title: Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het vijfde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) voor activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs (1998-2002)

eurovoc_concepts:
EAEC
EU programme
EU research policy
research and development
technological change

formats: html pdf pdfa1b print

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 30. 04. 1997 COM(97) 142 def. 97/0119 (COD) 97/0120 (CNS) Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD BETREFFENDE HET VIJFDE KADERPROGRAMMA VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN DEMONSTRATIE (1998-2002) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD BETREFFENDE HET VIJFDE KADERPROGRAMMA VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ATOOMENERGIE (EURATOM) VOOR ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK EN ONDERWIJS (1998-2002) (door de Commissie ingediend) Toelichting Voor de Europese Unie moet het 5e kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling de gelegenheid zijn om een nieuwe benadering toe te passen van het onderzoekbeleid op communautair niveau, aangepast aan de hedendaagse uitdagingen en verlangens van de Europese burgers. Drie jaar voor het begin van een nieuw millennium is de Unie, die nu werkt aan "historische" constructies zoals de economische en monetaire unie en de herdefiniëring van haar institutionele architectuur, met name in het vooruitzicht van de toetreding van nieuwe Lid-Staten, een uiterst belangrijke fase van haar geschiedenis ingegaan. Het 5e kaderprogramma past in deze dynamiek. Met de eigen middelen waarover het beschikt, moet het ertoe bijdragen dat de Europese samenleving onder de beste omstandigheden de 21e eeuw kan ingaan. Daarom mag het geen eenvoudige heruitgave van de vier vorige kaderprogramma's zijn. Ten opzichte daarvan is een trendbreuk nodig, want zonder dat komt het idee zelf van een kaderprogramma in de toekomst in het gedrang. De wereld verandert te snel om te kunnen vasthouden aan de bestaande structuren. Om aan de verwachtingen van de burgers te kunnen voldoen, moet de Unie bij haar activiteiten dan ook rekening houden met een hele reeks belangrijke ontwikkelingen: het werkgelegenheidsvraagstuk, dat de grootste zorg vormt van de Europese burger; de toenemende eisen van de maatschappij inzake leefklimaat en gezondheid, met name kwaliteit van de voeding en van het toenemende vragen over de ethische en milieu, en de maatschappelijke gevolgen van de vooruitgang van de kennis; de mondialisering van economische activiteiten, handelsverkeer, markten en wetenschap, het steeds hogere tempo van de wetenschappelijke voortdurende stijging van de onderzoekskosten; technologische vooruitgang en en de het ontstaan, naast de drie grote machtsblokken, van nieuwe economische en industriële machten in Azië en in Latijns- Amerika, die weldra ook wetenschappelijke en technologische grootmachten zullen zijn. De omgeving waarin het vijfde kaderprogramma moet worden vormgegeven is dus ingrijpend veranderd en sterk wisselvallig. Deze situatie maakt een nieuwe aanpak van het communautaire onderzoek noodzakelijk die voldoende is om de onvermijdelijke flexibel onzekerheid over de prioriteiten en behoeften in de periode tot 2000 te kunnen opvangen. Een nieuwe benadering van het communautair onderzoek Sedert meer dan 12 jaar voert de Unie een beleid op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling dat haar eigen stempel draagt en dat door middel van meerjarige kaderprogramma's wordt vormgegeven. Ondanks het feit dat de beschikbare middelen relatief bescheiden zijn, oefent dit beleid een aanzienlijke invloed uit op de onderzoekactiviteiten in de Lid-Staten. Zo heeft het met name geleid tot de succesvolle ontwikkeling van een groot aantal transeuropese netwerken voor samenwerking. Van een nuttig programmeringsinstrument heeft het kaderprogramma zich in de loop der jaren ontwikkeld tot een algemeen kader voor een reeks activiteiten, die wel van hoge kwaliteit zijn maar betrekking hebben op te veel en te sterk versnipperde thema's. Door de de het beperkingen werkingsmogelijkheden is het een moeilijk te hanteren instrument geworden dat niet helemaal is aangepast aan de werkelijkheid en de en wetenschappelijke snelheid van de ontwikkelingen. besluitvormingsmechanisme economische sociale, van en Zoals zijn voorganger bestaat het 5e kaderprogramma in werkelijkheid uit twee verschillende juridische instrumenten die betrekking hebben op onderzoekactiviteiten op andere gebieden dan kernenergie respectievelijk op het gebied van kernenergie, en waarvan het eerste bijgevolg op grond van het EG-Verdrag en het tweede op grond van het Euratomverdrag wordt vastgesteld. In deze toelichting worden met de term "5e kaderprogramma" steeds beide instrumenten tegelijk bedoeld. en het trefwoorden flexibiliteit zijn Concentratie 5e kaderprogramma nieuwe stijl. Om de opdrachten te kunnen vervullen die het kaderprogramma van de Unie meekrijgt, moet het op twee manieren worden aangepast: van de de besluitvormings- en werkingsmechanismen moeten aanzienlijk worden versoepeld; dit betekent met name een overgang van de thans geldende regel van vaststelling bij eenparigheid van stemmen naar vaststelling bij gekwalificeerde meerderheid. Een dergelijke wijziging wordt thans overwogen in het kader van de werkzaamheden van de Intergouvernementele Conferentie. het moet geheel onderzoekbeleid van de Unie dat: ten dienste komen te staan van een gebaseerd is op de volgende drie fundamentele principes: wetenschappelijke en technologische topkwaliteit; relevantie voor de grote beleidslijnen van de Unie; "toegevoegde waarde" voor Europa; niet alleen bepaald wordt door de wetenschappelijke en technologische dynamiek maar vooral door de economische en maatschappelijke behoeften van de Unie en haar internationale concurrentievermogen ; meer het accent legt op verspreiding en exploitatie van de resultaten; inspanningen concentreert op een beperkt aantal de doelstellingen. Zoals trouwens is opgemerkt in het eerste verslag over de economische en sociale samenhang is een aantal van de in het 5e kaderprogramma voorgestelde prioritaire thema's van bijzonder belang voor de versterking van de economische en sociale cohesie binnen de Unie, met name opleiding en mobiliteit van onderzoekers, stimulering van innovatie en verspreiding van onderzoekresultaten, alsook ontwikkeling van de informatiemaatschappij, meer bepaald het aspect vorming van netwerken van onderzoekers op de verschillende gebieden. Om in te spelen op de bezorgdheid van de burgers ten aanzien van de mogelijke gevolgen van de vooruitgang van kennis en technologie, moet daarnaast worden nagedacht over de ethische aspecten van het onderzoek en de toepassing van de onderzoekresultaten. Bovendien moet het uit hoofde van het kaderprogramma uitgevoerde onderzoek expliciet fundamentele ethische principes in acht nemen. Met het oog op een optimale transparantie van de voor het 5e kaderprogramma voorgestelde aanpak is gekozen voor een geleidelijke, gefaseerde methode: achtereenvolgens zijn drie documenten ingediend, namelijk op 12 juli 1996 de mededeling "De toekomst uitvinden", waarmee de grote krachtlijnen voor het 5e kaderprogramma werden aangegeven; op 20 november 1996 een eerste werkdocument waarin de structuur werd toegelicht; en op 12 februari 1997 een tweede werkdocument waarin de wetenschappelijke technologische doelstellingen van de beoogde activiteiten werden uiteengezet. en Bij het opstellen van het voorstel is ruimschoots rekening gehouden met de resultaten van de evaluatie van de activiteiten over de afgelopen perioden, meer bepaald met de conclusies en aanbevelingen van het panel dat de vijfjaarlijkse evaluatie van het kaderprogramma heeft uitgevoerd, onder het voorzitterschap van Etienne Davignon. Zes grote thema's yoor activiteiten De nieuwe aanpak die bij de omschrijving van de inhoud van het 5e kaderprogramma is gevolgd, blijkt meteen al uit twee kenmerken: doelstellingen voor het eerst zijn op een zo duidelijke en ondubbelzinnige wijze nauwkeurige sociaal- economische aard vastgesteld voor alle activiteitsniveaus: het kaderprogramma in zijn geheel; de programma's waaruit het is samengesteld; en tenslotte de in deze programma's opgenomen activiteiten; fundamenteel van tegelijk is een aantal gedetailleerde objectieve criteria opgesteld aan de hand waarvan de inhoud van het kaderprogramma kon worden "families": gegroepeerd maatschappelijke behoeften, met in de eerste plaats het effect op de werkgelegenheid; de wetenschappelijke, technologische en economische ontwikkeling, met als fundamenteel oogmerk de omschreven, drie in versterking van de concurrentiepositie van de Europese Unie; en tenslotte de "toegevoegde waarde" voor Europa. Deze criteria zijn niet alleen gebruikt voor het omschrijven van de inhoud van het 5e kaderprogramma maar zullen ook van toepassing blijven voor de verschillende fasen van de tenuitvoerlegging ervan. Om de concentratie van de inspanningen op een beperkt aantal doelstellingen te vergemakkelijken, wordt het 5e kaderprogramma opgebouwd rond 6 grote programma's, omschreven op grond van de 4 activiteiten die door het Verdrag worden genoemd voor de tenuitvoerlegging "thematische" van het kaderprogramma: programma's overeenkomstig de eerste activiteit van het Verdrag en 3 "horizontale" de activiteiten II, III en IV van het Verdrag. De algemene thema's van deze activiteiten, alsmede de motivering om ze als activiteiten op Unie niveau te selecteren, zijn de volgende: overeenkomstig respectievelijk programma's, 3 "Thematische " programma 's "Ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen" Vooruitgang van kennis en technologie op het gebied van biologische hulpbronnen en milieu is onmisbaar voor de uitvoering van het beleid van de Unie inzake met name gezondheid, landbouw, visserij en milieu, alsook van haar industriebeleid. Binnen deze context zal naar verwachting in hoog tempo een breed scala van nieuwe markten ontstaan die groei en werkgelegenheid met zich mee zullen brengen. Om deze kansen te benutten en deze zo gunstig mogelijk te laten doorwerken in het leefklimaat van haar burgers kan de Unie teruggrijpen op haar rijke traditie op het gebied van moleculaire biologie en biochemie, medisch en farmaceutisch onderzoek, landbouw- en milieuwetenschap, alsook op haar belangrijk industrieel potentieel op deze gebieden. "Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke maatschappij" informatie De totstandbrenging van de informatiemaatschappij kan een beslissende bijdrage leveren tot de opleving van de groei en het ontstaan van nieuwe vormen van werkgelegenheid in de Unie: de ontwikkeling van de informatie- en de communicatietechnologie en de toepassing daarvan zullen leiden tot enkele miljoenen nieuwe banen in Europa. De Unie wordt geconfronteerd met hevige internationale concurrentie en wil de culturele diversiteit, die ook haar rijkdom is, benutten. Daarom moet zij de technologie ontwikkelen waarmee een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij in een geheel eigen vorm kan worden opgebouwd. informatiemaatschappij gaat gepaard met ingrijpende industriële en sociale De veranderingen: de totstandbrenging daarvan opent tal van mogelijkheden voor nieuwe activiteiten voor de burgers en het bedrijfsleven op het gebied van handel, werk, vervoer, onderwijs, gezondheid en cultuur. De met de informatiemaatschappij samenhangende technologie heeft gevolgen voor alle vormen van industriële activiteiten en alle maatschappelijke sectoren. De economische en maatschappelijke gevolgen reiken veel verder dan de bedrijfstakken die rechtstreeks betrokken zijn bij de productie van informatie- en communicatieapparatuur en -diensten. "Bevordering van een concurrerende en duurzame groei" Versterking van de concurrentiepositie van de ondernemingen en toepassing van een harmonieus en duurzaam ontwikkelingsmodel vormen voor de Unie twee complementaire en onscheidbare doelstellingen: de producten en procédés die op de markt van morgen Tullen concurreren en werkgelegenheid zullen opleveren, zullen eveneens intelligente en "schone" producten en procédés zijn. De bepaling, de ontwikkeling, de verspreiding en de toepassing van de daartoe vereiste kennis en technologie zijn van cruciale betekenis voor de uitvoering van het industriebeleid van de Unie en van het beleid op een aantal andere gebieden, met name vervoer en energie in zijn diverse vormen. Op deze gebieden, waaronder de industriële productie, moeten systemen, producten en procédés met een hoge toegevoegde waarde worden ontwikkeld die concurrerend, economisch verantwoord, doelmatig en milieuvriendelijk zijn. Het streven naar een concurrerende en duurzame groei moet eveneens worden uitgebreid tot de zee en het stadsmilieu, dat het kader vormt waarin de activiteit en het leven van de meeste Europese burgers zich afspelen. "Horizontale " programma 's "Bevestiging van de onderzoek" internationale rol van het Europees In een wereld die gekenmerkt wordt door een toenemende mondialisering van de economie, de problemen en de uitdagingen, is internationale samenwerking een belangrijk aspect van het onderzoekbeleid van de Europese Unie geworden. Deze samenwerking levert een aanzienlijke bijdrage aan de vormgeving van het externe beleid van de Unie, waarbinnen het beleid dat wordt gevoerd ten aanzien van de Midden- en Oost-Europese landen die kandidaat zijn voor toetreding, een prominente plaats inneemt. Zij kan de rol van dit beleid op internationaal niveau helpen versterken. Wetenschappelijke en technologische samenwerking kan de Unie ook in staat stellen industriële samenwerkingsverbanden tot stand te brengen en nieuwe markten te veroveren. Zij vergemakkelijkt de toegang van Europese laboratoria en bedrijven tot wetenschappelijke kennis die buiten de Unie beschikbaar is maar dienstig kan zijn voor de belangen van de Unie. "Innovatie en deelneming van het MKB" Innovatie is de sleutelfactor van het industriële concurrentievermogen. Wil men het Europese onderzoek zijn volle effect op de groei en de werkgelegenheid laten sorteren en concrete resultaten en economisch winstgevende en maatschappelijk relevante verwezenlijkingen laten opleveren, dan moeten er mechanismen worden opgezet om innovatie te bevorderen, de resultaten van het wetenschappelijk werk te exploiteren en de oprichting van innoverende ondernemingen te stimuleren. Het midden- en kleinbedrijf is een belangrijke initiator en drager van innovatie, die voor 2/3 van de werkgelegenheid in de Europese Unie zorgt. Het moet gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot de geavanceerde technologie die het nodig heeft en de mogelijkheden krijgen die geboden worden door de samenwerkingsverbanden van de onderzoekprogramma 's van de Unie. "Verhoging van het menselijk potentieel" Op het gebied van wetenschap en technologie ligt de grootste kracht van Europa, zoals op tal van andere gebieden, in zijn menselijk potentieel: de kwaliteit van zijn onderzoekers, ingenieurs en technici. Gezien de te verwachten behoeften moet dit potentieel bewaard blijven, kwantitatief worden ontwikkeld en optimaal worden ingezet. Tegelijk moet de Unie een bijdrage leveren om wetenschappelijke en technologische topkwaliteit in Europa te bevorderen. Om de huidige en toekomstige economische en sociale tendensen en behoeften van de Europese samenleving beter aan te geven, moet de bestaande grote traditie op het gebied van onderzoek in de sociale en economische wetenschappen in Europa worden geconcentreerd rond een beperkt aantal relevante thema 's. Organisatie van de programma's; meer concentratie en doelmatigheid De thematische en horizontale programma's zijn tegelijk complementair en met elkaar verbonden. Met het oog op een maximale doelmatigheid (met name inzake de exploitatie van resultaten en innovatie) wordt voorgesteld de doelstellingen van de activiteiten II, III en IV zo veel mogelijk in de "thematische" programma's te verdisconteren. Een van de voornaamste functies van de horizontale programma's is dan ook te zorgen voor de op het niveau van het kaderprogramma gecoördineerde tenuitvoerlegging van alle met deze doelstellingen verband houdende werkzaamheden. De horizontale programma's zullen dus hun eigen doelstellingen hebben, maar tegelijk ook bijdragen tot een harmonische tenuitvoerlegging van de "thematische" programma's. De thematische programma's worden dan zodanig georganiseerd dat het streven om de inspanningen op een beperkt aantal doelstellingen te de concentreren, verzoend wordt met noodzaak om de wetenschappelijke en technologische basis van de Unie te handhaven en te versterken. Daartoe moeten de drie activiteiten bevatten: thematische programma's de volgende een reeks "kernactiviteiten"; activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie; activiteiten ter ondersteuning van onderzoekinfrastructuur. Inhoud van de "thematische"programma's Kernactiviteiten Kernactiviteiten vormen een belangrijke vernieuwing in het 5e kaderprogramma. Er worden 16 van dergelijke activiteiten voorgesteld, en het is niet de bedoeling dat dit aantal wordt overschreden gezien de op concentratie gerichte opzet van het 5e kaderprogramma. Deze kernactiviteiten houden verband met grote sociale en economische doelstellingen die thans als bepalend voor de toekomst van de Unie mogen worden beschouwd. De kernactiviteiten: zijn omschreven aan de hand van problemen die om een oplossing vragen en expliciet geformuleerde economische en sociale oogmerken; maken in het kader van een algemene (" systeem")benadering gebruik van een grote verscheidenheid aan relevante disciplines, technologieën en know-how en van deskundigheid van verschillende herkomst; bestrijken de volledige scala van activiteiten die nodig zijn om de beoogde doelstellingen te verwezenlijken, van fundamenteel onderzoek via ontwikkeling tot demonstratie; situeren zich volledig in een Europese context: een van de is de openbare en particuliere belangrijkste doelstellingen inspanningen in Europa te helpen concentreren op het behandelde thema; worden voorbereid en ten uitvoer gelegd in nauw overleg met de wetenschappelijke gemeenschap en het bedrijfsleven, en in meer algemene zin met het veld van onderzoekers en gebruikers als in samenwerkingsverbanden waarvan de opzet kan geheel, variëren. Bij het systeem van kernactiviteiten worden doelgerichtheid en nauwkeurigheid bij de omschrijving van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen gecombineerd met soepelheid bij het bepalen van de voorwaarden en middelen voor de uitvoering ("bottom- up"-benadering). Over het geheel genomen kan dit systeem zorgen voor meer flexibiliteit bij de samenstelling van partnerschappen en de financiering en uitvoering van de werkzaamheden. Activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie Deze activiteiten vormden de "klassieke" component van de vroegere kaderprogramma's. Nu worden ze uitgevoerd op een beperkt aantal terreinen, die gekozen zijn op basis van de drie groepen criteria. Zij zijn complementair met de kernactiviteiten. Doel ervan is te helpen bij de instandhouding en de ontwikkeling in Europa van de ideeën- en kennisstroom en van de technologische capaciteit op een beperkt aantal prioritaire gebieden van onderzoek en algemeen inzetbare technologie met tal van mogelijke toepassingen die niet in de kernactiviteiten worden behandeld. Steun voor onderzoekinfrastructuur Het tweeledige doel hiervan is de exploitatie van de bestaande in Europa te helpen optimaliseren en de onderzoekinfrastructuur samenhang van de Europese onderzoekstructuur te versterken, door de toegang te bevorderen, aangepaste projecten te ondersteunen, infrastructuren in netwerken te verbinden en telematicanetwerken voor onderzoek te ontwikkelen. installaties en speerpuntcentra tot grote Inhoud van de "horizontale"programma's De "horizontale" programma's liggen op het raakvlak tussen het onderzoekbeleid van de Unie en respectievelijk het buitenlands beleid, het innovatiebeleid, het onderwijs- en opleidingsbeleid, het beleid ter bevordering van de mobiliteit van personen en het sociaal en werkgelegenheidsbeleid. Elk programma bevat de volgende activiteiten: coördinatie-, ondersteunende en begeleidende activiteiten ten aanzien van de activiteiten die in samenhang met de respectieve doelstellingen ervan thematische programma's worden uitgevoerd; in het kader van de in activiteiten specifieke algemene beleidsdoelstellingen van de Unie op de respectieve gebieden ervan die niet kunnen worden uitgevoerd in het kader van de thematische programma's. samenhang met de Beide categorieën activiteiten worden uitgevoerd in nauwe coördinatie, zowel onderling als met de overeenkomstige activiteiten in de thematische programma's, Een aangepaste en aanpasbare tenuitvoerlegging: meer flexibiliteit en eenyoud Om de voor het Se kaderprogramma aangegeven doelstellingen te kunnen verwezenlijken, moet er naast een nieuwe inhoud ook een grotendeels vernieuwde tenuitvoerlegging komen, in de vorm van: een aanzienlijke verbetering van de coördinatie en de flexibiliteit op alle niveaus; een verstandig gebruik van de talrijke beschikbare instrumenten voor de tenuitvoerlegging; een verbetering en aanpassing van de beheersmethoden. Coördinatie en flexibiliteit Een kenmerk waardoor het 5e kaderprogramma zich van de vorige moet onderscheiden is de verbetering van de coördinatie tussen de 10 activiteiten, van de verspreiding van informatie en resultaten tussen de programma's en van de flexibiliteit en het reactievermogen van de activiteiten van de Unie. Coördinatie De coördinatie tussen de programma's heeft plaats in het kader van de kernactiviteiten en dank zij de coördinatie-activiteiten in de "horizontale" programma's. de ook tussen coördinatie daarmee wordt Parallel de onderzoekprogramma's en de andere activiteiten van de Unie uitgebreid. Wat wetenschappelijke en technologische samenwerking betreft, moet dit gebeuren door middel van een versterking van de banden met de programma's voor technische en economische bijstand tussen zoals PHARE, TACIS en MEDA, hechtere onderzoekprogramma's en programma's op aanverwante gebieden zoals onderwijs en opleiding, en met de activiteiten in het kader van de structuurfondsen en andere communautaire beleidsterreinen. schakels Voor een nauwere coördinatie tussen Europese en nationale activiteiten wordt gezorgd in het kader van de kernactiviteiten, door steun aan onderzoekinfrastructuur en door samenwerking (met name in de vorm van gezamenlijk uitgevoerde werkzaamheden) met de andere kaders en organisaties voor wetenschappelijke en technologische samenwerking in Europa zoals EUREKA, COST, het ESA, het ELMB en de CERN. Flexibiliteit De flexibiliteit en het reactievermogen van de activiteiten van de Unie frequentie zullen worden verbeterd door een met de vereiste plaatsvindende aanpassing van de werkprogramma's en het creëren van een beperkte "vrije ruimte" binnen elk programma. Doel is snel tegemoet te kunnen komen aan prioritaire behoeften die zich op de in het kaderprogramma behandelde gebieden plotseling voordoen, maar die niet expliciet waren gepland of uitvoerig waren omschreven. Daartoe is gekozen voor een mechanisme waarbij niet alle middelen van de specifieke programma's van meet af aan worden vastgelegd en er tot op 3/5 van de looptijd van de programma's voldoende middelen beschikbaar blijven, die dan snel voor een bepaald 11 thema kunnen worden bijeengebracht, en op de meest passende wijze daarvoor kunnen worden gereserveerd. (Andersom zullen activiteiten waarvan het effect te gering is gebleken moeten kunnen worden beëindigd). Instrumenten voor de tenuitvoerlegging Het 5e kaderprogramma zal worden uitgevoerd gelegd door middel van verschillende soorten instrumenten. Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening Een groot deel van het kaderprogramma wordt ten uitvoer gelegd door middel van verschillende vormen van "werkzaamheden onder contract" zoals: werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, gecoördineerde werkzaamheden, ondersteuning van samenwerkingsnetwerken en demonstratieprojecten. De component "demonstratie" moet een belangrijke rol spelen bij de tenuitvoerlegging van de kernactiviteiten. De bijdrage van de Commissie moet telkens worden aangepast aan de aard van de werkzaamheden en de nabijheid van de markt, met inachtneming van de internationale inzake steunmaatregelen van de overheid voor onderzoek en ontwikkeling. regels en de communautaire voorschriften Om tot de nodige synergie tussen de middelen te komen zal de Commissie bij de selectie van projecten rekening houden met de dooi de partners ondernomen activiteiten op het gebied van onderzoek, investeringen en werkgelegenheid. Het GCO tweede instrument voor de Een tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma is het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek. Het GCO, dat over een eigen evaluatiecapaciteit beschikt, is een neutrale en onafhankelijke wetenschappelijke organisatie. De bijdrage van het GCO aan het 5e kaderprogramma moet zich vooral toespitsen op de gebieden waar deze eigenschap van belang is en die sporen met de doelstellingen van de grote beleidslijnen van de Unie. Een algemeen thema van deze activiteiten is "Onderzoek ten dienste van 12 individu en de burger" het consumentenbescherming, fraudebestrijding). (gezondheid, veiligheid, milieu, in een Voorts zal het GCO zijn activiteiten blijven verrichten "concurrentieel" kader door zoveel mogelijk aansluiting te zoeken bij de eindgebruiker van het onderzoek, in de eerste plaats de Europese industrie, en door netwerken uit te bouwen voor samenwerking met andere onderzoekorganisaties in de Lid-Staten. Andere instrumenten: banden met EUREKA en COST Door de middelen van het kaderprogramma en van de Europese samenwerkingskaders COST en EUREKA te combineren kunnen de verrichte activiteiten meer omvang en een groter effect krijgen. Er worden dan ook eenvoudige en doeltreffende mechanismen ingesteld om projecten van de Unie te koppelen aan COST-acties en EUREKA- projecten. Het kaderprogramma, COST en EUREKA moeten zo veel mogelijk complementair worden. COST kan met zijn flexibiliteit en verkennende aanpak van nut zijn voor het kaderprogramma. EUREKA kan uitzicht bieden op exploitatie van resultaten en toegang tot de markt: er moet dus worden gezorgd voor een verbinding tussen het kaderprogramma en EUREKA, naarmate de werkzaamheden vorderen, er meer resultaten komen en men dichter bij de markt komt, en naarmate meer gedetailleerde doelstellingen kunnen worden vastgesteld. Deze aanpak moet in de eerste plaats worden toegepast op de belangrijkste projecten die in het kader van de kernactiviteiten worden ontwikkeld. De artikelen 130 K, L en N Van deze artikelen kan, in aanvulling op de andere activiteiten van het kaderprogramma, gebruik worden gemaakt voor de tenuitvoerlegging van activiteiten die voor slechts een aantal Lid-Staten van bijzonder belang zijn. Afhankelijk van de bereidheid van de Lid-Staten om aan dit soort initiatieven mee te doen, kunnen een of meer activiteiten op deze basis worden opgezet, uitgaande van bepaalde activiteiten uit de verschillende programma's. 13 Betere en aangepaste beheersmethode. n Een wens die bij de verschillende raadplegingen eensgezind naar voren werd gebracht, is dat bij het 5e kaderprogramma moderne, aangepaste, doelmatige en doorzichtige beheersmethoden zouden worden toegepast. Op dit punt is de laatste jaren aanzienlijke vooruitgang geboekt. Verdere verbeteringen zullen worden aangebracht, met name door een versoepeling van de procedures en verkorting van de termijnen. Het doel is de toevloed van inschrijvingen te verminderen en tegelijk de toegang tot de programma's te verbeteren, met name voor het MKB. Wat de termijnen betreft, moet een evenwicht worden gevonden tussen het streven om voorstellen snel te behandelen en de noodzaak van een hoogwaardige en objectieve beoordeling, alsmede van rechtszekerheid. Maatregelen om het beheer te verbeteren worden met name genomen op de volgende twee gebieden: toepassing van een nieuwe beheersaanpak, zonder hinderlijke opdelingen, waarbij een beroep zal worden gedaan op methoden van "collegiale" aard; aanpassing van de beheersstructuur aan de eisen van het 5e kaderprogramma. Om aanzienlijke tijdwinst te boeken bij de behandeling van de dossiers en in ruimere zin de algemene doelmatigheid van de uitvoering van het 5e kaderprogramma is er uiteindelijk geen andere oplossing dan de Commissie de nodige middelen te verschaffen om de haar verleende bevoegdheid inzake de uitvoering van de programma's ten volle uit te oefenen. te vergroten, Dit is het standpunt van het evaluatiepanel van het kaderprogramma. Het panel beveelt trouwens ook aan de huidige procedure voor goedkeuring en tenuitvoerlegging in twee fasen (kaderprogramma en specifieke programma's) te vereenvoudigen, door het kaderprogramma zelf een uitvoerend karakter te geven. Bij de huidige stand van de bepalingen van het Verdrag lijkt het de Commissie het beste in te grijpen op het niveau van de specifieke 14 programma's. Zij is voornemens voor te stellen de uitvoering van de programma's grotendeels over te dragen aan de Commissie, als enige ter zake bevoegde instantie, en te bepalen dat de programmacomités zich alleen kunnen uitspreken over maatregelen met een normatief en algemeen karakter (werkprogramma's, aanpassing van de indicatieve verdeling van de middelen) en niet over afzonderlijke maatregelen. De programmacomités, met een aan de zes hoofdprogramma's aangepaste samenstelling en functie, zullen een vooraanstaande rol blijven spelen als knooppunt voor de follow-up van de uitvoering van de programma's, als schakel tussen het onderzoekbeleid op communautair en op nationaal niveau en als forum voor het bespreken van de toekomstige prioriteiten en de op middellange en lange termijn te ontwikkelen strategieën voor de respectieve gebieden. is gewezen Een moeilijkheid bij de tenuitvoerlegging van de programma's houdt verband met de ongelijke behandeling van onderzoekbursalen in de in het Groenboek "Onderwijs, Lid-Staten, waarop transnationale opleiding, mobiliteit". In het kader van het programma "Verhoging van het menselijk potentieel" zal de Commissie de instelling voorbereiden van een passend communautair kader waarmee deze situatie kan worden verholpen. onderzoek: de belemmeringen voor Rechtskader Het kaderprogramma zal een instrument worden dat werkelijk is aangepast aan de onderzoekbehoeften van de Unie zodra het met gekwalificeerde meerderheid door de Lid-Staten kan worden vastgesteld in plaats van met eenparigheid van stemmen. Deze maatregel wordt door het evaluatiepanel van het kaderprogramma als absoluut noodzakelijk beschouwd. Hij staat op de agenda van de Intergouvernementele Conferentie. Voor het geval de IGC daadwerkelijk een besluit in die zin neemt heeft de voorzitter van het evaluatiepanel gesuggereerd dat de Raad, vooruitlopend op de bekrachtiging van de conclusies van de IGC door de Lid-Staten, alvast kan doen alsof de regel van de gekwalificeerde meerderheid reeds van toepassing is. 15 Doordat het aantal beoogde programma's beperkt is, kan het 5e kaderprogramma, zoals het nu voorligt, in ieder geval worden vastgesteld en ten uitvoer worden gelegd op basis van een aantal besluiten dat nagenoeg maar de helft meer bedraagt van de 25 besluiten die noodzakelijk waren voor het 4e kaderprogramma. Behalve de 2 besluiten voor respectievelijk het EG-kaderprogramma en het EURATOM-kaderprogramma (dat betrekking heeft op activiteiten op het gebied van de veiligheid van kernsplijting en beheerste kernfusie), zouden nog 11 verschillende besluiten moeten worden vastgesteld: 6 beschikkingen voor de 6 "thematische" en "horizontale" programma's; 1 beschikking voor de activiteiten van het specifiek programma "Bevordering van een concurrerende en duurzame g roer inzake kernenergie; 2 beschikkingen voor de werkzaamheden van het GCO op respectievelijk EG- en EURATOM-gebied; 2 besluiten voor de regels voor deelname op respectievelijk EG- en EURATOM-gebied. Financiële en begrotingsaspecten Sinds de Europese Raad van Edinburg in december 1992 is onderzoek de belangrijkste post en een van de hoogste prioriteiten van afdeling III van de begroting van de Unie. Deze aan het onderzoek verleende prioritaire status is door de Commissie bevestigd bij de voorbereiding van de begroting 1997, alsook bij de in januari jongstleden door haar gevoerde discussie over de begrotings- en beleidsprioriteiten voor 1998. In het eerste werkdocument over het 5e kaderprogramma van 20 november 1996 heeft de Commissie op deze prioriteit gewezen en heeft zij in dat verband een aantal conclusies getrokken wat betreft de financiële ruimte voor het 5e kaderprogramma: "De uitgaven voor onderzoek vormen verreweg het belangrijkste bestanddeel [van afdeling III (intern beleid) van de financiële vooruitzichten], aangezien zij beslag leggen op 60% van de onder deze rubriek beschikbare middelen, 16 hetgeen overeenstemt met de geest van de akkoorden van Edinburg (tussen de helft en tweederden van rubriek 3 van de financiële vooruitzichten). Deze aanpak kan voor het 5e kaderprogramma worden voortgezet. Bij de ramingen van wat een passend uitgavenniveau voor onderzoek in de Unie zou kunnen zijn, dient rekening te worden gehouden met de verwachte groei van het BBP. " Het grootste deel van het 5e kaderprogramma (1998-2002) zal worden uitgevoerd binnen het nieuwe financiële kader dat in de plaats moet komen van het huidige kader (1993-1999) en dat door de Commissie in juli van dit jaar, onmiddellijk na afloop van de IGC, zal worden voorgesteld. Daardoor kan de Commissie vooralsnog geen formeel voorstel inzake de voor het 5e kaderprogramma beschikbare financiële ruimte doen. de Raad Om vanaf begin 1999 met de uitvoering van het 5e kaderprogramma te kunen beginnen (het 4e kaderprogramma loopt eind 1998 af), moet overeenkomstig de vooruitzichten en met inachtneming van de voorschriften van SEM 2000, een zeer strak tijdschema worden gevolgd. Zo moet het 5e kaderprogramma in de eerste helft van 1998 de door specifieke medebeslissingsprocedure worden programma's kunnen dan vanaf de zomer 1998 door de Raad (met alleen een advies van het Parlement) worden vastgesteld. In het najaar 1998 kunnen dan de programmacomités worden opgericht, de werkprogramma's worden opgesteld en de eerste uitnodigingen tot het indienen van voorstellen worden gepubliceerd. het Europees Parlement goedgekeurd; volgens en de Gezien deze eisen moet de Commissie, zoals zij reeds heeft toegezegd, nu reeds met een formeel voorstel komen. Zij zal dit aanvullen met het bijbehorende budget wanneer zij haar voorstel voor het toekomstige financiële kader vaststelt, onmiddellijk na afloop van de IGC in juli 1997. De Commissie is echter wel van mening dat minimaal van het percentage van het BNP dat tussen 1995 en 1998 gemiddeld voor het 4e kaderprogramma werd gehaald moet worden uitgegaan voor het budget van het 5e kaderprogramma, nu echter met als grondslag het verwachte gemiddelde BNP in de periode 1999-2000. De jaarlijkse kredieten worden door de begrotingsautoriteit toegestaan binnen de grenzen van de financiële vooruitzichten en met inachtneming 17 van het maximale kaderprogramma voorziet. totaalbedrag waarin het Verdrag voor het In dit verband is de Commissie van oordeel dat het respectieve aandeel van elke binnen het 5e kaderprogramma voorgestelde activiteit moet worden bepaald aan de hand van de percentages in onderstaande tabel. Op een aantal aspecten dient speciaal te worden gewezen: De indicatieve verdeling over de drie thematische programma's van de eerste activiteit van het kaderprogramma geschiedt op basis van drie gelijke delen; Het percentage dat is gereserveerd voor de vierde activiteit van het kaderprogramma (stimulering van opleiding en mobiliteit van onderzoekers) binnen het programma "Verhoging van het menselijk potentieel" betekent een aanzienlijke toeneming van de middelen; Het percentage dat is gereserveerd voor het kaderprogramma Euratom is lager dan bij de vorige kaderprogramma's. Bovendien mogen de voor eigen werkzaamheden (GCO) of daarmee gelijkenis vertonende werkzaamheden (Kernfusie ) verleende bedragen in absolute cijfers niet beneden een bepaald, stringent te hanteren minimum dalen, ongeacht het daarvoor gereserveerde percentage. Het programma Kernfusie valt formeel weliswaar onder werkzaamheden onder contract, maar is in feite een geïntegreerd programma dat alle communautaire en nationale activiteiten op dit gebied groepeert. 18 Procentuele verdeling van de financiële ruimte voor het 5e kaderprogramma: Kader programma 84 Eerste activiteit (thematische OTO- programma's), onder andere: 28 28 28 -biologische en ecologische hulpbronnen -informatiemaatschappij -concurrerende en duurzame groei EG Werkzaamheden onder contract 86 3,5 2~5 10 Tweede activiteit (Internationale samenwerking) Derde activiteit (Verspreiding en valorisatie van de resultaten) Vierde activiteit (Opleiding onderzoekers) mobiliteit van en 100 Subtotaal Eigen werkzaamheden (GCO) Subtotaal 91 Werkzaamheden onder (Kernfusie kernsplijting) contract + Eigen werkzaamheden (GCO) Subtotaal Kader programma EURATOM TOTAAL 100 19 Conclusie Bij de voorbereiding van het 5e kaderprogramma heeft de Commissie gebruik kunnen maken van ideeën uit talrijke bronnen, in de eerste plaats het initiatiefverslag van het Europees Parlement, de officiële bijdragen van de Lid-Staten en de adviezen van de ESTA, het IRDAC en het CREST. Overeenkomstig de aanbevelingen van het evaluatiepanel wordt voorgesteld een nieuwsoortig kaderprogramma op te zetten, vastgesteld op basis van een reeks keuzen en prioriteiten die meer inhouden dan een verzamelde verlanglijst van de verschillende partijen, en opgesteld met het oog op de belangen en de doelstellingen van de Unie. De discussies waartoe de eerste drie documenten van de Commissie aanleiding hebben gegeven, met name tijdens een grote conferentie op 28 februari en 1 maart 1997, hebben nu reeds duidelijk gemaakt dat er een reële consensus bestaat rond verschillende aspecten van de voorgestelde benadering. Het debat dat binnenkort over dit formeel voorstel van start zal gaan, moet snel de bevestiging brengen dat de Lid-Staten en het Parlement ook vast besloten zijn deze benadering concrete invulling te geven en zo de Unie in de gelegenheid zullen stellen om, ten bate van de Europese burgers, "De toekomst" te helpen "uitvinden". 20 VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD BETREFFENDE HET VIJFDE KADERPROGRAMMA VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN DEMONSTRATIE (1998-2002) 97/0119 (COD) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 1301, lid 1, Gezien het voorstel van de Commissie1, Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité , Gezien het advies van het Comité van de Regio's3, Volgens de procedure van artikel 189 B van het Verdrag4, Overwegende dat een meerjaren-kaderprogramma dient te worden vastgesteld, waarin alle activiteiten van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van demonstratie, zijn opgenomen; van de Europese Gemeenschap van Overwegende dat de Commissie, overeenkomstig artikel 4, lid 2, van Besluit nr. 1110/94/EG van het Europees Parlement en de Raad, van 26 april 1994, betreffende het communautaire vierde kaderprogramma werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998)5, gewijzigd bij Besluit nr. 616/96/EG6, door onafhankelijke bevoegde deskundigen een externe evaluatie moet laten uitvoeren van het beheer en van de resultaten van de activiteiten van de Gemeenschap in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorgaande jaren, alvorens haar voorstel voor een vijfde kaderprogramma in te dienen; dat deze evaluatie en de conclusies ervan, alsmede van de opmerkingen van de Commissie, zijn medegedeeld aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's; PB nr. L 186 van 18. 5. 1994, blz. 1 PB nr. L 86 van 4. 4. 1996, blz. 69 21 Overwegende dat de Commissie op 10 juli 1996 een mededeling heeft vastgesteld over de eerste oriëntaties voor het vijfde kaderprogramma, waarin op de noodzaak weid gewezen dat dit programma in de eerste plaats in economische en maatschappelijke behoeften voorziet; dat deze mededeling op 20 november 1996 werd gevolgd door een eerste werkdocument , waarin de beoogde doelstellingen en de instrumenten voor de tenuitvoerlegging werden toegelicht, en daarna op 12 februari 1997 door een tweede 9 werkdocument , waarin de mogelijke inhoud van het vijfde kaderprogramma uitvoerig werd uiteengezet; Overwegende dat de doelstellingen van het beleid van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling passen in de huidige context van de uitdagingen waaraan de Gemeenschap het hoofd moet bieden en van de kansen die zij wil grijpen, en die in de eerste plaats betrekking hebben op de maatschappelijke problemen, het concurrentievermogen van de industrie, het scheppen van arbeidsplaatsen, het leefklimaat, de mondialisering van kennis, de bijdrage tot de ontwikkeling en de uitvoering van het beleid van de Gemeenschap overeenkomstig artikel 130 F, lid 1, van het Verdrag, en de plaats van de Gemeenschap als centrum van wetenschappelijke en technologische kwaliteit in de wereld; Overwegende dat het vijfde kaderprogramma zich bijgevolg, uit hoofde van de eerste activiteit in artikel 130 G van. het Verdrag omschreven activiteit, moet concentreren op een beperkt aantal thema's die betrekking hebben op werkzaamheden voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie, op activiteiten waarin dit soort werkzaamheden zijn bijeengebracht in een samenhangend geheel dat strategisch op eenzelfde veelbelovend onderwerp (hierna "kernactiviteiten" genoemd) is gericht, en op steun voor onderzoekinfrastructuur, Overwegende anderzijds dat het vijfde kaderprogramma, uit hoofde van de tweede, de derde en de vierde activiteit als omschreven in artikel 130 G van het Verdrag, thema's moet bevatten met betrekking tot aspecten <Ue daarvoor specifiek zijn en andere aspecten, gericht op horizontale coördinatie, ter ondersteuning van en in wisselwerking met soortgelijke werkzaamheden a/s die welke uit hoofde van de eerste activiteit worden verricht, Overwegende dat om deze benadering te kunnen toepassen het in de Gemeenschap bestaande potentieel aan wetenschappelijke, technische en technologische topkwaliteit moet worden gehandhaafd en zelfs versterkt, rekening houdend met de door de belangrijkste internationale partners ondernomen activiteiten; dat dit potentieel zowel betrekking heeft op materiële en immateriële infrastructuur als op menselijke hulpbronnen, Overwegende dat in ditzelfde verband ook de bijzondere klemtoon moet worden gelegd op kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) als schepsters van arbeidsplaatsen, op de verspreiding en de overdracht van resultaten, op innovatie en op de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers, COM(96) 332 def. COM (96) 595 def. COM (97) 47 def. 22 Overwegende dat bij de formulering en de uitvoering van het beleid en de activiteiten van de Gemeenschap rekening moet worden gehouden met de doelstelling versterking van de economische en sociale samenhang; dat het kaderprogramma overeenkomstig dit beginsel een bijdrage moet leveren aan de harmonieuze ontwikkeling van de Gemeenschap, met behoud van het wetenschappelijke topniveau als wezenlijk criterium; dat daarom de synergie tussen de activiteiten inzake onderzoek en technologische ontwikkeling en de dooi de structuurfondsen gefinancierde initiatieven van de Gemeenschap dient te worden versterkt, Overwegende dat overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel zoals neergelegd in artikel 3 B van het Verdrag, de doelstellingen van het communautaire beleid op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling zoals die in het vijfde kaderprogramma zijn geconcretiseerd, niet voldoende door de Lid-Staten kunnen worden verwezenlijkt, omdat daarvoor een kritieke massa in menselijk en financieel opzicht aanwezig moet zijn en bevoegdheden moeten worden gebundeld die de mogelijkheden van één Lid-Staat te boven gaan; dat deze doelstellingen derhalve, gezien het multiplicatoreffect dat zij hebben, beter op communautair niveau kunnen worden verwezenlijkt; dat dit besluit beperkt is tot het vereiste minimum om deze doelstellingen te verwezenlijken en niet verder gaat behelst dan wat hiertoe nodig is, Overwegende dat de financiële deelneming van de Gemeenschap in de activiteiten van het kaderprogramma op het niveau van de specifieke programma's kan worden gedifferentieerd naar gelang van de aard van de activiteiten en de nabijheid van de markt, in naar behoren gemotiveerde specifieke gevallen en met inachtneming van de internationale voorschriften en de bepalingen van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling10, met name de punten 5. 12 en 5. 13, Overwegende dat de criteria voor de keuze van de thema's waaruit het vijfde kaderprogramma is samengesteld en van de daarmee samenhangende wetenschappelijke en technologische doelstellingen, bovengenoemde beginselen in acht nemen; dat diezelfde criteria moeten worden toegepast bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma teneinde de samenhang ervan te waarborgen, Overwegende dat bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma een billijk evenwicht moet worden gehandhaafd, binnen de thema's en met name tussen de activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van generische inzetbare technologie en de "kernactiviteiten", tussen de verschillende thema's van het vijfde kaderprogramma alsook en tussen het vijfde kaderprogramma en ieder ander instrument dat een directe of indirecte band met dit laatste heeft; Overwegende dat het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek bijdraagt tot de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma met betrekking tot activiteitengebieden waarop het kan zorgen voor een neutrale en onafhankelijke deskundigheid alsmede voor de noodzakelijke wetenschappelijke en technische ondersteuning bij de uitvoering van de verschillende beleidslijnen van de Unie; dat het bovendien in het kader van consortia PB nr. C 45 van 17. 2. 1996, blz. 5. 23 deelneemt aan de uitvoering van onderzoekactiviteiten die plaatshebben uit hoofde van indirecte werkzaamheden; Overwegende dat de ethische aspecten van de vooruitgang van kennis en technologie en de toepassing ervan in aanmerking moeten worden genomen en dat de onderzoekactiviteiten moeten worden verricht met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen en met respect voor de particuliere levenssfeer; Overwegende dat behalve het jaarverslag dat krachtens artikel 130 P van het Verdrag aan het Europees Parlement en de Raad moet worden voorgelegd, overeenkomstig de aanbevelingen die met het oog op de doorzichtigheid en een gezond en doelmatig beheer ten uitvoer moeten worden gelegd, bepalingen moeten worden vastgesteld waardoor de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging en de evaluatie van het vijfde kaderprogramma systematisch kunnen worden onderzocht; Overwegende dat teneinde de samenhang te waarborgen tussen de onderzoekactiviteiten die krachtens het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap worden ondernomen en de werkzaamheden die krachtens het Euratom-Verdrag worden uitgevoerd, het besluit betreffende het kaderprogramma voor activiteiten inzake onderzoek en onderwijs op het gebied van kernenergie tegelijkertijd en voor dezelfde periode als het onderhavige kaderprogramma moet worden vastgesteld; Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (Crest) is geraadpleegd, 24 BESLUITEN: Artikel 1 1 2. 3. 4. 1. 2. Voor de periode van 1994 tot en met 1998 wordt een meerjaren-kaderprogramma voor alle activiteiten van de Gemeenschap, inclusief demonstratie-activiteiten, op het gebied van onderzoek en "vijfde kaderprogramma" genoemd, vastgesteld. 1 technologische ontwikkeling, hierna Het vijfde kaderprogramma, omvat overeenkomstig artikel 130 G van het Verdrag vier communautaire activiteiten. De eerste communautaire activiteit heeft betrekking op de volgende drie thema's: a) ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen, b) totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij, c) bevordering van een concurrerende en duurzame groei; de tweede, de derde en de vierde communautaire activiteit hebben respectievelijk betrekking op de volgende thema's: a) bevestiging van de internationale rol van het communautaire onderzoek, b) innovatie en deelneming van kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's), c) verhoging van het menselijk potentieel. Deze laatste drie thema's worden ook uit hoofde van de eerste communautaire activiteit in aanmerking genomen. De criteria die tot de keuze van de in lid 2 bedoelde thema's en de daarmee samenhangende doelstellingen hebben geleid, zijn in bijlage I opgenomen. Zij worden bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma toegepast. De grote lijnen van de communautaire activiteiten, de wetenschappelijke en technologische doelstellingen ervan en de daarmee samenhangende prioriteiten zijn in bijlage II opgenomen. Artikel 2 Het totale maximumbedrag voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het vijfde kaderprogramma bedraagt [. ] miljoen ecu. in artikel 1 bedoelde De onderscheiden deelbedragen voor elk van de communautaire activiteiten alsmede de verdeling van de middelen over de in artikel 1, lid 2, omschreven thema's van de eerste activiteit, zijn in bijlage III vastgesteld. 25 Artikel 3 1. 2. Het vijfde kaderprogramma wordt ten uitvoer gelegd door middel van zeven specifieke programma's, waarvan drie overeenstemmen met de drie thema's van de eerste communautaire activiteit, drie verband houden met respectievelijk de tweede, de derde en de vierde communautaire activiteit en één een specifiek programma voor het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is. In ieder specifiek programma worden nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen vastgesteld. Voor de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma kan zo nodig worden besloten tot aanvullende programma's in de zin van artikel 130 K, tot deelneming door de Gemeenschap aan door verscheidene Lid-Staten opgezette OTO- programma's in de zin van artikel 130 L, of ook tot het in het leven roepen van gemeenschappelijke ondernemingen of andere structuren in de zin van artikel 130 N. Tevens kunnen hiervoor samenwerkingsovereenkomsten in de zin van artikel 130 M, worden gesloten met derde landen of internationale organisaties. Artikel 4 De nadere voorwaarden voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het vijfde kaderprogramma zijn gebaseerd op de specifieke bepalingen met betrekking tot kredieten voor onderzoek en technologische ontwikkeling van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen, als aangevuld in bijlage IV bij dit besluit. Artikel 5 1. 2. 3. Bijgestaan door onafhankelijke externe deskundigen met passende kwalificaties, onderzoekt de Commissie jaarlijks de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma en de daarmee samenhangende specifieke programma's, in het bijzonder aan de hand van de in bijlage I vermelde criteria. Zij beoordeelt met name of de doelstellingen, de prioriteiten en de financiële middelen nog steeds beantwoorden aan de situatie, zoals die zich heeft ontwikkeld. Zij dient in voorkomend geval voorstellen in teneinde het kaderprogramma en/of de specifieke programma's aan te passen of aan te vullen. Alvorens haar voorstel voor een zesde kaderprogramma in te dienen, laat de Commissie door vooraanstaande onafhankelijke deskundigen een externe evaluatie uitvoeren van de resultaten van de communautaire activiteiten in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren. Zij stelt het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's in kennis van de conclusies daarvan, vergezeld van haar opmerkingen. De keuze van de onafhankelijke deskundigen als bedoeld in de vorige leden 1 en 2 wordt gemaakt door de Commissie, die op evenwichtige wijze rekening houdt met de verschillende bij het onderzoek betrokken partijen. 26 Artikel 6 kaderprogramma worden Alle onderzoeksactiviteiten die uit hoofde van het vijfde verricht, moeten met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen worden uitgevoerd. Gedaan te Brussel, Voor het Europees Parlement De Voorzitter Voor de Raad De Voorzitter 27 BIJLAGE I SELECTIECRITERIA VOOR DE THEMA'S EN DOELSTELLINGEN VAN DE COMMUNAUTAIRE ACTIVITEITEN Het beleid op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling van de Europese Gemeenschap is, wat de tenuitvoerlegging betreft, gebaseerd op het tweeledige beginsel relevantie van de van wetenschappelijke onderzoekactiviteiten ten aanzien van het Verdrag betreffende de Europese Gemeenschap. technologische topkwaliteit en en Met het oog op de kosten en baten die een optimale toewijzing van de Europese middelen noodzakelijk maken, zijn de thema's van het vijfde kaderprogramma en de daarmee samenhangende doelstellingen gekozen aan de hand van een reeks gemeenschappelijke criteria, ingedeeld in drie categoriën. • Criteria in verband met maatschappelijke behoeften verbetering van de werkgelegenheid; ontwikkeling van het leefklimaat en de gezondheid; behoud van het milieu, teneinde de grote maatschappelijke doelstellingen van de Gemeenschap, overeenkomstig de verwachtingen en behoeften van de burgers, te verwezenlijken. • Criteria wetenschappelijke vooruitzichten in verband met economische ontwikkeling en technologische en gebieden die bijzonder veelbelovend zijn inzake groei en duurzame expansie; gebieden waarop de communautaire ondernemingen hun concurrentievermogen kunnen en moeten versterken; gebieden waarop er vooruitzichten zijn voor belangrijke technologische doorbraken. Criteria subsidiariteitsbeginsel in verband met "toegevoegde waarde" voor Europa en het noodzaak van een "kritieke massa" in menselijk en financieel opzicht en een bundeling van de in de verschillende Lid-Staten aanwezige complementaire capaciteiten; aanzienlijke bijdrage tot de tenuitvoerlegging van een of meer beleidslijnen van de Gemeenschap; 28 aanpak van problemen die zich op communautair niveau voordoen of vraagstukken die verband houden met normalisatie-aspecten of met de ontwikkeling van de Europese ruimte, te selecteren die niet alleen door particuliere teneinde alleen doelstellingen onderzoekinspanningen kunnen worden verwezenlijkt en efficiënter op communautair niveau kunnen worden nagestreefd door middel van op deze schaal verrichte onderzoekactiviteiten. Deze criteria worden ook toegepast en indien nodig aangevuld bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma, de opstelling van de specifieke programma's en de selectie van inbegrip van de activiteiten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, met demonstratie-activiteiten. 29 BIJLAGE II GROTE LIJNEN VAN DE COMMUNAUTAIRE ACTIVITEITEN WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN I. THEMA'S EN ORGANISATIE VAN HET VIJFDE KADER PROGRAMMA Overeenkomstig artikel 130 G van het EG-Verdrag, bevat het vijfde kaderprogramma vier activiteiten: - de eerste activiteit heeft betrekking op de programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, - de tweede activiteit beoogt bevordering van de samenwerking inzake onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie met derde landen en internationale organisaties, - de derde activiteit betreft de verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, - de vierde activiteit is gericht op de stimulering van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers. 1. INHOUD EN ORGANISATIE VAN DE EERSTE ACTIVITEIT De programma's voor onderzoek, demonstratie omvatten: technologische ontwikkeling en "kernactiviteiten"; activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie; activiteiten ter ondersteuning van onderzoekinfrastructuur. - Voorts worden in het kader van deze programma's, op de respectieve toepassingsgebieden daarvan en binnen een samenhangende en met de tweede, aanpak, werkzaamheden derde ondernomen die bijdragen tot de doelstellingen van die activiteiten. activiteit gecoördineerde en vierde 30 a) "Kernactiviteiten" Doel van de kernactiviteiten is in het kader van een algemene benadering gebruik te maken van verschillende disciplines, technologieën en know-how en van deskundigheid ter zake van verschillende herkomst. Zij situeren zich volledig in een Europese context waarbij zoveel mogelijk openbare en particuliere inspanningen moeten convergeren op het behandelde thema. De kernactiviteiten vloeien voort uit een strategische keuze die gemaakt is op grond van problemen die om een oplossing vragen en expliciet geformuleerde economische en sociale oogmerken. De onderzoekactiviteiten die in dit verband worden ondernomen, bestrijken de volledige scala van activiteiten die nodig zijn om de beoogde doelstellingen te verwezenlijken, tot demonstratie. onderzoek via ontwikkeling fundamenteel van b) Activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie Deze activiteiten worden uitgevoerd op een beperkt aantal gebieden, die gekozen zijn op basis van de in bijlage I uiteengezette criteria. Zij zijn complementair met de kernactiviteiten. Het voornaamste doel ervan is te helpen bij de instandhouding en de ontwikkeling op het niveau van de Europese Gemeenschap van de ideeën- en kennisstroom en van de technologische capaciteit op gebieden van activerend(e) onderzoek en technologie met tal van mogelijke toepassingen die niet in de kernactiviteiten worden behandeld. c) Steun voor onderzoekinfrastructuur Doel is een optimaal gebruik en exploitatie van de onderzoekinfrastructuur van de Europese Gemeenschap te bevorderen en de samenhang van de Europese onderzoekstructuur te versterken. 2. INHOUD EN ORGANISATIE VAN DE 2E. 3E EN 4E ACTIVITEIT tussen het De horizontale programma's onderzoekbeleid van de Gemeenschap en respectievelijk het buitenlands beleid, het innovatiebeleid, het onderwijs- en opleidingsbeleid, het beleid ter liggen op het raakvlak 31 bevordering van de mobiliteit van personen en het werkgelegenheidsbeleid. sociaal en Elk programma bevat de volgende activiteiten: - specifieke activiteiten die verband houden met de algemene doelstellingen van het beleid van de Gemeenschap op het gebied van buitenlandse betrekkingen, innovatie en menselijk potentieel die geen plaats vinden in de thema's van de eerste activiteit, - activiteiten die voornamelijk de vorm aannemen van coördinatie-, ondersteunende en begeleidende activiteiten en moeten zorgen voor samenhang met soortgelijke activiteiten die uit hoofde van de thema's van de eerste activiteit worden uitgevoerd 3. HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is de wetenschappelijke en technische instantie die de Commissie nodig heeft om haar taken te kunnen uitoefenen. De wetenschappelijke en technologische doelstellingen van zijn activiteiten liggen meer bepaald op gebieden waarop een neutrale en onafhankelijke deskundigheid op Europees niveau noodzakelijk is, alsmede op gebieden die overeenstemmen met de grote beleidslijnen van de Unie. en aan hieronder activiteiten beantwoorden de technologische doelstellingen van het omschreven Deze wetenschappelijke vijfde kaderprogramma maar moeten ook voldoen aan de eisen en ontwikkelingen van de verschillende communautaire beleidslijnen wanneer deze worden omgezet in specifieke taken voor onderzoek en ontwikkeling, met name wanneer de neutraliteit van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek een noodzakelijke vereiste is. * * * ** ** 32 II. WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOEL STELLINGEN EERSTE ACTIVITEIT 1. ONTSLUITING VAN BIOLOGISCHE EN ECOLOGISCHE HULPBRONNEN Het leefklimaat en de gezondheid verbeteren en milieuproblemen beter beheersen zijn belangrijke uitdagingen die de Gemeenschap wil aangaan door te helpen kennis te verdiepen en technologie te ontwikkelen op het gebied van biowetenschappen en milieu. Tegelijk draagt de vooruitgang die op dit gebied wordt geboekt ook bij tot de verhoging van het concurrentievermogen van de communautaire bedrijven. Daarmee worden nieuwe perspectieven geopend op gebieden waar de Gemeenschap reeds over biotechnologie, agro-industrie, gezondheids- en milieu-industrie. troeven beschikt zoals a) Kernactiviteiten i) Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (I): gezondheid en voeding Doel van deze activiteit is kennis te verwerven en technologieën en methoden te ontwikkelen, onder andere op het gebied van de biotechnologie, die de productie van een veilige, gezonde, evenwichtige en gevarieerde voeding voor de consumenten mogelijk maken. Dit vereist in de eerste plaats: * de ontwikkeling van nieuwe omzettingsprocédés om de kwaliteit van levensmiddelen te verbeteren, * de ontwikkeling van tests voor de opsporing en procédés voor de bestrijding van infectiekiemen en toxinen * bestudering van de rol van de voeding in het bewaren van de gezondheid, met name uit het oogpunt van voedingswetenschap, epidemiologie en volksgezondheid. 33 ii) Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (II): beheersing van virus- en infectieziekten Prioritaire doelstellingen van deze activiteit zijn aidsbestrijding en beheersing van "nieuwe plagen" (zoals het weer opduiken van tuberculose en het verschijnen van met nieuwe of muterende bacterie- of virusstammen verband houdende ziekten). Bijzondere aandacht moet worden besteed aan: * de ontwikkeling van vaccins, met name tegen virusziekten, * strategieën voor behandeling en preventie, * met volksgezondheid en gezondheidszorg verband houdende aspecten. iii) Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (III): "de cel als fabriek" Deze kernactiviteit heeft tot doel de communautaire bedrijven te helpen de vorderingen van de biowetenschap en -technologie te exploiteren, onder andere op het gebied van gezondheid en milieu. Hiermee wordt beoogd multidisciplinaire technologieën te ontwikkelen die gebaseerd zijn op de benutting van de eigenschappen van micro-organismen, dieren en planten op cellulair en subcellulair niveau. Doel is de ontwikkeling van nieuwe biomolecules met grote toegevoegde waarde die kunnen bijdragen tot een beter leefklimaat en een betere gezondheid, onder meer: * nieuwe gezondheidsproducten (bijvoorbeeld antibiotica en middelen tegen kanker), * procédés voor biologische behandeling van afval, * nieuwe biologische procédés voor de agro-voedingsindustrie. iv) Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (IV): waterbeheer en waterkwaliteit Deze kernactiviteit heeft tot doel de benodigde kennis en technologie te ontwikkelen voor een rationele waterhuishouding, met het oog op een goede voorziening van de huishoudens, de industrie en de landbouw. Activiteiten in dit verband zijn in de eerste plaats: * technologieën voor het behandelen en saneren van water, * technologieën voor controle van de kwaliteit en het peil van grondwaterlagen en oppervlaktewater, 34 * bewakings-, alarmerings- en meldingssystemen, * technologieën voor regulering van de voorraden en technologieën voor toepassing in aride en semi-aride gebieden. v) Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (V): interacties tussen milieu en gezondheid Met deze kernactiviteit wordt beoogd het nadelig effect van de aantasting van het milieu op de gezondheid te helpen verminderen. Onderwerpen die daarbij aan bod komen zijn onder andere preventie en gezondheidseffecten van luchtverontreiniging, lawaai, klimaatveranderingen en elektromagnetische straling, en het effect van hinder op de werkplek. Prioritair zijn: zware metalen, stoffen, giftige * werkzaamheden op epidemiologisch gebied, * de ontwikkeling van nieuwe methoden voor diagnose, risico-evaluatie en preventie, * de ontwikkeling van procédés voor het bestrijden van de oorzaken en het verminderen van schadelijke gevolgen voor de gezondheid. vi) Biologische aspecten geïntegreerde ontwikkeling van plattelands- en kustgebieden hulpbronnen ecologische en (VI): Doel is de nodige kennis en technologie in te zetten voor de invoering van innovatieve productie- en exploitatiemodellen die afgestemd zijn op de nieuwe hoofdlijnen van het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid en tevens een wetenschappelijke onderbouwing verschaffen voor de communautaire regelgeving. Prioritair zijn daarbij de volgende terreinen betrokken: * nieuwe productie- en exploitatiesystemen voor de landbouw, de bosbouw, de visserij en de aquacultuur waarbij rekening wordt gehouden met rentabiliteit, duurzaam beheer van hulpbronnen, kwaliteit van de producten en werkgelegenheid, * gebruik voor andere doeleinden dan voeding, * controlemethodes, * opstelling van modellen voor duurzame ontwikkeling van plattelands- en kustgebieden, gebaseerd op de benutting van het specifieke potentieel van elk gebied, diversifiëring van activiteiten en ruimtegebruik, alsook participatie van de betrokken bevolkingsgroepen. 35 b) Activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie De werkzaamheden worden onderzoekactiviteiten ter ondersteuning van: toegespitst op de volgende prioritaire • de bestrijding van ouderdomsziekten en met de ouderdom verband houdende gezondheidsproblemen (b. v. Alzheimer); degeneratieve ziekten (met name kanker en diabetes), hart-en vaatziekten, genetisch bepaalde ziekten en zeldzame ziekten; genoomonderzoek en neurowetenschappelijk onderzoek; • een verbetering van gezondheidszorgsystemen, verbetering van de gezondheid en de veiligheid op het werk en bestrijding van met drugsgebruik verband houdende gezondheidsproblemen; • de bestrijding van belangrijke natuurlijke en technologische risico's door de ontwikkeling van technieken voor prognose, preventie, effectbeoordeling en afzwakking van de gevolgen; • • het begrip van processen en interacties met betrekking tot "global change" op het land, in de zee en in de lucht, alsmede van de effecten daarvan op de ecosystemen; het gebruik van algemeen inzetbare technologieën voor aardobservatie, met name via satelliet , ten behoeve van de bewaking van het milieu en het beheer van hulpbronnen en ecosystemen; onderzoek naar problemen op het gebied van biomedische en bio-ethiek, met respect voor fundamentele menselijke waarden ; De activiteiten in verband met raimtetechnologietoepassingen die binnen elk van de drie thematische programma's worden uitgevoerd zijn het onderwerp van specifieke coördinatie. Binnen dit kaderprogramma zal geen enkele onderzoekactiviteit worden ondernomen waarbij het genetisch materiaal van mensen wordt gewijzigd of gepoogd wordt dit te wijzigen door modificatie van kiemcellen of waarbij in enig ander stadium van de embryonale ontwikkeling wordt ingegrepen zodat deze modificatie erfelijk wordt. Evenmin zal onderzoek (bekend als "klonering") worden verricht waarbij wordt gepoogd de kern van een kiemcel of embryonale cel te vervangen door een celkern afkomstig van een willekeurig persoon, van een embryo of van een later ontwikkelingsstadium dan het menselijke embryonale stadium. Zoveel mogelijk moeten dierproeven worden vervangen door in vitro-proeven of andere alternatieve methodes. Modificatie van het genetisch materiaal van dieren en het klonen van dieren zullen binnen dit kaderprogramma alleen worden overwogen indien daarmee ethisch verantwoorde doeleinden 36 • onderzoek naar de sociaal-economische aspecten van de ontwikkeling van de biowetenschappen en -technologie en naar milieuverandering uit een oogpunt van duurzame ontwikkeling (effecten op de samenleving, de economie en de werkgelegenheid). c) Steun voor onderzoekinfrastructuur Prioritair is een optimaal gebruik op communautaire schaal van databanken en collecties van biologisch materiaal; centra voor klinische proeven; voorzieningen voor marien onderzoek en rekencentra voor de bestudering van het klimaat. 2. TOTSTANDBRENGING VAN EEN GEBRUIKERSVRIENDELIJKE INFOR- IMA 1 ÏILMAA1 SC HA ""IJ totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatie De maatschappij opent tal van mogelijkheden voor nieuwe activiteiten van burgers en bedrijven in de Gemeenschap op het gebied van handel, werk, vervoer, milieu, onderwijs en opleiding, gezondheidszorg en cultuur. Voortdurende inspanningen op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en technologie-invoering zijn nodig om de mogelijkheden van de informatiemaatschappij volledig uit te buiten. De brede scala van de bij de kernactiviteiten aan bod komende technologieën maakt het mogelijk de voorgenomen werkzaamheden op flexibele wijze te focussen en met het nodige dynamisme uit te voeren, afhankelijk van de economische en sociale prioriteiten. Deze inspanningen moeten bij alle activiteiten gericht zijn op algemene onderwerpen zoals toegang, gebruiksgemak, kosten/baten-verhouding en interoperabiliteit, alsmede sociaal-economisch effect. worden nagestreefd en zij worden uitgevoerd met de nodige aandacht voor het welzijn van de proefdieren en met inachtneming van het principe van genetische diversiteit bij dieren. 37 a) Kernactiviteiten i) Informatiemaatschappij (I): systemen en diensten voor de burger Met deze kernactiviteit wordt beoogd de gebruikers tegen zo laag mogelijke kosten gemakkelijker toegang te verschaffen tot hoogwaardige diensten van algemeen belang en de industrie die de basis verschaft voor deze diensten te stimuleren. In dit verband heeft zij prioritair betrekking: * voor de gezondheids- en bejaardenzorg: op systemen voor medische informatica, veilige netwerken voor de gezondheidszorg met hoge capaciteit en telegeneeskunde, geavanceerde interfaces en telesysternen voor de integratie van ouderen en gehandicapten in het maatschappelijke leven, * voor overheidsdiensten: op systemen waarbij gebruik wordt gemaakt van multimediatoepassingen en telesystemen, * voor het milieu: op intelligente systemen voor analyse, bewaking, beheer en alarmering, * voor het vervoer: op geavanceerde intelligente systemen die nodig zijn voor het beheer en voor de daarmee samenhangende telediensten. ii) Informatiemaatschappij elektronische handel (II): nieuwe werkmethoden en Deze kernactiviteit heeft tot doel het bedrijfsleven efficiënter te laten functioneren en een efficiëntere handel in goederen en diensten te stimuleren. Als prioritaire thema's gelden: * methoden voor flexibel, mobiel en op afstand werken voor zowel individuen als werken in samenwerkingsverband en groepsverband, en werkmethoden die steunen op simulatie en virtuele realiteit, * beheerssystemen voor leveranciers en consumenten, onder meer ook interoperabele betalingssystemen, * beveiliging van informatie en netwerken; onder meer technieken voor authentisatie, bescherming van de integriteit en van de intellectuele eigendomsrechten, alsook technologieën voor een betere bescherming van de particuliere levenssfeer. 