title: Verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de tenuitvoerlegging van Verordening (EG) nr. 1467/94 van 20 juni 1994

eurovoc_concepts:
agricultural situation
application of EU law
biotechnology
evaluation of resources
report

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 30. 06 1997 COM(97) 327 def. Verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de tenuitvoerlegging van Verordening (EG) Nr. 1467/94 van 20 juni 1994 Inhoud 1 Inleiding 1. 1 Historische achtergrond 1. 2 Onderhavig verslag 2. Stand van zaken 2. 1 Permanente inventaris 2. 1. 1 Permanente inventaris, versie 1 2. 1. 2 Permanente inventaris, versie 2 2. 2 Projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties 2. 2. 1 Projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties; de eerste oproep tot het indienen van voorstellen 2. 2. 2 De tweede oproep tot het indienen van voorstellen 2. 3 Begeleidende maatregelen 2. 3. 1 Gespecialiseerde technische werkgroepen 2. 3. 2 De organisatie van studiebijeenkomsten, technische lezingen en workshops 2. 3. 3 Regelingen voor opleiding en mobiliteit voor gespecialiseerd personeel 2. 3. 4 Bevordering van de exploitatie van de resultaten 2. 4 Coördinatie op het niveau van de Gemeenschap 2. 4. 1 Internationale onderhandelingen 2. 4. 2 Communautaire programma's inzake onderzoek en technologische ontwikkeling 2. 4. 3 Andere communautaire verordeningen en richtlijnen 2. 5 Financiële situatie 3 Conclusies en aanbevelingen 3. 1 Beheersaspecten 3. 2 Technische en wetenschappelijke aspecten A Wericprogramma A. l Inventaris ' A. l. l Rechtsgrond A. 1. 2 Eerste versie van de inventaris A. l. 3 Tweede versie van de inventaris A. 2 Projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties A. 2. 1 Rechtsgrond A. 2. 2 Raadpleging van het Comité A. 2. 3 Eerste oproep A. 2. 4 Tweede oproep A. 2. 5 Samenvatting A. 2. 6 Nadere informatie over de na de eerste oproep geselecteerde projecten A. 2. 7 Nadere informatie over de vijf projecten die na de tweede oproep werden geselecteerd B Studie inzake de wenselijk geachte ontwikkelingen B. l Conclusies van de studie B. l. l Niveau van de Gemeenschap B. 1. 2 Nationaal niveau B. 1. 3 Projectniveau B. 2 Overzicht en studie van het verloop van de acties in de Lid-Staten 3 3 3 4 4 4 5 6 6 8 8 9 9 11 11 11 13 13 14 14 18 18 19 iii iii iii iii iv iv iv v v vi vi vi viii x x x xi xii xv B 2. 1 Verordening 1467/94 B. 2. 2 Plantaardige genetische hulpbronnen - Internationale context B. 2. 3 hulpbronnen genetische - Internationale Plantaardige partnerschappen B. 2. 4 Plantaardige genetische hulpbronnen - Nationale partnerschappen B. 2. 5 Plantaardige genetische hulpbronnen: in situ instandhouding B. 2. 6. Plantaardige genetische hulpbronnen: Ex situ instandhouding B. 2. 7 Plantaardige genetische hulpbronnen - Karakterisering B. 2. 8 Plantaardige genetische hulpbronnen -Gebruik B. 2. 9 Dierlijke genetische hulpbronnen voor de landbouw - Achtergrond B. 2. 10 Dierlijke genetische hulpbronnen - Internationale context B. 2. 11 Dierlijke genetische hulpbronnen - Internationale ontwikkelingen B. 2. 12 Dierlijke genetische hulpbronnen - Internationale partnerschappen B. 2. 13 Dierlijke genetische hulpbronnen - Nationale partnerschappen B. 2. 14 Dierlijke genetische hulpbronnen - In vivo conservering B. 2. 15 Dierlijke genetische hulpbronnen - In vitro conservering B. 2. 16 Dierlijke genetische hulpbronnen - Karakterisering B. 2. 17 Dierlijke genetische hulpbronnen - Gebruik B. 2. 18 Bijzondere kenmerken van de dierlijke genetische hulpbronnen C Publicaties in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen' Cl Verordening Nr. 1467/94 (PB L 159, blz. 1, van 28. 06. 94) C. 2 Werkprogramma en aanvullende informatie voor diegenen die gecoördineerde acties en projecten voor gezamenlijke rekening voorstellen C. 3 Eerste Oproep tot het indienen van voorstellen C. 4 Tweede Oproep tot het indienen van voorstellen D. Verklaringen van de Europese Unie1 D. l Verklaring van de Europese Gemeenschap op de voorbereidende bijeenkomst van de FAO voor de Europese regio, Nitra D. 2 Verklaring van de Europese Gemeenschap op de tweede buitengewone vergadering van de FAO-Commissie inzake genetische hulpbronnen, Rome D. 3 Verklaring van de Europese Gemeenschap te Leipzig D. 4 Voorlopige lijst van wetteksten van de Europese Unie xv xv xvii xviii xix xix xxi xxi xxii xxii xxiv xxvi xxvi xxvii xxvii xxviii xxix xxix xxxi xxxi xxxi xxxi xxxi xxxii xxxii xxxii xxxii xxxii Kopieën van deze documenten (uitsluitend beschikbaar in het Engels) zijn beschikbaar bij het secretariaat van de afdeling Coördinatie van het onderzoek in de landbouw, Commissie van de Europese Gemeenschappen (DG VI. F. II. 3), Wetstraat 200 (Loi 130 6/233), B-1049 Brussel, fax : (+32) 2 296 30 29, t. a. v. "Genetische hulpbronnen", e-mail : Richard,Hardvvick@dg6. cec. be / INLEIDING 1 1. 1 1. 2 Inleiding Historische achtergrond Verordening (EG) Nr. 1467/94 van de Raad "inzake de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw" werd op 20 juni 1994 aangenomen. Met de verordening wordt beoogd "de in de Lid-Staten uitgevoerde activiteiten inzake de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw, op communautair niveau te coördineren en te stimuleren teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid", en waarbij "de Gemeenschap, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, de activiteiten van de Lid-Staten kan ondersteunen en aanvullen ingeval bedoelde werkzaamheden bij de huidige stand van zaken ontoereikend blijken te zijn". Bij de verordening wordt aan de Commissie en de Lid-Staten opgedragen deze doelstellingen te verwezenlijken en is voorzien in een eerste communautair actieprogramma voor de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw. Dit eerste programma is op 21 november 1994 aangenomen en heeft een looptijd van vijfjaar. Het voor de uitvoering van het programma noodzakelijk geachte bedrag beloopt 20 miljoen ECU. Onderhavig verslag In artikel 11, lid 1 van Verordening (EG) Nr. 1467/94 wordt bepaald dat het programma tijdens het derde jaar van uitvoering (dit is de periode juni 1996 - juni 1997) door de Commissie opnieuw wordt bezien, waarbij deze tevens de stand van zaken bekijkt, met name in financieel opzicht, en dat de Commissie bij het Europees Parlement en bij de Raad een verslag indient over de resultaten van dit onderzoek. Onderhavig verslag is opgesteld uit hoofde van artikel 11, lid 1 van de Verordening. Het belangrijkste deel van het verslag wordt gevormd door Afdeling 2 (bladzijde 5); de voor het beheer van direct belang zijnde conclusies en aanbevelingen staan in Afdeling 3 (bladzijde 15). Conclusies met betrekking tot minder belangrijke operationele aspecten van de verordening, en conclusies ter attentie van de Lid-Staten en hun deskundigen, staan in Afdeling B. 1 ("Wenselijk geachte ontwikkelingen", bladzijde x). Voorts is er een Aanhangsel (Afdeling A, bladzijde iii) dat ondersteunende informatie over administratieve bijzonderheden en over wetenschappelijke en technische details bevat, alsook verschillende referentiedocumenten. In Afdeling A staat ook het in artikel 16 van Verordening (EG) 1467/94 gevraagde materiaal. Artikel 16 schrijft ook voor dat de Commissie op gezette tijden bij het Europees Parlement en de Raad verslag uitbrengt over de acties betreffende de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw. Onderhavig verslag is aldus het eerste van de "op gezette tijden uit te brengen verslagen" als bedoeld in artikel 16 van Verordening (EG) 1467/94 (tot nu toe was er niet voldoende materiaal om een afzonderlijk verslag uit hoofde van artikel 16 uit te brengen). / INLEIDING 2 STAND VAN ZAKEN 2. 1 Inventaris 2. 2. 1 2. 1. 1 Stand van zaken In Verordening 1467/94 is voorgeschreven dat de procedures voor de uitvoering van het actieprogramma omvatten: 1. in de landbouw van de inventaris van de genetische hulpbronnen een permanente Gemeenschap, gecoördineerde acties, projecten voor gezamenlijke rekening op het gebied van de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van die genetische hulpbronnen, begeleidende maatregelen. In onderhavige Afdeling wordt de stand van zaken beschreven met betrekking tot bovengenoemde uit hoofde van Verordening 1467/94 uitgevoerde acties, de coördinatie op communautair niveau, alsmede de financiële situatie. 2. 3. 4. Permanente inventaris De desbetreffende werkzaamheden omvatten voornamelijk het registreren van, enerzijds, stand en aard van de binnen de Gemeenschap verzamelde genetische hulpbronnen in de landbouw en, anderzijds, de lopende activiteiten met betrekking tot de instandhouding, de karakterisering en het gebruik van die genetische hulpbronnen in een permanente inventaris die op gezette tijden wordt bijgewerkt en regelmatig wordt gepubliceerd. De uitgaven in verband met het opmaken en het regelmatig publiceren van de inventaris moeten worden afgeboekt op de voor de uitvoering van het programma uitgetrokken kredieten. De diensten van de Commissie hebben een eerste versie van een permanente inventaris (zie Afdeling 2. 1. 1) uitgebracht welke recentelijk is bijgewerkt als ontwerp voor een tweede versie (Afdeling 2. 1. 2). Verdere administratieve bijzonderheden in verband met de inventaris staan in het Aanhangsel (Afdeling A. 1, bladzijde iii). Permanente inventaris, versie 1 In november 1994 heeft de Commissie de laatste hand gelegd aan een eerste versie van haar inventaris van de plantaardige genetische hulpbronnen in de landbouw in Europa. De gedrukte versie omvat 441 bladzijden. In de inventaris is voor iedere collectie vermeld: benaming en volledig adres van de collectie, de naam van de beheerder of de verantwoordelijke persoon, de aard van de verzameling, plus informatie over de aan de gang zijnde werkzaamheden, alsmede verwijzingen naar de gepubliceerde resultaten. De inventaris omvat informatie over plantaardige genetische hulpbronnen. Hij werd samengesteld op basis van een vragenlijst die in de Lid-Staten heeft gecirculeerd, waaraan nog informatie is toegevoegd die afkomstig is van het International Plant Genetic Resources Institute in Rome, alsook informatie uit een selectie van on-line databases van wetenschappelijke publicaties. Deze eerste versie van de inventaris werd tijdens de eerste vergadering van het Programmacomité (21 november 1994) aan de Lid-Staten uitgereikt (zowel in gedrukte vorm als in de vorm van een elektronisch bestand. Iedere Lid-Staat werd verzocht de gegevens na te kijken en zo nodig te verbeteren. 2 STAND VAN ZAKEN 2. 1 Inventaris 2. 1. 2 Permanente inventaris, versie 2 Sedert de eerste versie van de inventaris werd uitgebracht en aan de vertegenwoordigers van de Lid-Staten ter hand werd gesteld, is er op het "World Wide Web" (WWW) zeer veel technische, economische en financiële informatie verschenen over specifieke maatregelen inzake de instandhouding, de karakterisering, verzameling en gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw. Deze ontwikkelingen maakten een tweede versie van de inventaris mogelijk die dynamischer en in aanleg nuttiger kan zijn dan de eerste versie. De diensten van de Commissie hebben dan ook een voorlopige inventaris opgesteld van op het WWW beschikbare informatiebronnen. Daar is nog aanvullende informatie over Verordening 1467/94 aan toegevoegd. Zo omvat de tweede versie van de inventaris thans de volgende hoofdstukken. 1. Een "bronneninventaris" van de op Internet beschikbare informatie. In iedere paragraaf krijgt de lezer een beknopte beschrijving van de betreffende bron (plantaardige dan wel dierlijke genetische hulpbronnen voor de landbouw), plus een link via Internet naar die bron. Zo kan de geïnteresseerde lezer die meer informatie wenst, direct naar de bron zelf gaan. Tot nu toe zijn er ongeveer 200 van die "links" onderkend. Zo geeft bijvoorbeeld de afdeling van de inventaris over suikerbieten directe toegang tot de "Home pages" van: Een computer in Nederland met informatie over een project voor gezamenlijke rekening inzake genetische hulpbronnen van suikerbieten. De FAO-databasis "World Information and Early Warning System on Plant Genetic Resources" (WIEWS), die informatie bevat over internationale instellingen, hun collecties en hun activiteiten. Enzovoorts. 2. 3. 4. 5. De contactpunten voor Verordening 1467/94 in de Lid-Staten. De teksten van Verordening 1467/94 en het werkprogramma, in alle talen. Informatie over elk uit het programma gefinancierd project. Een voorlopige lijst van wetteksten van de Europese Unie op het gebied van plantaardige genetische hulpbronnen (zie bladzijde xxxii). Het zou mogelijk zijn ook de eerste versie van de in 1994 aan de Lid-Staten uitgereikte inventaris toe te voegen, maar een deel van de in de eerste versie van de inventaris vervatte informatie is thans op het WWW beschikbaar, zodat die eerste versie van de inventaris van de Commissie wellicht overbodig is. De "bronneninventaris" is op 16 oktober 1996 aan het Programmacomité ter hand gesteld met het oog op commentaar en aanvullingen. Hij neemt op diskette circa 565 kbytes in beslag. Het ligt in de bedoeling dat de inventaris, na verbetering van het ontwerp, en indien het probleem kan worden opgelost van het tekort aan personeel bij de Commissie voor de tenuitvoerlegging van Verordening 1467/94, zowel in gedrukte als in elektronische vorm beschikbaar zal worden gesteld. 2. 2 Acties en projecten. 2 STAND VAN 7AKEN 2. 2 Projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties Projecten voor gezamenlijke rekening behelzen nieuwe activiteiten voor de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw, die worden uitgevoerd door een of meer van elkaar onafhankelijke partners in verschillende Lid-Staten. Gecoördineerde acties hebben betrekking op maatregelen van de Gemeenschap tot coördinatie van de reeds door de Lid-Staten uitgevoerde afzonderlijke acties inzake de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw. In het algemeen geldt dat contracten met betrekking tot gecoördineerde acties en projecten voor gezamenlijke rekening alleen mogen worden gesloten op basis van een selectieprocedure in aansluiting op in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakte oproepen tot het indienen van voorstellen. Naar verwachting zal elk project reeds op korte tot middellange termijn, dus binnen 3 of 5 jaar, resultaten opleveren. De resultaten moeten op ruime schaal worden verspreid teneinde het effect van deze maatregel in de gehele Europese Unie zo groot mogelijk te doen zijn. Er zijn twee oproepen tot het indienen van voorstellen geweest, waarvan de eerste werd gepubliceerd op 23 december 1994 en de tweede op 19 april 1996. Hieronder volgt beknopte informatie over elk project. De volledige administratieve en juridische bijzonderheden van de gecoördineerde acties en projecten voor gezamenlijke rekening (rechtsgrond en uitvoeringsbepalingen; raadpleging van het Comité; evaluatie; tijdschema) staan in het Aanhangsel (Afdeling A, bladzijde iii). 2. 2. 1 Projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties; de eerste oproep tot het indienen van voorstellen Als reactie op de eerste oproep zijn 72 voorstellen ingediend, en na evaluatie door onafhankelijke deskundigen van hun technische en wetenschappelijke merites werden door de diensten van de Commissie 9 projecten geselecteerd op basis van de in de verordening gestelde prioriteiten van technische kwaliteit en potentiële bijdrage aan de behoeften van het, gemeenschappelijk landbouwbeleid. De selectie werd voorgelegd aan het Programmacomité en werd gunstig beoordeeld. De geselecteerde projecten zijn: "Genetische hulpbronnen van varkens" ("Europees genenbankproject voor genetische hulpbronnen van varkens"; referentienummer 012). "Genetische hulpbronnen van konijnen" instandhouding, referentienummer 060). "Allium gewassen en wilde soorten" ("Bescherming van toekomstige gewassen van de Europese Gemeenschap: een programma voor de instandhouding, karakterisering, evaluatie en verzameling van y4///Mm-gewassen en wilde soorten"; referentienummer 020). "Secundaire vruchtbomensoorten" ("Instandhouding, evaluatie, gebruik en verzameling van secundaire vruchtbomenscorten"; referentienummer 029). "Aardappelen" ("Genetische hulpbronnen van de aardappel, mede omvattende instandhouding, karakterisering en gebruik van secundaire aardappelrassen voor ecologische productiesystemen in Europa"; referentienummers 034 en 045). ("Inventaris, karakterisering, evaluatie, en gebruik van genetische hulpbronnen van Europese konijnen"; 2 STAND VAN ZAKEN 2. 3 Begeleidende maatregelen (Oryza saliva) die geschikt zijn voor verbouw "Europese rijstsoorten" ("Totstandkoming, beschrijving en dynamisch beheer van de genetische hulpbronnen van rijstsoorten in Europa"; referentienummer 037). "Europese suikerbieten" ("Evaluatie en versterking van Beta verzamelingen met het oog op de extensivering van de landbouwproductie"; referentienummer 042). "Rozen" ("Europees netwerk voor de karakterisering en evaluatie van kiemplasma van het geslacht Rosa"; referentienummer 052). "Prunus" ("Internationaal netwerk van de genetische hulpbronnen van de Prunus"; (referentienummer 061). Voor verdere informatie omtrent de doelstellingen van elk der bovengenoemde projecten raadplege men het Aanhangsel (Afdeling A. 2. 6. , bladzijde vi). De tweede oproep tot het indienen van voorstellen Als reactie op de tweede oproep kwamen er 28 voorstellen binnen naar aanleiding waarvan er, na evaluatie door onafhankelijke deskundigen, door de diensten van de Commissie 5 projecten werden geselecteerd. Zij werden voorgelegd aan het Programmacomité en werden gunstig beoordeeld. De geselecteerde projecten zijn: "Iepen" ("Coördinatie met het oog op instandhouding, karakterisering, verzameling en gebruik van de genetische hulpbronnen van Europese iepen"; referentienummer 078). "Druiven" ("Europees netwerk voor instandhouding en karakterisering van de genetische hulpbronnen van voor wijnbereiding geschikte druiven"; referentienummer 081). "Maïs" ("Implementatie van het Europese netwerk inzake evaluatie, instandhouding en gebruik van de genetische hulpbronnen van Europese maïslandrassen") referentienummer 088). "Olijven" ("Instandhouding, karakterisering, verzameling en gebruik van de genetische hulpbronnen van olijven {Olea europea)"; referentienummer 097). "Inventaris dieren" ("Een permanente inventaris van de genetische hulpbronnen van Europese landbouwhuisdieren en van de activiteiten inzake karakterisering, instandhouding en gebruik van die hulpbronnen"; referentienummer 083). Voor verdere informatie omtrent de doelstellingen van elk der bovengenoemde projecten raadplege men het Aanhangsel (Afdeling A. 2. 7, bladzijde viii). Begeleidende maatregelen Krachtens Verordening 1467/94 (Bijlage 1, II, Algemene bepalingen) kan de Gemeenschap financieel bijdragen aan de begeleidende maatregelen. Die worden gedefinieerd als de "organisatie van interne coördinatie-activiteiten via studiebijeenkomsten, gespecialiseerde technische werkgroepen, activiteiten inzake opleiding en mobiliteit van gespecialiseerd personeel, de bevordering van de exploitatie van de resultaten". lezingen of workshops, technische 2. 2. 2 2. 3 2. 3 Begeleidende maatregelen 2 STAND VAN ZAKEN 2. 3. 1 Gespecialiseerde technische werkgroepen Op 20 april 1994 heeft de Commissie, tijdens de bespreking in het Europees Parlement van de ontwerp verordening inzake de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw, verklaard dat "de Commissie ten minste een maal per jaar vergaderingen zal beleggen over de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw. Vertegenwoordigers van alle ter zake bevoegde organisaties zullen worden uitgenodigd met het oog op een uitwisseling van informatie. Zulks zal gebeuren in het kader van de begeleidende maatregelen van het programma. Indachtig de grote rol die de informele sector speelt bij de instandhouding, de karakterisering, de verzamelingen het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw, zal de Commissie er in het bijzonder voor zorgen dat, afhankelijk van het onderwerp van de vergadering, vertegenwoordigers van in de informele sector werkende personen zullen worden uitgenodigd". De eerste vergadering ter uitvoering van deze verklaring van de Commissie aan het Europees Parlement vond plaats op 14 april 1996. Aan de vertegenwoordigers van de Lid-Staten in het Comité Genetische hulpbronnen was gevraagd een lijst te verschaffen van de niet-gouvernementele organisaties die in hun land actief zijn op het gebied van de genetische hulpbronnen in de landbouw. Op basis van deze informatie werden 44 niet-gouvernementele organisaties uitgenodigd, en 29 vertegenwoordigers hiervan kwamen opdagen. Ook vertegenwoordigers van het Europees Parlement woonden de vergadering bij. Er vond een algemene gedachtenwisseling plaats waarbij vele aspecten van de tenuitvoerlegging van 1467/94 en van de aanvullende wetgeving aan de orde kwamen. De vergadering besloot het volgende aan te bevelen: Informatie over de uitvoeringsbepalingen van 1467/94 moet op zo ruim mogelijke schaal worden verspreid. Een oproep tot het indienen van voorstellen voor opleidingsacties moet in overweging worden genomen. Ook werd geopperd om de uitnodigingenlijst voor een volgende soortgelijke bijeenkomst uit te breiden tot vertegenwoordigers van de officiële sector, en om projecten die gaan over dezelfde soort, tot samenwerking aan te zetten. Volgens plan zou er vóór het einde van 1997 een nieuwe vergadering gehouden moeten worden. 2. 3. 2 De organisatie van studiebijeenkomsten, technische lezingen en workshops Afgezien van voornoemde vergadering van niet-gouvernementele organisaties, werden er tot nu toe geen andere studiebijeenkomsten, technische lezingen of workshops georganiseerd. Dit komt door een gebrek aan personeel. Door administratieve belemmeringen was het dusver niet mogelijk personeelsleden voor het Programma aan te stellen (zie Afdeling 2. 5. 12 voor een bespreking van dit probleem; de onmogelijkheid van het gebruik van "mini-begrotingen" voor het vinden van financiële middelen binnen de Commissie). Indien voor het personeelsprobleem spoedig een oplossing gevonden wordt en er in 1997 kredieten beschikbaar komen, is de Commissie voornemens vanaf 1997 een aantal lezingen te organiseren met vermoedelijk de volgende onderwerpen: Beheer van dierlijke genetische hulpbronnen; een conferentie over "De rol van centra voor bedreigde diersoorten bij de instandhouding, de karakterisering en het gebruik van dierlijke genetische hulpbronnen". 2 STAND VAN ZAKEN 2. 4 Coördinatie Gemeenschap 2. 3. 3 2. 3. 4 Gebruik van plantaardige genetische hulpbronnen: een workshop over "In-situ instandhouding van de genetische diversiteit van planten; menggewassen en bestrijding van plantenziekten". Genetische hulpbronnen van rundvee; een workshop over "Genetische hulpbronnen van rundvee - erosie van zeldzame rassen en uniformisering van veelgebruikte rassen". Normen voor databases voor plantaardige genetische hulpbronnen; een workshop over goede databasispraktijken, voor degenen die beginnen met het aanleggen van een databasis van hun genencollecties. Het op Internet plaatsen van databases; een workshop voor beheerders die reeds een databasis bezitten en die verspreiding aan hun data willen geven door deze via Internet toegankelijk te maken. Regelingen voor opleiding en mobiliteit voor gespecialiseerd personeel Als gevolg van het personeelstekort is er tot heden niets ondernomen voor het realiseren van deze begeleidende maatregel. Indien voor die situatie spoedig een oplossing wordt gevonden en indien in 1997 middelen beschikbaar komen, overweegt de Commissie om in 1997 de mogelijkheden na te gaan voor het organiseren van: • Het ligt in de bedoeling een inleiding te geven in de wetenschappelijke basisbeginselen van en de recente ontwikkelingen in de beheerstechnieken voor collecties van genetische hulpbronnen: zaadconservering, in vitro conservering, in vivo conservering, moleculaire karakteriseringsmethoden, karakterisering van agronomische waarde, problematiek van de steekproefomvang voor het conserveren. Van de deelnemers wordt verwacht dat zij hun studie direct in de praktijk brengen. Een opleiding van drie weken voor specialisten in plantaardige genetische hulpbronnen Bevordering van de exploitatie van de resultaten In artikel 6, lid 2, van Verordening (EG) 1467/94 wordt de Commissie opgedragen "de verspreiding en exploitatie te bevorderen van de resultaten van activiteiten inzake de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw die kunnen bijdragen tot het bereiken van de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid". In de tweede versie van bovengenoemde inventaris (Afdeling 2. 1. 2, bladzijde 6) zal een beschrijving staan van elk uit hoofde van dit programma gesubsidieerd project inzake genetische hulpbronnen, en de informatie zal via Internet worden verspreid. De resultaten van elk project zullen worden opgenomen zodra zij beschikbaar komen. Indien het probleem van het personeelstekort kan worden opgelost, zal die gids zowel in gedrukte als in elektronische vorm beschikbaar worden gesteld, hetgeen de verspreiding en de exploitatie van de resultaten van de verrichte werkzaamheden ten goede zal komen. 2. 4 Coördinatie op het niveau van de Gemeenschap In artikel 1 van Verordening 1467/94 staat dat de Commissie tot taak heeft "de in de Lid-Staten uitgevoerde activiteiten inzake de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw op communautair niveau te coördineren en te stimuleren". 2. 4 Coördinatie Gemeenschap 2 STAND VAN ZAKEN 2. 4. 1 2. 4. 2 Internationale onderhandelingen In de context van de vierde Internationale Technische Conferentie van de FAO inzake plantaardige genetische hulpbronnen (Leipzig, Duitsland, 14-23 juni 1996) werd het standpunt van de Gemeenschap inzake dit onderwerp gecoördineerd. De Commissie heeft een lijst van wetteksten van de Europese Unie op het gebied van plantaardige genetische hulpbronnen uitgebracht (zie Afdeling D. 4, bladzijde xxxiii), en iedere Lid-Staat heeft een uitvoerig overzicht opgesteld van de nationale situatie met betrekking tot plantaardige genetische hulpbronnen en de instandhouding en het gebruik daarvan. Zie voor verdere bijzonderheden het Aanhangsel, Afdeling B. 2. 2, bladzijde xv. Met deskundigen van het Programmacomité en van de Groep Zaden is op 15. 01. 96 en 21. 03. 96 een ontwerp-verklaring van de Europese Unie besproken die op 28. 03. 96 door de Groep Grondstoffen van de Raad (PROBA) is goedgekeurd. Vervolgens is de ontwerp-verklaring (zie Aanhangsel, Afdeling D. 3, bladzijde xxxii) via de gebruikelijke kanalen aan de FAO voorgelegd. Communautaire programma's inzake onderzoek en technologische ontwikkeling In Verordening (EG) 1467/94 is uitdrukkelijk gesteld dat. de hiernavolgende activiteiten uitdrukkelijk niet in aanmerking komen voor financiële steun van de Europese Gemeenschap in het kader van dit programma: theoretische studies, studies om hypothesen te toetsen, studies ter verbetering van instrumenten of technieken, werkzaamheden met onbeproefde technieken of "model"-systemen, alle andere onderzoekswerkzaamheden. De communautaire programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling zijn namelijk georganiseerd in het Kaderprogramma. Enkele van die programma's omvatten onderzoek naar genetische hulpbronnen, met name de programma's BioTech, het Milieu- en Klimaatprogramma en het FAIR-programma. De diensten van de Commissie onderhouden nauwe contacten met die programma's: Het Biotechnologieprogramma ontwikkelt moleculaire werktuigen om de meting van de biologische diversiteit te versnellen en te verdiepen. Een van de lopende projecten is het onderzoek naar moleculaire werktuigen voor hoefdieren (rundvee, schapen en geiten); een tweede programma houdt zich bezig met bosbomen en een derde heeft betrekking op specifieke genetische elementen ("transponeerbare elementen") van belangrijke cultuurgewassen. Het is telkens de bedoeling de biodiversiteit van een bepaalde categorie organismen te meten en te proberen de aard ervan te begrijpen. Zo kunnen dierenrassen zich van elkaar onderscheiden in enkele punten van het chromosoom (loei) of meer in het algemeen over het gehele genoom. Dit wordt momenteel bestudeerd; het is bekend dat afzonderlijke bosbomen zeer verschillend zijn, en de PCR-technieken moeten dienovereenkomstig worden verfijnd; transponeerbare elementen kunnen worden gebruikt als "markeerder" voor het identificeren en het meten van de genetische diversiteit in cultuurgewassen, en in die richting wordt systematisch gewerkt. In het kader van het programma Milieu en Klimaat bestaat er een ad hoc werkgroep Onderzoek en Biodiversiteit. Gestreefd wordt naar een gemeenschappelijke onderzoeksagenda die door de verschillende betrokken spelers als onderzoekers, beslissers, internationale organisaties, NGO's, de particuliere sector, enzovoorts, wordt besproken en overeengekomen. Een eerste indicatieve versie van een document "Research into Biological Diversity", alsmede een vragenlijst kunnen op het World Wide Web worden opgevraagd onder http://www. oden. se/-ewgrb. 11 2 STAND VAN ZAKEN 2. 5 Financiële situatie De programma's AIR en FAIR kennen een aantal projecten inzake de evaluatie van de genetische diversiteit en het gebruik daarvan voor een duurzame landbouw; voorbeelden daarvan zijn de analyse van de genetische diversiteit in rundvee, een "Europees observatorium" voor aardbeienvariëteiten en de plaatsbepaling en exploitatie van de genen die coderen voor de resistentie tegen ziekten en plagen in Brassicas. 2. 4. 3 Andere communautaire verordeningen en richtlijnen Er bestaat een aantal andere communautaire verordeningen en richtlijnen die betrekking hebben op de instandhouding en het duurzame gebruik en de duurzame exploitatie van genetische hulpbronnen in de landbouw. De diensten van de Commissie corresponderen en overleggen veelvuldig met de diensten die verantwoordelijk zijn voor met name: Verordening (EG) 2078/92 - een van de "flankerende maatregelen" van de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid - betreffende landbouwproduktiemethoden die verenigbaar zijn met de eisen inzake milieubescherming, en betreffende natuurbeheer. Deze verordening voorziet onder meer in de toekenning van een jaarlijkse premie voor landbouwers die dieren fokken van rassen die op het punt staan te verdwijnen, alsook in het telen en vermeerderen van nuttige planten die aan de plaatselijke omstandigheden zijn aangepast en door erosie bedreigd worden. Verordening oorsprongsbenamingen van landbouwprodukten en levensmiddelen; en Verordening landbouwprodukten en levensmiddelen. Beide verordeningen beogen de afzet te ondersteunen van hoogwaardige produkten en levensmiddelen met een identificeerbare aard en geografische oorsprong; bijvoorbeeld levensmiddelen die gebaseerd zijn op een plaatselijk ras of een plaatselijke variëteit. Criteria en uitvoeringsbepalingen voor stamboeken, zoals neergelegd in Richtlijn 77/504/EEG van de Raad en Beschikking 84/247/EEG van de Commissie (runderen); Richtlijn 89/361 van de Raad en Beschikking 90/254/EEG van de Commissie (schapen en geiten); Richtlijn 90/427/EEG van de Raad en Beschikking 92/353/EEG van de Commissie (paardachtigen). inzake de bescherming van geografische inzake de specificiteitscertificering voor (EG) 2081/92 (EG) 2082/92 aanduidingen en 2. 5 Financiële situatie De verordening kent een eerste programma van 5 jaar met een noodzakelijk geacht bedrag van 20 miljoen ECU, inclusief personeels- en administratiekosten. Een indicatieve uitsplitsing van de begroting staat in Bijlage II van Verordening 1467/94 en is hieronder weergegeven. In het bijzonder zij opgemerkt dat de uitgaven voor planten en dieren zich - als indicatie - moeten verhouden van 3:1. Permanente inventaris Instandhouding, karakterisering, verzamelingen gebruik van genetische hulpbronnen: Planten Dieren Evaluatie van het programma Totaal 10% 66% 22% 2% 100% 12 2. 5 Financiële situatie 2 STAND VAN ZAKEN Opgemerkt zij dat de definitieve jaarlijkse bedragen worden vastgesteld door de Begrotingsautoriteit. Het indicatieve meerjarenschema van het programma luidt als volgt: 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Vastleggingen, in miljoen ECU Betalingen 00,017 3,5 0 0,051 2,5 1,1 0 1,915 In 1994 was het niet mogelijk een oproep tot het indienen van voorstellen te publiceren omdat het actieprogramma pas in november van dat jaar is goedgekeurd. In 1995 is de eerste oproep tot het indienen van voorstellen uitgegaan en werd er 3,5 miljoen ECU vastgelegd voor de financiering van de geselecteerde projecten. In 1996 zijn uit hoofde van de tweede oproep 5 projecten geselecteerd en werd er 2,5 miljoen ECU vastgelegd voor het einde van 1996. In het voorontwerp van Algemene Begroting 1997 heeft de Commissie een "PM" geplaatst bij begrotingslijn B2-5170 teneinde de aandacht van het Parlement te vestigen op het feit dat de diensten van de Commissie Verordening 1467/94 hebben moeten beheren zonder extra personeel, en dat er voor dat probleem dringend een oplossing gevonden moet worden. Deze situatie is ontstaan doordat Verordening 1467/94 is opgezet in een tijd toen personeelskosten konden worden bekostigd uit Deel B2 van de begroting, zoals bijvoorbeeld de begrotingslijn voor onderzoek B6. Toen Verordening 1467/94 door de Raad en het Parlement werd goedgekeurd, was deze procedure opgeschort. Aldus was het, ondanks de officiële tekst, op het moment dat de verordening voor uitvoering gereed was, niet mogelijk middelen vast te leggen voor uitgaven of voor personeel. Voor de toekomst is het van belang de uitgaven bij te stellen ten gunste van de dierlijke genetische hulpbronnen. Hoewel de verordening een indicatieve uitgavenverhouding (planten: dieren) van 3:1 vastlegt, bedraagt die verhouding voor de na de eerste en de tweede oproep geselecteerde 14 voorstellen in feite 4,3:1. Teneinde de verhouding planten/dieren op te trekken tot het indicatieve cijfer 3:1, moeten de voor elke oproep tot het indienen van voorstellen beschikbare middelen worden verhoogd. Dit komt omdat projecten inzake dierlijke genetische hulpbronnen door hun aard meestal veel duurder zijn dan projecten voor plantaardige genetische hulpbronnen. Geconcludeerd wordt dat, afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen en de toestemming van de Begrotingsautoriteit, het voor de twee resterende jaren (1998 en 1999) per oproep beschikbare bedrag moet worden opgetrokken tot ± 5 miljoen ECU teneinde van de resterende fondsen optimaal gebruik te kunnen maken en de indicatieve verhouding van 3:1 van de middelen voor plantaardige en dierlijke projecten te kunnen benaderen. 13 - 14 3 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 3 Conclusies en aanbevelingen Uit de in Afdeling 2 van dit verslag gegeven analyse vloeien de volgende conclusies en aanbevelingen voort betreffende het beheer van het programma. Tevens worden er een aantal conclusies en aanbevelingen voorgelegd betreffende de wetenschappelijke en technische aspecten die uit beheersoogpunt aandacht verdienen. Zij vloeien voort uit het Overzicht en de studie van het verloop van de acties in de Lid-Staten, en zijn opgenomen in het Aanhangsel (Afdeling B. 2, bladzijde xv). Voor verdere conclusies die uit de studie kunnen worden getrokken, leze men Afdeling B. l (bladzijde x). 3. 1 Beheersaspecten Het Programmacomité heeft benadrukt dat de uitgaven voor dierlijke genetische hulpbronnen moeten worden verhoogd overeenkomstig de verordening waarin een indicatieve uitgavenverhouding van 3:1 is vastgelegd. Om die verhouding te verwezenlijken, moeten de uitgaven voor projecten inzake dierlijke genetische hulpbronnen worden opgevoerd. Omdat projecten inzake dierlijke genetische hulpbronnen in de regel kostbaarder zijn dan die voor plantaardige genetische hulpbronnen, moeten daar in de resterende oproepen meer middelen voor worden uitgetrokken. Wegens de almaar toenemende capaciteit en nuttigheid van Internet en het World Wide Web voor het opslaan en verspreiden van informatie moet een bijzondere inspanning worden verricht om de "Bronneninventaris" van de Commissie te voltooien zodat die op het World Wide Web kan worden gepubliceerd. Er moet een bijzondere inspanning worden geleverd ter zake van de begeleidende maatregelen, waaraan tot nu toe niet actief is gewerkt. In het bijzonder is er behoefte aan: ? - Studiebijeenkomsten, workshops en technische lezingen, in het bijzonder over aspecten van het duurzaam gebruik van genetische hulpbronnen, en ter aanvulling van de onderwerpen die zijn bestreken door de bestaande projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties; Opleiding, in het bijzonder gericht op het ondersteunen van NGO's die in hun dagelijkse werk genetische hulpbronnen beheren. Tevens studiebijeenkomsten, workshops, technische lezingen teneinde de NGO's behulpzaam te zijn bij het coördineren en voorbereiden van inschrijvingen op een oproep tot het indienen van voorstellen. 15 3 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 3. 2 Technische en wetenschappelijke 3. 2 • Technische en wetenschappelijke aspecten In Afdeling B. 2 van het Aanhangsel, bladzijde xv, staat een Overzicht van het verloop van de acties in de Lid-Staten, alsmede een prospectieve studie inzake de wenselijk geachte ontwikkeling in de Lid-Staten op het gebied van de instandhouding, de karakterisering, de verzamelingen het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw. De desbetreffende conclusies van Afdeling B. 2 zijn hieronder vermeld. De verordening: Afdeling B. 2. 1, bladzijde xv: Indien de Raad zou besluiten tot verlenging van het vijfjarenprogramma (voor de periode 1999-2004), is het dienstig de formulering van het actieprogramma te herzien teneinde duidelijk te maken dat de verordening niet alleen betrekking heeft op "Europese" genetische hulpbronnen maar ook op hun wilde verwanten. Planten Afdeling B. 2. 2, bladzijden xv tot xvii: De Lid-Staten zijn het erover eens dat internationale en algemeen uitgevoerde toegangsovereenkomsten van kardinaal belang zijn voor de daadwerkelijke instandhouding en het duurzaam gebruik van de plantaardige genetische hulpbronnen in de landbouw. Indien Europa in de fora waar over internationale toegangsovereenkomsten wordt gesproken, niet sterk vertegenwoordigd is, bestaat er een reëel gevaar dat de in Europa verzamelde genetische hulpbronnen niet alleen voor Europa maar ook voor de wereld hun nut zullen verliezen. Planten Afdeling B. 2. 2, bladzijde xv: Om te bewerkstelligen dat de door het Verdrag inzake biologische diversiteit geschapen nieuwe situatie in de Lid-Staten volledig wordt gecoördineerd, lijkt het nuttig dat de beheerders van collecties in de Lid-Staten bijeenkomen teneinde te bezien hoe optimaal kan worden tegemoetgekomenaan deze nieuwe, internationaal vastgelegde prioriteiten. Planten Afdeling B. 2. 2, bladzijde xv: Wegens het belang van het Mondiale actieplan, en van de in Leipzig door de Lid-Staten aangegane verplichtingen, dient de tenuitvoerlegging van het plan in de Lid-Staten permanent - voor overweging en discussie - op de agenda te staan van het Comité Genetische hulpbronnen in de landbouw. Planten Afdeling B. 2. 3, bladzijde xvii: Met het oog op de werkzaamheden van de Europese deskundigen inzake genetische hulpbronnen in ESCORENA, EUFORGEN, ' enzovoorts, lijkt het raadzaam dat de beheerders van Verordening 1467/94 geregelde contacten onderhouden met hun collega 's van de andere internationale programma 's teneinde een maximale synergie en toegevoegde waarde tot stand te brengen. Een bijzondere inspanning dient te worden geleverd om in het kader van Verordening 1467/94 activiteiten te lanceren teneinde veelbelovende sectoren te bestrijken die in andere internationale fora doorgaans veelte weinig aandacht krijgen, zoals secundaire cultuurgewassen en industriële gewassen. Ook dienen verwaarloosde sectoriële onderwerpen te worden bestreken, zoals het vergemakkelijken van dialogen tussen beheerders en gebruikers van plantencollecties. Planten Afdeling B. 2. 4, bladzijde xviii: Het is noodzakelijk op Europees niveau te coördineren en verbanden te leggen teneinde de Lid-Staten in staat te stellen ervoor te zorgen dat in de nationale programma 's optimaal gebruik wordt gemaakt van de beschikbare financiële en bureaucratische middelen. Planten Afdeling B. 2. 8, bladzijde xxi: Teneinde het duurzaam gebruik van genetische hulpbronnen te bevorderen en marktkansen, kosten en baten te bepalen, moeten de economische en zakelijke aspecten van genetische hulpbronnen worden bestudeerd. • • ESCORENA = European System of Cooperative Research Networks in Agriculture; EUFORGEN = The European Forest Genetic Resources Programme 16 3. 2 Technische en wetenschappelijke 3 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Dieren Afdeling B. 2. 14, bladzijde xxvii: In andere opzichten dan 2078/92 wordt de in vivo conservering van afzonderlijke inheemse rassen in de afzonderlijke Lid-Staten geacht een activiteit van enkel de Lid-Staten te zijn. Dieren Afdeling B. 2. 15, bladzijde xxvii: Het kan dienstig zijn de activiteiten van de FAO en de andere internationale organen op het gebied van dierlijke genetische hulpbronnen in het oog te houden. In elk geval zal, naarmate de werkzaamheden van de FAO-Commissie voortschrijden, een volledige coördinatie op het niveau van de Gemeenschap noodzakelijk zijn. Dieren A fdeling B. 2. 15, bladzijde xxvii: Wegens de huidige moeizame internationale discussies over toegang tot en eigendom van plantaardige genetische hulpbronnen, zou het verstandig zijn dat de Unie eerst een eensgezind standpunt over dierlijke genetische hulpbronnen inneemt. Dieren Afdeling B. 2. 18, bladzijde xxix: Het kan dienstig zijn in het bijzonder de begeleidende maatregelen van Verordening 1467/94 te gebruiken teneinde de NGO's behulpzaam te zijn coördinatie te plegen ter voorbereiding van het indienen van voorstellen voor Verordening 1467/94. Dieren Afdeling B. 2. 18, bladzijde xxix: Bij toekomstige herzieningen mogen de in het werkprogramma van 1467/94 vastgestelde "fasen" niet worden gewijzigd indien zulks ten koste van een goed projectbeheer zou gaan. 17 3 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 3. 2 Technische en wetenschappelijke 18 AANHANGSEL 19 A AANHANGSEL - WERKPROGRAMM. A Werkprogramma Deze aanhangsels bevatten ondersteunende informatie voor Afdeling 2, de tekst van relevante documenten die reeds door de Commissie zijn gepubliceerd en een Overzicht en studie inzake het verloop van de acties in de Lid-Staten (Afdeling B. 2. bladzijde xv). Een samenvatting van de conclusies van het Overzicht staat als referentie in Afdeling B. l, bladzijde x. A. l A. l. l Inventaris Dit Aanhangsel bevat ondersteunende informatie betreffende de inventaris. Rechtsgrond Zoals geformuleerd in artikel 3, lid 2, van Verordening 1467/94, "houdt de Commissie een permanente inventaris bij van de acties, en stimuleert zij door middel van passende maatregelen de informatie uitwisseling tussen de bevoegde instanties van de Lid-Staten. " De permanente inventaris, die op gezette tijden wordt bijgewerkt en regelmatig wordt gepubliceerd, omvat voornamelijk het registreren van, enerzijds, stand en aard van de binnen de Gemeenschap verzamelde genetische hulpbronnen in de landbouw en, anderzijds, de lopende activiteiten met betrekking tot de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van die genetische hulpbronnen. Artikel 3, lid 1, bepaalt dat "de Lid-Staten de Commissie op gezette tijden, minstens een maal per jaar, technische, economische en financiële gegevens verstrekken betreffende de specifieke acties inzake de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw die onder hun gezag worden uitgevoerd of gepland". De inventaris heeft tot doel de programma-activiteiten te ondersteunen en kennis en gebruik van geconserveerd materiaal zoveel mogelijk te stimuleren. De inventaris moet dienen als gids voor collecties van geconserveerd kiemplasma en de met die collecties samenhangende werkzaamheden in de Europese Gemeenschap. Er zijn twee versies uitgebracht, namelijk: A. l. 2 Eerste versie van de inventaris De eerste versie van de inventaris is opgebouwd aan de hand van drie bronnen: Vragenlijst van de Commissie. De diensten van de Commissie hebben in 1992 aan de Lid-Staten een vragenlijst toegezonden inzake genetische instandhouding. IBPGR-inventaris. De databasis is kruiselings gecontroleerd en aangevuld met informatie van het Directoraat Kiemplasmacollecties (International Plant Genetic Resources Institute, Rome). On-line databases. Aanvullende informatie, in het bijzonder betreffende aan de gang zijnde werkzaamheden, werden verkregen door het raadplegen van on-line databases van wetenschappelijke auteurs en publicaties. in A AANHANGSEL - WERKPROGRAMMA Acties en projecten A. l. 3 A. 2 A. 2. 1 De eerste versie van de inventaris werd aan de Lid-Staten (zowel in gedrukte vorm als in de vorm van een elektronisch bestand) uitgereikt tijdens de eerste vergadering van het Programmacomité (21 november 1994). ledere Lid-Staat werd verzocht de gegevens na te kijken en zo nodig te verbeteren. Tweede versie van de inventaris De voorbereiding van de tweede versie van de inventaris wordt besproken op bladzijde 6 (Afdeling 2. 1. 2). Projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties Dit Aanhangsel bevat ondersteunende informatie betreffende de projecten voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde acties. Rechtsgrond Bij Verordening (EG) Nr. 1467/94 is een eerste programma vastgesteld met een noodzakelijk geacht bedrag van 20 miljoen ECU en een looptijd van vijfjaar. Het grootste deel van de begroting is uitgetrokken voor gecoördineerde acties en projecten voor gezamenlijke rekening Gecoördineerde acties betreffen de coördinatie van afzonderlijke acties waaraan in de Lid-Staten reeds wordt gewerkt. Projecten voor gezamenlijke rekening ondersteunen nieuwe acties. Het werkprogramma bepaalt de gedetailleerde doelstellingen, het type uit te voeren acties en de hiervoor vast te stellen financiële bepalingen. De Commissie doet openbare oproepen tot het indienen van voorstellen voor acties in het kader van het programma (artikel 10 van 1467/94). In het werkprogramma is bepaald dat elke gecoördineerde actie en elk project voor gezamenlijke rekening betrekking moet hebben op werkzaamheden die op een bepaald doel worden gericht, met name door deze te concentreren op een specifieke groep planten of dieren (geslacht, soort of ras, al naar gelang van het geval). Bij elk project moet worden gestreefd naar een op Gemeenschapsschaal significant bereik van het onderwerp. Inzake de uitvoering bepaalt de verordening dat voor elk soort project de werkzaamheden in een reeks logisch op elkaar volgende fasen moeten worden uitgevoerd, en wel: Fase 1 Opstellen van het werkplan Fase 2 Karakterisering van collecties Fase 3 Evaluatie (secundaire karakterisering) Fase 4 Sorteren van collecties Fase 5 Rationalisatie van collecties Fase 6 Aanschaf (verzameling) van genetische hulpbronnen) De werkzaamheden in het kader van een latere fase komen alleen in aanmerking voor financiële steun als kan worden aangetoond dat de vorige fasen reeds zijn afgewerkt (al dan niet in het kader van dit programma) en dat de vorige fasen, in dit programma of in vorige, zijn afgewerkt. In het bijzonder moeten de fasen 1-5 zijn afgewerkt voordat fase 6 (verzamelen) een aanvang kan nemen. A. 2 Acties en projecten A AANHANGSEL - WERKPROGRAMMA In Verordening (EG) 1467/94, Bijlage I, Hoofdstuk III, is bepaald dat voorrang wordt gegeven aan gecoördineerde acties en projecten voor gezamenlijke rekening • waaraan wordt bijgedragen door ten minste twee in verschillende Lid-Staten gevestigde, van elkaar onafhankelijke partners, ledere in de Gemeenschap gevestigde natuurlijke of rechtspersoon met de nationaliteit van een Lid-Staat kan aan dit programma deelnemen. Prioriteit wordt gegeven aan projecten met een zo ruim mogelijke deelneming uit de Unie. Deelnemingsaanvragen van partners uit derde landen worden per geval onderzocht en ook de hoogte van de bijdrage van de Gemeenschap wordt in dat geval op ad hoc basis bepaald, waaraan wordt deelgenomen door alle relevante disciplines (bijvoorbeeld fysiologie, taxonomie, pathologie, kwantitatieve genetica en moleculaire biologie). In het bijzonder worden disciplines die het gebruik van verzamelde genetische hulpbronnen kunnen verbeteren, uitgenodigd deel te nemen. waarbij in het bijzonder acties voorrang krijgen die gericht zijn op genetische hulpbronnen met het oog op diversificatie van de productie, verhoging van de productkwaliteit en een verbetering van de milieuzorg. A. 2. 2 Raadpleging van het Comité Bij de verordening is een Comité opgericht "voor de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw, dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Commissie" (artikel 13 van Verordening 1467/94). Op 29. 11. 95 heeft de Commissie, overeenkomstig artikel 9 van Verordening 1467/94, het Comité officieel geraadpleegd over het ontwerp-werkprogramma en de inhoud van de oproepen tot het indienen van voorstellen". A. 2. 3 Eerste oproep De eerste oproep tot het indienen van voorstellen van het programma genetische hulpbronnen werd gepubliceerd op 23 december 1994, en de termijn liep tot 31 mei 1995 (PB C 368, bladzijde 24). Er zijn 72 voorstellen binnengekomen, waarvan 28 betrekking hadden op genetische hulpbronnen van landbouwhuisdieren, en 44 op plantaardige genetische hulpbronnen (land- en tuinbouwgewassen en bosbomen). Circa 400 organisaties uit de gehele EU hebben aan de eerste oproep deelgenomen, waaronder genenbanken en vruchtbomencollecties, wetenschappelijke laboratoria en verenigingen van fokkers, universiteiten en zaadfirma's uit de openbare en de particuliere sector (waaronder niet- gouvernementele organisaties). De leden van het Programmacomité hadden 261 namen van deskundigen verstrekt. Op basis van expertise, van beschikbaarheid en van de ontvangen voorstellen werden 25 onafhankelijke deskundigen verzocht de voorstellen te evalueren (10 deskundigen inzake dierlijke en 15 inzake plantaardige genetische hulpbronnen). Zij hebben in de periode 3-14 juli 1995 in Brussel gewerkt. 23 Projecten werden beoordeeld als technisch "B" (goed) of "A" (zeer goed): het ging om 4 voorstellen inzake dierlijke en 19 inzake plantaardige genetische hulpbronnen. Na raadpleging van de diensten van de Commissie is een voordracht van 10 voorstellen met het oog op subsidiëring door de Gemeenschap opgesteld. A AANHANGSEL - WERKPROGRAMMA A. 2 Acties en projecten A. 2. 4 Tweede oproep De tweede oproep tot het indienen van voorstellen werd gepubliceerd op 19 april 1996, en de termijn liep tot 28 juni 1996 (PB C 114, bladzijde 21). Er kwamen 28 voorstellen binnen, waarvan 14 voorstellen betrekking hadden op genetische hulpbronnen van landbouwhuisdieren en 18 op plantaardige genetische hulpbronnen (land- en tuinbouwgewassen en bosbomen). Op de tweede oproep hebben circa 200 organisaties uit de gehele EU gereageerd. Op basis van expertise, van beschikbaarheid en van de ontvangen voorstellen werden 12 onafhankelijke deskundigen verzocht de voorstellen te evalueren (6 deskundigen inzake dierlijke en 6 deskundigen inzake plantaardige genetische hulpbronnen). Zij hebben in de periode 15-19 juli 1996 in Brussel gewerkt. 11 Projecten werden beoordeeld als technisch "B" (goed) of "A" (zeer goed): het ging om 4 voorstellen inzake dierlijke en 7 inzake plantaardige genetische hulpbronnen. Na raadpleging van de diensten van de Commissie is een voordracht opgesteld van 5 voorstellen (3 op de gewone lijst, 2 op de reservelijst) met het oog op subsidiëring door de Gemeenschap. Het Programmacomité heeft deze voordracht op 16. 10. 96 goedgekeurd. A. 2. 5 Samenvatting Goedgekeurd door het Comité 21. 11. 94 Ie oproep Gepubliceerd in PBEG Sluitingsdatum Uitstel gepubliceerd Datum van het uitstel Ontvangen voorstellen Geselecteerde voorstellen 23. 12. 94 31. 03. 95 29. 03. 95 31. 05. 95 72 10 Door het Comité goedgekeurde geselecteerde voorstellen 29. 11. 95 Vastlegging in ECU 3. 400. 000 2e oproep 06. 02. 96 19. 04. 96 28. 06. 96 28 5 16. 10. 96- 2. 411. 000 A. 2. 6 Nadere informatie over de na de eerste oproep geselecteerde projecten "Genetische hulpbronnen van varkens" (Europees Genenbankproject voor genetische hulpbronnen van varkens"; referentienummer 012). Er bestaan reeds enkele "produits du terroir" welke gebaseerd zijn op autochtone varkensrassen. Doel van dit project is die trend te steunen. Voorts draagt het bij aan de diversificatie van de methoden voor de varkensfokkerij door middel van de ondersteuning van, robuuste, aan de buitenlucht aangepaste rassen. Het robuuste type varken heeft minder medicijnen nodig. Tevens wordt met dit project beoogd het intramusculaire vet te beheersen. Dit is een belangrijke factor voor de vleeskwaliteit (bijvoorbeeld de kruising van Gascon x Meishan geeft in de definitieve kruising betere resultaten dan Landrace). Varkensfokkerij in de buitenlucht zal minder vervuilend zijn dan intensieve fokkerij in stallen. "Genetische hulpbronnen van konijnen" ("Inventaris, karakterisering, evaluatie, instandhouding en gebruik van de genetische hulpbronnen van Europese konijnen"; referentienummer 060). Door dit project zullen meer landbouwers konijnen kunnen fokken en wordt de diversiteit van de beschikbare konijnensoorten bevorderd. Ook zal het project bijdragen aan de productie van angorawol en bont (en vilt). Het zal de mogelijkheid bieden van een ruimere keuze aan konijnenvleesproducten. A. 2 Acties en projecten A AANHANGSEL - WERKPROGRAMMA resistentie Het project beoogt de bescherming van de meest uiteenlopende representatieve rassen van de 100 rassen die, naar wordt aangenomen, in de Gemeenschap bestaan (en waarvoor de Gemeenschap volgens het Biodiversiteitsverdrag verantwoordelijk is). "A///«/«gewassen en wilde soorten" (het beschermen van toekomstige cultuurgewassen van de Europese Gemeenschap: een programma voor de instandhouding, de karakterisering, de evaluatie en de verzameling van A ///«/«gewassen en wilde soorten"; referentienummer 020). Met dit project worden vergeten variëteiten van bieslook, prei en sjalotten aan kwekers aangeboden, en op de lange termijn zal het tevens de kwekers steunen bij het verhogen van kwaliteitskenmerken als een hoog gehalte aan droge stof, wat van belang is voor de sector. Aan kwekers die variëteiten ontwikkelen, zal het materiaal bieden met een natuurlijke tegen ziekten en plagen, waardoor zij geen chemische bestrijdingsmiddelen nodig hebben (bijvoorbeeld minder input, minder intensieve productie). Ook zal het project op de korte termijn resultaten opleveren zoals de verspreiding van virusvrije en dus meer opleverende knoflook. "Secundaire vruchtbomensoorten" ("Instandhouding, evaluatie, exploitatieen verzameling van secundaire vruchtbomensoorten"; referentienummer 029). Het gaat hier om de volgende soorten uit het Middellandse-Zee-bekken: vijg, granaatappel, Japanse dadelpruim, mispel, cactusvijg, kweepeer voor fruitproductie, tamme kastanje, pistachenoot, moerbei, sint-jansbrood, Middellandse-Zeemispel, Japanse mispel, aardbeiboom, gele kornoelje, jujubebes en lijsterbes. Doel van het project is om deze te weinig gebruikte fruitsoorten te promoten. Commerciële eigenschappen als na-oogstkenmerken en de productie van sappen en extracten zullen worden geëvalueerd. De informatie zal worden doorgegeven aan promotiediensten en telersorganisaties. Verder ligt het in de bedoeling doublures binnen de collecties te onderkennen en te verwijderen. Een en ander zal de kwaliteit en de betrouwbaarheid van het voor de verkoop aangeboden materiaal in hoge mate verbeteren. Enkele van deze fruitsoorten zijn buitengewoon geschikt voor marginale gebieden en derhalve voor de bescherming van het milieu. "Aardappelen" ("Genetische hulpbronnen van de aardappel, met inbegrip van de instandhouding, karakterisering en het gebruik van secundaire aardappelvariëteiten voor ecologische productiesystemen in Europa"; referentienummers 034 en 035). Doel van dit project is het diversifiëren van het assortiment aardappelvariëteiten dat voor de consument beschikbaar is. Bepaalde winkels en supermarkten streven thans actief naar een breder assortiment; door dit project wordt bijgedragen aan een grotere kennis en aan het gebruik van secundaire aardappelvariëteiten. Bijzondere nadruk wordt gelegd op het elimineren van virussen uit de voorraden, waardoor de kwaliteit van de pootaardappels wordt verhoogd. Oude variëteiten zullen worden gekarakteriseerd met het oog op smaak, kookkwaliteit en bewaarbaarheid. De resistentie tegen virussen, schurft en meeldauw (Phytopthera) en korenwormen zal worden geëvalueerd. Ook zal de efficiency van het gebruik van kunstmest worden beoordeeld. Dit is een bijzonder belangrijke stap naar een eventuele extensivering van de aardappelproductie. "Europese rijstsoorten" ("Vorming, beschrijving en dynamisch beheer van de genetische hulpbronnen van rijstsoorten (Oryza saliva) die geschikt zijn voor verbouw in Europa"; referentienummer 037). In de Gemeenschap is er circa 350. 000 ha aan rijstvelden, die 1,2 miljoen ton zachte rijst (japonica) produceren. Uiteindelijk zal dit project ten goede komen aan de landbouwers die streven naar een grotere resistentie tegen ziekten en plagen en milieustress (in het bijzonder "pyrale", "pyriculariose", "helinthosporose", brak water, lage temperatuur) en zal het bijdragen tot het ontzien van het milieu doordat minder chemische bespuitingen nodig zijn. A AANHANGSEL - WERKPROGRAMMA A. 2 Acties en projecten "Europese suikerbieten" ("Evaluatie en versterking van de Beta collecties met het oog op extensivering van de landbouwproductie"; referentienummer 042). Ofschoon de biet reeds bij de Assyriërs bekend was, heeft onze suikerbiet een smalle genetische basis (Silezische bietwortel); de moderne suikerbiet is vrij homogeen en vatbaar voor ziekten. Resistentie tegen ziekten zal het uiteindelijk mogelijk maken het gebruik van bestrijdingsmiddelen te verminderen. Ook wordt gestreefd naar droogtebestendigheid, en het project zal uiteindelijk positieve effecten hebben op de kwaliteit van suikerbieten. "Rozen" ("Europees netwerk voor de karakterisering en de evaluatie van kiemplasma van het genus Rosa"; referentienummer 052). Deze gecoördineerde actie brengt een partnerschap bijeen dat werkt aan diversificatie van dit zeer belangrijke bloemgewas, aan kwaliteitsverbetering en aan het zoeken en gebruiken van de bronnen van resistentie tegen ziekten en plagen. "Prunus" ("Internationaal netwerk inzake de genetische hulpbronnen van Prunus"; referentienummer 061). Doel van het project is de karakterisering van de resistentie van amandelen, kersen, pruimen, perziken en nectarines tegen belangrijke ziekten (Pseudomonas, Monilinia), virussen en plagen (bladluizen). De informatie zal aan de telers ter beschikking worden gesteld teneinde de behoefte aan chemische bestrijdingsmiddelen te doen verminderen. Het ligt in de bedoeling materiaal te leveren voor toekomstige teeltprogramma's voor verbetering van de variëteiten; voor resistentie tegen ziekten en ook voor bijvoorbeeld een langer cultuurseizoen. Tevens wordt aandacht besteed aan Prunus als leverancier van edel hardhout en als landschapsboom. A. 2. 7 Nadere informatie over de vijf projecten die na de tweede oproep werden geselecteerd "Iepen" ("Coördinatie met het oog op instandhouding, karakterisering, verzameling en het gebruik van de genetische hulpbronnen van Europese iepen"; referentienummer 078). De iep is een belangrijke boom voor gebruik in hagen en in het landschap en hij levert nuttig timmerhout, maar wordt thans ernstig bedreigd door de "Hollandse iepziekte". Bedoeling van dit project is het coördineren van de bestaande collectie Europese iepen, de karakterisering van de collecties op een gecoördineerde manier, en om de evaluatie van de natuurlijke resistentie tegen ziekten, met name de "Hollandse iepziekte", te organiseren. "Druiven" ("Europees netwerk voor de instandhouding en de karakterisering van de genetische hulpbronnen van voor wijnbereiding geschikte druiven"; referentienummer 081). In dit project zullen alle grote collecties wijndruiven in de Unie worden gecoördineerd, en fasegewijs zal worden gekomen tot een betere coördinatie en gebruik, met name door het onderkennen van zowel doublures als van ondervertegenwoordigd materiaal. "Maïs" ("Uitvoering van het Europese netwerk voor de evaluatie, de instandhouding en het gebruik van de genetische hulpbronnen van Europese maïs-landrassen"; referentienummer 088). De maïsplant werd door de eerste ontdekkingsreizigers uit Amerika naar Europa gebracht. Sedertdien is zij gediversifieerd in een aantal landrassen, waarvan enkele waardevolle agronomische kenmerken hebben (zoals koudebestendigheid). Vele andere landrassen zijn verzameld maar nog niet geëvalueerd. Door dit project zal het Europese erfgoed van dit belangrijke gewas worden gekarakteriseerd en geëvalueerd, en zullen het materiaal en de informatie op ruime schaal beschikbaar worden gesteld. A. 2 Acties en projecten A AANHANGSEL - WERKPROGRAMMA "Olijven" ("Instandhouding, karakterisering, verzameling en gebruik van de genetische hulpbronnen van olijven (Olea europea)"; referentienummer 097). De gekweekte olijf is inheems in het gebied van de Middellandse Zee. De beheerders van de Europese olijvencollecties komen reeds zo nu en dan op informele basis bijeen. Door dit project zullen de collecties op een gecoördineerde en geconsolideerde manier gaan samenwerken, waarbij de nadruk komt te liggen op het karakteriseren van olijfplanten in verband met kwaliteitskenmerken en op natuurlijke resistentie tegen ziekten en plagen. "Inventaris van landbouwhuisdieren" ("Een permanente inventaris van de genetische hulpbronnen van landbouwhuisdieren en van de activiteiten inzake de karakterisering, de instandhouding en het gebruik van die hulpbronnen"; referentienummer 083). De dierlijke genetische hulpbronnen zijn op lokale basis goed gedocumenteerd, met name door stamboekorganisaties, maar op Europese schaal is er tot nu toe opmerkelijk weinig gedaan. De bedoeling van dit project is een eerste stap te vormen naar een verrijkte databasis van de genetische hulpbronnen van de Europese landbouwhuisdieren. De databasis zal met name steun verlenen aan degenen die bedreigde rassen in kaart willen brengen, aan het kwantificeren van het cultuurtechnisch en genetisch belang van een ras; aan het ontwikkelen van de passende beheerstechnieken met het oog op een lange-termijninstandhouding van een specifiek ras; aan het vinden van informatie over de specifieke gebruikskenmerken van een gegeven ras. IX B AANHANGSEL - STUDIE B B. l B. l. l Studie inzake de wenselijk geachte ontwikkelingen Conclusies van de studie In deze Afdeling worden, bij wijze van referentie, de conclusies weergegeven van de prospectieve Studie inzake de wenselijk geachte ontwikkeling in de Lid-Staten op het gebied van de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw. De volledige tekst van de studie staat verderop (Afdeling B. 2, bladzijde xv). De conclusies inzake de "wenselijk geachte ontwikkelingen" de vooral relevant zijn op het niveau van de afzonderlijke genenbanken, staan in Afdeling B. 1. 3, bladzijde xii. Die conclusies die meer relevantie hebben op nationaal niveau, staan in Afdeling B. l. 2, bladzijde xi, en de conclusies betreffende de werking van Verordening (EG) Nr. 1467/94 op het niveau van de Gemeenschap staan in Afdeling B. l. l. Conclusies betreffende het beheer van Verordening 1467/94 zijn weergegeven in Afdeling 3. 2 van het Verslag (bladzijde 16). Niveau van de Gemeenschap • Planten Afdeling B. 2. 2, bladzijde xv: Met betrekking tot het definiëren, rationaliseren en consolideren van de nationale collecties in de Lid-Staten, is het tijd zich af te vragen of de voor het Word Wide Web ontwikkelde informatietechnologie kan worden gebruikt voor het tot stand brengen van een alomvattend systeem van gespreide, voor het publiek toegankelijke i. databases van de plantaardige genetische hulpbronnen in Europa. De belangrijkste vraagstukken bij het realiseren van dit potentieel zijn de ontwikkeling van datanormen en het tot stand brengen van procedures voor kwaliteitscontrole. Planten Afdeling B. 2. 5, bladzijde xix: Er moet meer aan worden gedaan om te bereiken dat de expertise van landbouwmusea en andere in situ bewaarders wordt opgenomen in de projecten van Verordening 1467/94. Planten Afdeling B. 2. 7, bladzijde xxi: Aangezien alle voor de projecten van Verordening 1467/94 gebruikte databases in staat moeten zijn gegevens uit te wisselen, moet in het belang van de Europese solidariteit werk worden gemaakt van datanormen voor databases voor planten en dieren, zulks overeenkomstig de bestaande internationale richtsnoeren. Planten Afdeling B. 2. 7, bladzijde xxi: Er bestaat behoefte aan een groter gebruik van snelle en goedkope evaluatiemethoden waarbij gebruik wordt gemaakt van biochemische en moleculaire technieken voor het karakteriseren van kiemplasma. In sommige gevallen zal het nodig zijn opleidingen in deze moderne technieken te ontwikkelen en aan te bieden. Planten Afdeling B. 2. 8, bladzijde xxi: Teneinde het duurzaam gebruik van genetische ie bevorderen en marktkansen, kosten en baten te bepalen, moeten de hulpbronnen economische en zakelijke aspecten van genetische hulpbronnen worden bestudeerd. Dieren Afdeling B. 2. 11, bladzijde xxiv: Het lijkt nuttig degenen die in de Lid-Staten verantwoordelijk zijn voor het bijhouden van databases inzake dieren, van tijd tot tijd bijeen te brengen. Dieren Afdeling B. 2. 11, bladzijde xxiv: Het zou voor deskundigen met enige ervaring met de databases van de FAO en de EAAP nuttig zijn om bijeen te komen als gemeenschap van databasis-gebruikers uit alle Lid-Staten, om ervaring en aanbevelingen te verzamelen die de waarde van de databases voor de eindgebruiker vergroten. • • • • lil Conclusies B AANHANGSEL - STL f Dl E • • • • • Dieren A fdeling B. 2. 11, bladzijde xxiv: Het zou passend en terecht zijn een raadpleging van Europese deskundigen over het beheer van de dierlijke genetische hulpbronnen uit te schrijven die is gebaseerd op de behoeften van het gemeenschappelijklandbouwbeleid, en waarbij tevens de aanbevelingen van de FAO-deskundigen in aanmerking worden genomen. De resultaten van die raadpleging dienen te-worden overgemaakt aan het Programmacomité Genetische hulpbronnen in de landbouw. Dieren Afdeling B. 2. 12, bladzijde xxvi: In de algemene context van dierlijke genetische hulpbronnen zou het team dat Verordening 1467/94 beheert, regelmatig contact met de andere, zowel officiële als informele, internationale fora moeten onderhouden, Dieren Afdeling B. 2. 12, bladzijde xxvi: Het zou passend zijn te denken aan een bijzondere actie uit hoofde van de "begeleidende maatregelen" van Verordening 1467/94 ter zake van uitwisselingen tussen fokkers van dezelfde of nauw verwante rassen in verschillende landen, met als doel het ontwikkelen van gezamenlijke instandhoudingsprogramma 's. Dieren Afdeling B. 2. 13, bladzijde xxvi: Wij tekenden reeds aan dat het Comité Genetische hulpbronnen het nodig kan achten de werkzaamheden van de internationale organen op het gebied van genetische hulpbronnen in het oog te houden; ook dient het Comité op gezette tijden verslagen te ontvangen van de op nationaal niveau verrichte werkzaamheden inzake genetische hulpbronnen. Dieren Afdeling B. 2. 13, bladzijde xxvi: Het Comité dient na te gaan of het waardevol is internationale uitwisselingen tussen nationale fokverenigingen aan te moedigen. Dieren Afdeling B. 2. 16, bladzijde xxviii: Het kan dienstig zijn te denken aan subsidiëring, uit hoofde van het Kaderprogramma, van onderzoek om anekdotisch verhalen te toetsen over het aanpassingsvermogen (enzovoorts) van specifieke zeldzame rassen. Dieren Afdeling B. 2. 16, bladzijde xxviii: De uit hoofde van Verordening 1467/94 gesubsidieerde inventarissen van de Gemeenschap behoeven niet de data te bevatten die over genetische waarden beschikbaar zijn, maar zij moeten wel verwijzingen bevatten naar de plaats waar die resultaten wel kunnen worden gevonden. Dieren Afdeling B. 2. 16, bladzijde xxviii: Het is niet nodig de resultaten van de werkzaamheden inzake het in kaart brengen van het genoom op te nemen in de uit hoofde van Verordening 1467/94 gesubsidieerde inventarissen van de Gemeenschap, maar het is wel van belang dat die databases verwijzingen bevatten naar de plaatsen waar die resultaten wel kunnen worden gevonden. Dieren Afdeling B. 2. 18, bladzijde xxix: Het kan als volgende stap passend zijn een discussiebijeenkomst te beleggen over de grensoverschrijdende aspecten van het beheer van dierlijke genetische hulpbronnen in de landbouw (aan de Lid-Staten tijdens de laatste vergadering op 16 oktober 1996 gevraagde opmerkingen). B. l. 2 Nationaal niveau • Planten Afdeling B. 2. 2, bladzijde xv: Om te bewerkstelligen dat de door het Verdrag inzake biologische diversiteit geschapen nieuwe situatie in de Lid-Staten volledig wordt gecoördineerd, lijkt het nuttig dat de beheerders van de collecties in de Lid-Staten bijeenkomen teneinde te bezien hoe op de beste wijze kan worden tegemoetgekomen aan deze nieuwe, internationaal vastgelegde prioriteiten. XI B AANHANGSEL - STUDIE B. l Conclusies Planten Afdeling B. 2. 4, bladzijde xviii: Het is noodzakelijk op Europees niveau te coördineren en verbanden te leggen teneinde de Lid-Staten in staat te stellen ervoor te zorgen dat in de nationale programma 's optimaal gebruik wordt gemaakt van de beschikbare financiële en bureaucratische middelen. Dieren Afdeling B. 2. 14, bladzijde xxvii: In andere opzichten dan 2078/92 wordt de in vivo conservering van afzonderlijke inheemse rassen in de afzonderlijke Lid-Staten geacht een activiteit van enkel de Lid-Staten te zijn. Dieren Afdeling B. 2. 14, bladzijde xxvii: Het kan dienstig zijn te overwegen of activiteiten zoals het tot stand brengen van een genenpool voor de meest bedreigde rassen, op Europees niveau kunnen en dienen te worden georganiseerd. Dieren Afdeling B. 2. 15, bladzijde xxvii: In andere opzichten wordt de in vitro conservering van inheemse rassen geacht een activiteit te zijn die in de eerste plaats door de Lid-Staten zelf moet worden ondernomen. • B. l. 3 Projectniveau Planten Afdeling B. 2. 4, bladzijde xviii: De samenwerking tussen de genenbanken en hun potentiële gebruikers moet verder worden verbeterd teneinde te kunnen profiteren van de diverse bijdragen die wetenschappers, landbouwers en consumenten kunnen leveren. Planten Afdeling B. 2. 5, bladzijde xix: Teneinde effectief in te spelen op de belangstelling van het publiek en de markt, moeten oude en nieuwe cultivars worden geëvalueerd om het beweerde aanpassingsvermogen van oude variëteiten te toetsen. Vervolgens kunnen activiteiten nodig zijn voor het exploiteren, en aldus in situ op de boerderij conserveren van landrassen en oude cultivars. Planten Afdeling B. 2. 6, bladzijde xix: Rationalisatie en duplicatie uit veiligheidsoverwegingen hebben hoge prioriteit. (Bovendien zijn zij een essentieel vereiste voor alle desbetreffende projecten uit hoofde van 1467/94). Planten Afdeling B. 2. 6, bladzijde xix: Bij de instandhouding van kweekmateriaalis een meer gecoördineerde aanpak nodig (dit maakt deel uit van de vereisten van elk project uit hoofde van 1467/94). Planten Afdeling B. 2. 6, bladzijde xix: Teneinde te bevestigen dat de kennelijke "lacunes" in de collecties reëel en belangrijk zijn, zijn betere tests inzake herkomst en verwantschap nodig. Het is van belang op te merken dat bij al het verzamelwerk de internationale verplichtingen van het Biodiversiteitsverdrag moeten worden nageleefd. Dit is in het bijzonder van belang wanneer de verzamelde genetische hulpbronnen eventueel hun land van oorsprong verlaten. Planten Afdeling B. 2. 6, bladzijde xix: De ervaring in de Lid-Staten suggereert dat de methoden voor de regeneratie van kiemplasma, welke de genetische integriteit van de acquisities respecteren, nog steeds verbetering behoeven, in het bijzonder bij uitkruisende soorten. Planten Afdeling B. 2. 8, bladzijde xxi: Bij elke samenwerking tussen Lid-Staten moeten de quarantainevoorschriften voor het veilig verkeer van kiemplasma nauwgezet worden nageleefd. Planten Afdeling B. 2. 8, bladzijde xxi: De beheerders van genenbanken moeten worden geholpen bij het verzamelen van data die afkomstig zijn van de gebruikers van hun collecties. • • • • • Xll B. l Conclusies B AANHANGSEL - STUDIE Planten Afdeling B. 2. 8, bladzijde xxi: De door de consumenten gevraagde kenmerken kunnen worden aangetroffen in kiemplasmacollecties; het zoekwerk moet zo snel en efficiënt mogelijk worden gemaakt. Planten Afdeling B. 2. 8, bladzijde xxi: De praktische voors en tegens van de kerncollectie benadering dienen te worden geëvalueerd. Het is wellicht nodig opleidingen op het gebied van deze benadering verder uit te werken. Dieren Afdeling B. 2. 15, bladzijde xxvii: Bij acties inzake "Europese" rassen moet in voorkomend geval rekening worden gehouden met de resultaten van de bepaling van de genetische afstand bij aanverwante werkzaamheden bij verwante rassen in andere landen. Dieren Afdeling B. 2. 16, bladzijde xxviii: Het in kaart brengen van de genetische afstand is een belangrijke activiteit, die bij de primaire karakterisering van elk dierenras moet worden gevolgd. De daaruit resulterende gegevens moeten in de databases beschikbaar worden gesteld. Dieren Afdeling B. 2. 17, bladzijde xxix: Het kan dienstig zijn om het verzamelen, toetsen en verspreiden van anekdotisch informatie over landbouwkundig nuttige kenmerkenvan zeldzame dierenrassen en de formele toetsing van die beweringen aan te moedigen. xin B AANHANGSEL - STUDIE B. l Conclusies xiv B. 2 Volledige tekst B AANHANGSEL - STUDIE B. 2 Overzicht en studie van het verloop van de acties in de Lid-Staten Deze Afdeling bevat een overzicht van het verloop van de acties in de Lid-Staten, alsook een prospectieve studie inzake de wenselijk geachte ontwikkeling in de Lid-Staten op het gebied van de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw, en van de coördinatie van die activiteiten op het niveau van de Gemeenschap in het licht van de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en van de reeds met dit programma bereikte resultaten. De wenselijk geachte ontwikkelingen zijn cursief gedrukt. B. 2. 1 B. l. l Verordening 1467/94 Bijlage 1 van Verordening 1467/94 (Bepalingen inzake de uitvoering van het actieprogramma; Toepassingsgebied - In aanmerking komende activiteiten) luidt:. Dit programma heeft betrekking op de instandhouding, de karakterisering, de evaluatie, de verzameling en het gebruik van de plantaardige en dierlijke genetische hulpbronnen die momenteel op het grondgebied van de Gemeenschap voorkomen en zonder bijzondere maatregelen waarschijnlijk verloren zullen gaan. Bovenstaande zin zou zo kunnen worden geïnterpreteerd dat werk met betrekking tot materiaal dat potentieel nuttig is voor de Europese landbouw maar alleen buiten Europa wordt aangetroffen (bijvoorbeeld de voorouders van de meeste gewassen en landbouwhuisdieren) is uitgesloten. Indien de Raad zou besluiten tot verlenging van het vijfjarenprogramma (voor de periode 1999-2004), is het dienstig de formulering van het actieplan te herzien teneinde duidelijk te maken dat de verordening niet alleen betrekking heeft op "Europese" genetische hulpbronnen maar ook op hun wilde verwanten. Plantaardige genetische hulpbronnen - Internationale context Het verloop van de acties in de Lid-Staten betreffende plantaardige en dierlijke genetische hulpbronnen werd gedurende de besproken periode in hoge mate bepaald door de voorbereidingen voor de Mondiale Technische Conferentie van de FAO over plantaardige genetische hulpbronnen voor levensmiddelen en landbouw (Leipzig, juni 1996; voorbereidende vergadering van de Europese regio in Nitra, Slowakije, september 1995). Voor de bijeenkomst in Nitra had elke Lid-Staat een uitvoerig overzicht opgesteld van de nationale situatie met betrekking tot plantaardige genetische hulpbronnen en de instandhouding en het gebruik daarvan. De Commissie heeft een lijst uitgebracht en verspreid van EU-wetteksten op het gebied van plantaardige genetische hulpbronnen. In de navolgende tekst is sterk geput uit die overzichten en ook uit de door de diensten van de Internationale Raad voor Plantaardige Genetische Hulpbronnen opgestelde samenvatting voor de bijeenkomst in Nitra. Twee internationale vergaderingen aan het einde van de beschouwde periode waren mede bepalend voor het nationale denken. Het ging hier om de derde Conferentie van de partijen bij het Biodiversiteitsverdrag, waarop de biodiversiteit in de landbouw werd besproken (Buenos Aires, november 1996) en de bijeenkomst "L'Europe rurale en l'an 2000; le développement rural intégré, enjeu politique majeur" (Het Europese platteland in 2000; geïntegreerde plattelandsontwikkeling als grote politieke uitdaging, Cork, november 1996), waarin een 10 punten tellend programma van het voor de plattelandsontwikkeling van de Europese Unie werd aangekondigd, met onder meer als punt 4 "Het beleid dient een plattelandsontwikkeling te bevorderen die de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van het Europese platteland in stand houdt (natuurlijke hulpbronnen, biodiversiteit en culturele identiteit)". B AANHANGSEL - STUDIE B. 2 Volledige tekst Maar de algemene achtergrond van al het voorgaande wordt gevormd door de Conferentie van de Verenigde Naties over Milieu en Ontwikkeling (UNCED) die in juni 1992 in Rio de Janeiro plaatsvond. Deze "Top van de aarde" leverde twee juridisch bindende overeenkomsten op: (het Verdrag inzake biologische diversiteit en het Verdrag inzake Klimaatverandering) en nog drie andere documenten (Agenda 21, de Verklaring van Rio over milieu en ontwikkeling, en het Bossenverdrag). De ondertekenende Partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit (waaronder alle Lid-Staten en de Commissie) hebben zich ertoe verbonden hun inheemse genetische hulpbronnen in situ en ex situ in stand te houden, teneinde aan de ontwikkelingsbehoeften in ruime zin tegemoet te komen. Daarvoor is het nodig dat geschikte locaties voor in ^//«-instandhouding worden gezocht, en in het geval van bestaande ex ^////-collecties, dat zij worden geconsolideerd en gerationaliseerd in collecties die representatief zijn voor de aanwezige inheemse diversiteit en mede de andere diversiteit bevatten die voor het land van potentieel belang is. Voor vele collecties, in het bijzonder die van kwekerij-instituten in de Lid-Staten, betekent dit dat zij prioriteiten moeten stellen voor de instandhouding op lange termijn, en moeten denken aan de instandhouding in situ van plantaardige genetische hulpbronnen, zowel in het wild in natuurlijke habitats als door verbouw op de boerderij, in tuinen en in boomgaarden. Dit komt bovenop de traditionele doelstelling van die collecties, namelijk het ondersteunen van kweekdoeleinden. Om te bewerkstelligen dat de door het Verdrag inzake biologische diversiteit geschapen nieuwe situatie in de Lid-Staten volledig wordt gecoördineerd, lijkt het nuttig dat de beheerders van de collecties in de Lid-Staten bijeenkomen teneinde te bezien hoe op de beste wijze kan worden tegemoetgekomen aan deze nieuwe, internationaal vastgelegde prioriteiten. De vierde Internationale Technische Conferentie van de FAO inzake Plantaardige Genetische Hulpbronnen (Leipzig, 14-23 juni 1996) heeft een "Verklaring van Leipzig" opgeleverd met een akkoord over de publicatie van het "Verslag over de stand van de mondiale plantaardige genetische hulpbronnen voor levensmiddelen en landbouw" en de goedkeuring van het "Mondiaal actieplan inzake genetische hulpbronnen voor levensmiddelen en landbouw". Het plan bevat een aantal aanbevelingen voor prioritaire activiteiten, welke in vier secties zijn onderverdeeld: • In situ instandhouding en ontwikkeling • Ex situ instandhouding • Gebruik van plantaardige genetische hulpbronnen • Instellingen en opbouwen van capaciteit Het Plan moet door de afzonderlijke Lid-Staten worden uitgevoerd. Zoals wij verderop zullen zien, zijn de Lid-Staten bij alle bovengenoemde activiteiten actief betrokken. Wegens het belang van het Mondiale actieplan, en van de in Leipzig door de Lid-Staten aangegane verplichtingen, dient de tenuitvoerlegging van het plan in de Lid-Staten permanent - voor overweging en discussie - op de agenda te staan van het Comité Genetische hulpbronnen in de landbouw Een van de eerste stappen om te voldoen aan de internationale verplichtingen uit hoofde van het Biodiversiteitsverdrag en het Mondiaal actieplan, is het proces van het definiëren, rationaliseren en consolideren van de nationale collecties. Dit proces is momenteel in verschillende Lid-Staten gaande. Maar er is nog steeds een tekort aan nationale inventarissen van de genetische diversiteit, zowel die welke in het veld (in situ) als die welke in de nationale collecties (ex situ) aanwezig is. Deze inventarissen zijn nuttig voor effectieve en economische instandhoudingsprogramma's, en maken deel B. 2 Volledige tekst B AANHANGSEL - STUDIE B. 2. 3 uit van de verplichtingen van het Biodiversiteitsverdrag en van Agenda 21. Een gedecentraliseerde of gespreide databasis combineert een universele toegang met een gedecentraliseerd bijhouden, en biedt oplossingen voor de traditionele problemen van gecentraliseerde databases (kosten van verzamelen, risico van dubbel werk). Met betrekking tot het definiëren, rationaliseren en consolideren van de nationale collecties in de Lid-Staten, is het tijd zich af te vragen of de voor het Word Wide Web ontwikkelde informatietechnologie kan worden gebruikt voor het tot stand brengen van een alomvattend systeem van gespreide, voor het publiek toegankelijke databases van de plantaardige genetische hulpbronnen in Europa. De belangrijkste vraagstukken bij het realiseren van dit potentieel zijn de ontwikkeling van datanormen en het tot stand brengen van procedures voor kwaliteitscontrole. Het Biodiversiteitsverdrag heeft het noodzakelijk gemaakt dat de overeenkomst inzake de toegang tot genetische hulpbronnen wordt herzien. Momenteel wordt onderhandeld in de Commissie van de FAO inzake genetische hulpbronnen. De Lid-Staten zijn het erover eens dat internationale en algemeen uitgevoerde toegangsovereenkomsten van kardinaal belang zijn voor de daadwerkelijke instandhouding en het duurzaam gebruik van de plantaardige genetische hulpbronnen in de landbouw. Indien Europa in de fora waar over toegangsovereenkomsten wordt gesproken, niet sterk vertegenwoordigd is, bestaat er een reëel gevaar dat de in Europa verzamelde genetische hulpbronnen niet alleen voor Europa maar ook voor de wereld hun nut zullen verliezen. internationale Plantaardige genetische hulpbronnen - Internationale partnerschappen Vóór de aanneming van Verordening 1467/94 waren vele deskundigen van de Lid-Staten op het gebied van plantaardige genetische hulpbronnen gewend aan samenwerking op bilateraal niveau en ook in internationale fora zoals de Nordic Gene Bank (Noordse genenbank), ESCORENA, EUFOR-GEN, WANA-NET en ECP/GR. Gedurende de jaren 1980 werkte de Commissie samen met het ECP/GR (European Cooperative Programme for Crop Genetic Resources Network) teneinde de regionale samenwerking van deskundigen inzake plantaardige genetische hulpbronnen te vergemakkelijken. Dit leidde tot een aantal gezamenlijke publicaties van de Commissie en het IBPGR over plantendescriptoren. De "IBPGR-networking" bleef gedurende de besproken periode in een aantal samenwerkingsinitiatieven voortduren. In 1994 ging ECP/GR zijn vijfde vijfjarenfase in. Er zijn zeven werkgroepen actief (Allium, Avena, gerst, Brassica, voedergewassen, Prunus, peulvruchten). Over het instellen van nog meer groepen wordt gesproken (met name inzake tarwe en Malus). De ECP/GR-activiteiten komen overeen met de gecoördineerde acties van de Commissie, en er zijn van de zijde van ECP/GR geen middelen voor nieuwe werkzaamheden beschikbaar. Maar de door ECP/GR verrichte werkzaamheden hebben geleid tot succesvolle inzendingen door EG-partnerschappen voor de financiering van instandhoudingsactiviteiten in het kader van Verordening 1467/94 (Allium, Prunus), en ook voor de financiering van onderzoeksactiviteiten in het kader van het FAlR-programma (Brassica, peulvruchten). Het European System of Cooperative Research Networks in Agriculture (ESCORENA) werd in 1974 door de FAO opgericht op aanbeveling van de Europese Commissie inzake Landbouw (1972). Binnen dit programma zijn momenteel 10 gewas-specifieke netwerken en drie ad hoc onderzoeksgroepen werkzaam, die zich in wisselende mate met de problematiek van de genetische hulpbronnen bezig houden. Door een ESCORENA-partnerschap is een project inzake genetische hulpbronnen van olijven uitgebouwd dat vervolgens bij de tweede oproep tot het indienen van voorstellen werd voorgelegd en geselecteerd (zie Afdeling A. 2. 7, bladzijde ix). xvii B AANHANGSEL - STUDIE B. 2 Volledige tekst B. 2. 4 Het European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN) is in 1994 ingesteld op aanbeveling van de ministeriële conferentie inzake de bescherming van de bossen in Europa (Helsinki, 1993). De voornaamste taken van EUFORGEN zijn het coördineren en bevorderen van de in situ en ex situ instandhouding van de genetische hulpbronnen van de bossen in Europa en de uitwisseling van expertise en informatie. Het programma wordt gecoördineerd door IPGRI in nauwe samenwerking met de Afdeling bosbouw van de FAO. Proefnetwerken zijn tot stand gebracht voor de Noorse spar (Picea abies), de kurkeik (Quercus suber), de zwarte populier (Populus nigra) en edele hardhoutsoorten. Met het oog op de werkzaamheden van de Europese deskundigen op het gebied van genetische hulpbronnen in ESCORENA, EUFORGEN, enzovoorts, lijkt het raadzaam dat de beheerders van Verordening 1467/94 geregelde contacten onderhouden met hun collega 's van de andere internationale programma's teneinde een maximale synergie en toegevoegde waarde tot stand te brengen. Een bijzondere inspanning dient te worden geleverd om in het kader van Verordening 1467/94 activiteiten te lanceren op het gebied van veelbelovende sectoren die in andere internationale fora doorgaans worden verwaarloosd, zoals secundaire cultuurgewassen en industriële gewassen. Ook dienen verwaarloosde sectoriële onderwerpen te worden bestreken, zoals het vergemakkelijken van dialogen tussen beheerders en gebruikers van plantencollecties. Plantaardige genetische hulpbronnen - Nationale partnerschappen Op grond van het Biodiversiteitsverdrag moeten landen de nodige wetgeving en beleid invoeren voor de instandhouding, het duurzaam gebruik en de toegankelijkheid op nationaal en internationaal niveau van de plantaardige genetische hulpbronnen. In de verklaring van Leipzig (juni 1992) hebben de Lid-Staten zich ertoe verbonden nationale programma's in te stellen voor plantaardige genetische hulpbronnen in de landbouw. Die programma's moeten alle relevante partners van de verschillende bevoegde ministeries, onderzoeksinstituten, universiteiten, particuliere partners en NGO's omvatten. Het kan nodig zijn een goede wettelijke basis, een passend wettelijk kader en een coördinatie te ontwikkelen voor de nationale programma's, om dubbel werk te voorkomen, optimaal gebruik te maken van de beschikbare middelen en om de deelneming aan de internationale samenwerkingsverbanden te vergemakkelijken. Het is noodzakelijk op Europees niveau te coördineren en verbanden te leggen, teneinde de Lid-Staten in staat te stellen ervoor te zorgen dat in de nationale programma 's optimaal gebruik wordt gemaakt van de beschikbare financiële en bureaucratische middelen. Vele niet-gouvernementele organisaties (NGO's) zijn actief betrokken bij de instandhouding en het duurzaam gebruik van plantaardige genetische hulpbronnen. Er is een steeds sterker wordende tendens om ambtelijke departementen en instellingen met NGO's in nationale programma's samen te brengen. Ook kan de informele sector, waaronder NGO's, verenigingen van landbouwers en verschillende andere typen verenigingen, een belangrijke en veelal complementaire rol spelen bij de instandhouding en het duurzaam gebruik van de genetische hulpbronnen. Verbindingen tussen de officiële en de informele sector moeten worden aangemoedigd. Plantenkwekers, plantenfysiologen, biochemici en de andere gebruikers van kiemplasma spelen een belangrijke rol in het proces van de instandhouding en het gebruik van plantaardige genetische hulpbronnen. De samenwerking tussen de genenbanken en hun potentiële gebruikers moet verder worden verbeterd teneinde te kunnen profiteren van de diverse bijdragen die wetenschappers, landbouwers en consumenten kunnen leveren. xviii B. 2 Volledige tekst B AANHANGSEL - STUDIE B. 2. 5 Plantaardige genetische hulpbronnen: in situ instandhouding In alle Lid-Staten bestaan maatregelen voor het beschermen van specifieke habitats en specifieke soorten. Zulks maakt het mogelijk ecosystemen en soorten in stand te houden. Alle Lid-Staten hebben arealen bossen, andere natuurlijke vegetatie en specifieke habitats, wettelijk beschermd. De meeste Lid-Staten hebben onderzoek verricht naar bedreigde inheemse soorten en deze geïdentificeerd, en hebben "rode lijsten" opgesteld en maatregelen ingevoerd om die soorten en de habitats waar zij voorkomen, te beschermen. Aldus zijn bosbomen naar verhouding goed beschermd. Minder aandacht is besteed aan de in situ instandhouding en de instandhouding op de boerderij van plantaardige genetische hulpbronnen voor levensmiddelen en landbouw (PGRFA). Slechts weinig landen hebben specifiek onderzoek verricht naar de positie van wilde, aan cultuurgewassen verwante soorten2. Een voorspelbare ontwikkeling is dat de staten wellicht beschermde gebieden gaan aanwijzen enkel al om de plantaardige genetische hulpbronnen voor levensmiddelen en landbouw in situ te conserveren. Er moeten geschikte methoden voor de in situ instandhouding, de documentatie en het gebruik van soorten landbouwgewassen worden ontwikkeld om ten volle profijt te kunnen trekken van de tendens in de richting van in situ instandhouding. is de publieke belangstelling voor een "groenere" landbouw met In de beschouwde periode gebruikmaking van meer traditionele, organische en geïntegreerde systemen groeiende. Vaak wordt beweerd dat gewas-landrassen en oude variëteiten beter zijn aangepast aan geringe bemesting en aan een duurzame en milieuvriendelijke agrarische bedrijfsvoering. Teneinde effectief in te spelen op de belangstelling van het publiek en de markt, moeten oude en nieuwe cultivars worden geëvalueerd om het beweerde aanpassingsvermogen van de oude variëteiten te toetsen. Vervolgens kunnen maatregelen nodig zijn voor het exploiteren, en aldus in situ op de boerderij conserveren van landrassen en oude cultivars. Niet-gouvernementele organisaties zijn bijzonder actief bij het bevorderen van de instandhouding en het gebruik van inheemse cultuurgewassen en -variëteiten. In verschillende Lid-Staten nemen agrarische volksmusea een prominente plaats in bij het in stand houden en beschikbaar maken van de landrassen en oude cultivars. Er moet meer aan worden gedaan om te bereiken dat de expertise van landbouwmusea en andere in situ bewaarders wordt opgenomen in de projecten van Verordening 1467/94. B. 2. 6. Plantaardige genetische hulpbronnen: Ex situ instandhouding Ex situ instandhouding is gewoonlijk de beste en veelal de enige methode om te zorgen voor overleving op lange termijn van een specifiek kiemplasma. Ongetwijfeld zijn vele oude variëteiten van de boerderijen aan het verdwijnen. Zo heeft Italië op de conferentie van Nitra gemeld dat op 41 landbouwbedrijven die in de jaren 1970 landrassen van voedergewassen verbouwden, thans nog slechts één deze activiteit uitoefent. Onder de soorten die, naar vermeld, met erosie worden bedreigd, zijn zowel cultuurgewassen (bijvoorbeeld linzen, kekers) als in de natuur voorkomende gewassen (bijvoorbeeld Artemisia granatensis, Satureja spp. , Thymus spp. , Beta maritima, Sideritis spp. , Origanum spp. , Nepeta cataria, Digitalis lanata, Astragalus dasynthus, Calamintha nepeta). De meeste soorten zaadmateriaal die van de landbouwbedrijven zijn verdwenen, zijn in ex situ collecties verzameld. Aan de veiligheid op lange termijn van het bewaarde materiaal moet aandacht worden geschonken. Hieronder volgt een lijst van de in Europa gelegen ex situ basiscollecties van zaadgewassen ten aanzien waarvan met IPGRI (het vroegere IBPGR) overeenkomsten zijn gesloten voor bewaring op lange termijn van gewas-genenpools: 2Zie "A catalogue of the wild relatives of cultivated plants native to Europe", door Vernon H. Heywood en Daniel Zehary, gepubliceerd in Flora Mediterranea, deel 5, bladzijden 375 - 415. B AANHANGSEL-STUDIE B. 2 Volledige tekst België: Nationale Plantentuin van België, Meise; wilde Phaseolus spp. , wilde Vigna spp. Frankrijk: INRA - CIRAD, Corsica; Citrus en aanverwante soorten: Afrika + Middellandse-Zeegebied (veldgenenbank) Frankrijk: CIRAD-CA, Montpellier; Gossypium spp. Duitsland: Institut für Planzenzüchtung und Kulturpflanzenforschung, Gatersleben; Lycopersicon spp. , Lupinus spp. Duitsland: Institut für Pflanzenbau (FAL), Braunschweig, Völkenode; Avena spp. Beta spp. , Brassica carinata, B. campestris, Bjuncea, B. napus, Sinapis spp. , Phaseolus spp. Griekenland: Griekse Genenbank, Thessaloniki: Brassica, Nicotiana, Beta spp. Italië: Instituut voor Kiemplasma (CNR), Bari; Granen Nederland: Centrum voor genetische hulpbronnen CGN), Wageningen, Sla, Allium cepa, A. ampeloprasum, wilde Allium spp. , Capsicum spp. , Brassica oleracea, Solanum melongena Portugal: Portugese Genenbank, Braga, Maïs Spanje: Universidad Politecnica, Madrid; wilde verwanten van kruisbloemige gewassen Spanje: INIA, Madrid; Citrus en wilde soorten Cucumis spp. , Citrullus spp. Zweden: Noordse Genenbank (NGB), Alnarp; Pisum spp. , Hordeum spp. , Avena spp. , Secale spp. , Beta spp. Verenigd Koninkrijk: Royal Botanie Garden (RGB), Kew; Trifoliumspp. , Cenchrus spp. , Digitaria spp. , Lotononis spp. Verenigd Koninkrijk: Horticulture Research International (HRI), Wellesbourne; Peen, Brassica oleracea, B. campestris, B. juncea, B. napus, Raphanus spp. , Allium spp. , Beta spp. In het algemeen valt het niveau van de veiligheidsduplicering van de collecties in Europa moeilijk te beoordelen. Veel van het materiaal, vooral in enkele Oost-Europese collecties, bestaat uit geavanceerde cultivars die voor vele genenbanken gemeenschappelijk zijn. Slechts in weinige programma's zijn tot nu toe echter unieke collecties onderkend en is gezorgd voor hun veiligheidsduplicatie. Dit betekent dat belangrijke acquisities enig gevaar lopen. Rationalisatie en duplicatie uit veiligheidsoverwegingen hebben hoge prioriteit. (Bovendien zijn zij een essentiële vereiste voor alle desbetreffende projecten uit hoofde van 1467/94). Er bestaat enige zorg over het lot van kiemplasmamateriaal dat voor de telers niet meer van direct belang is: geopperd is wordt dat er een risico bestaat dat materiaal zonder direct belang door de bewaarders zou kunnen worden verwaarloosd. Bij de instandhouding van kweekmateriaalis een meer gecoördineerde aanpak nodig; dit maakt deel uit van de vereisten van elk project uit hoofde van 1467/94. Materiaal dat elders reeds zonder meer verkrijgbaar is, behoeft helemaal niet te worden bewaard. Er moeten methoden en overeenkomsten worden ontwikkeld en uitgevoerd voor het onderkennen en voorkomen van dubbele acquisities. Enkele beheerders hebben significante leemtes in hun collecties vastgesteld en te kennen gegeven dat moet worden overgegaan tot verzamelen. Voor een goed beheer B. 2 Volledige tekst B AANHANGSEL - STUDIE is het echter vereist dat, voordat men verder gaat verzamelen, eerst het reeds verzamelde materiaal wordt geïnventariseerd. Teneinde te bevestigen dat de kennelijke "lacunes" in de collecties reëel en belangrijk zijn, zijn betere tests inzake herkomst en verwantschap nodig. Het is van belang op te merken dat bij al het verzamelwerk de internationale verplichtingen van het Biodiversiteitsverdrag moeten worden nageleefd. Dit is in het bijzonder van belang wanneer de verzamelde genetische hulpbronnen eventueel hun land van oorsprong verlaten. Vele Lid-Staten zien de noodzaak in om de omvang van de nationale collecties te beperken, hetzij door zich te concentreren op een "kerncollectie" (core collection), dan wel door de collectie te beperken tot kiemplasma dat uit het land zelf afkomstig is en dat voor dit land een bijzondere waarde heeft. Er is reeds bewaard kiemplasma dat het risico van geringe levensvatbaarheid in zich bergt. Bij Verordening 1467/94 is regeneratie van materiaal als subsidieerbare uitgave mogelijk bij de projecten voor gezamenlijke rekening. De ervaring in de Lid-Staten suggereert dat methoden voor de regeneratie van kiemplasma waarbij de genetische integriteit van de acquisities gerespecteerd wordt, nog steeds verbetering behoeven, in het bijzonder bij de uitkruisende soorten. B. 2. 7 Plantaardige genetische hulpbronnen - Karakterisering De karakterisering en de evaluatie zijn van essentieel belang om de hulpbronnen een meer onmiddellijk nut te verschaffen. Voor deze taken is een bijzonder grote input vereist. Er bestaat behoefte aan een groter gebruik van snelle en goedkope evaluatiemethoden, waarbij gebruik wordt gemaakt van biochemische en moleculaire technieken voor het karakteriseren van kiemplasma. Het is wellicht nodig opleidingen in deze moderne technieken te ontwikkelen en aan te bieden. Potentiële gebruikers van kiemplasmacollecties dienen in staat te zijn de gegevens te vinden die zij zoeken. Momenteel hebben slechts een paar collecties een volledig en gebruiksvriendelijk documentatiesysteem, doch met de ontwikkeling van technologie voor Internet/World Wide Web, komen de noodzakelijke instrumenten beschikbaar. Het lijkt erop dat vrijwel elke collectie kiemplasma er haar eigen systeem voor het bewaren van de resultaten van de karakterisering op na houdt. Sommigen pleiten voor een gecentraliseerde harmonisatie van de documentatiesystemen op zowel nationaal als communautair niveau. Maar, zoals reeds eerder opgemerkt, lijkt het meer kosten-effectief om een gedecentraliseerd en gespreid model te kiezen dat een universele toegang combineert met gedecentraliseerd bijhouden, en daardoor minder dubbel werk veroorzaakt. De voornaamste punten bij het verwezenlijken van dit potentieel zijn de ontwikkeling van datanormen en de totstandbrenging van procedures voor kwaliteitscontrole. Aangezien alle voor de projecten van Verordening 1467/94 gebruikte databases in staat moeten zijn gegevens uit te wisselen, moet in het belang van de Europese solidariteit werk worden gemaakt van datanormen voor databases. B. 2. 8 Plantaardige genetische hulpbronnen - Gebruik Geen enkel land is zelfvoorzienend met PGH en evenmin kan enig land de middelen opbrengen die nodig zijn om al zijn behoeften te bevredigen. Dit betekent dat deskundigen van de Lid-Staten moeten samenwerken op plaatselijk, regionaal en internationaal niveau. Bij elke samenwerking tussen Lid-Staten moeten de quarantainevoorschriften voor het veilig verkeer van kiemplasma nauwgezet worden nageleefd. Het is moeilijk na te gaan in welke mate de bij genenbanken opgeslagen PGH worden gebruikt. Er is een algemeen gebrek aan feedback-documentatie over het uiteindelijk gebruik van het uitgegeven materiaal. De beheerders van genenbanken moeten worden geholpen bij het verzamelen data die afkomstig zijn van de B AANHANGSEL-STUDIE B. 2 Volledige tekst gebruikers van hun collecties. De kosten hiervan zijn subsidiabel uit hoofde van de projecten van Verordening 1467/94. Om gewassen voort te brengen die minder afhankelijk zijn van het gebruik van chemische producten, streven plantenkwekers naar bestendigheid tegen abiotische stress (bijvoorbeeld droogte en koude), resistentie tegen biotische stress (bijvoorbeeld ziekten en plagen), kwaliteitskenmerken en een beter gebruik van input zonder dat dit ten koste van het inkomen gaat. Er is een toenemende vraag naar een ruimere sortering en variatie van tuinbouwgewassen en landbouwproducten, waarbij verscheidenheid in smaak, kleur, voedingswaarde en vroege of late oogsttijd hogelijk door de markt worden gewaardeerd. De door de consumenten gevraagde kenmerken kunnen worden aangetroffen in kiemplasmacollecties; het zoekwerk moet zo snel en efficiënt mogelijk worden gemaakt. De laatste jaren zijn er snelle chemische methoden ontwikkeld om genetische kenmerken te meten, en ook biometrische methoden voor de behandeling van de daaruit voortvloeiende data. De resulterende berekening van de "genetische afstand" tussen acquisities kan worden gebruikt voor het identificeren van een klein subgeheel of "kern" die een groot aandeel van de totale variabiliteit van alle acquisities in zich bergt. Vervolgens is het mogelijk de "kerncollectie " te karakteriseren en te evalueren, in de wetenschap dat het grootste deel van de variabiliteit daarin vervat is. De totstandbrenging van kerncollecties is een van de methoden voor het vereenvoudigen van de toegang tot de bredere diversiteit in collecties. Deze kosten-effectieve benadering van het documenteren van collecties wordt in een aantal centra nagestreefd. De praktische voors en tegens van de kerncollectie-benadering dienen te worden geëvalueerd. Het is wellicht nodig opleidingen in deze benadering verder uit te werken. De belangstelling van het publiek voor weinig gebruikte gewassen lijkt te groeien. Het is echter niet duidelijk hoe groot en stabiel de markt voor deze nieuwe producten van secundaire gewassen nu precies is. Teneinde het duurzaam gebruik van genetische hulpbronnen te bevorderen en marktkansen, kosten en winsten te bepalen, moetende economische en zakelijke aspecten van genetische hulpbronnen worden bestudeerd. B. 2. 9 Dierlijke genetische hulpbronnen voor de landbouw - Achtergrond Uit een aantal recente studies blijkt dat dieren inherent minder verschillen dan planten. Instandhoudingsoperaties voor dieren nemen meer tijd in beslag dan voor planten. De genetische hulpbronnen van huisdieren kregen van de conserveerders doorgaans minder aandacht dan die van landbouwgewassen. Derhalve lopen de beheersaspecten van dierlijke en plantaardige genetische hulpbronnen zeer uiteen; soms valt de opmerking te beluisteren dat dieren verhoudingsgewijs zijn "achtergesteld". B. 2. 10 Dierlijke genetische hulpbronnen - Internationale context Op de Conferentie van de Verenigde Naties over Milieu en Ontwikkeling van juni 1992 in Rio de Janeiro zijn een aantal documenten aangenomen waaronder "Agenda 21". In Hoofdstuk 14 van Agenda 21 met de titel "Bevordering van duurzame landbouw en plattelandsontwikkeling", is vastgesteld dat de dierlijke genetische hulpbronnen bedreigd zijn, en wordt aanbevolen dat de inheemse dierenrassen met hun specifieke aanpassingen en resistentie tegen ziekten, in stand worden gehouden. Verder wordt nog gesteld dat een actieprogramma van 10 jaar nodig is voor de beschrijving van alle levende-haverassen en wordt de oproep gedaan programma's op te stellen voor het conserveren van bedreigde rassen en om xxii B. 2 Volledige tekst B AANHANGSEL-STUDIE maatregelen uit te werken voor de overleving en de ontwikkeling van inheemse dierenrassen. Voorgesteld wordt om de bedreigde soorten te identificeren. Bij Agenda 21 werd de Commissie van de Verenigde Naties voor duurzame ontwikkeling opgericht, maar de Agenda zelf is geen juridisch bindende overeenkomst of rechtstekst. Het staat de regeringen en andere instellingen vrij haar aanbevelingen al dan niet op te volgen. Bepaalde regeringen van Lid-Staten en niet-gouvernementele organisaties streefden bovengenoemde doelstellingen reeds vóór de bijeenkomst van Rio na; andere zijn pas meer recent begonnen met de tenuitvoerlegging van bepaalde maatregelen. Op gecoördineerd niveau was de belangrijkste gebeurtenis de publicatie van de databasis van Hannover, ook bekend als de dierlijke genetische databasis van de EAAP (European Association of Animal Production). Deze databasis sluit aan bij enkele van de bij Agenda 21 neergelegde doelstellingen. In het bijzonder beheert zij de informatie over rundvee, schapen, geiten, varkens en paarden, in de 15 Lid-Staten maar ook in 18 andere Europese staten. Het streven is toezicht te houden op de ontwikkelingen èn de risico's, en om het gebruik en de instandhouding van de genetische diversiteit van landbouwhuisdieren in Europa aan te moedigen. De databasis bevat informatie over in totaal 877 landbouwhuisdierrassen. Dezelfde data zijn verschaft aan de Wereld Databasis dierlijke genetische hulpbronnen, die door de FAO wordt ontwikkeld en bijgehouden. Aldus kan de Europese situatie in een wereldperspectief geplaatst worden. Blijkens de databasis van Hannover bezitten de Lid-Staten 586 rassen landbouwhuisdieren (172 rundveerassen, 229 schapenrassen, 52 geitenrassen, 68 varkensrassen en 65 paardenrassen). De data voor Europa staan in de recente publicatie van de FAO "World Watch List for Domestic Animal Diversity" (FAO, 19953). Zowel de databasis van Hannover als die van de FAO zijn thans op Internet aangesloten, zodat informatie uit de Lid-Staten beschikbaar komt. In de FAO-databasis wordt de informatie verstrekt per land, per soortengroep, per risicostatus en in alfabetische volgorde op naam. Volgens de FAO bezit Europa circa twee derde van de mondiale genetische reserves van de kippen-, eenden- en ganzensoorten, de helft van de rundvee-, paarden- en kalkoénensoorten, en een derde van de geiten-, varkens- en kwartelrassen. In de Lid-Staten zijn de volgende aantallen rassen aangemerkt als kritiek, bedreigd, kritiek-behouden en bedreigd-behouden. rundvee 13 kritiek 15 bedreigd 23 kritiek-behouden 21 bedreigd-behouden geiten paarden/ezels • 7 kritiek l1 bedreigd 0 kritiek-behouden 6 bedreigd-behouden 13 kritiek 23 bedreigd ISBN 92-5-1037 29-9 B AANHANGSEL - STUDIE B. 2 Volledige tekst schapen varkens pluimvee 6 kritiek-behouden 10 bedreigd-behouden 15 kritiek 19 bedreigd 5 kritiek-behouden 19 bedreigd-behouden 5 kritiek 4 bedreigd 7 kritiek-behouden 3 bedreigd-behouden • 47 kritiek 57 bedreigd 0 kritiek-behouden 0 bedreigd-behouden B. 2. 11 Dierlijke genetische hulpbronnen - Internationale ontwikkelingen Al werd de diversiteit van huisdieren door de Conferentie van de Verenigde Naties over Milieu en Ontwikkeling (Rio de Janeiro, juni 1992), door het Biodiversiteitsverdrag en door Agenda 21 erkend als belangrijk onderdeel van de mondiale biodiversiteit, officiële internationale activiteiten voor instandhouding van dierlijke genetische hulpbronnen in de landbouw zijn nog steeds zeer schaars vergeleken bij die voor de plantaardige genetische hulpbronnen. Hiermee willen wij niet de informele activiteiten veronachtzamen van degenen die aan dierlijke genetische hulpbronnen werken en die reeds vele jaren grensoverschrijdend samenwerken. Recentelijk zijn deze contacten geïntensiveerd met de ontwikkeling van bijvoorbeeld de Coöperatieve Internationale Informatiecentra voor genetische informatie over het genoom van varkens, runderen en pluimvee. Op officieel niveau heeft de Commissie in januari 1992 een ad hoc groep deskundigen bijeengeroepen. Hun aanbevelingen zijn in onderhavig document op verschillende plaatsen vermeld. In april 1992 heeft de FAO een internationale raadpleging van deskundigen gehouden over dierlijke genetische hulpbronnen. De FAO-groep heeft op vier terreinen aanbevelingen gedaan: • internationale structuren, het toezicht op dierlijke genetische hulpbronnen en criteria voor de prioritaire aanpak van bedreigde rassen, programma's inzake rasontwikkeling en -instandhouding, biotechnologie. Die aanbevelingen moeten door de FAO in het kader van de Commissie Genetische Hulpbronnen worden uitgevoerd. De Commissie en de Lid-Staten zijn volwaardige leden van deze Commissie. Tot nu toe hebben maar weinig discussies plaatsgehad. Het zou passend en terecht zijn een raadpleging van Europese deskundigen over het beheer van de dierlijke genetische hulpbronnen uit te schrijven die is gebaseerd op de behoeften van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, en waarbij tevens de B. 2 Volledige tekst B AANHANGSEL - STUDIE aanbevelingen van de FAO-deskundigen in aanmerking worden genomen. De resultaten van die raadpleging dienen te worden overgemaakt aan het Programmacomité Genetische hulpbronnen in de landbouw. Wij suggereerden reeds dat het Comité de activiteiten voor de tenuitvoerlegging van het Mondiale Plan van de FAO voor plantaardige genetische hulpbronnen in het oog dient te houden. Het kan evenzeer dienstig zijn de werkzaamheden van de FAO en de andere internationale organisaties op het gebied van dierlijke genetische hulpbronnen in het oog te houden. In elk geval zal, naarmate de werkzaamheden van de FAO-Commissie voortschrijden, een volledige coördinatie op hel niveau van de Gemeenschap noodzakelijk zijn. Uit technisch oogpunt was de belangrijkste gebeurtenis in de verslagperiode de verschijning van de World Watch List for Domestic Animal Diversity. Deze werd door de FAO met steun van het UNEP gepubliceerd. De inhoud van de databasis komt goeddeels voort uit Europees werk; in het bijzonder de "World Dictionary of Lifestock Breeds, Types and Varieties" welke aanvankelijk een intern document van het Commonwealth Agricultural Bureau (VK) was en later door dit bureau werd gepubliceerd, en de "Databasis on Animal Genetic Diversity in Europe" die in Hannover, Duitsland, wordt bijgehouden, subsidie ontvangt van de Deutsche Forschungsgemeinschaft en is georganiseerd onder auspiciën van the European Association on Animal Production (EAAP). De EAAP is een aantal jaren door de Europese Unie gesubsidieerd. Het zou dienstig zijn acties te ondersteunen ter verhoging van de kwaliteit en de hoeveelheid van de in de EAAP-databasis opgeslagen gegevens. Er is een project over dit onderwerp in het kader van de tweede Oproep tot het indienen van voorstellen geselecteerd (zie A. 2. 7. , bladzijde ix). De regeringen van de Lid-Staten en anderen kunnen thans de databases van de FAO en de EAAP via Internet raadplegen. Omdat dierlijke genetische hulpbronnen meestal in vivo zijn geconserveerd, zijn zij veel minder duurzaam dan plantaardige genetische hulpbronnen. Daarom zijn regelmatig toezicht op de rapportage over de databases vereist. Het lijkt nuttig degenen die in de Lid-Staten verantwoordelijk zijn voor het bijhouden van databases inzake dieren, van tijd tot tijd bijeen te brengen. Ook kunnen de Lid-Staten een kopie verkrijgen van de gegevens uit de databasis betreffende de dierlijke genetische hulpbronnen uit hun eigen land. Soms wordt gesteld darde status van bedreigde soort en de zorg voor een specifiek ras in het betrokken land reeds zeer goed bekend zijn, en dat inspanningen voor databases misplaatst zijn. Anderen wijzen er dan weer op dat de databases buitengewoon nuttig zijn voor vier typen beheersondcrzoek: • • wat is het gebruikspotentieel van een specifiek ras? wat is het risico van genetische erosie van een specifiek ras? wat is de urgentie van het conserveren van een specifiek bedreigd ras (wat zijn de specifieke genetische kwalificaties en het cultuurtechnische belang ervan, bestaan er in andere landen soortgelijke rassen. )? welk instandhoudingsbeheer moet hier worden verschaft (verandering van risicofactoren, welk type cryoconservering. )? Het zou voor deskundigen met enige ervaring met de databases van de FAO en de EAAP nuttig zijn om bijeen te komen als gemeenschap van databasis-gebruikers uit alle Lid-Staten, om ervaring en aanbevelingen te verzamelen teneinde de waarde van de databases voor de eindgebruiker te vergroten. xxv B AANHANGSEL - STUDIE B. 2 Volledige tekst B. 2. 12 Dierlijke genetische hulpbronnen - Internationale partnerschappen Zoals eerder opgemerkt, is de European Association on Animal Production (EAAP) een van de zeer weinige internationale fora of programma's waarin de deskundigen Inzake dierlijke genetische hulpbronnen gewend zijn geraakt met elkaar samen te werken. De NGO-sector wordt vertegenwoordigd door organisaties als SAVE (Safeguard for Agricultural Varieties in Europe), en Rare Breeds International. De Donaulanden werken samen in DAGENE (Duitsland en Oostenrijk met de Tsjechië, Slovenië, Slowakije, Kroatië, Hongarije en Roemenië). In de algemene context van dierlijke genetische hulpbronnen zou het team dat Verordening 1467/94 beheert regelmatig contact met de andere, zowel officiële als informele, internationale fora moeten onderhouden. Tussen fokkers van eenzelfde ras bestaat weinig grensoverschrijdende samenwerking (de voorbeeldige samenwerking tussen Oostenrijk en Italië en ook Roemenië, Hongarije en Slowakije, van fokkers van de Lippizaner, vormt een uitzondering). Zulk een samenwerking is een kwestie van lange adem. Het zou passend zijn te denken aan een bijzondere actie uit hoofde van de "begeleidende maatregelen" van Verordening 1467/94 voor uitwisseling tussen fokkers van dezelfde of nauw verwante rassen in verschillende landen, met als doel het ontwikkelen van gezamenlijke instandhoudingsprogramma 's. B. 2. 13 Dierlijke genetische hulpbronnen - Nationale partnerschappen Volgens het Biodiversiteitsverdrag "hebben Staten soevereine rechten met betrekking tot biologische rijkdommen" en "zijn zij verantwoordelijk voor het behoud van hun biologische diversiteit en voor het duurzame gebruik van hun biologische diversiteit". Aldus moeten zowel volgens het Biodiversiteitsverdrag als volgens de subsidiariteitsregels van de Gemeenschap, de instandhouding en het gebruik van dierlijke genetische hulpbronnen in de eerste plaats op plaatselijk en nationaal niveau worden georganiseerd. Wij tekenden reeds aan dat het Comité Genetische hulpbronnen het nodig kan achten de werkzaamheden van de internationale organen op het gebied van dierlijke genetische hulpbronnen in het oog te houden; ook dient het Comité op gezette tijden verslagen te ontvangen van de op nationaal niveau verrichte werkzaamheden inzake genetische hulpbronnen. Al hebben enkele landen (bijvoorbeeld Frankrijk en Spanje) wetten aangenomen waardoor de instandhouding onder nationale regelgeving komt te vallen, en ofschoon enige landen staatssteun verlenen voor het behoud van de genetische hulpbronnen (subsidie voor eigenaars van zeldzame rassen, steun voor cryopreserveringsprogramma's, coördinatie van de werkzaamheden op nationaal niveau) wordt er naar verhouding op nationaal niveau weinig gedaan aan de coördinatie van de instandhouding, het duurzaam gebruik en de toegankelijkheid van dierlijke genetische hulpbronnen voor de landbouw. Anderzijds zijn de nationale activiteiten op het gebied van dierlijke genetische hulpbronnen op met name één terrein wel goed ontwikkeld: dat van de stamboekverenigingen. Deze kunnen worden gezien als op het bedrijfsleven georiënteerde organisaties. Vele van die verenigingen bezitten uniek gedetailleerde informatie over de genealogie van elk dier in het land dat tot hun specifieke ras behoort. Belangrijke rassen steunen meestal op nationale verenigingen, minder prominente rassen worden meestal meer op plaatselijk niveau gesteund. De laatste jaren zijn andere NGO's met interesse voor de instandhouding en het behoud van dierlijke genetische hulpbronnen ontstaan, en (zoals verderop beschreven) wordt veel van het praktische werk inzake in situ instandhouding van de meer zeldzame dierenrassen door NGO's gedaan. Veelal is dit werk van plaatselijk karakter. Het Comité dient na te gaan of het waardevol is internationale uitwisselingen tussen nationale fokverenigingen aan te moedigen. B. 2 Volledige tekst B AANHANGSEL - STUDIE B. 2. 14 Dierlijke genetische hulpbronnen - In vivo conservering Met uitsterving bedreigde rassen, of de genen van een specifiek dier, kunnen als levend dier op hun oorspronkelijke locatie (in situ, in vivo) worden geconserveerd, als levende dieren in dierentuinen of centra voor bedreigde diersoorten (ex situ, in vivo), of als bevroren sperma, oöcyten of embryo's (in vitro). In vivo conservering spoort met culturele en historische belangen, maakt het mogelijk dat combinaties van genen worden bewaard, en de regeneratietijd is de kortst mogelijke. Anderzijds is in vivo conservering duur, het materiaal loopt het risico van achteruitgang door inteelt en mutatie, van genetische drift en mutatie, en van fysieke ongelukken. Sommige, maar niet alle landen maken gebruik van Verordening 2078/92, een van de begeleidende maatregelen van de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, op grond waarvan op basis van een bedrag per dier subsidies kunnen worden uitgekeerd aan eigenaars van zeldzame rassen. (Opgemerkt zij dat de Raad in september 1994 een discussie heeft gehouden over enkele technische aspecten van Verordening 2078/92, namelijk over alternatieve zeldzaamheidscriteria en alternatieve wijzen van uitkering). Aangezien dieren van hetzelfde (of vrijwel hetzelfde) zeldzame ras in meer dan een Lid-Staat kunnen worden aangetroffen, kan het nodig zijn dat Lid-Staten die verwante rassen in stand houden, worden geholpen om hun activiteiten op Europees niveau te coördineren. In het geval bijvoorbeeld waarin het niet mogelijk is alle leden van een groep bedreigde rassen in stand te houden, kunnen hun genen worden bewaard door het tot stand brengen van een genenpool met spontane paarvorming (random mating) (in botanische termen, een polykruising). Het kan dienstig zijn te overwegen of activiteiten zoals het tot stand brengen van een genenpool voor de meest bedreigde rassen, op Europees niveau kunnen en dienen te worden georganiseerd. De werkzaamheden uit hoofde van Verordening 2078/92 worden geacht een belangrijke bijdrage te leveren aan de in vivo conservering. In andere opzichten dan 2078/92 wordt de in vivo conserveringvan afzonderlijke inheemse rassen in de afzonderlijke Lid-Staten geacht een activiteit van enkel de Lid-Staten te zijn. B. 2. 15 Dierlijke genetische hulpbronnen - In vitro conservering In vitro conservering maakt het mogelijk een hoge mate van genetische diversiteit voor onbepaalde tijd te behouden; het vergemakkelijkt gerichte fokprogramma's, behoedt genenpools tegen inteelt (cross breeding) en genetische drift, en het houdt het potentieel voor de toepassing van nieuwe technologieën in stand. Sommigen beklemtonen de noodzaak van het conserveren van oöcyten, of van embryo's of van de instandhouding in situ. Maar algemeen wordt ingezien dat het verzamelen en opslaan van sperma van een aantal mannelijke fokdieren de eenvoudigste, goedkoopste en meest effectieve methode van genetische instandhouding van dierlijke genetische hulpbronnen is. Het vormt een garantie tegen genetische erosie, zowel bij de kleinere als bij de meer talrijke raspopulaties. De laatste cijfers betreffende de in vitro conservering van zeldzame of bedreigde rassen in Europa luiden als volgt (gegevens van de EAAP-databasis): Rundvee - Totaal van 232 in de Lid-Staten opgetekende rassen, voor 65% van de 71 als bedreigd aangemerkte rassen is sperma opgeslagen. Schapen - Totaal van 283 in de Lid-Staten opgetekende rassen, voor 11% van de 51 als bedreigd aangemerkte rassen is sperma opgeslagen. B AANHANGSEL - STUDIE /y. 2 Volledige tekst Varkens - Totaal van 73 in de Lid-Staten opgetekende rassen, voor 23% van de 30 als bedreigd aangemerkte rassen is sperma opgeslagen In vele gevallen is slechts van weinig mannelijke dieren sperma geconserveerd. Voor slechts 5% van alle rassen is sperma bewaard van meer dan 25 mannelijke dieren; vele deskundigen zien 25 als het absolute minimum. Bovendien zij opgemerkt dat in de wereldstatistieken het geografische Europa de eerste plaats bekleedt bij de aantallen rundvee-, geiten-, paarden- en schapenrassen (de EAAP-databasis vermeldt voor de Lid-Staten 76 geiten- en 110 paardenrassen). Een en ander suggereert dat het in Europa dringend noodzakelijk is ervoor te zorgen dat voor elk afzonderlijk bedreigd rundvee-, schapen- en varkensras, van een significant aantal (meer dan 20) niet nauw-verwante mannelijke dieren sperma wordt ingezameld. Het is niet noodzakelijk van elk mannelijk dier of van elk ras sperma te bewaren: om voor instandhouding in aanmerking te komen, moet een ras als genetisch uniek worden aangemerkt. Lid-Staten die gelijksoortige rassen in stand houden, kunnen steun gebruiken om hun acties op Europees niveau te coördineren. In andere opzichten wordt de in vitro conservering van inheemse rassen geacht een activiteit te zijn die in de eerste plaats door de Lid-Staten zelf moet worden ondernomen. Vele op andere continenten aangetroffen dierenrassen zijn Europees van oorsprong. Het rundvee dat de kolonisten meenamen naar Latijns-Amerika, kwam oorspronkelijk uit het Iberisch schiereiland. Bij acties inzake "Europese" rassen moet in voorkomend geval rekening worden gehouden met de resultaten van de bepaling van de genetische afstand bij aanverwante werkzaamheden bij verwante rassen in andere landen. Ex situ instandhouding doet enkele nog niet opgeloste vragen rijzen betreffende de toegangsrechten, betreffende de eigendom van de nakomelingen en betreffende de legitieme rechten op en de eigendom van de in een gegeven genoom vervatte intellectuele eigendom. Gezien de huidige moeizame internationale discussies over toegang tot en eigendom van plantaardige genetische hulpbronnen, zou het verstandig zijn dat de Unie eerst een eensgezind standpunt over dierlijke genetische hulpbronnen bereikt. B. 2. 16 Dierlijke genetische hulpbronnen - Karakterisering In januari 1992 heeft de Commissie een ad hoc groep deskundigen bijeengeroepen. Zij stelden in het bijzonder de noodzaak vast van onderzoek naar de bepaling van de genetische afstand en het in kaart brengen daarvan. Gedurende de verslagperiode zijn de technologieën aanzienlijk effectiever geworden. De lange-termijndoelstelling van instandhouding is te onderzoeken in welke mate twee rassen eventueel een gemeenschappelijk DNA-erfgoed bezitten. De karakterisering van de genetische afstand geeft een meer solide wetenschappelijke basis voor de beslissing welke rassen moeten worden geconserveerd. Het in kaart brengen van de genetische afstand is een belangrijke activiteit, die bij de primaire karakterisering van elk dierenras moet worden gevolgd. De daaruit resulterende gegevens moeten in de databases beschikbaar worden gesteld. Van sommige zeldzame rassen wordt beweerd dat zij als enige aan hun specifieke omgeving zijn aangepast of dat zij een algemene "gehardheid" bezitten. In de databases dient zodanige informatie te zijn opgeslagen, maar het komt erop aan de mate van betrouwbaarheid te vermelden, gaande van het anekdotisch verhaal via de boerenervaring tot gerepliceerde proefnemingen, met inbegrip van experimenten op de boerderij. Ofschoon in het kader van Verordening 1467/94 de karakterisering een belangrijke activiteit is, komt onderzoek voor het testen van een specifieke hypothese niet voor financiering in aanmerking. Het kan dienstig zijn te denken aan subsidiëring, uit hoofde van het Kaderprogramma, van onderzoek om anekdotisch verhalen over het aanpassingsvermogen (enzovoorts) van specifieke zeldzame rassen te toetsen. xxviu B2 Volledige tekst B AANHANGSEL - STUDIE In Richtlijn 77/504/EEG van de Raad van 25 juli 1977 (PB L 206 van 12. 8. 77, bladzijde 8)(laatstelijk gewijzigd bij Beschikking 94/515/EG van de Commissie van 27 juli 1994, PB L 207 van 10. 8. 94 en eerder, bladzijde 30) worden methoden vastgesteld inzake prestatie-onderzoek en de beoordeling van de genetische waarde van de runderen bij raszuivere fokrunderen. De gegevens moeten in iedere Lid staat worden ingezameld en door erkende organisaties of verenigingen worden gepubliceerd. De uit hoofde van Verordening 1467/94 gesubsidieerde inventarissen van de Gemeenschap behoeven niet de data te bevatten die over genetische waarden beschikbaar zijn, maar zij moeten wel verwijzingen bevatten naar de plaats waar die resultaten kunnen worden gevonden. Het in kaart brengen van het genoom kan uiteindelijk leiden tot het isoleren van die DNA-sequenties die coderen voor bepaalde eigenschappen die voor "gehardheid" zorgen, zoals tolerantie voor parasieten. Er vinden al werkzaamheden op dit gebied plaats. Het is niet nodig de resultaten van de werkzaamheden inzake het in kaart brengen van het genoom op te nemen in de uit hoofde van Verordening 1467/94 gesubsidieerde inventarissen, maar het is wel van belang dat die databases verwijzingen bevatten naar de plaatsen waar die resultaten wel kunnen worden gevonden. B. 2. 17 Dierlijke genetische hulpbronnen - Gebruik Alle Lid-Staten hebben reeds, als ondertekenende partijen van het Verdrag inzake de biologische diversiteit (juni 1992) de verplichting aangegaan om nationale strategieën, plannen en programma's te ontwikkelen voor de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biologische diversiteit, met inbegrip van die in de landbouw. Verordening 1467/94 is onderdeel van deze planning in de Europese Unie, en omvat zowel de dierlijke als plantaardige genetische hulpbronnen. Het lijkt nuttig het gebruik van de dierlijke genetische hulpbronnen in te delen volgens opklimmende economische waarde: • Cultuur in de ruimste zin des woords (bijvoorbeeld activiteiten op landbouwbedrijven, in parken en toeristische activiteiten). Milieubehoud (bijvoorbeeld dieren voor het begrazen/in stand houden van brandgangen in bossen) Productkwaliteit (bijvoorbeeld Reggiana-rundvee voor de productie van Parmezaanse kaas) Productdiversiteit (bijvoorbeeld de recente verschijning in supermarkten van het vlees van jachtdieren en exotische dieren, zoals struisvogels en krokodillen) Productie in specifieke omgevingen (bijvoorbeeld North Ronaldsay schapen, die zijn aangepast aan het leven aan de kust en een dieet van zeewier). Secundaire rassen kunnen ofwel worden gebruikt voor hun eigen waarde, dan wel worden ingezet in het kader van een fokschema, waarbij de helft of een kwart van het genoom van het uiteindelijk productieve dier wordt geleverd. Terwijl de eigenaar van een dier een goede kennis heeft van de specifieke kenmerken en het gebruikspotentieel van het ras, wordt die informatie in de standaardliteratuur niet altijd geklasseerd en doorgegeven, liet kan dienstig zijn om het verzamelen, toetsen en verspreiden van anekdotisch informatie over landbouwkundig nuttige kenmerken van zeldzame dierenrassen en de formele toetsing van die beweringen, aan te moedigen. B. 2. 18 Bijzondere kenmerken van de dierlijke genetische hulpbronnen Bij de projecten inzake dieren is er enige kritiek geweest op de fasegewijze opbouw van de werkzaamheden in het kader van 1467/94 via de verplichte gang langs 6 fasen: aangevoerd werd dat dit voor werk in de dierlijke sector xxix B AANHANGSEL - STUDIE B. 2 Volledige tekst niet geschikt was. Toen deze kwestie in het Programmacomité werd besproken, is erop gewezen dat de bedoeling van de Raadsverordening bij het voorschrijven van de fasen was, ervoor te zorgen dat ieder project op een gecoördineerde en samenhangende wijze wordt afgewikkeld. Bij toekomstigeherzieningen mogen de in het werkprogramma van 1467/94 vastgestelde "fasen" niet worden gewijzigd indien zulks ten koste van een goed projectbeheer zou gaan. Ook heeft het Comité gesproken over de opmerking dat het werk van de NGO's in de Lid-Staten voor de instandhouding van de genetische hulpbronnen zeer belangrijk is. Dit staat in contrast met het lage niveau van deelneming van de NGO's in dat programma. Het kan dienstig zijn in het bijzonder de begeleidende maatregelen van Verordening 1467/94 te gebruiken teneinde de NGO 's behulpzaam te zijn bij de coördinatie bij de voorbereiding van het indienen van voorstellen voor Verordening 1467/94. Tevens heeft het Comité gedebatteerd over de behoefte aan en de moeilijkheden bij het grensoverschrijdend beheer van genetische hulpbronnen. Grensoverschrijdende samenwerking is rassen natuurlijk veel gemakkelijker voor bedreigde plantenvariëteiten dan voor bedreigde landbouwhuisdieren. Het instellen en bijhouden van een inventaris van dierenrassen in Europa met alle bijzonderheden met betrekking tot het huidige aantal paringen van mannelijke en vrouwelijke dieren, zou een nuttige eerste stap kunnen zijn (zie A. 2. 7, bladzijde ix): Het kan als volgende stap passend zijn een discussiebijeenkomst te beleggen over grensoverschrijdende aspecten van het beheer van dierlijke genetische hulpbronnen in de landbouw (aan de Lid-Staten tijdens de laatste vergadering op 16 oktober 1996 gevraagde opmerkingen). C AANHANGSEL- PUBLICATIES C Publicaties in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen Verordening Nr. 1467/94 (PB L 159, blz. 1, van 28. 06. 94) Cl De tekst van deze verordening is opgenomen in bijlage C l. C. 2 Werkprogramma en aanvullende informatie voor diegenen die gecoördineerde acties en projecten voor gezamenlijke rekening voorstellen De tekst van het informatiepakket is opgenomen in bijlage C. 2. C. 3 De tekst van het Publicatieblad is opgenomen in bijlage C. 3. Eerste Oproep tot het indienen van voorstellen (PB C 368, blz. 24 van 23. 12. 94) C. 4 De tekst van het Publicatieblad is opgenomen in bijlage C. 4. Tweede Oproep tot het indienen van voorstellen (PB C 114, blz. 21 van 19. 04. 96) xxxi D AANHANGSEL - VERKLARINGEN EUROPESE UNIE D. Verklaringen van de Europese Unie D. l Verklaring van de Europese Gemeenschap op de voorbereidende bijeenkomst van de FAO voor de Europese regio, Nitra, Slowakije (september 1995) Deze tekst is opgenomen in bijlage D. l. D. 2 Verklaring van de Europese Gemeenschap op de tweede buitengewone vergadering van de FAO-Commissie inzake genetische hulpbronnen, Rome (maart 1996) Deze tekst is opgenomen in bijlage D. 2. D. 3 Deze tekst is opgenomen in bijlage D. 3. Verklaring van de Europese Gemeenschap te Leipzig (juni 1996) D. 4 Voorlopige lijst van wetteksten van de Europese Unie op het gebied van plantaardige genetische hulpbronnen Deze tekst is opgenomen in bijlage D. 4. xxxu ISSN 0254-1513 COM(97) 327 def. DOCUMENTEN NL 03 15 Catalogusnummer : CB-CO-97-318-NL-C ISBN 92-78-21754-9 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg