δημοκρατίας στο τρίτο στάδιο της ΟΝΕ, ως χώρας που δεν μετέχει στην ζώνη ευρώ δεν θα δημιουργήσει προβλήματα, μεσοπρόθεσμα. Ωστόσο, η νομοθεσία σχετικά με την Κεντρική Τράπεζα πρέπει να συμμορφωθεί προς τους κανόνες της ΕΚ. Τέλος, οι διαδικασίες ιδιωτικοποίησης και ανταγωνισμού στον τραπεζικό τομέα πρέπει να ενισχυθούν όπως, επίσης, και η εποπτεία των χρηματοπιστωτικών αγορών. Φορολογία Το κεκτημένο στον τομέα της άμεσης φορολογίας αφορά ορισμένες απόψεις φόρων επιχειρήσεων και κεφαλαίου. Οι τέσσερις ελευθερίες της συνθήκης ΕΚ έχουν αυξημένη επίδραση επί των εθνικών φορολογικών συστημάτων. εναρμονισμένη έμμεσης φορολογίας συνίσταται κυρίως στην Το κεκτημένο νομοθεσία στον τομέα του φόρου προστιθέμενης αξίας και των φόρων κατανάλωσης. Σ'αυτό περιλαμβάνεται η εφαρμογή ενός μη σωρευτικού γενικού φόρου επί της κατανάλωσης (ΦΠΑ) ο οποίος εισπράττεται σε όλα τα στάδια παραγωγής και διανομής αγαθών και υπηρεσιών. Αυτό σημαίνει ίση φορολογική μεταχείριση των εσωτερικών και μη εσωτερικών συναλλαγών (εισαγωγές). Το κεκτημένο του ΦΠΑ περιέχει επίσης μεταβατικές ρυθμίσεις για τη φορολογία των συναλλαγών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μεταξύ φορολογουμένων. Στον τομέα των φόρων κατανάλωσης, το κεκτημένο περιέχει εναρμονισμένες φορολογικές δομές και ελάχιστα ποσοστά δασμών μαζί με κοινούς κανόνες σχετικά με την κατοχή και τη διακίνηση εναρμονισμένων φορολογούμενων αγαθών (συμπεριλαμβανομένης της χρήσης φορολογικών αποθηκών). Λόγω της θέσπισης της ενιαίας αγοράς, όλοι οι φορολογικοί έλεγχοι των εσωτερικών συνόρων της Κοινότητας καταργήθηκαν τον Ιανουάριο του 1993. Η αμοιβαία συνδρομή μεταξύ των φορολογικών αρχών των κρατών μελών αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό της διοικητικής συνεργασίας στο πλαίσιο της 63 εσωτερικής αγοράς η σχετική οδηγία καλύπτει τόσο την άμεση όσο και την έμμεση φορολογία. Η ευρωπαϊκή συμφωνία περιέχει διατάξεις σχετικά με την προσέγγιση της νομοθεσίας στον τομέα της έμμεσης φορολογίας. Το Λευκό Βιβλίο περιέχει ως μέτρα του σταδίου Ι, τα μέτρα εκείνα τα οποία συνιστούν τις κύριες απαιτήσεις του κεκτημένου έμμεσης φορολογίας (ιδίως τα μέτρα που εφαρμόζοντο στην Κοινότητα μέχρι το 1993), και ως μέτρα του σταδίου II, τα μέτρα εκείνα τα οποία είναι επιπλέον αναγκαία για την εφαρμογή του πλήρους κεκτημένουτης έμμεσης φορολογίας. Συνοπτική περιγραφή Άμεση φορολογία Οι δύο οδηγίες για την φορολογία επιχειρήσεων και η συμφωνία περί διαιτησίας προβλέπουν μηχανισμό ο οποίος εφαρμόζεται με βάση την αμοιβαιότητα. Επομένως, εξ ορισμού δεν είναι δυνατόν να αναμένονται αντίστοιχες διατάξεις πριν από την προσχώρηση. Έμμεση φορολογία Η συνολική συμμετοχή των εσόδων από τον ΦΠΑ και τους φόρους κατανάλωσης στον κρατικό προϋπολογισμό της Τσεχικής Δημοκρατίας ανήλθε περίπου σε 22% και 13% αντίστοιχα το 1995. Δεν υπάρχουν πρόσφατα στατιστικά στοιχεία όσον αφορά την τάση των ποσοστών αυτών. Φόρος Προστιθέμενης Αξίας Το σημερινό σύστημα ΦΠΑ της Τσεχικής Δημοκρατίας τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιουλίου 1993 και αντικατέστησε τον προηγούμενο ενιαίο φόρο κύκλου εργασιών. Η Τσεχική Δημοκρατία εφαρμόζει σύστημα δύο συντελεστών ΦΠΑ: κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 22% και μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ 5%. Ο κανονικός συντελεστής εφαρμόζεται κατ'αρχήν σε όλες τις προμήθειες αγαθών και ορισμένων υπηρεσιών ο μειωμένος συντελεστής εφαρμόζεται στις περισσότερες υπηρεσίες και σε ορισμένα προϊόντα. Με ορισμένες εξαιρέσεις, για τα εισαγόμενα εμπορεύματα εφαρμόζεται ο ίδιος συντελεστής ΦΠΑ όπως και για τα παρεχόμενα στην Τσεχική Δημοκρατία. Αντιθέτως, οι "εισαγόμενες" υπηρεσίες δε υπόκεινται σε οποιονδήποτε ΦΠΑ. Ορισμένες δραστηριότητες απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ χωρίς δικαίωμα πίστωσης του προηγουμένως καταβληθέντος ΦΠΑ σχετικά με τις προμήθειες αυτές. Οι απαλλαγές αυτές έχουν σχέση κυρίως με δραστηριότητες δημοσίου συμφέροντος, χρηματοοικονομικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες, περιουσία και τυχερά και παρόμοια παιχνίδια. Οι φορολογούμενοι δικαιούνται κατ'αρχήν να αφαιρούν τον ΦΠΑ που επιβλήθηκε στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών για επαγγελματικούς σκοπούς. Ο τσεχικός νόμος περί ΦΠΑ δεν περιέχει οποιεσδήποτε διατάξεις που να επιτρέπουν την επιστροφή του φόρου στους φορολογούμενους που δεν είναι εγκατεστημένοι στη χώρα. Ωστόσο, από την 1η Ιανουαρίου 1998, σχεδιάζεται η εισαγωγή συστήματος επιστροφών για τις προμήθειες όσον αφορά τις διεθνείς μεταφορές, τις εκθέσεις και τις εμποροπανηγύρεις. Ειδικοί φόροι κατανάλωσης Το υπάρχον σύστημα ειδικών φόρων κατανάλωσης της Τσεχικής Δημοκρατίας θεσπίστηκε ταυτόχρονα με το σύστημα ΦΠΑ. Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης 64 εφαρμόζονται στα ορυκτά έλαια, στο οινόπνευμα και στα οινοπνευματώδη ποτά και στα προϊόντα καπνοβιομηχανίας. Για κάθε κατηγορία προϊόντος, η φύση του φόρου είναι ειδική. Αμοιβαία συνδρομή Οι φορολογικές αρχές δεν χρειάστηκε να αναπτύξουν δυνατότητες αμοιβαίας συνδρομής με τις φορολογικές αρχές των κρατών μελών, εφόσον η αμοιβαία συνδρομή αποτελεί πτυχή που μπορεί να εφαρμοστεί μόνον μετά την προσχώρηση. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Φόρος Προστιθέμενης Αξίας Το ισχύον σύστημα ΦΠΑ της Τσεχικής Δημοκρατίας στηρίχθηκε στις βασικές αρχές της νομοθεσίας του ΦΠΑ της Κοινότητας και, ως εκ τούτου, αντιπροσωπεύει σταθερό σημείο εκκίνησης για τη μελλοντική ευθυγράμμιση του με το κοινοτικό κεκτημένο του ΦΠΑ. Ωστόσο, χαρακτηρίζεται ως σχετικά περιληπτικό και γενικό ως προς την εφαρμογή του. Οι ξένοι επιχειρηματίες που δεν είναι μονίμως εγκατεστημένοι στην Τσεχική Δημοκρατία και δεν είναι εγγεγραμμένοι στον Επαγγελματικό Κώδικα δεν μπορούν να εγγραφούν για σκοπούς ΦΠΑ στη χώρα. Δεδομένου ότι η Τσεχική Δημοκρατία δεν εφαρμόζει οποιεσδήποτε ρυθμίσεις για την επιστροφή του ΦΠΑ στους μη εγγεγραμμένους αλλοδαπούς φορολογούμενους, ο ΦΠΑ αντιπροσωπεύει ένα αυξημένο κόστος για τους επιχειρηματίες αυτούς. Το πεδίο εφαρμογής του μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ είναι αισθητά ευρύτερο σε σύγκριση με την κοινοτική προσέγγιση. Η προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα απαιτήσει σημαντική προσαρμογή προκειμένου να ευθυγραμμισθεί η νομοθεσία περί ΦΠΑ προς τις απαιτήσεις του κοινοτικού κεκτημένου, όσον αφορά το αναγκαίο σύστημα φορολογίας σε μία Κοινότητα χωρίς εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους. Το τσεχικό εθνικό σχέδιο στρατηγικής για την εφαρμογή των συστάσεων του Λευκού Βιβλίου σχετικά με τον ΦΠΑ προβλέπει να εξετάσει κατά προτεραιότητα την εξάλειψη των διαφορών όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του ΦΠΑ, καθώς και τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής του μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ, τη μείωση του κατωφλίου εγγραφής, διατάξεις όσον αφορά την επιστροφή του ΦΠΑ σε αλλοδαπούς φορολογούμενους μη εγκατεστημένους στην Τσεχική Δημοκρατία και σύστημα επιστροφών για τουρίστες. Οι αλλαγές αυτές προβλέπεται να υλοποιηθούν κατά τη διάρκεια των ετών 1998-2000. Ειδικοί φόροι κατανάλωσης Υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ του τσεχικού συστήματος φόρων κατανάλωσης και των κανόνων της ΕΕ. Πρώτον, δεν υπάρχει κανένα σύστημα αναστολής των ειδικών φόρων κατανάλωσης όπου τα αγαθά να μπορούν να διακινούνται μεταξύ εγκεκριμένων φορολογικών αποθηκών χωρίς καταβολή δασμού. Δεύτερον, οι διαφορές μεταξύ συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης που εισπράττονται στην Τσεχική Δημοκρατία επί ομοειδών προϊόντων είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε κάποια στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των εν λόγω προϊόντων. 65 Για να εξασφαλισθεί η ορθή εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας φόρων κατανάλωσης, η Τσεχική Δημοκρατία πρέπει να δημιουργήσει ένα σύστημα αποθήκευσης που να στηρίζεται στο κοινοτικό πρότυπο το συντομότερο δυνατόν, και να προσαρμόσει τη διάρθρωση και το επίπεδο των συντελεστών φόρων κατανάλωσης ώστε να συμφωνούν με την κοινοτική αρχή της μη διάκρισης μεταξύ εθνικών προϊόντων και προϊόντων καταγωγής άλλων κρατών μελών. Το τσεχικό εθνικό σχέδιο στρατηγικής για την εφαρμογή των διατάξεων του Λευκού Βιβλίου δεν παρέχει σαφές και λεπτομερές χρονοδιάγραμμα για μελλοντικές προσαρμογές της τσεχικής νομοθεσίας σχετικά με τον φόρο κατανάλωσης. Βραχυπρόθεσμο στόχο αποτελεί η σταδιακή προσέγγιση της τσεχικής νομοθεσίας περί ειδικών φόρων κατανάλωσης προς την κοινοτική νομοθεσία. Εντούτοις, δεν σχεδιάζεται πλήρης εναρμόνιση της νομοθεσίας και των δασμολογικών συντελεστών για τα επόμενα τρία έως πέντε έτη. Αμοιβαία συνδοοιιή Με την προσχώρηση, θα καταστεί επίσης απαραίτητο να εφαρμοστούν. οι κατάλληλες ρυθμίσεις διοικητικής συνεργασίας και αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ των κρατών μελών. Οι απαιτήσεις αυτές είναι ουσιαστικές για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Συμπέρασμα Το κεκτημένο όσον αφορά την άμεση φορολογία δεν αναμένεται να παρουσιάσει σημαντικές δυσχέρειες. Όσον αφορά την έμμεση φορολογία, υπό τον όρο ότι θα καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες, η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να μπορέσει να συμμορφωθεί με το κεκτημένο σχετικά με τον ΦΠΑ και τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης μεσοπρόθεσμα. Αναμένεται να καταστεί δυνατή η έναρξη συμμετοχής στην αμοιβαία συνδρομή όσο οι φορολογικές αρχές αναπτύσσουν την εμπειρία τους στον τομέα αυτό. Στατιστικές Οι βασικές αρχές του κοινοτικού κεκτημένου αφορούν την αμεροληψία, την αξιοπιστία, τη διαφάνεια, την εμπιστευτικότητα (των ατομικών πληροφοριακών στοιχείων) και τη διανομή των επίσημων στατιστικών. Επιπλέον, υπάρχει σημαντική δέσμη αρχών και πρακτικών σχετικών με τη χρησιμοποίηση ευρωπαϊκών και διεθνών μεθόδων ταξινόμησης, συστημάτων εθνικών λογαριασμών, μητρώων επιχειρήσεων και διαφόρων κατηγοριών στατιστικών. Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία προβλέπει την ανάπτυξη αποτελεσματικών και αξιόπιστων στατιστικών εναρμονισμένων με διεθνείς κανόνες και μεθόδους ταξινόμησης. συνεργασία για Το Λευκό Βιβλίο δεν περιέχει διατάξεις σχετικές με τον συγκεκριμένο τομέα. Συνοπτική περιγραφή Το Τσεχικό Στατιστικό Γραφείο (CSO) είναι το κεντρικό όργανο επιφορτισμένο με το συντονισμό των επίσημων στατιστικών στη Τσεχική Δημοκρατία. 66 Η νομική βάση των επίσημων στατιστικών της Τσεχίας συνίσταται στο νόμο του 1995 για την Κρατική Στατιστική Υπηρεσία. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Εκτός ορισμένων εξαιρέσεων, η τσεχική νομοθεσία είναι συμβατή με τους ισχύοντες κανόνες που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ορισμένα θέματα διαφάνειας και εμπιστευτικότητας απαιτούν προσοχή. Επίσης, παρατηρούνται ελλείψεις σε τομείς όπως τα μητρώα επιχειρήσεων και οι περιφερειακές, οικονομικές και γεωργικές στατιστικές. Συμπέρασμα Υπό την προϋπόθεση της συνέχισης της συντελούμενης προόδου, η Τσεχική Δημοκρατία εκτιμάται ότι θα είναι σε θέση να συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ΕΕ στον τομέα των εθνικών στατιστικών, εντός των προσεχών ετών. 3. 4. Τομεακές Πολιτικές Βιομηχανία Η βιομηχανική πολιτική της ΕΚ επιδιώκει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, επιτυγχάνοντας με τον τρόπο αυτό άνοδο του επιπέδου διαβίωσης και υψηλά ποσοστά απασχόλησης. Αποβλέπει στην επιτάχυνση της προσαρμογής προς διαρθρωτικές μεταβολές, ενθαρρύνοντας έτσι περιβάλλον ευνοϊκό για την ανάληψη πρωτοβουλιών, την ανάπτυξη επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Κοινότητα και τη βιομηχανική συνεργασία, καθώς και την ανάπτυξη συνθηκών για την καλύτερη εκμετάλλευση του βιομηχανικού δυναμικού, τις πολιτικές καινοτομίες, την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Η βιομηχανική πολιτική της ΕΕ από τη φύση της έχει οριζόντιο χαρακτήρα. Η κατά τομέα επικοινωνία έχει σκοπό τη διάδοση αρχών οριζοντίου χαρακτήρα σε συγκεκριμένους τομείς. Η βιομηχανική πολιτική της ΕΚ είναι το αποτέλεσμα διάρθρωσης μέσων σε διάφορες κοινοτικές πολιτικές. Περιλαμβάνει τόσο μέσα σχετικά με τη λειτουργία των αγορών (προδιαγραφές προϊόντων και πρόσβαση στην αγορά, εμπορική πολιτική, κρατικές ενισχύσεις και πολιτική ανταγωνισμού) όσο και μέτρα σχετικά με την ικανότητα της βιομηχανίας να προσαρμόζεται σε μεταβολές (σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον, τεχνολογία, κατάρτιση κλπ). Προκειμένου να μπορεί να αντιμετωπίσει τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις αγοράς στο πλαίσιο της Ένωσης, η βιομηχανία της αιτούσας χώρας πρέπει να έχει επιτύχει κάποιο επίπεδο ανταγωνιστικότητας μέχρι τη χρονική στιγμή της προσχώρησης. Πρέπει να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι οι αιτούσες χώρες ακολουθούν πολιτικές με σκοπό ανοικτές και ανταγωνιστικές αγορές με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές τις εκτιθέμενες στο άρθρο 130 ("Βιομηχανία") της Συνθήκης. Η συνεργασία μεταξύ της ΕΚ και των υποψήφιων χωρών στους τομείς βιομηχανικής συνεργασίας, των επενδύσεων, της βιομηχανικής τυποποίησης και της διαπίστωσης της συμμόρφωσης όπως προβλέπεται στην Ευρωπαϊκή Συμφωνία αποτελεί επίσης σημαντικό δείκτη εξέλιξης προς τη σωστή κατεύθυνση. Συνοπτική περιγραφή Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει μακρά βιομηχανική παράδοση. Η βιομηχανική της δομή ήταν από τις πολυπλοκότερες στην προπολεμική Ευρώπη. Πριν από τη μετάβαση, κατά την προ του 1990 εποχή, η χώρα διέθετε μία από τις οικονομίες τις πλέον κεντρικά σχεδιαζόμενες. Η διάρθρωση της οικονομίας είχε ως κυρίαρχο 67 στοιχείο τη βιομηχανία (ιδιαίτερα η μηχανολογία) και εμφάνιζε εξαιρετική δυσκαμψία. Η μετάβαση από το 1990 και μετά συνοδευόταν από απότομη πτώση της βιομηχανικής παραγωγής ενώ και μέχρι το 1995 το μερίδιο της βιομηχανικής παραγωγής στο ΑΕΠ είχει μειωθεί από το σημαντικά υψηλό ποσοστό 58% σε 41% και αντιστοιχούσε σε 15 δισεκατ. ECU, συγκρίσιμο προς τη βιομηχανική παραγωγή της Ελλάδας. Η συνολική απασχόληση στη βιομηχανία ακολούθησε πτωτική πορεία και ήδη έχει φθάσει τα 2 εκατ. περίπου. Οι μικρές επιχειρήσεις αποτελούν πλέον το 98%ο του συνόλου των βιομηχανικών επιχειρήσεων αλλά καλύπτουν μόνο το 2,5% της απασχόλησης στη βιομηχανία ενώ το υπόλοιπο, οι μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις, καλύπτουν τη μερίδα του λέοντος όσον αφορά την απασχόληση. Τσεχική βιομηχανία, κύριοι τομείς παραγωγής το 1995 Τομέας % Μερίδιο βιομηχανικής παραγωγής (προστιθέμενη αξία) % μερίδιο απασχόλησης στη βιομηχανία Επεξεργασία πρώτων υλών (περιλ. μεταλλουργία, τσιμεντοβιομηχανία, υαλουργία, κεραμική, τομείς χαρτιού και ξύλου) Μέταλλα, μηχανολογικά και ηλεκτρολογικά προϊόντα Γεωργία - τρόφιμα Κατασκευές Χημικά Αυτοκινητοβιομηχανία Τεχνολογία πληροφοριών Κλωστοϋφαντουργία, ένδυση και δέρμα Τεχνικός εξοπλισμός υψηλής πίεσης, ιατρικός & ηλεκτρολογικός τεχνικός εξοπλισμός Φαρμακευτικά Σύνολο των ανωτέρω Λοιπές βιομηχανίες Σύνολο βιομηχανίας π. υ. : Βιομηχανική παραγωγή (εκτός κατασκευών) % του ΑΕΠ 2Î 15 1 ? 12 12 6 4,5 3,5 2^5 90,5 9,5 100 34 22 20 8 16 5 6,5 2 10 2,5 0,5 92,5 7 s ;ΑΑ 100 Η βιομηχανία κατασκευής μηχανημάτων και τεχνικού εξοπλισμού διαθέτει μακρά εμπειρία στην παραγωγή συνήθους, μέσου μεγέθου και μικρού μεγέθους σημαντικό μηχανημάτων. Είναι μεταποιητικό τομέα στο πλαίσιο της βιομηχανίας, με στενή διασύνδεση προς τους παραγωγούς της Γερμανίας και της Αυστρίας. Παρά τη χαμηλή παραγωγικότητα, η και αποτελεί εξειδικευμένη εξαιρετικά 68 βιομηχανία είναι ικανή να εξάγει άνω του ημίσεος της παραγωγής της, ιδιαίτερα προς την ΕΕ, (κυρίως Γερμανία), σε μεγάλο βαθμό λόγω του χαμηλού κόστους εργασίας. Γεωργία - Βιομηχανία τροφίμων: Εκτός από ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις, ο τομέας έχει πλήρως ιδιωτικοποιηθεί και έχει προσελκύσει ΑΞΕ προερχόμενες κυρίως από την ΕΕ. Ο τομέας του χάλυβα βασικά περιλαμβάνει τρεις μεγάλες επιχειρήσεις. Παρά τα αρχικά θετικά βήματα, η ιδιωτικοποίηση ανεστάλη και σημαντικό μέρος των μετοχών εξακολουθούν να κατέχονται από το κράτος. Δεδομένου ότι η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να μη λάβει περαιτέρω μέτρα αναδιάρθρωσης πριν από την πλήρη ιδιωτικοποίηση, η αναγκαία ουσιαστική αναδιάρθρωση παρουσιάζει εξαιρετική καθυστέρηση. Η βιομηχανία θεωρείται σημαντικά δυσανάλογου μεγέθους σε σχέση με την εσωτερική κατανάλωση και είναι δυνατόν να εμφανισθεί η ανάγκη κρατικών ενισχύσεων ή μείωσης παραγωγικής ικανότητας. Ο τομέας των μη σιδηρούχων μετάλλων είναι σημαντικά μικρότερος και το μέγιστο μέρος της εσωτερικής ζήτησης καλύπτεται από εισαγωγές. Ο τομέας των χημικών προϊόντων είναι σχετικά μεγάλου μεγέθους. Η αναδιάρθρωση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη: το 80% της παραγωγής ήδη προέρχεται από τον ιδιωτικό τομέα. Από άποψη παραγωγής στις ΧΚΑΕ, η αυτοκινητοβιομηχανία έπεται μόνον της πολωνικής. Στην αγορά επιβατικών αυτοκινήτων κυριαρχεί μία και μόνο αυτοκινητοβιομηχανία, κατεχόμενη κατά πλειοψηφία από κάποιο γερμανό παραγωγό. Μέσω ΞΑΕ, η ποιότητα των προϊόντων έχει βελτιωθεί και οι προμηθευτές της ΕΕ μετακινούν τις παραγωγικές τους εγκαταστάσεις προκειμένου να επωφεληθούν από το χαμηλό κόστος παραγωγής και εργασίας. Η παραγωγή αυτοκινήτων των 1995 έφθασε τις 200. 000, από τα οποία σχεδόν τα μισά εξήχθησαν, κυρίως προς την ΕΕ. Η παραγωγή αναμένεται ότι θα διπλασιασθεί μετά το 1997, κατευθυνόμενη εν μέρει προς τις αγορές της ΕΕ. Η βιομηχανία μεταλλικών προϊόντων είναι εξειδικευμένη σε προϊόντα υψηλής αξίας και διαθέτει ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Για την επίτευξη οικονομιών κλίμακας οι περισσότερες επιχειρήσεις έχουν ανάγκη εξαγωγών προκειμένου να επιβιώσουν και, παρά τα χαμηλά επίπεδα παραγωγικότητας, το χαμηλό κόστος εργασίας επιτρέπει στη βιομηχανία να εξάγει περισσότερο από το μισό της χαμηλής τιμής παραγωγής της προς την ΕΕ. Οι εισαγωγές επίσης προέρχονται κυρίως από την ΕΕ, πράγμα που υπογραμμίζει τους στενούς δεσμούς της βιομηχανίας με τη βιομηχανία της ΕΕ. Οι τομείς της κλωστοϋφαντουργίας, της ένδυσης και του δέρματος επλήγησαν σκληρά από τους τρανταγμούς που υπέστησαν κατά τη μεταρρύθμιση και η παραγωγή κατήλθε κάθετα. Η ιδιωτικοποίηση μεγάλων επιχειρήσεων του τομέα κλωστοϋφαντουργίας/ένδυσης επενδύσεις ολοκληρώθηκε κατευθύνονται προς τον εκσυγχρονισμό. Το σχετικά χαμηλό κόστος εργασίας επιτρέπει τις εμπορικές συναλλαγές με την Ένωση έτσι ώστε περίπου το μισό του εμπορίου και της παραγωγής προϊόντων κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης συνδέεται άμεσα προς περαιτέρω επεξεργασία με επιχειρήσεις της ΕΕ (συναλλαγές τελειοποίησης προς επανεξαγωγή ΣΤΕξ). Όμως, όταν αυξηθεί το κόστος εργασίας, θα καταστούν αναπόφευκτες περαιτέρω διαρθρωτικές προσαρμογές. ξένες και οι Ο κλάδος της εξόρυξης αποτελεί καθαρό εξαγωγέα και θεωρείται ανταγωνιστικός. Η ιδιωτικοποίηση έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και έχει προσελκύσει σημαντική 69 συμμετοχή διάφορων τσιμεντοβιομηχανίας. επιχειρήσεων της ΕΕ, ιδίως στον τομέα της Η φαρμακοβιομηχανία δεν είναι σημαντικού μεγέθους αλλά είναι σχετικά ισχυρή και σύγχρονη και δεν σημειώθηκε και σε αυτήν ύφεση κατά τον μετασχηματισμό παρά τις πιέσεις από τομεακές ελευθερώσεις και εισαγωγές. Η ιδιωτικοποίηση προχωρεί ικανοποιητικά ενώ ο κλάδος έχει επιτύχει την προσέλκυση ξένου κεφαλαίου. Το πλήθος συμφωνιών για άδειες εκμετάλλευσης με δυτικούς παραγωγούς και τα επιτυχή προγράμματα Ε&Α καταδεικνύουν υψηλά ποιοτικά επίπεδα και υψηλή τεχνική στάθμη. Όμως, τα σχετικά χαμηλά επίπεδα επενδύσεων στη βασική Ε&Α φαίνεται ότι δεν είναι δυνατόν να αποφέρουν σημαντικού επιπέδου αποτελέσματα. Έτσι η βιομηχανία βασίζεται στην παραγωγή φαρμακευτικών αντιγράφων (με εμπορική κατοχύρωση). Ο τομέας χαρτοποιίας και ξύλου είναι μέτριου μεγέθους και βασίζεται σε μικρού μεγέθους αλλά τοποθετημένους σε επίκαιρα σημεία δασικούς πόρους. Η γραφική βιομηχανία και τυπογραφία αποτελεί κινητήριο δύναμη λόγω ζήτησης από το εξωτερικό ενώ ο τομέας αυτός έχει προσελκύσει ξένες επενδύσεις. Πολυεθνικές επιχειρήσεις έχουν εδραιώσει την παρουσία τους το μικρού μεγέθους τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών (ΤΠ), με σημείο εστίασης μικρή σειρά προϊόντων και ηλεκτρονικών εξαρτημάτων. Η Τσεχική Δημοκρατία θεωρείται μία από τις πλέον δυναμικές αγορές ΤΠ μεταξύ των ΧΚΑΕ. Η μεγέθυνση της παραγωγής υπολείπεται ευρέως της διόγκωσης της εσωτερικής ζήτησης αλλά αναμένεται αύξηση της παραγωγής. Φαίνεται ότι κατά το μεγαλύτερο μέρος της η τσεχική βιομηχανία, βασιζόμενη σε καλά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό και σε πλεονεκτική θέση στο κέντρο της Ευρώπης, διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα ενώ η υστέρηση από άποψη επιπέδου παραγωγικότητας αντισταθμίζεται από χαμηλά επίπεδα κόστους εργασίας, εξασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό ανταγωνιστικότητα των τρεχουσών τους τιμών. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις έχουν βοηθήσει τις προσπάθειες αναδιάρθρωσης οι οποίες παρουσιάζουν διακυμάνσεις ανάλογα με τους τομείς. Τυπικά η ανταγωνιστικότητα εμφανίζεται εξασφαλισμένη για όσο χρόνο εξακολουθούν να υφίστανται συνθήκες χαμηλού κόστους όσον αφορά τις αμοιβές εργασίας και λοιπές δαπάνες παραγωγής σε τομείς υψηλής έντασης εργασίας, σε ευρεία σειρά από μικρού μέχρι μεγάλου μεγέθους βιομηχανική τεχνολογία: μηχανοποιΐα και τεχνικός εξοπλισμός, μη σιδηρούχα μέταλλα, μεταποιημένα μεταλλικά προϊόντα, υλικά δόμησης, εξόρυξη ορυκτών, χημικά προϊόντα, φαρμακοβιομηχανία, επιβατικά αυτοκίνητα, σιδηροδρομικό υλικό, κλωστοϋφαντουργία και ένδυση, τεχνικός εξοπλισμός υψηλής πίεσης, χαρτοποιία, ξυλεία και τυπογραφία. Σε βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας όπως οι τεχνολογίες πληροφοριών και ιατρικός εξοπλισμός κυριαρχούν σαφώς οι εισαγωγές ενώ οι βαριές βιομηχανίες όπως η χαλυβουργία, παραμένουν υπό κρατική ιδιοκτησία, ως επί το πλείστον χωρίς να έχουν υποστεί αναδιάρθρωση και σε εμφανή κρίση, με σημαντικά υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα και σε καθυστέρηση από άποψη αναδιάρθρωσης. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Με βάση τους περισσότερους δείκτες, η Τσεχική Δημοκρατία δεν βρίσκεται πλέον σε διαδικασία μετάβασης. Για την τσεχική βιομηχανία ισχύουν διάφοροι θετικοί παράγοντες. Παραμένουν κάποια κωλύματα στις εμπορικές συναλλαγές. Οι εξαγωγές αντιστοιχούν σε μεγάλο μερίδιο της οικονομίας (άνω του 50%) και της βιομηχανικής παραγωγής. Επιπλέον, το μερίδιο των επενδύσεων στο ΑΕΠ (30%>) είναι του αυτού μεγέθους 70 όπως για ορισμένες από τις "τίγρεις" της ASEAN. Έτσι, η υποδομή αναμένεται ότι θα βελτιωθεί ταχέως. Το κεκτημένο έχει υιοθετηθεί σε σημαντικό βαθμό ενα) οι προοπτικές αποτελεσματικής υλοποίησης του είναι σχετικά ικανοποιητικές. Με την προϋπόθεση ότι η αύξηση του κόστους εργασίας και των λοιπών δαπανών παραγωγής δεν θα εξουδετερώσει τα πλεονεκτήματα αυτά στο πλαίσιο του υποσχόμενου αυτού περιβάλλοντος, η τσεχική βιομηχανία αναμένεται ότι θα είναι ικανή να μεγεθυνθεί ταχέως και να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της. Εντός των προσεχών 5 ετών είναι δυνατόν να φθάσει σε επίπεδο συγκρίσιμο προς εκείνο της Πορτογαλίας. Τα κύρια προβλήματα τοποθετούνται στον τομέα του τρόπου διακυβέρνησης επιχειρήσεων. Οι τράπεζες αντιμετωπίζουν συγκρούσεις συμφερόντων διότι συχνά κυριαρχούν ως ιδιοκτήτες των επενδυτικών κεφαλαίων που κατέχουν μεγάλα τμήματα της βιομηχανίας και ως πιστωτές στις ίδιες επιχειρήσεις. Ο συνδυασμός αυτός έχει περιορίσει την αναδιάρθρωση και θα ήταν δυνατόν να αποτελέσει εξήγηση για το σημερινό χαμηλό επίπεδο ανεργίας και πτωχεύσεων. Επιπλέον, δεδομένου του ασθενούς ισοζυγίου πολλών τραπεζών, αυτές δεν είναι πιθανόν σε θέση να εξασφαλίσουν τη χρηματοδότηση την απαιτούμενη για την αναδιάρθρωση. Όλα αυτά εξασθενούν την ικανότητα της τσεχικής βιομηχανίας να προχωρήσει σε μεταβολές και να προσαρμοσθεί προς τις δύο κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει: υιοθέτηση του κεκτημένου και ανταγωνισμός από παραγωγούς με χαμηλό κόστος εργασίας στο βαθμό που το κόστος εργασίας στην Τσεχική Δημοκρατία αυξάνει. Αλλον ανασταλτικό παράγοντα για τη βιομηχανία αποτελεί ο κυρίαρχος ρόλος των μεγάλων επιχειρήσεων και της υψηλής κατανάλωσης ενέργειας από τις επιχειρήσεις αυτές. Κατά την επόμενη δεκαετία πολλές από τις μεγάλες ενεργοβόρες επιχειρήσεις στον τομέα της βαριάς βιομηχανίας θα χρειασθεί να υποστούν ριζική προσαρμογή. Συμπέρασμα για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας Υπό την προϋπόθεση ότι οι προσπάθειες που έχουν καταβληθεί κατά το παρελθόν και οι προσπάθειες που καταβάλλονται όσον αφορά την αναδιάρθρωση και τον εκσυγχρονισμό θα συνεχισθούν - και θα ενισχυθούν στην περίπτωση της βαριάς βιομηχανίας - οι περισσότεροι τομείς της τσεχικής βιομηχανίας αναμένεται ότι δεν θα αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα ένταξης στη διευρυμένη αγορά της ΕΕ. Όμως, μακροπρόθεσμα πρέπει να αναληφθούν προσπάθειες προς την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της τσεχικής βιομηχανίας χωρίς αύξηση τιμών, ώστε να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα ενόψει ενδεχόμενης αύξησης αμοιβών εργασίας και κόστους παραγωγής. Στο ξεχωριστό τμήμα που αφορά την εσωτερική αγορά δίδεται αξιολόγηση του κεκτημένου όσον αφορά ειδικά την ελεύθερη κυκλοφορία βιομηχανικών προϊόντων. Γεωργία Η Κοινή Γεωργική Πολιτική αποβλέπει στο να διατηρήσει και να αναπτύξει ένα σύγχρονο γεωργικό σύστημα που θα εξασφαλίζει ένα αρκετά καλό βιοτικό επίπεδο για τη γεωργική κοινότητα, την προμήθεια ειδών διατροφής σε λογική τιμή για τους καταναλωτές και την ελεύθερη διακίνηση των αγαθών εντός της ΕΚ. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στο περιβάλλον και στην αγροτική ανάπτυξη. Οι κοινές την ΚΓΠ. Αυτές οργανώσεις αγοράς υπάρχουν για να διαχειρίζονται συμπληρώνονται από ρυθμίσεις για την υγεία των ζώων και των φυτών και τη διατροφή των ζώων και από ρυθμίσεις που αφορούν την υγιεινή των τροφίμων. 71 Υπάρχει επίσης νομοθεσία στον τομέα της διαρθρωτικής πολιτικής, που αναπτύχθηκε αρχικά κατά κύριο λόγο για να εκσυγχρονίσει και να διευρύνει τη γεωργία, αλά πιο πρόσφατα έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο περιβάλλον και την περιφερειακή διαφοροποίηση της πολιτικής. Από τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν το 1992, η αύξηση των συνεισφορών για τη στήριξη της γεωργίας προήλθε από τις άμεσες πληρωμές βοήθειας που αντισταθμίζουν όλο και περισσότερο τη μείωση των τιμών στήριξης της αγοράς. Η ευρωπαϊκή συμφωνία παρέχει τη βάση για τις γεωργικές συναλλαγές μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Κοινότητας και αποβλέπει στο να προωθήσει τη συνεργασία και τον εκσυγχρονισμό, την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση του γεωργικού τομέα της Τσεχικής Δημοκρατίας καθώς και τον αγροβιομηχανικό τομέα και τα φυτοϋγειονομικά πρότυπα. Το Λευκό Βιβλίο καλύπτει τους τομείς του κτηνιατρικού, του φυτοϋγειονομικού ελέγχου και του ελέγχου της διατροφής των ζώων, καθώς και τις απαιτήσεις εμπορίας για μεμονωμένα βασικά προϊόντα. Ο σκοπός μιας τέτοιας νομοθεσίας είναι να προστατεύσει τους καταναλωτές, τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων και των φυτών. Συνοπτική περιγραφή Κατάσταση της γεωργίας Η αξία της γεωργικής παραγωγής του 1995 ήταν περίπου 1,79% της παραγωγής της Ένωσης. για Το 1995, η γεωργία αντιπροσώπευε το 5,2% του ΑΕΠ και απασχολούσε το 6,3% του πληθυσμού. Επί συνολικής εκτάσεως 7,9 εκατομμυρίων ha, τα 4,3 εκατομμύρια ha χρησιμοποιούνται γαίες που καταλαμβάνουν 3,1 εκατομμύρια ha, ενώ τα δάση καλύπτουν 2,6 εκατομμύρια ha. Το ήμισυ των αρόσιμων γαιών φυτεύεται με σιτηρά (περίπου 1,6 εκατομμύριο ha το 1995), κυρίως σιτάρι και κριθάρι. Ωστόσο, τα τελευταία έτη παρουσιάστηκε μια μετατόπιση προς τα σιτηρά, ενώ οι ελαιούχοι σπόροι διπλασίασαν το μερίδιο τους κατά την περίοδο αυτή. με αρόσιμες γεωργικούς σκοπούς, Η συνολική γεωργική παραγωγή μειώθηκε περίπου κατά 28% από το 1989. Ο τομέας του ζωικού κεφαλαίου είναι αυτός που επηρεάστηκε περισσότερο κατά τη , μεταβατική περίοδο, με παραγωγή που έπεσε κατά πάνω από 30% (βοοειδή - 40%' προβατοειδή - 50%). Η παραγωγή των καλλιεργειών μειώθηκε κατά περίπου 20%. Το 1995, ωστόσο, παρατηρήθηκε στη γεωργία η αντίθετη τάση. Το ακαθάριστο προϊόν αυξήθηκε κατά 4,2% έπειτα από συνεχή πτώση της παραγωγής από το 1989. Η παραγωγή το 1995 έφτασε περίπου το 85% του επιπέδου του 1989. Όσον αφορά την έγγειο ιδιοκτησία, οι κύριοι στόχοι της μεταρρυθμιστικής πολιτικής του 1991- 1994 ήταν να αποκατασταθούν τα δικαιώματα της ιδιοκτησίας στη γεωργία με επιστροφή των γαιών, μετατροπή των γεωργικών συνεταιρισμών και τον νόμο περί κτηματολογίου. Στο τέλος του 1995 είχε διευθετηθεί το 98,8% των διεκδικήσεων. Τα μεμονωμένα ιδιωτικά αγροκτήματα καλύπτουν περίπου το ένα τρίτο των γεωργικών γαιών. Το 1994 τα περισσότερα μεμονωμένα ιδιωτικά αγροκτήματα (40. 000 από τις 50. 000) κάλυπταν λιγότερο από 10 εκτάρια (ha), παράγοντας κυρίως προϊόντα για δική τους κατανάλωση ή για τις τοπικές αγορές. Τα υπόλοιπα μεμονωμένα αγροκτήματα (10. 000) θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως επαγγελματικά αγροκτήματα, με το μεγαλύτερο (πάνω από 100 ha) να λειτουργεί κυρίως σε νοικιασμένη γη και με εξοπλισμό νοικιασμένο από το κράτος βάσει ετησίων 72 συμβάσεο>ν. Οι μετασχηματισμένοι συνεταιρισμοί (πάνα) από 1. 300) διαχειρίζονταν ακόμη το ήμισυ των γεωργικών γαιών με μέσο μέγεθος 1. 600 ha. Πολλοί λόγοι συνέβαλαν στο γεγονός ότι πολλά από τα παλιά συλλογικά αγροκτήματα συνέχισαν α>ς συνεταιρισμοί (κατάτμηση της ιδιοκτησίας σε μικρά αγροτεμάχια, η γενική ατμόσφαιρα ανασφάλειας κατά τα μεταβατικά έτη και η έλλειψη επιχειρηματικών ικανοτήτων και οικονομικών πόρων). Αλλες γεωργικές επιχειρήσεις (περίπου 1. 300 τον αριθμό με μέσο μέγεθος 600 ha) κάλυπταν πάνω από το 15%> των γεωργικών γαιών. Το 1995, η Τσεχική Δημοκρατία παρήγαγε 6,6 εκ. τον. σιτηρών, 1,3 εκ. τον. πατάτας, 662. 000 τον. ελαιούχων σπόρων, 550. 000 τον. κηπευτικών. Το 1994 παρήγαγε 3,2 εκ. τον. γάλακτος, 184. 000 τον. βοδινού κρέατος, 465. 000 τον. χοιρινού κρέατος και 121. 000 τον. κρέατος πουλερικών. Στη βιομηχανία των γεωργικών ειδών διατροφής έχουν γίνει αλλαγές στην ιδιοκτησία, αλλά συνεχίζεται ακόμη η αναδιάρθρωση που έχει σχέση με την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα. Η Τσεχική Δημοκρατία είναι καθαρός εισαγωγέας προϊόντων ειδών διατροφής και γεωργικών προϊόντων το 1995 οι εξαγωγές έφτασαν το 1,213 εκ. ECU (264 εκ. ECU στην ΕΕ) και οι εισαγωγές 1,690 εκ. ECU (753 εκ. ECU από την ΕΕ). Η κύρια εξαγωγική αγορά για τα γεωργικά προϊόντα (1996) είναι η ΕΕ (36,4%>) και η Σλοβακική Δημοκρατία (27,3%). Οι εξαγωγές στα νέα ανεξάρτητα κράτη (ΝΑΚ) ήταν 14,9%), 0,8% στην ΕΖΕΣ και 9,7% στις άλλες ΧΚΑΕ. Τα κυριότερα εξαγόμενα προϊόντα είναι γαλακτοκομικά προϊόντα, ποτά, μπύρα, αγροτικά ζώα, λυκίσκος, βύνη, και κρέας καθώς και προϊόντα κρέατος. Οι εισαγωγές γεωργικών ειδών διατροφής προέρχονται κυρίως από την ΕΕ (54,3% του συνόλου των εισαγωγών γεωργικών ειδών διατροφής το 1996) και τη Σλοβακική Δημοκρατία (8,9%). Οι εισαγωγές από την ΕΖΕΣ ήταν 1,3%, 6,9% από τις άλλες ΧΚΑΕ και 0,3% από τα ΝΑΚ. Στις εισαγωγές περιλαμβάνονται φρούτα, καφές, τσάι, κακάο, κηπευτικά, πίτες σόγιας και σπόροι. Γεωργική πολιτική Το ΙΕΠ (ισοδύναμο επιδότησης παραγωγού) που υπολογίστηκε από τον ΟΟΣΑ ήταν 14% το 1995, σε σύγκριση με το 49% για την ΕΕ. Η γεωργική πολιτική της Τσεχικής Δημοκρατίας έχει τέσσερις κύριες αρχές: (ί) σταθερότητα των τιμών (ii) επισιτιστική ασφάλεια (iii) περιβαλλοντική ποιότητα και (iv) πρόσβαση στις ξένες αγορές. Το 1996, οι συνολικές δαπάνες για τη γεωργία αυξήθηκαν κατά 12%> σε σύγκριση με τον προηγούμενο προϋπολογισμό (καθαρές κρατικές δαπάνες για τη στήριξη της γεωργίας που έφθαναν τα 8,9 δισεκατομμύρια CZKTO1995). Η γεωργική πολιτική στην Τσεχική Δημοκρατία είναι σχετικά φιλελεύθερη και οι ρυθμίσεις της αγοράς υπάρχουν μόνον για λίγα βασικά προϊόντα (σιτάρι, γαλακτοκομικά προϊόντα). Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν αγορά από οργανισμούς παρέμβασης και ιδίως επιδοτήσεις των εξαγωγών. Τα επίπεδα των τιμών είναι γενικά σημαντικά χαμηλότερα από τις τιμές της ΕΚ. Το τρέχον χάσμα των τιμών σε επίπεδο παραγωγού για τα κύρια φυτικά προϊόντα είναι 15 έως 20% και είναι κάπως μικρότερο από το χάσμα των τιμών για τα κύρια 73 ζωικά προϊόντα, το γάλα και το βοδινό κρέας, που μπορεί να υπολογιστεί σε περίπου 30% (εν μέρει οφείλεται στις διαφορές ποιότητας). Για τα κρέατα που βασίζονται στα σιτηρά, το χοιρινό και τα πουλερικά, το χάσμα της τιμής είναι ανύπαρκτο ή πολύ μικρότερο από ό,τι θα μπορούσε να αναμένεται με βάση τη διαφορά τιμών των σιτηρών. Οι πολιτικές αγροτικής ανάπτυξης και περιβάλλοντος τυγχάνουν όλο και περισσότερης προσοχής και η χρηματοδότηση προγραμμάτων αγροτικής και διαρθρωτικής ανάπτυξης με σκοπό τη στήριξη των αγροτών στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές, που δημιουργεί απασχόληση εκτός γεωργίας και προωθεί τη φιλική προς το περιβάλλον γεωργία, αυξήθηκε συστηματικά τα τελευταία έτη. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει αναλάβει υποχρεώσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας της GATT για εσωτερική στήριξη, πρόσβαση στις αγορές και επιδοτήσεις τα>ν εξαγωγών. Οι αναλήψεις υποχρεώσεων γίνονται σε εθνικό νόμισμα. Οι ελάχιστες ποσοστώσεις πρόσβασης ανοίχθηκαν για 24 ομάδες προϊόντων το 1995, όπως βοδινό κρέας, χοιρινό κρέας, πουλερικά και γαλακτοκομικά προϊόντα. Η στήριξη των εξαγωγών, η οποία συγκεντρώνεται ιδίως στο κρέας και στα γαλακτοκομικά προϊόντα περιορίζεται σε 4,34 εκ. CZK (105 εκ. ECU) στο έτος 2000. Οι εμπορικοί διακανονισμοί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμφωνίας, που διασφαλίζουν για τη γεωργία αμοιβαίες δασμολογικές προτιμήσεις στις εισαγωγές, ισχύουν από το 1994. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει επίσης συνάψει αρκετές διμερείς ή περιφερειακές συμφωνίες με σκοπό την ανάπτυξη του εμπορίου: την Τσεχο-σλοβακική Τελωνειακή Ένωση από την 1η Ιανουαρίου 1993 την Κεντροευρωπαϊκή Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών (ΚΕΣΕΣ) με τη Σλοβακική Δημοκρατία, Πολωνία, Ουγγαρία και Σλοβενία, η οποία προβλέπει σταδιακή ελευθέρωση των γεωργικών συναλλαγών. Έχουν επίσης συναφθεί συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών με τις χώρες της ΕΖΕΣ, τη Ρουμανία, Βουλγαρία, Εσθονία, Λετονία και, από την 1η Ιανουαρίου 1997, με τη Λιθουανία και το Ισραήλ. Αυτή τη στιγμή διεξάγονται διαπραγματεύσεις με την Τουρκία και μια συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών πρόκειται να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την Κροατία, Μαρόκο, Τυνησία, Μάλτα και Κύπρο. Η Τσεχική Δημοκρατία βρίσκεται στη διαδικασία εναρμόνισης της νομοθεσίας της σύμφωνα με τις συστάσεις του Λευκού Βιβλίου. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει θεσμική υποδομή με ορισμένο αριθμό υπηρεσιών που διαχειρίζονται διάφορες πλευρές της τσεχικής γεωργικής πολιτικής υπό την αιγίδα του Υπουργείου Γεωργίας. Οι περισσότερες γεωργικές οργανώσεις και ενώσεις στη βιομηχανία μεταποίησης και διανομής της παραγωγής ειδών διατροφής έχουν ενωθεί σε ένα Εθνικό Γεωργικό Επιμελητήριο, που ιδρύθηκε το 1993 σε νομική βάση και με την οικονομική στήριξη της κυβέρνησης. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Λόγω της σχετικά περιορισμένης σημασίας της γεωργίας στη γενική οικονομία, ο γεωργικός τομέας δεν αποτελεί κύρια προτεραιότητα στις πολιτικές της κυβέρνησης. 74 τομείς όπως Μακροπρόθεσμα (5-10 έτη) η γεωργική παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί ώστε να φθάσει στο επίπεδο που είχε πριν από τον μετασχηματισμό και να ξεπεράσει την κατανάλωση σε βασικούς σπόροι, γαλακτοκομικά προϊόντα και προϊόντα κρέατος. Τα πιο σημαντικά προβλήματα ακόμη φαίνεται ότι ακόμη αφορούν τις χαμηλές αποδόσεις, την ποιότητα των προϊόντων, το χαμηλό επίπεδο δυνατότητας κέρδους, μια αναποτελεσματική βιομηχανία γεωργικών ειδών διατροφής που βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία αναδιάρθρωσης η οποία παρεμποδίζεται από σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, την ανεπαρκή περιβαλλοντική προστασία και την έλλειψη κατάλληλης πληροφόρησης για την αγορά σε ορισμένα τμήματα της αλυσίδας εμπορίας. τα σιτηρά, ελαιούχοι Γενικά, τα κύρια μέσα πολιτικής της αγοράς που εφαρμόζονται στην ΕΚ δεν εφαρμόζονται στην Τσεχική Δημοκρατία. Σ'αυτά περιλαμβάνονται βασικά μέσα (γαλακτοκομικά, τομέας της ζάχαρης) και το σύστημα όπως ποσοστώσεις αρόσιμων καλλιεργειών εκτάσεις, συστήματα αντισταθμιστικών πληρωμών για παύση της καλλιέργειας), πριμοδοτήσεις στον τομέα του ζωικού κεφαλαίου (συστήματα αναγνώρισης και καταγραφής των ζώων), οργανώσεις παραγωγών στους των οπωροκηπευτικών, καθώς και ορισμένα προγράμματα αγροτικής και διαρθρωτικής ανάπτυξης. (βασικές τομείς Για τη διαχείριση και τον έλεγχο αυτών των μέτρων θα απαιτηθούν σχετικά πολύπλοκα κατάλληλο διοικητικά συστήματα, που θα περιλαμβάνουν κτηματολόγιο και συστήματα προσδιορισμού και καταγραφής των ζώων. Γενικά, είναι σαφές ότι θα χρειαστεί να αναπτυχθεί περαιτέρω η διοικητική ικανότητα σ ' αυτές τις περιοχές αν πρόκειται να εφαρμοστούν αυτά τα μέτρα στην Τσεχική Δημοκρατία. Θα χρειαστούν επίσης συστήματα διαμόρφωσης των τιμών της αγοράς για τη διαχείριση της αγοράς. Είναι δύσκολο να προβλέψουμε σ ' αυτό το στάδιο ποια θα είναι η ανάπτυξη των γεωργικών τιμών στήριξης στην Τσεχική Δημοκρατία κατά την περίοδο πριν από την προσχώρηση αυτό θα εξαρτηθεί από έναν αριθμό παραγόντων που περιλαμβάνουν την οικιακή οικονομία, την κατάσταση στις εξαγωγικές αγορές, και την ανάπτυξη των επιπέδων στήριξης των τιμών στην Ένωση. Παρόλο που σημειώθηκε πρόοδος στην προσαρμογή της αγροτικής και διαρθρωτικής πολιτικής, ένας αριθμός μέτρων φαίνεται ότι δεν συμβιβάζονται με τις πολιτικές της ΕΚ. Οι διαπραγματεύσεις για να επιλυθούν οι δυσκολίες που έχουν προκύψει κατά την εφαρμογή των εμπορικών διατάξεων της εμπορικής συμφωνίας συνεχίζονται. Η Τσεχική Δημοκρατία σημειώνει πρόοδο στην εισαγωγή της νομοθεσίας που προσδιορίζεται στο Λευκό Βιβλίο. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη διαφορές με το κεκτημένο στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα. Μια συμφωνία για την ισοδυναμία στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα οριστικοποιείται με την Τσεχική Δημοκρατία. Τα παραρτήματα της συμφωνίας προσδιορίζουν τα θέματα για τα οποία μπορεί να συμφωνηθεί η ισοδυναμία και για τα οποία χρειάζονται περαιτέρω διαπραγματεύσεις. Στον κτηνιατρικό τομέα η πρόοδος για την προσέγγιση προς/και την εφαρμογή του κεκτημένου εξαρτάται από την πρόοδο και στην έγκριση και εφαρμογή της νέας 75 κτηνιατρικής πράξης, η οποία προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 1997. Η προετοιμασία για το παράγωγο δίκαιο έχει αρχίσει. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει εγκαταστήσει σωστή υποδομή για τον τελωνειακό έλεγχο και την παρακολούθηση, τόσο στα σύνορα όσο και εντός της χώρας. Οι εγκαταστάσεις στους συνοριακούς σταθμούς ελέγχου και στα εργαστήρια δοκιμών φαίνεται ότι είναι κατάλληλες ώστε να διεξάγεται καταλλήλως ο έλεγχος και οι δοκιμές σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εσωτερικής αγοράς. Οι διαδικασίες, η συχνότητα και τα αποτελέσματα των κτηνιατρικών ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα είναι όμοιες με αυτές που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη της ΕΚ. Χρειάζεται, ωστόσο, να αναβαθμισθούν οι εγκαταστάσεις δοκιμών και επιθεώρησης. Παρόλο που η προετοιμαζόμενη νομοθεσία φαίνεται ότι σε μεγάλο βαθμό είναι σύμφωνη με το κεκτημένο, θα χρειασθεί περαιτέρω προσαρμογή ιδίως όσον αφορά τον προσδιορισμό και την καταγραφή των ζώων, το σύστημα χορήγησης αδειών, την εισαγωγή συστημάτων HACCP (Αναλύσεις Κινδύνων και Κρίσιμα Σημεία Ελέγχου) και αυτοελέγχου και τους κτηνιατρικούς ελέγχους. Επιπλέον, φαίνεται ότι ορισμένες από τις βασικές αρχές της εσωτερικής αγοράς, όπως η αντίληψη των μέτρων διασφάλισης και των κανόνων εισαγωγής, δεν έχουν απεικονισθεί πλήρως στο υπάρχον πρωτογενές δίκαιο. Θα χρειαστεί να αναβαθμισθούν ορισμένες μονάδες ειδών διατροφής ιδίως για την εθνική αγορά, να αναπτυχθούν αποδεκτές διαδικασίες κτηνιατρικού ελέγχου και πιστοποίησης και να διατηρηθεί ένας κατάλληλα διαρθρωμένος, εφοδιασμένος, στελεχωμένος και καταρτισμένος κτηνιατρικός τομέας. Η πλήρης εφαρμογή του κεκτημένου θα μπορεί να επιτευχθεί κατά την προενταξιακή περίοδο εάν διατεθούν κατάλληλα κεφάλαια από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ο φυτοϋγειονομικός τομέας παρουσιάζει την εξής κατάσταση: όσον αφορά τους σπόρους για σπορά και το πολλαπλασιαστικό υλικό, διαπιστώνεται ότι η νομοθεσία και οι αναγκαίοι διοικητικοί διακανονισμοί είναι σύμφωνοι με τη νομοθεσία της ΕΚ. Δεν προβλέπονται μείζονα προβλήματα ιδιαίτερα καθώς η χώρα είναι ήδη μέλος του ΟΟΣΑ και χαίρει ισοδυναμίας με την Κοινότητα στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τους σπόρους για σπορά όσον αφορά την πλειονότητα των ειδών της ΕΕ. Ο νόμος-πλαίσιο σχετικά με την υγεία των φυτών για την προσέγγιση προς την νομοθεσία της ΕΚ άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 1997. Όσον αφορά τη ρύθμιση για τα προϊόντα προστασίας των φυτών, η εναρμόνιση της νομοθεσίας με την κοινοτική νομοθεσία προβλέπεται να αρχίσει το 1997. Όσον αφορά τη νομοθεσία για τη διατροφή των ζώων, τα κατάλοιπα φυτικών φαρμάκων και τη βιολογική γεωργία, είναι δύσκολο σ'αυτό το στάδιο να καθιερωθεί το επίπεδο προσέγγισης προς τους κοινοτικούς κανόνες. Η Τσεχική Δημοκρατία θα χρειασθεί να εξασφαλίσει ώστε αυτή η νομοθεσία της ΕΚ να εφαρμοστεί στην εθνική νομοθεσία. Συμπέρασμα Είναι ακόμη αναγκαίο να υπάρξει περαιτέρω ευθυγράμμιση προς το κεκτημένο, παρόλο που έχει γίνει σημαντική πρόοδος στην έγκριση των μέτρων που αναφέρονται στο Λευκό Βιβλίο. Χρειάζονται ιδιαίτερες προσπάθειες σε σχέση με την: 76 - εφαρμογή και εκτέλεση των κτηνιατρικών και φυτοϋγειονομικών απαιτήσεων και την αναβάθμιση των ιδρυμάτων ώστε να πληρούν τα πρότυπα της ΕΚ - ενίσχυση των διοικητικών δομών για να εξασφαλισθεί η αναγκαία ικανότητα για εφαρμογή και υλοποίηση των μέσων πολιτικής της ΚΓΠ - περαιτέρω αναδιάρθρωση του τομέα γεωργικών ειδών διατροφής για να βελτιωθεί η ανταγωνιστική ικανότητα του. Αν σημειωθεί αυτή η πρόοδος, η προσχώρηση μεσοπρόθεσμα δεν θα παρουσιάσει σημαντικά προβλήματα στη σωστή εφαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής. Αλιεία Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική περιλαμβάνει την κοινή οργάνωση αγορών, τη διαρθρωτική πολιτική, τις συμφωνίες με τρίτες χώρες, τη διαχείριση και τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων καθώς και την επιστημονική έρευνα για την υποστήριξη αυτών των δραστηριοτήτων. Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία περιλαμβάνει διατάξεις σχετικές με το εμπόριο προϊόντων αλιείας με την Κοινότητα. Η Λευκή Βίβλος δεν περιλαμβάνει μέτρα στον συγκεκριμένο τομέα. Συνοπτική περιγραφή Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει μόνον αλιεία εσωτερικών υδάτων. Το 1994, τα αλιεύματα - κυρίως κυτρίνοι - ανέρχονταν σε 22. 600 τόνους. Δεν παρέχονται στοιχεία σχετικά με την επεξεργασία ψαριών. Ως εμπορικός εταίρος της Κοινότητας, η Τσεχική Δημοκρατία αντιπροσωπεύει το 0,17% των συνολικών εισαγωγών προϊόντων αλιείας της ΕΕ (ανεξαρτήτως προέλευσης) και το 6,8%> των εισαγωγών προϊόντων αλιείας της ΕΕ από τις υποψήφιες χώρες μόνο (κατ ' αξία). Όσον αφορά τις εξαγωγές της ΕΕ, η Τσεχική Δημοκρατία εισάγει το 1,31% των συνολικών* εξαγωγών προϊόντων αλιείας και το 15,8%) των εξαγωγών των συγκεκριμένων προϊόντων στις υποψήφιες χώρες (κατ ' αξία). Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης και των προοπτικών Τα στοιχεία παραγωγής και εξωτερικού εμπορίου της Τσεχικής Δημοκρατίας, συγκρινόμενα με τα αντίστοιχα στοιχεία της ΕΕ, κυμαίνονται σε αρκετά χαμηλά επίπεδα και, συνεπώς, δεν αναμένεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο σύνολο της Κοινότητας. Θα καταστεί αναγκαίο για την Τσεχική Δημοκρατία να εξασφαλίσει συμμόρφωση προς τα πρότυπα υγείας, υγιεινής και περιβάλλοντος της ΕΕ. τη Συμπέρασμα Ο συγκεκριμένος τομέας δεν πρέπει να συνιστά πρόβλημα όσον αφορά την προσχώρηση. Ενέργεια Βασικός στόχος της ενεργειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτοί αντικατοπτρίζονται στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής με τίτλο "Η ενεργειακή 77 του πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης" συμπεριλαμβάνονται η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και η προστασία του περιβάλλοντος. Τα σημαντικότερα στοιχεία ενεργειακού κεκτημένου συναπαρτίζονται από τις διατάξεις της Συνθήκης και τη νομοθεσία του παραγώγου δικαίου, ιδίως αναφορικά με τον ανταγωνισμό και τις κρατικές ενισχύσεις, την εσωτερική αγορά ενέργειας (στην οποία συμπεριλαμβάνονται οι οδηγίες για την ηλεκτρική ενέργεια), τη διαφάνεια των τιμών, τη διαμετακόμιση αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, τους υδρογονάνθρακες, τη χορήγηση αδειών εκμετάλλευσης, την κάλυψη κατεπειγουσών αναγκών συμπεριλαμβανομένου το)ν υποχρεώσεων τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας κ. λπ. ), την πυρηνική ενέργεια καθώς και την ενεργειακή απόδοση και τους ενεργειακούς κανόνες. Η ανάπτυξη των διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων και η παροχή στήριξης για σκοπούς Ε&Α σε θέματα ενέργειας αποτελούν άλλες σημαντικές συνιστώσες της ενεργειακής πολιτικής. Οι τρέχουσες εξελίξεις περιλαμβάνουν την ελευθέρωση του εμπορίου στον χώρο του αερίου, το κεκτημένο σε θέματα ενεργειακής απόδοσης και το πρόγραμμα Auto-oil. Στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, το κοινοτικό κεκτημένο έχει εξελιχθεί σημαντικά από τις αρχικές διατάξεις της συνθήκης ΕΚΑΕ έχει μετεξελιχθεί σε ένα πλαίσιο νομικών και πολιτικών λειτουργικών μηχανισμών συμπεριλαμβανομένων και των διεθνών συμφωνιών. Σήμερα, καλύπτει θέματα υγείας και ασφαλείας στα οποία συμπεριλαμβάνονται η ραδιοπροστασία, η ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων, η διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων, η πραγματοποίηση επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων της ΕΥΡΑΤΟΜ, η προαγωγή της έρευνας, η συγκρότηση της κοινής αγοράς πυρηνικής ενέργειας, ο εφοδιασμός, οι διασφαλίσεις και οι διεθνείς σχέσεις. των χρηματοδοτικών μηχανισμών Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία προβλέπει συνεργασία για την προώθηση της των ενεργειακών αγορών στην Ευρώπη και προοδευτικής ενσωμάτωσης περιλαμβάνει διατάξεις για την παροχή βοήθειας στο πλαίσιο των συναφών τομέων πολιτικής. Στη Λευκή Βίβλο βάσει του οποίου προετοιμάζονται οι ΧΚΑΕ για την εσωτερική αγορά ενέργειας, υπογραμμίζεται η ανάγκη πλήρους εφαρμογής των βασικών οδηγιών για την εσωτερική αγορά σε συνδυασμό με τις διατάξεις περί ανταγωνισμού της ΕΚ. Σε ό,τι αφορά τον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, η Λευκή Βίβλος κάνει αναφορά στα θέματα του πυρηνικού εφοδιασμού και των διασφαλίσεων. Συνοπτική Περιγραφή Δεσπόζουσα θέση στον ενεργειακό τομέα της Τσεχικής Δημοκρατίας κατέχουν, σήμερα, και θα κατέχουν στο μέλλον τα εγχώρια στερεά καύσιμα (γαιάνθρακας και λιγνίτης) που αντιπροσωπεύουν το 60% του ενεργειακού ισοζυγίου και προκαλούν σοβαρή οικολογική καταστροφή, κυρίως στο βόρειο τμήμα της χώρας (π. χ. Μαύρο Τρίγωνο). Για τον εφοδιασμό με πετρέλαιο και αέριο (17,5% και 14%, αντίστοιχα, των ενεργειακών αναγκών), η χώρα εξαρτάται από εξωτερικές πηγές, ιδίως από τη Ρωσία. Η εξόρυξη ουρανίου (όΟΟΛΙ/έτος) θα συνεχίσει έως το έτος 2001. Η διακοπή λειτουργίας των ορυχείων είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής γαιάνθρακα από 22 εκατομμύρια τόνους το 1990 σε 16 εκατομμύρια τόνους το 1995. Η παραγωγή λιγνίτη μειώθηκε από 90 σε 56 εκατομμύρια τόνους, κατά τη διάρκεια της περιόδου 1989-1995. Κατά το διάστημα 1989-1994, το εργατικό δυναμικό μειώθηκε κατά ποσοστό ανώτερο του 50%>, φθάνοντας το επίπεδο των 82. 000 ατόμων. 78 Όσον αφορά τη διαφοροποίηση, η Τσεχική Δημοκρατία διασυνδέεται όλο και περισσότερο με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σχετικά, είναι σκόπιμο να αναφερθούν η δοκιμαστική διασύνδεση με εκσυγχρονισμό προς το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας UCPTE (Ένωση για τον συντονισμό της παραγωγής και της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας) καθώς και η διασύνδεση των τσεχικών διυλιστηρίων με τη Γερμανία. Ο ενεργειακός τομέας παρουσιάζει δύο έως τρεις φορές χαμηλότερη απόδοση από τον μέσο όρο της ΕΕ, λόγω, παραδείγματος χάρη, των προηγουμένων πολιτικών που βασίζονταν στην προσφορά και των χαμηλών τιμών. Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει τέσερεις πυρηνικούς αντιδραστήρες VVER 213, ρωσικού σχεδιασμού, που είναι εγκατεστημένοι στο Dukovany (τρέχον πρόγραμμα εκσυγχρονισμού), η ασφάλεια των οποίων θεωρείται ότι θα πλησιάσει τους στόχους ασφαλείας που είναι εν γένει αποδεκτοί στην ΕΕ, εφόσον ολοκληρωθούν τα προγράμματα αναβάθμισης. Δύο αντιδραστήρες VVER 1000 βρίσκονται υπό κατασκευή στην τοποθεσία Temelin (με ενσωματωμένη αμερικανική τεχνολογία). Περί το έτος 2000, η συμμετοχή της πυρηνικής ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή μπορεί να αυξηθεί από 22%, σε 40%. Επίσης, λειτουργούν τρεις ερευνητικοί αντιδραστήρες που χρησιμοποιούν καύσιμα παραχθέντα στη Ρωσία. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η ενεργειακή πολιτική της Τσεχικής Δημοκρατίας είναι σύμφωνη με τους στόχους της ΕΚ που συνίστανται μεταξύ άλλων στην εξασφάλιση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένης της διαφοροποίησης, στην εισαγωγή αρχών της αγοράς, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης. Το πλαίσιο ανταγωνισμού του ενεργειακού τομέα εναρμονίζεται, σταδιακά, με τις οδηγίες της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς, σε συνδυασμό με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού της ΕΕ. Η βασική νομοθεσία περί ανταγωνισμού εφαρμόζεται και στον ενεργειακό τομέα. Ο ενεργειακός νόμος του 1994 καθορίζει τον ρόλο του κράτους στους διαφόρους επιμέρους ενεργειακούς τομείς και παρέχει πλαίσιο ρύθμισης του συγκεκριμένου τομέα. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης υλοποιείται σε διαφόρους επιμέρους τομείς αν και το κράτος διατηρεί μονοπώλια ή δεσπόζουσα θέση στην παραγωγή και στο εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας, στην παραγωγή ουρανίου και στη μεταφορά πετρελαίου και αερίου μέσω αγωγών. Οι ανεξάρτητοι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας και οι βιομηχανίες παραγωγής ενέργειας για ίδια χρήση αυξάνουν σταδιακά το μερίδιο τους στην ηλεκτροπαραγωγή. Παρά τις σημαντικές αυξήσεις, υφίσταται αμοιβαία επιδότηση των τιμών αερίου, ηλεκτρικού και θέρμανσης για οικιακή χρήση και δεν επιτυγχάνεται η ανάκτηση του κόστους παραγωγής από την βιομηχανία. Η κυβέρνηση αναμένεται να αποφασίσει, το καλοκαίρι του 1997, σχετικά με την υιοθέτηση πολιτικής για την επίτευξη της κάλυψης του κόστους παραγωγής έως το έτος 2000. Τα σημερινά αποθέματα πετρελαίου εκτάκτου ανάγκης εκτιμώνται σε σαράντα ημέρες κατανάλωσης, ήτοι αρκετά κάτω του στόχου των ενενήντα ημερών της ΕΕ. Σε περίπτωση άμεσης υιοθέτησης της αναγκαίας νομοθεσίας (καλοκαίρι του 1997), η πλήρης συμμόρφωση προς το κοινοτικό κεκτημένο αναμένεται να επιτευχθεί εντός έξι έως οκτώ ετών. 79 Η αναδιάρθρωση του τομέα εξόρυξης (στερεά καύσιμα και ουράνιο) θα συνεχίσει πέραν του 2000. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση των κοινωνικών και περιφερειακών επιπτώσεων αυτής της διαδικασίας, ενώ οι κρατικές παρεμβάσεις είναι σκόπιμο να αξιολογούνται έναντι των κανόνων κρατικών ενισχύσεων της ΕΚ και της ΕΚ ΑΧ. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει ξεκινήσει την κατάρτιση νομοθεσίας σχετικής με την ενεργειακή απόδοση, που είναι σύμφωνη με την κοινοτική (π. χ. συσκευές σήμανσης, ελάχιστα όρια απόδοσης) καθώς και περιβαλλοντικών κανόνων (π. χ. πρότυπα ποιότητας καυσίμων). Ωστόσο, δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί οι σχετικές ενέργειες. Η ψήφιση του νόμου περί εξοικονόμησης ενέργειας (που αναμένεται να ολοκληρωθεί το καλοκαίρι του 1997) θα υποστηρίξει τη μελλοντική συμμόρφωση προς το κεκτημένο όσον αφορά την απόδοση. Είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι η αναβάθμιση των διυλιστηρίων προκειμένου να ανταποκριθούν στα πρότυπα της ΕΚ θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις. Επίσης, τα διυλιστήρια αυτά πρέπει να ανταγωνισθούν στο πλαίσιο μιας κορεσμένης ευρωπαϊκής αγοράς. Όσον αφορά την εξόρυξη ουρανίου, η υποχρέωση της εθνικής επιχείρησης ηλεκτρισμού να αγοράζει, σε περίπτωση εισαγωγής πυρηνικών καυσίμων, ένα ισοδύναμο ποσό εγχώριου ουρανίου, παραβαίνει, κατ'αρχήν, τους κανόνες της πυρηνικής κοινής αγοράς, αλλά πρόκειται να καταργηθεί σταδιακά μέχρι το 2000. Ο εφοδιασμός με ουράνιο (αν δεν προέρχεται από εγχώρια πηγή), οι υπηρεσίες εμπλουτισμού και οι υπηρεσίες παραγωγής καυσίμων καλύπτονται από συμβάσεις με διάφορες εταιρείες σε πολλές χώρες. Η κοινή πολιτική ασφάλειας εφοδιασμού πυρηνικών υλικών, μέσω της διαφοροποίησης των πηγών, θα εφαρμοσθεί κατά την προσχώρηση για συμβάσεις προμηθειών που θα συναφθούν μετά την προσχώρηση. Θα ήταν σκόπιμο η Τσεχική Δημοκρατία να συνεχίσει τις προσπάθειες της για τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού. Τα αναλωμένα πυρηνικά καύσιμα φυλάσσονται, επί του παρόντος, επιτόπου. Ένας πλέον μακροπρόθεσμος χώρος προσωρινής απόθεσης προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία περί το 2005 για τα πυρηνικά καύσιμα των σταθμών Dukovany και Temelin. Η λήψη απόφασης σχετικά με την επανεπεξεργασία πυρηνικών καυσίμων δεν αναμένεται πριν από το 2015. Αμέσως μετά την προσχώρηση, η Τσεχική Δημοκρατία οφείλει να συμμορφωθεί προς τις διατάξεις της συνθήκης ΕΥΡΑΤΟΜ, ειδικότερα, αυτές που συνδέονται με την προμήθεια πυρηνικού υλικού, την κοινή αγορά πυρηνικής ενέργειας, τον έλεγχο διασφαλίσεων, την υγεία, την ασφάλεια και τις διεθνείς συμφωνίες. Δεδομένου ότι η Τσεχική Δημοκρατία είναι ήδη μέλος όλων των διεθνών συμφωνιών που διέπουν τον πυρηνικό τομέα και έχει συνάψει με την ΔΟΑΕ ευρεία συμφωνία για τα μέτρα διασφάλισης, η οποία εξακολουθεί να ισχύει, δεν αναμένονται σημαντικές δυσκολίες τόσο κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας τους στον συγκεκριμένο τομέα όσο και στους τομείς που αναφέρονται ανωτέρω. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην έγκαιρη υλοποίηση των προγραμμάτων πυρηνικής ασφάλειας. Επίσης, είναι σκόπιμο να προωθηθεί η σύσταση αρχής πυρηνικής ασφάλειας. Συμπέρασμα Υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχισθούν οι τρέχουσες προσπάθειες, η Τσεχική Δημοκρατία θα είναι σε θέση να συμμορφωθεί προς το σημαντικότερο τμήμα της ενεργειακής νομοθεσίας της ΕΚ, εντός των προσεχών ετών. Ωστόσο θέματα όπως η προσαρμογή των μονοπωλίων, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγών και εξαγωγών, η πρόσβαση σε δίκτυα, η τιμολόγηση της ενέργειας, η ετοιμότητα σε 80 περιπτώσεις κατεπείγουσας ανάγκης, συμπεριλαμβανομένης τήρησης υποχρεωτικών αποθεμάτων πετρελαίου, οι κρατικές παρεμβάσεις στους τομείς στερεών καυσίμων και ουρανίου και η ανάπτυξη προτύπων ενεργειακής απόδοσης και ποιότητας καυσίμων, απαιτείται να αποτελέσουν αντικείμενο στενής παρακολούθησης. της Δεν προβλέπονται σημαντικές δυσκολίες, όσον αφορά τη συμμόρφωση με τις διατάξεις της ΕΥΡΑΤΟΜ. Τα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας πρέπει να εφαρμοσθούν καταλλήλως προκειμένου να επιτευχθεί σε όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις το απαιτούμενο επίπεδο ασφαλείας. Επίσης, είναι σκόπιμο να εξευρεθούν πλέον μακροπρόθεσμες λύσεις για τα απόβλητα. Μεταφορές Η κοινοτική πολιτική στον τομέα των μεταφορών συνίσταται σε πολιτικές και πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σε τρεις θεμελιώδεις τομείς: Βελτίωση της ποιότητας μέσω της ανάπτυξης ολοκληρωμένων και ανταγωνιστικών συστημάτων μεταφορών βασιζόμενων στην προηγμένη τεχνολογία που αναμένεται επίσης να συμβάλουν στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων και των στόχων ασφάλειας. Βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς για την προώθηση της αποτελεσματικότητας, των επιλογών και της φιλικής προς τον χρήστη παροχής μεταφορικών υπηρεσιών ενώ ταυτόχρονα διαφυλάσσονται τα κοινωνικά πρότυπα. Διεύρυνση της εξωτερικής διάστασης με τη βελτίωση των μεταφορικών συνδέσεων με τρίτες χώρες και την προώθηση της πρόσβασης των επιχειρηματικών της ΕΕ σε άλλες αγορές μεταφορών (Πρόγραμμα Δράσεως της Κοινής Πολιτικής Μεταφορών, 1995-2000). Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία προβλέπει την προσέγγιση της νομοθεσίας με τη νομοθεσία της Κοινότητας και τη συνεργασία για την αναδιάρθρωση και τον εκσυγχρονισμό των μεταφορών, τη βελτίωση της πρόσβασης στις αγορές μεταφορών, τη διευκόλυνση της διαμετακόμισης και την επίτευξη προτύπων λειτουργίας συγκρίσιμων με εκείνα της Κοινότητας. Το Λευκό Βιβλίο επισημαίνει τα μέτρα για την πλήρωση των όρων της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των μεταφορών, καθώς και πτυχές όσον αφορά τον ανταγωνισμό, την εναρμόνιση της νομοθεσίας και τα πρότυπα. Συνοπτική περιγραφή Η γεωγραφική θέση της Τσεχικής Δημοκρατίας, στα σύνορα της Ένωσης και στο σταυροδρόμι του άξονα Βορρά-Νότου και Ανατολής-Δύσης, την καθιστά χώρα διέλευσης μεταξύ των κρατών μελών και των υποψηφίων χωρών. Διασχίζεται από δύο πανευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφορών. Συνεπώς, οι πολιτικές εξελίξεις των αρχών της δεκαετίας του '90 χαρακτηρίστηκαν από επακόλουθη ανάπτυξη της κυκλοφοριακής ροής καθώς και της διαμετακόμισης. Αν και, γενικά, το οδικό δίκτυο είναι σχετικά ανεπτυγμένο, δεν μπορεί ακόμη ανταποκριθεί στη ζήτηση των οδικών μεταφορών οι οποίες σχεδόν διπλασιάστηκαν από το 1990 έως το 1995. Ο διαχωρισμός ανά τρόπο μεταφοράς έκλεινε σαφώς εις βάρος των σιδηροδρόμων και των πλωτών οδών οι συλλογικές οδικές μεταφορές επιβατών σημείωσαν καθαρή μείωση λόγω της ταχείας αύξησης της ιδιοκτησίας και των οχημάτων ιδιωτικής χρήσης. Όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές, αναπτύσσονται με έντονους ρυθμούς (20% ετησίως στον αερολιμένα της Πράγας). 81 Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Όσον αφορά την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς, η Τσεχική Δημοκρατία έχει επιτύχει σχετικές προόδους σε θέματα αποδοχής του κεκτημένου. Ο τσεχικός τομέας διεθνών μεταφορών εφαρμόζει ήδη κατά μεγάλο μέρος κανόνες παρόμοιους με εκείνους της Κοινότητας, ειδικότερα όσον αφορά τις αεροπορικές και τις θαλάσσιες μεταφορές, την εσωτερική ναυσιπλοΐα, τις συνδυασμένες μεταφορές και τις οδικές μεταφορές επιβατών. Όσον αφορά τους σιδηροδρόμους, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ουσιαστική εφαρμογή του κεκτημένου σχετικά με τις δημόσιες υπηρεσίες και την τυποποίηση των λογιστικών συστημάτων κατά τα προσεχή έτη. Ο τομέας των διεθνών οδικών εμπορευματικών μεταφορών εφαρμόζει το μεγαλύτερο μέρος των διατάξεων του κεκτημένου, αλλά η λειτουργία του τομέα εσωτερικών μεταφορών εμφανίζεται περισσότερο ανεξέλεγκτη η πτυχή αυτή θα πρέπει να παρακολουθείται και είναι ιδιαίτερης σημασίας στο πλαίσιο μιας μελλοντικής Ένωσης χωρίς εσωτερικά σύνορα, όπου οι οδικές εμπορευματικές ενδομεταφορές θα είναι τελείως ελεύθερες. Η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει επίσης να ευθυγραμμιστεί με την Κοινότητα όσον αφορά τους τεχνικούς οδικούς ελέγχους και τη φορολογία των οδικών μεταφορών. Η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου και ανταγωνιστικού συστήματος μεταφορών αποτελεί βασικό στόχο των τσεχικών αρχών οι δύο κυριότεροι περιορισμοί στον τομέα αυτόν συνίστανται ενδεχομένως στην επίτευξη ικανοποιητικού επιπέδου ασφαλείας των μεταφορών και στη βέλτιστη χρησιμοποίηση του συστήματος μεταφορών. Όσον αφορά την ασφάλεια, η πρόοδος της Τσεχικής Δημοκρατίας στον ικανοποιητική. Αντιθέτως, η συνοχή του συστήματος εν λόγω τομέα είναι είναι πιθανό η Τσεχική μεταφορών φαίνεται πιο δύσκολο να επιτευχθεί Δημοκρατία να αντιμετωπίσει μια μόνιμη τάση ανάπτυξης του οδικού τομέα και να πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για τη χρησιμοποίηση των σιδηροδρόμων και των πλωτών οδών. Όσον αφορά τη βελτίωση των συνδέσεων με τα κράτη μέλη της Ένωσης και με τους γείτονες της, η Τσεχική Δημοκρατία προτίθεται να επενδύσει περίπου 2,7 δισ. ECU από τον προϋπολογισμό της μεταξύ των ετών 1995 και 1999, υπέρ των έργων ιδίως των πανευρωπαϊκών υποδομής στον τομέα των διεθνών μεταφορών, διαδρόμων. Το ποσό. αυτό αντιστοιχεί στο 1,2% του ΑΕΠ, αλλά δεν θα επαρκέσει για την κάλυψη των αναγκών η μείωση του ποσού αυτού, υπαγορευόμενη από δημοσιονομικούς περιορισμούς, είναι δυνατόν να επιδεινώσει τη σχετική αυτή αδυναμία. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία πραγματοποίησε αξιοσημείωτες προόδους όσον αφορά την αποδοχή του κεκτημένου στον τομέα μεταφορών. Με την προϋπόθεση ότι θα καταβληθούν προσπάθειες όσον αφορά τη λειτουργία της εγχώριας αγοράς οδικών εμπορευματικών μεταφορών (πρόσβαση στην αγορά, κανόνες ασφαλείας και φορολογία ειδικότερα) και ότι θα υπάρξει πρόοδος από πλευράς δημοσιονομικής διαφάνειας στον τομέα των σιδηροδρόμων, μέτρα που θεωρούνται εφικτά, ο τομέας των μεταφορών δεν αναμένεται να δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα όσον αφορά την αποδοχή του κεκτημένου σχετικά με την εσωτερική αγορά. Αντιθέτως, είναι αναγκαίο να εξασφαλιστούν οι πόροι που θα αποιτηθούν για να τεθούν τα θεμέλια του μελλοντικού διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών που θα επεκταθεί στις υποψήφιες χώρες. Επίσης, είναι σκόπιμο να ενισχυθεί σύντομα η διοικητική διάρθρωση της Τσεχικής Δημοκρατίας, καθώς και οι οργανισμοί ελέγχου, π. χ. της ασφάλειας. 82 Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις επιχειρήσεων της ΕΕ αποσκοπεί στην προώθηση ευνοϊκού Η πολιτική περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των MME σε ολόκληρη την ΕΕ, στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας τους και στην ενθάρρυνση του εξευρωπαϊσμού και της διεθνοποίησης τους. Η πολιτική αυτή χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό επικουρικότητας. Ο συμπληρωματικός ρόλος της Κοινότητας καθορίζεται και υλοποιείται μέσω πολυετούς προγράμματος για τις MME στο πλαίσιο της ΕΕ. Το πρόγραμμα αυτό παρέχει τη νομική και δημοσιονομική βάση για τις συγκεκριμένες δράσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής για τις MME. Μέχρι σήμερα, το κεκτημένο περιοριζόταν σε συστάσεις για συγκεκριμένους τομείς, αν και η νομοθεσία σε άλλους τομείς επηρεάζει, επίσης, τις MME (π. χ. νομοθεσία περί ανταγωνισμού, νομοθεσία περιβάλλοντος, εταιρικό δίκαιο). Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία προβλέπει συνεργασία για την ανάπτυξη και την ενίσχυση των MME, ειδικότερα, στον ιδιωτικό τομέα, μεταξύ άλλων, μέσω της παροχής πληροφοριών και βοήθειας σε νομικά, διοικητικά και φορολογικά θέματα. Στο Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνονται συγκεκριμένα μέτρα. Συνοπτική περιγραφή Στην Τσεχική Δημοκρατία, ως μικρομεσαίες επιχειρήσεις ορίζονται, σήμερα, οι επιχειρήσεις που απασχολούν έως και 500 άτομα. Η πλειοψηφία των επιχειρήσεων είναι MME και εξ αυτών το 87% είναι πολύ μικρές. Στον βιομηχανικό τομέα το 98,5% των επιχειρήσεων απασχολούν λιγότερα από 50 άτομα. Οι κυριότεροι τομείς, από την άποψη του αριθμού των επιχειρήσεων, είναι το λιανικό ή χονδρικό εμπόριο (30%) και οι υπηρεσίες (30%) και ακολουθούν, η μεταποιητική βιομηχανία (15%) και οι κατασκευές (15%). Όσον αφορά την δομή της απασχόλησης, έχουν επέλθει σημαντικές αλλαγές. Ειδικότερα, ένα μέρος του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού του γεωργικού τομέα και των μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων απορροφήθηκε από μικρομεσαίες επιχειρήσεις του τομέα των υπηρεσιών. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Από το 1991, η στήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (MME) στο ευρύτερο πλαίσιο της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα συνιστά καθοριστικό παράγοντα της οικονομικής ανάπτυξης και της προώθησης της απασχόλησης στην Τσεχική Δημοκρατία. Το σύνολο των ρυθμίσεων γενικού χαρακτήρα που διέπουν τη σύσταση και τη λειτουργία επιχειρήσεων εφαρμόζονται, επίσης, σε όλες τις MME και, συνεπώς, δεν υφίστανται διακρίσεις λόγω του μεγέθους. Έχει ήδη συσταθεί εκτεταμένο δίκτυο περιφερειακών κέντρων παροχής συμβουλών και πληροφοριών που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανάπτυξης μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και καλύπτει το μεγαλύτερο τμήμα της επικράτειας της Τσεχικής Δημοκρατίας. Έχουν, επίσης, τεθεί σε εφαρμογή δύο δράσεις χρηματοδότησης MME υπό μορφή δανείων και εγγυήσεων. Έχουν ήδη συσταθεί οι βασικές νομικές δομές και δομές στήριξης. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω επεξεργασία και αυξημένη συνοχή της πολιτικής υπέρ των MME. 83 Οι τρέχουσες προσπάθειες για την ενίσχυση των MME, κατά τη διάρκεια της προενταΗιακής περιόδου πρέπει, συνεπο'κ. να συνεχισθούν Συμπέρασμα Δεν υφίστανται ιδιαίτερα προβλήματα αναφορικά με τη συμμετοχή της Τσεχικής Δημοκρατίας στον συγκεκριμένο τομέα. 3. 5 Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή Απασχόληση και κoιvωvικέc υποθέσεις Η κοινωνική πολιτική της Κοινότητας έχει αναπτυχθεί με διάφορα μέσα, όπως διατάξεις, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και δράσεις νομοθετικές επικεντρωμένες σε συγκεκριμένα θέματα, συμπεριλαμβανομένων της δημόσιας υγείας, της φτώχειας και των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Το νομικό κεκτημένο καλύπτει την υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας, το εργατικό δίκαιο και τις ισότητα των ευκαιριών ανδρών και γυναικών, το συνθήκες εργασίας, την συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης των διακινούμενων εργαζομένων και τα προϊόντα καπνού. Η κοινωνική νομοθεσία της Ένωσης χαρακτηρίζεται από τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων. Επιπλέον, ο κοινωνικός διάλογος σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναφέρεται ρητά στη συνθήκη (άρθρο 118Β), ενώ στο πρωτόκολλο σχετικά με την κοινωνική πολιτική, γίνεται αναη)ορά στις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους και στη λήψη μέτρων για τη διευκόλυνση του κοινωνικού διαλόγου. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει την προσέγγιση της νομοθεσίας και τη συνεργασία για τη βελτίωση του επιπέδου υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας, πολιτικές της αγοράς εργασίας και τον εκσυγχρονισμό του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Προβλέπει επίσης ότι οι κοινοτικοί εργαζόμενοι που απασχολούνται νόμιμα στην Τσεχική Δημοκρατία δεν πρέπει να υπόκεινται σε διακρίσεις βάσει της εθνικότητας, όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας τους. Το Λευκό Βιβλίο προβλέπει τη λήψη μέτρων για την προσέγγιση σε όλους τους τομείς του κεκτημένου. Συνοπτική περιγραφή ενώσεων Όσον αφορά τον κοινωνικό διάλογο, υφίσταται ένας αριθμός εργαζομένων. Η πλέον αντιπροσωπευτική είναι το Επιμελητήριο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων της Τσεχίας και Μοραβίας, που είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC). Από την πλευρά των εργοδοτών, η κυριότερη ένωση είναι η Συνομοσπονδία Εργοδοτών, η οποία έχει καταστεί μέλος της UN1CE (Ένωσης των Συνομοσπονδιών της Βιομηχανίας και των Εργοδοτών της Ευρώπης). Εν γένει, οι κυβερνητικές πολιτικές δεν συνέβαλαν στην ενθάρρυνση των εργοδοτών να διεξάγουν διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση δεν λαμβάνει υπόψη τη γνώμη των κοινωνικών εταίρων, με εξαίρεση τα ζητήματα που αφορούν τους μισθούς και τις συνθήκες εργασίας των επιχειρήσεων. Συνεπώς, ο κοινωνικός διάλογος δεν έχει, ακόμη πλήρως εδραιωθεί. Μετά το 1993, το ποσοστό ανεργίας στην Τσεχική Δημοκρατία ήταν πολύ χαμηλό. Το 1996, σύμφωνα με τη μεθοδολογία ILO, ανερχόταν σε 3,4%. Το ποσοστό ανεργίας είναι υψηλότερο στις περιοχές, η οικονομία των οποίων στηρίζεται αποκλειστικά σε έναν τομέα. Ωστόσο, αμφισβητείται το κατά πόσον οι στατιστικές αντικατοπτρίζουν το πραγματικό επίπεδο απασχόλησης. Αν και η στενότητα προσφοράς εργασίας αποτελούσε ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της μέχρι σήμερα 84 διαδικασίας μετασχηματισμού της οικονομίας της Τσεχικής Δημοκρατίας, η αναγκαία οικονομική αναδιάρθρωση αναμένεται να οδηγήσει σε υψηλότερο ποσοστό ανεργίας. Για την υλοποίηση των πολιτικών αγοράς εργασίας έχει συσταθεί δίκτυο περιφερειακών και τοπικών γραφείων απασχόλησης. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει θέσει επιτυχώς σε εφαρμογή πολιτική προκειμένου να καταστεί περισσότερο ευέλικτη η αγορά εργασίας και να αναπτυχθούν οι κατάλληλοι μηχανισμοί λειτουργίας των αγορών εργασίας. Υπό την προϋπόθεση της συνεχούς προσπάθειας εκ παράλληλου εφαρμογής κατάλληλων μέτρων πολιτικής όσον αφορά την αγορά εργασίας, η πολιτική αυτή αναμένεται να εξασφαλίσει τον αποτελεσματικό καταμερισμό εργασίας και την ικανότητα συνεχούς προσαρμογής στις διαρθρωτικές αλλαγές. Με εξαίρεση την πολιτική απασχόλησης (μερίδιο της συνολικής συμμετοχής : 0,2% του ΑΕΠ) η διάρθρωση των δαπανών είναι παρεμφερής με τη διάρθρωση δαπανών των κρατών μελών της ΕΕ : το μεγαλύτερο ποσοστό των συνολικών δαπανών για την κοινωνική ασφάλιση απορροφάται από τις συντάξεις (8,8% του ΑΕΠ), και, δευτερευόντως, από τον τομέα υγειονομικής περίθαλψης (8,1% του ΑΕΠ - στοιχεία του 1995). Η ταχεία αύξηση της συμμετοχής του τομέα υγείας στο ΑΕΠ (η συμμετοχή αυξήθηκε από 5,4%, το 1991 σε 8,1%, το 1995), φέρνει την Τσεχική Δημοκρατία κοντά στο μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Η αύξηση αυτή συνοδεύτηκε από τη βελτίωση του επιπέδου των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας για τους κατοίκους. Ωστόσο, απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες προκειμένου να εξασφαλισθεί η περαιτέρω εφαρμογή μέτρων κοινωνικής προστασίας. Το σύστηιια υγείας της Τσεχικής Δημοκρατίας χρειάζεται βελτιώσεις. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η Τσεχική Δημοκρατία υιοθέτησε σειρά γενικών αρχών σχετικών με την προστασία της υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας. Ωστόσο, απαιτούνται, βελτιώσεις όσον αφορά την προσέγγιση της νομοθεσίας για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, σε συγκεκριμένες περιοχές. Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει ανεξάρτητους μηχανισμούς επιθεώρησης, σύμφωνα με τη σύμβαση αριθ. 81 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Τα μέσα που διαθέτουν οι επιθεωρήσεις εργασίας θεωρούνται επαρκή για τον αποτελεσματικό έλεγχο των συνθηκών υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας. Οι βασικές αρχές του ευρωπαϊκού εργατικού δικαίου εφαρμόζονται ήδη στο πλαίσιο της έννομης τάξης της Τσεχικής Δημοκρατίας. Ωστόσο, απαιτούνται ακόμη ορισμένες τροποποιήσεις. Ένας νέος εργατικός κώδικας, ο οποίος βρίσκεται στο στάδιο κατάρτισης, στοχεύει στην πληρέστερη εναρμόνιση της τσεχικής νομοθεσίας με το κεκτημένο στους τομείς προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση χρεωκοπίας του εργοδότη και συλλογικών απολύσεων. Όσον αφορά τη μεταβίβαση επιχειρήσεων, την ενημέρωση των εργαζομένων σχετικά με τους όρους απασχόλησης και το χρόνο εργασίας, απαιτούνται ορισμένες δευτερεύουσες τροποποιήσεις. Είναι σκόπιμο να πραγματοποιηθεί περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά την ενημέρωση και τη διαβούλευση με τους εργαζομένους, όπως προβλέπεται σε έναν αριθμό οδηγιών της ΕΚ. Όσον αφορά την ισότητα των ευκαιριών, καλύπτονται οι βασικές διατάξεις της νομοθεσίας της ΕΚ περί μη διακριτικής μεταχείρισης μετα£ύ γυναικών και ανδρών. 85 Η εισαγωγή του δικαιώιιατος ελεύθερης κυκλοφοοίαε των εργαζομένων θα απαιτήσει τροποποιήσεις του εθνικού δικαίου, ιδίως, όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση και τη μη διακριτική μεταχείριση λόγω ιθαγενείας. Στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης των διακινούμενων εργαζομένων, η προσχώρηση δεν θέτει, καταρχήν, σημαντικά προβλήματα, αν και θα χρειασθούν ορισμένες τεχνικές προσαρμογές. Περισσότερο σημαντική είναι η διοικητική ικανότητα εφαρμογής των λεπτομερών κανόνων συντονισμού, σε συνεργασία με άλλες χώρες. Η Τσεχική Δημοκρατία φαίνεται να διαθέτει πολλές από τις διοικητικές δομές που απαιτούνται για την εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου. Ωστόσο, πριν από την προσχώρηση θα χρειασθούν περαιτέρω ενέργειες προετοιμασίας και επιμόρφωσης. Οι δύο οδηγίες της ΕΚ σχετικά με την αναγραφή στα πακέτα των τσιγάρων προειδοποίησης και της μέγιστης περιεκτικότητας σε πίσσα δεν έχουν ακόμη μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο. Μια τροποποίηση του υφιστάμενου σχετικού νόμου του Εθνικού Συμβουλίου της Τσεχικής Δημοκρατίας προκειμένου να συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ΕΚ βρίσκεται στο στάδιο εξέτασης. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία θεωρείται ότι είναι ικανή να αναλάβει, μεσοπρόθεσμα, τις υποχρεώσεις της στον κοινωνικό τομέα, ως μέλος της ΕΕ, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσει τις προσπάθειες της όσον αφορά τόσο την υιοθέτηση όσο και την εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΚ. Περιφερειακή πολιτική και συνογή Σύμφωνα με τον Τίτλο XIV της Συνθήκης, η Κοινότητα υποστηρίζει την ενίσχυση της συνοχής, κυρίως μέσω των διαρθρωτικών ταμείων. Η Τσεχική Δημοκρατία θα χρειαστεί να εφαρμόσει αποτελεσματικά αυτά τα μέσα, τηρώντας συγχρόνως τις αρχές, τους στόχους και τις διαδικασίες που θα ισχύουν κατά τη στιγμή της προσχώρησης της. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει τη συνεργασία για την περιφερειακή ανάπτυξη και τον χωροταξικό σχεδιασμό, ιδίως μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών, και της ανταλλαγής δημοσίων υπαλλήλων και εμπειρογνωμόνων. Το Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις σε αυτόν τον τομέα. Συνοπτική περιγραφή Το 1995, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Τσεχικής Δημοκρατίας ήταν περίπου το 55% του αντίστοιχου μέσου όρου της ΕΕ. Το ποσοστό ανεργίας σε εθνικό επίπεδο ήταν 3-4%, αλλά αναμένεται ότι θα αυξηθεί ελαφρά κατά τα προσεχή έτη, λόγω της αναγκαίας αναδιάρθρωσης των μεγάλων ιδιωτικοποιούμενων επιχειρήσεων. Αν εξεταστούν τα ποσοστά ανεργίας των επιμέρους περιοχών της χώρας, φαίνεται ότι, παρ'όλο που παραμένουν σχετικά χαμηλά σε ολόκληρη την Τσεχική Δημοκρατία, παρουσιάζουν σημαντικές ανισότητες μεταξύ της περισσότερο πληττόμενης περιοχής (Μοστ, στη Βόρεια Βοημία: 7,2%) και της περιοχής με την καλύτερη επίδοση (Πράγα: 0,4%). Σήμερα, η Τσεχική Δημοκρατία δεν διαθέτει περιφερειακή πολιτική. Πράγματι, οι πρωτοβουλίες για την περιφερειακή ανάπτυξη εφαρμόζονται μέσω των τομεακων πολιτικών σε εθνικό επίπεδο. Οι οικονομικά ασθενέστερες περιοχές επιλέγονται κάθε χρόνο με βάση κυρίως το ποσοστό ανεργίας. Το 1996, για παράδειγμα, οι 86 επιλεγείσες περιοχές κάλυπταν το 18,4% Δημοκρατίας. του πληθυσμού της Τσεχικής Πρόσφατα συστάθηκε υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Μεταξύ του κράτους και των δήμων και κοινοτήτων δεν παρεμβάλλονται άλλα αιρετά όργανα, μολονότι το Σύνταγμα προβλέπει τη συγκρότηση των λεγόμενων περιφερειών τοπικής αυτοδιοίκησης. Σε επίπεδο νομού (ανέρχονται σε 77) οι αρχές είναι όργανα της δημόσιας διοίκησης με γενικές αρμοδιότητες (δεν συμμετέχει η αυτοδιοίκηση). Οι 6. 233 οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν την ευθύνη για την τοπική ανάπτυξη (για τον χωροταξικό σχεδιασμό περισσότερο, παρά γα την τοπική οικονομική πολιτική). Τα χρηματοδοτικά μέσα που διαθέτει η Τσεχική Δημοκρατία για την περιφερειακή πολιτική είναι περιορισμένα. Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν ακόμη να καθοριστεί, τι ποσοστό των συνολικών αναπτυξιακών δαπανών θα μπορούσε να αποτελέσει κεφάλαια υποκατάστασης της διαρθρωτικής πολιτικής της ΕΚ. Επομένως, η συγχρηματοδοτική ικανότητα της Τσεχικής Δημοκρατίας δεν είναι δυνατόν επί του παρόντος να υπολογιστεί με επαρκή αξιοπιστία. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η Τσεχική Δημοκρατία δεν διαθέτει χωριστή πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, οι πρωτοβουλίες περιφερειακής ανάπτυξης εφαρμόζονται μέσω της γενικότερης τσεχικής αναπτυξιακής πολιτικής. Από τα μέσα του 1996, άρχισε να εφαρμόζεται μια πιο ενεργός προσέγγιση της περιφερειακής ανάπτυξης. Η σύσταση του υπουργείου Περιφερειακής Ανάπτυξης θα συμβάλει στην αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων σε κυβερνητικό επίπεδο και ενδεχομένως στη βελτίωση της διυπουργικής συνεργασίας. Εντούτοις, οι τσεχικές αρχές οφείλουν ακόμη να αναλάβουν σημαντικές μεταρρυθμίσεις, προκειμένου η χώρα να συμβαδίσει με τις διαρθρωτικές πολιτικές της ΕΚ. Πράγματι, το υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης πρέπει να καθιερώσει τους κατάλληλους συντονιστικούς μηχανισμούς σε εθνικό επίπεδο. Πρέπει να αυξηθούν οι πόροι που διατίθενται για τη χρηματοδότηση της περιφερειακής πολιτικής και να δημιουργηθούν αποτελεσματικά χρηματοδοτικά μέσα. Τέλος, οι τσεχικές αρχές οφείλουν να θεσπίσουν τη μελλοντική νομική βάση της τσεχικής περιφερειακής πολιτικής, ώστε να παράσχουν την κατάλληλη νομική διάρθρωση για τις δράσεις που σχεδιάζονται με στόχο την καταπολέμηση των περιφερειακών ανισοτήτων και για τη χρηματοδότηση των δαπανών της διαρθρωτικής πολιτικής. Συμπέρασμα Εν όψει της προσχώρησης, η Τσεχική Δημοκρατία πρέπει ακόμη να θεσπίσει το ολοκληρωμένης νομοθετικό, διοικητικό και δημοσιονομικό πλαίσιο μιας περιφερειακής πολιτικής και να διασφαλίσει τη συμβατότητα της με τους κανόνες της ΕΕ. Με δεδομένες τις διοικητικές δυνατότητες της Τσεχικής Δημοκρατίας και με την απαραίτητη πολιτική συνειδητοποίηση, τα ανωτέρω αναμένεται ότι θα επιτευχθούν σε εύλογο χρονικό διάστημα. Επομένως, αν η Τσεχική Δημοκρατία προβεί στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, θα μπορούσε να είναι σε θέση, μεσοπρόθεσμα, να εφαρμόσει τους κοινοτικούς κανόνες και να διοχετεύσει δεόντως τους πόρους των διαρθρωτικών πολιτικών της ΕΕ. 87 3. 6 Ποιότητα ζωής και περιβάλλον Περιβάλλον Η περιβαλλοντική πολιτική της Κοινότητας, όπως προκύπτει από τη Συνθήκη, στοχεύει προς την κατεύθυνση της αειφορίας και βασίζεται στην ένταξη της περιβαλλοντικής προστασίας στις κοινοτικές τομεακές πολιτικές, στην προληπτική δράση, στην αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει, στην αντιμετώπιση των οικολογικών καταστροφών στην πηγή τους και στον επιμερισμό των αρμοδιοτήτων. Το κεκτημένο περιλαμβάνει περίπου 200 νομικές πράξεις που καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων, περιλαμβανομένης της ρύπανσης των υδάτων και του αέρα, της διαχείρισης των αποβλήτων και των χημικών ουσιών, της βιοτεχνολογίας, της προστασίας από την ακτινοβολία και της προστασίας της φύσης. Τα κράτη μέλη οφείλουν να εξασφαλίζουν ότι θα διεξάγεται εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων πριν από τη χορήγηση προέγκρισης για ορισμένα δημόσια ή ιδιωτικά έργα. Η ευρωπαϊκή συμφωνία καθορίζει ότι οι αναπτυξιακές πολιτικές της Τσεχικής Δημοκρατίας πρέπει να κατευθύνονται από την αρχή της αειφόρου ανάπτυξης και να ενσωματώνουν πλήρως την περιβαλλοντική θεώρηση. Επίσης, το περιβάλλον προσδιορίζεται ως τομέας διμερούς συνεργασίας, καθώς επίσης και τομέας προσέγγισης της νομοθεσίας με την αντίστοιχη κοινοτική. Στο Λευκό Βιβλίο καλύπτεται μικρό μόνο μέρος του περιβαλλοντικού κεκτημένου, συγκεκριμένα η συναφής με τα προϊόντα νομοθεσία, η οποία αναφέρεται άμεσα στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Συνοπτική περιγραφή Το 1989, η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Τσεχική Δημοκρατία ήταν μια από τις πλέον μολυσμένες περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης. Έκτοτε, η κατάσταση έχει βελτιωθεί αισθητά, λόγω υψηλών περιβαλλοντικών επενδύσεων αλλά και λόγω της βιομηχανικής αναδιάρθρωσης. Στην Τσεχική Δημοκρατία, η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί την κύρια περιβαλλοντική πρόκληση. Αν και έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος (μεταξύ των ετών 1989 και 1994, οι εκπομπές διοξειδίου του θείου μειώθηκαν κατά 36%, οι εκπομπές οξειδίων του αζώτου κατά 60% και οι εκπομπές σωματιδίων κατά 49%), οι εκπομπές διοξειδίου του θείου και οξειδίων του αζώτου παραμένουν υψηλές και απαιτούν τη λήψη περαιτέρω μέτρων στον βιομηχανικό τομέα, στον τομέα των μεταφορών και της παραγωγής ενέργειας. Αλλο μεγάλο πρόβλημα που κληροδότησε το παρελθόν αποτελεί η ανεξέλεγκτη ταφή επικίνδυνων και στερεών αποβλήτων. Τα προβλήματα ποιότητας του νερού είναι λιγότερο επείγοντα αλλά πολύ δαπανηρά στην επίλυση τους. Ορισμένες υποβαθμισμένες βιομηχανικές περιοχές είναι σημεία με ιδιαίτερα περιβαλλοντικά προβλήματα, ειδικότερα η περιοχή του Μαύρου Τριγώνου και η Οστράβα. Η περιβαλλοντική νομοθεσία της Τσεχικής Δημοκρατίας περιλαμβάνει νόμο πλαίσιο του 1992 για την προστασία του περιβάλλοντος και πολλούς τομεακούς κανονισμούς, ορισμένοι εκ των οποίων χρονολογούνται από την περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος. Οι προτεραιότητες της πολιτικής καθορίζονται στην κρατική περιβαλλοντική πολιτική που εγκρίθηκε το 1995, και περιλαμβάνει βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προτεραιότητες. Η Τσεχική Δημοκρατία κάνει εκτεταμένη χρήση φρρολογικών και οικονομικών μέσων. Τα 88 επίπεδα των κρατικών δαπανών στον τομέα του περιβάλλοντος, σε ποσοστό του ΑΕΠ, υπερβαίνουν τα επίπεδα της πλειονότητας των κρατών μελών της ΕΕ. Ενώ υπάρχουν ορισμένες βασικές περιβαλλοντικές πολιτικές, οι αδυναμίες του τσεχικού περιβαλλοντικού συστήματος έγκεινται σε ανεπαρκή επιβολή και σε αναποτελεσματικότητα των οικονομικών μέσων με χαμηλό επίπεδο προστίμων, κενά στην τομεακή και συμπληρωματική νομοθεσία που διέπει την εφαρμογή, καθώς και σε έλλειψη οικολογικής συνείδησης και κρατικής συμμετοχής. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Κατά τα τελευταία έτη έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την τυπική συμμόρφωση με το κεκτημένο της ΕΚ. Το νομοθετικό πλαίσιο αποτελεί πραγματικότητα αλλά υπάρχουν κενά στην τομεακή νομοθεσία και στο παράγωγο δίκαιο που διέπει τα οικονομικά μέσα, την εφαρμογή και την επιβολή. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ταχεία μεταφορά των οδηγιών σχετικά με τον αέρα, το νερό και τα απόβλητα, και της οδηγίας σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης, καθώς και στη χάραξη στρατηγικών χρηματοδότησης για νομοθεσία όσον αφορά τον αέρα, το νερό, τα απόβλητα, τομείς που απαιτούν μεγάλες επενδύσεις. Με την προϋπόθεση ότι οι μελλοντικές πράξεις (π. χ. για τα απόβλητα, τις χημικές ουσίες και τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς) θα εγκριθούν σύμφωνα με τα νομοθετικά σχέδια, η τυπική συμμόρφωση με το κεκτημένο της ΕΚ αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά κατά τα προσεχή έτη. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει εγκρίνει ή καταρτίζει νομοθεσία για τους περισσότερους κρίσιμους τομείς που περιέχονται στο Λευκό Βιβλίο. Η διαχείριση των αποβλήτων είναι κάπως παραμελημένος τομέας αλλά η προτεινόμενη νομοθεσία αποσκοπεί στην πλήρωση του κενού αυτού. Ορισμένοι τομείς παρουσιάζουν χαμηλό ποσοστό ουσιαστικής συμμόρφωσης με το κεκτημένο της ΕΚ, ως εκ τούτου η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να στοχεύσει στην επίτευξη της αποτελεσματικής εφαρμογής και επιβολής, καθώς και στην αποτελεσματικότητα των οικονομικών μέσων. Θα χρειαστούν σημαντικές επενδύσεις, τόσο σε κρατικό όσο και σε ιδιωτικό επίπεδο. Θα πρέπει επίσης να συσταθούν ή να βελτιωθούν συνοδευτικοί μηχανισμοί, όπως συστήματα χορήγησης αδειών ή κρατική συμμετοχή, και να ενισχυθούν οι θεσμοί επιβολής και εφαρμογής. Η περιβαλλοντική στρατηγική της χώρας για την προσχώρηση θα πρέπει να το εφαρμογής περιλαμβάνει περιβαλλοντικό κεκτημένο της ΕΚ, αρχής γενομένης μεταξύ άλλων με την εφαρμογή των ανωτέρω οδηγιών πλαισίων και των οδηγιών σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης. χρονοδιάγραμμα εναρμόνιση την για με Συμπέρασμα Εφόσον τηρηθούν οι παρούσες δεσμεύσεις και τα υφιστάμενα επίπεδα επενδύσεων, και με την προϋπόθεση ότι θα εγκριθεί και θα εφαρμοστεί η προβλεπόμενη νομοθεσία και η συνολική περιβαλλοντική στρατηγική για την προσχώρηση, η μεταφορά του συνόλου του περιβαλλοντικού κεκτημένου καθώς και η πραγματική συμμόρφωση με σημαντικά στοιχεία αυτού (π. χ. πτυχές της νομοθεσίας για την ποιότητα του αέρα, αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, νομοθεσία περί βιομηχανικών κινδύνων και χημικών ουσιών), θα είναι δυνατή μεσοπρόθεσμα. Ωστόσο, η πραγματική συμμόρφωση με σειρά νομοθετικών μέτρων που απαιτούν σημαντικές επενδύσεις και αξιόλογες προσπάθειες σε διοικητικό επίπεδο (π. χ. επεξεργασία αστικών λυμάτων, πόσιμο νερό, πτυχές της διαχείρισης αποβλήτων 89 και νομοθεσία για την ατμοσφαιρική ρύπανση) θα είναι δυνατή μόνο μακροπρόθεσμα. Προστασία των καταναλωτών Το κοινοτικό κεκτημένο καλύπτει την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών (στα οποία περιλαμβάνεται ο έλεγχος των παραπλανητικών διαφημίσεων, η αναγραφή τιμών, η καταναλωτική πίστη, οι καταχρηστικές ρήτρες συμβάσεων, οι πωλήσεις εξ αποστάσεο)ς, τα οργανωμένα ταξίδια, οι πωλήσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και η χρονομεριστική χρήση ακινήτων) καθώς και τη γενική ασφάλεια των αγαθών όσον αφορά τα καλλυντικά, τις ονομασίες των υφάνσιμων προϊόντων και τα παιχνίδια. Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία προβλέπει την εναρμόνιση της νομοθεσίας με την κοινοτική νομοθεσία και τη συνεργασία με στόχο την επίτευξη πλήρους συμβατότητας των συστημάτων προστασίας των καταναλωτών στην Τσεχική Δημοκρατία και στην Κοινότητα. Τα μέτρα του Λευκού Βιβλίου για το πρώτο επικεντρώνονται στη βελτίωση της ασφάλειας των προϊόντων, στάδιο περιλαμβανομένων των καλλυντικών, των κλωστοϋφαντουργικών και των παιχνιδιών, και στην προστασία των καταναλωτών, ιδίως όσον αφορά την παραπλανητική διαφήμιση, την καταναλωτική πίστη, τις καταχρηστικές ρήτρες συμβάσεων και την αναγραφή τιμών. Κατά το δεύτερο στάδιο, τα μέτρα αφορούν τα οργανωμένα ταξίδια, τις πωλήσεις εκτός εμπορικού καταστήματος και τη χρονομεριστική χρήση ακινήτων. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η νέα νομοθεσία της ΕΚ που έχει θεσπιστεί πρόσφατα (σχετικά με τις πωλήσεις εξ αποστάσεως) ή που πρόκειται να θεσπιστεί σύντομα (συγκριτική διαφήμιση, αναγραφή τιμών). των οικονομικών συμφερόντων Συνοπτική περιγραφή Το 1992, θεσπίστηκε νόμος προστασίας των καταναλωτών ο οποίος τροποποιήθηκε το 1993 και το 1995. Δεν υπάρχει ειδικός φορέας για την προστασία των καταναλωτών, ούτε αναμένεται να υπάρξει. Τη συνολική ευθύνη των θεμάτων που αφορούν τους καταναλωτές επωμίζεται το Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας αν και υπάρχουν και άλλα υπουργεία και οργανισμοί που διαδραματίζουν σημαντικό αν και έμμεσο ρόλο σε θέματα προστασίας των καταναλωτών. Η γενική ευαισθητοποίηση των καταναλωτών είναι χαμηλή. Το κίνημα τα>ν καναταλωτών αναπτύχθηκε με βραδείς ρυθμούς, και δεν υφίσταται εθνική οργάνωση που να εκπροσωπεί όλους τους τσέχους καταναλωτές. Υπάρχουν τρεις ενεργές περιφερειακές και τοπικές οργανώσεις καταναλωτών. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Όσον αφορά την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών, η τσεχική νομοθεσία σχετικά με την αναγραφή τιμών είναι αντίστοιχη της κοινοτικής, και εκπονείται νομοσχέδιο για την καταναλωτική πίστη. Ωστόσο, η προσέγγιση όσον αφορά την παραπλανητική διαφήμιση είναι σημαντικά ανεπαρκής, σε σύγκριση με τις απαιτήσεις της ΕΕ. Η υφιστάμενη νομοθεσία σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες συμβάσεων θα πρέπει να τροποποιηθεί κατά μεγάλο μέρος για να καλύψει τα κυριότερα θέματα της κοινοτικής οδηγίας στον τομέα. Παρατηρείται έλλειψη νομοθεσίας σε ορισμένους τομείς, σημαντικούς για τον καταναλωτή, όπως οι πωλήσεις εκτός 90 εμπορικού καταστήματος, οι πωλήσεις εξ αποστάσεως, τα οργανωμένα ταξίδια και η χρονομεριστική χρήση ακινήτων. Η τσεχική νομοθεσία έχει ενσωματώσει το μεγαλύτερο μέρος των σημαντικών κοινοτικών εννοιών και υποχρεώσεων σχετικά με τη γενική ασφάλεια των προϊόντων και τις επικίνδυνες απομιμήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η τσεχική νομοθεσία εγγυάται καλύτερο επίπεδο προστασίας από τα πρότυπα της ΕΕ αλλά λείπουν ορισμένα σημαντικά στοιχεία. Όσον αφορά τους συγκεκριμένους τομείς, υπάρχει νομοθεσία σχετικά με τις ονομασίες υφάνσιμων προϊόντων, και καταρτίζεται η πρώτη πρόταση κανονισμού της κυβέρνησης για την εφαρμογή της οδηγίας περί ασφαλείας παιχνιδιών. Η νομοθεσία σχετικά με τα καλλυντικά δεν είναι ακόμη σύμφωνη με τους κανόνες της ΕΚ, ωστόσο, καταρτίζεται νέο σχέδιο διατάγματος. Η εισαγωγή του κεκτημένου θα πρέπει να συνοδευθεί από την ανάπτυξη ισχυρής και ανεξάρτητης κινητοποίησης των καταναλωτών με την υποστήριξη των δημόσιων αρχών. Συμπέρασμα Απαιτείται σημαντική εργασία στο πλαίσιο της προσέγγισης προκειμένου τα μέτρα της Τσεχικής Δημοκρατίας σχετικά με την πολιτική για τους καταναλωτές να ικανοποιητική συμβαδίσουν με το κοινοτικό κεκτημένο. Αν και υπάρχει συμβατότητα με τα πρότυπα της ΕΚ σε ορισμένους τομείς προτεραιότητας όπως η ασφάλεια προϊόντων, η αναγραφή τιμών και η ονομασία υφάνσιμων προϊόντων, άλλοι τομείς στερούνται πλήρως νομοθεσίας. Επίσης, οι ευθύνες των διαφόρων θεσμικών οργάνων σχετικών με την προστασία των καταναλωτών πρέπει να συντονιστούν και να οργανωθούν, και να εξασφαλισθεί η' εφαρμογή της νομοθεσίας. τσεχικούς 3. 7 Αικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις Οι ισχύουσες διατάξεις Το κεκτημένο στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων (ΔΕΥ) απορρέει κατά κύριο λόγο από το πλαίσιο για τη συνεργασία όπως αυτό εκτίθεται στον Τίτλο VI (άρθρο Κ) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), "τον τρίτο πυλώνα", αν και ορισμένες διατάξεις και νομοθετικά μέτρα του "πρώτου πυλώνα" (συνθήκη ΕΚ) συνδέονται επίσης στενά με το κεκτημένο αυτό. Το πλαίσιο της ΕΕ για την ΔΕΥ καλύπτει κυρίως: το πολιτικό άσυλο τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων και τη μετανάστευση την τελωνειακή συνεργασία και την αστυνομική συνεργασία κατά της σοβαρής εγκληματικότητας, περιλαμβανομένου του λαθρεμπορίου ναρκωτικών και τη δικαστική συνεργασία σε αστικές και ποινικές υποθέσεις. Η ΣΕΕ θεσπίζει ορισμένες βασικές αρχές επί των οποίων βασίζεται αυτού του τύπου η συνεργασία, και ιδίως την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 σχετικά με το Νομικό Καθεστώς των Προσφύγων. Βασίζεται επίσης, χωρίς ρητή αναφορά, σε ένα φάσμα διεθνών συμβάσεων που αφορούν τους τομείς του ενδιαφέροντος της, ιδίως τις συμβάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, και της Διάσκεψης της Χάγης. Το νομοθετικό περιεχόμενο του κεκτημένου του τρίτου πυλώνα διαφέρει από τον πρώτο πυλώνα αποτελείται από συμβάσεις, κοινές δράσεις, κοινές θέσεις και αποφάσεις, (περιλαμβανομένων των συμφωνηθέντων στοιχείων σχεδίων πράξεων που ευρίσκονται υπό διαπραγμάτευση). Ορισμένος αριθμός συμβάσεων της ΕΕ (περιλαμβανομένης της συμβάσεως του Δουβλίνου του 1990, και συμβάσεων που αναφέρονται στις απελάσεις, τις απάτες και την EUROPOL) αποτελούν ήδη το 91 αντικείμενο συμφωνίας του Συμβουλίου και ευρίσκονται τώρα στο στάδιο επικύρωσης τους από τα εθνικά Κοινοβούλια αρκετές άλλες συμβάσεις, περιλαμβανομένης μιας που αφορά τα εξωτερικά σύνορα, ευρίσκονται σε διάφορα στάδια διαπραγμάτευσης τους στο πλαίσιο του Συμβουλίου. Το κεκτημένο της ΔΕΥ συνεπάγεται υψηλό βαθμό συνεργασίας στην πράξη, όπως επίσης θέσπιση νομοθετικών κανόνων και την αποτελεσματική εφαρμογή τους. Η νέα συνθήκη Όταν τεθεί σε ισχύ η συνθήκη που θα προκύψει από την Διακυβερνητική Διάσκεψη του Αμστερνταμ, το σημερινό πλαίσιο συνεργασίας θα είναι ήδη, για πολλά από τα προαναφερόμενα θέματα, σε μεγάλο βαθμό παρωχημένο. Η νέα συνθήκη, αφού επαναβεβαιώνει το στόχο της ανάπτυξης της Ένωσης ως ενός "χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης", εισάγει πράγματι τα θέματα αυτά, και ιδίως την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, το πολιτικό άσυλο και τη μετανάστευση, στο κοινοτικό πεδίο. Όσον αφορά ειδικότερα την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, η νέα συνθήκη προβλέπει την ενσωμάτωση του κεκτημένου του Σένγκεν στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και την πλήρη αποδοχή του εν λόγω κεκτημένου από πλευράς κάθε υποψήφιου μέλους της ΕΕ. Όσον αφορά τα θέματα που εξακολουθούν να υπάγονται στο πλαίσιο της συνεργασίας, δηλαδή τα θέματα αστυνομίας και ποινικής δικαιοσύνης, η νέα συνθήκη προβλέπει ενίσχυση του συστήματος συνεργασίας. Η ευρωπαϊκή συμφωνία και το Λευκό Βιβλίο Η ευρωπαϊκή συμφωνία περιλαμβάνει διάταξη για τη συνεργασία στην καταπολέμηση της τοξικομανίας και του ξεπλύματος χρημάτων. Το Λευκό Βιβλίο δεν ασχολείται άμεσα με θέματα του τρίτου πυλώνα, αλλά γίνεται κάποια αναφορά σε ζητήματα του πρώτου πυλώνα, όπως το ξέπλυμα χρημάτων και η ελευθερία κυκλοφορίας των προσώπων, τα οποία συνδέονται στενά με θέματα που αφορούν τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις. Επίσης, γίνεται αναφορά στις συμβάσεις των Βρυξελλών και της Ρώμης. Συνοπτική περιγραφή Γενικές προϋποθέσεις της συνεργασίας ΔΕΥ Η Τσεχική Δημοκρατία εντάχθηκε στο Συμβούλιο της Ευρώπης το 1993 και έχει επικυρώσει τα πλέον σημαντικά νομοθετικά κείμενα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το σύνταγμα της προβλέπει ανεξάρτητο δικαστικό σώμα που λειτουργεί στο πλαίσιο κράτους δικαίου. Η θεσμική μεταρρύθμιση των οργάνων της ΔΕΥ προοδεύει ικανοποιητικά. Το σύνταγμα εγγυάται την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, αλλά η εσωτερική νομοθεσία της Τσεχικής Δημοκρατίας θα πρέπει να τροποποιηθεί εφόσον ζητείται να συμμορφώνεται πλήρως προς τις κοινοτικές απαιτήσεις. (Βλέπε επίσης χωριστό τμήμα για την Ενιαία Αγορά). Πολιτικό άσυλο Η Τσεχική Δημοκρατία έχει επικυρώσει τη σύμβαση της Γενεύης και το πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης του 1967. Ο Χάρτης για τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις 92 ελευθερίες, εγγυάται το δικαίωμα πολιτικού ασύλου. Η τσεχική νομοθεσία και (που κληρονομήθηκε από τη Δημοκρατία της ακολουθούμενη πολιτική Τσεχοσλοβακίας, και χρονολογείται από το 1990) ευρίσκεται τώρα υπό αναθεώρηση με τρόπο που να ευθυγραμμίζεται η Τσεχική Δημοκρατία με τα πρότυπα της ΕΕ, περιλαμβανομένων των αρχών της "ασφαλούς χώρας προέλευσης" και της "ασφαλούς τρίτης χώρας". Στις αιτήσεις για την παροχή ασύλου στηρίζεται η διεύθυνση αλλοδαπών και συνοριακή υπηρεσία αστυνομίας της Εθνικής Αστυνομίας (Police Presidium). To 1996 υπήρξαν 2. 100 πρόσφυγες που ζήτησαν άσυλο και περίπου 1. 200 προσωρινοί πρόσφυγες από την προ>ην Γιουγκοσλαβία. Νέα νομοθεσία για τους (Αλλοδαπούς ευρίσκεται υπό επεξεργασία και θα καλύπτει τις νομικές διατάξεις για την παροχή προσωρινής προστασίας. Μετανάστευση/Συνοριακοί ' Ελεγχοι Από το 1989 υπήρξε ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση του αριθμού των αλλοδαπών που διαμένουν στην Τσεχική Δημοκρατία (τώρα περίπου 200. 000). Σήμερα, βασική προτεραιότητα της τσεχικής κυβέρνησης είναι να τεθούν τα μεταναστευτικά αυτά ρεύματα υπό έλεγχο. Για την εκεί απασχόληση απαιτούνται άδειες παραμονής και εργασίας, υπάρχουν όμως ειδικοί κανόνες για τους Σλοβάκους, δεδομένων των στενών οικογενειακών και τοπικών σχέσεων τους με την Τσεχική Δημοκρατία. Οι αρχές της Τσεχίας ετοιμάζουν μία νέα νομοθεσία περί αλλοδαπών η οποία πρόκειται, μεταξύ άλλων, να ορίζει ότι όλες οι θεωρήσεις διαβατηρίων πρέπει να εκδίδονται στο εξωτερικό και επίσης θα καλύπτουν την εγγραφή στα μητρώα αλλοδαπών εντός της χώρας. Η Τσεχική Δημοκρατία καταβάλλει προσπάθειες ώστε να επιτύχει την απέλαση των παράνομων μεταναστών κατά τρόπο μεθοδικό, περιλαμβανομένης της αναζήτησης συνεργασίας εκ μέρους του ΙΟΜ (Διεθνούς Γραφείου Μετανάστευσης). Συμφωνίες επαναποδοχής έχουν υπογραφεί με τους άμεσους γείτονεςτης Τσεχικής Δημοκρατίας καθώς και με την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, τον Καναδά και την Γαλλία. Καταβάλλονται προσπάθειες για την αναβάθμιση των συστημάτων διοίκησης των συνόρων προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα, αυτές όμως εμποδίζονται από την έλλειψη εθνικής υποδομής για τον έλεγχο των αναγνώσιμων από μηχανές εγγράφων και από το γεγονός ότι το εσωτερικό σύστημα επικοινωνιών δεν είναι συμβατό με τα διεθνή πρότυπα. Αστυνομική συνεργασία Στην Τσεχική Δημοκρατία υπάρχει οργανωμένο έγκλημα στον τομέα της παράνομης εμπορίας όπλων, εκρηκτικών και πυρηνικών υλών, του εμπορίου λευκής σαρκός, της πορνείας, του ξεπλύματος χρημάτων, της δημοσιονομικής απάτης, και της λαθρεμπορίας κλεμμένων οχημάτων χρησιμοποιούνται επίσης η παράνομη άσκηση βίας και η απόσπαση χρημάτων. Οι αστυνομικές δυνάμεις έχουν ιδρύσει ειδικές μονάδες για τα ναρκωτικά και το οργανωμένο έγκλημα με σκοπό την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των εγκλημάτων αυτών. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει επικυρώσει τη σύμβαση για το ξέπλυμα χρημάτων και έχει θεσπισθεί σχετική εσωτερική νομοθεσία. (Βλέπε επίσης χωριστό τμήμα για την Ενιαία Αγορά). Στην Τσεχική Δημοκρατία δεν σημειώνεται ιδιαίτερη απειλή από την τρομοκρατία, αλλά η κυβέρνηση έχει αναλάβει προληπτική δράση για να αποκλείει την είσοδο στη χώρα και να προβαίνει σε κράτηση των ύποπτων για διεθνή τρομοκρατία. Ναρκωτικά Η Τσεχική Δημοκρατία αποτελεί χώρα διέλευσης του παράνομου εμπορίου ναρκωτικών. Η εγχώρια ζήτηση είναι σημαντική. Ποσότητες ηρωίνης, κοκαΐνης και αμφεταμινών έχουν κατασχεθεί τα τελευταία χρόνια. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει 93 επικυρώσει τις κυριότερες διεθνείς συμβάσεις για τα ναρκωτικά. Η εσωτερική νομοθεσία καταπολέμησης των ναρκωτικών έχει σε μεγάλο βαθμό θεσπισθεί, ενώ ένας νέος νόμος για τις πρόδρομες ουσίες για ναρκωτικά ευρίσκεται τώρα υπό προετοιμασία (η παρασκευή, η εισαγωγή και η πώληση ναρκωτικών είναι εγκληματικές πράξεις). Μονάδες καταπολέμησης των ναρκωτικών έχουν ιδρυθεί στο πλαίσιο της αστυνομίας και τα τελωνεία επιτυγχάνουν ορισμένα καλά έχει καταστρωθεί μία Εθνική Πολιτική αποτελέσματα. Από Καταπολέμησης των Ναρκωτικών, στο πλαίσιο της οποίας συνεργάζονται όλες οι αρμόδιες υπηρεσίες και ιδιωτικοί φορείς για την αποφυγή της τοξικομανίας και την αντιμετώπιση της εμπορίας ναρκωτικών εντός της χώρας. Τον σχετικό συντονισμό έχει αναλάβει η Εθνική Επιτροπή Ναρκωτικών. 1993 το Δικαστική Συνεργασία Τα δικαστήρια ετοιμάζονται για την προσχώρηση στην ΕΕ. Γενικότερα, το επίπεδο ειδίκευσης και αποτελεσματικότητας των δικαστηρίων είναι σχετικά χαμηλό. Λαμβάνονται μέτρα για την αναβάθμιση τους, αλλά παραμένει αναγκαία η καταβολή ουσιαστικών προσπαθειών. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει υπογράψει ή επικυρώσει τις κυριότερες διεθνείς ποινικές συμβάσεις στον τομέα της δικαστικής αρωγής και θεσπίζει τώρα εσωτερικά μέτρα για τη λειτουργία των συμβάσεων αυτών. Από την άποψη της πολιτικής δικαιοσύνης έχει επικυρώσει ολιγάριθμες συμβάσεις (συντηρητικά μέτρα και συλλογή αποδεικτικών στοιχείων). Η Τσεχική Δημοκρατία προγραμματίζει να καταθέσει αίτηση για προσχώρηση της στη Σύμβαση του Λουγκάνο. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Υπάρχουν ορισμένα σημαντικά κενά που απομένουν προς πλήρωση στην νομοθεσία της Τσεχικής Δημοκρατίας, αλλά, στο μεγαλύτερο μέρος της, η νομοθεσία είτε έχει θεσπισθεί, είτε ευρίσκεται σε προπαρασκευαστικό στάδιο. Σημαντική προτεραιότητα για το εγγύς μέλλον θα είναι η βελτίωση των συστημάτων επικοινωνίας στον τομέα της διοίκησης των συνόρων, και η θέση υπό έλεγχο των μεταναστευτικών ρευμάτων. Θα είναι επίσης σημαντικό να διατηρηθούν και να αναπτυχθούν αποτελεσματικά συστήματα καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος. Τα κυριότερα θεσμικά προβλήματα εντοπίζονται στον τομέα των ελλείψεων πόρων, στην έλλειψη πείρας στην εφαρμογή της νέας νομοθεσίας για την αστυνομία και τα δικαστήρια, και στις επιπτώσεις από τη διαφθορά στα κρατικά όργανα. Η κυβέρνηση λαμβάνει ενεργά μέτρα ώστε να προετοιμάσει τους διάφορους θεσμικούς φορείς για τη συμμετοχή στη διαδικασία της ΔΕΥ. Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει ήδη σε υπηρεσία ένα μικρό πυρήνα υπαλλήλων οι οποίοι αποκτούν πείρα συνεργασίας με τις χώρες της ΕΕ, και μπορούμε να αναμένουμε ότι οι δυνατότητες αυτές θα αναπτυχθούν περαιτέρω κατά τα προσεχή έτη. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία φαίνεται μάλλον ότι εντός των επομένων ολίγων ετών θα πληροί τις απαιτήσεις του (παρόντος και μέλλοντος) κεκτημένου στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, με την υπόθεση βέβαια ότι η πρόοδος θα συνεχισθεί με τους σημερινούς ρυθμούς. Τα δικαστήρια και η αστυνομία απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, όπως επίσης και η εξέλιξη των προσπαθειών της Τσεχικής Δημοκρατίας για την καταπολέμηση των ναρκωτικών και του οργανωμένου εγκλήματος. 94 3. 8. Εξωτερικές πολιτικές Εμπόοιο και διεθνε^ οικονομικέ€ σγέσεκ: Το κεκτημένο σε αυτόν τον τομέα συνίσταται κατά κύριο λόγο στις πολυμερείς και διμερείς δεσμεύσεις της εμπορικής πολιτικής της Κοινότητας, και στα αυτόνομα μέσα εμπορικής άμυνας. Η ευρωπαϊκή συμφωνία περιλαμβάνει διατάξεις σε διάφορους τομείς, που απαιτούν από τα συμβαλλόμενα μέρη να ενεργούν σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν τον ΠΟΕ/GATT ή άλλες σχετικές διεθνείς υποχρεώσεις τους. Το Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει διατάξεις σε αυτόν τον τομέα. Συνοπτική περιγραφή Η Τσεχική Δημοκρατία έχει αναπτύξει ανοικτή οικονομία εμπορικών συναλλαγών και αποτελεί μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Μετά την προσχώρηση της η Τσεχική Δημοκρατία οφείλει να συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις πολυμερείς συμφωνίες του ΠΟΕ, των οποίων η Κοινότητα αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος. Επί του παρόντος, η Τσεχική Δημοκρατία δεν επιβάλλει ποσοτικούς περιορισμούς σε κανένα κλωστοϋφαντουργικό προϊόν ή είδος ένδυσης. Με την προσχώρηση, η κοινοτική πολιτική στον τομέα των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων θα επεκταθεί και στην Τσεχική Δημοκρατία οι κοινοτικοί περιορισμοί που θα εξακολουθούν να ισχύουν κατά την ημερομηνία προσχώρησης θα πρέπει να υποστούν προσαρμογές κατά το αντίστοιχο ύψος, ώστε να ληφθεί υπόψη η προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Με την προσχώρηση της στην ΕΕ η Τσεχική Δημοκρατία θα αρχίσει να εφαρμόζει το κοινοτικό Κοινό Δασμολόγιο και τις διατάξεις περί εξωτερικού εμπορίου της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής. Το μέσο σταθμισμένο ύψος των δασμών του μάλλον ευνοούμενου κράτους, μετά τον Γύρο της Ουρουγουάης, για τα βιομηχανικά προϊόντα θα ανέρχεται σε 3,8% για την Τσεχική Δημοκρατία και σε 3,6% για την Κοινότητα. Στις σχέσεις της με τους διεθνείς οργανισμούς, η Τσεχική Δημοκρατία οφείλει να βεβαιώνεται ότι οι πράξεις και οι δεσμεύσεις της είναι σύμφωνες με την ευρωπαϊκή συμφωνία και διασφαλίζουν την αρμονική υιοθέτηση των προσεχών υποχρεώσεων της ως μέλους της Κοινότητας. Με την προσχώρηση, η Τσεχική Δημοκρατία καθίσταται συμβαλλόμενο μέρος των διαφόρων προτιμησιακών συμφωνιών που έχει συνάψει η Κοινότητα. Γενικά, οι προτιμησιακές συμφωνίες μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και τρίτων χωρών πρέπει να πάψουν να ισχύουν με την προσχώρηση. Όσον αφορά τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών και την εγκατάσταση, η Τσεχική Δημοκρατία έχει επιτελέσει ήδη σημαντική πρόοδο, η δε ρύθμιση των τελευταίων σημαντικών ασυμβατοτήτων μεταξύ των δεσμεύσεων της Τσεχικής Δημοκρατίας και των αντίστοιχων δεσμεύσεων της Κοινότητας θεωρείται δυνατή. Τον Απρίλιο του 1997, η Τσεχική Δημοκρατία θέσπισε σύστημα κατάθεσης εγγύησης κατά την εισαγωγή, που αφορά μεγάλο αριθμό καταναλωτικών προϊόντων, 95 πρακτική που δεν συμβιβάζεται με την ευρωπαϊκή συμφωνία. Το ως άνω σύστημα πρέπει να καταργηθεί. Με την προσχώρηση, η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να αναστείλει την ισχύ της εθνικής νομοθεσίας στον τομέα των μέσων εμπορικής άμυνας και να θέσει σε εφαρμογή την αντίστοιχη κοινοτική νομοθεσία. Η εμπειρία των προηγούμενων προσχωρήσεων απέδειξε ότι η αυτόματη επέκταση των ισχυόντων μέτρων αντιντάμπινγκ στα νέα κράτη μέλη παρέχει στις τρίτες χώρες την ευκαιρία να θέτουν ζήτημα συμβατότητας αυτής της προσέγγισης με τις σχετικές διατάξεις του ΠΟΕ. Αποδείχθηκε επίσης ότι η προσχώρηση προσφέρει δυνατότητες καταστρατήγησης των μέτρων που θεσπίζει η Κοινότητα στο πλαίσιο των μέσων εμπορικής άμυνας. Αυτό συμβαίνει όταν, πριν από την προσχώρηση, εξάγονται στο έδαφος του μελλοντικού κράτους μέλους σημαντικές ποσότητες των προϊόντων που υπόκεινται σε τέτοια μέτρα και, με την προσχώρηση, αυτά τα προϊόντα τίθενται αυτομάτως σε ελεύθερη κυκλοφορία στο διευρυμένο τελωνειακό έδαφος της Κοινότητας. Αυτά τα δύο προβλήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν όσον αφορά την Τσεχική Δημοκρατία κατά την προενταξιακή περίοδο. Η Τσεχική Δημοκρατία αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος των τριών από τα τέσσερα υφιστάμενα συστήματα για την αποτροπή της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής και είναι υποψήφια για προσχώρηση και στο τέταρτο. Ο πίνακας αγαθών και τεχνολογιών διττής χρήσης που ισχύει στην Τσεχική Δημοκρατία ενημερώνεται αυτήν την περίοδο και θεωρείται ότι θα αντιστοιχεί με τον κοινοτικό πίνακα για τον έλεγχο της εξαγωγής ειδών διττής χρήσης, με την προσθήκη των χημικών προϊόντων που ανήκουν στο αντίστοιχο σύστημα της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα. Επίσης ελέγχεται η εξαγωγή όπλων. Η Τσεχική Δημοκρατία αναμένεται ότι δεν θα αντιμετωπίσει προβλήματα κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας σε αυτόν τον τομέα. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία είναι σε θέση να μπορέσει να ανταποκριθεί, μεσοπρόθεσμα, στις κοινοτικές απαιτήσεις σε αυτόν τον τομέα, υπό τον όρο ότι θα εντείνει τις προσπάθειες της για την κατάργηση των υφιστάμενων εμπορικών φραγμών, ούτως ώστε να εναρμονιστεί στενότερα με το εμπορικό καθεστώς της Κοινότητας. Ανάπτυξη Το κεκτημένο στον τομέα ανάπτυξης συνίσταται, κυρίως στη Σύμβαση της Λομέ, η οποία ισχύει μέχρι τις αρχές του 2000. Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία και το Λευκό Βιβλίο δεν προβλέπονται διατάξεις για τον συγκεκριμένο τομέα. Συνοπτική περιγραφή Η Τσεχική Δημοκρατία δεν έχει υπογράψει προτιμησιακές συμφωνίες συναλλαγών με τις χώρες ΑΚΕ. Ωστόσο, στο πλαίσιο του συστήματος γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων, η Τσεχική Δημοκρατία χορηγεί προτιμησιακή μεταχείριση υπό μορφή μειωμένων δασμών, σε έναν αριθμό χωρών ΑΚΕ και παρέχει πρόσβαση άνευ δασμών στις χώρες ΑΚΕ που θεωρούνται λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει περιορισμένο αλλά καλά εδραιωμένο σύστημα αναπτυξιακής βοήθειας, η οποία εμπίπτει σε δύο βασικές κατηγορίες: αναπτυξιακή βοήθεια και ανθρωπιστική βοήθεια. Η αναπτυξιακή βοήθεια παρέχεται τόσο σε 96 διμερές επίπεδο (20,25 εκατ. δολάρια ΗΠΑ, το 1996) όσο και σε πολυμερές επίπεδο (μέσω εθελοντικών εισφορών σε οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών καθώς και στην Παγκόσμια Τράπεζα, περιλαμβανομένου και του Διεθνούς Οργανισμού Ανάπτυξης , και στο ΔΝΤ). Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Μετά την προσχώρηση, η Τσεχική Δημοκρατία οφείλει να εφαρμόζει το καθεστώς εμπορίου στα κράτη ΑΚΕ και να συμμετέχει, μαζί με άλλα κράτη μέλη στη (ΕΤΑ) που παρέχει χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης χρηματοδοτική βοήθεια στο πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ. Η εφαρμογή του εμπορικού καθεστώτος της σύμβασης της Λομέ δεν θα αποτελέσει, εν γένει, πηγή δυσχερειών για την Τσεχική Δημοκρατία. Συνήθως, τα νέα κράτη μέλη προσχωρούν στη σύμβαση της Λομέ μέσω πρωτοκόλλου κατά την ημερομηνία προσχώρησης τους στην ΕΕ. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία θεωρείται ικανή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα, κατά τα προσεχή έτη. Τελωνεία Το κεκτημένο σε αυτόν τον τομέα είναι ο Κοινοτικός Τελωνειακός Κώδικας και οι διατάξεις εφαρμογής του, η Συνδυασμένη Ονοματολογία της ΕΚ, το Κοινό Δασμολόγιο, συμπεριλαμβανομένων των δασμολογικών ποσοστώσεων και των δασμολογικών αναστολών, καθώς και η λοιπή νομοθεσία που αφορά τελωνειακά θέματα εκτός του πεδίου εφαρμογής του τελα)νειακού κώδικα. των δασμολογικών προτιμήσεων, Η ευρωπαϊκή συμφωνία καλύπτει την εγκαθίδρυση ζώνης ελεύθερων συναλλαγών με την Κοινότητα και την σταδιακή κατάργηση των δασμών για ευρύ φάσμα προϊόντων, σύμφωνα με σαφή χρονοδιαγράμματα, που αρχίζουν την ημερομηνία έναρξης ισχύος της συμφωνίας. Το Λευκό Βιβλίο περιλαμβάνει στο Στάδιο Ι μέτρα για την παγίωση και τη βελτίωση των ελεύθερων συναλλαγών, όπως καθιερώθηκαν με την ευρωπαϊκή συμφωνία, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης νομοθεσίας συμβατής με τον τελωνειακό κώδικα, τη Συνδυασμένη Ονοματολογία κ. λπ. , ενώ το Στάδιο Π αφορά την έγκριση του συνόλου της κοινοτικής νομοθεσίας, ούτως ώστε η χώρα να ενσωματωθεί στην τελωνειακή ένωση με την προσχώρηση. Συνοπτική περιγραφή Με την προσχώρηση, θα χρειαστεί οι τσεχικές τελωνειακές αρχές να αναλάβουν όλες τις ευθύνες που απαιτούνται για την προστασία και τον έλεγχο του τμήματος των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ που τους αναλογούν (το κατά πόσον η Τσεχική Δημοκρατία θα είναι υπεύθυνη για τα χερσαία εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, θα εξαρτηθεί από το ποιες άλλες χώρες θα προσχωρήσουν συγχρόνως με αυτή). Εκτός από τις διατάξεις για την έμμεση φορολογία, οι τσεχικές τελωνειακές αρχές θα είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή και την επιβολή στα εξωτερικά σύνορα της κοινής εμπορικής πολιτικής, της κοινής γεωργικής πολιτικής, της κοινής πολιτικής στον τομέα της αλιείας και των άλλων πολιτικών της Κοινότητας. 97 Η ικανότητα της Τσεχικής Δημοκρατίας να εφαρμόζει πλήρως το κεκτημένο προϋποθέτει τη δυνατότητα υιοθέτησης και εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας και την ύπαρξη υποδομής και εξοπλισμού ανάλογου επιπέδου, ιδίως όσον αφορά αφενός τη μηχανοργάνωση και τα μέσα έρευνας και αφετέρου την καθιέρωση αποτελεσματικής τελωνειακής διοίκησης με επαρκή αριθμό προσωπικού, το οποίο θα διαθέτει κατάρτιση και κίνητρα και θα επιδεικνύει υψηλό βαθμό ακεραιότητας. Με την υποστήριξη της παρεχόμενης από τα τελωνειακά προγράμματα τεχνικής βοήθειας, η Τσεχική Δημοκρατία έχει επιτύχει τη σχεδόν πλήρη συμβατότητα της τσεχικής τελωνειακής νομοθεσίας με τον κοινοτικό τελωνειακό κώδικα. Η Τσεχική Δημοκρατία προσάρμοσε, από 1ης Ιανουαρίου 1996, την εθνική ονοματολογία των εμπορευμάτων της προς την αντίστοιχη κοινοτική Συνδυασμένη Ονοματολογία. Επίσης υπάρχει τσεχικό Ολοκληρωμένο Δασμολόγιο. Αυτό το ιδιαίτερα τη σύγκριση των τσεχικών δασμολογικών στοιχείο θα διευκολύνει συντελεστών με τους συντελεστές του Κοινού Δασμολογίου. Τέλος, η Τσεχική Δημοκρατία έχει θέσει σε λειτουργία σύστημα Δεσμευτικών Δασμολογικών Πληροφοριών παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται στην Κοινότητα. Η Τσεχική Δημοκρατία υιοθέτησε, την 1η Ιουλίου 1997, το νέο σύστημα σώρευσης της καταγωγής μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Η Τσεχική Δημοκρατία κατέστη συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης ΕΚ/ΕΖΕΣ για την κοινή διαμετακόμιση και της σύμβασης για την απλούστευση των διατυπώσεων, την 1η Ιουλίου 1996. Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Η Τσεχική Δημοκρατία θα χρειαστεί να προσαρμόσει τις εθνικές διαδικασίες της προς την κοινοτική νομοθεσία στον τομέα των ανασταλτικών καθεστώτων και των οικονομικών τελωνειακών καθεστώτων. Κατά τη στιγμή της προσχώρησης, ενδέχεται να απαιτηθούν ορισμένες τεχνικές ρυθμίσεις μεταβατικού χαρακτήρα, ιδίως όσον αφορά τις εργασίες που θα αρχίσουν πριν από την ημερομηνία της προσχώρησης, αλλά θα ολοκληρωθούν μετά την ημερομηνία αυτή. Το σύστημα υποχρεωτικής κατάθεσης κατά την εισαγωγή, που εφαρμόζει η Τσεχική Δημοκρατία, αποτελεί μέτρο αποτελέσματος ισοδύναμου προς ποσοτικό περιορισμό. Επομένως, το σύστημα αυτό πρέπει να καταργηθεί το συντομότερο δυνατό. Η εθνική νομοθεσία της Τσεχικής Δημοκρατίας επιτρέπει, από το 1991, τη λειτουργία καταστημάτων αφορολόγητων ειδών στα χερσαία σύνορα. Σήμερα υπάρχουν έξι καταστήματα αφορολόγητων ειδών στα χερσαία σύνορα με τη Γερμανία και δέκα στα χερσαία σύνορα με την Αυστρία. Η λειτουργία τέτοιων καταστημάτων στα χερσαία σύνορα εντός του κοινοτικού εδάφους δεν επιτρέπεται επομένως, η κατάργηση των εγκαταστάσεων αυτού του είδους θα αποτελέσει προϋπόθεση για την προσχώρηση. Οι τσεχικές αρχές οφείλουν, το συντομότερο δυνατόν, να επισπεύσουν τη διακοπή της λειτουργίας αυτών των καταστημάτων. Είναι σημαντικό οι τελωνειακές αρχές της Τσεχικής Δημοκρατίας να είναι σε θέση να συμμετέχουν δεόντως στα διάφορα μηχανογραφικά συστήματα που απαιτούνται για τη διαχείριση, στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης/εσωτερικής αγοράς, των διατάξεων περί των μηχανογραφικών συστημάτων για την παροχή αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής σε τελωνειακά και γεωργικά ζητήματα και σε ζητήματα έμμεσης φορολογίας. έμμεσης φορολογίας, καθώς και τελωνείων και 98 Με την προσχώρηση της η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να καταργήσει τους τελωνειακούς ελέγχους στα σύνορα με τα κράτη μέλη της ΕΕ και με τις άλλες προσχωρούσες χώρες. Οι απαιτούμενοι πόροι για την ενίσχυση των μεθοριακών φυλακίων κατά μήκος των συνόρων της Τσεχικής Δημοκρατίας με χώρες εκτός των κρατών μελών της ΕΕ θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στους στρατηγικούς σχεδιασμούς της χώρας. Τέλος, είναι πιθανό να ανακύψουν προβλήματα από την τελωνειακή ένωση μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Σλοβακίας, σε περίπτωση κατά την οποία οι δύο ενδιαφερόμενες χώρες δεν προσχωρήσουν συγχρόνως στην Κοινότητα. Συμπέρασμα Η Τσεχική Δημοκρατία καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες, προκειμένου να εναρμονίσει την οργάνωση και το προσωπικό των υπηρεσιών της με τα καθήκοντα που καλείται να διεκπεραιώσει μια σύγχρονη τελωνειακή υπηρεσία. Αν η Τσεχική Δημοκρατία εντείνει τις προσπάθειες της, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση των έργων στον τομέα της μηχανοργάνωσης, θα είναι σε θέση να αναλάβει τις ευθύνες μιας τελωνειακής διοίκησης της ΕΚ εντός των αμέσως προσεχών ετών. Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας Από το 1989 και μετά, η εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Τσεχικής Δημοκρατίας (πριν από το 1993, Τσεχοσλοβακία) επαναπροοτινατολίσθηκε προς την κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής και Ευρωατλαντικής ολοκλήρωσης. Η Τσεχική Δημοκρατία συμμετέχει ενεργά στον διάλογο που προβλέπεται στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας της Ένωσης και οποτεδήποτε εκλήθη, υποστήριξε τις δράσεις της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα. Η Τσεχική Δημοκρατία είναι μέλος του ΟΗΕ, του ΟΑΣΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και πολλών άλλων διεθνών οργανισμών. Είναι συνδεδεμένος εταίρος της ΔΕΕ, συμμετέχει στο Συμβούλιο Βορειοατλαντικής Συνεργασίας - ΣΒΑΣ (NACC) και στη Σύμπραξη για την Ειρήνη και έχει εκφράσει ρητά την επιθυμία της να καταστεί μέλος της ΔΕΕ και του NATO, το ταχύτερο δυνατό έχει κληθεί να αρχίσει διαπραγματεύσεις για προσχώρηση στο NATO. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει στείλει στρατιωτικές δυνάμεις να συμμετάσχουν στις Δυνάμεις Παρέμβασης και Σταθεροποίησης (IFOR/SFOR). Επίσης, αν και δεν υποστηρίζει την περαιτέρω θεσμοποίηση της περιφερειακής συνεργασίας, συμμετέχει σε ορισμένους περιφερειακούς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της Κεντροευρωπαϊκής Συμφωνίας Ελεύθερων Συναλλαγών-ΚΕΣΕΣ (CEFTA) και της Κεντροευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας-ΚΕΠ (CEI). Δεν υφίστανται εδαφικές διαφορές μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και κρατών μελών της Ένωσης. Η Τσεχική Δημοκρατία δεν έχει, επίσης, εδαφικές ή άλλες διαφορές με γειτονικές συνδεδεμένες χώρες. Κυρίως, στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας, η Τσεχική Δημοκρατία έχει υπογράψει με όλες τις γειτονικές χώρες νέες συνθήκες σχετικά με τα εθνικά σύνορα ή έχει διεξαγάγει διπραγματεύσεις σχετικά με τη διαδοχή των υφιστάμενων συνθηκών. Παραμένουν, ακόμη, ορισμένα δευτερεύοντα ζητήματα προς επίλυση με τη Σλοβακική Δημοκρατία. Η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει σημαντική διπλωματική υπηρεσία που θα της επιτρέψει, ως μέλος της Ένωσης, να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο. Διατηρεί 89 99 αντιπροσωπείες στο εξωτερικό και το διπλωματικό της σώμα απαρτίζεται από 785 άτομα. Η Τσεχική Δημοκρατία υποστηρίζει τη μη διάδοση των πυρηνικών, βιολογικών και χημικών όπλων και έχει προσυπογράψει όλες τις σχετικές διεθνείς συμφωνίες. Ασκεί αυστηρό έλεγχο όσον αφορά τη διπλή χρήση τεχνολογίας δεδομένου ότι συμμετέχει ή πρόκειται να συμμετάσχει σε όλα τα κυριότερα υφιστάμενα συστήματα ελέγχου εξαγωγών. Οι τσεχικές ένοπλες δυνάμεις, οι οποίες τελούν υπό δημοκρατικό να σε ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του NATO. Η αμυντική βιομηχανία υπόκειται, των σημαντικών επίσης σε διαδικασία αναδιοργάνωσης, ως αποτέλεσμα προβλημάτων που αντιμετώπιζε στο παρελθόν. αναδιοργάνωση προκειμένου υπόκεινται έλεγχο, Η κυβέρνηση της Τσεχικής Δημοκρατίας επιβεβαίωσε στην Επιτροπή ότι είναι έτοιμη και ικανή να συμμετάσχει πλήρως και ενεργά στην Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας. Η αξιολόγηση της μέχρι σήμερα εφαρμοζόμενης τσεχικής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας οδηγεί στην προσδοκία ότι, ως μέλος, η Τσεχική Δημοκρατία θα ήταν σε θέση να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της στον συγκεκριμένο τομέα. 3. 9 Δημοσιονομικά θέματα Δημοσιονομικός έλεγχος Η εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών, ιδιαίτερα για τη γεωργία και τα διαρθρωτικά ταμεία, απαιτεί επαρκή συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των δημοσίων δαπανών, με διατάξεις για την καταπολέμηση της απάτης. Επιπλέον, απαιτείται προσέγγιση της νομοθεσίας για να επιτρέψει την εισαγωγή του συστήματος των "ιδίων πόρων", με ικανοποιητική πρόβλεψη σχετικά με τη λογιστική. Η ευρωπαϊκή συμφωνία προβλέπει συνεργασία στον λογιστικό και δημοσιονομικό έλεγχο, συμπεριλαμβανομένης, εφόσον χρειάζεται, της τεχνικής βοήθειας εκ μέρους της Κοινότητας. Το Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει μέτρα στον τομέα αυτό. Συνοπτική περιγραφή Το ανώτατο ελεγκτικό όργανο το οποίο υφίσταται από το 1993 αποτελεί ανεξάρτητη αρχή εξωτερικού ελέγχου, και υποβάλλει τις εκθέσεις του μόνο στο Κοινοβούλιο (το οποίο διορίζει τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο). Το ανώτατο ελεγκτικό όργανο είναι αρμόδιο για τον έλεγχο της διαχείρισης των κρατικών περουσιακών στοιχείων και του κρατικού προϋπολογισμού. Γνωμοδοτεί σχετικά με το προσωρινό κλείσιμο των λογαριασμών του κράτους που υποβάλλεται ετησίως από την κυβέρνηση στο Κοινοβούλιο και σχετικά με τις τριμηνιαίες εκθέσεις εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Το πρότυπο ελέγχου που χρησιμοποιείται στην Τσεχική Δημοκρατία βασίζεται στις αρχές της δήλωσης της Λίμα που εγκρίθηκε από τον Διθενή Οργανισμό Ανωτάτων Ελεγκτικών Οργάνων. Τα αποτελέσματα των ελέγχων του ανώτατου ελεγκτικού οργάνου - εκθέσεις λογιστικού ελέγχου - δημοσιεύονται και αποστέλλονται στο Κοινοβούλιο, στην κυβέρνηση (η οποία, ενδεχομένως, λαμβάνει τα δέοντα μέτρα) και, κατόπιν αιτήσεως, στα ελεγχόμενα υπουργεία. Το ανώτατο ελεγκτικό όργανο μπορεί να ζητήσει τη λήψη διορθωτικών μέτρων εκ μέρους του ελεγχόμενου, αλλά δεν μπορεί 100 να επιβάλει κυρώσεις (εκτός από πειθαρχικά πρόστιμα για άρνηση συνεργασίας κατά τη διάρκεια των ελέγχων). Όσον αφορά τον μελλοντικό έλεγχο των κοινοτικών κεφαλαίων, προβλέπεται κατάλληλη επάνδρωση και κατάρτιση για vet εξασφαλισθεί, ο αποτελεσματικός εξωτερικός έλεγχος όλων των κοινοτικών προγραμμάτων από το ανωιαιο ελεγκτικό όργανο. Επίσης προβλέπεται ότι στη δικαιοδοσία των ελεγκτικών οργάνων υπάγεται ο έλεγχος της κανονικότητας, της νομιμότητας και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Το Υπουργείο Οικονομικών είναι ο κεντρικός φορέας της κρατικής διοίκησης αρμόδιος για τους εσωτερικούς ελέγχους επί του κρατικού προϋπολογισμού, των φόρων, των αμοιβών και των δασμών, του δημοσιονομικού ελέγχου και των θεμάτων και τιμών ξένου συναλλάγματος. Το Υπουργείο προετοιμάζεται για τη διεύρυνση των δυνατοτήτων του όσον αφορά τον έλεγχο των δαπανών. Ο δημοσιονομικός έλεγχος που διενεργείται από την κρατική διοίκηση πραγματοποιείται από τοπικούς οικονομικούς φορείς (οικονομικές υπηρεσίες και διευθύνσεις) υπαγόμενους στο Υπουργείο Οικονομικών, οι οποίοι προβαίνουν σε δημοσιονομικούς ελέγχους επί των επιδοτήσεων που χορηγούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό καθώς και σε ειδικές δραστηριότητες ελέγχου και είσπραξης φόρων. Οι υπουργοί και οι διαχειριστές κάθε κεφαλαίου του προϋπολογισμού είναι υπεύθυνοι για τη διαχείριση και τον έλεγχο των εσόδων και των δαπανών στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας τους, καθώς και για τη νομιμότητα όλων των δραστηριοτήτων και τη συμφωνία τους με τους εγκριθέντες κανονισμούς. Όσον αφορά την απάτη, η Τσεχική Δημοκρατία δεν διαθέτει κεντρική αρχή αρμόδια για την καταπολέμηση της απάτης. Ωστόσο, η καταπολέμηση της απάτης εμπίπτει στην αρμοδιότητα των τσεχικών τελωνειακών αρχών, σε όλα τα επίπεδα (κατά την εκδίκαση ποινικού αδικήματος, έχουν καθεστώς αστυνομικής αρχής). Η αστυνομική υπηρεσία ανίχνευσης της διαφθοράς και σοβαρών οικονομικών αδικημάτων είναι αρμόδια για την καταπολέμηση της οικονομικής απάτης σε εθνική και διεθνή κλίμακα - οι δραστηριότητες της καλύπτουν τρεις βασικούς τομείς: α) τη διαφθορά σε κυβερνητικό επίπεδο και επίπεδο τοπικών αρχών β) τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες γ) σοβαρά οικονομικά αδικήματα (ιδίως περιπτώσεις κατάχρησης δημοσιονομικών πόρων). Αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών Μόλις πρόσφατα θεσπίστηκαν ορισμένα βασικά στοιχεία του συστήματος δημοσιονομικού ελέγχου της Τσεχικής Δημοκρατίας - π. χ. το ανώτατο ελεγκτικό όργανο συστάθηκε το 1993. Είναι ναγκαία η περαιτέρω ανάπτυξη του δημοσιονομικού ελέγχου. Το υφιστάμενο σύστημα εσωτερικού δημοσιονομικού ελέγχου στην Τσεχική Δημοκρατία δεν ανταποκρίνεται στις διατάξεις που προβλέπονται από την ΕΚ για κάθε κράτος μέλος. Ωστόσο, η κυβέρνηση εξέφρασε την πρόθεση της να βελτιώσει τον δημοσιονομικό έλεγχο. Ο εξωτερικός έλεγχος - που διενεργείται κυρίως από το ανώτατο ελεγκτικό όργανο - είναι κατά τα φαινόμενα ικανοποιητικός. 101 Το άρθρο 84 της ευρωπαϊκής συμφωνίας το οποίο προβλέπει τη σύσταση μονάδας εσωτερικού ελέγχου στο πλαίσιο κάθε οργανισμού δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως. Επί του παρόντος, δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση που να προβλέπει τον ανεξάρτητο, εκ των προτέρανν έλεγχο στην Τσεχική Δημοκρατία. Όσον αφορά τους "ιδίους πόρους", η ειραρμογή του κανονισμού 2913/92 ÔLV φαίνεται να δημιουργεί προβλήματα στην Τσεχική Δημοκρατία. Περαιτέρω συνεργασία με την Επιτροπή καθίσταται απαραίτητη για τη συμμόρφωση των τσεχικών διατάξεων με τον κανονισμό 1552/89. Όσον αφορά την απάτη, είναι αναγκαία η εξασφάλιση κατάλληλης στελέχωσης και ενοποιημένου συστήματος ενημέρωσης για την ανταλλαγή πληροφοριών. Συμπέρασμα Το σύστημα δημοσιονομικού ελέγχου της Τσεχικής Δημοκρατίας έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μόλις πρόσφατα. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν ακόμη τα βασικά στοιχεία για τον έλεγχο της χορήγησης και της χρήσης των κρατικών πόρων. Ωστόσο, εφόσον διατεθούν οι απαιτούμενοι πόροι, η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να μπορέσει μεσοπρόθεσμα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ΕΚ. Επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της Κοινότητας "Πρόγραμμα δράσης 2000", καθορίζεται το Στην ανακοίνωση ευρύτερο δημοσιονομικό πλαίσιο, στο οποίο, σύμφωνα με την ανακοίνωση, πρέπει να εντάσσονται οι μεσοπρόθεσμες δημοσιονομικές επιπτώσεις των μελλοντικών διευρύνσεων, κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται η συνοχή με τους προτεινόμενους προσανατολισμούς των κοινοτικών πολιτικών, εντός των ορίων που υπαγορεύει ο προϋπολογισμός. Στο παρόν στάδιο, θα ήταν δυσχερής και, ασφαλώς, πρόωρη η ακριβής εκτίμηση των δημοσιονομικών επιπτώσεων της προσχώρησης κάθε υποψήφιας χώρας μεμονωμένα. Πράγματι, οι δημοσιονομικές επιπτώσεις θα εξαρτηθούν, σε γενικές γραμμές, από σειρά παραγόντων, όπως : η ημερομηνία κατά την οποία θα πραγματοποιηθεί η προσχώρηση κάθε υποψήφιας χώρας, χωριστά η μέχρι τότε εξέλιξη των κοινοτικών πολιτικών, και, ειδικότερα, των αποφάσεων που θα ληφθούν όσον αφορά την εφαρμογή της μεταρρύθμισης της κοινής αγροτικής πολιτικής και τις νέες κατευθύνσεις στον τομέα των διαρθρωτικών δράσεων η πρόοδος που θα συντελεσθεί στις υποψήφιες χώρες όσον αφορά την ανάπτυξη, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας τους και της ικανότητας υιοθέτησης του κεκτημένου τα διαπραγματεύσεις. μεταβατικά μέτρα που, προκύψουν από ενδεχομένως, τις Είναι δυνατόν να παρασχεθούν ενδεικτικά μόνον ορισμένες τάξεις μεγέθους, για ορισμένες κατηγορίες δαπανών του προϋπολογισμού, και μία συνολική εκτίμηση. Δαπάνες Υπό την προϋπόθεση της μεταρρύθμισης της κοινής αγροτικής πολιτικής σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έχει, εξάλλου, χαράξει η Επιτροπή, η προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας θα συνεπάγετο, για το έτος της πλήρους εφαρμογής αυτής της μεταρρύθμισης και μόνον όσον αφορά τα μέτρα παρέμβασης στις αγορές, 102 πρόσθετες δαπάνες της τάξης του 1 έως 2% της αντίστοιχης προβλεπόμενης δαπάνης για τα δεκαπέντε υφιστάμενα κράτη μέλη. Μετά από σταδιακή αύξηση, οι προβλεπόμενες χορηγήσεις για την Τσεχική Δημοκρατία, στο πλαίσιο των διαρθρωτικών δράσεων, δεν αναμένεται να υπερβούν το όριο του 4% του ΑΕΠ της χώρας. Η εφαρμογή άλλων κοινοτικών πολιτικών στο εσωτερικό των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών, θα συνεπάγετο πρόσθετη δαπάνη, πιθανώς, ανώτερη από τη σχετική συμμετοχή τους στο ΑΕΠ της Ένωσης, δεδομένου ότι για ορισμένες από αυτές τις πολιτικές, το συμπληρωματικό κόστος εφαρμογής τους εξαρτάται, εν μέρει, από τον πληθυσμό, τη γεωγραφική έκταση ή τον αριθμό των κρατών μελών με τα οποία υλοποιούνται οι δράσεις συντονισμού και εναρμόνισης. Παραδείγματος χάρη, το ΑΕΠ της Τσεχικής Δημοκρατίας αντιπροσωπεύει σήμερα το 0,7% του ΑΕΠ της Ένωσης. Αντίθετα, η προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας δεν πρέπει να συνεπάγεται σημαντικές πρόσθετες δαπάνες, όσον αφορά τις εξωτερικές δράσεις της Ένωσης. Θα πρέπει, τέλος, να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η προσχώρηση εκάστης υποψήφιας χώρας θα έχει ως αποτέλεσμα την κατάργηση των κονδυλίων που θα ήταν δυνατόν να απολαύει από τον κοινοτικό προϋπολογισμό στο πλαίσιο των προενταξιακών προγραμμάτων όπως, παραδείγματος χάρη, μέσω του προγράμματος Phare. [Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, οι δαπάνες που συνεπάγεται η προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας, στους τρεις προαναφερόμενους τομείς, εκτιμάται ότι κυμαίνονται ετησίως μεταξύ 2,6 και 3,3 δισ. ECU, έως το διάστημα 2005-2006 (σε σταθερές τιμές του 1997). ] Έσοδα Η αναμενόμενη συμμετοχή των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών στον κοινοτικό προϋπολογισμό, υπό την προϋπόθεση της πλήρους εφαρμογής του συστήματος ιδίων πόρων, πρέπει να προσεγγίζει, όσον αφορά το σύνολο των πόρων του ΑΕΠ και του ΦΠΑ - λαμβανομένων υπόψη σχετικά με τον τελευταίο τους κανόνες περιορισμού - τη συμμετοχή τους στο ΑΕΠ της Ένωσης. Ήτοι, στην περίπτωση της Τσεχικής Δημοκρατίας, η συμμετοχή της θα ανέρχεται σε 0,7%. Η αναλογία της Τσεχικής Δημοκρατίας στους παραδοσιακούς ίδιους πόρους θα εξαρτηθεί από τη δομή των εμπορικών ροών της κατά τη στιγμή της προσχώρησης. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η βεβαίωση, ο έλεγχος και η διάθεση των παραδοσιακών ίδιων πόρων σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, θα καταστούν αναγκαίες ορισμένες προσαρμογές του σημερινού τελωνειακού συστήματος της Τσεχικής Δημοκρατίας. Εξάλλου, ο σωστός υπολογισμός των πόρων του ΑΕΠ προϋποθέτει σημαντικές βελτιώσεις από την άποψη της αξιοπιστίας, της ομοιογένειας και της πληρότητας των εθνικών λογαριασμών. Οι στατιστικές αυτές βελτιώσεις απαιτούνται, επίσης, προκειμένου να καταστεί δυνατή η θέσπιση της βάσης των ιδίων πόρων ΦΠΑ, η οποία, θα απαιτήσει επιπλέον την πλήρη συμμόρφωση του συστήματος ΦΠΑ της Τσεχικής Δημοκρατίας προς τις κοινοτικές οδηγίες. 103 4. Ικανότητα της διοίκησης να εφαρμόσει το κεκτημένο ;ισοίνηόΟ:ιυ| yut up· ι<^μονι. Μ| ί'\·ι. <:,η ι<<>\ Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, που πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 1995, κατάληξε στο συμπτραομα ou χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην ΕΕ είναι, μεταξύ άλλων, η προσαρμογή των διοικητικών τους δομών. Στο παρόν κεφάλαιο εξετάζεται η σημερινή κατάσταση της δημόσιας διοίκησης στην Τσεχική Δημοκρατία, συμπεριλαμβανομένων και σχετικών όψεων του δικαστικού συστήματος, και αξιολογείται η σημερινή και μελλοντική ικανότητα της να φέρει εις πέρας τις λειτουργίες που απαιτεί ένα σύγχρονο δημοκρατικό κράτος, και ειδικότερα τη διαχείριση θεμάτων που συνδέονται με το κοινοτικό κεκτημένο. 4. 1 Διοικητικές δομές Οι συνταγματικές δομές της Τσεχικής Δημοκρατίας, οι εξουσίες και αρμοδιότητες τους, συμπεριλαμβανόμενων τοπικών και περιφερειακών αρχών, περιγράφονται στο κεφάλαιο Ι. των Οι κεντρικές δημόσιες υπηρεσίες περιλαμβάνουν 14 υπουργεία και 8 κρατικούς διοικητικούς φορείς (όπως είναι η Υπηρεσία Στατιστικών Στοιχείων, η Τσεχική Εθνική Τράπεζα κλπ. ). Η Επιτροπή Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, της οποίας ηγείται ο πρωθυπουργός, αποτελεί τον κεντρικό συντονιστικό φορέα για θέματα που συνδέονται με την ένταξη στην ΕΕ. Μεταξύ 1992 και 1995 εκπονήθηκε σχέδιο νόμου για τη δημόσια διοίκηση που συζητήθηκε στη Βουλή, το οποίο όμως, λόγω ασυμφωνίας των κυριότερων κομμάτων, δεν έχει ακόμη εγκριθεί. Δεν έχουν ακόμη καθιερωθεί πάγιοι κανόνες για τις προσλήψεις και προαγωγές. Σε γενικές γραμμές η δημόσια διοίκηση είναι πολιτικά ανεξάρτητη. Συνήθως στη θέση του υφυπουργού, που είναι στην πράξη ο υψηλότερος βαθμός στο δημόσιο, διορίζεται άτομο που συνδέεται με πολιτικό κόμμα. Ο συνολικός αριθμός των απασχολούμενων στους κρατικούς φορείς υπολογίζεται σε περίπου 250. 000, στους οποίους περιλαμβάνονται 40. 000 αστυνόμοι και 30. 000 στρατιωτικοί. Τα μέτρα οικονομικής πολιτικής, που εισήγαγε η κυβέρνηση τον Απρίλιο και Μάιο του 1997, προβλέπουν σημαντικές περικοπές στον κρατικό προϋπολογισμό, οι οποίες αναμένεται να μειώσουν τον αριθμό των απασχολούμενων στο δημόσιο. Οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα είναι κατά μέσο όρο τρεις φορές υψηλότεροι απ ' ό,τι στο δημόσιο. Από το 1990, καμία από τις διαδοχικές τσεχοσλοβακικές και τσεχικές κυβερνήσεις δεν έδωσε προτεραιότητα στη μεταρρύθμιση και τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης η κατάσταση αυτή δεν φαίνεται να έχει αλλάξει. Το 1994 συστάθηκε κυβερνητική Επιτροπή Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης. Παράλληλα, κάθε υπουργείο συνέστησε μονάδα αρμόδια για θέματα ΕΕ (βλ. επίσης το τμήμα της εισαγωγής που αφορά τις σχέσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τσεχικής Δημοκρατίας). 4. 2 Διοικητική και δικαστική ικανότητα Κατά την κομμουνιστική περίοδο η Τσεχοσλοβακία εφάρμοζε σύστημα κεντρικού συνδυασμού. Το κομμουνιστικό σύστημα απέρριπτε την πρωταρχικότητα του κράτους δικαίου και υπέτασσε το νόμο και τη διοίκηση στην εφαρμογή της 104 κομματικής πολιτικής. Κατά συνέπεια οι πολίτες άρχισαν να θεωρούν τόσο τη δημόσια διοίκηση όσο και την εφαρμογή του δικαίου ως μέσα πολιτικού ελέγχου. Ωστόσο, οι δομές της δημόσιας διοίκησης είναι σε γενικές γραμμές παρόμοιες με εκείνες πολλών κρατών μελών της ΕΕ. Υπάρχουν ορισμένες σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες, κυρίως η έλλειψη κεντρικής υπηρεσίας αρμόδιας για τη γενική εποπτεία των δημοσίων υπηρεσιών (η Υπηρεσία Νομοθεσίας και Δημοσίων Υπηρεσιών διαλύθηκε μετά τις τελευταίες εκλογές στην Τσεχική Δημοκρατία): αυτό μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αποδοτικότητα, ανομοιογενή εφαρμογή ή έλλειψη διαμορφωμένης στρατηγικής σε θέματα όπως η κατάρτιση. Παρά τα προβλήματα αυτά, στα οποία θα πρέπει να δοθεί λύση, η δημόσια διοίκηση λειτουργεί συνήθως καλά. Στα υψηλότερα επίπεδα το ποιόν των υπαλλήλων έχει βελτιωθεί πολύ αισθητά. Ωστόσο, στα περισσότερα υπουργεία οι αρμόδιες για νομικά θέματα μονάδες δεν διαθέτουν αρκετό προσωπικό. Υπάρχει έλλειψη ικανών και έμπειρων υπαλλήλων σε τομείς όπως η εποπτεία τραπεζών και κεφαλαιουχικών αγορών, ενώ θα πρέπει να ενισχυθούν οι δομές εφαρμογής και εκτέλεσης του νόμου σε τομείς όπως η περιβαλλοντική πολιτική. Η πολιτική ανεξαρτησία της δημόσιας διοίκησης δεν έχει ακόμη πλήρως εδραιωθεί· ωστόσο, ως ένα βαθμό εξασφαλίζει ότι στις λειτουργίες της δημόσιας διοίκησης δεν υπεισέρχονται κομματικά κριτήρια (βλ. επίσης κεφάλαιο 1). Ωστόσο, η έλλειψη νομικής βάσης για τις δημόσιες υπηρεσίες αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, στο οποίο θα πρέπει σύντομα να δοθεί λύση ώστε να εξασφαλιστεί ο ρόλος και η λειτουργία τους. Σε ορισμένα σημαντικά υπουργεία, όπως το Υπουργείο Εξωτερικών, φαίνεται να υπάρχει έλλειψη προσωπικού. Η ύπαρξη θέσεων του ιδιωτικού τομέα που προσφέρουν καλύτερες αποδοχές οδήγησε πολλά ικανά άτομα να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους στο δημόσιο. Αυτό δεν ισχύει στα κατώτερα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης, με αποτέλεσμα τα συνολικά στοιχεία για την εναλλαγή του προσωπικού να είναι σε χαμηλά. Είναι ωστόσο σαφές ότι η απώλεια ικανών υπαλλλήλων περιορίζει τη δυνατότητα της δημόσιας διοίκησης να λειτουργεί αποτελεσματικά. Η κληρονομιά του παρελθόντος, επηρεάζει αρνητικά τη δημόσια εικόνα της δημόσιας διοίκησης, δεδομένου μάλιστα ότι σημαντικός αριθμός υπαλλήλων είχε προσληφθεί υπό το κομμουνιστικό καθεστώς. Η κατάχρηση εξουσίας δεν αποτελεί σήμερα σημαντικό αρνητικό παράγοντα όσον αφορά την εμπιστοσύνη του κοινού στις δημόσιες υπηρεσίες. Παρατηρείται διαφθορά εντός του συστήματος, η οποία ίσως αυξάνεται. Σημαντικότερο πρόβλημα είναι η έλλειψη οποιουδήποτε ουσιαστικού ή ολοκληρωμένου σχεδίου για τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης. Τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί είναι εντελώς ανεπαρκή για την επίλυση των σοβαρών προβλημάτων. Εκτός από τα ειδικά θέματα που αναφέρθηκαν παραπάνω, θα πρέπει να εγκαινιαστεί, και να συνεχιστεί, μια ευρύτερη μεταρρυθμιστική προσπάθεια: μόνο έτσι θα δημιουργηθεί στην Τσεχική Δημοκρατία μια δημόσια διοίκηση η οποία να χαρακτηρίζεται από την ποιότητα, το επίπεδο κατάρτισης, τη δραστηριοποίηση και την ελαστικότητα που θα χρειαστεί η χώρα στο δρόμο για περαιτέρω οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και ένταξη στην ΕΕ. Όσον αφορά τα θέματα της ΕΕ, η ανάπτυξη και ενίσχυση κεντρικής συντονιστικής υπηρεσίας θα συμβάλει τα μέγιστα στη δυνατότητα της Τσεχικής Δημοκρατίας να ανταποκριθεί επιτυχώς στις απαιτήσεις της προενταξιακής περιόδου και της ένταξης. 105 Βασικοί τομείς για την εφαρμογή του κεκτημένου Η ενιαία εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας: Η αποτελεσματική εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου προϋποθέτει ότι οι δικαστικές αρχές κρατών μελών είναι σε θέση να εφαρμόζουν τις διατάξεις της Συνθήκης για την ενιαία εφαρμογή του κεκτημένου, και να εξασφαλίζουν την ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς και γενικότερα των κοινοτικών πολιτικών. Απαραίτητη για την εφαρμογή από τα δικαστήρια του κοινοτικού νόμου, συμπεριλαμβανομένων και υποθέσεων άμεσης εφαρμογής, και περιπτώσεων παραπομπής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο υπό τους όρους του άρθρου 177 της συνθήκης ΕΚ, είναι η ύπαρξη κατάλληλα καταρτισμένου και πλαισιωμένου δικαστικού σώματος. Το δικαστικό σύστημα στην Τσεχική Δημοκρατία παρουσιάζει αδυναμίες όσον αφορά την εμπειρογνωμοσύνη, και ως ένα βαθμό τους διαθέσιμους πόρους. Θα πρέπει να καταβληθούν επειγόντως μεγαλύτερες, και σοβαρότερες προσπάθειες για να μπορέσει μεσοπρόθεσμα το δικαστικό σύστημα εφαρμόσει αποτελεσματικά το κεκτημένο. Ενιαία αγορά: Η δυνατότητα της Τσεχικής Δημοκρατίας να ανταποκριθεί σωστά στις κοινοτικές απαιτήσεις για την ενιαία αγορά, ιδίως όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών, προϋποθέτει την ύπαρξη πολύ ανεπτυγμένων και αποτελεσματικών κανονιστικών και εποπτικών αρχών, καθώς και αρχών σε θέματα τυποποίησης και πιστοποίησης, που να είναι σε θέση να εφαρμόζουν πλήρως τους κανόνες της ΕΚ. Τα σημεία αυτά αναλύονται στο κεφάλαιο 3. 1 (με τίτλο "Οι τέσσερις ελευθερίες"). Όσον αφορά τη διοικητική ικανότητα σε θέματα ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, η κατάσταση στην Τσεχική Δημοκρατία είναι σε μεγάλο βαθμό ικανοποιητική. Η Τσεχική Υπηρεσία Προτύπων, Μετρολογίας και Δοκιμών έχει προσωπικό 60, που φαίνεται να είναι επαρκές, και του οποίου οι τεχνικές γνώσεις είναι αρκετά υψηλού επιπέδου. Ωστόσο, παραμένουν ορισμένα ερωτηματικά σχετικά με την επιτήρηση της αγοράς και το σωστό διαχωρισμό μεταξύ κανονιστικής λειτουργίας και λειτουργιών πιστοποίησης και τυποποίησης. Όσον αφορά την ελεύθερη διακίνηση των υπηρεσιών, η κατάσταση δεν είναι ακόμα ικανοποιητική. Η Τράπεζα της Δημοκρατίας της Τσεχίας, με προσωπικό 86 άτομα, είναι αρμόδια για την εποπτεία του τραπεζικού κλάδου. Ωστόσο η εξέλιξη του τραπεζικού τομέα τα τελευταία χρόνια δείχνει ότι χρειάζεται πιο αποτελεσματική εποπτεία. Η τεχνική ικανότητα του ημιανεξάρτητου Γραφείου Χρεογράφων θα πρέπει να βελτιωθεί αρκετά. Έχει προσωπικό 65 άτομα, εκ των οποίων λίγοι διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις ή ικανότητες ωστόσο, ο τεχνικός εξοπλισμός είναι καλής ποιότητας. Το αρμόδιο σώμα για την εποπτεία του ασφαλιστικού τομέα έχει προσωπικό μόλις 16 άτομα, με αποτέλεσμα να μην είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της σημερινής αγοράς ασφαλίσεων. Για να ανταποκριθεί η χώρα στις απαιτήσεις της ΕΚ στον εν λόγω τομέα θα πρέπει να υπάρξουν σημαντικές βελτιώσεις. Ανταγωνισμός: Όπως εξηγείται στο κεφάλαιο 3. 1 (με τίτλο "Ανταγωνισμός"), η επιβολή του νόμου περί ανταγωνισμού προϋποθέτει τη θέσπιση αρχών για την προστασία του ανταγνωνισμού και τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων, ενώ ταυτόχρονα το δικαστικό σύστημα, η δημόσια διοίκηση και οι σχετικοί οικονομικοί φορείς θα πρέπει να κατανοούν επαρκώς το νόμο και την πολιτική περί ανταγωνισμού. Στην Τσεχική Δημοκρατία κεντρική αρχή είναι το Γραφείο για την Προστασία του Οικονομικού Ανταγωνισμού με προσωπικό 90 άτομα, που κρίνεται επαρκές. Το 106 επίπεδο των γνώσεων είναι καλό. Οι διοικητικές δομές που χρειάζονται για την εφαρμογή των απαιτήσεων της ΕΕ στον εν λόγω τομέα ήδη υπάρχουν. Τηλεπικοινωνίες: Για να διαμορφωθούν και εφαρμοστούν οι πολυάριθμοι κανονισμοί περί ελευθέρωσης του τομέα που περιλαμβάνονται στο κεκτημένο χρειάζεται ρυθμιστικό σώμα για τη διαμόρωση πολιτικής που να διαχωρίζεται σαφώς από οποιαδήποτε εταιρεία εκμετάλλευσης. Στην Τσεχική Δημοκρατία ο φορέας αυτός είναι η Τσεχική Υπηρεσία Τηλεπικοινωνιών που μέχρι σήμερα υπαγόταν στο Υπουργείο Μεταφορών αλλά πρόκειται να γίνει ξεχωριστή υπηρεσία. Έχει το κατάλληλο προσωπικό και λειτουργεί ικανοποιητικά, αν και θα πρέπει να ενισχυθεί το κανονιστικό τμήμα. Έμμεση φορολογία: Για την αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον τομέα της έμμεσης φορολογίας χρειάζονται δομές που να είναι σε θέση να εφαρμόζουν την κοινοτική νομοθεσία όσον αφορά την εναρμόνιση του φόρου προστιθέμενης αξίας και των ειδικών φόρων κατανάλωσης όταν θα έχουν καταργηθεί οι φορολογικοί έλεχγοι στα εσωτερικά σύνορα της Κοινότητας. Το σύστημα έμμεσης φορολογίας βασίζεται στις φορολογικές αποθήκες, και ο ειδικός φόρος κατανάλωσης είναι πληρωτέος στο ποσοστό που ισχύει στο κράτος μέλος κατά το χρόνο ανάλωσης των εμπορευμάτων. Αυτό προϋποθέτει πολύ ανεπτυγμένη, κατάλληλα καταρτισμένη και πλαισιωμένη υπηρεσία, με μεγάλο βαθμό εντιμότητας. 14. 000 άτομα Στην Τσεχική Δημοκρατία, αρμόδια αρχή είναι το Υπουργείο Οικονομικών με συνολικό προσωπικό (για διοίκηση δημοσιονομικών και φορολογικών θεμάτων, συμπεριλαμβανομένων και των τελωνείων). Λόγω της μεγάλης εναλλαγής του προσωπικού, εν μέρει λόγω της διαρροής καταρτισμένων υπαλλήλων προς τον ιδιωτικό τομέα, είναι δύσκολο να υπολογιστούν οι δυνατότητες του σημερινού προσωπικού. Για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα θα πρέπει να παγιωθούν και να βελτιωθούν οι γενικότερες επαγγελματικές προδιαγραφές του προσωπικού, μεταξύ άλλων με επιμορφωτικά μέτρα και βελτίωση των αποδοχών. Γεωργία: Οι διοικητικές ανάγκες στον γεωργικό τομέα αφορούν κυρίως τον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό έλεγχο, την προστασία της δημόσιας υγείας και την εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας γεωργικών αγαθών, καθώς και την ικανότητα της ΚΓΠ, συμπεριλαμβανομένων υψηλών προδιαγραφών χρηματοπιστωτικού ελέγχου και επίσημων στατιστικών. Στα θέματα αυτά αναφέρεται στο κεφάλαιο 3. 4 (με τον τίτλο "Γεωργία")· οι γενικές προδιαγραφές στον τομέα των στατιστικών στοιχείων εξετάζονται στο κεφάλαιο 3. 3 (με τον τίτλο "Στατιστικά στοιχεία"). απαιτήσεων μηχανισμών διοίκησης των και ικανότητα σε τη διοικητική θέματα κτηνιατρικού και Όσον αφορά φυτοϋγειονομικού ελέγχου, η κατάσταση στην Τσεχική Δημοκρατία είναι σε μεγάλο βαθμό ικανοποιητική. Υπάρχει εδραιωμένη υποδομή για κτηνιατρικούς ελέγχους, αλλά οι εγκαταστάσεις δοκιμών και ελέγχων θα πρέπει να αναβαθμιστούν. Το Γραφείο Ελέγχου Γεωργίας και Τροφίμων απασχολεί 412 άτομα αλλά δυσκολεύεται να προσλάβει νέους υπαλλήλους. Στο κρατικό γραφείο κτηνιατρικών ελέγχων απασχολούνται 1. 700 άτομα. Όσον αφορά τη διαχείριση των γενικότερων απαιτήσεων της ΚΓΠ, οι σχετικές διοικητικές δομές θα πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω. Για να ανταποκριθεί η χώρα στις απαιτήσεις της ΕΚ στον εν λόγω τομέα θα πρέπει να γίνουν ακόμα μερικές βελτιώσεις, αλλά πολλά έχουν ήδη επιτευχθεί. 107 Μεταφορές: Η εφαρμογή των απαιτήσεων της εσωτερικής αγοράς και του ανταγωνισμού της ΕΚ στον τομέα των μεταφορών, η ανάπτυξη της ανάλογης υποδομής και άλλες όψεις του κεκτημένου σε θέματα μεταφορών παρουσιάζουν σημαντικές διοικητικές δυσκολίες για τα νέα κράτη μέλη. Αρμόδια κρατική αρχή στην Τσεχική Δημοκρατία είναι το Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών. Η Επιτροπή δεν γνωρίζει σήμερα τον αριθμό του προσωπικού που απασχολείται στο υπουργείο αυτό. Παρά το γεγονός ότι η διοίκηση προσπαθεί να βελτιώσει τη λειτουργία της εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα που συνδέονται με την έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού, που προκαλεί ανησυχίες όσον αφορά την επιβολή των ελέγχων ασφάλειας. Απασχόληση και κοινωνική πολιτική: Για την εφαρμογή του κεκτημένου στον τομέα αυτόν, είναι απαραίτητη η επαρκής εποπτική ικανότητα, ιδίως όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στον τόπο εργασίας. Στην Τσεχική Δημοκρατία η Επιθεώρηση Εργασίας θα πρέπει να ενισχυθεί σημαντικά όσον αφορά το προσωπικό και την εμπειρογνωμοσύνη. Περιφερειακή πολιτική και συνοχή: Οι κυριότερες διοικητικές προϋποθέσεις στον τομέα αυτόν είναι η ύπαρξη κατάλληλων και αποτελεσματικών διοικητικών φορέων, και ιδίως υψηλός βαθμός ικανότητας και εντιμότητας στη διαχείριση των κοινοτικών πόρων. Στην Τσεχική Δημοκρατία κύριος διοικητικός φορέας είναι το Υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Η Επιτροπή δεν γνωρίζει σήμερα τον αριθμό του απασχολούμενου προσωπικού. Η σύσταση του υπουργείου συνέβαλε στην έναρξη μιας διαδικασίας για τη βελτίωση του συντονισμού. Όσον αφορά το δημοσιονομικό έλεγχο η κατάσταση δεν είναι ακόμα ικανοποιητική, αλλά βελτιώνεται (βλ. έλεγχο). Για την παρακάτω, το τμήμα σχετικά με τον δημοσιονομικό αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω το θεσμικό και διοικητικό πλαίσιο. Περιβάλλον: Δεδομένου ότι η περιβαλλοντική πολιτική της ΕΚ εντάσσει την προστασία του περιβάλλοντος στις τομεακές πολιτικές της ΕΚ, οι διοικητικές απαιτήσεις είναι δυνάμει ευρύτατες, και αφορούν πολλούς φορείς που δεν συνδέονται συνήθως με την προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο, την κυρίως ευθύνη φέρουν τα Υπουργεία Περιβάλλοντος και διάφορες βοηθητικές υπηρεσίες. Στην Τσεχική Δημοκρατία το Υπουργείο Περιβάλλοντος απασχολεί 460 άτομα. Η παρακολούθηση εφαρμόζεται από τομεακές αρχές, ενώ οι νόμοι επιβάλλονται από τα υπουργεία και 9 περιφερειακές επιθεωρήσεις. Οι ρυθμίσεις αυτές δεν είναι ακόμα ικανοποιητικές. Για την αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα θα πρέπει οι θεσμοί αυτοί να ενισχυθούν περαιτέρω. Προστασία των καταναλωτών: Η αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα προϋποθέτει να αναλάβει γενική ευθύνη συγκεκριμένος κρατικός φορέας, μέσω του οποίου μπορεί να διαμορφωθεί, να εφαρμοστεί και να επιβληθεί η πολιτική και νομοθεσία για την προστασία των καταναλωτών. Στην Τσεχική Δημοκρατία, το Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας είναι υπεύθυνο για την ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής προστασίας των καταναλωτών. Οι μη κυβερνητικοί φορείς προστασίας των καταναλωτών εξακολουθούν να είναι υπερβολικά αδύναμοι στην Τσεχική Δημοκρατία. Κυριαρχεί σύγχυση σχετικά με το πεδίο και τους στόχους της πολιτικής του καταναλωτή. Αυτό εν μέρει εξηγεί τις δυσκολίες στην αποτελεσματική επιβολή των νόμων 108 προστασίας των καταναλωτών ωστόσο, άλλοι παράγοντες που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι η έλλειψη εμπειρογνωμόνων στο προσωπικό, οργανωτικά ελλείμματα και έλλειψη ευαισθησίας του δικαστικού σώματος σε θέματα προστασίας των καταναλωτών. Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις: Αρμόδια για ζητήματα δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων είναι τα Υπουργεία Δικαιοσύνης και Εσωτερικών. Οι διοικητικές δομές θα πρέπει να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα θέματα ασύλου και μετανάστευσης, διαχείρισης των συνόρων, συνεργασίας της αστυνομίας και του δικαστικού σώματος. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη για πρόσληψη επαρκούς αριθμού κατάλληλα καταρτισμένου προσωπικού, που να χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό εντιμότητας. Στην Τσεχική Δημοκρατία ορισμένες υπηρεσίες των Υπουργείων Δικαιοσύνης και Εσωτερικών δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό. Η ικανότητα αντιμετώπισης ζητημάτων ασύλου και μετανάστευσης δεν εξασφαλίζεται ακόμα από τη Διεύθυνση Αλλοδαπών και την αστυνομία των συνόρων, αλλά ευθυγραμμίζεται σταδιακά με τα πρότυπα της ΕΕ. Αυτό ισχύει και για τη διαχείριση των συνόρων, η οποία ωστόσο προσκρούει σε διαδικαστικά προβλήματα και έλλειψη εξοπλισμού. Συστάθηκαν ειδικές αστυνομικές ομάδες για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος, ενώ βελτιώνεται η συνεργασία με άλλες χώρες. Ωστόσο το δικαστικό σύστημα στερείται εμπειρογνωμοσύνης και αποτελεσματικότητας, αν και η δικαστική συνεργασία είναι σε γενικές γραμμές καλή. Η αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα προϋποθέτει βελτίωση των επικοινωνιών για τη διαχείριση των συνόρων, την αύξηση των χρηματοδοτικών πόρων και ανθρώπινου δυναμικού (ιδίως ειδική κατάρτιση) και την αντιμετώπιση της διαφθοράς. Τελωνεία: Για την αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα χρειάζεται επαρκής υποδομή και εξοπλισμός, μεταξύ άλλων η μηχανοργάνωση και συστήματα ερεύνης, καθώς και η σύσταση αποτελεσματικού τελωνειακού οργανισμού με επαρκές, κατάλληλο και δραστήριο προσωπικό, με υψηλό βαθμό εντιμότητας. εναλλαγής Στην Τσεχική Δημοκρατία η τελωνειακή υπηρεσία απασχολεί 8. 400 άτομα. Λόγω της υψηλής εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα του προσωπικού και συνεπώς κατά πόσον ο αριθμός του προσωπικού είναι επαρκής. Για την αποτελεσματική διοίκηση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα θα πρέπει να βελτιωθεί ο τεχνικός εξοπλισμός και να σταματήσει η διαρροή ειδικευμένου και έμπειρου προσωπικού. είναι δύσκολο υπαλλήλων να Δημοσιονομικός έλεννος: Η προστασία των δημοσιονομικών συμφερόντων της Κοινότητας απαιτεί την ανάπτυξη υπηρεσιών καταπολέμησης της απάτης, κατάρτισης ειδικευμένου προσωπικού (ανακριτών, δικαστών) και την ενίσχυση συστημάτων ειδικής συνεργασίας. Η εφαρμογή κοινοτικών πολιτικών, ιδιαίτερα στον τομέα της γεωργίας και των διαρθρωτικών ταμείων, απαιτεί αποτελεσματικά συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των δημοσίων δαπανών, και διατάξεις για την καταπολέμηση της απάτης. Από διοικητικής πλευράς, είναι ουσιαστικό να υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ εξωτερικού και εσωτερικού ελέγχου. Οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές χρειάζεται να είναι σε θέση να χειρίζονται αποτελεσματικά εγκλήματος, πολύπλοκες (συμπεριλαμβανομένης της απάτης, της διαφθοράς και της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες), που θα ήταν δυνατό να έχουν επιπτώσεις στα δημοσιονομικά συμφέροντα της Κοινότητας. δημοσιονομικού υποθέσεις διεθνικές 109 Στην Τσεχική Δημοκρατία κυριότερος φορέας εξωτερικού ελέγχου είναι το ανώτερο Ελεγκτικό Συνέδριο που απασχολεί 490 άτομα. Η αποτελεσματική διαχείριση του κεκτημένου στον εν λόγω τομέα προϋποθέτει περαιτέρω σημαντική εξέλιξη των υφισταμένων συστημάτων, πράγμα που αναμένεται να υλοποιηθεί εφόσον διατεθούν οι απαραίτητοι πόροι. 4. 3 Γενική εκτίμηση Για να να μπορέσουν οι διοικητικές δομές της Τσεχικής Δημοκρατίας να διαχειρίζονται μεσοπρόθεσμα το κεκτημένο κατά αποτελεσματικό τρόπο, θα πρέπει να καταβληθεί σημαντική και μακροχρόνια μεταρρυθμιστική προσπάθεια. Σήμερα είναι δύσκολο να εκτιμηθεί οριστικά η μεσοπρόθεσμη δυνατότητα του δικαστικού συστήματος της Τσεχικής Δημοκρατίας να εφαρμόζει αποτελεσματικά την κοινοτική νομοθεσία, αν και είναι σαφές ότι θα πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες μεταρρύθμισης. 110 Γ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Περίληψη Η Τσεχική Δημοκρατία κατέθεσε την αίτηση της για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση στις 17 Ιανουαρίου 1996. Το γεγονός αυτό εντάσσεται στην ιστορική διαδικασία που θέτει τέλος στη διαίρεση της Ευρώπης και αποτελεί απόδειξη για την εδραίωση της δημοκρατίας στην εν λόγω χώρα. Κατ'εφαρμογή του άρθρου Ξ της συνθήκης, η Επιτροπή επεξεργάστηκε μετά από αίτηση του Συμβουλίου, γνώμη σχετικά με την αίτηση προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας. Δημοκρατίας προετοιμασία της Τσεχικής Η προσχώρηση πραγματοποιήθηκε, ιδίως, βάσει της ευρωπαϊκής συμφωνίας που τέθηκε σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου 1995. Η εφαρμογή του Λευκού Βιβλίου που εκδόθηκε τον Μάιο του 1995 για την εσωτερική αγορά, και αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της προενταξιακής στρατηγικής, προχωρεί με βάση συγκεκριμένο πρόγραμμα το οποίο συνέταξε η κυβέρνηση την άνοιξη του 1996. Η κυβέρνηση συνέστησε επίσης τα αναγκαία όργανα εθνικού συντονισμού για την υλοποίηση της πολιτικής που αφορά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. την για Η αίτηση προσχώρησης αξιολογήθηκε σύμφωνα με τα κριτήρια που καθόρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης κατά τη σύνοδο του Ιουνίου 1993. Βάσει των συμπερασμάτων του, οι υποψήφιες για προσχώρηση χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που το επιθυμούν θα γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφόσον πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις: - σταθερότητα των θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων - ύπαρξη οικονομίας της αγοράς που να λειτουργεί, καθώς και ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγωνιστικής πίεσης και των δυνάμεων της αγοράς στα πλαίσια της Ένωσης' - ικανότητα να αναλάβουν τις υποχρεώσεις του μέλους, μεταξύ των οποίων και την υιοθέτηση των στόχων της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Η εκτίμηση των τριών αυτών ομάδων κριτηρίων - πολιτικών, οικονομικών και ικανότητας υιοθέτησης του κεκτημένου - βασίζεται επίσης στην αξιολόγηση της ικανότητας της διοίκησης και της δικαιοσύνης να υλοποιήσουν τις αρχές της δημοκρατίας και της οικονομίας της αγοράς και να εξασφαλίσουν την εφαρμογή και την τήρηση του κοινοτικού κεκτημένου στην πράξη. Η μέθοδος που ακολουθήθηκε συνίστατο σε μεσοπρόθεσμη ανάλυση της κατάστασης και των προοπτικών κάθε υποψήφιας χώρας, λαμβανομένης υπόψη της προόδου που επιτεύχθηκε και των μεταρρυθμίσεων που έχουν ήδη αναληφθεί. Όσον αφορά τις πολιτικές προϋποθέσεις, η Επιτροπή πραγματοποίησε αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης μη αρκούμενη σε τυπική περιγραφή των θεσμών, αλλά προχωρώντας σε αποτίμηση της πραγματικής λειτουργίας της δημοκρατίας. 111 1) Πολιτικά κοιττίοια Οι θεσμοί της Τσεχίας λειτουργούν κανονικά, ενώ τα διάφορα κέντρα εξουσίας φροντίζουν να τηρούν τα όρια αρμοδιοτήτων τους και να συνεργάζονται μεταξύ τους. Οι εκλογές του 1992 και του 1996 ήταν ελεύθερες και τίμιες. Η αντιπολίτευση συμμετέχει κανονικά στη λειτουργία των θεσμών. Πρέπει να καταβληθούν και άλλες προσπάθειες ώστε να βελτιωθεί η λειτουργία της δικαιοσύνης και να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα του αγώνα κατά της διαφθοράς. Εξάλλου, δεν παρατηρούνται σημαντικά προβλήματα όσον αφορά το σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στη χώρα. Σημειώνονται ωστόσο κάποια αδύνατα σημεία στη νομοθεσία περί τύπου. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στους όρους που συνοδεύουν μία ενδεχόμενη παράταση του νόμου με τον οποίο αποκλείονται από τις δημόσιες υπηρεσίες τα μέλη των πρώην υπηρεσιών ασφάλειας και τα δραστήρια μέλη του κομμουνιστικού καθεστώτος. Οι Ρόμα (Τσιγγάνοι) είναι θύματα ορισμένων διακρίσεων, κυρίως λόγω της εφαρμογής του νόμου περί ιθαγένειας. Η Τσεχική Δημοκρατία παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά δημοκρατίας που διαθέτει σταθερούς θεσμούς οι οποίοι εγγυώνται το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων. 2) Οικονομικά κριτήρια Μετά την προσωρινή ύφεση που σημείωσε λόγω της διαίρεσης της Τσεχοσλοβακίας σε Τσεχική και Σλοβακική Δημοκρατία το 1993, η οικονομική ανάπτυξη ανέκαμψε το 1994 και έκτοτε διατηρείται η τάση αυτή, αν και με βραδύτερο ρυθμό το 1994 (4,0%). Η Τσεχική Δημοκρατία επέμεινε στην εφαρμογή αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής, αλλά τα εμπορικά και τα τρέχοντα ελλείμματα αυξήθηκαν το 1996. Ο πληθωρισμός υποχώρησε σταδιακά τα τελευταία έτη και έφθασε στο 8,8% το 1996. Το κατά κεφαλή ΑΕΠ ανέρχεται στο 55% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για πληθυσμό 10,3 εκατομμυρίων. Ο γεωργικός τομέας απασχολούσε το 6% του ενεργού πληθυσμού το 1995 και αντιπροσωπεύει το 5% της προστιθέμενης αξίας. Το μερίδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο εξωτερικό τσεχικό εμπόριο αυξήθηκε από 27% το 1989 (συνολικά Τσεχοσλοβακία) σε 55% σήμερα. Η κατάσταση της Τσεχικής Δημοκρατίας όσον αφορά τα οικονομικά κριτήρια που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης είναι η ακόλουθη. Η Τσεχική Δημοκρατία μπορεί να θεωρηθεί ως οικονομία της αγοράς που λειτουργεί. Οι μηχανισμοί της αγοράς λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό και ο ρόλος του κράτους στην οικονομία έχει μεταβληθεί πλήρως. Όσον αφορά τη σταθεροποίηση της οικονομίας, έχει στεφθεί από πραγματική επιτυχία. Το ποσοστό ανεργίας είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Ωστόσο, όπως δείχνει η εμφάνιση πρόσφατων μακροοικονομικών ανισσοροπιών, πρέπει τα ερχόμενα έτη να επιτευχθεί πρόοδος, κυρίως όσον αφορά τη βελτίωση της διαχείρισης των επιχειρήσεων και την ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η Τσεχική Δημοκρατία αναμένεται να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει μεσοπρόθεσμα τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης, εάν συνεχιστούν οι αλλαγές στο επίπεδο των επιχειρήσεων. Η χώρα έχει το προνόμιο να διαθέτει έμπειρο και ειδικευμένο εργατικό δυναμικό και οι υποδομές της είναι σχετικά καλές. Οι επενδύσεις ήταν αυξημένες τα τελευταία χρόνια με εξίσου σημαντική αύξηση των άμεσων ξένων επενδύσεων. Η χώρα επαναπροσατόλισε με επιτυχία τις εμπορικές της συναλλαγές προς τη Δύση. 112 Αλλά, αν και η ποιότητα των εξαγόμενων προϊόντων βελτιώνεται, η προστιθέμενη αξία τους εξακολουθεί να είναι χαμηλή. Στον τραπεζικό τομέα κυριαρχούν ορισμένες τράπεζες που ανήκουν στο κράτος, και η ανταγωνιστικότητα του τομέα δεν είναι υψηλή. Η κύρια πρόκληση για την Τσεχική Δημοκρατία είναι να συνεχίσει την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων της προκειμένου να αυξήσει μεσοπρόθεσμα τις επιδόσεις της οικονομίας της και να μειώσει τα εξωτερικά της ελλείμματα. 3) Ικανότητα ανάλτιψικ των υποΥοεώσεων του μέλους Η υιοθέτηση του κεκτημένου αξιολογήθηκε με βάση πολλούς δείκτες: - την ευρωπαϊκή συμφωνία που προβλέπει, ιδίως, τις υποχρεώσεις όσον ελεύθερες αφορά το δικαίωμα εγκατάστασης, την εθνική μεταχείριση, τις συναλλαγές, την πνευματική ιδιοκτησία και τις δημόσιες συμβάσεις - την εφαρμογή μέτρων ουσιαστικής σημασίας για την εγκαθίδρυση της ενιαίας αγοράς που απαριθμούνται στο Λευκό Βιβλίο - την προοδευτική μεταφορά στην εθνική έννομη τάξη άλλων τμημάτων του κεκτημένου. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει ήδη προσαρμόσει σημαντικά στοιχεία της ευρωπαϊκής συμφωνίας και έχει τηρήσει το χρονοδιάγραμμα που ορίζεται σ ' αυτή. Λίγα διμερή σοβαρά προβλήματα έχουν παρουσιαστεί, παρά την εφαρμογή από την Τσεχική Δημοκρατία τον Απρίλιο του 1997 ενός συστήματος προκαταβολικής κατάθεσης κατά την εισαγωγή, πρακτικής που αντίκειται στην ευρωπαϊκή συμφωνία. Η Τσεχική Δημοκρατία έχει επιτύχει ικανοποιητικό βαθμό μεταφοράς στο εθνικό της δίκαιο κανονισμών και οδηγιών που περιέχονται στο Λευκό Βιβλίο, αν και εξακολουθεί να απομένει σημαντική εργασία νομοθετικής εναρμόνισης. Έχει ουσιαστικά δημιουργηθεί η νομοθετική βάση για το σύνολο των τομέων που έχουν σχέση με τομείς, όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και η φορολογία, πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες. ενιαία αγορά. Σε ορισμένους την Παρά τις καταβληθείσες προσπάθειες, η πραγματική πρόοδος που σημειώθηκε όσον αφορά τη μεταφορά των κανόνων στην εθνική έννομη τάξη απαιτείται να συνοδευτεί και από συγκεκριμένα μέτρα εφαρμογής καθώς και από τη δημιουργία αποτελεσματικών διοικητικών δομών. Συνολικά, οι δομές αυτές είναι εδραιωμένες ή έχουν δημιουργηθεί πρόσφατα και λειτουργούν κανονικά. Ωστόσο, χρειάζονται σημαντικές προσπάθειες ακόμη. Όσον αφορά τα άλλα τμήματα του κεκτημένου, αν συνεχίσει δραστήρια την προετοιμασία της για την προσχώρηση, η Τσεχική Δημοκρατία δεν φαίνεται ότι θα αντιμετωπίσει ιδιαίτερες δυσκολίες όσον αφορά τη μεσοπρόθεσμη εφαρμογή του στους παρακάτω, ιδίως, τομείς: εκπαίδευση, νεολαία και επαγγελματική κατάρτιση, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, τηλεπικοινωνίες, στατιστικές, προστασία των καταναλωτών, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, εξωτερικό εμπόριο και ανάπτυξη. Αντίθετα, η Τσεχική Δημοκρατία επιβάλλεται να επιτύχει σημαντική πρόοδο στον οπτικοακουστικό τομέα και τον τομέα των τελωνείων (έστω κι αν έχει ήδη αρχίσει προσπάθειες στους τομείς αυτούς). Αν συνεχιστούν και ενταθούν οι μέχρι σήμερα αναληφθείσες προσπάθειες αναδιάρθρωσης και εκσυγχρονισμού όσον αφορά τη βαριά βιομηχανία, οι περισσότεροι από τους κλάδους της τσεχικής βιομηχανίας δεν αναμένεται λογικά 113 να αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα ενσωμάτωσης στην ενιαία αγορά μεσοπρόθεσμα. ι ) ο ον «ί«|>>(>α ίο m ( η | Ι α λ λ ο ν, ι)ο. /_pt i uo t o r\ άλλων, μαζικές επενδύσεις και ενίσχυση της ικανότητας της διοίκησης να εφαρμόσει αποτελεσματικά τη νομοθεσία. Η μερική υιοθέτηση του κεκτημένου θεωρείται πιθανή μεσοπρόθεσμα. Η πλήρης υιοθέτηση μπορεί να επιτευχθεί μακροπρόθεσμα. · ι ο λ ι· ο ΐ | ΐ ι > ι \ ι ι Κ (. , Ί(>» >o;i»d>cu •_. m It Ι ν ν. Γ Στον τομέα των μεταφορών, η τσεχική κυβέρνηση έχει ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την υιοθέτηση του κεκτημένου. Οι προσπάθειες πρέπι να συνεχιστούν στον τομέα των οδικών εμπορευματικών μεταφορών. Ωστόσο, η εφαρμογή του κεκτημένου σχετικά με την ενιαία αγορά δεν αναμένεται να δημιουργήσει ουσιαστικά προβλήματα. Θα χρειαστεί να πραγματοποιηθούν οι αναγκαίες επενδύσεις για την υλοποίηση των διευρωπαϊκών δικτύων, ώστε να εξασφαλιστεί καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Για να καταστεί δυνατή η μεσοπρόθεσμη εφαρμογή του κεκτημένου στον τομέα της απασχόλησης και των κοινωνικών θεμάτων, πρέπει να προσαρμοστεί η νομοθεσία στους τομείς της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων. Όσον αφορά την περιφερειακή πολιτική και τη συνοχή, αν η Τσεχική Δημοκρατία προσπαθήσει να δημιουργήσει το αναγκαίο διοικητικό πλαίσιο και να επιφέρει εκ βάθρων αλλαγές στον δημοσιονομικό έλεγχο, θεωρείται ότι θα είναι σε θέση μεσοπρόθεσμα να χρησιμοποιήσει τα περιφερειακά και διαρθρωτικά ταμεία της Ένωσης προκειμένου να συμμετάσχει αποτελεσματικά στην ανάπτυξη της. Στο γεωργικό τομέα, θα χρειαστούν ιδιαίτερες προσπάθειες για την εφαρμογή των κτηνιατρικών και φυτοϋγειονομικών κανόνων και για την ενίσχυση των διοικητικών δομών που είναι αναγκαίες για την εφαρμογή της ΚΓΠ. Αν μπορέσουν να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, η μεσοπρόθεσμη προσχώρηση δεν αναμένεται να συνοδευτεί από σημαντικά προβλήματα όσον αφορά τη δέουσα εφαρμογή της ΚΓΠ. Στον τομέα της ενέργειας, η Τσεχική Δημοκρατία διαθέτει σημαντικό πυρηνικό πρόγραμμα το οποίο πρέπει να αναπτύξει ακόμη. Ο αναγκαίος εκσυγχρονισμός των σταθμών του Dukovny και του Temelin, προκειμένου να εναρμονιστούν με τα διεθνώς αποδεκτά πρότυπα ασφάλειας, πρέπει να ολοκληρωθεί εντός 7 έως 10 ετών. Η Τσεχική Δημοκρατία αναμένεται ότι θα είναι σε θέση να συμμορφωθεί μεσοπρόθεσμα με το υπόλοιπο κεκτημένο αν συνεχίσει τις προσπάθειες της σχετικά με τον καθορισμό των τιμών, την παρέμβαση του κράτους στον τομέα των στερεών καυσίμων και την πρόσβαση στα δίκτυα. Λαμβανομένης υπόψη της συνολικής αξιολόγησης των σχετικών τομέων, φαίνεται ότι η Τσεχική Δημοκρατία θα μπορεί να είναι σε θέση μεσοπρόθεσμα να υιοθετήσει και να εφαρμόσει τα μέτρα που είναι αναγκαία για την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Εφόσον ένα τμήμα των σημερινών της συνόρων καταστεί τμήμα του εξωτερικών συνόρων της Ένωσης, θα είναι αναγκαία η ενίσχυση των ελέγχων. Η Τσεχική Δημοκρατία, εξάλλου, θα πρέπει να είναι επίσης σε θέση να συμμετάσχει, την κατάλληλη στιγμή, στο τρίτο στάδιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης που προϋποθέτει το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών και την πλήρη ελευθέρωση της κυκλοφορίας κεφαλαίων. Αντίθετα, είναι πρόωρο να εκτιμηθεί αν αυτή θα είναι σε θέση, την ημερομηνία της προσχώρησης, να συμπεριληφθεί στη ζώνη ευρώ: η ικανοποίηση των κριτηρίων σύγκλισης εξαρτάται 114 ιην u ni οχιά <JJIU ουδόλως αποτελεί προϋπόθεση για την ένταξη. ιων οιαρϋρωτικών μεταρροϋμισεΐυν που συντελούνται και Αναμένεται επίσης να είναι σε θέση να υιοθετήσει το κεκτημένο όσον αφορά τις εσωτερικές υποθέσεις και τη δικαιοσύνη εντός των προσεχών ετών, εφόσον συνεχιστεί η σημερινή πρόοδος, ειδικότερα στην καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών και στον αγώνα κατά του οργανωμένου εγκλήματος. Η Τσεχική Δημοκρατία αναμένεται επίσης να μπορεί να αντιμετωπίσει χωρίς προβλήματα τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας. Εξάλλου, η Τσεχική Δημοκρατία δεν έχει καμία μεθοριακή διαφορά με κράτη μέλη ή με υποψήφιες χώρες. Όλα τα σύνορα της είναι καθορισμένα και εγγυημένα βάσει συνθηκών. Μόνο ορισμένες λεπτομέρειες απομένουν να διευθετηθούν στις σχέσεις της με τη Σλοβακία. 4) Διοικητική και δικαστική ικανότητα Η Τσεχική Δημοκρατία θα πρέπει να καταβάλει σημαντικές και συνεχείς προσπάθειες μεταρρύθμισης προκειμένου να δημιουργηθούν μεσοπρόθεσμα οι αναγκαίες διοικητικές δομές για την αποτελεσματική εφαρμογή του κεκτημένου. Η ικανότητα της δικαιοσύνης να διασφαλίσει ομοιόμορφη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου αποτελεί σημαντικό στοιχείο, ιδίως για την εγκαθίδρυση της ενιαίας αγοράς. Είναι δύσκολο στο παρόν στάδιο να επιχειρηθεί εκτίμηση του τομέα αυτού, ακόμη κι αν η μεταρρύθμιση του φαίνεται απαραίτητη. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η Επιτροπή, με βάση την ανάλυση που πραγματοποίησε, κατέληξε στα παρακάτω συμπεράσματα: - η Τσεχική Δημοκρατία παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά δημοκρατίας που διαθέτει σταθερούς θεσμούς οι οποίοι εγγυώνται το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων - η Τσεχική Δημοκρατία μπορεί να θεωρηθεί ως οικονομία της αγοράς που λειτουργεί και αναμένεται ότι θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει μεσοπρόθεσμα την ανταγωνιστική πίεση και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης - αν συνεχίσει τις προσπάθειες της, όσον αφορά τη μεταφορά της νομοθεσίας, και τις εντείνει, όσον αφορά την ορθή εφαρμογή της, η Τσεχική Δημοκρατία είναι ικανή, ιδίως στον τομέα της ενιαίας αγοράς, να υιοθετήσει μεσοπρόθεσμα το κεκτημένο. Το θέμα της προκαταβολικής κατάθεσης κατά την εισαγωγή θα πρέπει να επιλυθεί, σύμφωνα με τις διατάξεις της ευρωπαϊκής συμφωνίας. Θα απαιτηθούν, εξάλλου, ιδιαίτερες προσπάθειες, ιδίως σε επενδύσεις, για την πλήρη εφαρμογή του κεκτημένου σε τομείς όπως η γεωργία, το περιβάλλον και η ενέργεια· γενικά, η ανάληψη διοικητικών μεταρρυθμίσεων είναι απαραίτητη προκειμένου η χώρα να αποκτήσει τα όργανα που θα είναι ικανά να εφαρμόσουν και να επιβάλουν την πλήρη τήρηση του κεκτημένου. Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις η Επιτροπή συνιστά την έναρξη διαπραγματεύσεων για προσχώρηση με την Τσεχική Δημοκρατία 115 Η ενίσχυση της προενταξιακής στρατηγικής θα βοηθήσει την Τσεχική Δημοκρατία να προετοιμαστεί ταχύτερα για να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που απορρέουν από την προσχώρηση και να αντιμετωπίσει καλύτερα τα αδύνατα σημεία που επισημαίνει η γνώμη. Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση το αργότερο στο τέλος του 1998 για την πρόοδο που θα έχει σημειώσει η Τσεχική Δημοκρατία. 116 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Σύνθεση του Κοινοβουλίου ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΤΣΕΧΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Πολιτικό Κόμμα Έδρες % Έδρες % Βουλή Γερουσία ODS Δημοκρατικό Κόμμα Πολιτών Δημοκρατική Συμμαχία ODA Πολιτών Χριστιανοδημοκρατικό KDU-CSL Κόμμα Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Ρεπουμπλικανικό Κόμμα Κομμουνιστικό Κόμμα KSCM Βοημίας και Μοραβίας SPR-RSC CSSD Δημοκρατική Ένωση DEU Ανεξάρτητοι 68 13 18 61 18 22 33 7 9 31 11 9 32 7 13 25 39,5 8,6 16,0 30,8 2 2,5 1,2 1,2 200 81 117 Ο παρών πίνακας βασίζεται σε πληροφορίες οι οποίες παρασχέθηκαν από τις τσεχικές αρχές και επιβεβαιώθηκαν από τις ίδιες ως ορθές κατά το τέλος Ιουνίου 1997. Δεν προσδιορίζεται αν η Επιτροπή συμφωνεί με την ανάλυση τους. Ο πίνακας αναφέρει οδηγίες και κανονισμούς που περιλαμβάνονται στο Λευκό Βιβλίο και ανέρχονται σε 899. Η απαρίθμηση τους πραγματοποιείται σύμφωνα με τις κατηγορίες που περιλαμβάνει το Λευκό Βιβλίο και σε σχέση με τους καλυπτόμενους τομείς πολιτικής. Ο πίνακας αναφέρει τον αριθμό των μέτρων για τα οποία οι τσεχικές αρχές δήλωσαν ότι έχουν θεσπίσει νομοθεσία που συμβιβάζεται σε κάποιο βαθμό με τα αντίστοιχα μέτρα του Λευκού Βιβλίου. Ενιαία Αγορά: Μέτρα Λευκού Βιβλίου 1. Κεφάλαια Λευκού Βιβλίου Οδι Τ/ίες Κανονισμοί Σύνολο 1. Ε λ ε ύ θ ε ρη κ υ κ λ ο φ ο ρ ία κ ε φ α λ α ί ων Τσεχική Δημοκρατία Αριθμός μέτρων Λειψού Βιβλίου 2. Ελεύθερη κ υ κ λ ο φ ο ρ ία κ αι α σ φ ά λ ε ια Τσεχική Δημοκρατία β ι ο μ η χ α ν ι κ ών π ρ ο ϊ ό ν τ ων Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 3. ΑνταγωνΐσμΟς Τσεχική Δημοκρατία ι ι ιι Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 4. Κοινωνική πολιτική και δράση Τσε*ικτι Δημοκρατία Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 5. Γ ε ω ρ γ ία Τσεχική Δημοκρατία *-<Q Στάδιο Ι Στάδιο ΙΙ/ΙΙΙ ΣτάδιοΙ Στάδιο ΙΙ/ΙΙΙ 0 3 34 56 3 3 11 12 28 1 1 24 104 0 0 10 15 24 0 0 2 4 0 1 0 0 54 0 0 0 1 0 0 1 2 0 1 4 60 165 3 4 22 29 !' I 2. 1 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου ό. Μ ε τ α φ ο ρ ές Τσεχική Δημοκρατία Ι 2. 2 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 7. 0πτΐκθακθυστΐκΟς τ ο μ έ ας Τσεχική Δημοκρατία 12 3 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 8. Π ε ρ ΐ β ά λ λ θν Τσεχική Δημοκρατία 12 4 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 9. Τ η λ ε π ΐ κ θ ΐ ν ω ν ί ες Τσεχική Δημοκρατία 12 5 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 1 0. Α μ ε ση φ ο ρ ο λ ο γ ία Τ σ ε*ι κ ιί Δημοκρατία 12 6 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 11. Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων Τσεχική Δημοκρατία ι 2 7 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 12-Δημόσιες συμβάσεις Τ σ ε*ι κ ιί Δημοκρατία 12 8 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 13. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες Τ σ ε*ι κ τι Δημοκρατία 93 13 19 1 1 5 31 3 9 1 2 0 0 0 5 8 46 6 15 0 0 5 7 0 7 1 2 0 0 5 1 3 62 4 8 0 0 2 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 4 13 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 203 27 55 1 1 13 45 3 16 2 4 0 0 5 6 11 -J\ 12 9 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 1 4. Π ρ ο σ τ α σ ία π ρ ο σ ω π ι κ ών δ ε δ ο μ έ ν ων Τσεχική Δημοκρατία J2. 10 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 15. ΕταΐρΐκΟ δ ί κ α ιο Τσεχική Δημοκρατία J 2 11 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 16. Λθγΐστΐκή Τσεχική Δημοκρατία J 2 12 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου Π Α σ τ ί κό ΟίκαίΟ Τ σ ε*ι κ ιί Δημοκρατία 1213 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 1 8. Α μ ο ι β α ία α ν α γ ν ώ ρ ι ση ε π α γ γ , π ρ ο σ. Τσεχική Δημοκρατία J 2 14 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 1 9. Π ν ε υ μ α τ ΐ κή ι δ ι ο κ τ η σ ία Τσεχική Δημοκρατία 2 0. Ε ν έ ρ γ ε ΐα 1215 1216 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου Τσεχική Δημοκρατία Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 21. ΤελωνεΐακΟ δ ί κ α ίΟ Τ σ ε*ι κ ,ί Δημοκρατία 13 0 0 2 2 2 3 1 1 2 2 5 5 1 10 1 8 1 2 2 3 1 2 0 1 0 16 2 3 1 2 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 3 0 0 21 1 2 4 6 3 5 1 2 2 18 7 11 2 15 23 157 182 CO ο 1 2 17 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 2 2. Έ μ μ ε ση φ ο ρ ο λ ο γ ία Τσεχική Δημοκρατία 1218 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 2 3. Π ρ ο σ τ α σ ία κ α τ α ν α λ ω τ ών Τσεχική Δημοκρατία 1 2 19 Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου Σ ύ ν ο λο Τσεχική Δημοκρατία Αριθμός μέτρων Λευκού Βιβλίου 2 0 15 5 8 126 295 1 4 54 1 3 92 293 14 0 0 0 0 36 99 184 201 0 6 0 0 163 212 4 75 6 11 417 899 0s» ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στατιστικά στοιχεία Εάν δεν γίνεται ρητή μνεία περί του αντιθέτου, τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο παράρτημα αυτό συλλέγονται από την "Τσεχική Στατιστική Υπηρεσία (CESKY STATISTICKY URAD)", με την οποία η EUROSTAT και οι στατιστικές υπηρεσίες των κρατάν μελών συνεργάζονται εδώ και αρκετά έτη στα πλαίσια του προγράμματος PHARE. Η τακτική συλλογή και διάδοση των στοιχείων είναι μέρος αυτής της διαδικασίας συνεργασίας, με στόχο να καταστεί δυνατή η εφαρμογή των νομοθετικών πράξεων και των πρακτικών της ΕΕ στον τομέα των στατιστικών. Για την κατάρτιση των στοιχείων που παρουσιάζονται παρακάτω χρησιμοποιήθηκαν, στο μέτρο του δυνατού, οι ορισμοί και τα πρότυπα της ΕΕ, οι οποίοι, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαφέρουν από τις αντίστοιχες εθνικές πρακτικές. Αυτό ενδέχεται να προκαλεί ενίοτε διαφορές μεταξύ των στοιχείων που παρουσιάζονται εδώ και εκείνων που εμφανίζονται σε άλλα σημεία της γνωμοδότησης, τα οποία βασίζονται γενικά στις τελικές απαντήσεις που έδωσαν οι επιμέρους υποψήφιες χώρες στο ερωτηματολόγιο που τους εστάλη τον Απρίλιο του 1996. Η ακριβής συμβατότητα με τα στατιστικά πρότυπα της ΕΕ και, κατά συνέπεια, η συγκρισιμότητα με τα στοιχεία της ΕΕ δεν είναι ακόμη εξασφαλισμένη, ιδίως όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία που δεν παρασχέθηκαν μέσω της EUROSTAT, αλλά απευθείας από τις αντίστοιχες χώρες. Όπου υπάρχει η σχετική δυνατότητα, προστίθενται μεθοδολογικές παρατηρήσεις, στις οποίες περιγράφονται το περιεχόμενο και οι ιδιαιτερότητες των στατιστικών στοιχείων που παρουσιάζονται σ' αυτό το παράρτημα. Τα στοιχεία αντιστοιχούν στις πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες το Μάιο του 1997. ΒΑΣΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Συνολική έκταση Πληθυσμός (τέλος της περιόδου) - Σύνολο - Γυναίκες - Ανδρες Πυκνότητα πληθυσμού Αστικός πληθυσμός Ποσοστό θανάτων Ποσοστό γεννήσεων Εισόδημα και ΑΕγχΠ κατά κεφαλήν - Μέση μηνιαία αμοιβή και μισθός ανά υπάλληλο - ΑΕγχΠ κατά κεφαλήν Διάρθρωση της παραγωγής: μερίδιο κλάδου ΑΠΑ -γεωργία -βιομηχανία -κατασκευές -υπηρεσίες 1990 1992 1993 1994 1995 σε χιλιάδες εκτάρια 7886 7887 7887 10326 σε χιλιάδες 10334 5311. 7 5022. 3 ανά 1 km2 10333 53112 5021. 8 10321 5305 5016 131 131 131 131 σε ποσοστό % του συνολικού πληθυσμού 69. 6 67. 5 74. 7 74. 7 ανά χιλιάδες πληθυσμού 11. 7 11. 8 11. 5 11. 7 11. 4 10. 3 Ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα σε ποσοστό 9ί> της συνολικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας 7. 5 50. 0 8. 3 34. 2 11. 4 9. 3 235 3491 5. 2 34. 1 7. 3 53. 4 euroetat III ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ share of branch GVA in 1990 share of branch GVA in 1995 Β 0. 0 Β 0. 0 El 34. 2 • 8. 3 50. 0 Q -agriculture Q -industry • -construction Ο -services Β -Others 053. 4 034. 1 Β -agriculture 0 • -industry -construction Ξ -services Β - Others D7. 3 share of branch GVA in 1990 = μερίδιο κλάδου ΑΠΑ το 1990 share of branch GVA in 1995 = μερίδιο κλάδου ΑΠΑ το 1995 -agriculture = -γεωργία -industrie = -βιομηχανία -construction = -κατασκευές -services = -υπηρεσίες -Others = -άλλα eurotstat ιλί ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (τρέχουσες τιμές) 567300 716600 791000 1096807 1139221 1252100 σε δισεκατομμύρια ECU Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (τρέχουσες τιμές) 32. 1 33. 3 36. 1 1990 1991 1992 1993 1994 1995 σε Εκατομμύρια εθνικού νομίσματος Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν Δαπάνες τελικής κατανάλωσης - των νοικοκυριών και των ΜΚΙΕΝ - του δημοσίου Ακαθάριστες επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου Εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών Εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών Δαπάνες τελικής κατανάλωσης - των νοικοκυριών και των ΜΚΙΕΝ - του δημοσίου Ακαθάριστες επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου Εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών Εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών σε μονάδες αγοραστικής δύναμης κατά κεφαλήν μεταβολή % σε σχέση με το προηγούμενο έτος 8749. 0 9698. 0 9410. 0 -1. 2 4. 9 6. 7 0. 9 -2. 1 69. 9 50. 6 19. 4 28. 6 -14. 2 -22. 8 -28. 5 -9. 0 -17. 7 -6. 4 8. 9 15. 1 -3. 1 8. 9 6. 8 22. 0 -0. 9 2. 0 2. 9 -0. 1 -7. 7 7. 5 10. 4 σε ποσοστό 9t> του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος 63. 3 44. 8 18. 5 29. 9 57. 5 50. 7 71. 3 50. 9 20. 4 28. 2 53. 4 54. 1 69. 8 48. 1 21. 7 27. 5 51. 5 50. 2 2. 6 3. 0 5. 4 -2. 6 17. 3 0. 2 7. 8 67. 6 46. 4 21. 2 27. 5 51. 4 52. 8 4. 8 3. 4 6. 1 -3. 7 16. 1 7. 9 19. 2 76. 7 57. 3 19. 4 31. 0 59. 3 63. 8 ΑΕγχΠ (μεταβολή % σε σχέση με το προηγούμενο έτος) SttKiiwKttSjtmt !••••<• "l'H'iy ( [ ιιμιΐΜΐιιιιιι^ιι«<*Μ*φ* 3 —^ 1992 1993 1954 1995 •••. •••. V. V. V. V. V. -. -. -. vV. V. V. WAVAW. V. V. V. V. V. V. V. V. ·. ·. ·. r. r, 5 0 -5 -10 -15 Δαπάνες τελικής κατανάλωσης: οι δαπάνες τελικής κατανάλωσης νοικοκυριών και Μη Κερδοσκοπικών Ιδρυμάτων που Εξυπηρετούν Νοικοκυριά (ΜΚΙΕΝ) για το 1990-1991 δεν περιλαμβάνουν τα ΜΚΙΕΝ. Οι δαπάνες τελικής κατανάλωσης του δημοσίου για το 1990-1991 περιλαμβάνουν τα ΜΚΙΕΝ. tturoetat Ι2* ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΥΡΙΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Ποσοστό πληθωρισμού 9. 7 56. 5 11. 1 20. 8 10 9. 1 8. 8 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 εκατοστιαία μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγωγής Δείκτες όγκον ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής Ποσοστό ανεργίας (μεθοδολογία ΔΟΕ) - Σύνολο - κάτω των 25 ετών - 25 ετών και άνω Ακαθάριστο εξωτερικό χρέος Ισοζύγιο πληρωμών - Εξαγωγές αγαθών - Εισαγωγές αγαθών - Εμπορικό ισοζύγιο -Υπηρεσίες, καθαρές -Εισόδημα,καθαρό -Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κίνησης -Ισοζύγιο χρηματοοικονομικών αποθεματικών) -Αποθεματικά στοιχεία ενεργητικού συναλλαγών κεφαλαίων και (πλην προηγούμενο έτος » 100 94. 7 97. 7 102. 1 94. 0 109. 2 105. 0 106. 8 σε ποσοστό % του εργατικού δυναμικού 3. 9 3. 8 7. 7 3 3. 6 6. 8 2. 9 3. 4 6. 1 2. 9 σε δισεκατομμύρια δολ. ΗΠΑ Ι 4. 548 5. 838 σε εκατομμύρια δολ. ΗΠΑ 12997. 2 14016. 4 21462. 4 21702. 5 -13308. 9 -14905. 3 -25140. 3 -27674. 3 -311. 8 1010. 7 -117. 4 669. 2 -888. 8 -3677. 8 -5971. 8 733. 0 -20. 2 -49. 7 1842. 0 -105. 7 1785. 1 -679. 9 -1369. 1 -4476. 4 2470. 0 3371. 1 8232. 6 4072. 3 -3029. 3 -2371. 6 -7458. 1 828. 0 Ποσοστό πληθωρισμού: εκατοστιαία μεταβολή του ετήσιου μέσου όρου σε σχέση με το προηγούμενο έτος - ο δείκτης περιλαμβάνει, όλα τα στοιχεία δαπανών (τα στοιχεία βασίζονται στους εθνικούς ΔΤΚ, που δεν είναι απόλυτα συγκρίσιμοι). επιχειρήσεις με 25 ή περισσότερους εργαζομένους - από το 1995 και μετά σε επιχειρήσεις με 100 ή περισσότερους εργαζομένους - καθώς και σε εκτιμήσεις από τριμηνιαίες δειγματοληπτικές έρευνες για επιχειρήσεις που απασχολούν μέχρι 24 (ή 99) εργαζόμενους και για φυσικά πρόσωπα - εμπόρους που δεν έχουν εγγραφεί στο μητρώο επιχειρήσεων. Οι δείκτες για κλάδους, ωστόσο, καλύπτουν μονό επιχειρήσεις με 25 ή περισσότερους εργαζομένους - μέχρι το τέλος του 1994 - και, από το 1995 και μετά, μ£ 100 ή περισσοτέρους εργαζομένους. Δείκτες όγκου ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής: οι δείκτες βασίζονται στην αξιολόγηση όλων των μεμονωμένων προϊόντων ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής. Οι σταθερές τιμές αναφέρονται στο 1989. Ποσοστό ανεργίας (μεθοδολογία ΔΟΕ): ποσοστό των ανέργων στο εργατικό δυναμικό. Αυτό το ποσοστό προκύπτει από την ΕΕΔ (έρευνα εργατικού δυναμικού), με βάση τους ακόλουθους ορισμούς και συστάσεις του ΔΟΕ Eerarutà όνναμιχά απασχολούμενοι και άνεργοι κατά την έννοια των παρακάτω ορισμών του ΔΟΕ Απασχολούμενοι: όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, εργάστηκαν τουλάχιστον μία ώρα έναντι μισθού ή άλλης αμοιβής ως υπάλληλοι, επιχειρηματίες, μέλη συνεταιρισμών ή συμβοηθούντα μέλη οικογένειας ΣυμπερΛαΜβανονκκ τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων και οι γυ^ίκες που βρίσκονται σε άδειπ μητρότητας. Λνεογοί- όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία πληρούν ταυτόχρονα και τους τρεις όρους του σχετικού ορισμού του ΔΟΕ, ήτοι: (ι) δεν έχουν εργασία· (ϋ) αναζητούν ενεργά εργασίακαι (iii) είναι έτοιμα να αναλάβουν εργασία μέσα σε ένα δεκαπενθήμερο. Τα άτομα που εκτελούν υποχρεωτική στρατιωτική θητεία δεν συμπεριλαμβάνονται στους απασχολούμενους, ενω οι γυναίκες στις οποίας έχει χορηγηθεί παράταση της άδειας μητρότητας συμπεριλαμβάνονται. Ακαθάριστο εξωτερικό χρέος: τα στοιχεία για το χρέος λαμβάνονται από τις στατιστικές εξωτερικού χρέους του ΟΟΣΑ Ισοζύγιο πληρωμών: τα στοιχεία λαμβάνονται από τη βάση δεδομένων του ΔΝΤ. Η συγκρισιμότητά τους με τις αντίστοιχες στατιστικές 1 ο της ΕΕ δεν είναι απόλυτα εγγυημένη, αλλά το ισοζύγιο πληρωμών καταρτίζεται κυρίως σύμφωνα με τα πρότυπα του ΔΝ1 εμπορικό ισοζύγιο καταρτίζεται σύμφωνα με τις αρχές του ισοζυγίου πληρωμών. Οι εξαγωγές και οι εισαγωγές εκφράζονται και οι δύο σε τιμές FOB. Το καθαρό εισόδημα περιλαμβάνει το άμεσο εισόδημα, το εισόδημα από τίτλους χαρτοφυλακίου και καΰί άλλο επενδυτικό εισόδημα, καθώς και το εισόδημα εξαρτημένης εργασίας. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών καταρτίζεται σύμφωνα με τον ορισμό του 5ου εγχειριδίου του ΔΝΤ. Οι μεταφορές κεφαλαίων δεν περιλαμβάνονται. - Αποθεματικά στοιχεία ενεργητικού σημαίνει τις μεταβολές των αποθεματικών κατά τη διάρκεια του έτους: το σύμβολο (+) δηλώνει αύξηση, ενω το σύμβολο (-) μείωση των αποθεματικών. euroetat I2S ΕΕΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ Εισαγωγές και εξαγωγές (τρέχουσες τιμές) - Εισαγωγές - Εξαγωγές - Εμπορικό ισοζύγιο Δείκτες όγκου εξωτερικού εμπορίου - Εισαγωγές - Εξαγωγές Διάρθρωση,των εισαγωγών κατά SITC (τρέχουσες τιμές) - (0+1 ) τρόφιμα και ζωντανά ζώα, ποτά και καπνός - 2 ακατέργαστα υλικά, μη εδώδιμα είδη - 3 ορυκτά καύσιμα και λιπαντικά - 4 ζωικά και φυτικά έλαια κλπ. - 5 χημικές ουσίες και συναφή προϊόντα - 6 μεταποιημένα αγαθά που ταξινομούνται κυρίως με βάση υλικό - 7 μηχανήματα και εξοπλισμός μεταφορών - 8 διάφορα μεταποιημένα είδη - 9 αγαθά που δεν κατατάσσονται αλλού Διάρθρωση των εξαγωγών κατά SITC (τρέχουσες τιμές) - (0+1 ) τρόφιμα και ζωντανά ζώα, ποτά και καπνός - 2 ακατέργαστα υλικά, μη εδώδιμα είδη - 3 ορυκτά καύσιμα και λιπαντικά - 4 ζωικά και φυτικά έλαια κλπ. - 5 χημικές ουσίες και συναφή προϊόντα - 6 μεταποιημένα αγαθά που ταξινομούνται κυρίως με βάση υλικό - 7 μηχανήματα και εξοπλισμός μεταφορών - 8 διάφορα μεταποιημένα είδη - 9 αγαθά που δεν κατατάσσονται αλλού Δείχτες τιμών εξωτερικού εμπορίου - Εισαγωγές - Εξαγωγές ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1992 1993 1994 IV73 σε εκατομμύρια δολ. ΗΠΑ 12860 13206 346 14971 14255 -716 25265 21657 -3608 προηγούμενο έτος - 100 106. 7 119. 1 114. 2 102. 6 123. 7 105. 7 σε ποσοστό % των συνολικών εισαγωγών 27824 21918 -5906 109. 6 100 7. 5 5. 8 15. 5 0. 3 9. 8 10. 3 41. 5 9. 3 0 8. 8 6. 5 5. 7 0. 1 9. 2 32. 3 25. 4 12 7. 3 5 11. 1 0. 4 12. 1 15. 9 36. 1 11. 7 0. 4 8. 2 4. 9 10 0. 4 13. 1 16. 5 35 11. 9 σε ποσοστό % των συνολικών εξαγωγών 7. 8 6. 1 6. 2 0. 2 9. 5 29. 9 27. 6 12. 7 6. 5 6. 8 5. 7 0. 3 10 30. 5 25. 9 14. 3 6. 3 4. 5 7. 8 0. 3 11. 8 20. 3 37. 1 11. 9 5. 6 5. 2 4. 3 0. 2 9. 3 32. 2 30. 4 12. 8 6. 5 3. 7 8. 7 0. 3 11. 8 19. 3 38. 2 11. 5 5. 1 4. 7 4. 5 0. 2 9. 1 28. 8 32. 7 14. 9 προηγούμενο έτος » 100 98. 8 102. 3 100. 6 103. 9 104 104. 6 102. 8 103. 5 Εισαγωγές και εξαγωγές (τρέχουσες τιμές), Δείκτες όγκου εξωτερικού εμπορίου και Διάρθρωση εξωτερικού εμπορίου κατά SITC (τρέχουσες τιμές): τα εμπορικά δεδομένα δεν περιλαμβάνουν τις άμεσες επανεξαγωγές, το εμπόριο υπηρεσιών και το εμπόριο με ελεύθερες τελωνειακές ζώνες, καθώς επίσης τις άδειες εκμετάλλευσης, την τεχνογνωσία και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Τα στοιχεία βασίζονται στο ειδικό εμπορικό σύστημα και αναθεωρούνται τακτικά. Για το 1994: τα στοιχεία χρησιμοποιούν την εφαρμοζόμενη μέχρι το τέλος του 1995 μεθοδολογία. Από το έτος 1995 και μετά: τα στοιχεία χρησιμοποιούν την εφαρμοζόμενη από την 1η Ιανουαρίου 1996 μεθοδολογία: Η Τσεχική Δημοκρατία χρησιμοποιεί την ταξινόμηση προϊόντων σύμφωνα με τη Συνδυασμένη Εμπορικές ταξινόμησες Ονοματολογία. Οι εισαγωγές καταγράφονται σε τιμές FOB, με χρονικό σημείο αναφοράς την ημερομηνία κατά την οποία τα προϊόντα τίθενται σε κυκλοφορία στη χώρα. Οι εξαγωγές καταγράφονται σε τιμές FOB, με χρονικό σημείο αναφοράς την ημερομηνία κατά την οποία τα προϊόντα διασχίζουν τα σύνορα του κράτους. Οι τελωνειακές στατιστικές χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των στοιχείων του εξωτερικού εμπορίου. Η EUROSTAT έχει μετατρέψει τα εθνικά νομίσματα σε δολάρια ΗΠΑ με την εφαρμογή των ετήσιων μέσων συναλλαγματικών ισοτιμιών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Δείκτες τιμών εξωτερικού εμπορίου: οι δείκτες τιμών έχουν υπολογιστεί με τη μέθοδο της "τιμής μονάδας". ΉΔ 06 ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ Διάρθρωση των εισαγωγών κατά κύριες χώρες (τρέχουσες τιμές) σε ποσοστό % των συνολικών εισαγωγών 1992 1993 1994 199S 1996 1ος εταίρος 2ος εταίρος 3ος εταίρος 4ος εταίρος 5ος εταίρος άλλοι Διάρθρωση των εξαγωγών κατά κύριες χώρες (τρέχουσες τιμές) 1ος εταίρος 2ος εταίρος 3ος εταίρος 4ος εταίρος 5ος εταίρος άλλοι DE RU AT US IT/FR DE RU AT IT PL 26. 3 20. 2 9. 1 5. 4 4. 7 29. 6 33. 3 8. 5 7. 4 5. 7 5 40. 1 DE SK RU AT IT 25. 4 17. 4 9. 8 7. 8 4. 7 34. 9 DE SK RU AT IT 25. 5 14. 2 8. 4 8. 1 5. 1 38. 7 DE SK RU AT IT σε ποσοστό % των συνολικών εξαγωγών DE SK AT IT RU 26 21. 5 6 5 4. 5 37 DE SK AT IT RU 29. 4 16. 4 7. 1 4. 4 3. 9 38. 8 DE SK AT PL IT 25. 8 13. 1 8. 9 6. 9 5. 8 39. 5 31. 8 16. 2 6. 5 5. 4 4 36. 1 DE SK RU IT AT DE SK AT PL IT 29. 8 9. 6 7. 4 5. 9 5. 7 41. 6 35. 9 14. 3 6. 5 5. 6 3. 3 34. 4 Structure of export by main partners In 1996 Structure of import by main partners in 1996 34. 4% 41. 6% Structure of export by main partners in 1996 = Διάρθρωση των εξαγωγών κατά κύριους εταίρους το 1996 Structure of import by main partners in 1996 = Διάρθρωση των εισαγωγών κατά κύριους εταίρους το 1996 AT DE FR IT Αυστρία Γερμανία Γαλλία Ιταλία PL RU SK US Πολωνία Ρωσική Ομοσπονδία Σλοβακία Ηνωμ. Πολιτείες ewoebat 11} ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Πληθυσμός την 1η Ιανουαρίου ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1991 1992 1993 σε χιλιάδες 1994 1995 10304. 61 10312. 55 10325. 7 10334 10333 Ποσοστό τον πληθυσμού κατά ηλικία την 1η Ιανουαρίου 1995 σε ποσοστό 95> του συνολικού πληθυσμού 0 -14 ετών 15 - 24 ετών 25 - 44 ετών 45 - 64 ετών 65 ετών και άνω Γεννήσεις ζώντων Θάνατοι Θάνατοι βρεφών - Κάτω του 1 έτους - Γεννήσεις θνησιγενών Γάμοι Διαζύγια Ακαθάριστο ποσοστό γάμων Ακαθάριστο ποσοστό διαζυγίων Φυσική αύξηση Καθαρή μετανάστευση Συνολικό ποσοστό αύξησης πληθυσμού: Συνολικό ποσοστό γονιμότητας Ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας Ποσοστό πρόωρης εμβρυϊκής θνησιμότητας Προσδοκώμενη διάρκεια ζωής - Άνδρες - Γυναίκες Προσδοκώμενη διάρκεια ζωής - Ανδρες - Γυναίκες 129354 124290 1343 496 71973 29366 7 2. 9 0. 5 0. 3 0. 8 1. 86 10. 38 3. 82 συνολικός αριθμός 121705 120337 121025 118185 106618 117497 1204 437 74060 28572 1020 445 66033 30227 847 336 58440 30939 ανά χιλιάδες πληθυσμού 7. 2 2. 8 0. 1 1. 2 1. 3 1. 70 9. 89 3. 58 6. 4 2. 9 0. 3 0. 5 0. 8 1. 70 8. 40 3. 66 κατά τη γέννηση 68. 7 76. 6 69. 3 76. 4 σε ηλικία 65 ετών 5. 7 3. 0 -1. 1 1 -0. 1 1. 40 7. 90 3. 14 69. 5 76. 6 18. 9 16. 5 27. 9 23. 6 13. 1 5. 3 3. 0 7. 7 70 76. 9 12. 7 16. 2 Θάνατοι βρεφών: στοιχεία για το έτος 1994: παίδια που γεννήθηκαν το 1993 και το 1994 πέθαναν πριν από την ηλικία του ενός έτους το 1994. Ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας: στοιχεία για το έτος 1994: παίδια που γεννήθηκαν το 1993 και το 1994 πέθαναν πριν από την ηλικία του ενός έτους το 1994. eurocut ΙΧΪ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας (μεθοδολογία ΔΟΕ) Μέση απασχόληση Ποσοστό ανεργίας ανά ηλικία (μεθοδολογία ΔΟΕ) - σύνολο - κάτω των 25 ετών - 25 ετών και άνω Καταγεγραμμένη ανεργία (τέλος της περιόδου) Δείκτες μέσης αμειβόμενης απασχόλησης κατά τάξεις NACE - Γεωργία, θήρα, δασοκομία και αλιεία - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος - Κατασκευές - Μεταφορά, αποθήκευση και επικοινωνία Δείκτες μηνιαίων ονομαστικών αμοιβών και μισθών κατά τάξεις NACE - Γεωργία, θήρα, δασοκομία και αλιεία - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος - Κατασκευές - Μεταφορά, αποθήκευση και επικοινωνία Δείκτες μηνιαίων αμοιβών και μισθών - ονομαστικοί - πραγματικοί ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1993 | | σε ποσοστό % των ατόμων ηλικίας άνω των ! 5 ετών 1995 1994 | 1996 63. 3 63. 3 62. 8 62. 6 σε χιλιάδες 3420 3369 3123 3030 σε ποσοστό % τον εργατικού δυναμικού 3. 9 3. 8 7. 7 3 σε ποσοστό % του οικονομικά ενεργού πληθυσμού 3. 6 6. 8 2. 9 3. 5 3. 2 2. 9 1993 1994 1995 1996 προηγούμενο έτος = 100 3. 4 6. 1 2. 9 3. 5 82. 5 91. 1 119. 6 117 123. 8 121. 5 130 123. 3 125. 3 103. 7 87. 4 90. 1 95. 3 102. 7 104. 5 96. 6 115 113. 2 117. 3 117. 3 116. 7 120 118. 5 107. 7 80. 2 89. 5 88. 7 97. 5 100. 2 98. 7 117. 3 114. 8 118. 4 118. 8 115. 9 121. 1 118. 5 108. 6 95. 3 92. 3 96. 4 98. 2 98. 7 98. 9 113. 9 115. 8 117. 5 119. 1 114 118. 8 118 108. 5 Ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας (μεθοδολογία ΔΟΕ): ποσοστό του εργατικού δυναμικού στο συνολικό πληθυσμό ατόμων ηλικίας άνω των 15 ετών. Αυτό το ποσοστό προκύπτει από την ΕΕΔ (έρευνα εργατικού δυναμικού), με βάση τους ακόλουθους ορισμούς και συστάσεις του ΔΟΕ: Εργατικό δυναμικά, απασχολούμενοι και άνεργοι κατά την έννοια των παρακάτω ορισμών του ΔΟΕ. Απασχολούμενοι: όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, εργάστηκαν τουλάχιστον μία ώρα έναντι μισθού ή άλλης αμοιβής ως υπάλληλοι, επιχειρηματίες, μέλη συνεταιρισμών ή συμβοηθούντα μέλη οικογένειας. Συμπεριλαμβάνονται τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων και οι γυναίκες που βρίσκονται σε άδεια μητρότητας. Ανεργου όλα τα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω, τα οποία πληρούν ταυτόχρονα και τους τρεις όρους του σχετικού ορισμού του ΔΟΕ, ήτοι: C0 δεν έχουν εργασία (ii) αναζητούν ενεργά εργασία· και (iii) είναι έτοιμα να αναλάβουν εργασία μέσα σε ένα δεκαπενθήμερο. Ποσοστό ανεργίας (μεθοδολογία ΔΟΕ): ποσοστό των ανέργων στο εργατικό δυναμικό. Αυτό το ποσοστό προκύπτει από την ΕΕΔ (έρευνα εργατικού δυναμικού), με βάση τους ακόλουθους ορισμούς και συστάσεις του ΔΟΕ (βλέπε ορισμούς του ΔΟΕ) Τα άτομα που εκτελούν υποχρεωτική στρατιωτική θητεία δεν συμπεριλαμβάνονται στους απασχολούμενους, ενώ οι γυναίκες στις οποίες έχει χορηγηθεί παράταση της άδειας μητρότητας συμπεριλαμβάνονται. Μέση απασχόληση και δείκτες μέσης αμειβόμενης απασχόλησης κατά τάξεις NACE: τα στοιχεία για τον επιχειρηματικό τομέα καλύπτουν οργανισμούς με 25 ή περισσότερους υπαλλήλους, από το πρώτο τρίμηνο του 1995 στη βιομηχανία, στο εμπόριο, τροφοδοσία και στέγαση με 100 ή περισσότερους υπαλλήλους. Τα στοιχεία καλύπτουν επίσης όλες τις επιοοτούμενες από τον προϋπολογισμό οργανώσεις. Τα άτομα που έχουν και δεύτερη εργασία συμπεριλαμβάνονται. Οι ένοπλες δυνάμεις, οι μαθητευόμενοι και οι υπάλληλοι που βριοκονται σε άδεια μητρότητας ή τους έχει χορηγηθεί παράταση της άδειας μητρότητας αποκλείονται. Καταγεγραμμένη ανεργία (τέλος της περιόδου): καταγεγραμμένη ανεργία σε ποσοστό επί τοις εκατό - εκατοστιαίο ποσοστό των καταγεγραμμένων ανέργων σε σχέση με το μη στρατιωτικό οικονομικά ενεργό πληθυσμό, με βάση τη δειγματοληπτική έρευνα εργατικό' δυναμικού. Μέχρι το πρώτο τρίμηνο του 1994 ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός βασίζεται σε διοικητικά μητρώα (εκτός των ενοπλω δυνάμεων)· από το δεύτερο τρίμηνο του 1994 ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός περιλαμβάνει τους απασχολούμενοι (συμπεριλαμβανομένων των ενόπλων δυνάμεων) βάσει της ΔΕΕΔ και τους καταγεγραμμένους ανέργους. Δείκτες μηνιαίων αμοιβών και μισθών: οι δείκτες μηνιαίων πραγματικών αμοιβών και μισθών προκύπτουν από τη διαίρεση των δεικτών των ακαθάριστων ονομαστικών αμοιβών και μισθών με τους δείκτες τιμών καταναλωτή. Τα στοιχεία για τον επιχειρηματικό τομέα καλύπτουν οργανισμούς με 25 ή περισσότερους υπαλλήλους, από το πρώτο τρίμηνο του 1995 στη βιομηχανία, στο εμπόριο, τροφοδοσία και στέγαση με 100 ή περισσότερους υπαλλήλους. Τα στοιχεία καλύπτουν επίσης όλες τις επιδοτούμενες απο τον προυπολογιομο οργανώσεις. Τα άτομα που έχουν και δεύτερη εργασία συμπεριλαμβάνονται. Οι ένοπλες δχΓνάμεις, οι μαθητευόμενοι και οι υπάλληλοι που βρίσκονται σε άδεια μητρότητας ή τους έχει χορηγηθεί παράταση της άδειας μητρότητας αποκλείονται. Γ3^ eurostat /It ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Κρατικός προϋπολογισμός - Εισόδημα κεντρικής διοίκησης - Επιχορηγήσεις - Ενοποιημένες δαπάνες κεντρικής διοίκησης - Ενοποιημένες δαπάνες δημοσίου - Ενοποιημένο έλλειμμα / πλεόνασμα κεντρικής διοίκησης - Έλλειμμα /πλεόνασμα δημοσίου 1990 1991 1992 1993 1994 1995 σε δισεκατομμύρια εθνικού νομίσματος 385. 03 425. 63 486. 50 383. 32 445. 12 1. 71 441. 21 521. 27 -15. 58 499. 36 596. 35 -12,86 3. 97 -14. 38 -15,77 Κρατικός προϋπολογισμός σε ποσοστό % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος - Ενοποιημένες δαπάνες κεντρικής διοίκησης - Ενοποιημένες δαπάνες δημοσίου - Ενοποιημένο έλλειμμα / πλεόνασμα κεντρικής διοίκησης - Ελλειμμα / πλεόνασμα δημοσίου 42. 1 48. 9 0. 2 0. 4 42. 5 50. 2 -1. 5 -1. 4 41. 2 49. 2 -1. 1 -1. 3 Κρατικός προϋπολογισμός: αυτά τα στοιχεία αφορούν την κεντρική διοίκηση και το δημόσιο, όπως αυτά δημοσιεύονται στην Επετηρίδα Δημοσιονομικών Σταησηχών τονΔΝΤ(1996) (GFSY)- περιλαμβάνεται επίσης η παρουσίαση της χώρας στην GFSY. Επειδή η GFSY δεν περιέχει στατιστικές για το δημόσιο, αλλά για τα μεμονωμένα επίπεδα διοίκησης χωριστά, οι ενοποιημένες σειρές που παρουσιάζονται εδώ ελήφθησαν από στοιχεία της κεντρικής και τοπικής διοίκησης και αναπροσαρμόστηκαν μέσω ενοποίησης των επιμέρους διακυβερνητικών μεταβιβάσεων. Παρά το γεγονός ότι οι στατιστικές καλύπτουν τα στοιχεία για την κεντρική και τοπική διοίκηση που δημοσιεύονται στην GFSY, η κάλυψη μπορεί να μην είναι εξαντλητική εάν μερικές μονάδες κεντρικής ή τοπικής διοίκησης δεν συμπεριλαμβάνονται σ* αυτήν. Ένα μέτρο της διεξοδικότητας της κάλυψης μπορεί να ληφθεί με την σύγκριση, στην GFSY, της σηαείοχηκ νια την κάλυψη των δεδομένων για τις μεμονωμένες χώρες με τον κατάλογο μονάδων κεντρικής και τοπικής διοίκησης. Πρέπει να σημειωθεί ότι το έλλειμμα /πλεόνασμα που χρησιμοποιείται εδώ είναι ίσο με το εισόδημα και τις επιχορηγήσεις μείον τις δαπάνες και δεν λαμβάνει υπόψη το δανεισμό μείον τις αποπληρωμές (βλ. κατωτέρω). Η παρουσίαση των διακυβερνητικών μεταβιβάσεων στους συνημμένους πίνακες περιορίζεται στις τρέχουσες μεταβιβάσεις και τις μεταφορές κεφαλαίων, που αποτελούνται από τις επιχορηγήσεις και τις τρέχουσες επιδοτήσεις και επιδοτήσεις κεφαλαίου μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διοίκησης. Αλλα είδη συναλλαγών που πραγματοποιούνται μεταξύ των κυβερνητικών επιπέδων, όπως οι πληρωμές των φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης των εργοδοτών και οι αμοιβαίες αγορές αγαθών και υπηρεσιών, δεν κατατάσσονται κανονικά ως διακυβερνητικές μεταβιβάσεις και δεν έχουν ληφθεί υπόψη στη διαδικασία ενοποίησης. Τέλος, δεν είναι σαφές εάν η απουσία δεδομένων για τις τρέχουσες μεταβιβάσεις και τις μεταφορές κεφαλαίων πρέπει να αποδοθεί στην απουσία μεταβιβάσεων ή στην έλλειψη στοιχείων· σε όλες τις περιπτώσεις, η απουσία πληροφοριών για τις μεταβιβάσεις θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει μηδενικές μεταβιβάσεις. α. Οι κρατικές δαπάνες αποτελούνται από τις δαπάνες που πραγματοποιεί σε μετρητά το δημόσιο για τρέχοντα και κεφαλαιουχικά αγαθά και υπηρεσίες, πληρωμές τόκων, τρέχουσες μεταβιβάσεις και μεταφορές κεφαλαίων· δεν περιλαμβάνονται, όμως, οι συναλλαγές που δεν πραγματοποιούνται σε μετρητά. β. Το έλλειμμα /πλεόνασμα είναι ίσο με το εισόδημα σε μετρητά και τις επιχορηγήσεις σε μετρητά μείον τις δαπάνες σε μετρητά. Αυτή η μέτρηση του ελλείμματος / πλεονάσματος διαφέρει από αυτήν που χρησιμοποιείται στις GFS, η οποία ισούται με το εισόδημα σε μετρητά και τις επιχορηγήσεις σε μετρητά, μείον τις δαπάνες σε μετρητά, μείον τον καθαρό δανεισμό. Αυτός ο αποκλεισμός του καθαρού δανεισμού (που συνίσταται, στη μεθοδολογία GFS, σε πράξεις επί χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που πραγματοποιούνται μάλλον για ειδικούς λόγους πολιτικής, παρά για λόγους ρευστότητας) φέρνει τη μέτρηση του ελλείμματος / πλεονάσματος που παρουσιάζεται εδώ πιο κοντά στην έννοια της καθαρής δανειοληψίας / καθαρής δανειοδότησης των εθνικών λογαριασμών. Επίσης, ως αποτέλεσμα αυτού του αποκλεισμού, τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις (που ταξινομούνται ως επιστροφές στη μεθοδολογία GFS) δεν λαμβάνονται υπόψη στον υπολογισμό του ελλείμματος /πλεονάσματος που παρουσιάζεται στους συνημμένους πίνακες (και επομένως δεν μειώνουν το έλλειμμα). euroetat /Jù 'IlfcXlKliAliMoKl'AliA 1990 | 1991 | ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Νομισματικό μεγέθη - Νομισματικό μέγεθος ΜΙ - Οιονεί χρήμα Συνολικά αποθέματα (δεν περιλαμβάνεται ο χρυσός, τέλος της περιόδου) Μέσα βραχυπρόθεσμα επιτόκια - επιτόκιο δανεισμού - επιτόκιο καταθέσεων Επίσημο προεξοφλητικό επιτόκιο (τέλος της περιόδου) Συναλλαγματικές ισοτιμίες δολαρίου ΗΠΑ Μέσος όρος της περιόδου Τέλος της περιόδου Συναλλαγματικές ισοτιμίες ECU Μέσος όρος της περιόδου Τέλος της περιόδου 1994 1993 1992 Δισεκατομμύρια (10*9) δολάρια ΗΙ1Α | | | 1995 | 1996 12. 01 12. 03 15. 04 15. 99 17. 04 22. 04 17. 39 23. 61 Εκατομμύρια (10Α6) δολάρια ΗΠΑ 3789 6145 13843 12297 % το χρόνο 14. 07 7. 03 1 USD -. CZK 13. 12 7. 07 8. 5 12. 8 6. 96 9. 5 12. 54 6. 79 105 29. 153 29. 955 28. 785 28. 049 26. 541 26. 602 27,145 27. 332 1 ECU -. CZK 34. 138 33. 420 34. 240 34. 501 34. 716 34. 961 34. 715 34. 247 Νομισματικά μεγέθη: Χρήμα (ΜΙ): περιλαμβάνει τις καταθέσεις όψεως και το νόμισμα (χρήμα) που βρίσκεται έξω από τις τράπεζες. Οιονεί χρήμα, περιλαμβάνει τις προθεσμιακές καταθέσεις, τις καταθέσεις ταμιευτηρίου και τις καταθέσεις σε ξένο νόμισμα. Η EUROSTAT έχει μετατρέψει τα εθνικά νομίσματα σε δολάρια ΗΠΑ εφαρμόζοντας τις ετήσιες συναλλαγματικές ισοτιμίες τέλους περιόδου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Συνολικά αποθέματα (δεν περιλαμβάνεται ο χρυσός, τέλος της περιόδου): οι στατιστικές για τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα λαμβάνονται από τις μηνιαίες διεθνείς χρηματοοικονομικές στατιστικές (ΔΧΣ) του ΔΝΤ. Τα συνολικά αποθέματα (μη περιλαμβανομένου του χρυσού) ορίζονται ως το σύνολο των ξένων νομισμάτων (συνάλλαγμα) που κατέχουν οι κεντρικές τράπεζες κιη των λοιπών (ακαθάριστων) απαιτήσεων έναντι μη μόνιμων κατοίκων ημεδαπής. Αυτός ο ορισμός αποκλείει τις απαιτήσεις έναντι μόνιμων κατοίκων ημεδαπής που εκφράζονται σε ξένο νόμισμα. Σύμφωνα με τον ορισμό, τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα υπολογίζονται με βάση τις συναλλαγματικές ισοτιμίες και τιμές της αγοράς, που ισχύουν στο τ&ος της υπό εξέταση περιόδου. Τα συνολικά αποθέματα (μη περιλαμβανομένου του χρυσού) που δημοσιεύονται στις ΔΧΣ μπορεί να διαφέρουν από τα στοιχεία που δημοσιεύονται από τις εθνικές αρχές. Μερικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνιση πιθανών διαφορών είναι η αξιολόγηση της αποθεματικής θέσης στο Ταμείο και η διαφορετική αντιμετώπιοη των απαιτήσεων σε μη μετατρέψιμα νομίσματα. Συναλλαγματικές ισοτιμίες δολαρίου ΗΠΑ: συναλλαγματικές ισοτιμίες του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, όπως παρουσιάζονται στην έκδοση: "Statistiques Financières Internationales". Μέσα βραχυπρόθεσμα επιτόκια: τα δεδομένα λαμβάνονται από τις μηνιαίες διεθνείς χρηματοοικονομικές στατιστικές (ΔΧΣ) του ΔΝΤ. Τα μέσα βραχυπρόθεσμα επιτόκια δανεισμού και καταθέσεων αφορούν τους μέσους όρους της περιόδου. Τα επιτόκια δανεισμοί αντιστοιχούν γενικά στα μέσα επιτόκια που χρεώνονται για τα δάνεια που χορηγούνται από τις τράπεζες που υποβάλλουν στοιχεία. Τα επιτόκια καταθέσεων αντιστοιχούν στα μέσα επιτόκια καταθέσεων όψεως και προθεσμιακών καταθέσεων ή στα μέσα επιτόκια προθεσμιακών καταθέσεων. Αυτά τα επιτόκια μπορεί να μην είναι απόλυτα συγκρίσιμα μεταξύ των επιμέρους χωρών, στο βαθμό στον οποίο η αντιπροσωπευτική αξία των τραπεζών αναφοράς και τα συστήματα στάθμιοης ποικίλλουν. eutMtat Ο/ ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ (μεταβολές σε διάστημα 12 μηνών) Ποσοστιαία μεταβολή των ΔΤΚ κατά τον τρέχοντα μήνα σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους (τ /τ-12) Ιαν. 21. 2 110 8. 9 8. 9 1993 1994 1995 1996 Φεβρ. Μάρτ. Απρ. Μάιος Ιούνιος Ιούλιος Αύγ. Σεπτ. Οκτ. Νοέμβρ. Δεκ. 21. 9 21. 8 9. 7 9. 4 8. 6 9. 4 9. 5 8. 9 22. 0 9. 1 10. 1 8. 6 21. 7 9. 3 10. 2 8. 7 21. 8 21. 2 9. 6 10. 0 8. 4 9. 7 9. 6 9. 4 21. 5 10. 2 8. 9 9. 6 20. 9 10. 5 8. 6 8. 8 20. 0 10. 7 8. 1 8. 6 18. 0 10. 6 8. 1 8,6 18. 3 10. 1 7. 8 8. 6 Inflation (% change of CPI) "! I>t. i II ) 25. 0 « Ί '1 20. 0 -r I t "" 15. 0 -1 îo. o -I 5. 0 -I 0. 0 T-T-'-T-T^m···' ^•;i¥f;wp,^ 1 £ fr *. •;•^:•:•:•:);v:. :;;):•:•:•:|:•:v:p:γ:•:•:•:|:•:•:^p:|:^•:•:j•:•:•:•jίΛ^•. •|•. •. •. •1. •. •. •. •Γ•. •. •. |. •:• ••r-v-T-r ••ΤΎ'Ψ Ά. 8* w3 α 2 S Inflation (% change of CPI) = Πληθωρισμός (μεταβολή % του ΔΤΚ) Jan-93 = Ιαν. -93 Mar = Μάρτ. May = Μάιος Jul = Ιούλ. Sep = Σεπτ. Nov = Νοέμβρ. Jan-94 = Ιαν. -94 Jan-95 = Ιαν. -95 Jan-96 = Ιαν. -96 ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ (μεταβολές σε διάστημα 12 μηνών): τα ποσοστά πληθωρισμού (μεταβολές σε διάστημα 12 μηνών) συνίστανται στην ποσοστιαία μεταβολή των ΔΤΚ κατά τον τρέχοντα μήνα σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους. Τα ποσοστά πληθωρισμού βασίζονται στους εθνικούς ΔΤΚ, οι οποίοι δεν είναι απόλυτα συγκρίσιμοι ούτε μεταξύ των επιμέρους υποψήφιων χωρών ούτε με τους Εναρμονισμένους Δείκτες Τιμών Καταναλωτή της ΕΕ (χρησιμοποίηση διαφορετικών μεθόδων, εννοιών και πρακτικών για τον υπολογισμό των ΔΤΚ). 131 ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ Διάρθρωση του ΑΕγχΠ κατά οικονομικές δραστηριότητες (NACE, τρέχουσες τιμές) σε ποσοστό % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος 1993 1994 1995 | 1996 - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγωγής κατά τάξεις NACE - Σύνολο - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος 3. 7 26. 7 6. 6 94. 7 92. 9 92. 3 95. 2 2. 8 26. 3 5. 7 2. 4 26. 6 5. 1 προηγούμενο έτος - 100 102. 1 100. 6 100. 1 97. 2 109. 2 98. 6 108. 2 103. 4 2. 2 26. 6 5 106. 8 105 105. 5 102. 5 Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγωγής κατά τάξεις NACE 1993Q1 1993Q2 1993Q3 1993Q4 1994Q1 1994Q2 1994Q3 1994Q4 αντίστοιχη περίοδος του προηγούμενου έτους - 100 - Σύνολο - Ορυχεία και λατομεία - Μεταποιητικές βιομηχανίες - Παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού α ερίου και 96 92 94 95 93 93 90 97 95 96 91 99 99 98 98 88 101. 6 97. 6 100. 6 96. 3 106. 2 106. 4 102. 9 94. 8 102. 6 101. 3 99. 3 110. 6 ύδατος 1995Q1 199SQ2 1995Q3 1995Q4 1996Q1 1996Q2 1996Q3 1996Q4 αντίστοιχη περίοδος του προηγούμενου έτους = 100 108. 2 97. 1 106. 4 102. 9 107. 4 95. 6 105. 8 104. 3 107. 6 100. 5 106. 7 101. 8 113. 2 101. 0 113. 7 104. 3 109. 7 110. 1 107. 4 109. 8 106. 6 102. 4 105 97. 9 109. 1 114 108. 9 105. 9 102. 6 95. 5 101. 3 96. 9 Διάρθρωση του ΑΕγχΠ κατά οικονομικές δραστηριότητες (NACE, τρέχουσες τιμές): υπολογίζεται σε τιμές συντελεστών παραγωγής. Δείκτες όγκου βιομηχανικής παραγωγής κατά τάξεις NACE: η βιομηχανική παραγωγή καλύπτει τις εξορυκτικές και λατομικές δραστηριότητες, τις μεταποιητικές βιομηχανίες και την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδατος (σύμφωνα με τους τίτλους Γ, Δ και Ε της ονοματολογίας NAŒ). Για το 1993-94 ο δείκτης συνολικής βιομηχανικής παραγωγής βασίζεται σε διεξοδική έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε επιχειρήσεις με 25 ή περισσότερους εργαζομένους - από το 1995 και μετά σε επιχειρήσεις με 100 ή περισσότερους εργαζομένους - καθώς και σε εκτιμήσεις από τριμηνιαίες δειγματοληπτικές έρευνες για επιχειρήσεις που απασχολούν μέχρι 24 (ή 99) εργαζόμενους και για φυσικά πρόσωπα - εμπόρους που δεν έχουν εγγραφεί στο μητρώο επιχειρήσεων. Οι δείκτες για κλάδους, ωστόσο, καλύπτουν μόνο επιχειρήσεις με 25 ή περισσότερους εργαζομένους - μέχρι το τέλος του 1994 - και, από το 1995 και μετά, με 100 ή περισσότερους εργαζομένους. ΥΠΟΔΟΜΗ Σιδηροδρομικό δίκτυο Σιδηροδρομικές μεταφορές - μεταφορές εμπορευμάτων - μεταφορές επιβατών 1991 1992 1993 1994 1995 Σε χλμ. ανά 1000 km2 119. 9 119. 7 119. 8 119 120 σε εκατομμύρια τόνους ή σε χιλιομετρικούς επιβάτες 25579 24401 25459 8548 8481 8023 ανά χιλιάδες πληθυσμού Αριθμός συνδρομητών τηλεφώνου 303| 314| 324| κάτοικοι 342| 360 Αριθμός κατοίκων ανά επιβατικό αντοκί\ιιτο 4. 2| 4. 11 3. 5| 3. 5| 3. 3 euroetat 133 ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 159ύ 7887 ΓΕΩΡΓΙΑ Εδαφική έκταση κατά κατηγορίες χρήσης γης - σύνολο - γεωργική γη -δάση - αροτραίες γαίες - μόνιμα λιβάδια και βοσκότοποι Γεωργική γη κατά νομικό καθεστώς - κρατική επιχείρηση - συνεταιρισμοί -άλλη Î992 7886 4283 2629 3175 872 1533 1554 σε χιλιάδες εκτάρια 1995 7887 4282 2629 3173 873 7887 4281 2630 3158 886 7887 4280 2630 3143 902 σε ποσοστό % της γεωργικής γης 14 49. 6 36. 4 4. 5 41. 9 53. 6 Μερίδιο του ΑΕγχΠ 1992 1993 1994 1995 1996 σε ποσοστό % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος - Γεωργία, θήρα, δασοκομία και αλιεία (NACE Α+Β) 6. 5 5. 8 5. 2 5 Δείκτες όγκον ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής Κύριες καλλιέργειες με βάση την έκταση - δημητριακά έκτων οποίων: σίτος - πατάτες - ζαχαρότευτλα - κτηνοτροφικά τεύτλα Κύριες καλλιέργειες με βάση την παραγωγή (απόδοση) - δημητριακά εκ των οποίων: σίτος - πατάτες - ζαχαρότευτλα - κτηνοτροφικά τεύτλα προηγούμενο έτος » 100 97. 7 94 105 99. 8 σε χιλιάδες εκτάρια 1607 783 105 107 12 1660 812 77 91 12 σε εκατόκιλα / εκτάριο 40. 3 42. 2 228. 2 402. 6 445. 8 40. 8 45. 7 159. 9 356. 0 353. 5 1580 832 78 94 12 41. 8 46. 0 170. 5 394. 9 374. 9 1583. 1 799 85 104 42. 0 46. 7 211. 8 415 377. 3 1589 759 111 125 10 41. 3 45. 0 177. 4 309. 7 339. 0 Πωλήσεις ή προμήθεια ζώων με προορισμό την σφαγή σε χιλιάδες τόνους βάρους ζώντος ζώου 1992 1993 1994 1995 1996 - χοίροι - βοοειδή - πουλερικά 536. 1 402. 8 153. 2 582. 2 390. 3 113. 3 515 313. 3 109. 9 565. 8 322. 9 140 607 310. 4 132. 1 Ένταση εκτροφής ζωικού κεφαλαίου (τέλος της περιόδου) κεφάλια ανά 000 εκτάρια γεωργικής γης - βοοειδή εκ των οποίων: αγελάδες - πρόβατα - χοίροι εκ των οποίων: θηλυκοί χοίροι 523 200 50 474 179 45 465 178 29 κβφάλιαανά 000 εκτάρια αροτραίας γης 1287 93 1220 92 1210 97 445 168 26 1290 Το μερίδιο του ΑΕγχΠ υπολογίζεται σε τιμές συντελεστών παραγωγής. Δείκτες όγκον ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής: οι δείκτες βασίζονται στην αξιολόγηση όλων των μεμονωμένων προϊόντων ακαθάριστης γεωργικής παραγωγής. Οι σταθερές τιμές αναφέρονται στο 1989. Πωλήσεις ή προμήθεια ζώων με προορισμό τη σφαγή: Τα στοιχεία αναφέρονται στις πωλήσεις κύριων γεωργικών προϊόντων. m βΐ Czech Republic 1993 Legend: A/ Country boundary A/ Region boundary COUNTRY NAME REGION NAME ΟΤΎΝΑΜΕ Selected major settlements: (1 000 inhabitants) O • • • 200-250 250- 500 500 - 1 000 >1000 General information about the country: Age groups On years): <15 1. 5- 65 >65 « Uving standard (in 1993): ECU 2 625 (GOPpwreapKa) Area: 78 864 km2 Administrative regions: 8 Population: 10 333 800 8ourew OMdi S W W MI Of*» C^Htt>gi«phy«tKlg«ogr^aWolnfanTMaionnww«g»ni»iit:Qt8CO 78 km euros» Czech Republic 1993 A/ Country boundary A/ Main railway line Ferry connection A/ Motorway A/ National road, Double lane A/ National road A/ Principal road A/ Main navigable waterway Selected major settlements: (1 000 inhabitants) O • • • 200-250 250 - 500 500-1000 >1000 General information about the country: Age groups (in years): CZZ3 <15 •I •i 15- 65 >65 Living standard (in 1993): ECU 2 625 (QDPparoapft·) Area: 78 864 km8 Administrative regions: 8 Population: 10 333 800 Souro·: Czaoh 8tatMo«J Office Cartography and geographic Information management: QI80O oui ISSN 0254-1483 COM(97) 2009 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 11 01 06 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-377-GR-C ISBN 92-78-22894-Χ Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο ιη