38 iii) Informatiemaatschappij (III): multimedia-inhoud te bevorderen Deze kernactiviteit heeft tot doel onderwijs en opleiding in alle levensfasen te vergemakkelijken, de creativiteit te stimuleren, taalkundige en culturele en verscheidenheid gebruikersvriendelijkheid van toekomstige informatieproducten en -diensten te verbeteren. Zij legt het accent op de ontwikkeling van intelligente systemen voor onderwijs en opleiding en van innoverende vormen van multimedia-inhoud, inclusief audiovisuele inhoud, en van hulpmiddelen voor de structurering en de behandeling daarvan. De nadruk ligt op vier hoofdlijnen: functionaliteiten en de * interactieve elektronische uitgave, met nieuwe methoden voor het creëren en structureren van publicaties en de persoonsgerichte verspreiding van informatie, alsmede de toegang tot de culturele inhoud via virtuele bibliotheken en musea, * onderwijs en opleiding: systemen, diensten en programmatuur voor de ontwikkeling en demonstratie van nieuwe methoden waarbij gebruik wordt gemaakt van multimediatoepassingen, breedbandcommunicatie, simulatie en virtuele realiteit, * nieuwe taaltechnologie die helpt informatie- en communicatiesystemen gebruikersvriendelijker te maken, * geavanceerde technologie voor de toegang tot en het filteren en analyseren van informatie, die de informatie-explosie helpt beheersen en het gebruik van de multimedia-inhoud vergemakkelijkt, met name op het gebied van geografische informatiesystemen. iv) Informatiemaatschappij infrastructuur (IV): essentiële technologie en Met deze kernactiviteit wordt beoogd topkwaliteit te stimuleren op het gebied van de technologie die de kern van de informatiemaatschappij vormt, de invoering van deze technologie te versnellen en het toepassingsgebied ervan uit te breiden. Deze activiteit heeft prioritair betrekking op: * computer-, communicatie- en netwerktechnologie, alsook de invoering en toepassing daarvan, * technologie en engineering voor programmatuur en systemen, ook op het gebied van hoogwaardige statistiek, 39 * mobiele en persoonlijke communicatie en systemen, met name satellietdiensten, * interfaces op basis van het gebruik van verschillende zintuigen, * randapparatuur, subsystemen en microsystemen, * micro-elektronica (technologie, know-how, apparatuur en materialen die nodig zijn voor het ontwerp en de fabricage van schakelingen en de ontwikkeling van toepassingen). b) Algemene activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie Algemene onderwerpen zoals toegang, gebruiksgemak, kosten/baten verhouding en interoperabiliteit, alsmede sociaal-economisch effect, worden in alle kernactiviteiten integraal behandeld. Vanuit een "visionair" perspectief dat gericht is op toekomstige of reeds ontluikende technologieën en toepassingen zal prioritair onderzoek worden verricht met betrekking tot: * technologie voor het representeren, creëren en manipuleren van kennis, * simulatie- en visualisatietechnologie in real-time en op grote schaal en technologie voor virtuele realiteit, * kwantum-, foton- en bio-elektronicatechnologie en technologie voor integratie op zeer grote schaal; ultrasnelle computers en superintelligente netwerken. c) Steun voor onderzoekinfrastructuur Prioriteit wordt gegeven aan steun voor geavanceerde elektronische netwerken met een hoge capaciteit ten behoeve van onderzoek op alle gebieden van wetenschap en technologie, bijvoorbeeld het geavanceerde INTERNET-2. 40 3. BEVORDERING VAN EEN CONCURRERENDE EN DUURZAME GROET Ontwikkeling en verspreiding van de kennis en de technologie voor het ontwerp en de ontwikkeling van "schone" procédés en de fabricage van "schone" producten van hoge kwaliteit die kunnen concurreren op de markt van morgen is nodig om de groei en het scheppen van nieuwe banen in de Gemeenschap te stimuleren en de bedrijven de kans te geven de nodige aanpassingen in hun activiteiten aan te brengen. Dit streven gaat hand in hand met de ontwikkeling van krachtige energiesystemen en -diensten, alsmede van economische, veilige, leefklimaat bevorderende milieuvriendelijke vervoersystemen. goed een en a) i) Kernactiviteiten Concurrerende en duurzame groei (I): producten, procédés, organisatie Doel van deze kernactiviteit is de ontwikkeling te vergemakkelijken van hoogwaardige, innovatieve producten en diensten die voorzien in de behoeften van de burgers en de markt en van nieuwe, economische en milieuvriendelijke ongeacht de productiewijze. De productie- inspanningen hebben prioritair betrekking op: fabricagemethoden, en * de bepaling, de ontwikkeling en de integratie van nieuwe technologieën inzake ontwerp, fabricage, controle en productie, waarbij met name gebruik wordt gemaakt van micro-engineering, * de technologieën van de informatiemaatschappij voor "intelligente" fabricage (waaronder flexibele werkplaatssystemen en systemen voor flexibel beheer van toeleverings- en distributieketens, ingebouwde systemen en telediensten voor exploitatie en onderhoud en technologieën voor simulatie en werken in samenwerkingsverband), * technologieën ter beperking van het gebruik van hulpbronnen en ter beperking van afvallozingen, inzake recycling van afvalstoffen en voor de ontwikkeling van schone producten en procédés, een en ander op basis van het concept van de levenscyclusanalyse, * nieuwe methoden voor productie- en arbeidsorganisatie en voor de benutting van vakbekwaamheden (inclusief sociaal-economische analyses). 41 ii) Concurrerende en duurzame groei (II): duurzame mobiliteit en intermodaliteit Doel is op een efficiënte wijze en zonder nadelige effecten voor het milieu te zorgen voor mobiliteit van personen en goederen. Deze kernactiviteit draagt daartoe bij door mede de totstandbrenging mogelijk te maken van een op Europees niveau grotendeels intermodaal opererend systeem van veilig, intelligent en interoperabel personen- en goederenvervoer per spoor en over de weg, door de lucht en over zee, dat voorziet in de mobiliteitsbehoeften van het bedrijfsleven en de burgers. Dit veronderstelt prioritair: * de ontwikkeling, validering en demonstratie van systemen voor een rationeel beheer van zowel modaal als intermodaal vervoer, met inbegrip van systemen voor satellietnavigatie en -plaatsbepaling van de tweede generatie, * onderzoek naar infrastructuur raakvlakken daarvan met vervoermiddelen en -systemen, waarbij rekening wordt gehouden met verminderde milieu-effecten en met toegankelijkheid en integratie van het beleid inzake ruimtelijke ordening en het vervoerbeleid, en de * opstelling van sociaal-economische scenario's voor de mobiliteit van zowel goederen als personen. iii) Concurrerende en duurzame groei (III): nieuwe perspectieven voor de luchtvaart Deze kernactiviteit moet de Europese Gemeenschap mede in staat stellen haar positie op dit gebied te versterken door gebruik te maken, met inachtneming van milieueisen, van haar beheersing van de meest geavanceerde luchtvaarttechnologie. Zij heeft prioritair betrekking op: * de ontwikkeling en demonstratie van geavanceerde ontwerp- en geïntegreerde fabricagetechnologieën en beperking van energieverbruik, emissies en geluidshinder voor verschillende vliegtuigconcepten, * de technologische en economische uitvoerbaarheid van en de kritieke technologieën voor ontwerpen voor vliegtuigen van de nieuwe generatie, * de ontwikkeling van technologieën ter verbetering van de veiligheid van het vliegverkeer. 42 iv) Concurrerende en duurzame groei (IV): technologieën van de zee Doel is met inachtneming van de milieu-eisen de ontwikkeling en de integratie van de specifieke kennis en technologie met betrekking tot het mariene milieu te stimuleren waarmee de Gemeenschap haar potentieel ten volle kan benutten en het concurrentievermogen van haar ter ondersteuning van een echt "Europees zeebeleid". De werkzaamheden worden toegespitst op de vereiste technologieën voor: industrie kan verbeteren, * de ontwikkeling van veilige en efficiënte geavanceerde schepen, * het gebruik van de zee als medium voor economisch verantwoord personen- regionale en goederenvervoer systemen voor zeevervoer), in samenhang met de kernactiviteit "duurzame mobiliteit en intermodaliteit", (geavanceerde haveninfrastructuren; * een rationele en duurzame exploitatie van de zee als energie- en delfstoffenbron (offshore- en onderzeese technologieën). v) Concurrerende energiesystemen en -diensten3 en duurzame groei (V): geavanceerde te voorzien Deze kernactiviteit, die in ruime mate rekening houdt met de behoeften van de markt, heeft tot doel een bijdrage te leveren om met zo weinig mogelijk gevaar voor het milieu in de energiebehoeften van de Gemeenschap. Zij draagt bij tot de bevordering van de totstandbrenging en ontwikkeling van zowel qua productie als qua verbruik efficiënte en geavanceerde energiesystemen en -diensten die een aanzienlijke vermindering van de emissies van C02 en andere broeikasgassen mogelijk maken en de concurrentiepositie versterken. De de Gemeenschap van werkzaamheden hebben prioritair betrekking op: helpen * de belangrijkste nieuwe en hernieuwbare energiebronnen en de integratie daarvan, met name in gedecentraliseerde systemen, * technologieën voor de opslag en het transport van energie, * technologieën voor schone productie en gebruik van fossiele energiebronnen en voor een rationeel energiegebruik, De onderzoekactiviteiten met betrekking tot beheerste kernfusie worden in detail beschreven in het voorstel betreffende het vijfde kaderprogramma van Euratom voor activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs 43 * de opstelling van scenario's voor wisselwerkingen tussen economie, milieu en energie. vi) Concurrerende en duurzame groei (VI): de stad van morgen Deze activiteit is gericht op een harmonieuze ontwikkeling van de stedelijke leefomgeving van de burgers volgens een globale en innovatieve, zuiniger en milieuvriendelijke aanpak, die op geavanceerde organisatiemodellen is gebaseerd, en waarbij met name verbetering van de kwaliteit van het leven, herstel van het sociale evenwicht en bescherming en valorisatie van het culturele erfgoed met elkaar worden verzoend. De werkzaamheden hebben prioritair betrekking op: * nieuwe modellen voor een duurzame ontwikkeling van Europese steden, de opstelling van sociaal-economische scenario's op middellange en lange termijn en activiteiten voor onderzoek en demonstratie, met name toegespitst op problemen op het gebied van stedenbouw en architectuur, sociale integratie en veiligheid, energie-efficiëntie en -zuinigheid (met name in gebouwen en bij het geïntegreerde vervoerbeheer), alsook op de ontwikkeling van democratische informatienetwerken (het concept van de "digitale stad"), * ontwikkeling en demonstratie van technologieën voor economisch verantwoorde, schone, efficiënte en duurzame terugwinning, renovatie en nieuwbouw, met name ten behoeve van grote gebouwencomplexen en ter bescherming van het cultureel erfgoed, * ontwikkeling en demonstratie in een stedelijke omgeving van technologieën voor zuinige, schone, veilige en intelligente voertuigen (bijvoorbeeld auto's met nulemissie), in samenhang met duurzame mobiliteit (zie de kernactiviteit "duurzame mobiliteit en intermodaliteit"). b) Algemene activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie De werkzaamheden worden onderzoekactiviteiten : toegespitst op de volgende prioritaire * ter ondersteuning van de ontwikkeling van nieuwe materialen voor de industrie en de fabricageprocédés daarvoor: hitte- en drukbestendige Het onderzoek ten behoeve van veiligheid en beveiliging van kernenergie in het kader van hel programma "Bevordering van een concurrerende en duurzame groei" is opgenomen in het voorstel betreffende het vijfde kaderprogramma van Euratom. 44 (bijvoorbeeld voor energieproductie en motoren); lichte materialen materialen (voor het vervoer en de bouw); met het oog op gemakkelijke recycling ontworpen en ontwikkelde functiematerialen (opto-elektronische en biomaterialen, sensoren); * voor de ontwikkeling van nieuwe materialen en productietechnologieën op het gebied van kolen en staal5; * voor metingen en proeven: ter ondersteuning van normalisatie en fraudebestrijding alsook van de kwaliteit van producten en diensten (met inbegrip van de ontwikkeling van precisiemeetinstrumenten en de ontwikkeling van referentiemetingen en gecertificeerde referentiematerialen). c) Steun voor onderzoeksinfrastructuur Prioritair zijn het in netwerken met elkaar verbinden en de optimale benutting op Gemeenschapsschaal van industrieel onderzoek, windtunnels, gespecialiseerde databases, meet- en testlaboratoria. rekencentra voor TWEEDE ACTIVITEIT Bevestiging van de internationale rol van het communautaire 1. onderzoek Enerzijds een aanzienlijke bijdrage leveren aan de vormgeving van het externe beleid van de Unie, met name ten aanzien van de landen van Midden- en Oost-Europa die kandidaat zijn voor toetreding en anderzijds de Unie helpen om industriële samenwerkingsverbanden tot stand te brengen en nieuwe markten te openen, dat zijn de voornaamste doelstellingen van de activiteit "internationale samenwerking". In het kader van de vormgeving van het externe beleid van de Unie en van de verwachte toetreding van nieuwe Lid-Staten, zijn de algemene doelstellingen van het programma "internationale samenwerking" als volgt: In het vooruitzicht van het feit dat het kaderprogramma in toenemende mate activiteiten zal overnemen die thans worden uitgevoerd op grond van het EGKS-Verdrag, dat in 2002 afloopt. 45 en aanzienlijke laboratoria en bedrijven toegang vergemakkelijken van evenredig verdeelde voordelen - wetenschappelijke en technologische samenwerkingsverbanden bevorderen tussen instanties en onderzoekers uit derde landen en de Gemeenschap die de partijen opleveren (samenwerking op basis van het principe van wederzijds voordeel); - de in de Gemeenschap tot buiten de Gemeenschap beschikbare wetenschappelijke kennis die de belangen van de Gemeenschap kan dienen; - de plaats en de rol van het communautaire onderzoek op de internationale wetenschappelijke en technologische scène versterken; - de toetreding van de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) voorbereiden, het Euro-mediterrane partnerschap ondersteunen, het menselijk potentieel in de LMOE en de nieuwe onafhankelijke staten van de (NOS) stabiliseren en het ontwikkelingsbeleid voormalige Sovjet-Unie steunen; - de Europese onderzoeksector helpen te verkrijgen over onderzoekcapaciteiten, -activiteiten en -prioriteiten buiten de Gemeenschap (industrielanden, in opkomst") om het concurrentievermogen van de industrie van de Gemeenschap en haar aanwezigheid op de nieuwe markten te versterken. landen met een' "economie informatie De activiteiten op het gebied van internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking worden uitgevoerd, afhankelijk van het bestaan en de inhoud van samenwerkingsovereenkomsten, door middel van de specifieke door verdiscontering van de internationale dimensie van het onderzoek in de andere activiteiten van het kaderprogramma. samenwerking" "internationale activiteit alsmede a) Specifieke samenwerking" activiteiten van de activiteit "internationale Op basis van het samenwerkingsbeleid dat wordt bepaald met het oog op de betrekkingen met de verschillende potentiële partners van de Gemeenschap, worden drie categorieën activiteiten ten uitvoer gelegd, die verband houden met specifieke problemen waarmee deze landen worden geconfronteerd en niet zijn opgenomen in de andere activiteiten van het kaderprogramma. Deze activiteiten worden gefinancierd door de specifieke activiteit "internationale samenwerking": - Samenwerkingsactiviteiten met bepaalde categorieën landen; LMOE: bevordering van topcentra. 46 MEDITERRANE DERDE LANDEN: met name regionale aspecten van het beheer over de Middellandse Zee, steun voor sociaal-economische ontwikkeling, met inbegrip van de informatiemaatschappij, bescherming van het cultureel erfgoed. NOS: steun aan het potentieel voor onderzoek en technologische ontwikkeling, gerichte specifieke activiteiten (satelliettoepassingen, regionale problemen in verband met milieu en gezondheid). ONTWIKKELINGSLANDEN (inclusief mediterrane landen en landen met een economie in opkomst): studie van de mechanismen en de sociaal-economische voorwaarden voor duurzame ontwikkeling (b. v. agro-industrieel onderzoek, energiesystemen); steun voor de integratie van productiviteits- en milieu-eisen in de ecosystemen van deze landen (b. v. waterbeheer); preventie en bestrijding van ziekten die op grote schaal in deze landen voorkomen en bevordering van een doeltreffende gezondheidszorg. - Opleiding van onderzoekers: Er wordt een beurzenstelsel opgezet om jonge onderzoekers uit ontwikkelinslanden met inbegrip van mediterrane landen en landen met economie in opkomst de gelegenheid te bieden gedurende een bepaalde periode in laboratoria in de Gemeenschap mee te werken aan projecten die binnen het kaderprogramma worden uitgevoerd. Een ander beurzenstelsel dient om het verblijf van jonge onderzoekers uit de Gemeenschap in industriële laboratoria in Japan en Zuid-Korea te financieren. - Coördinatie met COST en het EUREKA-initiatief, alsook met internationale organisaties die zich met onderzoekactiviteiten bezig houden; voorts ook coördinatie van de activiteiten die in het kader van andere programma's van het kaderprogramma worden uitgevoerd, met akties meer in het kader van en met samenwerkingsactiviteiten andere samenwerkingsactiviteiten van de Lid-Staten. de Gemeenschap van b) Activiteiten op het gebied van internationale samenwerking in het kader van andere activiteiten van het kaderprogramma Er zijn vier formules voor deelneming binnen de specifieke programma's: - volledige associatie met het kaderprogramma: deelneming en financiering door de Gemeenschap van partners in derde landen onder vergelijkbare voorwaarden als voor partners in de Lid-Staten (EER, bepaalde LMOE, Israël, Zwitserland); 47 - deelname aan voor derde landen openstaande programma's op basis van bilaterale of multilaterale akkoorden: deelname zonder financiering door de Gemeenschap voor partners uit derde landen, op projectbasis (bepaalde geïndustrialiseerde derde landen of landen met een "economie in opkomst"). Er zullen maatregelen worden getroffen om de toegang van landen met een "economie in opkomst" tot het kaderprogramma te intensiveren; - deelname aan voor derde landen openstaande programma's zonder specifiek samenwerkingsakkoord: deelname in principe zonder financiering door de Gemeenschap voor partners uit derde landen, op projectbasis (niet met de specifieke programma's geassocieerde LMOE, Europese NOS, mediterrane partners); - deelname aan projecten waarbij het in het belang van de Gemeenschap is deelnemers uit derde landen aan te trekken: deelname in principe gefinancierd door de betrokken derde landen en, in bepaalde gevallen als omschreven in de regels voor deelneming zoals vastgesteld krachtens artikel 130 J van het Verdrag, door de Gemeenschap via het betrokken specifiek programma. DERDE ACTIVITEIT 1. INNOVATIE EN DEELNEMING VAN HET MKB Innovatie is de sleutelfactor van het concurrentievermogen van de industrie en voor het scheppen van werkgelegenheid. Doel is innovatie resultaten van het te bevorderen, de exploitatie van de wetenschappelijk werk te vergemakkelijken en de oprichting van innoverende ondernemingen te stimuleren. Het midden- en kleinbedrijf is een belangrijke initiator en drager van innovatie. Het moet gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot de geavanceerde technologie die het nodig heeft en tot de mogelijkheden die geboden worden door de onderzoekprogramma's van de Gemeenschap. De algemene doelstellingen van de activiteiten van de Unie op dit gebied zijn: 48 - het sociaal en economisch effect van de onderzoekactiviteiten van haar programma's verbeteren door meer nadruk te leggen op maatregelen waarmee kan worden gezorgd voor een betere exploitatie van de resultaten ervan en de overdracht en verspreiding van de ontwikkelde technologie; - de toegang vergemakkelijken van aan de programma's deelnemende organisaties, in het bijzonder het MKB, tot financieringsinstrumenten voor innovatie en ondersteuning van de oprichting van innoverende ondernemingen (financiële technieken, risicokapitaal); - de deelneming van het MKB aan de onderzoekprogramma's stimuleren, zowel van bedrijven die actief zijn op het gebied van onderzoek en geavanceerde technologie als van bedrijven die over slechts weinig of geen onderzoekcapaciteit beschikken maar wel grote technologische behoeften hebben; het MKB, met name in minder welvarende regio's, helpen zijn technologische capaciteiten te vergroten. - bijdragen tot de vormgeving van het innovatiebeleid van de Gemeenschap, met name door een Europese dimensie toe te voegen aan de nationale innovatiesystemen. De activiteiten van de Europese Gemeenschap inzake bevordering van innovatie en ondersteuning van de deelneming van het MKB aan de onderzoekprogramma's moeten worden uitgevoerd in het tweeledige kader van de verschillende communautaire activiteiten en de specifieke activiteit die gewijd is aan innovatie en het MKB. De doelstellingen en uitvoeringswijze van de desbetreffende activiteiten zijn met name de volgende: a) Specifieke werkzaamheden voor de activiteit "Innovatie en deelneming van het MKB": i) Voor innovatie - rationalisatie en coördinatie op Gemeenschapsniveau van de informatie- en hulpnetten met betrekking tot de werkzaamheden van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en innovatie, beheer - in overleg met de programma's - van het hulpnet voor innovatie en overdracht van technologie en consolidering van de mechanismen voor het verzamelen en verspreiden van informatie zoals het activiteit innovatie/MKB); (gemeenschappelijke informatiesysteem CORDIS 49 intellectuele - oprichting en ontwikkeling van een hulpdienst eigendomsrechten en toegang tot particuliere financiering, met name tot fondsen voor risicokapitaal (gemeenschappelijke activiteit innovatie/MKB); inzake - omschrijving - in overleg met de programma's - van mechanismen waarmee tijdens de levenscyclus van projecten exploitatie van resultaten, particuliere financiering en overdracht van ontwikkelde technologie kunnen worden vergemakkelijkt, met waarborgen voor de bescherming van verworven kennis (waarde-analyses, marktonderzoek, opleiding); - ontwikkeling van het concept "innovatiecellen" binnen de programma's, coördinatie van de activiteiten ervan en hulp bij de oprichting van beginnende innoverende bedrijven (start-ups), in het bijzonder via Europese instanties en fondsen (Europees Investeringsfonds, Europese Investeringsbank, de actie Eurotech Capital); - ontwerp en omschrijving van nieuwe methodologieën voor activiteiten op het gebied van technologie-overdracht waarbij de technologische, economische en sociale aspecten van innovatie worden geïntegreerd; - omschrijving en verspreiding van optimale praktijken inzake technologie overdracht (gemeenschappelijke activiteit innovatie/MKB) en coördinatie van studies en analyses, vooral met betrekking tot het innovatiebeleid. ii) Voor het MKB - beheer van een centraal aanspreekpunt voor alle onderzoekprogramma's binnen de diensten van de Europese Commissie (voor voorstellen voor projecten die specifiek door het MKB worden uitgevoerd); omschrijving en beheer van gemeenschappelijke hulpmiddelen die de deelneming van het MKB aan de programma's vergemakkelijken (waarbij zoveel mogelijk een beroep wordt gedaan op elektronische middelen voor informatiepakketten, het indienen van voorstellen, "help line", enz. ). b) Aansluiting bij werkzaamheden activiteiten van het kaderprogramma in het kader van andere i) Voor innovatie - zorgen voor samenhang van de uitvoering en het beheer van werkzaamheden in het kader van de thematische programma's op dit gebied met de specifieke 50 werkzaamheden voor de activiteit "Innovatie en deelneming van het MKB", impulsen geven om reeds in de onderzoekfase de exploitatie en verspreiding van de resultaten voor te bereiden. ii) Voor het MKB Steun voor de deelname van het MKB aan activiteiten op het gebied van "onderzoek in samenwerkingsverband" en andere activiteiten voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie in het kader van de programma's. - activiteiten op het gebied van "onderzoek in samenwerkingsverband" waarbij ten minste drie onderling onafhankelijke MKB-bedrijven uit ten minste krijgen Lid-Staten gemeenschappelijke technologische problemen te laten oplossen door derde organisaties; de mogelijkheid verschillende twee - activiteiten ter ondersteuning en stimulering van de deelname van het MKB in samenwerkingsverband aan projecten voor gezamenlijk onderzoek (bijvoorbeeld via "premies voor verkennende werkzaamheden". VIERDE ACTIVITEIT 1. VERHOGING VAN HET MENSELIJK POTENTIEEL De wereld steunt steeds meer op kennis. De Gemeenschap beschikt op dit gebied over een grote troef: de kwaliteit van zijn onderzoekers, ingenieurs en technici. Doel is dit kennispotentieel te bewaren en te helpen ontwikkelen door meer steun te geven voor de opleiding en mobiliteit van onderzoekers, ook naar de bedrijven toe, alsook door het verlenen een steun van onderzoekinfrastructuur. van de gebruik beter voor Voorts kent de Gemeenschap een grote traditie op het gebied van onderzoek in sociale en economische wetenschappen, dat moet worden ingezet om huidige en toekomstige economische en sociale trends en behoeften aan te geven. 51 De algemene doelstellingen van de activiteit, die moeten worden verwezenlijkt in samenwerking met soortgelijke activiteiten elders in het kaderprogramma, zijn: - het menselijk potentieel van de Gemeenschap ontwikkelen, met name door opleiding en mobiliteit van onderzoekers (ook naar de industrie en met name het MKB toe), alsmede door innovatie van methoden en technologie op het gebied van onderwijs en opleiding, met het oog op het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen; - de Gemeenschap helpen om een aantrekkelijke plaats te worden voor onderzoekers en investeringen in onderzoek en het Europese onderzoek op het internationale toneel bevorderen; - een beter gebruik van de onderzoekinfrastructuur bevorderen; - de nodige sociaal-economische kennis ontwikkelen om een beter inzicht te krijgen in belangrijke sociale en economische aspecten in verband met de te geven aan het doelstellingen van het kaderprogramma en vorm wetenschaps- en technologiebeleid en andere beleidslijnen van de Gemeenschap. a) Specifieke werkzaamheden voor de activiteit "Verhoging van het menselijk potentieel": Deze activiteit is gestructureerd langs 5 krachtlijnen: i) Versterking van het menselijk onderzoekpotentieel in de Gemeenschap Het doel hiervan is : - netwerken voor opleiding door onderzoek, op te richten op geavanceerde en opkomende onderzoekgebieden en voor thema's die door de onderzoekers vrij worden gekozen. De nadruk moet hierbij worden gelegd op de opleiding van jonge onderzoekers op doctoraal en postuniversitair niveau; - een samenhangend stelsel op te zetten van "Marie Curie "-beurzen voor hooggekwalificeerde degelijke onderzoekervaring, toegekend voor thema's die door de onderzoekers zelf worden gekozen; opleidingsbeurzen toegekend aan ondernemingen (inclusief MKB-bedrijven) voor de opleiding van jonge onderzoekers industrie, in de jonge met een 52 onderzoekers; en ontwikkelingsbeurzen voor de ontwikkeling van een hoogwaardige onderzoekcapaciteit in de minder welvarende regio's van de Gemeenschap. Aanvullende maatregelen betreffende beurzen zijn onder meer de bevordering van de mobiliteit van onderzoekers van de industrie naar het academisch milieu en omgekeerd, alsook beurzen voor promovendi voor een verblijf in topcentra. ii) Verbetering onderzoekinfrastructuur van het gebruik van grootschalige Doel hiervan is een optimale exploitatie van de onderzoekinfrastructuur (grote installaties, gedistribueerde netwerken van installaties, kenniscentra) te bevorderen op gebieden (onder meer ook de economische, rechts- en sociale wetenschappen) die niet onder de andere acties van het kaderprogramma vallen of voor categorieën infrastructuur van installaties die niet door deze activiteiten in aanmerking komen. Daartoe wordt gedacht aan hulp bij de toegang van buitenlandse onderzoekers en het opzetten van netwerken voor de exploitanten van installaties, alsmede steun voor onderzoekprojecten waardoor de toegang tot de infrastructuur wordt verbeterd. iii) Bevordering van wetenschappelijke en technologische topkwaliteit technologische is door middel van uitwisseling Doel van deze categorie activiteiten wetenschappelijke en te stimuleren en de topkwaliteit resultaten van het onderzoek bekendheid te geven. In dit verband wordt gedacht aan het steunen van wetenschappelijke conferenties van hoog niveau; het opzetten van een netwerk voor Europese onderzoekers die buiten de Gemeenschap actief zijn; onderscheidingen voor vooraanstaand onderzoek; alsmede voorlichtingsacties voor het publiek en informatieverstrekking over onderzoekactiviteiten op communautair niveau via elektronische netwerken. iv) Sociaal-economisch onderzoek ten behoeve van de samenleving Deze activiteiten hebben betrekking op een beperkt aantal onderwerpen in verband met de algemene doelstellingen van het kaderprogramma en beogen de grondslag te leggen voor een werkgelegenheid scheppende economische en sociale ontwikkeling en de opbouw van de Europese kennismaatschappij. De inspanningen worden in de eerste plaats geconcentreerd op het analyseren van de wisselwerking technologische vooruitgang, werkgelenheid, innovaties m. b. t. opleiding en training, juridisch kader en economisch concurrentievermogen; bestudering van het sociaal-economisch effect van de tussen 53 ontwikkeling van diensten en de "immateriële" economie, de opstelling en validatie van nieuwe ontwikkelingsmodellen ten gunste van groei, werkgelegenheid en leefklimaat. v) Ondersteuning van de ontwikkeling van het wetenschaps- en technologiebeleid in Europa Hiervoor wordt gezorgd door middel van de oprichting van een uitwisselingsforum in de vorm van het ETAN-netwerk ("European Technology Assessment Network") waaraan wordt deelgenomen door politieke besluitvormers en onderzoekers die gespecialiseerd zijn in de studie van het wetenschaps- en technologiebeleid; activiteiten op het gebied van evaluatie, technologiebewaking en -prospectie; evaluatie van de wetenschappelijke en technologische van ontwikkeling wetenschappelijke, technologische en innovatie-statistieken en -indicatoren. systeem opties; van een en b) Aansluiting bij werkzaamheden activiteiten van het kaderprogramma in het kader van andere De activiteit behelst tevens de vereiste coördinatie, ondersteuning en begeleiding om te zorgen voor samenhang met soortgelijke activiteiten elders in het kaderprogramma met betrekking tot de onder la) hierboven genoemde aspecten. 54 BIJLAGE ni VIJFDE KADERPROGRAMMA (1998-2002) BEDRAGEN EN VERDELING In miljoen ecu (huidige prijzen) Eerste activiteit (programma's, voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie) Tweede activiteit internationale organisaties) (samenwerking met derde landen en Derde activiteit (verspreiding en exploitatie van de resultaten) Vierde activiteit (stimulering van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers) TOTAAL MAXIMUMBEDRAG r i I j [ | r i [ ]l Indicatieve verdeling van thema's binnen de eerste activiteit: In miljoen ecu - ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen - totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij - bevordering van een concurrerende en duurzame groei [ 1 Waarvan [ ] ecu voor het GCO. 55 BIJLAGE IV VOORWAARDEN VOOR DE FINANCIËLE DEELNEMING VAN DE GEMEENSCHAP De Europese Gemeenschap neemt financieel deel aan de activiteiten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van demonstratie, hierna "OTO-werkzaamheden onder contract" genoemd, die worden uitgevoerd uit hoofde van de programma's waarmee het kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd. Daarnaast verricht zij ook eigen activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling, hierna "eigen OTO-werkzaamheden" genoemd. De kernactiviteiten, de activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie, de steun voor onderzoekinfrastructuur en de werkzaamheden die worden verricht uit hoofde van de activiteiten 2, 3 en 4, als beschreven in bijlage II, worden ten uitvoer gelegd door middel van OTO-werkzaamheden onder contract en eigen OTO- werkzaamheden. 1. OTO-werkzaamheden onder contract De OTO-werkzaamheden onder contract bestaan uit vijf categorieën: werkzaamheden voor gezamenlijke steun voor netwerken, gecoördineerde werkzaamheden en begeleidende maatregelen. De programma's worden vooral ten uitvoer gelegd door middel van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening. rekening, opleidingsbeurzen, De financiële deelneming van de Gemeenschap aan deze werkzaamheden is als volgt: a) Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening: - Projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, demonstratieprojecten en geïntegreerde projecten Onder projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling wordt verstaan projecten waarmee nieuwe kennis kan worden verworven die nuttig kan zijn om bestaande produkten, procédés of diensten te ontwikkelen of aanzienlijk te verbeteren, of om te voorzien in maatschappelijke behoeften. Zij worden in principe ten belope van 50% van de in aanmerking komende kosten gefinancierd. In het bijzondere geval van rechtspersonen die geen analytische boekhouding voeren, worden de in aanmerking komende extra kosten die door het onderzoek worden veroorzaakt, voor 100% gefinancierd. Onder demonstratieprojecten wordt verstaan projecten waarmee wordt beoogd de technische levensvatbaarheid van een technologie te bewijzen en die niet als zodanig commercieel kunnen worden geëxploiteerd. Zij worden in principe ten belope van 35% van de in aanmerking komende kosten gefinancierd. Onder geïntegreerde projecten wordt verstaan projecten met een component onderzoek en technologische ontwikkeling en een component demonstratie. Zij 56 worden gefinancierd financieringsniveaus voor beide componenten. ten belope van het gewogen gemiddelde van de - Steun voor toegang tot onderzoekinfrastructuur: Er wordt steun toegekend aan bestaande onderzoekinfrastructuur om toegang te verlenen aan teams van onderzoekers uit de Gemeenschap zodat deze hun onderzoekwerkzaamheden optimaal kunnen verrichten. De financiering van de Gemeenschap die als bijdrage tot het optimale gebruik van de infrastructuur wordt toegekend, is vastgesteld op 100% van de in aanmerking komende extra kosten in verband met de ontvangst van de teams van onderzoekers uit de Gemeenschap en het ter beschikking stellen van de installatie. - Projecten voor technologiestimulering om de deelneming van het MKB aan OTO- activiteiten te stimuleren en te vergemakkelijken: Activiteiten op het gebied van "onderzoek in samenwerkingsverband" worden tot 50 % van de in aanmerking komende kosten van het project gefinancierd. Activiteiten op het gebied van "gezamenlijk onderzoek" worden gefinancierd in de vorm van een premie die tot 75% van de in aanmerking komende kosten van de verkennende fase van een OTO-activiteit dekt, inclusief de validatie en het opzetten van het project, een haalbaarheidsstudie en het zoeken van partners, gedurende een periode van maximaal twaalf maanden. b) Opleidingsbeurzen: Uit hoofde van de vierde activiteit omvat het communautaire beurzenstelsel "Marie Curie" verschillende categorieën beurzen: beurzen voor jonge onderzoekers met een degelijke ervaring, beurzen voor het geven van een opleiding aan jonge onderzoekers in bedrijven en ontwikkelingsbeurzen. Uit hoofde van de beurzen voor jonge onderzoekers met een degelijke ervaring ontvangen de bursalen een toelage die uitsluitend bestemd is om te voorzien in hun kosten van levensonderhoud en de kosten van een passende sociale bescherming. Daarnaast ontvangen zij nog een bijdrage ter dekking van de kosten in verband met mobiliteit. Uit hoofde van de tweede activiteit krijgen dank zij het beurzenstelsel enerzijds jonge onderzoekers uit ontwikkelingslanden de mogelijkheid om in communautaire laboratoria te verblijven en anderzijds jonge onderzoekers uit de Gemeenschap de kans om enige tijd in Japan en in Zuid-Korea door te brengen. De communautaire financiering dekt tot 100% van de in aanmerking komende kosten van de beurs en een bijdrage in de in aanmerking komende kosten van de gastinstelling, wanneer deze in de Gemeenschap is gevestigd. 57 c) Steun voor netwerken: en technologische doelstellinng In thematische netwerken worden in het kader van een gemeenschappelijke wetenschappelijke fabrikanten, gebruikers, universiteiten, onderzoekcentra en instanties voor de verspreiding of overdracht van innovatie bijeengebracht met het oog op het vergemakkelijken van de integratie en de overdracht van kennis, samenwerking tussen de betrokkenen en zelfs de gebruikers van het onderzoek, een betere verdiscontering van de behoeften van de markt en stimulering van wetenschappelijke en technologische topkwaliteit. De communautaire financiering kan gaan tot 100% van de in aanmerking komende extra kosten voor de coördinatie en de totstandbrenging van de thematische netwerken. Netwerken voor opleiding door onderzoek worden gecreëerd op geavanceerde of opkomende onderzoekgebieden voor thema's die door de onderzoekers vrij worden gekozen. Zij beogen hoofdzakelijk de opleiding van jonge onderzoekers op doctoraal en postuniversitair niveau. De communautaire financiering bedraagt tot 100% van de in aanmerking komende extra kosten in verband met de oprichting en de instandhouding van het netwerk. Het gemiddelde maximumbedrag per partner en per jaar wordt bepaald in het specifiek programma dat uit hoofde van de vierde activiteit moet worden vastgesteld. d) Gecoördineerde werkzaamheden: Gecoördineerde werkzaamheden hebben tot doel reeds gefinancierde nationale OTO-projecten te coördineren om de opgedane ervaringen uit te wisselen, de onderzoekinspanning van de verschillende betrokkenen op te voeren zodat de vereiste kritieke massa kan worden bereikt, de resultaten te verspreiden en de gebruikers voor te lichten. De communautaire financiering dekt tot 100% van de in aanmerking komende extra kosten voor de coördinatie. e) Begeleidende maatregelen: Begeleidende maatregelen dragen bij tot de tenuitvoerlegging van de specifieke programma's of de voorbereiding van toekomstige activiteiten zodat deze hun strategische doelstellingen kunnen verwezenlijken of bepalen. Zij hebben voorts tot doel de andere OTO-werkzaamheden onder contract voor te bereiden of te ondersteunen. Maatregelen voor het in de handel brengen van producten, procédés en diensten, voor marketingactiviteiten of voor verkoopbevordering zijn hiervan uitgesloten. De communautaire financiering kan tot 100% van de in aanmerking komende kosten van de maatregelen bedragen. In de beschikkingen tot vaststelling van de specifieke programma's waarmee het vijfde kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd, kan niet worden afgeweken van de hierboven aangegeven niveaus van financiële deelneming, behalve voor uit hoofde van de belrokken activiteit naar behoren gemotiveerde gevallen. In dezelftle beschikkingen kunnen bovengenoemde OTO-werkzaamheden onder contract nader worden gepreciseerd, aangevuld of aan aanvullende voorwaarden of beperkingen worden onderworpen. 58 Nadere bepalingen betreffende de financiële deelneming van bedrijven, onderzoekcentra en universiteiten aan OTO-werkzaamheden onder contract en aan de verspreiding van de resultaten worden gegeven in besluiten van de Raad die krachtens artikel 130. 1 van het Verdrag worden vastgesteld. 2. Eigen OTO-werkzaamheden (GCO) behoren voor Onderzoek Tot de eigen OTO-werkzaamheden die moeten worden uitgevoerd door het Gemeenschappelijk Centrum institutionele onderzoekactiviteiten en institutionele activiteiten voor wetenschappelijke en technische ondersteuning. Institutionele onderzoekactiviteiten zijn werkzaamheden waarvoor het GCO over bijzondere, soms zelfs unieke bevoegdheden en installaties in de Gemeenschap beschikt en die bijdragen tot de vormgeving van het OTO-beleid van de Gemeenschap. Institutionele activiteiten voor wetenschappelijke en technische ondersteuning zijn werkzaamheden die noodzakelijk zijn voor de opstelling en de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid en de taken die krachtens het verdrag aan de Commissie en waarvoor de neutraliteit van het GCO vereist is. De communautaire financiering bedraagt in de regel 100% van de kosten van de eigen OTO-werkzaamheden. 3. In de eventuele besluiten van de Raad krachtens artikel 130 O worden, als aangegeven in artikel 3, alinea 2, van dit besluit, indien nodig, de nadere voorwaarden voor de financiële deelneming van de Gemeenschap vastgesteld. 59 VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD BETREFFENDE HET VIJFDE KADERPROGRAMMA VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ATOOMENERGIE (EURATOM) VOOR ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN ONDERZO. EK EN ONDERWIJS (1998-2002) (nr. /. /Euratom) 9VQ12Q (CNS) DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, inzonderheid op artikel 7, Gezien het voorstel van de Commissie', Gezien het advies van het Europees Parlement , Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité , Overwegende dat een meerjarenkaderprogramma, waarin alle activiteiten op het gebied van onderzoek, met inbegrip van demonstratie, en onderwijs inzake kernenergie die ten uitvoer moeten worden gelegd door middel van programma's voor onderzoek en onderwijs zijn opgenomen, kan worden vastgesteld overeenkomstig artikel 7 van het Verdrag, is voor de periode 1998-2002 een nieuw Overwegende dat het wenselijk kaderprogramma vast te stellen, om te waarborgen dat de activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs inzake kernenergie worden voortgezet ; lid 2, van Besluit Overwegende dat de Commissie, overeenkomstig artikel 4, 94/268/Euratom van de Raad van 26 april 1994, betreffende een kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998)4 gewijzigd bij Besluit 96/253/Euratom5, door onafhankelijke ter zake bevoegde deskundigen een externe evaluatie moet laten uitvoeren van het beheer en van de resultaten van de activiteiten van de Gemeenschap die in de loop van de vijf voorgaande jaren zijn uitgevoerd, alvorens haar voorstel voor een vijfde kaderprogramma in te dienen; dat deze evaluatie en de conclusies ervan, alsmede de opmerkingen van de Commissie, zijn medegedeeld aan het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité; Overwegende dat de Commissie op 10 juli 19966 een mededeling heeft vastgesteld over de eerste oriëntaties voor het vijfde kaderprogramma, waarin op de noodzaak werd PBnr. L. 115 van 6. 5. 1994, blz. 31 PB nr L. 86 van 4. 4. 1996, blz. 72 COM(96) 332 def. 60 gewezen dat dit programmes in de eerste plaats in economische en maatschappelijke behoeften voorziet; dat deze mededeling op 20 november 1996 werd gevolgd door een eerste werkdocument , waarin de beoogde doelstellingen en de instrumenten voor de tenuitvoerlegging werden toegelicht, en daarna op 12 februari 1997 door een tweede werkdocument, waarin de mogelijke inhoud van het vijfde kaderprogramma uitvoerig werd uiteengezet, Overwegende dat het onderzoek op het gebied van kernenergie van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie moet passen in de huidige context, die eist dat er veilige en aanvaardbare energiesystemen worden ontwikkeld welke milieunormen in acht nemen en wat productiekosten betreft concurrerend zijn, Overwegende dat het vijfde kaderprogramma zich bijgevolg moet concentreren op gebieden die betrekking hebben op werkzaamheden voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie, op een activiteit waarin dit soort werkzaamheden zijn bijeengebracht in een samenhangend geheel dat strategisch op eenzelfde veelbelovend is gericht en op steun voor onderwerp onderzoekinfrastructuur, (hierna "kernactiviteiten" genoemd) Overwegende dat het vijfde kaderprogramma voorts, naast thematische aspecten, ook horizontale aspecten moet omvatten die betrekking hebben op samenwerking met derde staten en internationale organisaties, verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs alsmede de opleiding en mobiliteit van onderzoekers, Overwegende dat om deze benadering te kunnen toepassen, het in de Gemeenschap bestaande potentieel aan wetenschappelijke en technologische topkwaliteit moet worden gehandhaafd en versterkt, waarbij rekening dient te worden gehouden met de inspanningen van haar grote internationale partners; dat dit potentieel zowel betrekking heeft op materiële en immateriële infrastructuren als op menselijke hulpbronnen, Overwegende dat de samenwerking met alle derde staten of internationale organisaties moet worden uitgebreid, met name bij het verdere streven naar het vredelievend gebruik van kernenergie; dat het van belang is dat de Gemeenschap een belangrijke internationale rol op het gebied van de veiligheid van de kernsplijting blijft vervullen, met name ten aanzien van de landen van Midden- en Oost-Europa en de staten die zijn voortgekomen uit de voormalige Sovjet-Unie; dat het eveneens belangrijk is, in voorkomend geval de activiteiten op het gebied van internationale samenwerking met derde landen betreffende de beheerste kernfusie voort te zetten; Overwegende dat overeenkomstig artikel 4, lid 1, van het Verdrag de activiteiten van de Gemeenschap inzake onderzoek en onderwijs op het gebied van de kernenergie tot doel hebben de activiteiten van de Lid-Staten aan te vullen; dat het optreden van de Gemeenschap het derhalve mogelijk moet maken de inspanningen van de Lid-Staten een toegevoegde waarde te verlenen; COM (96) 595 def. COM (97) 47 def. 61 Overwegende dat de criteria die zijn vastgesteld voor de keuze van de gebieden waaruit het vijfde kaderprogramma is samengesteld en van de daarmee samenhangende wetenschappelijke en technologische doelstellingen, bovengenoemde beginselen in acht nemen; dat diezelfde criteria moeten worden toegepast bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma teneinde de samenhang ervan te waarborgen; Overwegende dat het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek bijdraagt tot de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma met betrekking tot de activiteitengebieden waarop het kan zorgen voor een neutrale en onafhankelijke deskundigheid alsmede voor de noodzakelijke wetenschappelijke en technische ondersteuning bij de uitvoering van de verschillende beleidslijnen van de Unie; dat het bovendien in het kader van consortia deelneemt aan de uitvoering van activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs; Overwegende dat het passend is dat de Commissie het jaarverslag, dat krachtens artikel 7 van het Verdrag aan de Raad moet worden voorgelegd, ook bij het Europees Parlement indient; dat overeenkomstig de aanbevelingen die met het oog op de doorzichtigheid en een gezond en doelmatig beheer ten uitvoer moeten worden gelegd, bepalingen moeten worden vastgesteld waardoor de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging en de evaluatie van het vijfde kaderprogramma systematisch kunnen worden onderzocht; Overwegende dat in dit besluit voor de gehele duur van het kaderprogramma een financieel referentie bedrag als bedoeld in punt 2 van de Verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 1995 is opgenomen, dat evenwel de bevoegdheden van de begrotingsautoriteit uit hoofde van het Verdrag onverlet laat; Overwegende dat teneinde de samenhang te waarborgen tussen de onderzoekactiviteiten die krachtens het Euratom-Verdrag worden ondernomen en de werkzaamheden die krachtens het Verdrag van de Europese Gemeenschap worden uitgevoerd, het besluit betreffende het kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie tegelijkertijd en voor dezelfde periode als het onderhavige kaderprogramma moet worden vastgesteld; Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (Crest) is geraadpleegd en zijn advies heeft uitgebracht, PB nr C102 van 4. 4. 1996, blz 4 62 BESLUIT: Artikel 1 1. Voor de periode van 1998 tot en met 2002 wordt een meerjaren-kaderprogramma voor alle onderzoekactiviteiten, inclusief demonstratie-activiteiten, op het gebied van en onderwijs inzake kernenergie, hierna "vijfde kaderprogramma" genoemd, vastgesteld. 2. Het vijfde kaderprogramma heeft betrekking op beheerste kernfusie en met kernsplijting samenhangende energiesystemen. Deze twee gebieden omvatten, naast thematische aspecten, ook horizontale landen en aspecten die betrekking hebben op samenwerking met derde internationale organisaties, verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs en stimulering van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers van de Gemeenschap. 3. 4. De criteria die geleid hebben tot de keuze van de in lid 2 bedoelde gebieden en de daarmee samenhangende doelstellingen zijn in bijlage I opgenomen. Zij worden toegepast bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma toegepast. De grote lijnen van de gebieden, de wetenschappelijke en technologische doelstellingen ervan en de daarmee samenhangende prioriteiten zijn in bijlage II opgenomen. Artikel 2 De financiële referentie voor de uitvoering van het onderhavige kaderprogramma voor de periode 1998-2002 bedraagt [. ] miljoen ecu. De jaarlijkse kredieten worden door de begrotingsautoriteit binnen de limiet van de financiële vooruitzichten goedgekeurd. Artikel 3 1. 2. Het vijfde kaderprogramma wordt ten uitvoer gelegd door middel van twee programma's voor onderzoek en onderwijs, waarvan één een specifiek programma voor het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is. In ieder programma voor onderzoek en onderwijs worden nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen vastgesteld. Voorzover nodig kan voor de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma worden besloten tot aanvullende programma's. Tevens kunnen overeenkomsten met derde landen of internationale organisaties worden gesloten in de zin van artikel 101 van het Verdrag. Waarvan [ J ecu voor het GCO. 63 Artikel 4 De nadere voorwaarden voor de financiële deelneming van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie aan het vijfde kaderprogramma zijn gebaseerd op de specifieke bepalingen met betrekking tot kredieten voor onderzoek en technologische ontwikkeling van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen, als aangevuld in bijlage III bij dit besluit. Artikel 5 1. 2. 3. 4. Bijgestaan door onafhankelijke externe deskundigen met passende kwalificaties, onderzoekt de Commissie jaarlijks de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma en de daarmee samenhangende programma's voor onderzoek en onderwijs, in het bijzonder aan de hand van de in bijlage I vermelde criteria. Zij beoordeelt met name of de doelstellingen, de prioriteiten en de financiële middelen nog steeds beantwoorden aan de situatie, zoals die zich heeft in teneinde het ontwikkeld. Zij dient in voorkomend geval voorstellen kaderprogramma en/of de programma's voor onderzoek en onderwijs aan te passen of aan te vullen. Alvorens haar voorstel voor een zesde kaderprogramma in te dienen, laat de Commissie door vooraanstaande onafhankelijke deskundigen een externe evaluatie uitvoeren van de tenuitvoerlegging van de gebieden als bedoeld in artikel 1, lid 2, in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren, in het bijzonder aan de hand van de in bijlage I vermelde criteria. Zij stelt het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité in kennis van de conclusies daarvan, vergezeld van haar opmerkingen. De keuze van de onafhankelijke deskundigen als bedoeld in de 1 en 2 leden wordt gemaakt door de Commissie, die op evenwichtige wijze rekening houdt met de verschillende bij het onderzoek betrokken partijen. De Commissie dient bij het begin van ieder jaar een verslag in bij hel Europees Parlement en de Raad. Dit verslag heeft met name betrekking op de tijdens het voorgaande jaar verrichte activiteiten voor onderzoek en onderwijs en het werkprogramma van het lopende jaar. Gedaan te Brussel, Voor de Raad De Voorzitter 64 BIJLAGE I SELECTIECRITERIA VOOR DE GEBIEDEN EN DOELSTELLINGEN Het onderzoekbeleid op het gebied van kernenergie van Euratom is, wat de tenuitvoerlegging betreft, gebaseerd op het tweeledige beginsel van wetenschappelijke en technologische topkwaliteit en relevantie van de activiteiten voor onderzoek en onderwijs ten aanzien van de doelstellingen het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie. Met het oog op de kosten en baten die een optimale toewijzing van de Europese middelen noodzakelijk maken, zijn de gebieden van het vijfde kaderprogramma en de daarmee samenhangende doelstellingen gekozen aan de hand van een reeks gemeenschappelijke criteria, ingedeeld in drie categorieën. • • Criteria in verband met maatschappelijke behoeften verbetering van de werkgelegenheid; ontwikkeling van het leefklimaat en de gezondheid; behoud van het milieu, teneinde de grote maatschappelijke doelstellingen van de Unie, overeenkomstig de verwachtingen en behoeften van de burgers, te verwezenlijken. • Criteria wetenschappelijke vooruitzichten in verband met economische ontwikkeling en technologische en gebieden die bijzonder veelbelovend zijn inzake groei en duurzame expansie; gebieden waarop de Europese ondernemingen hun concurrentievermogen kunnen en moeten versterken; gebieden waarop er vooruitzichten doorbraken. zijn voor belangrijke technologische • Criteria subsidiariteitsbeginsel in verband met "toegevoegde waarde" voor Europa en hel noodzaak van een "kritieke massa" in menselijk en financieel opzicht en een bundeling van de in de verschillende Lid-Staten aanwezige complementaire capaciteiten; aanzienlijke bijdrage tot de tenuitvoerlegging van een of meer beleidslijnen van de Unie; in aanpak van problemen die zich op Unie-niveau voordoen of vraagstukken verband met normalisatie-aspecten of met de ontwikkeling van de Europese ruimte. 65 teneinde alleen doelstellingen te selecteren die niet alleen door particuliere onderzoekinspanningen kunnen worden verwezenlijkt en efficiënter op communautair niveau kunnen worden nagestreefd door middel van op deze schaal verrichte onderzoekactiviteiten. Deze criteria worden ook toegepast en indien nodig aangevuld bij de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma, de opstelling van de programma's voor onderzoek en onderwijs en de selectie van de activiteiten voor onderzoek, met inbegrip van demonstratie, en onderwijs. 66 BIJLAGE II GROTE LIJNEN VAN DE GEBIEDEN WimJNSCIIAPPIÜJJKH^^ Kernenergie zorgt voor meer dan 35% van de elektriciteitsproductie in de Gemeenschap, zonder uitstoot van C02. Zij levert een belangrijke bijdrage tot het beleid van diversificatie van de energievoorziening. De ontwikkeling van de veiligheid en de beveiliging van kernenergiesystemen versterkt op korte en middellange termijn de industriële concurrentiekracht van de Gemeenschap. Zo kan de technologische voorsprong van Europa op dit gebied worden benut, in het bijzonder op de opkomende exportmarkten. Op langere termijn vereisen technologieën die veelbelovende perspectieven bieden een grootschalige onderzoekinspanning op communautair en mondiaal niveau. I. THEMA'S EN ORGANISATIE VAN HET VIJFDE KADERPROGRAMMA 1. Het vijfde kaderprogramma heeft betrekking op beheerste kernfusie en met kernsplijting samenhangende energiesystemen. 2. Wat de thematische aspecten betreft, is het kaderprogramma opgebouwd rond -een "kernactiviteit" omschreven aan de hand van expliciet geformuleerde economische en sociale oogmerken van de Gemeenschap; doel van deze kernactiviteit is de toepassing, in Europees verband, van een algemene benadering waarbij gebruik wordt gemaakt van een grote verscheidenheid aan disciplines, technologieën en know-how; - activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie; - activiteiten ter ondersteuning van onderzoekinfrastructuur. 3. Wat de horizontale aspecten betreft, heeft het kaderprogramma betrekking op: - samenwerking met derde landen en internationale organisaties - verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten voor onderzoek en onderwijs; - opleiding en mobiliteit van onderzoekers. 4. Activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek: Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is de wetenschappelijke en technische instantie die de Commissie nodig heeft om haar taken te kunnen 67 uitoefenen. De wetenschappelijke en technologische doelstellingen van zijn activiteiten liggen meer bepaald op gebieden waarop een neutrale en onafhankelijke deskundigheid op Europees niveau noodzakelijk is, alsmede op gebieden die overeenstemmen met de grote beleidslijnen van de Unie. Deze activiteiten beantwoorden aan de hieronder omschreven wetenschappelijke en technologische doelstellingen van het vijfde kaderprogramma maar moeten ook voldoen aan de eisen en ontwikkelingen van de verschillende communautaire beleidslijnen wanneer deze worden omgezet in specifieke taken voor onderzoek en ontwikkeling, met name wanneer de neutraliteit van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek een noodzakelijke vereiste is. 68 II. WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN a) "Kernactiviteit": Beheerste kernfusie1 De langetermijndoelstelling van deze activiteit, waarin alle op de benutting van kern fusie gerichte onderzoekactiviteiten in de Lid-Staten (plus Zwitserland) zijn opgenomen, is de gezamenlijke ontwikkeling van reactorprototypes die vooruitlopen op krachtcentrales welke beantwoorden aan de behoeften van de maatschappij: veilig, milieuvriendelijk en economisch levensvatbaar. De beoogde strategie om de langetermijndoelstelling te bereiken behelst de bouw van een experimentele reactor (Next Step) en vervolgens van een demonstratiereactor (DEMO). In het licht van de reeds geboekte vooruitgang is de bouw van de Next Step in de loop van het komende decennium technisch uitvoerbaar en strategisch noodzakelijk. Dit moet bij voorkeur worden gerealiseerd internationale samenwerkingsproject voor ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor). in het kader van het Voor de periode 1998-2002 zijn de volgende activiteiten nodig om de strategie ten uitvoer te kunnen leggen: * activiteiten op het gebied van fusiefysica en -technologie, bedoeld om bij de Associaties en de Europese industrie de capaciteit te ontwikkelen om de Next Step te kunnen bouwen en de exploitatie ervan voor te bereiden; de Europese deelname aan de activiteiten in verband met het engineeringontwerp van ITER wordt met het oog op de eventuele bouw ervan voortgezet; * activiteiten op het gebied van op de verbetering van de basisconcepten van de fusie installaties gerichte fysica; * activiteiten op het gebied van op lange termijn gerichte technologie, die van essentieel belang zijn om vooruitgang te boeken in de richting van de exploitatie van kernfusie. De volledige exploitatie van de Joint European Torus (JET), het sluitstuk voor de extrapolatie naar de experimentele reactor, moet tot een goed einde worden gebracht. Na stopzetting van de gemeenschappelijke onderneming kunnen de installaties van de JET worden gebruikt om nuttige kennis op te doen voor de exploitatie van de Next Step. Deze activiteit behelst verder nog een nieuwe evaluatie van de veiligheidsaspecten en milieueffecten; een grondiger bestudering van de sociaaleconomische aspecten; technologiebewaking, van de nationale civiele coördinatie, onderzoekinspanningen op het gebied van traagheidsopsluiting; verspreiding van de resultaten en voorlichting van het publiek. in het kader van b) Activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen technologie inzetbare Deze activiteit vormt een aanvulling op de kernactiviteit "Concurrerende en duurzame groei (V): geavanceerde energiesystemen en -diensten" die is beschreven in het voorstel voor het vijfde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling van het EG-Verdrag. (9 De werkzaamheden hebben vooral betrekking op de volgende prioritaire onderzoekgebieden: • de operationele veiligheid van bestaande installaties, onder meer kwesties in verband met een verlenging van de levensduur van de reactoren, technologische aspecten van ernstige ongevallen en beheersstrategieën en -technieken bij ongevallen en in situaties na ongevallen; de veiligheid en beveiliging van de splijtstofcyclus; een gemeenschappelijke en wetenschappelijk verantwoorde benadering van het beheer en de verwijdering van radioactieve afvalstoffen en de minimalisering ervan; stralingsbescherming, met het accent op het begrip en de waarneming van met ioniserende straling verband houdende risico's, in het bijzonder de gevolgen van zwakke stralingsdoses, en op het beheer van nucleaire noodsituaties en de sanering van besmette omgevingen; • studies over nieuwe kerninstallaties, geavanceerde en krachtiger splijtstoffen, toekomstgerichte systemen en concepten met het tweeledige vooruitzicht de nucleaire veiligheid van de gehele cyclus en het concurrentievermogen van de industrie te verbeteren, met name ten aanzien van externe markten; zij bestaan uit een analyse van de veiligheid, effecten op de mens en het milieu, en de meest beloftevolle benaderingen in technologisch en economisch opzicht met het oog op duurzame ontwikkeling; • de ontwikkeling van technologie en technieken voor de controle op nucleaire materialen, aangepast aan de nieuwe uitdagingen: de ontwikkelingen van de splijtstofcyclus, de aanzienlijke toename van de voorraad splijtstoffen als gevolg van de nucleaire ontwapening, de toename van de verplichtingen die voortvloeien uit nieuwe internationale overeenkomsten en de illegale handel in splijtstoffen; • stimulering van de samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa en de staten die zijn voortgekomen uit de voormalige Sovjetunie: ontwikkeling van specifieke onderzoekactiviteiten in het kader van internationale samenwerking, waarmee kan worden bijgedragen tot de verbetering van de veiligheid van de in deze landen, stralingsbescherming en kernreactoren, het afvalstoffenbeleid splijtstoffencontrole; en van ontwikkeling samenwerkingsactiviteiten die plaatsvinden in het kaderprogramma. Het zal mogelijk zijn teneinde deelname te vergemakkelijken ddodor financiële steun van de Gemeenschap beschikbaar te stellen onder voorwaarden die in het besluit inzake het specifieke programma worden vastgesteld. internationale coördinatie- c) Steun voor onderzoekinfrastructuur Deze activiteit is gericht op een optimaal gebruik op communautaire schaal van test- en beproevingsinstallaties voor onderzoek op het gebied van kernenergie, in het bijzonder Deze activiteiten vormen, wat kernenergie betreft, een aanvulling op de activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie in het thematische programma "Bevordering van concurrerende en duurzame groei" van het voorstel voor het vijfde EG- kaderprogramma. 7« installaties die een belangrijke rol spelen in de veiligheid en het concurrentievermogen van deze energievorm. 11 VOORWAARDEN VOOR DE FINANCIËLE DEELNEMING VAN EURATOM BIJLAGE III De Europese Gemeenschap voor Atoomenergie neemt financieel deel aan de activiteiten voor onderzoek, met inbegrip van demonstratie, en onderwijs, hierna "OTOO- werkzaamheden onder contract" genoemd, die worden uitgevoerd uit hoofde van de programma's waarmee het kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd. Daarnaast verricht zij ook eigen activiteiten voor onderzoek, met inbegrip van demonstratie, en onderwijs, hierna "eigen OTOO-werkzaamheden" genoemd. De kernactiviteit, de activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie, de steun voor onderzoekinfrastructuur en de werkzaamheden die worden verricht uit hoofde van de thema's van horizontale aard, als beschreven in bijlage II, worden ten uitvoer gelegd door middel van OTOO-werkzaamheden onder contract en eigen OTOO-werkzaamheden. 1. OTOO-werkzaamheden onder contract De OTOO-werkzaamheden onder contract bestaan uit vijf categorieën: werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, opleidingsbeurzen, steun voor samenwerkingsnetwerken, gecoördineerde werkzaamheden en begeleidende maatregelen. De programma's worden vooral ten uitvoer gelegd door middel van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening. De financiële deelneming van Euratom aan deze werkzaamheden is als volgt: a) Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening: - Projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, demonstratieprojecten en geïntegreerde projecten: Onder projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling wordt verstaan projecten waarmee nieuwe kennis kan worden verworven die nuttig kan zijn om bestaande produkten, procédés of diensten te ontwikkelen of aanzienlijk te verbeteren, of om te voorzien in maatschappelijke behoeften. Zij worden in principe ten belope van 50% van de in aanmerking komende kosten gefinancierd. In het bijzondere geval van rechtspersonen die geen analytische boekhouding voeren, worden de in aanmerking komende extra kosten die door het onderzoek worden veroorzaakt, voor 100% gefinancierd. Onder demonstratieprojecten wordt verstaan projecten die bedoeld zijn om de technische levensvatbaarheid van een technologie te bewijzen, maar die bij de huidige stand van zaken niet kunnen worden gecommercialiseerd. Zij worden in principe ten belope van 35% van de in aanmerking komende kosten gefinancierd. Onder geïntegreerde projecten wordt verstaan projecten met een component onderzoek en technologische ontwikkeling en een component demonstratie. Zij worden gefinancierd ten belope van het gewogen gemiddelde van de financieringsniveaus voor beide componenten. t - Steun voor toegang tot onderzoekinfrastructuur: Er wordt steun toegekend aan bestaande onderzoekinfrastructuur om toegang te verlenen aan teams van onderzoekers uit de Gemeenschap zodat deze hun onderzoekwerkzaamheden optimaal kunnen verrichten. De financiering van de Gemeenschap die als bijdrage tot het optimale gebruik van de infrastructuur wordt toegekend, is vastgesteld op 100% van de in aanmerking komende extra kosten in verband met de ontvangst van de teams van onderzoekers uit de Gemeenschap en het ter beschikking stellen van de installatie. b) Opleidingsbeurzen: Uit hoofde van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers omvat het communautaire beurzenstelsel "Marie Curie" verschillende categorieën beurzen: beurzen voor jonge onderzoekers met aantoonbare ervaring, beurzen voor een opleidingsstage voor jonge onderzoekers in de industrie en ontwikkelingsbeurzen. Uit hoofde van de beurzen voor jonge onderzoekers met aantoonbare ervaring ontvangen de begunstigden een toelage die uitsluitend dient ter dekking van de normale kosten van levensonderhoud en van een passende sociale bescherming. Bovendien ontvangen zij een bijdrage in verband met de mobiliteitskosten. Uit hoofde van de samenwerking met derde landen biedt het beurzensyteem de mogelijkheid om jonge onderzoekers uit derde landen in staat te stellen in laboratoria in de Gemeenschap te verblijven. De financiering van de Gemeenschap dekt tot 100% van de in aanmerking komende kosten van de beurs en een bijdrage in de in aanmerking komende kosten van de gastinstelling als deze zich in de Gemeenschap bevindt. c) Steun voor netwerken: en technologische doelstelling In thematische netwerken worden in het kader van een gemeenschappelijke wetenschappelijke fabrikanten, gebruikers, universiteiten, onderzoekcentra en instellingen die zich bezighouden met de verspreiding of overdracht van innovatie bijeengebracht met het oog op het vergemakkelijken van de integratie en de overdracht van kennis, samenwerking tussen de betrokkenen en zelfs de gebruikers van het onderzoek, een betere verdiscontering van de behoeften van de markt en stimulering van wetenschappelijke en technologische topkwaliteit. De communautaire financiering bedraagt tot 100% van de in aanmerking komende extra kosten voor de coördinatie en de totstandbrenging van de thematische netwerken. Netwerken voor opleiding door onderzoek worden gecreëerd op geavanceerde of opkomende onderzoekgebieden voor thema's die door de onderzoekers vrij worden gekozen. Zij beogen hoofdzakelijk de opleiding van jonge onderzoekers op doctoraal en postuniversitair niveau. De communautaire financiering bedraagt tot 100% van de in aanmerking komende extra kosten in verband met de oprichting en de instandhouding van het netwerk. n d) Gecoördineerde werkzaamheden: Gecoördineerde werkzaamheden hebben tot doel reeds gefinancierde nationale OTO-projecten te coördineren om de opgedane ervaringen uit te wisselen, de onderzoekinspanning van de verschillende betrokkenen op te voeren zodat de vereiste kritieke massa kan worden bereikt, de resultaten te verspreiden en de gebruikers voor te lichten. De communautaire financiering dekt tot 100% van de in aanmerking komende extra kosten voor de coördinatie. e) Begeleidende maatregelen: Begeleidende maatregelen dragen bij tot de tenuitvoerlegging van de specifieke programma's of tot de voorbereiding van toekomstige acties zodat de strategische doelstellingen ervan kunnen worden verwezenlijkt of bepaald. Zij hebben voorts tot doel de andere werkzaamheden onder contract voor te bereiden of te ondersteunen. Maatregelen met het oog op de commercialisering van producten, procédés of diensten, marketingactiviteiten en verkoopbevordering komen niet in aanmerking. De communautaire financiering kan tot 100%) van de in aanmerking komende kosten van de maatregelen bedragen. In de beschikkingen tot vaststelling van de specifieke programma's waarmee het vijlde kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd, kan, afgezien van bijzondere gevallen, die voor de betrokken actie moeten worden gemotiveerd, met name gevallen als bedoeld onder punt 3, niet worden afgeweken van de hierboven aangegeven niveaus van financiële deelneming. In dezelfde beschikkingen kunnen bovengenoemde OTOO- werkzaamheden onder contract nader worden gepreciseerd, aangevuld of aan aanvullende voorwaarden of beperkingen worden onderworpen. Nadere bepalingen betreffende de financiële deelneming van bedrijven, onderzoekcentra en universiteiten aan OTOO-werkzaamheden onder contract worden gegeven in besluiten van de Raad die krachtens artikel 7 van het Verdrag worden vastgesteld. 2. Eigen OTOO-werkzaamheden (GCO) behoren Tot de eigen OTOO-werkzaamheden die moeten worden uitgevoerd door het institutionele Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek onderzoekactiviteiten en institutionele activiteiten voor wetenschappelijke en technische ondersteuning. Institutionele onderzoekactiviteiten zijn werkzaamheden waarvoor het in de GCO over bijzondere, soms zelfs unieke bevoegdheden en Gemeenschap beschikt en die bijdragen tot de vormgeving van het OTOO-beleid van de Gemeenschap. technische ondersteuning zijn werkzaamheden die noodzakelijk zijn voor de opstelling en de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid en de taken die krachtens het Verdrag aan de Commissie zijn toebedeeld en waarvoor de neutraliteit van het GCO vereist is. De communautaire financiering bedraagt in de regel 100%> van de kosten van de eigen OTOO-werkzaamheden. Institutionele activiteiten voor wetenschappelijke en installaties 3. Andere activiteiten De nadere voorwaarden van de communautaire deelname aan de gemeenschappelijke onderneming JET, de activiteiten van ITER, de Associatiecontracten en aan bepaalde 11 taken die alleen door de industrie kunnen worden uitgevoerd, zijn omschreven in het overeenkomstige programma voor onderzoek en onderwijs. # ISSN 0254-1513 COM(97) 142 def. DOCUMENTEN NL 12 15 16 Catalogusnummer : CB-CO-97-146-NL-C ISBN 92-78-18311-3 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg