title: Mededeling van de Commissie betreffende een programma voor optreden van de Gemeenschap inzake de voorkoming van letsel binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid

eurovoc_concepts:
EU programme
disease prevention
exchange of information
health policy
public health

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 14. 05. 1997 COM(97) 178 def. 97/0132 (COD) MEDEDELING VAN DE COMMISSIE betreffende een programma voor optreden van de Gemeenschap inzake de voorkoming van letsel binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD houdende vaststelling van een programma voor optreden van de Gemeenschap van 1999 tot 2003 inzake de voorkoming van letsel binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid (door de Commissie ingediend) MEDEDELING VAN DE COMMISSIE betreffende een programma voor optreden van de Gemeenschap inzake de voorkoming van letsel binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid Inhoudsopgave Inleiding Voorkoming van ongevallen en letsel 4 5 Overzicht van de in de Lid-Staten en door internationale organisaties genomen 8 maatregelen Overzicht van de huidige activiteiten van de Europese Gemeenschap Noodzaak van aanvullende acties inzake volksgezondheid op communautair niveau Voorgestelde acties voor een vijfjarenprogramma Raadpleging, evaluatie en rapportering 10 14 17 22 1 2 3 4 5 6 7 INLEIDING Met artikel 3, onder o), en artikel 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap heeft de Gemeenschap voor het eerst een expliciete juridische grondslag gekregen om maatregelen op het gebied van de volksgezondheid te nemen. De Gemeenschap heeft tot taak een hoog niveau van te helpen garanderen en acties te bescherming van de volksgezondheid ondernemen om ziekten te voorkomen, in het bijzonder door de samenwerking tussen de Lid-Staten te bevorderen en indien nodig hun activiteiten te ondersteunen, en door de coördinatie van hun beleid en programma's te bevorderen. In haar mededeling van 24 november 1993 betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid1 omschreef de Commissie de taak van de Gemeenschap als volgt: de inspanningen van de Lid-Staten op het terrein van de volksgezondheid te versterken, te helpen bij de formulering en tenuitvoerlegging van doelstellingen en strategieën, bij te dragen tot een hoog niveau van gezondheidsbescherming in de gehele Gemeenschap, waarbij de beste resultaten die op een bepaald gebied al ergens in de Gemeenschap behaald zijn, als doel worden gesteld. Overeenkomstig de klemtoon die artikel 129 legt op de "grote bedreigingen van de gezondheid", is een van de expliciet prioritaire gebieden de preventie van opzettelijke en onopzettelijke letsels en ongevallen. In 1991 waren letsels in de 12 Lid-Staten van de EG verantwoordelijk voor 190 000 doden (meer dan alle andere categorieën behalve hart- en vaatziekten, ziekten van het ademhalingsstelsel en kanker). In de EG blijft letsel voor alle leeftijden tussen 1 en 34 jaar de belangrijkste doodsoorzaak. Deze concentratie van het sterftecijfer in de laagste leeftijdscategorieën maakt letsel tot een onevenredige oorzaak van het verlies aan mogelijke levensjaren. Bij ouderen wordt letsel weliswaar ingehaald door andere doodsoorzaken, maar het sterftepercentage wegens letsel is bij ouderen boven de 75 jaar nog steeds hoger dan in alle andere leeftijdsgroepen. Handicaps en ziekten zijn eveneens aanzienlijk: in Engeland heeft naar schatting 1 op de 10 kinderen gezondheidszorg nodig na letsel door een ongeval; daarbij komen nog eens 500 000 65-plussers alleen al wegens ongevallen thuis en tijdens de vrije tijdsbesteding. Elk jaar worden in de Gemeenschap naar schatting 700 000 mensen in het ziekenhuis opgenomen na een poging tot zelfmoord. In Frankrijk is naar schatting 2,9% van de bevolking (meer dan 1,5 miljoen mensen) gehandicapt als gevolg van een ongeval. Ook de economische gevolgen van letsel zijn aanzienlijk. In Denemarken is naar schatting 11% van alle ziekenhuisdagen het gevolg van ongevallen; in Nederland worden de medische kosten van ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding op meer dan 450 miljoen ecu per jaar geschat. De kosten voor het slachtoffer en het gezin zijn veel omvangrijker dan de directe medische uitgaven. De schadevergoedingen door verzekeringsmaatschappijen kunnen een aanwijzing geven: schadevergoeding na een verkeersongeval waarbij een kind is betrokken, meer dan 15 000 ecu. in Frankrijk bedraagt de gemiddelde COM(93)559 def. van 24 11. 1993. 4 5 2 6 7 8 9 investeringen Bemoedigender zijn echter de aanwijzingen dat preventiemaatregelen bijzonder rendabel kunnen zijn. Er zijn goed onderbouwde aanwijzingen dat de aanvankelijke in niet meer dan drie jaar kunnen worden terugverdiend, met name van deelnemers aan het "Safe Communities"-programma van de WHO in een aantal landen waaronder Zweden, die melding maken van verminderingen in de ongevallenpercentages van 25% of meer tijdens deze periode. Onder activiteiten ter bevordering van de gezondheid worden zelden zo sterke aanwijzingen inzake kosteneffectiviteit aangetroffen. Om deze en onderstaande redenen stelt de Commissie een communautair actieprogramma voor inzake preventie van letsels binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid. VOORKOMING VAN ONGEVALLEN EN LETSEL Om een overzicht van letsel en de voorkoming ervan te krijgen is het raadzaam te beginnen bij alle externe oorzaken van letsel en vergiftiging, zoals die bijvoorbeeld in de International Classification of Diseases (ICD) van de WHO zijn omschreven. Deze omschrijving omvat ongevallen, het opzettelijk toevoegen van letsel aan interventie", oorlog, complicaties bij zichzelf, geweldpleging, "wettelijke gezondheidszorg alsmede de gevolgen van al deze gebeurtenissen. Een selectie van de gebieden voor communautair optreden op dit grote gebied komt in de hoofdstukken V en VI aan bod. Het hoofddoel van elk preventieprogramma is in te gaan tegen de fatalistische opvatting dat "ongevallen nu eenmaal gebeuren" en derhalve niet kunnen worden voorkomen. Deze opvatting moet worden vervangen door het besef dat ongevallen en letsels niet hoeven plaats te vinden en dat derhalve grote inspanningen moeten worden gedaan om na te gaan welke de gevaren en de oorzaken daarvan zijn, zodat zij kunnen worden vermeden, voorkomen of dat er ten minste zo goed mogelijke voorzorgsmaatregelen tegen kunnen worden genomen. Ongevallen en letsels kunnen voor preventiedoeleinden onder drie belangrijke gezichtspunten worden beschouwd: waar zij gebeuren, wie zij overkomen, en hoe zij gebeuren. Het aspect "waar" en "wanneer" leidt tot het klassieke onderscheid tussen arbeidsongevallen, pendelongevallen, verkeersongevallen (vooral op de wegen) en ongevallen thuis of op plaatsen waar sport of vrijetijdsbesteding wordt In deze onderverdeling past het merendeel van de huidige bedreven. communautaire acties op dit gebied. De groepen die het slachtoffer van ongevallen of letsels zijn - of ze veroorzaken, zijn belangrijk omdat zij de doelgroepen voor preventie-acties vormen. Voor de meeste mensen staan kleuters en kinderen hoog op de lijst van prioriteiten, omdat zij het kwetsbaarst zijn en in termen van levensjaren en levenskwaliteit het meest te verliezen hebben. Voor hen zijn ongevallen en letsels de grootste bedreiging. 10 Een andere kwetsbare groep zijn bejaarden; het aantal zeer oude mensen stijgt voortdurend. Verder kunnen kleinere doelgroepen worden onderscheiden, zoals jongeren die met opzet gevaarlijke activiteiten ondernemen; sportlieden; vrouwen en kinderen (vaak in slechte sociaal-economische omstandigheden) die aan geweld zijn blootgesteld; thuis zelfmoordpercentage bestaat, zoals landbouwers, politiemensen en artsen. speciale groepen waaronder en een hoog 11 12 13 14 15 16 De aard of onmiddellijke oorzaak van het ongeval of letsel is uiteraard erg belangrijk met het oog op preventie, aangezien deze kan wijzen op gebreken of gevaar van produkten, apparatuur, stoffen, dienstverlening of omgevingen die kunnen worden hersteld, verminderd of waarvoor kan worden gewaarschuwd. In de ongevallenpreventie wordt vaak een belangrijk onderscheid gemaakt tussen "actieve preventie", die erop gericht is het gedrag van degenen die risico lopen te veranderen, en "passieve preventie", waarbij de omgeving wordt aangepast zodat de mensen van de gevarenbronnen worden gescheiden en/of de oorzaak van het risico wordt uitgeschakeld. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat passieve preventie doorgaans efficiënter en rendabeler is. Illustraties van beide gevallen vinden we bij kinderen en verkeer. In een zo door motorvoertuigen beheerst wereld zijn vaardigheden inzake verkeersveiligheid uiteraard van essentieel belang (actieve preventie). Onderzoek wijst echter uit dat, hoewel kinderen onder de 8 of 9 jaar veiligheidsboodschappen goed kunnen begrijpen, zij niet in staat zijn zich te herinneren dat deze altijd moeten worden toegepast. De veiligheid van kinderen kan alleen worden gewaarborgd door hen uit de buurt van bewegende voertuigen te houden (passieve preventie). Mogelijke gebieden voor voorkoming van letsel Bevolkingsgroepen De identificatie van specifieke bevolkingsgroepen waarop preventieve acties dienen te worden gericht, is niet alleen een zaak van wie het meest kwetsbaar voor ongevallen en letsels is; er wordt ook gesuggereerd welke de meest geschikte actievorm is en op welke manier deze dient te worden uitgevoerd. De omgeving waarin specifieke groepen kunnen worden bereikt, kan van groot belang zijn voor de doeltreffendheid van de actie. Kinderen lopen meer risico wegens hun betrekkelijke onvermogen om risico's in te schatten en hun grotere kwetsbaarheid. Het ongevallenrisico hangt nauw samen met sociale ontbering, bijvoorbeeld via krappe en onaangepaste leefiuimte, goedkope, slecht ontworpen produkten, gebrek aan toezicht en zelfs moedwillig letsel, toegevoegd door gestresste ouders. Frustratie, verveling of gewoon de pure energie van jonge adolescenten leiden tot het met opzet nemen van risico's, met soms tragische gevolgen. Het is moeiüjk een evenwicht te vinden tussen preventie, vertrouwd maken met risico's, aangepaste voorbereiding en opleiding voor gevaarlijke ondernemingen enerzijds en overdreven bescherming anderzijds; dit evenwicht hangt ook af van het opbouwen en onderhouden van relaties met de betrokken jongeren. Bejaarden lopen de meeste kans op ongevallen wanneer hun mobiliteit of zintuigen verslechteren, of wanneer de partners of de omgeving waarop zij zijn gaan rekenen, wegvallen. Preventie in verband met vaardigheden om hiermee om te gaan en met het verstandig gebruik van passende gereedschappen of apparatuur kan letsel voorkomen en de levenskwaliteit aanzienlijk verhogen. De bevordering van zelfvertrouwen en -achting door veilig gebruik van uitrusting, deelname aan 17 18 19 20 sociale activiteiten en veilige verplaatsingen binnen- en buitenshuis kan uiterst belangrijk zijn. Of maatregelen ter preventie van ongevallen en letsels voor beroepssporters noodzakelijk zijn, wordt waarschijnlijk het best beoordeeld door hun beroepsorganisaties. Amateursporters, vooral indien zij op hun eentje trainen en niet zijn aangesloten bij sportorganisaties via welke ze toegang zouden hebben tot alle nodige informatie en advies, lopen een groter risico omdat zij zich zonder passende bescherming en opleiding aan gevaarlijke omstandigheden kunnen blootstellen. Ook wie op eigen gelegenheid naar afgelegen delen van de wereld reist, kan in moeilijkheden komen. Het verstrekken van informatie en advies aan dergelijke mensen is bijzonder moeilijk. Op soortgelijke wijze kan de eenzame doe-het-zelver die gereedschappen en materialen gebruikt waarmee hij niet vertrouwd is, of de tuinier die gereedschappen en materialen met krachtbronnen gebruikt, gevaar lopen, maar is hij moeilijk te bereiken. Andere speciale bevolkingsgroepen die preventieve actie behoeven, zijn geestelijk en fysiek gehandicapten en sociaal kansarmen, druggebruikers en alcoholisten en in sommige gevallen etnische minderheden die niet vertrouwd zijn met de voorzorgsmaatregelen die in het moderne stadsleven in de Westerse maatschappij vereist zijn, van het gebruik van gas of elektrische apparaten tot de gevaren van vergiftiging door op de verkeerde temperatuur bewaard voedsel of door bijtende stoffen voor huishoudelijk gebruik. Met het gedrag samenhangende ongevallen en letsel Deze omvatten zowel opzettelijke als onopzettelijke ongevallen en letsels, maar tussen deze twee hoeft geen al te exact onderscheid te worden gemaakt. Dat is een van de grootste voordelen van een programma dat beide categorieën betreft. Opzettelijke onvoorzichtigheid of blootstelling aan ernstige risico's kan zeer moeilijk van zelfmoord, para-zelfmoord (het zichzelf toebrengen van ernstig letsel) of, bij het toebrengen van schade aan andere personen, van doodslag en geweldpleging te onderscheiden zijn. Wanneer een handeling duidelijk opzettelijk of onopzettelijk is, kunnen type en aanpak van preventieve maatregelen in het schemergebied waar zij elkaar gemakkelijk worden onderscheiden; overlappen, is het moeilijker een aanpak uit te werken. De overdracht van vaardigheden, informatie, deskundigheid en zelfvertrouwen aan personen die over fysieke en mentale vermogens beschikken, mag dan wel vrij al hun ongecompliceerd zijn, in de overige gevallen hebben de adviseurs en consulenten daarvoor een speciale opleiding nodig. De preventie van zelfmoord en para-zelfmoord levert specifieke problemen op en vergt speciale dienstverlening die op het moment zelf beschikbaar moet zijn. De beschikbaarheid van communicatiekanalen, met name telefonische hulpdiensten, is in dit verband bijzonder effectief gebleken. Sociale afzondering is vaak een oorzaak van zelfmoord, en telefonische hulp is voor de sociaal geïsoleerde een aanvaardbare vorm om hulp te krijgen zonder de bedreiging van een gesprek onder vier ogen. Wanneer de onmiddellijke bedreiging is opgeheven, kunnen op middellange termijn echter ook andere vormen van advies en steun nodig zijn. 21 22 23 24 Met de omgeving samenhangende ongevallen en letsels is nooit mogelijk alle omgevingsgevaren Omgevingen kunnen een sterke invloed uitoefenen op de oorzaken van ongevallen en letsel, of deze nu binnenshuis, in de tuin, op straat, op school of in de wereld daarbuiten plaatsvinden. Het te verwijderen of er bescherming tegen te bieden; wel kan worden achterhaald welke omgevingsfactoren het vaakst meespelen en kan voor veilige huizen, scholen en gemeenschappen worden gezorgd. Brand- zijn gemeengoed aan het worden, maar algemenere veiligheidsonderzoeken zijn mogelijk en zorgvuldig overwogen preventieplannen zouden doeltreffender kunnen blijken dan ad hoc paniekreacties op gruwelverhalen. en veiligheidsinspecties Verkeersongevallen zijn de belangrijkste oorzaak van letsels in Europa; jaarlijks maken zij in de EG 48 000 dodelijke slachtoffers. Zij worden aangepakt met een breed scala van preventiemaatregelen, waarvan enkele in de hoofdstukken 3 en 4 worden vermeld. Opgemerkt zij dat de veiligheid van het vervoer krachtens artikel 75 van het EG-Verdrag een specifieke bevoegdheid van de Gemeenschap is, en dat de verbetering van de veiligheid in de vervoersector een van de hoofddoelstellingen van het Gemeenschappelijk vervoerbeleid is. Arbeidsongevallen en -letsels zijn een ander gebied waarop reeds veel preventiewerk is verricht. Dit heeft de afgelopen decennia op sommige gebieden indrukwekkende verminderingen van de ongevallenpercentages opgeleverd. Preventieactiviteiten op Europees niveau maken deel uit van het sociaal beleid van de Gemeenschap. Met produkten samenhangende ongevallen en letsels Op dit gebied worden de meeste gegevens verzameld via het bestaande communautaire systeem voor de snelle uitwisseling van gegevens over gevaarlijke produkten of het Europees systeem van toezicht op ongevallen thuis en in de vrije tijd (European Home and Leisure Accident Surveillance System, EHLASS)2. Wijzigingen aan produkten, etikettering, waarschuwingstekens, verstrekking van informatie en normalisatie krijgen aandacht in het communautaire beleid inzake het verkeer van goederen en diensten. Zij hebben goede resultaten inzake algemene produktveiligheid opgeleverd. 3 OVERZICHT VAN DE IN DE LID-STATEN EN DOOR INTERNATIONALE ORGANISATIES GENOMEN MAATREGELEN Door de regeringen van de Lid-Staten genomen maatregelen 25 De doden, gewonden, het lijden en de kosten als gevolg van ongevallen en letsels hebben alle Lid-Staten ertoe aangezet programma's op te stellen om deze te verminderen. Sommige staan onder leiding van ministeries of groepen ministeries die samenwerken met niet-gouvernementele organisaties. Andere worden door regeringsinstanties beheerd. De programma's voor preventie van ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding worden vaker door ministeries en organisaties voor consumentenzaken geleid dan door die voor volksgezondheid. Verkeers- en PB nr. L 319 van 21. 12. 1993, verlengd in PB nr. L 331 van 21. 12. 1994. 8 26 27 28 arbeidsongevallen hebben hun eigen scala aan organisaties, die samenwerken met de ministeries van vervoer en werkgelegenheid. Veel van het belangrijkste ongevallenpreventiewerk wordt op regionaal en plaatselijk bestuursniveau verricht. Vrijwilligers- en niet-gouvernementele organisaties Vrijwilligers- en niet-gouvernementele organisaties spelen een zeer belangrijke rol in de preventie van ongevallen en letsels; zij richten zich vaak via plaatselijke vestigingen tot het grote publiek en betrekken vaktechnische en academische deskundigen van nationale en plaatselijke organisaties bij hun programma's. Een van de meest waardevolle bijdragen aan de preventie van letsels komt vaak van de beoefenaren van de gezondheidszorg, bijvoorbeeld via advies aan patiënten en aan het grote publiek. Inzake zelfmoordpreventie hebben vrijwilligersorganisaties een cruciale rol gespeeld als pioniers in het bereiken van risicopersonen; nu beginnen zij ook internationaal samen te werken. Anti-gif- en brandwondencentra leveren in veel gevallen een bijzondere bijdrage aan de voorlichting van het publiek over risico's. Internationale organisaties voor programma versterken. Het ongevallenpreventie Ook internationale organisaties spelen een belangrijke rol in de preventie van ongevallen en letsels, en in de Europese Gemeenschap opgezette acties zijn het doeltreffendst indien zij samenwerken met de activiteiten van dergelijke organisaties in Europa, teneinde dubbel werk te vermijden en eikaars inspanningen te de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt vanuit haar hoofdkwartier in Genève geleid en was verantwoordelijk voor de samen met de in 1993 op de Wereldgezondheidsdag (7 april) georganiseerde acties over het thema "Voorkom ongevallen en nalatigheid". Diverse WHO-projecten zijn uit dit programma voortgekomen: het "helm-initiatief (fietsers), het "safe communities project" (project veilige gemeenschappen), systemen voor monitoring van en gegevens over letsels, alsmede evaluatie van de invloed van letsels op de gezondheid. De WHO en letselbeheersing. Zij beschikt tevens over een netwerk van met elkaar samenwerkende centra die zich met dit onderwerp bezighouden. organiseert Wereldconferenties veiligheidsbevordering over van Niet-gouvernementele organisaties zijn in Europa actief op gebieden als produktveiligheidsnormen, kinderveiligheid, brandbeveiliging, preventie van sportblessures, ongevallenonderzoek en de opstelling en het doen naleven van regelgeving inzake de veiligheid van de consument. Verder zijn zij betrokken bij snelle reacties op ongevallen en letsels voordat de slachtoffers het ziekenhuis bereiken. Dergelijke acties kunnen voorkomen dat de gevolgen van de letsels zo ernstig en permanent worden als zij zonder ingrijpen waren geweest. Ook de bijdrage van de vakorganisaties op Europees niveau is belangrijk. 4 OVERZICHT VAN DE HUIDIGE ACTIVITEITEN VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP Gezondheid en veiligheid op het werk 29 30 gebied hygiëne op het van de veiligheid, In juli 1995 keurde de Commissie een mededeling inzake een actieprogramma van de Gemeenschap en gezondheidsbescherming op het werk (1996-2000) goed3. De belangrijkste bepalingen ervan hebben betrekking op meer steun voor verbeteringen van de veiligheid in het midden- en kleinbedrijf (MKB) en niet-wetgevende maatregelen zoals richtsnoeren, voorlichting en opleiding. Binnen het ESAW-project (European Statistics on Accidents at Work, Europese statistieken over arbeidsongevallen), dat statistieken levert over beroepsziekten in industrieën met een hoog risico, wordt voortgewerkt aan de opname van meer variabelen teneinde een beter inzicht te krijgen in de oorzaken van arbeidsongevallen. Daarnaast is een proefproject gestart betreffende vergelijkbare gegevens over arbeidsongevallen in (EODS: European Occupational Disease Statistics). Ook de Europa werkzaamheden van de Commissie ter voortzetting van de opstelling van geharmoniseerde grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling gaan verder4, en in september 1995 werd een voorstel tot wijziging van Richtlijn 90/394/EEG over carcinogene agentia gepubliceerd waarin grenswaarden worden vastgesteld en het oorspronkelijke toepassingsgebied wordt uitgebreid5. Vervoer Inzake het wegvervoer hebben de huidige activiteiten betrekking op technische controle, snelheidsbegrenzers in vrachtwagens en bussen, de invoering van nieuwe normen voor theoretische, praktische en medische proeven voor het behalen van een rijbewijs, en de ontwikkeling van nieuwe apparatuur voor het doen naleven van de rijtijdenregelgeving voor beroepschauffeurs. De voorgestelde niet- wetgevende maatregelen omvatten voorlichtingscampagnes over rijden onder invloed, jonge bestuurders, enz. In het kader van het in 1993 goedgekeurde programma CARE6 is een gegevensbank over verkeersongevallen opgezet, aan de hand waarvan gedetailleerde gegevens over de oorzaken van ongevallen in de hele Gemeenschap kunnen worden geanalyseerd. Andere recente acties inzake de veiligheid van het vervoer omvatten een verordening over veiligheidsbeleid voor roll-on roll-off passagiersschepen7 en richtlijnen over het vervoer van gevaarlijke goederen8. 3 4 5 6 7 8 COM(95)282 dcf. van 12. 7. 1995. waaronder de goedkeuring van een besluit van de Commissie tot oprichting van een Wetenschappelijk Comité inzake grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling aan chemische agentia: PB nr. L 188 van 9. 8. 1995. PB nr. C 317 van 28. 11. 1995. Besluit 93/704/EG van de Raad, PB nr. L 329 van 30. 12. 1993. PB nr. L 320 van 30. 12. 1995. PB nr. L 145 van 19. 6. 96, PB nr. L 235 van 17. 9. 1996. 10 31 32 Toezicht op ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding Bij Beschikking 86/138/EEG9 van de Raad werd een demonstratieproject goedgekeurd met het oog op de instelling van een communautair informatiesysteem over ongevallen waarbij gebruiks- en verbruiksprodukten betrokken zijn (EHLASS). De oorspronkelijke doelstelling was na te gaan op welke gebieden preventieve maatregelen nodig waren. In het kader van het project werden gegevens verzameld afkomstig van eerste-hulpafdelingen van bepaalde ziekenhuizen of van gezinsenquêtes. Met het systeem is het mogelijk na te gaan welke produkten bij ongevallen betrokken waren, of als gevolg van deze ongevallen ziekenhuisopname nodig was en wat de gemiddelde verblijfsduur in het ziekenhuis, het soort opgelopen letsel en de leeftijd van het slachtoffer waren. en Deze bewustmaking), onderhandelingen met de industrie met het oog op produktwijzigingen en de invoering van normen dan wel wetegeving. Het EHLASS-project is nu tot eind 1997 verlengd10. in preventiecampagnes (voorlichting is gebruikt informatie Productveiligheid Op 29 juni 1992 keurde de Raad Richtlijn 92/59/EEG inzake algemene produktveiligheid goed11. Dit is een algemene wetgevingsmaatregel die vereist dat uitsluitend veilige produkten op de markt worden gebracht, dat informatie over mogelijke risico' s wordt verstrekt en dat mechanismen worden opgesteld voor het melden van gevaarlijke produkten en zo nodig het van de markt halen ervan. De veiligheid van een produkt wordt geregeld door bepalingen van de Gemeenschap of van de Lid-Staten dan wel door vrijwillige gedragscodes, afhankelijk van wat er voor het desbetreffende produkt bestaat. De Lid-Staten zijn verantwoordelijk voor het invoeren van wetgeving betreffende controles inzake produktveiligheid, het nemen van steekproeven, tijdelijke verboden, enz. Zij dienen de Commissie (via RAPEX, het systeem voor snelle uitwisseling van gegevens), in kennis te stellen van een verkoopbeperking, vooral wanneer op grond van ernstige risico's dringende beperkingen nodig zijn gebleken. De Commissie kan dan, onder vermelding van de redenen, alle Lid-Staten vragen tijdelijke maatregelen te nemen. Om de Commissie bij te staan wordt een Raadgevend Comité voor spoedgevallen inzake produktveiligheid opgericht. Bouwmaterialen: brand 33 De activiteiten van de Gemeenschap inzake brandpreventie hebben voornamelijk betrekking op bepalingen betreffende de vuurbestendigheid van in de bouwsector gebruikte materialen of onderdelen. Met een richtlijn van 21 december 198812 heeft de Gemeenschap normen ter zake opgesteld. 9 10 11 12 PB nr. L 109 van 26. 4. 1986. PB nr. L 331 van 21. 12. 1994. PB nr. L 228 van 11. 8. 1992. Richtlijn 89/106/EEG van 21. 12. 1988, PB nr. L 40 van 11. 2. 1989. 11 34 35 36 Productnormen in 1985 de nieuwe aanpak voor de opheffing van Sinds 1989 worden de werkzaamheden van de Europese normalisatie-organen CEN, CENELEC en ETSI bijgestaan door het SECO, het Europees secretariaat voor de coördinatie van de consumentenvertegenwoordiging bij normalisatie. Sinds technische handelsbelemmeringen in de Gemeenschap werd ingevoerd, bevat de wetgeving nog alleen algemene veiligheidsvereisten. Van de producenten wordt verwacht dat zij zich aan de essentiële veiligheidsvoorschriften houden indien hun produkten worden vervaardigd overeenkomstig door de normalisatie-organisaties opgestelde erkende Europese normen. In 1994 is overeenstemming bereikt over een nieuwe gezamenlijke consumenten- vertegenwoordiging uit 17 Lid-Staten van de EG en de EVA in het normalisatieproces. Deze draagt de naam ANEC. coördinatie structuur voor van de de Veiligheid van levensmiddelen en landbouw De Gemeenschap wijdt sinds jaar en dag veel aandacht aan de bescherming van de consument tegen voedselvergiftiging, bijvoorbeeld op het gebied van hygiëne bij de produktie en distributie ervan, de beperking van onveilige invoer en de regelgeving betreffende de maximale waarden aan residuen van pesticiden. De acties voor 1995 omvatten drie richtlijnen tot harmonisatie van maximumgehalten aan residuen van negen actieve bestanddelen van bestrijdingsmiddelen en tot wijziging van de bestaande gehalten voor twintige andere13, een richtlijn tot wijziging van Richtlijn 64/43 3/EEG inzake de produktie en het op de markt brengen van vers vlees14 en een voorstel voor een richtlijn inzake maatregelen voor de bescherming tegen bepaalde zoönosen, waaronder hondsdolheid15. Omgevingsblootstelling aan risico's van vergiftiging en andere letsels Op soortgelijke wijze betreft een van de belangrijkste zwaartepunten van het communautaire milieubeleid de bescherming van de gezondheid van de mens, zoals vereist krachtens artikel 130 R van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. Het merendeel van de mogelijke bedreigingen voor de gezondheid valt onder "externe oorzaken van letsel en vergiftiging" waarmee deel II van deze mededeling begon. Zo werden in 1995 voorstellen van de Commissie overwogen over de luchtkwaliteit16, maatregelen tegen luchtverontreiniging door emissies van motorvoertuigen en andere machines17, geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging18; wijzigingen in de ontwerp-richtlijn over biociden19, wijziging van de richtlijn betreffende de bescherming van personen tegen de gevaren van 13 14 15 16 17 18 19 Richtlijnen van de Raad 95/38/EG, PB nr. L 197 van 22. 8. 1995; 95/39/EG, PB nr. L 197 van 22. 8. 1995, and 95/61/EG, PB nr. L 292 van 7. 12. 1995. PB nr. L 243 van 11. 10. 1995. COM (95) 491 dcf. van 23. 10. 1995. COM (94) 109 dcf. van 4. 7. 1994. COM (94) 558 def. van 16. 12. 1994; COM (94) 559 def. van 16. 12. 1994 en COM (95) 350 def. van 6. 9. 1995. COM (95) 88 def. van 15. 5. 1995. COM(95) 387 def. van 20. 7. 1995. 12 37 ioniserende straling in verband met blootstelling om medische redenen20. In 1996 werd de richtlijn tot vaststelling van de basisnormen voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren21 herzien en werd de richtlijn, inzake de indeling, de verpakking en het kenmerken van gevaarlijke stoffen gewijzigd en aangepast aan de vooruitgang van de techniek22. De Raad tot fundamentele 1991 met betrekking In resoluties uit 198623 en 199024 roepen de Raad en de vertegenwoordigers van de Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, de Commissie op om specifieke maatregelen te nemen om bij te dragen tot een verbetering van de toxicologie, in preventie en behandeling van acute vergiftiging, hetgeen sindsdien samenwerking met de anti-gifcentra in de Lid-Staten is nagestreefd. In zijn Resolutie van in gezondheidsbeleid25 erkent de Raad de noodzaak van een nauwere samenwerking tussen de Lid-Staten en vermeldt hij als enkele van de onderwerpen die voor gemeenschappelijk onderzoek in aanmerking komen de opstelling van vergelijkende gegevens, de ontwikkeling van strategieën ter ondersteuning van het formuleren van prioriteiten en de ondersteuning van wetenschappelijke en publieke debatten. In mei 1993 bevestigde de Raad nog eens de noodzaak van nauwe samenwerking en stelde hij een aantal belangrijke richtsnoeren voor communautaire actie vast, zoals "jaren toe te voegen aan het leven" en "leven toe te voegen aan de jaren", meerjarenprogrammering en de selectie van actiegebieden op grond van de mogelijkheid om er preventieve actie te ondernemen26. Deze thema's werden verder uitgewerkt in de resolutie van de Raad van juni 199427 als reactie op de Mededeling van de Commissie betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid1. keuzen Het Europees Parlement 38 Het Europees Parlement is sinds enige tijd een sterk voorstander van een grotere bijdrage van de Gemeenschap tot acties tegen ongevallen en letsels; dat blijkt ook uit een aantal resoluties28. Het belangrijkste is de Resolutie van oktober 1993 over het volksgezondheidsbeleid na Maastricht29, waarin het Parlement een beroep op 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 84/466/EURATOM, PB nr. L 265 van 5. 10. 1984. Het gewijzigd voorstel is te vinden in COM (95) 560. 80/836/EURATOM, 89/618/EURATOM. 96/29/EURATOM, PB nr. L 159 van 29. 5. 1996. Richüijn 96/56/EG, PB nr. L 236 van 18. 9 96 en Richtlijn 96/54/EG. PB nr. L 248 van 30. 9. 1996. PB nr. C 174 van 23. 7. 1986. PB nr. C 329 van 31. 12. 1990. PB nr. C 304 van 23. 11. 1991. Resolutie van 27 mei 1993, PB nr. C 174 van 25. 6. 1993. PB nr. C 165 van 17. 6. 1994. zoals de resoluties over gevaarlijke stoffen (meer dan 12 sinds 1982); gezondheid en veiligheid op het werk (meer dan 30 sinds 1981); ongevallen en rampen (meer dan 8 sinds 1984); toxicologie (1985); vervuiling (meer dan 14 sinds 1980) en ongevallen en gevaren met betrekking tot consumptiegoederen (3 sinds 1980). PB nr. C 329 van 6. 12. 1993. 13 39 5 40 41 42 de Commissie doet om activiteiten te organiseren en ten uitvoer te leggen op het gebied van ongevallenpreventie in het kader van de volksgezondheid. Het Economisch en Sociaal Comité De afgelopen jaren zijn adviezen verstrekt over aangelegenheden als acute vergiftigingen bij de mens30 en het communautaire informatiesysteem over ongevallen waarbij gebruiks- en verbruiksprodukten betrokken zijn31. In zijn veelomvattende advies van 6 juli 199432 over de Mededeling van de Commissie betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid heeft het Comité aangedrongen op een brede aanpak van het volksgezondheidsbeleid. NOODZAAK VAN AANVULLENDE ACTIES INZAKE VOLKSGEZONDHEID OP COMMUNAUTAIR NIVEAU Een onderzoek naar de zojuist omschreven activiteit wijst op lacunes die de noodzaak aantonen van nieuwe volksgezondheidsacties betreffende ongevallen en letsels, als aanvulling op de bestaande communautaire activiteiten. Dit hoofdstuk beschrijft eerst de algemene principes die voor volksgezondheidsacties op Gemeenschapsniveau gelden, en vervolgens het redeneringsproces dat leidt tot de selectie van een klein aantal sleutelgebieden waarop momenteel nieuwe acties nodig zijn. Hoofdstuk VI geeft dan details over de momenteel voorgestelde acties. Algemene aanpak van communautaire volksgezondheidsactiviteiten Overeenkomstig de in artikel 129 van het Verdrag en in de Mededeling van de Commissie over het actiekader op het gebied van de volksgezondheid vastgestelde principes moeten communautaire maatregelen zich met name concentreren op aanmoediging van de samenwerking tussen de Lid-Staten, daarbij steun verlenen aan hun acties en in nauwe samenwerking met hen de nuttige coördinatie van hun beleidsmaatregelen en programma's stimuleren en de samenwerking met derde landen en internationale organisaties bevorderen. De communautaire actie moet tevens het in artikel 3 B van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap omschreven subsidiariteitsbeginsel in acht nemen. Derhalve treedt de Gemeenschap bij kwesties die niet onder haar uitsluitende bevoegdheid vallen alleen op wanneer de voorgestelde actie vanwege haar omvang of gevolgen beter op communautair niveau kan worden uitgevoerd. Ongeacht of een aangelegenheid al dan niet onder haar uitsluitende bevoegdheid valt, moet de Gemeenschapsactie in verhouding staan tot de te bereiken doelstellingen. De activiteiten dienen te worden geselecteerd op basis van een voorafgaande evaluatie, een communautaire meerwaarde op te leveren en tegelijkertijd een maximale kosten/effectiviteitsverhouding te vertonen. 43 De in de Mededeling van de Commissie over het actiekader op het gebied van de volksgezondheid vermelde criteria kunnen bij de selectie door de Gemeenschap, in 30 31 32 PB nr. C 124 van 21. 5. 1990. PB nr. C 62 van 12. 3. 1990. PB nr. C 388 van 31. 12. 1994. 14 het kader van dit programma, van de onderwerpen voor interventie en van de te gebruiken middelen als volgt worden toegepast: a) b) c) d) het onderwerp dient een aanzienlijke oorzaak van sterfte of morbiditeit te zijn, of een oorzaak van sterte of morbiditeit met een verontrustend stijgingspercentage; de voorgestelde maatregelen mogen geen reeds lopende werkzaamheden herhalen, en waar bestaand werk relevant is, moeten de maatregelen daarmee worden gecoördineerd; er moeten redenen zijn om aan te nemen dat de voorgestelde maatregelen een goed kosten/effectiviteitsverhouding vertonen; de voorgestelde maatregelen dienen een communautaire meerwaarde op te leveren door aan een van de volgende omschrijvingen te beantwoorden: activiteiten in een orde van grootte die de Lid-Staten zelf niet of slechts moeilijk ten uitvoer kunnen leggen; activiteiten waarvan de gezamenlijke tenuitvoerlegging duidelijke voordelen biedt, zelfs rekening houdend met de daarmee gepaard gaande extra kosten; een activiteit die, gezien de complementaire aard van het op nationaal niveau verrichte werk, het mogelijk maakt in de hele Gemeenschap aanzienlijke resultaten te behalen; een activiteit die, indien de noodzaak ervan wordt ingezien, leidt tot het opzetten van normen en standaarden voor de beste praktijken; activiteiten die bijdragen tot de versterking van de solidariteit en sociale samenhang in de Gemeenschap, en die de algehele harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap bevorderen. Selectie van onderwerpen voor actie 44 Met het oog op de beperkte hulpmiddelen waarover de Gemeenschap beschikt, moeten omvangrijke gebieden, ofschoon zij mogelijk beloftevol zijn, worden uitgesloten. Bovenstaande criteria vormen een rationele basis daarvoor. Met betrekking tot het eerste criterium is het gerechtvaardigd zich toe te spitsen op kinderen, jonge volwassenen en bejaarden, aangezien de letsels in deze groepen het meest voorkomen. Verder is het passend om letsels als gevolg van criminaliteit uit te sluiten, aangezien het daarbij om betrekkelijk lage cijfers gaat in verhouding tot letsels door ongevallen en zelfmoord. Hetzelfde geldt voor medische ongevallen, natuurrampen, vervuilingsincidenten en internationale conflicten. Met betrekking tot het tweede criterium, het vermijden van dubbel werk, dienen de in het kader van een volksgezondheidsprogramma ondernomen acties onder de huidige omstandigheden de volgende reeds behandelde gebieden te vermijden: ongevallen waarbij de passagiers van een voertuig zijn betrokken, arbeidsongevallen, door gebrekkige produkten veroorzaakte ongevallen, alsmede de vormen van chronische en acute onopzettelijke vergiftiging die onder het 15 45 46 47 48 33 34 bestaande scala van acties inzake toxicologie, veiligheid van voedsel, milieu, enz. vallen; Overlapping met het communautair actieprogramma inzake gezondheids bevordering, -opvoeding en -opleiding33 moet worden vermeden. Terwijl dit programma zich bezighoudt met horizontale kwesties zoals strategieën voor gezondheidsbevordering, middelen om kansarme groepen te bereiken, voeding, gezondheidsopvoeding en beroepsopleiding in gezondheidsbevordering, zal het programma voor preventie van letsels zich sterk toespitsen op activiteiten die gericht zijn op een rechtstreekse preventie van letsel. Een soortgelijke nauwe coördinatie zal overlapping vermijden tussen acties in dit programma die gericht zijn op scholen en die welke reeds in het kader van het communautair programma voor gezondheid en veiligheid op het werk bestaan34. Het derde criterium, een goede kosten/batenverhouding van de gebruikte middelen, pleit tegen het rechtstreeks opzetten door de Gemeenschap van publieksvoorlichtings- en educatiecampagnes. Deze zouden waarschijnlijk niet de meest rendabele manier vormen om de zeer beperkte begroting die voor acties op communautair niveau beschikbaar is, te besteden. Ook met dit criterium moet bij de selectie van de activiteiten voortdurend rekening worden gehouden. Het criterium van communautaire toegevoegde waarde heeft een bijzonder sterk selectief effect op de preventie van letsel: het is erg gemakkelijk om lange lijsten op te stellen van preventie-activiteiten waarvan bekend is dan wel verwacht wordt dat zij doeltreffend zijn, maar bij nader onderzoek zijn deze nagenoeg alle het meest geschikt voor tenuitvoerlegging op nationaal of subnationaal niveau. Twee gebieden lenen zich voor communautaire actie. Het eerste is de uitwisseling en de gezamenlijke ontwikkeling van deskundigheid, met name bij de selectie van interventies en de epidemiologie van letsels. In de Lid-Staten is een enorme hoeveelheid ervaring en kunde inzake de preventie van letsels aanwezig, maar deze is ongeüjk verdeeld en de beroepsbeoefenaren zijn zich soms grotendeels onbewust van de ervaring van anderen. Maatregelen om de beste praktijken over een veel breder gebied uit te wisselen zouden zeker voldoen aan het criterium van punt 43 d), namelijk het behalen van resultaten op grond van de complementaire aard van het op nationaal niveau verrichte werk. In sommige gevallen bestaat het resultaat wellicht voornamelijk uit een informatiestroom vanuit Lid-Staten die al langer ervaring met sterk geïndustrialiseerde samenlevingen en hun problemen hebben opgedaan naar de Lid-Staten die de nadelige effecten van hun snelle economische ontwikkeling in de jaren 70 en '80 ondervinden. Zo lijken de zelfmoordpercentages in veel zuidelijke Lid-Staten nu gestaag toe te nemen, en willen de instanties voor volksgezondheid in die landen leren uit de ervaringen van Lid-Staten waar activiteiten ter preventie van zelfmoord reeds ingeburgerd zijn. Besluit nr. 645/96/EG, PB nr. L 95 van 16. 4. 1996. is momenteel De belangrijkste Richtlijn 89/391/EEG van 12 juni 1989 betreffende de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk, die op dit gebied vaak de "kaderrichtlijn" wordt genoemd: PB nr. L 183 van 29. 6. 1989. inzake veiligheid en gezondheid op het werk tekst 16 49 50 Andere vormen van deskundigheid zijn waarschijnlijk op minder voorspelbare manier versnipperd: het gaat om het nut dat kan worden behaald door na te gaan waar de deskundigheid zich bevindt en deze beschikbaar te maken. De ervaring leert ook dat de deskundigheidscentra die in een bepaald geval informatie verstrekken, ook baat hebben bij het proces van bezinning over hun eigen activiteiten en over welke de beste of best overdraagbare kenmerken daarvan kunnen zijn. Het tweede gebied dat geschikt is voor communautaire actie, is de verbetering van de gegevenskwaliteit. Gegevens zijn van vitaal belang voor preventie aangezien zij epidemiologisch onderzoek mogelijk maken naar de vraag welke situaties, produkten, gedragingen, opeenvolgingen van gebeurtenissen en zelfs plaatsen gevaarlijk zijn. Hierdoor kunnen de schaarse preventiemiddelen op de juiste wegkruisingen, speeltuigen, sportactiviteiten enz. worden toegespitst. Op Europees niveau zouden vergelijkbaarheid van de nationale registratiesystemen en harmonisatie van de methoden, indien daarover overeenstemming kan worden bereikt, de gegevens tot een veel krachtiger hulpmiddel maken. De Commissie heeft reeds een communautair actieprogramma voor gezondheidsmonitoring voorgesteld35 dat dergelijke acties omvat. De werkzaamheden betreffende gegevens in het kader van het programma voor de preventie van letsels zullen zorgvuldig met de activiteiten van dat programma worden gecoördineerd. 6 VOORGESTELDE ACTIES VOOR EEN VIJFJARENPROGRAMMA Thema's en doelstellingen 51 De Commissie is van mening dat het door dit selectieproces aangeduide actiegebied een waardevol terrein is waarop de specifieke bijdrage van de volksgezondheid een belangrijke rol kan spelen bij de preventie van letsels. De algemene doelstelling van een dergelijk programma dient erin te bestaan een bijdrage te leveren aan volksgezondheidsactiviteiten die de incidentie van letsels verminderen. Het programma dient zich toe te spitsen op vijf tijdens het voorafgaande eliminatieproces geselecteerde thema's: a) b) c) d) e) ongevallen thuis, tijdens de vrijetijdsbesteding en op school van kinderen ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding van jonge volwassenen ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding van bejaarden zelfmoord vermogen om ongevallen te voorkomen In de categorie vrijetijdsbesteding dient passende aandacht te worden besteed aan sportletsels. 52 Op elk van de eerste vier gebieden moet het doel van de communautaire actie zijn bij te dragen tot een doeltreffender verspreiding en toepassing van door deskundigen algemeen als waardevol beschouwde technieken voor de preventie 35 COM (95) 449 def. van 16. 10. 1995 en COM(96) 581 def. van 11. 11. 1996. 17 53 54 55 56 van letsels. De gedetailleerde onderwerpen die op elk van de gebieden zouden kunnen worden behandeld, worden in punt 70-75 hieronder voorgesteld. Naast de activiteiten op deze gebieden is een bescheiden investering op communautair niveau in het meer algemene vermogen tot preventie van letsels van de sector gezondheidszorg gerechtvaardigd (e). Verwezenlijkingen op deze specifieke gebieden kunnen worden versterkt door het uitwisselen van deskundigheid inzake volksgezondheid bij de algemene organisatie en uitvoering van activiteiten ter preventie van letsels. Dit zal de volksgezondheidsinstanties helpen gegevens te verzamelen, te interpreteren en te gebruiken, de beste werkgebieden te identificeren, steun te verzamelen, bondgenootschappen op te bouwen, de beste te houden op gezondheidseffecten, programma's te evalueren en de nodige wijzigingen aan te brengen. De gedetailleerde onderwerpen die zouden kunnen worden behandeld, worden de volksgezondheidsinstanties beter in staat te stellen om doeltreffende activiteiten inzake preventie van letsels op te zetten. beschreven. Het interventies selecteren, hieronder toezicht punt doel 75 in te is Middelen De voor deze uitwisseling van deskundigheid op communautair niveau geschikte middelen zullen voor alle vijf gebieden sterk op elkaar gelijken: het opzetten van netwerken, het verspreiden van informatie over campagnes, het ondersteunen van enquêtes en technisch onderzoek, het verbeteren van de gegevenskwaliteit en het helpen van de Lid-Staten bij de coördinatie van beleid en programma's. Zij worden hieronder besproken. Het opzetten van netten De uitwisseling van informatie tussen de regering en niet-gouvernementele organisaties is een van de vormen van Europese samenwerking die deze groepen het vaakst nastreven, en er wordt reeds belangstelling voor geuit in netwerken van groepen die op het gebied van zelfmoordpreventie en preventie van ongevallen met kinderen actief zijn. Er zijn wellicht mogelijkheden voor het cultiveren van banden met geassocieerde derde landen die belangstelling hebben voor specifieke aspecten van deze onderwerpen. Een deel van deze activiteit kan betrekking hebben op de ontwikkeling van nieuwe benaderingen of vernieuwende methoden om vaak voorkomende problemen op te lossen. Uitwisseling van materiaal, richtsnoeren en handboeken kan veel tijd en moeite besparen bij de ontwikkeling van preventieve acties voor plaatselijke doelgroepen. Belangstellende organisaties kunnen worden bijgestaan bij het gebruik van telematica zoals Internet om over de nationale grenzen heen informatie uit te wisselen. De vaak multidisciplinaire opleiding van groepen personeelsleden door beroepsorganisaties zal bijzonder nuttig zijn voor het verspreiden van boodschappen en methoden ter preventie van zorgvuldig omlijnde aspecten van ongevallen en letsels. Zo zou de opleiding van personeel voor telefonische hulp en het uitbouwen van adviesgroepen en organisaties die in de plaatselijke gemeenschap kunnen werken, een nuttige bijdrage tot de bestrijding van zelfmoord kunnen leveren. Een ander voorbeeld is de opleiding van personeelsleden die met kinderen en gezinnen in contact staan met het oog op de identificatie van risico's en het voorstellen van maatregelen om deze te vermijden. Organisaties van de 18 57 58 59 60 61 professionele sportgeneeskunde en andere beroepsgroepen kunnen worden aangemoedigd om opleidingen voor aanvoerders en trainers van sportclubs en vrijetijdscentra te verstrekken. De communautaire actie zal Europese organisaties of consortia van instellingen uit de Lid-Staten aanmoedigen en bijstaan bij het ondernemen van diverse soorten acties met het oog op de oprichting van netwerken. Verspreiding van informatie over campagnes Hoewel de Gemeenschap zelf binnen het programma geen campagnes zal organiseren, zal zij ernaar streven diegenen die dat wel doen, bij te staan door het bevorderen van samenwerking en uitwisseling van deskundigheid, personeel en materiaal tussen organisaties uit de Lid-Staten die deze activiteiten organiseren. Om dit proces te vergemakkelijken zal de Gemeenschap ernaar streven een gegevensbank op te zetten met informatie over de gevoerde campagnes, zo mogelijk met evaluaties van de waarde en de effecten ervan en de mogelijkheden tot veralgemening. Het is wellicht mogelijk een wedstrijd te organiseren om de beste preventiecampagnes te vinden. Met betrekking tot sommige onderwerpen is het wellicht nuttig dat de Gemeenschap de organisatie van parallelle campagnes in een aantal Lid-Staten bevordert en bijstand verleent voor de opstelling van basismateriaal en publiciteitsdragers die met enkele wijzigingen door alle deelnemers kunnen worden gebruikt. Het programma zal tevens trachten een lijst op te stellen met een aantal "modelcampagnes" inzake de preventie van ongevallen, ter illustratie van de processen waarbij feiten worden verzameld, de methoden en het materiaal vooraf worden uitgetest en passende monitoring- en evaluatiemechanismen worden toegepast. Verbetering van de gegevens over ongevallen Gegevens over ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding worden sinds 1986 door het EHLASS-systeem verzameld. Wegens de omvang van het systeem is de gegevensverzameling onvoldoende om als statistisch bewijsmateriaal te worden gebruikt. Verbetering van de gegevens over ongevallen zou een aanzienlijke hulp zijn bij het plannen van interventies met een gunstige kosten effectiviteitsverhouding. De navolging van afgesproken codeerafspraken, een betere registratie van de plaats van voorkomen alsmede gedragsaspecten en opeenvolgingen van gebeurtenissen, nauwkeurige overlijdensakten, classificatie- schalen voor de ernst van het geval en minimumgegevenssets zouden vruchten afwerpen. Harmonisatie van gegevensdefinities en minimumgegevenssets dient te worden voortgezet om vergelijkingen tussen de landen mogelijk te maken. De dekking van bestaande systemen voor gegevensverzameling moet worden onderzocht en zo nodig moeten maatregelen worden genomen om deze dekking te verbeteren; verder moet, in combinatie met EHLASS, de mogelijke waarde voor de EG van de in de International Collaborative Effort on Injury Statistics letsel) (gezamenlijke verrichte werkzaamheden zo goed mogelijk worden benut. inspanning betreffende statistieken over internationale 19 62 63 64 65 66 67 te het preventie-activiteiten plannen. Krachtens gezondheidsmonitoring Speciale enquêtes en analyses vormen een hulpmiddel dat vaak wordt gebruikt om voorgestelde betere communautaire programma betreffende kan de Gemeenschap vragen of modules toevoegen aan bestaande enquêtes die haar hele grondgebied bestrijken. In nauwe coördinatie met het programma voor gezondheidsmonitoring zou het programma voor de preventie van letsels op zijn eigen specifieke gebied hetzelfde kunnen doen. De in het programma voor de preventie van letsel opgedane kennis en gelegde contacten zullen helpen nagaan op welk gebied dergelijk werk nodig is, en er zou een gegevensbank kunnen worden opgezet van bestaande onderzoeken om diegenen die een activiteit plannen, te helpen nagaan welk werk reeds is verricht. Dit zou veel nutteloze inspanningen, bijvoorbeeld door het uitvinden van dezelfde methoden op verschillende plaatsen, kunnen voorkomen. Technisch onderzoek Beleidsmakers en verantwoordelijken voor preventiemaatregelen hebben behoefte aan technische dienstverlening om informatie te verstrekken over hun acties en besluiten en om een onderzoek in te stellen naar de waarschijnlijkheid van ongevallen, de waarschijnlijke kosten als gevolg ervan, de oorzaken van deze ongevallen en de technische verbeteringen die kunnen worden aangebracht. De Gemeenschap zal ernaar streven de samenwerking te bevorderen tussen instellingen met gespecialiseerde kennis en faciliteiten die in staat zijn dergelijke activiteiten te ondernemen; voorts kan zij een inventaris van instellingen en hun projecten opstellen zodat elke Lid-Staat analytische of testprogramma's niet opnieuw hoeft te ontwikkelen, maar in de plaats daarvan een beroep kan doen op reeds beschikbare informatie en faciliteiten. Ook zal de Gemeenschap conferenties en uitwisselingen tussen dergelijke instellingen en programma's bevorderen. Technische instellingen van dit type zijn in sommige gevallen ook in staat om als onpartijdig en welingelicht organisme preventieprojecten en -campagnes te evalueren. De Gemeenschap zal dergelijke ontwikkelingen ondersteunen. Raadpleging en samenwerking Artikel 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap bepaalt dat de Gemeenschap de samenwerking tussen de Lid-Staten dient te bevorderen en hun beleid en programma's dient te coördineren, ten einde een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te verzekeren en grote bedreigingen van de gezondheid te voorkomen. De Commissie wordt gemachtigd alle dienstige initiatieven te nemen om dit proces te bevorderen. Raadplegingen kunnen nodig zijn in verband met bijna elk aspect van het onderwerp, maar de belangrijkste gebieden zijn de ontwikkeling van openbaar beleid en strategieën op verschillende overheidsniveaus (internationaal, nationaal, regionaal en plaatselijk) en de vergelijking van maatregelen voor de tenuitvoerlegging van dat beleid, of dat nu via wettelijke of bestuursrechtelijke maatregelen dan wel door het afspreken van vrijwillige normen en codes gebeurt. Gebieden waarop een dergelijke beleidssamenwerking van bijzonder belang zal zijn, betreffen de selectie van prioriteiten voor actie, enquêtes naar de houding van het publiek ten opzichte van ongevallen, het nemen van risico's en zelfmoord, op 20 68 69 70 71 specifieke doelgroepen zoals bijvoorbeeld jonge kinderen gerichte preventie-acties, en maatregelen om met de omgeving samenhangende risico's te verminderen. Een door de Commissie georganiseerde, gesponsorde of bijgestane actie kan de vorm aannemen van formele of informele vergaderingen op verschillende overheidsniveaus, van conferenties en seminars, raadgevende organen en werkgroepen. Bij de raadpleging kunnen onafhankelijke deskundigen en de vertegenwoordigers van niet-gouvernementele organisaties worden betrokken. De groepen zullen een nauwkeurig mandaat van beperkte duur krijgen. Het in punt 76 beschreven Comité van het programma zal het forum zijn waarop een algemeen overzicht van deze activiteiten kan worden gekregen. Toevoegen van programma's volksgezondheidswaarde aan andere communautaire kunnen maken van Het vijfde specifieke actiegebied, het versterken van de volksgezondheidsinbreng in de preventie van letsels, zou ook baat hebben bij activiteiten waardoor volksgezondheidsinstanties meer gebruik andere communautaire beleidslijnen voor de preventie van letsel. Verschillende overkoepelende organisaties helpen hun leden reeds door het bewustzijn van communautaire programma's en de voorwaarden voor deelname eraan te vergroten door consortia over de nationale grenzen heen te helpen oprichten en door groepen met speciale behoeften te helpen om de nuttigste gesprekspartners in de instellingen van de Gemeenschap te vinden. Het programma zou steun kunnen verlenen aan soortgelijke activiteiten die meer op de preventie van letsels zijn toegespitst en die onder een bij letsel betrokken publiek worden ontplooid. Gedetailleerde inhoud van de geselecteerde thema's In de punten 51 - 53 is beschreven hoe vijf thema's voor actie kunnen worden geselecteerd, en de punten 54 - 69 geven aan met welke middelen de communautaire doelstellingen op deze gebieden kunnen worden nagestreefd. Rest nog deze inhoud iets gedetailleerder te illustreren. Ongevallen thuis, tijdens de vrijetijdsbesteding en op school van kinderen en voor Op dit gebied kunnen onder andere de volgende beste praktijken worden verspreid: programma's voor veiligheidscontroles thuis met het oog op peuters, -educatie, verstrekking van veiligheidsglas of ouderondersteuning veiligheidsfilm verpakkingen, rookalarmapparaten en andere veiligheidshulpmiddelen voor thuis, begeleiding voor sport en vrije tijd, zwemlessen, vaardigheden voor het dagelijks leven in specialistische bijvoorbeeld veiligheid werkzaamheden van schoolgezondheidsdiensten, veiligheidsopvoeding in het leerplan, opleiding van kinderopvangpersoneel en opzetten van zelfhulp- en vrijwilligersgroepen. speelplaatsen, de keuken, kindveilige regels voor glas, van Ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding van jonge volwassenen 72 Gebieden die bijzonder geschikt zijn voor werk in verband met dit thema zijn onder andere begeleiding bij sport en vrijetijdsbesteding, het bijsluiten van meer algemene veiligheidsinformatie in de verpakking van sportartikelen, bewustzijn van 21 de effecten van alcohol en drugs op risicogedrag, bewustzijn bij sporttakken met een hoog risico, bijvoorbeeld van het gevaar van ruggegraatletsel bij duiken in onbekend water, eerste hulp en reanimatie, identificatie van belangrijke partners zoals fietsenwinkels, platenwinkels en jeugdgroepen, versterken van het bewustzijn van gevaar in de keuken en bij doe-het-zelfwerk, opzetten van zelfhulp- en vrijwilligersgroepen. Door sportorganismen met beroepssporters opgedane deskundigheid kan ook van nut zijn om ongevallen van amateurs te voorkomen. Ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding van bejaarden Op dit gebied dient te worden gezorgd voor de verspreiding van de beste praktijken op gebieden als programma's voor veiligheidscontroles thuis, passende oefeningen inzake mobiliteit en flexibiliteit, het verstrekken van advies in passende contexten zoals contacten met gezondheidszorg, onderhoud van veilige en effen trottoirs, veiligheidsbeleid in verpleeghuizen, controle van verwarmingsregelingen, herziening van medicatie (vooral sedativa, kalmerende en bloeddruk-verlagende middelen) teneinde onnodig gebruik te vermijden, aangepaste verlichting - inclusief straatverlichting, en het opzetten van zelfhulp- en vrijwilligersgroepen. Een speciaal aandachtspunt is de preventie van vallen, hetgeen in de oudste leeftijdsgroepen tot ernstige handicaps en permanente gevolgen kan leiden. Zelfmoord De bij zelfmoordpreventie betrokkenen zouden het programma kunnen gebruiken voor het uitwisselen van informatie op gebieden zoals doeltreffende hulp voor mensen die een zelfmoordpoging hebben ondernomen (in deze groep is het risico van een volgende poging het hoogst), organisatie van de dienstverleningskwaliteit voor mensen die een zelfmoordpoging hebben ondernomen om het risico van nieuwe pogingen zo klein mogelijk te maken, een bredere opvatting van depressie en steun aan mensen met ernstige somatische aandoeningen, evaluatie van verschillende aanpakken van advies en telefonische hulpverlening, en het opzetten van zelfhulp- en vrijwillgersgroepen (inclusief die voor alcoholisten en geesteszieken). Versterking van de capaciteiten van de volksgezondheidssector Naast de in punt 69 beschreven acties voor het toevoegen van waarde aan andere communautaire activiteiten kan informatie worden uitgewisseld over thema's als de (bijvoorbeeld epidemiologie van voortbouwend op het "safe communities"-programma van de WHO, in coördinatie met de organisatoren ervan), het opzetten van allianties van bureaus, efficiëntie en kosten/effectiviteitsverhouding van acties voor de preventie van letsel en van hulpmiddelen voor de evaluatie. letsels, mobilisatie van de gemeenschap 73 74 75 7 RAADPLEGING, BEOORDELING EN VERSLAGGEVING Raadpleging 76 Bij de opstelling van een vijfjarenprogramma op dit gebied zal de Commissie steunen op een nauwe samenwerking met de Lid-Staten, vooral voor de coördinatie van beleid en programma's, maar ook voor alle andere onderdelen van het programma. Bij de tenuitvoerlegging van het programma is de Commissie 22 te doen op een Raadgevend Comité van voornemens een beroep vertegenwoordigers van de Lid-Staten. Verder zullen passende banden worden onderhouden met de WHO, andere internationale organisaties en derde landen naargelang dat voor het programma vereist is, rekening houdend met andere communautaire bepalingen ter zake. Beoordelingsverslagen 77 Het programma zal in twee verslagen worden beoordeeld: een beoordelingsverslag tijdens het derde jaar van het programma, aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Dit verslag moet ervoor zorgen dat de communautaire instellingen en, via hen, de betrokkenen volledig op de hoogte worden gehouden van de vorderingen van de in de context van dit actieplan ondernomen acties. Na afloop van het programma zal de Commissie bij de bovengenoemde instellingen een eindverslag indienen over de tenuitvoerlegging van het programma, met daarin een beoordeling van de ondernomen acties. Algemene voorlichtingsactiviteiten 78 Naast de voorlichtingsactiviteiten die deel uitmaken van het programma zal de Commissie ervoor zorgen dat het publiek en alle betrokken partijen toegang krijgen tot verslagen over de uitgevoerde acties, studies en beoordelingen. 23 Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD houdende vaststelling van een programma voor optreden van de Gemeenschap van 1999 tot 2003 inzake de voorkoming van letsel binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid 24 1 2 3 4 TOELICHTING In haar mededeling COM(93) 559 def. van 24 november 1993 betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid heeft de Commissie de principes en de strategie uiteengezet die in acht moeten worden genomen bij het verrichten van communautaire activiteiten gericht op de verwezenlijking van de doelstellingen inzake volksgezondheid die in de artikelen 3, onder o), en 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap zijn vastgesteld. De Gemeenschap heeft volgens deze mededeling tot taak de inspanningen van de Lid-Staten op het terrein van de volksgezondheid te versterken, bij de formulering en tenuitvoerlegging van doelstellingen en strategieën te helpen en de beste resultaten die op een bepaald gebied al ergens in de Gemeenschap zijn behaald, als doel vast te stellen. De Commissie dient op grond van artikel 129 voorstellen in voor goedkeuring door het Europees Parlement en door de Raad van simuleringsmaatregelen die bedoeld zijn om een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te helpen garanderen. In bovengenoemde mededeling van de Commissie worden criteria genoemd die voor het vaststellen van prioritaire gebieden voor communautaire actieprogramma's moeten worden aangelegd. Aan de hand van deze criteria is vastgesteld dat de preventie van letsel een prioriteitsgebied is voor communautaire actie. Het onderhavige voorstel van de Commissie, dat is gebaseerd op artikel 129 en al is aangekondigd in het jaarlijkse werkprogramma van de Commissie, valt onder het principe van de gedeelde verantwoordelijkheid van de Gemeenschap en de Lid-Staten en beoogt de volksgezondheid te verbeteren door bij te dragen aan acties die de incidentie van letsels verminderen. "Letsel" is een ruim begrip dat in principe, volgens internationaal aanvaarde definities, alle soorten aantastingen van de gezondheid omvat, die (in tegenstelling tot ziekten) het gevolg zijn van uitwendige oorzaken, bijvoorbeeld schokken, verbranding, vergiftiging, beten en steken alsmede verplettering, en zonder onderscheid betreffende de oorzaak van de uitwendige gebeurtenis: het opzettelijk toebrengen van schade aan zichzelf dan wel het opzettelijk (al dan niet wettelijk, dan wel per ongeluk) toebrengen van schade door iemand anders. Dit voorstel van de Commissie is toegespitst op een klein aantal kernpunten op dit ruime gebied, geselecteerd op basis van de criteria dat zij een belangrijke oorzaak van vermijdbaar letsel en dood zijn, nog niet door een andere actie op communautair niveau worden behandeld, mogelijkheden voor lonend optreden bieden en communautaire toegevoegde waarde opleveren door op nationaal en subnationaal niveau verrichte werkzaamheden samen te brengen en aan te vullen. en thuis zijn: ongevallen De geselecteerde doelgebieden tijdens de vrijetijdsbesteding van kinderen, jonge volwassenen en bejaarden, en ongevallen van kinderen op school, alsmede het thema zelfmoord en minder ernstige gevallen van opzettelijk aan zichzelf toegevoegd letsel (soms para-zelfmoord genoemd). Deze selectie van gebieden is ruimschoots gerechtvaardigd door bovengenoemde criteria en behandelt alle categorieën van letsel die de belangrijkste oorzaken van dood, handicap en schade aan de gezondheid zijn, met uitzondering van beroepsziekten en arbeids- alsmede verkeersongevallen, die reeds door andere communautaire activiteiten worden bestreken. Zo blijkt uit gegevens die door het Ierse Hospital In-Patient Enquiry System verzamelde gegevens dat de hier 25 geselecteerde categorieën verantwoordelijk zijn voor drievierde van alle letsels die in 1993 in Ierland tot opname in een ziekenhuis leidden. De voorgestelde stimuleringsmaatregelen zijn tweeërlei. De eerste is steun voor de uitwisseling - en de gezamenlijke ontwikkeling - van deskundigheid, met name bij de selectie van interventies en de epidemiologie van letsel. In de Lid-Staten is een enorme hoeveelheid ervaring en kunde inzake de voorkoming letsel aanwezig, maar deze is ongelijk verdeeld en de beroepsbeoefenaren zijn zich soms grotendeels onbewust van de ervaring van anderen. Maatregelen om bestaande beste praktijken uit te wisselen zullen helpen ruimere verspreiding te geven aan de beste resultaten die reeds ergens in de Gemeenschap zijn bereikt. Wanneer het percentage letsels in een bepaalde Lid-Staat hoger ligt dan het laagste nationale percentage in een andere Lid-Staat van de Gemeenschap, kan het verschil redelijkerwijs vermijdbaar worden genoemd; dit voorstel zou hulp kunnen bieden bij de overdracht van de nodige deskundigheid om dergelijke vermijdbare letsels te helpen terugdringen. De tweede soort stimuleringsmaatregel die wordt voorgesteld, is het aanmoedigen van verbeteringen in de kwaliteit van de gegevens. Gegevens zijn van vitaal belang voor preventie omdat zij epidemiologisch onderzoek mogelijk maken naar de vraag welke situaties, produkten, gedragingen en plaatsen gevaarlijk zijn. Hoewel de epidemiologie van veel ziekten in de Gemeenschap steeds vastere vormen aanneemt, is er een ernstig gebrek aan de gegevens die nodig zijn om een echte is het epidemiologie van dienovereenkomstig moeilijk de schaarse hulpmiddelen op de meest produktieve preventie-activiteiten te richten. Op communautair niveau zouden betere gegevens een krachtig hulpmiddel zijn in de handen van preventieplanners, die ze zouden kunnen gebruiken om bijvoorbeeld na te gaan of hun nationale of regionale belasting inzake sport- of fietsletsels aanmerkelijk groter is dan in de buurlanden en zo ja in welke zin, zodat aandachtspunten kunnen worden voorgesteld. te ondersteunen; als gevolg daarvan letsels Communautaire actie in het kader van dit voorstel zou kunnen bestaan uit aanmoediging en steun voor het opzetten van netwerken, de verspreiding van informatie over preventiecampagnes, alsmede werkzaamheden ter verbetering van de gegevens, inclusief enquêtes en technisch onderzoek. Er zouden zich ook passende gelegenheden kunnen voordoen om de Lid-Staten te helpen hun beleid en programma's te coördineren op de in artikel 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap bedoelde manier. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat maatregelen ter preventie van letsel zowel doeltreffend als rendabel kunnen zijn, vooral de zogenoemde "passieve" preventiemaatregelen die een veiliger omgeving scheppen, in tegenstelling tot het opleiden van mensen om veiliger te leven in omgevingen die potentieel gevaarlijk blijven. Niet alle interventies leveren echter evenveel resultaat op, en de waarde van het voorstel van de Commissie is dat het bekendheid zal geven aan die maatregelen waarvan is gebleken dat zij het beste werken, en dat het de beginselen die aan de basis ervan liggen meedeelt aan wie in andere Lid-Staten soortgelijke maatregelen wil nemen. Het Europees Parlement besteedt reeds lang aandacht aan acties op communautair niveau voor de preventie van letsel, en het huidige voorstel komt met name tegemoet aan zijn resolutie over het volksgezondheidsbeleid na Maastricht, die een 26 specifieke oproep tot activiteiten op het gebied van ongevallenpreventie bevatte. Acties ter preventie van letsels beantwoorden ook aan de door de Raad geuite prioriteiten op volksgezondheidsgebied, zoals de noodzaak om actiegebieden te selecteren op grond van de mogelijkheid om preventieve actie te ondernemen. 10 Dit programma kan alleen worden uitgevoerd op basis van een besluit van het Europees Parlement en de Raad krachtens artikel 129. Het valt niet onder de uitsluitende bevoegdheid van de Gemeenschap en beoogt noch vereist de harmonisatie van nationale bepalingen op het betrokken gebied. 11 De in het kader van het voorgestelde programma uit te voeren acties leveren op verschillende manieren toegevoegde waarde op: 1) 2) zij zullen het mogelijk maken activiteiten die reeds in betrekkelijke isolatie op nationaal niveau zijn ondernomen, samen te brengen zodat zij elkaar kunnen aanvullen met aanzienlijke resultaten voor de hele Gemeenschap, zoals de ruime verspreiding van goede praktijken die voordien tot een regio waren beperkt, door de rationeler en efficiëntere arbeidsverdeling op technisch gebied en door de opstelling van vergelijkbare gegevens over de gehele Gemeenschap; zij zullen bijdragen tot het versterken van de solidariteit en de samenhang in de Gemeenschap en tot de algemene harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap, door regio's waar letsels het meest voorkomen te helpen de ervaring te benutten van regio's waar reeds meer aandacht aan de preventie van letsels is gewijd, en 3) zij zullen, wanneer dat nodig wordt geacht, leiden tot de opstelling van normen en standaarden voor beste praktijken. 12 De in het kader van het programma uitgevoerde acties zullen in twee verslagen worden geëvalueerd: een evaluatieverslag tijdens het derde jaar van het programma een eindverslag over de tenuitvoerlegging van het programma. Deze verslagen zullen informatie bevatten over de communautaire financiering voor de verschillende actiegebieden evenals de resultaten van evaluaties. Zij zullen aan de Raad en het Europees Parlement alsmede aan het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's worden voorgelegd. 27 Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD houdende vaststelling van een programma voor optreden van de Gemeenschap van 1999 tot 2003 inzake de voorkoming van letsel binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 129, lid 4, eerste streepje, Gezien het voorstel van de Commissie36, Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité37, Gezien het advies van het Comité van de Regio's38, Volgens de procedure van artikel 189 B van het Verdrag39, 1. 2. 3. Overwegende dat letsel in de gehele Europese Gemeenschap als een van de in artikel 129 bedoelde grote bedreigingen van de gezondheid moet worden beschouwd, en een oorzaak van aanzienlijke bezorgdheid bij de bevolking is; Overwegende dat, volgens artikel 3, onder o), van het Verdrag het optreden van de Gemeenschap een bijdrage omvat tot het verwezenlijken van een hoog niveau van bescherming van de gezondheid; Overwegende dat artikel 129 de Gemeenschap uitdrukkelijk bevoegdheid op dit gebied verleent de samenwerking tussen de Lid-Staten te bevorderen en, indien nodig, hun activiteiten te ondersteunen, de coördinatie van hun beleid en hun programma's alsmede de samenwerking met derde landen en met inzake volksgezondheid bevoegde internationale organisaties te bevorderen; dat het optreden van de Gemeenschap gericht dient te zijn op de preventie van ziekten en de bevordering van gezondheidsvoorlichting en gezondheidsonderwijs; 36 37 38 39 PB nr. PBnr. PB nr. PB nr. 28 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Overwegende dat de Raad en de ministers van volksgezondheid, in het kader van de Raad bijeen, in hun resolutie van 27 mei 1993 betreffende toekomstige actie op het gebied van de volksgezondheid40 de noodzaak heeft beklemtoond van communautaire actie teneinde leven toe te voegen aan de jaren en jaren toe te voegen aan het leven, en van selectie van actiegebieden op grond van de mogelijkheid om een preventieve actie te ondernemen; Overwegende dat het Europees Parlement in zijn resolutie van 19 november 1993 over het volksgezondheidsbeleid na Maastricht41 een beroep op de Commissie heeft gedaan om activiteiten op het gebied van de ongevallenpreventie te organiseren en ten uitvoer te leggen; Overwegende dat de Commissie in haar mededeling van 24 november 1993 inzake het actiekader op het gebied van de volksgezondheid42 opzettelijke en onopzettelijke letsels en ongevallen als een prioritair actiegebied binnen de volksgezondheid heeft aangemerkt; Overwegende dat het Europees Parlement en de Raad in hun Besluit 3092/94/EG van 7 december 199443 een communautair informatiesysteem over ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding hebben ingesteld, waarmee het onderhavige besluit nauw moet worden gecoördineerd; en het dat overeenkomstig subsidiariteitsbeginsel Overwegende het evenredigheidsbeginsel, zoals neergelegd in artikel 3B van het Verdrag, op het gebied van de voorkoming van letsel slechts door de Gemeenschap mag worden opgetreden indien en voor zover dit optreden wegens zijn omvang of gevolgen beter op communautair niveau kan worden verricht; dat dit programma communautaire toegevoegde waarde zal opleveren, doordat activiteiten die reeds in betrekkelijke afzondering op nationaal niveau zijn ondernomen, worden samengebracht zodat zij elkaar kunnen aanvullen met belangrijke resultaten voor de hele Gemeenschap, doordat zij bijdragen tot de versterking van de solidariteit en de samenhang in de Gemeenschap en doordat zij, wanneer dat nodig wordt geacht, tot de opstelling van normen en standaarden voor de best mogelijke praktijk zullen leiden; Overwegende dat de samenwerking met inzake volksgezondheid bevoegde internationale organisaties en met derde landen dient te worden bevorderd; Overwegende dat het programma, door steun te verlenen voor het verwerven van betere kennis en beter begrip van alsmede door een ruimere verspreiding van informatie over de voorkoming van letsel, door te zorgen voor een verbeterde vergelijkbaarheid van de informatie op dit gebied en door de ontwikkeling van acties ter aanvulling op bestaande programma's en acties van de Gemeenschap, waarbij onnodig dubbel werk wordt voorkomen, zal bijdragen tot de verwezenlijking van de in artikel 129 omschreven doelstellingen van de Gemeenschap; 40 41 42 43 PB nr. C 174 van 25. 6. 1993, blz. 1. PB nr. C 329 van 6. 12. 1993, blz. 375. COM(93) 559 def. van 24. 11. 1993. PB nr. L 331 van 21. 12. 1994, blz. 1. 29 11. 12. Overwegende dat om de waarde en de uitwerking van het programma te vergroten een voortdurende beoordeling van de ondernomen acties dient te worden verricht, met bijzondere aandacht voor hun doeltreffendheid en de verwezenlijking van de gestelde doeleinden en, indien nodig, met het oog op de nodige aanpassingen; Overwegende dat dit besluit voor de gehele duur van het programma een financieel kader vastlegt dat het belangrijkste referentiepunt is in de zin van punt 1 van de Verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 199544 jaarlijkse begrotingsprocedure; begrotingsautoriteit tijdens aan de de 13. Overwegende dat de financiële vooruitzichten van de Gemeenschap geldig zijn tot 1999 en dat zij voor de periode daarna zullen moeten worden herzien; 14. Overwegende dat dit programma een looptijd van vijfjaar dient te hebben teneinde de uit te voeren acties voldoende tijd te laten om de gestelde doelstellingen te verwezenlijken, BESLUITEN: 1 2 Artikel 1 Vaststelling van het programma Binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid wordt voor de periode van 1 januari 1999 tot en met 31 december 2003 een programma voor optreden van de Gemeenschap inzake de voorkoming van letsel, hierna "programma" genoemd, vastgesteld. tot doel bij te dragen Dit programma heeft inzake de volksgezondheid die het ontstaan en de gevolgen van letsel beogen te toepassing van verminderen, door de doeltreffender preventietechnieken te bevorderen waarvan de waarde door deskundigen algemeen wordt erkend en door het algemene vermogen van de volksgezondheidsinstanties te helpen versterken om doeltreffende activiteiten ter voorkoming van letsel op te zetten. tot activiteiten verspreiding en 3 De krachtens dit programma ten uitvoer te leggen acties en hun specifieke doelstellingen worden in de bijlage uiteengezet. Artikel 2 Tenuitvoerlegging 1 De Commissie draagt, in nauwe samenwerking met de Lid-Staten, zorg voor de tenuitvoerlegging van de in de bijlage beschreven acties. 44 PB nr. C 102 van 4. 4. 1996, blz. 4. 30 2 De Commissie werkt samen met instellingen en organisaties die werkzaam zijn op het gebied van de voorkoming van letsel. Artikel 3 Begroting 1 2 Het financiële kader voor de tenuitvoerlegging van het programma voor het jaar 1999 bedraagt 1,3 miljoen ecu, overeenkomstig de huidige financiële vooruitzichten. Het financiële kader voor de laatste vier jaren van het programma (2000-2003) wordt nader vastgesteld, zodra de toekomstige financiële vooruitzichten bekend zijn. De jaarlijkse kredieten worden door de begrotingsautoriteit overeenkomstig de financiële vooruitzichten. toegewezen Artikel 4 Samenhang en complementariteit De Commissie draagt zorg voor de samenhang en de complementariteit tussen de krachtens dit programma uit te voeren acties van de Gemeenschap en de acties die krachtens andere toepasselijke communautaire programma's worden uitgevoerd. Artikel 5 Comité 1 De Commissie wordt bijgestaan door een Raadgevend Comité, hierna "Comité" genoemd, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het Comité een ontwerp voor van de te nemenmaatregelen. Het Comité brengt binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie advies uit over het ontwerp zo nodig door middel van een stemming. Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het Comité uitgebrachte advies. Zij brengt het Comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met het advies. 2. Het Comité wordt in het bijzonder geraadpleegd over: a) de criteria en procedures voor de selectie en financiering van de projecten krachtens dit programma; b) de beoordelingsprocedure. 31 De vertegenwoordiger van de Commissie houdt het Comité regelmatig op de hoogte van voorstellen van de Commissie of van initiatieven van de Gemeenschap alsmede van de uitvoering van programma's op andere beleidsgebieden die rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van de doelstellingen van dit programma. Artikel 6 Internationale samenwerking Bij de uitvoering van dit programma wordt samenwerking met derde landen en met op het gebied van de volksgezondheid bevoegde internationale organisaties bevorderd. Aan dit programma kan worden deelgenomen door de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa, overeenkomstig de voorwaarden van de de associatieovereenkomsten of de aanvullende protocollen daarbij betreffende de deelneming aan communautaire programma's. Aan dit programma kan op basis van aanvullende kredieten worden deelgenomen door Cyprus en Malta, volgens dezelfde regels als op de EVA-landen van toepassing zijn en overeenkomstig de met deze landen overeen te komen procedures. Artikel 7 Controle en beoordeling Bij de tenuitvoerlegging van dit besluit neemt de Commissie de nodige maatregelen om de controle en voortdurende beoordeling van het programma te verzekeren, rekening houdend met de in artikel 1 en in de bijlage bedoelde algemene en specifieke doelstellingen. Tijdens het derde jaar van het programma dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een beoordelingsverslag in. Na afloop van het programma legt de Commissie een eindverslag aan het Europees Parlement en de Raad voor. In deze verslagen neemt de Commissie gegevens op over de communautaire financiering op de verschillende actiegebieden en over de complementariteit van deze actie met de andere in artikel 4 bedoelde acties, alsmede de resultaten van de beoordelingen. Zij doet deze verslagen ook aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's toekomen. Gedaan te Brussel, op Voor het Europees Parlement De Voorzitter Voor de Raad De Voorzitter 32 BIJLAGE SPECIFIEKE DOELSTELLINGEN EN ACTIES I ONGEVALLEN VAN KINDEREN, JONGE VOLWASSENEN EN BEJAARDEN45 Doelstelling: Bijdragen tot volksgezondheidsactiviteiten met het oog op de vermindering van de tijdens de vrijetijdsbesteding en op school, zulks door het bevorderen van een doeltreffender verspreiding en toepassing van preventietechnieken waarvan de waarde door een ruime kring van deskundigen wordt erkend. letsels door ongevallen incidentie van thuis, II ZELFMOORD Doelstelling: Bijdragen tot volksgezondheidsactiviteiten met het oog op de vermindering van de incidentie van letsels door het opzettelijk toebrengen van schade aan zichzelf zulks door het bevorderen van een doeltreffender verspreiding toepassing van preventietechnieken waarvan de waarde door en deskundigen amgemeen wordt erkend. Hl VERMOGEN OM LETSELS TE VOORKOMEN Doelstelling: Bijdragen tot de volksgezondheidsinstanties om doeltreffende activiteiten voor de preventie van letsels op te zetten. versterken vermogen van van het het Ter ondersteuning van elk van deze doelstellingen te ondernemen acties: (De acties kunnen op meer dan een doelstelling betrekking hebben: zo kan een project over veiligheid in de sport betrekking hebben op kinderen, jongere volwassenen en bejaarden. ) 1 2 45 Netwerken', aanmoedigen en verlenen van bijstand bij het opzetten van netwerken, met name gewijd aan de ontwikkeling van nieuwe aanpakken of vernieuwende methoden om veel voorkomende problemen het hoofd te bieden, uitwisseling van materiaal, richtsnoeren en handboeken, organisatie van opleidingsactiviteiten. Campagnes: ondersteunen van de verspreiding van informatie; dit omvat het opzetten van een gegevensbank over de gevoerde campagnes, met indien mogelijk beoordelingen van hun waarde, effecten en overdraagbaarheid, alsmede organisatie van wedstrijden om de beste campagnes ter preventie van letsels te identificeren; indien passend, bevordering van de organisatie van parallelle campagnes in een aantal Lid-Staten; hulp bij de ontwikkeling van basismateriaal en publiciteit. De communautaire maatregelen op het gebied van de "civiele bescherming" vallen nit onder de maatregelen in het kader van dit programma (met name betreffende het voorstel voor een beschikking van de Raad tot invoering van een communautaire actieprogramma voor civiele bescherming COM(95) 155 def). 33 3 4 5 Gegevens over letsels, in samenwerking met EHLASS: bevordering van afspraken over codering, gegevensomschrijvingen, betere registratie van de plaats waar het ongeval is voorgekomen, alsmede over gedragsaspecten en opeenvolgingen van gebeurtenissen, meer nauwkeurigheid in de overlijdensakten, gebruik van relevante schalen voor de ernst van de situatie, alsmede minimumgegevenssets; verlenen van steun voor de toepassing van relevante resultaten van de International Collaborative Effort on Injury Statistics; onderzoek naar de dekking van bestaande systemen voor gegevensverzameling en zo nodig uitwerken van maatregelen om deze dekking te verbeteren; opname van aanvullende vragen of modules in bestaande enquêtes die de hele Gemeenschap bestrijken; hulp om na te gaan welke enquêtes nodig zijn; bevorderen van de oprichting van een gegevensbank van enquêtes waarvan het bestaan bekend is. Technisch onderzoek naar risicofactoren voor letsels, bevorderen van samenwerking tussen instellingen met gespecialiseerde kennis en faciliteiten die in staat zijn dergelijke activiteiten te ondernemen; ondersteunen van de ontwikkeling van een inventaris van instellingen en hun projecten, alsmede evaluatie van preventieprojecten en -campagnes. Raadpleging en samenwerking: steun voor formele en informele vergaderingen op verschillende overheidsniveaus, conferenties en seminars, werk- en adviesgroepen. Daarnaast zullen de volgende acties doelstelling m ondersteunen: 6 Activiteiten om volksgezondheidsinstanties te helpen meer gebruik te maken van andere communautaire beleidslijnen inzake de preventie van letsels: verbeteren van het bewustzijn van de communautaire programma's en de voorwaarden voor deelname eraan, verlenen van hulp voor het opzetten van consortia over de nationale grenzen heen en bijstaan van groepen met speciale belangen om de nuttigste gesprekspartners in de communautaire instellingen te vinden. 34 FINANCIEEL MEMORANDUM 1 TITEL VAN DE MAATREGEL Voorstel voor een Besluit van het Europees Parlement en de Raad houdende vaststelling van een programma voor optreden van de Gemeenschap van 1999 tot 2003 inzake de voorkoming van letsel binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid 2 BETROKKEN BEGROTINGSLIJN B3-. 3 RECHTSGRONDSLAG Artikel 3, sub o), en artikel 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. 4 OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 4. 1 Algemene doelstelling Om bij te dragen tot verwezenlijking van de doelstellingen die zijn vastgelegd in het Verdrag: krachtens artikel 3, sub o), dient de Gemeenschap bij te dragen tot het verwezenlijken van een hoog niveau van bescherming van de gezondheid; krachtens artikel 129 moet de Gemeenschap ertoe bijdragen een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te verzekeren door de samenwerking tussen de Lid-Staten te bevorderen en, indien nodig, hun activiteiten te ondersteunen, de coördinatie van hun beleidsmaatregelen en programma's alsmede de samenwerking met derde landen en de inzake volksgezondheid bevoegde internationale organisaties te bevorderen. Het optreden van de Gemeenschap is gericht op de preventie van ziekte, met name grote bedreigingen van de gezondheid, door het onderzoek naar de oorzaken en overdracht ervan en het bevorderen van gezondheidsvoorlichting en gezondheidsonderwijs. Dit programma heeft tot doel bij te dragen tot volksgezondheidsactiviteiten die de incidentie van letsels beogen te verminderen, door de doeltreffender verspreiding en toepassing te bevorderen van preventietechnieken waarvan de waarde door deskundigen de algemeen wordt volksgezondheidsinstanties om doeltreffende activiteiten voor de preventie van letsels op te zetten te helpen versterken. vermogen algemene aanvaard door van het en De methode om deze doelstelling te verwezenlijken bestaat in het ondernemen van acties die: aanmoediging en bijstand verlenen voor het opzetten van netwerken van wie actief is op het gebied van de preventie van letsels; 35 informatie verspreiden over campagnes voor de preventie van letsels; door middel van enquêtes en op andere manieren de over ongevallen beschikbare gegevens verbeteren; beter technisch onderzoek naar risicofactoren i. v. m. letsels bevorderen door een grotere samenwerking tussen centra van deskundigen; indien passend, bijdragen tot raadpleging en samenwerking tussen de Lid-Staten; de volksgezondheidsinstanties helpen beter gebruik te maken van andere communautaire beleidslijnen als hulp bij de preventie van letsels. 4. 2 Duur van de maatregelen en regelingen voor verlenging of uitbreiding 5 jaar: 1 januari 1999 t/m 31 december 2003 verslag over de tenuitvoerlegging moet in het derde jaar aan de Raad en het Europees Parlement worden voorgelegd; verslag aan de Raad en het Europees Parlement na afloop van het programma tezamen met de resultaten van evaluaties. 5 INDELING VAN DE UITGAVEN OF INKOMSTEN Niet-verplichte uitgaven Gesplitste kredieten 6 AARD VAN DE UITGAVEN OF INKOMSTEN Subsidie voor gezamenhjke financiering met andere bronnen in de overheids- of particuliere sector (niet meer dan een bepaald percentage van de totale kosten van de voorgestelde projecten). De hoogte van de toe te kennen subsidie hangt af van de reikwijdte van de te financieren maatregel en van de mate waarin het actieprogramma zich weerspiegelt in de verschillende geplande activiteiten. Een dergelijke subsidie bedraagt hoogstens 70% van de totale begroting voor de voorgestelde projecten, behalve in het geval van netwerken en werkzaamheden die zijn opgedragen en die van direct nut zijn voor de Commissie; in die gevallen kan de subsidie 100% bedragen. 7 FINANCIËLE GEVOLGEN 7. 1 Wijze van berekening van de totale kosten van de maatregel (definitie van de eenheidskosten) De wijze van berekening is het resultaat van de ervaring met eerdere activiteiten in verband met volksgezondheidskwesties. Een en ander omvat de diverse soorten communautaire acties die in tabel 4 van Mededeling (93) 559 def. van de Commissie van 24 november 1993 zijn opgesomd; dit is een bundeling van 10 jaar know-how inzake financiering van samenwerkingsinspanningen met de Lid-Staten en NGO's voor de verzameling, analyse en verspreiding van informatie, het opzetten van netwerken, 36 onderzoek naar de kwaliteit van campagnes zoals Europese weken, het opzetten van overleg- en samenwerkingsmechanismen en -procedures teneinde gemeenschappelijke doelstellingen te bepalen en het beleid te coördineren alsmede op communautair niveau strategieën te formuleren en te ontwikkelen. De specifieke kostenramingen gaan uit van de veronderstelling dat voor de helft van de in het kader Van dit programma te verrichten activiteiten een financiering van 100% nodig is, terwijl voor de andere helft een financiering van 50% nodig is en dat de te verrichten activiteiten betrekking zullen hebben op de meeste of alle Lid-Staten. Voor de tenuitvoerlegging van deze activiteiten wordt voor het jaar 1999 een bedrag van 1,3 miljoen ecu noodzakelijk geacht. Het nieuwe begrotingskader voor de laatste vier jaren zal in het jaar 2000 worden vastgesteld, rekening houdend met de toekomstige financiële perspectieven van de Gemeenschap. Tot toewijzingen zal worden besloten overeenkomstig de normale de jaarlijkse begrotingsprocedures. 7. 1. 1 Vermindering van het aantal ongevallen - Netwerken Voor de werking van drie netwerken per jaar wordt voor 1999 gerekend met gemiddelde kosten van 200 000 ecu per jaar. - Verspreiding van informatie Aangezien dit een nieuwe actie is, zijn de kosten geraamd op basis van de ervaringen met bestaande programma's op volksgezondheidsgebied (kanker, AIDS en overdraagbare ziekten, drugs, gezondheidsbevordering) en de kosten daarvan (100 000 ecu per jaar). 7. 1. 2 Zelfmoord - Netwerken Voor de werking van een netwerk per jaar wordt voor 1999 gerekend met gemiddelde kosten van 200 000 ecu per jaar. - Verspreiding van informatie Aangezien dit een nieuwe actie is, zijn de kosten geraamd op basis van de ervaringen met bestaande programma's op volksgezondheidsgebied (kanker, AIDS en overdraagbare ziekten, drugs, gezondheidsbevordering) en de kosten daarvan (100 000 ecu per jaar). - Verbetering van gegevens over zelfmoord Aangezien dit een nieuwe actie is, zijn de kosten (200 000 ecu) geraamd op basis van de ervaringen van EUROSTAT en het EHLASS-systeem (ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding). 7. 1. 3 Preventief vermogen Steun voor ten minste twee landelijke evenementen per jaar à 50 000 (met speciale betekenis voor 1999) bij de start van het programma. 37 7. 2 Gedetailleerde kostenverdeling (in miljoen ecu) fi DOELSTELLING ACTIEGEBIED JAREN Bijdragen tot een vermindering van ongevallen van kinderen, jonge volwassenen en bejaarden Bijdragen tot een vermindering van de incidentie van zelfmoord tot de Bijdragen versterking van het vermogen om letsels te voorkomen Aanmoediging en bijstand voor het opzetten van netwerken; verspreiden van informatie over campagnes, verbeteren van de gegevens over ongevallen; technisch onderzoek naar risicofactoren i. v. m. letsels; raadpleging en samenwerking; 1999 2000 2001 2002 2003 Totaal Indicatieve programmering Aanmoediging en bijstand voor het opzetten van netwerken; verspreiden van informatie over campagnes, verbeteren van de gegevens over naar risicofactoren i. v. m. letsels; raadpleging en samenwerking; ongevallen; onderzoek technisch Aanmoediging en bijstand voor het opzetten van netwerken; verspreiden van informatie over campagnes, verbeteren van de gegevens over naar risicofactoren i. v. m. letsels; raadpleging en samenwerking; ongevallen; onderzoek technisch activiteiten om de volksgezondheidsinstanties te helpen meer gebruik te maken van andere communautaire beleidslijnen als hulp bij de preventie van letsels. __ 0,7 0,4 0,1 0,1 1,3 p. m p. m p. m p. m 38 0,7 0. 4 0,1 0,1 Ü 7. 3 Indicatief schema van de toewijzingen (in miljoen ecu) 1999 2000 2001 2002 2003 Totaal ! Vastleggingskredieten 1,3 1 Betalingskredieten 1999 2000 2001 2002 2003 1 Volgende jaren 0,78 0,52 - - - - Totaal 1,3 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 1,3 0,78 0,52 - - - - 1,3 8. FRAUDEBESTRIJDINGSMAATREGELEN: MAATREGELEN RESULTATEN VAN GETROFFEN Op de aanvraagformulieren voor subsidie zal gevraagd worden naar de identiteit en de aard van de potentiële begunstigden, zodat vooraf hun betrouwbaarheid kan worden beoordeeld. Fraudebestrijdingsmaatregelen (controles, tussentijdse verslagen, eindverslag) worden opgenomen in de overeenkomsten of contracten tussen de Commissie en de begunstigden. Voordat de tussentijdse betalingen en de slotbetaling worden verricht, zal de Commissie de verslagen controleren en zich ervan overtuigen dat het werk naar behoren is uitgevoerd. Daarnaast zal de Commissie steekproeven nemen om na te gaan hoe de financiële middelen zijn gebruikt. Andere begrotingslijnen op volksgezondheidsgebied voor de begrotingsjaren 1991 t/m 1995 zijn reeds gecontroleerd en de doeltreffendheid van deze controles is gebleken. 9. ELEMENTEN VOOR EEN KOSTEN-EFFECTIVITEITSANALYSE 9. 1 Specifieke en kwantificeerbare doelstellingen tot doel bij te dragen tot een hoog niveau van Dit programma heeft gezondheidsbescherming tegen letsels, door de doeltreffender verspreiding en toepassing te bevorderen van preventietechnieken waarvan de waarde door deskundigen algemeen wordt aanvaard en door bij te dragen tot het algemene vermogen van de volksgezondheidsinstanties om doeltreffende activiteiten voor de preventie van letsels op te zetten. 39 De indicatoren die aanduiden of doelstellingen op dit gebied al dan niet zijn bereikt, omvatten de volgende soorten maatregelen. Deze zullen verder worden bijgesteld in samenwerking met het nieuwe programma inzake gezondheidsmonitoring, dat onder andere tot taak heeft indicatoren te ontwikkelen voor communautaire beleidslijnen inzake volksgezondheid. De methode om deze doelstelling te verwezenlijken bestaat in het ondernemen van acties die: aanmoediging en bijstand verlenen voor het opzetten van netwerken van degenen die actief zijn op het gebied van de preventie van letsels; de activiteit van de netwerken meten (leden, uitgeven van bijvoorbeeld informatiebladen, organiseren van conferenties, WWW discussiegroepen, enz); informatie verspreiden over campagnes voor de preventie van letsels (bijvoorbeeld onderzoek naar het aantal en de kwaliteit van door het programma ondersteunde publicaties); door middel van enquêtes en op andere manieren de over ongevallen beschikbare gegevens verbeteren (bijvoorbeeld welke nieuwe maatregelen worden getroffen en in welke landen dat gebeurt); beter technisch onderzoek naar risicofactoren i. v. m. letsels bevorderen door een grotere samenwerking tussen centra van deskundigen (aantal en kwaliteit van dergelijke door het programma ondersteunde verslagen); indien passend, bijdragen tot raadpleging en samenwerking tussen de Lid-Staten (beschrijving van gevallen van een dergelijke consultatie); de volksgezondheidsinstanties helpen beter gebruik te maken van andere communautaire beleidslijnen als hulp bij de preventie van letsels (cijfers en omschrijving). Doelgroep 1 2 3 Bevoegde gezondheidsautoriteiten van de Lid-Staten op nationaal, regionaal en internationale plaatselijk niveau en organisaties. inzake de volksgezondheid bevoegde Gezondheidswerkers, gezondheidsepidemiologische diensten, gezondheids- en medische verenigingen, specialisten in de preventie van verschillende soorten letsels, academische instellingen, enz. Niet-gouvernementele organisaties en andere lichamen met belangen op het gebied van gezondheid en de preventie van letsels, en het grote publiek. 9. 2 Redenen voor de maatregel Bij het nemen van initiatieven krachtens artikel 129 moet de Gemeenschap zich bezighouden met het voorkomen van ziekten en met de gezondheidsbescherming. In de Mededeling van de Commissie betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid (COM(93) 559 def. van 24 november 1993) zijn criteria opgenomen voor het vaststellen van prioritaire gebieden voor communautaire programma's. Aan de hand van deze criteria is in de "kader"mededeling van 1993 nagegaan welke de 40 verschillende mogelijkheden zijn om ziekten, in het bijzonder grote gevaren voor de gezondheid, en de oorzaken daarvan via verschillende soorten communautaire acties aan te pakken, en zijn op basis van in de mededeling opgesomde criteria acht prioritaire gebieden vastgesteld. Een van die gebieden is de preventie van letsels. Dit voorstel is toegespitst op een klein aantal kernpunten op dit ruime gebied, geselecteerd op basis van de evaluatie ex ante dat zij een belangrijke oorzaak van vermijdbaar letsel en dood zijn, nog niet door een andere actie op communautair niveau worden behandeld, mogelijkheden voor rendabele interventie bieden en communautaire toegevoegde waarde opleveren door op nationaal en sub-nationaal niveau verrichte werkzaamheden samen te brengen en aan te vullen. Dit zou aanzienlijk efficiënter zijn dan dergelijke kwesties over te laten aan intergouvernementele samenwerking zonder bijdrage van de Gemeenschap: op dit gebied biedt de door artikel 129 voor de Gemeenschap en de Commissie bedoelde input een duidelijk gemeenschappelijk regelgevingskader waardoor onbestemde en tijdverslindende onderhandelingen kunnen worden vermeden en uitgaande van een steviger grondslag snellere vooruitgang kan worden geboekt. De geselecteerde doelgebieden zijn ongevallen thuis en tijdens de vrijetijdsbesteding van kinderen, jonge volwassenen en bejaarden, ongevallen van kinderen op school, alsmede het thema zelfmoord en minder ernstige gevallen van opzettelijk aan zichzelf toegevoegd letsel (soms para-zelfmoord genoemd). Deze selectie van gebieden is ruimschoots gerechtvaardigd door evaluatie ex ante, gebruikmakend van bovengenoemde criteria en behandelt alle categorieën letsels die de belangrijkste oorzaken van dood, handicap en schade aan de gezondheid zijn, met uitzondering van beroepsziekten en arbeids- alsmede verkeersongevallen, die reeds door andere communautaire activiteiten worden bestreken. Voor de uitvoeringsmethoden en de toewijzing van geldmiddelen geldt het onderstaande: specifieke toepassing van het subsidiariteitsbeginsel bij het vaststellen van te ondernemen en mede te financieren acties; identificatie en selectie van projecten voor medefinanciering van acties op het gebied van de preventie van letsels; het begrip toegevoegde waarde voor de Gemeenschap, dat met name zal worden verwezenlijkt via het coördineren van nationale maatregelen, het verspreiden van informatie en ervaringen, het stellen van prioriteiten, de eventuele oprichting van netwerken, het selecteren van Europese projecten en het motiveren en inschakelen van alle betrokkenen. Voor de tenuitvoerlegging van het programma zullen twee methoden worden toegepast. De ene is projecten te ondersteunen die in de Lid-Staten en op communautair niveau worden uitgevoerd. De selectie van prioritaire projecten is grotendeels gebaseerd op algemene doelstellingen voor de middellange termijn, terwijl de tenuitvoerlegging van de maatregelen zelf afhankelijk is van de kwaliteit en doeltreffendheid van de projecten die in de loop van het jaar aan de bevoegde dienst worden voorgelegd. De tweede methode bestaat in het verrichten van specifieke activiteiten die noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van het programma en die volledig door het programma worden gefinancierd. 41 De selectiecriteria voor projecten zijn: compatibiliteit met de doelstellingen en conformiteit met minstens een van de vastgestelde doelstellingen; onderzoek naar de "toegevoegde waarde voor de Gemeenschap" van de projecten (transnationale deelname, ontwikkeling van een model dat in andere Lid-Staten toepasbaar is, informatie die in andere Lid-Staten bruikbaar is enz); vermoedelijke doeltreffendheid en waarde; duidelijkheid en motivatie van de eisen; relevantie van de gekozen methodologie; organisatorische deskundigheid en ervaring; geschiktheid van de begroting voor de doelstellingen; ondersteuning voor de projecten van de kant van nationale partners; objectieve beoordeling; advies van het desbetreffend raadgevend comité. De voor het eerste jaar van dit programma voorgestelde begroting van 1,3 miljoen ecu jaar stemt overeen met die welke terzelfdertijd voor de programma's betreffende zeldzame en met vervuiling samenhangende ziekten is voorgesteld. Dit weerspiegelt de gelijke prioriteit die in de Mededeling van de Commissie van 1993 aan elk van deze gebieden is toegekend, een evaluatie die ook nu nog zijn geldigheid behoudt. Het voorgestelde bedrag is het absolute minimum dat noodzakelijk is om het programma te starten. 9. 3 Monitoring en beoordeling van de maatregel 9. 3. 1 Monitoring van de maatregel De monitoring op communautair niveau is een taak van de Commissie, die aan de hand van nationale verslagen alsmede evaluaties van de acties in het kader van het programma en van afzonderlijke projecten, bij de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's halverwege de looptijd van het programma een tussentijds verslag en na afloop van het programma een eindverslag zal indienen. 9. 3. 2 Beoordeling De beoordeling geschiedt door middel van: een evaluatie van de voornaamste maatregelen en gesubsidieerde projecten, zo nodig met medewerking van onafhankelijke deskundigen; een evaluatieverslag tijdens het derde jaar; een algemeen verslag over de kwaliteit en de doeltreffendheid van de projecten die in het kader van het actieprogramma zijn uitgevoerd, dat na afloop van het 42 programma door de Commissie aan de overige communautaire instellingen moet worden voorgelegd. Prestatie-indicatoren die voor deze evaluatie zijn geselecteerd: Evaluatie van de projecten door ambtenaren van de Commissie en/of met hen samenwerkende personen; analyse van de tussentijdse verslagen over geplande en gefinancierde maatregelen, waarbij eventueel een accentverschuiving mogelijk is; impactstudies door derden; relevantie van de door de organisatoren gebezigde methodologie; geschiktheid van de begroting voor de doelstellingen; vaardigheden en ervaring van de organisaties; verspreiding van de resultaten; Evaluatieprocedures en -frequentie; opstelling van tussentijdse en eindverslagen over de verschillende op dit gebied ondernomen acties; ontwikkeling van een "standaard"-beoordelingsformulier voor de maatregel dat door de begunstigden met hun eindverslag moet worden meegezonden en controle van deze stukken door ambtenaren ten kantore van de Commissie of in het veld. 10 ADMINISTRATIEVE UITGAVEN (DEEL A VAN DE BEGROTING) De eigenlijke mobilisatie van de noodzakelijke administratieve hulpmiddelen gebeurt onder voorbehoud van het jaarlijkse besluit van de Commissie over de toekenning van de middelen, met name gelet op door de begrotingsautoriteit verstrekte aanvullende personeels- en financiële middelen. 43 10. 1 Gevolgen voor het aantal medewerkers Soort medewerkers personeel dat de actie uitvoert herkomst medewerker duur vast personeel tijdelijk personeel binnen DG of dienst extra personeel Ambtenaren of tijdelijk functio narissen A B C Andere herkomst Totaal 1 l 1 3 0 0 0 0 1 1 1 3 0 0 0 0 10. 2 Financiële gevolgen voor extra personeel Geen extra personeel gepland 10. 3 Verhoging van overige lopende losten als gevolg van de maatregel Begrotingslijn Bedragen Wijze van berekening Vergaderingen A2510 104,250 ecu 2 vergaderingen raadgevend comité/jaar 1 vertegenwoordiger/Lid-Staat= 2 vergaderingen/jaar x 15 vertegenwoordigers x 695 ecu/vertegenwoordiger x 5 jaar = 104,250 ecu De middelen die nodig zijn voor het dekken van de onderstaande kosten voor de periode van vijf jaar, zullen worden verkregen door herschikking van bestaande financiële middelen en het gebruik van aanvullende middelen is niet noodzakelijk. a) Personeelsuitgaven (titel Al, A2 en A5) 3 x 100 000 ecu x 5 jaar = 1 500 000 ecu b) Operationele uitgaven Uitgaven voor vergaderingen (A-250) 2 vergaderingen/jaar x 15 deskundigen x 825 ecu/deskundige x 5 jaar = 123 750 ecu 44 Reiskosten (A-130) 24 dienstreizen/jaar Brussel - Luxemburg x 200 ecu/dienstreis x 5 jaar 24 000 ecu : 60 dienstreizen/jaar naar Lid-Staten x 1 000 ecu/dienstreis x 5 jaar = 300 000 ecu c) Totaal: 1 947 750 ecu 45 ISSN 0254-1513 COM(97)178def. DOCUMENTEN NL 04 05 15 01 Catalogusnummer : CB-CO-97-189-NL-C ISBN 92-78-19435-2 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg MC