title: Γενικές αρχές της νομοθεσίας τροφίμων στην Ευρωπαική Ένωση - Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής

eurovoc_concepts:
approximation of laws
common agricultural policy
consumer protection
foodstuffs legislation
public health

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 30. 04. 1997 COM(97) 176 τελικό ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Πράσινη βίβλος της Επιτροπής ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Λεπτομερειακή περίληψη ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. 2. 3. 3. 1 3. 2 3. 3 4. 5. Γενικές παρατηρήσεις Η οικονομική διάσταση Ανάπτυξη των κοινοτικών δραστηριοτήτων στον τομέα των τροφίμων Η κοινή αγροτική πολιτική και η νομοθεσία τροφίμων Η κοινή αλιευτική πολιτική Η εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς στα επεξεργασμένα τρόφιμα Η διάσταση της βιομηχανικής πολιτικής Ο καταναλωτής, η ασφάλεια των τροφίμων και η προστασία της υγείας ΜΕΡΟΣ II ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΑΟΓΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Εισαγωγικές παρατηρήσεις Γενικές θεωρήσεις Γενική ρυθμιστική προσέγγιση Ρόλος της αυτορρύθμισης στον τομέα των τροφίμων Οριζόντιες ή κάθετες προσεγγίσεις στη νομοθεσία τροφίμων Επικουρικότητα και νομοθετική απλοποίηση Εθνικές νομοθετικές πρωτοβουλίες Ανάγκη περαιτέρω κοινοτικής νομοθεσίας για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ΜΕΡΟΣ III ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 5. 1 5. 2 Ανασκόπηση των κοινοτικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων Διαφάνεια της κοινοτικής νομοθεσίας Χρήση των κανονισμών ως εναλλακτικής λύσης των οδηγιών Ενημέρωση της νομοθεσίας για να ληφθεί υπόψη η τεχνική και επιστημονική πρόοδος Ορθολογικοποίηση των ορισμών που χρησιμοποιούνται στην κοινοτική νομοθεσία τροφίμων Ορισμός των "τροφίμων" Ορισμός του όρου "διάθεση στην αγορά" iii νι 1 1 3 3 4 4 5 6 7 9 9 9 10 11 12 13 14 15 17 17 17 17 18 19 19 21 6. 7. 8. Υγιεινή των τροφίμων Ποιότητα των τροφίμων Επισήμανση των τροφίμων ΜΕΡΟΣ IV ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΕΝΟΣ ΥΨΗΑΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 7. 1 7. 2 8. 9. Γενικές θεωρήσεις Ο ρόλος των επιστημονικών συμβουλευτικών γνωμών στην εκπόνηση της νομοθεσίας για την ασφάλεια των τροφίμων Επιστημονική συνεργασία στον τομέα των τροφίμων Διαχείριση σοβαρών και επείγουσας φύσης κινδύνων για τη δημόσια υγεία Έκτακτα συμβάντα που έχουν σχέση με τη ραδιενέργεια Ζωονόσοι Εισαγωγή γενικής υποχρέωσης να διασφαλίζεται η ασφάλεια και υγιεινή των τροφίμων Η τρέχουσα κατάσταση σε κοινοτικό επίπεδο Πεδίο εφαρμογής της γενικής υποχρέωσης ασφάλειας και υγιεινής Εφαρμογή της αρχής της ευθύνης προϊόντος στον τομέα των τροφίμων Ικανοποίηση των νέων ενδιαφερόντων των καταναλωτών * ΜΕΡΟΣ V ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. 2. Γενικές θεωρήσεις Μεταφορά στην εθνική νομοθεσία και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας Έλεγχος και εφαρμογή Κτηνιατρικοί έλεγχοι 'Αλλοι επίσημοι έλεγχοι στα τρόφιμα Κυρώσεις Διαχείριση της εσωτερικής αγοράς σε μη εναρμονισμένους τομείς 3. 3. 1 3. 2 4. 5. ΜΕΡΟΣ VI Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. 2. Γενικές θεωρήσεις Η πολυμερής διάσταση 2. 1 Οι συμφωνίες ΠΟΕ iv 21 24 24 27 27 27 29 30 31 32 33 34 34 35 36 38 38 38 39 39 40 41 41 43 43 44 44 2. 2 2. 3 3. Εξελίξεις στον Codex Alimentarius Οι συνέπειες των εξελίξεων αυτών για την Κοινότητα Η διμερής διάσταση 46 46 47 Λεπτομερειακή περίληψη Γενικά 1. 2. 3. 4. Η νομοθεσία τροφίμων είναι θέμα με τεράστιο δημόσιο ενδιαφέρον. Για να διασφαλιστεί ότι τα τρόφιμα είναι ασφαλή και υγιεινά αλλά και για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία των υπόλοιπων συμφερόντων των καταναλωτών, χρειάζεται να υπάρχει ένα υψηλό επίπεδο ασφάλειας και αποτελεσματικός δημόσιος έλεγχος. Δεδομένου ότι κάθε νοικοκυριό δαπανά κατά μέσον όρο γύρω στο 20% του διαθέσιμου εισοδήματος του για τρόφιμα και ποτά, ο τομέας αυτός είναι ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή οικονομία. Μόνον οι βιομηχανίες επεξεργασίας τροφίμων και ποτών απασχολούν κάπου 2,3 εκατομμύρια άτομα, η δε κατανάλωση το 1996 στην Κοινότητα θα φθάσει γύρω στα 500. 000 εκατομμύρια ECU. Ο όγκος της κοινοτικής νομοθεσίας για τα τρόφιμα, λόγω κυρίως του προγράμματος για την εσωτερική αγορά και της προοδευτικής εφαρμογής της κοινής αγροτικής πολιτικής, έχει αυξηθεί σε σημαντικό βαθμό. Σήμερα, οι εθνικές νομοθεσίες για τα τρόφιμα είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος τους εναρμονισμένες σε κοινοτικό επίπεδο. Ακόμη και σε τομείς που δεν έχουν εναρμονιστεί, η εφαρμογή των γενικών κανόνων της Συνθήκης, ιδιαίτερα των άρθρων 30-36, συνιστούν μία βάση για την ελεύθερη διακίνηση των τροφίμων. Στην παρούσα πράσινη βίβλο δεν εξετάζεται η νέα προσέγγιση της Επιτροπής για τις επιστημονικές διαβουλεύσεις και τον έλεγχο, η οποία περιγράφεται στην ανακοίνωση για την υγεία του καταναλωτή και την ασφάλεια των τροφίμων, και η οποία ακολούθησε την απόφαση για το διαχωρισμό των ευθυνών για τη διαχείριση των επιστημονικών επιτροπών και για τις ελεγκτικές δραστηριότητες από τις ευθύνες των νομοθετικών αρχών, ο λόγος δε είναι ότι η βίβλος ασχολείται κυρίως με τους θεμελιώδεις κανόνες της κοινοτικής νομοθεσίας που έχουν εφαρμογή στον τομέα των τροφίμων. Η Επιτροπή, όπως περιγράφεται στην προαναφερθείσα ανακοίνωση, λαμβάνει μέτρα για την αύξηση της απόδοσης των ελεγκτικών της υπηρεσιών και αγωνίζεται για την άριστη λειτουργία τους με τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας τους, της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας τους. Στόχοι της πράσινης βίβλου 1. 2. 3. 4. Να εξεταστεί ο βαθμός στον οποίο η νομοθεσία πληροί τις ανάγκες και προσδοκίες των καταναλωτών, των παραγωγών, των παρασκευαστών και των εμπόρων. Να εξεταστεί πώς τα μέτρα που αποσκοπούν στο να ενισχυθεί η ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα, η ισοδυναμία και η αποτελεσματικότητα των συστημάτων επίσημου ελέγχου και επιθεώρησης εκπληρούν τους βασικούς τους στόχους για διασφάλιση της διάθεσης ασφαλών και υγιεινών τροφίμων και προστασία των υπόλοιπων συμφερόντων των καταναλωτών. Να ξεκινήσει μία δημόσια συζήτηση για τη νομοθεσία τροφίμων, έτσι ώστε Να μπορέσει η Επιτροπή να προτείνει κατάλληλα μέτρα για τη μελλοντική ανάπτυξη της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων, όπου απαιτείται. Ως σημείο εκκίνησης για τη συζήτηση, η χράσινη βίβλος εντοπίζει έξι βασικούς στόχους για την κοινοτική νομοθεσία τροφίμων: 1. 2. 3. Να διασφαλίζεται ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας, της ασφάλειας και του καταναλωτή. Να διασφαλίζεται η ελεύθερη διακίνηση των αγαθών στην εσωτερική αγορά Να διασφαλίζεται ότι η νομοθεσία βασίζεται πρωταρχικώς σε επιστημονικώς αποδεκτά στοιχεία και αξιολόγηση κινδύνων. vi 4. 5. 6. 1. 2. Να διασφαλίζεται η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και να ενδυναμώνονται οι εξαγωγικές προοπτικές της. Η πρωταρχική ευθύνη για τη διασφάλιση της κυκλοφορίας ασφαλών τροφίμων να επαφίεται στη βιομηχανία, στους παραγωγούς και στους προμηθευτές, με τη χρήση συστημάτων ανάλυσης κινδύνου και κρίσιμων στοιχείων ελέγχου (HACCP), τα οποία πρέπει να υποστηρίζονται από αποτελεσματικό επίσημο έλεγχο και εφαρμογή. Να διασφαλίζεται ότι η νομοθεσία είναι συνεκτική, ορθολογική και φιλική στο χρήστη. Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουμε κανονιστικά το θέμα καλύπτει ολόκληρη την τροφική αλυσίδα "από το σταύλο μέχρι το τραπέζι". Έτσι όμως αναφύονται δύο θέματα: Η έκταση στην οποία η πρωτογενής αγροτική παραγωγή και ο τομέας των επεξεργασμένων τροφίμων θα μπορούσαν να τεθούν υπό την σκέπη ταυτόσημων γενικών κανόνων. Η αρχή της ευθύνης του παραγωγού για ελαττωματικά προϊόντα να καταστεί υποχρεωτική και για την πρωτογενή αγροτική παραγωγή (βλ. οδηγία 85/374/ΕΟΚ). Απλοποίηση και ορθολογικοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων 1. 2. 3. Αν και οι στόχοι της απλοποίησης και ορθολογικοποίησης είναι στόχοι επιθυμητοί, δεν μπορούν να αφεθούν να οδηγήσουν σε πτώση του επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας ή της προστασίας των καταναλωτών. Από το 1985, η Επιτροπή περιορίζει εν γένει τυχόν προτάσεις της σχετικές με την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των τροφίμων σε μέτρα που είναι αναγκαία για την προστασία της δημόσιας υγείας και των καταναλωτών. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η υφιστάμενη νομοθεσία επιτυγχάνει την ύπαρξη σωστής ισορροπίας μεταξύ γενικών διατάξεων και λεπτομερέστερης κανονιστικής νομοθεσίας, μεταξύ της χρήσης δεσμευτικής νομοθεσίας και της προσφυγής σε εθελοντικά θεσμικά μέσα και μεταξύ οριζόντιων προσεγγίσεων και ειδικών κανόνων που εφαρμόζονται σε ειδικές κατηγορίες τροφίμων. Η εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της νομοθετικής απλοποίησης στον τομέα αυτό έχουν οδηγήσει σε μεικτά αποτελέσματα. Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα είναι η δυσκολία που υπάρχει στο να διασφαλιστεί ότι η πρακτική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας δεν θα οδηγήσει στην προοδευτική αποδιάρθρωση της εσωτερικής αγοράς λόγω νέων εθνικών νομοθετικών πρωτοβουλιών. Προτείνεται να δοθούν νέες εξουσίες στην Επιτροπή για να επιτηρεί τις εθνικές νομοθετικές πρωτοβουλίες. Επιπλέον, μπορεί να χρειαστεί η επέκταση της κοινοτικής νομοθεσίας ώστε να καλύπτει ορισμένους τομείς όπου δεν φαίνεται να λειτουργεί προς το παρόν αποτελεσματικά η εσωτερική αγορά. Ανασκόπηση της υφιστάμενης νομοθεσίας 1. 2. 3. 4. Ένα αποτελεσματικό μέσο για να διασφαλιστεί ότι η νομοθεσία πληροί τους στόχους της είναι να γίνονται εκτεταμένες διαβουλεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων κατά την διάρκεια της προετοιμασίας μίας νομοθεσίας. Οι κοινωνικοί εταίροι θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν να συμμετέχουν ενεργότερα στην εκτίμηση του κόστους και των οφελών μίας προτεινόμενης νέας νομοθεσίας. Η μεγαλύτερη χρήση κανονισμών αντί οδηγιών μπορεί να αυξήσει τη διαφάνεια της νομοθεσίας και να αποφεύγονται έτσι δυσκολίες που ανακύπτουν από καθυστερημένη ή λανθασμένη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο. Εντούτοις, η οδηγία θα πρέπει να παραμείνει το κατ' αρχήν θεσμικό μέσο για νομοθεσίες-πλαίσια. Υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες στην προσαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας στην τεχνική και επιστημονική πρόοδο, πράγμα που μπορεί να περιοριστεί με την ευρύτερη χρήση απλοποιημένων διαδικασιών. Οι υφιστάμενοι ορισμοί που περιλαμβάνονται σε διάφορα θεσμικά μέσα θα πρέπει να ορθολογικοποιηθούν και να συμπληρωθούν με νέους ορισμούς για τα τρόφιμα και τη διάθεση στην αγορά. vu 5. 6. 7. Στον τομέα της υγιεινής, υπάρχουν 11 κάθετες κτηνιατρικές οδηγίες που συνυπάρχουν με τη γενική οδηγία για την υγιεινή των τροφίμων. Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει ήδη να εργάζεται για την απλοποίηση των κάθετων οδηγιών, πρέπει όμως να εξεταστεί και η σχέση τους με τη γενική οδηγία, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο να διασφαλιστεί ότι το σύνολο των κοινοτικών κανόνων υγιεινής έχει συνοχή και συνέπεια. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη γενικευμένη εφαρμογή αρχών τύπου HACCP και περιορίζοντας την έκδοση κανονισμών με λεπτομερείς προδιαγραφές αποκλειστικά σε περιπτώσεις όπου αυτό θεωρείται ως θεμελιώδους σημασίας. Η επιθυμία για συνέπεια πρέπει επίσης να σταθμίζεται σε σχέση με την ανάγκη διατήρησης του αναγκαίου βαθμού ελαστικότητας στο σχεδιασμό και εφαρμογή κανονισμών υγιεινής των τροφίμων ώστε να διασφαλίζεται ναι μεν ένα υψηλό επίπεδο προστασίας χωρίς όμως ταυτόχρονα να επιβαρύνονται άσκοπα οι επιχειρήσεις. Στον τομέα της ποιότητας, δεν φαίνεται οι διαφορές προσέγγισης που προκύπτουν από τους διαφορετικούς στόχους της εσωτερικής αγοράς και της αγροτικής νομοθεσίας να προκαλούν προβλήματα έλλειψης συνοχής ή συνέπειας. Στον τομέα της επισήμανσης, οι υποχρεωτικοί κανόνες επισήμανσης θα πρέπει να διασφαλίζουν ώστε οι καταναλωτές να παίρνουν ουσιαστικές πληροφορίες για το τρόφιμο αλλά με φιλικό για τον χρήστη τρόπο. Είναι ανάγκη να υπάρχει μία ισορροπία ώστε οι καταναλωτές να παίρνουν μεν όλες τις χρήσιμες πληροφορίες αλλά ταυτόχρονα να αποφεύγονται οι άσκοπες λεπτομερείς ενδείξεις στα τρόφιμα. Οι παρασκευαστές θα πρέπει να είναι ελεύθεροι να δίνουν και πρόσθετες πληροφορίες αλλά με την προϋπόθεση ότι αυτές δεν είναι παραπλανητικές, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειάζεται να υπάρχει και νομοθεσία που να διέπει την παροχή των πρόσθετων αυτών πληροφοριών. Στα πλαίσια αυτά, η πράσινη βίβλος ζητάει να υποβληθούν ειδικά σχόλια για την προσέγγιση που ακολουθήθηκε στην κοινοτική νομοθεσία για τους ισχυρισμούς και τη διαθρεπτική επισήμανση. Διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας 1. 2. 3. Η Συνθήκη απαιτεί από την Κοινότητα να συμβάλλει στη διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος και του καταναλωτή. Για να διασφαλιστεί ένα υψηλό επίπεδο προστασίας και συνοχής, τα μέτρα προστασίας θα πρέπει να βασίζονται σε αξιολόγηση των κινδύνων, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους σχετικούς παράγοντες κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογικών πλευρών, τα άριστα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία και το βαθμό στον οποίο υπάρχουν διαθέσιμες μέθοδοι επιθεώρησης, δειγματοληψίας και ελέγχου. Όπου δεν είναι δυνατή μία πλήρης αξιολόγηση κινδύνων, τα λαμβανόμενα μέτρα θα πρέπει να βασίζονται στην αρχή της πρόληψης. Η ύπαρξη μίας ανεξάρτητης πηγής πληροφοριών που να απολαμβάνει της εμπιστοσύνης του κοινού έχει ζωτική σημασία. Πρέπει να κατοχυρωθεί η ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα των επιστημονικών συμβουλευτικών γνωμών και των επιστημονικών επιτροπών σε όλα τα επίπεδα. Η Επιτροπή κάνει ενέργειες για να διασφαλιστεί ο κεντρικός συντονισμός του αριθμού, του πεδίου αρμοδιοτήτων, της σύνθεσης και των δραστηριοτήτων των επιστημονικών επιτροπών έτσι ώστε να διασφαλιστεί ένα υψηλό επίπεδο επάρκειας και απόλυτης συνέπειας των επιστημονικών συμβουλευτικών γνωμών τους, να διατίθενται δε και οι αναγκαίοι πόροι. Πρέπει επίσης να γίνει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε \α επιστημονικά συμπεράσματα να παρουσιάζονται με σαφή και πειστικό τρόπο. Οι επιστημονικές συμβουλευτικές γνώμες είναι πρωταρχικής, όχι όμως και αποκλειστικής σπουδαιότητας. Η κοινοτική νομοθεσία έχει αναγνωρίσει σε ορισμένες περιπτώσεις ότι κατά τη διάρκεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και ορισμένοι άλλοι παράγοντες, ιδιαίτερα δε οι ανάγκες και οι ανησυχίες των καταναλωτών. Η Κοινότητα πρέπει να διαθέτει επαρκή μέσα για να αναλαμβάνει προληπτική δράση σε περίπτωση σοβαρών και επείγοντος χαρακτήρα κινδύνων για τη δημόσια υγεία. Η Επιτροπή έχει στη διάθεση της μία σειρά εξουσιών διασφάλισης, είναι όμως σημαντικό να εξεταστεί μήπως υπάρχουν στο σύστημα ορισμένα κενά. Μπορεί επίσης να υπάρξει ανάγκη βελτίωσης της επικοινωνίας με το κοινό στην περίπτωση σοβαρών κινδύνων. viii 5. 6. 7. 8. Η Κοινότητα έχει στη διάθεση της διάφορες στρατηγικές για τη διαχείριση και έλεγχο των ζωονόσων (εκρίζωση, μείωση, απομάκρυνση, θεραπεία). Η Επιτροπή καλεί να υποβληθούν σχόλια για πιθανές βελτιώσεις στις διαδικασίες διαχείρισης των κινδύνων των ζωονόσων. Στη νομοθεσία θα πρέπει να περιγράφονται με σαφήνεια οι ευθύνες των παραγωγών, των επεξεργαστών, των διανομέων και των λιανοπωλητών για διάθεση ασφαλών, υγιεινών τροφίμων κατάλληλων για ανθρώπινη κατανάλωση, με καθορισμένη ποιότητα και σωστή ταυτοποίηση, καθώς επίσης και οι ευθύνες των αρμόδιων αρχών ελέγχου. Μπορεί επίσης να χρειαστεί να επιβληθούν γενικές υποχρεώσεις σε όλους τους οικονομικούς φορείς να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλιστεί ότι στην αγορά διατίθενται μόνον ασφαλή και υγιεινά τρόφιμα. Οι υποχρεώσεις αυτές θα πρέπει να είναι ανεξάρτητες του δικαιώματος των καταναλωτών για αποκατάσταση στα πλαίσια της οδηγίας για την ευθύνη σε περίπτωση ελαττωματικών προϊόντων. Η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας για τα ελαττωματικά προϊόντα ώστε να καλύπτονται και τα πρωτογενή αγροτικά προϊόντα θα πρέπει να βελτιώσει το γενικό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, δεν θα πρέπει όμως να θεωρηθεί ως εναλλακτική λύση σε σχέση με την ανάγκη ύπαρξης ενδεδειγμένων κανόνων ασφαλείας προϊόντων και αποτελεσματικών συστημάτων επίσημου ελέγχου. Πρόσφατες εξελίξεις έφεραν στο φως το ενδιαφέρον που υπάρχει από πλευράς καταναλωτών για τις μεθόδους παραγωγής των τροφίμων. Η κοινοτική νομοθεσία για τα τρόφιμα1 δεν απαιτεί την αναγραφή στην επισήμανση μεθόδων παραγωγής που δεν έχουν επίδραση στα χαρακτηριστικά του τελικού προϊόντος. Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να θεωρηθούν ως αναγκαίες υποχρεωτικές μορφές επισήμανσης, όπως οι προσφάτως θεσπισθέντες κανόνες για την επισήμανση του βόειου κρέατος. Περαιτέρω, μπορεί να χρειαστεί να εξεταστεί η κατάρτιση ενός κατάλληλου πλαισίου για μορφές εθελοντικής επισήμανσης με στόχο την ικανοποίηση του ενδιαφέροντος αυτού. Διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής των κανόνων της εσωτερικής αγοράς 1. Η έγκαιρη και σωστή εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα για την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Οι μόνιμες επιτροπές θα πρέπει να χρησιμοποιούνται συχνότερα για την εξέταση ζητημάτων σχετικών με την ερμηνεία της κοινοτικής νομοθεσίας και τυχόν απρόσμενων δυσκολιών που μπορεί να ανακύψουν κατά την εφαρμογή της. θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η δημιουργία ενός φόρουμ στο οποίο εκπρόσωποι της Επιτροπής, των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων μερών θα μπορούν να συζητούν γενικής φύσεως θέματα που σχετίζονται με την εφαρμογή της νομοθεσίας. 2. Πρωταρχικός ρόλος της Κοινότητας στον τομέα του ελέγχου δεν είναι να υποκαταστήσει τα κράτη μέλη αλλά να επιβλέπει αν οι αναγκαίοι έλεγχοι πραγματοποιούνται με αποτελεσματικό και ισοδύναμο τρόπο σε όλη την εσωτερική αγορά. Στη νομοθεσία θα πρέπει να προβλέπονται κατάλληλα μέτρα εφαρμογής και ελέγχου. Αν και τα μέτρα εφαρμογής και ελέγχου αποσκοπούν στην επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου προστασίας, σε αυτά θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της αναλογικότητας ενώ θα πρέπει επίσης να προβλέπεται ώστε οι έλεγχοι να κατευθύνονται σε δραστηριότητες που παρουσιάζουν τους μεγαλύτερους κινδύνους, θα πρέπει να γίνουν βήματα προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της διοικητικής και επιστημονικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και με την Επιτροπή για να διασφαλιστεί η ισοδυναμία εφαρμογής σε όλη την Κοινότητα αλλά και για να εξασφαλιστεί η ύπαρξη αποτελεσματικών μηχανισμών για να εμποδίζεται η διάθεση στην αγορά μη ασφαλών τροφίμων και να ερευνάται η προέλευση της εκδήλωσης ασθενειών που προκαλούνται από τρόφιμα και οι 1 Οδηγία 79/112/ΕΟΚ για την επισήμανση, παρουσίαση και διαφήμιση των τροφίμων Κανονισμός ΓΕΙΟ αριθ. 374/97 για τα νέα τρόφιμα και τα συστατικά των νέων τροφίμων IX παράγοντες που συμβάλλουν στην εκδήλωση αυτή. Ένα ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή μπορεί να παίξει επίσης και το πέμπτο ερευνητικό πρόγραμμα-πλαίσιο. Για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη του καταναλωτή, στην ανακοίνωση για την υγεία του καταναλωτή και την ασφάλεια των τροφίμων γίνονται προσπάθειες να βελτιωθεί η διαφάνεια του συστήματος ελέγχου σε κοινοτικό επίπεδο, ενώ θα πρέπει να εξεταστεί επίσης και η ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια σε εθνικό επίπεδο. 3. 4. Οι κυρώσεις σε περιπτώσεις παράβασης της κοινοτικής νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά θα πρέπει να είναι ισοδύναμες με τις κυρώσεις που προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία, αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Υπάρχουν μηχανισμοί για τον έλεγχο νέων σχεδίων εθνικής νομοθεσίας, κυρίως στα πλαίσια της οδηγίας 83/1897ΕΟΚ, όταν σε αυτά περιέχονται τεχνικοί κανονισμοί. Η Επιτροπή εξασφαλίζει επίσης την τήρηση των κοινοτικών κανόνων για τα τρόφιμα με τη διερεύνηση τυχόν υποβαλλόμενων παραπόνων. Σημαντική συμβολή προς την κατεύθυνση αυτή αναμένεται να έχει και η νέα διαδικασία για αμοιβαία πληροφόρηση σχετικά με εθνικά μέτρα που αποκλίνουν από την αρχή της ελεύθερης διακίνησης των αγαθών. Σε μη εναρμονισμένους τομείς, πρωταρχικό μέσο για τη διαχείριση της εσωτερικής αγοράς παραμένει η OQXi της αμοιβαίας αναγνώρισης σύμφωνα με την οποία ένα κράτος μέλος οφείλει να επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία στο έδαφος του αγαθών που παράγονται ή διατίθενται στην αγορά σύμφωνα με τους κανόνες, τις δοκιμές ή τα πρότυπα που υπάρχουν σε ένα άλλο κράτος μέλος και που προσφέρουν ισοδύναμο επίπεδο προστασίας με εκείνο που παρέχεται βάσει των δικών του κανόνων, δοκιμών ή προτύπων. Η εξωτερική διάσταση 1. 2. Η Κοινότητα είναι ταυτόχρονα και μεγάλος εισαγωγέας και μεγάλος εξαγωγέας τροφίμων. Ως εισαγωγέας, η Κοινότητα υποχρεώνεται να διασφαλίζει ότι τα εισαγόμενα τρόφιμα πληρούν τα ίδια υψηλά πρότυπα με εκείνα που προβλέπονται για την κοινοτική παραγωγή. Ως εξαγωγέας, η Κοινότητα πρέπει να μπορεί να πείθει τις κυβερνήσεις και τους καταναλωτές των τρίτων χωρών ότι τα τρόφιμα που παράγονται στην Κοινότητα μπορούν να διατεθούν με ασφάλεια στην αγορά των χωρών αυτών. Η νομοθεσία θα πρέπει να συνάδει με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Κοινότητας, ιδιαίτερα με εκείνες που προβλέπονται από τις συμφωνίες του ΠΟΕ. Ομοίως, η Κοινότητα πρέπει να ενεργεί σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, τους παραγωγούς και τη βιομηχανία για να διασφαλίζει ότι οι κυριώτεροι εμπορικοί μας εταίροι τηρούν και αυτοί τις υποχρεώσεις τους. Η Κοινότητα θα πρέπει να μπορεί να συμμετέχει πλήρως σε διεθνείς δραστηριότητες κατάρτισης προτύπων στον τομέα των τροφίμων. Όπου είναι δυνατόν, η Κοινότητα θα πρέπει να διαπραγματεύεται τη σύναψη συμφωνιών ισοδυναμίας ή αμοιβαίας αναγνώρισης με τους μεγαλύτερους εμπορικούς της εταίρους για να διασφαλίζεται σε κάθε περίπτωση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή ΜΕΡΟΣ I ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Γενικές παρατηρήσεις Μετά από περισσότερα από 30 χρόνια νομοθετικής δραστηριότητας, το μεγαλύτερο μέρος των εθνικών νομοθεσιών για τα τρόφιμα έχει εναρμονιστεί σε κοινοτικό επίπεδο. Πρόσφατες μελέτες, ιδιαίτερα η μελέτη για τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα του προγράμματος εσωτερικής αγοράς στον τομέα των επεξεργασμένων τροφίμων, έδειξαν ότι το νομοθετικό πρόγραμμα της Κοινότητας στον τομέα των τροφίμων είχε εν γένει θετική επίδραση, αν και ακούστηκαν και ορισμένες κριτικές για υπερβολικά λεπτομερειακή νομοθεσία, κατάτμηση, δυσκολίες προσαρμογής της νομοθεσίας στα σύγχρονα δεδομένα και προβλήματα στην καθ' ημέρα λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. 'Αλλοι πάλι, εξ αιτίας ορισμένων πρόσφατων γεγονότων, εξέφρασαν αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον η νομοθεσία μπορεί να εκπληρώσει απόλυτα τους στόχους της και να διασφαλίσει ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας και προστασίας του καταναλωτή. Σε αντίθεση με τη νομοθεσία των περισσότερων κρατών μελών, η κοινοτική νομοθεσία για τα τρόφιμα αναπτύχθηκε αποσπασματικά, εκτός χρόνου, και δεν υπάρχει κάποιο κεντρικό ενιαίο κείμενο στο οποίο να περιλαμβάνονται οι βασικές αρχές της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων και να ορίζονται σαφώς οι υποχρεώσεις των ενδιαφερομένων. Τα τελευταία χρόνια, αυξάνονται συνεχώς οι φωνές που ζητούν τη δημιουργία ενός τέτοιου νομοθετικού πλαισίου, κυρίως από τη μεριά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το 1992, η Επιτροπή κάλεσε τρεις εξέχοντες ειδικούς στη νομοθεσία των τροφίμων και τους ζήτησε να εξετάσουν αν υπάρχει πράγματι ανάγκη για μία τέτοια γενική οδηγία και το πιθανό εύρος εφαρμογής της. Το Μαϊο του 1993, μετά από αίτηση της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας διοργάνωσε μία συνδιάσκεψη για το ζήτημα αυτό προσκαλώντας τους τρεις ειδικούς και εκπροσώπους από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή, από αγροτικούς, βιομηχανικούς και εμπορικούς ενδιαφερόμενους κύκλους καθώς και από καταναλωτικές ομάδες. Σκοπός της παρούσας πράσινης βίβλου είναι: Να εξεταστεί σε ποιο βαθμό η νομοθεσία πληροί τις ανάγκες και προσδοκίες των καταναλωτών, των παραγωγών, των παρασκευαστών και των εμπόρων. Να εξεταστεί πώς τα μέτρα που αποβλέπουν στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας και αντικειμενικότητας, ισοδυναμίας και αποτελεσματικότητας των επίσημων συστημάτων για τον έλεγχο και την επιθεώρηση των τροφίμων εκπληρούν τους στόχους τους. Να προκληθεί μία δημόσια συζήτηση σχετικά με τη νομοθεσία των τροφίμων ώστε να προσανατολιστεί η Επιτροπή σχετικά με τις μελλοντικές νομοθετικές της πρωτοβουλίες για τα τρόφιμα, και κατά συνέπεια Να μπορέσει η Επιτροπή να προτείνει μέτρα με τα οποία, όπου είναι δυνατόν, να βελτιωθεί η συνοχή της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων, να ενιαιοποιηθεί αυτή και να απλοποιηθεί, να βελτιωθεί η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να ληφθεί υπόψη η έχουσα ολοένα και μεγαλύτερη σημασία εξωτερική διάσταση, κυρίως δε οι πολιτικές που ακολουθούνται από τις πιο προηγμένους εμπορικούς μας εταίρους και οι απαιτήσεις των συμφωνιών του ΠΟΕ. Στην παρούσα πράσινη βίβλο δεν εξετάζεται η νέα προσέγγιση της Επιτροπής για τις επιστημονικές διαβουλεύσεις και τον έλεγχο, η οποία περιγράφεται στην ανακοίνωση για την υγεία του καταναλωτή και την ασφάλεια των τροφίμων, και η οποία ακολούθησε την απόφαση για το διαχωρισμό των ευθυνών για τη διαχείριση των επιστημονικών επιτροπών και για τις ελεγκτικές δραστηριότητες από τις ευθύνες των νομοθετικών αρχών, ο λόγος δε είναι ότι η βίβλος ασχολείται κυρίως με τους θεμελιώδεις κανόνες της κοινοτικής νομοθεσίας που έχουν 1 εφαρμογή στον τομέα των τροφίμων. Η Επιτροπή, όπως περιγράφεται στην προαναφερθείσα ανακοίνωση, λαμβάνει μέτρα για την αύξηση της απόδοσης των ελεγκτικών της υπηρεσιών και αγωνίζεται για την άριστη λειτουργία τους με τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας τους, της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας τους. Πριν εξεταστούν οι πολιτικές επιλογές που προτείνονται για συζήτηση, είναι σημαντικό το να επιβεβαιωθούν οι βασικοί στόχοι και επιτεύγματα της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων, που δεν πρέπει κατά κανένα τρόπο να αμφισβητηθούν, και που είναι: Η ανάγκη να διασφαλίζεται ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας και ασφάλειας και προστασίας του καταναλωτή Η ανάγκη να διασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών στην ενιαία αγορά. Η ανάγκη να βασίζεται η νομοθεσία πρωταρχικώς σε επιστημονικά αποδεικτικά στοιχεία και εκτίμηση των κινδύνων, σε σχέση με τις διεθνείς μας υποχρεώσεις. Η ανάγκη να διασφαλίζεται η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, προβλέποντας να υπάρχει ελαστικότητα στη δυνατότητα προσαρμογής της νομοθεσίας ώστε να ενσωματώνονται οι νέες τεχνικές εξελίξεις και να ενισχύονται οι κοινοτικές εξαγωγικές προοπτικές. Η ανάγκη, την πρωταρχική ευθύνη για τη διάθεση ασφαλών τροφίμων να την έχουν η βιομηχανία, οι παραγωγοί και οι προμηθευτές, συμπεριλαμβανομένων και των εισαγωγών από τρίτες χώρες, μέσω συστήματος αυτοελέγχου (τα γνωστά συστήματα ανάλυσης κινδύνων και κρίσιμων σημείων ελέγχου ή HACCP) με στήριξη από επίσημους ελέγχους και σωστή εφαρμογή. Η ανάγκη να είναι η νομοθεσία συνεπής, ορθολογική, συνεκτική, απλούστερη, φιλική στο χρήστη και να εξελίσσεται αφού έχει συζητηθεί με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Είναι ανάγκη επίσης να τονιστεί ότι όσο η τροφική αλυσίδα καθίσταται πολυπλοκώτερη, με αυξανόμενο αριθμό παρεμβάσεων από τους πρωτογενείς παραγωγούς, την αγροβιομηχανία, τους διανομείς και τους λιανοπωλητές, τόσο μεγαλώνει η ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η κανονιστική μας προσέγγιση καλύπτει όλους τους πιθανούς κινδύνους για την ασφάλεια και την υγιεινή των τροφίμων, σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένων και παραγόντων που αναφύονται εκ των προτέρων, από πιθανώς επικίνδυνα παρεισφρύοντα στοιχεία ή περιβαλλοντικούς της ρυπαντές* παραγόντων που αναφύονται κατά αγροτοκτηνοτροφικής παραγωγής και παραγόντων που αναφύονται αργότερα κατά τη διάρκεια της μεταποίησης, επεξεργασίας, διανομής ή αποθήκευσης. τη διάρκεια Για το λόγο αυτό, ένας περαιτέρω στόχος αυτής της πράσινης βίβλου είναι να εξεταστεί αν ή σε ποιο βαθμό τα επεξεργασμένα τρόφιμα και η πρωτογενής αγροτική παραγωγή μπορούν να υπαχθούν στους γενικούς κανόνες που εφαρμόζονται στα τρόφιμα, παρά τις διαφορές τους. Επίσης, σύμφωνα με την οδηγία *>ια την ευθύνη για ελαττωματικά προϊόντα, εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν γι·*-* ™nr εφαρμογή, ή μη της αρχής της ευθύνης και στην πρωτογενή παραγωγή. Έτσι, εξετάζεται επίσης και το θέμα της επέκτασης ή μη των κοινοτικών κανόνων για την αντικειμενική ευθύνη σε όλους τους φορείς που εμπλέκονται στην τροφική αλυσίδα, συμπεριλαμβανομένων και των παραγωγών πρωτογενών προϊόντων. Η Επιτροπή επιθυμεί επίσης η συζήτηση γύρω από την πράσινη βίβλο να είναι όσο το δυνατόν ευρύτερη. Είναι συνεπώς ανοικτή σε οποιαδήποτε άλλα σχετικά σχόλια και προτάσεις από ενδιαφερόμενα μέρη. Μετά το τέλος της διαδικασίας διαβουλεύσεων η Επιτροπή θα εξετάσει αν τυχόν χρειάζονται κάποιες αλλαγές. Οι αλλαγές αυτές μπορεί να είναι: υποβολή πρότασης για έκδοση γενικής οδηγίας για τα τρόφιμα ενιαιοποίηση και απλοποίηση ορισμένων διατάξεων ή αναδιατύπωση της υφιστάμενης νομοθεσίας προτάσεις μη νομοθετικής φύσεως, συμπεριλαμβανομένων και αλλαγών στις διαδικασίες ή μεθόδους εργασίας. Σχόλια σχετικά με την παρούσα πράσινη βίβλο θα πρέπει να υποβληθούν πριν από τις 31 Ιουλίου 1997 στην: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Βιομηχανίας (Πράσινη βίβλος για τη νομοθεσία τροφίμων) 200, rue de la Loi (RP 11 3/1) B-1049 Βρυξέλλες 2. H οικονομική διάσταση Κάθε νοικοκυριό στην Κοινότητα δαπανά κατά μέσον όρο γύρω στο 20% του διαθέσιμου εισοδήματος του για τρόφιμα και ποτά. Εκτιμάται ότι το 1996 το ποσόν που θα δαπανηθεί για την κατανάλωση τροφίμων, ποτών και καπνού στην Κοινότητα θα φθάσει γύρω στα 500. 000 εκατομμύρια ECU, ενώ η παραγωγή θα φθάσει σε αξία τα 510. 000 εκατομμύρια ECU. Η Κοινότητα είναι ταυτόχρονα μεγάλος εισαγωγέας και εξαγωγέας τροφίμων. Το 1994 οι εξαγωγές από την Κοινότητα έφθασαν στα 34. 250 εκατομμύρια ECU, ενώ οι εισαγωγές στην Κοινότητα έφθασαν στα 24. 480 εκατομμύρια ECU, με αποτέλεσμα την επίτευξη ενός θετικού εμπορικού ισοζυγίου 9. 770 εκατομμυρίων ECU, αριθμός που αντιστοιχεί σε μία αύξηση πάνω από 50% σε σύγκριση με το 1992. Σε ορισμένους εντούτοις κλάδους τροφίμων, το εμπορικό ισοζύγιο είναι αρνητικό. Για παράδειγμα, στον τομέα των ιχθυηρών εμφανίζεται στην Κοινότητα ένα έλλειμμα που το 1994 ανήλθε σε 6. 172 εκατομμύρια ECU. Πάνω από 2,3 εκατομμύρια άτομα απασχολούνται στη βιομηχανία τροφίμων και ποτών, από τα οποία το 50% σχεδόν απασχολείται σε επιχειρήσεις με λιγώτερους από 100 εργαζομένους. 10 εκατομμύρια ακόμη άτομα απασχολούνται στην πρωτογενή αγροτική παραγωγή. Επομένως, ο τομέας των τροφίμων και ποτών στο σύνολο του, είναι ένας τομέας σαφώς μείζονος σημασίας για την ευρωπαϊκή οικονομία. Μεταξύ των ετών 1984 και 1992, τόσον η παραγωγή όσο και η κατανάλωση των τροφίμων και ποτών στην ΕΕ αυξανόταν με ένα σταθερό πραγματικό ρυθμό περίπου 2-2,5% ετησίως. Εντούτοις, το 1992-93, ο ρυθμός αυτός αύξησης έπεσε σε λιγώτερο από 1%. Μεγάλο μέρος της αύξησης αυτής οφείλεται στην υψηλότερη προστιθέμενη αξία καθώς, ιδιαίτερα στη Βόρειο Ευρώπη, οι καταναλωτές στρέφονται από τα φρέσκα τρόφιμα σε επεξεργασμένα τρόφιμα "ευκολίας". Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί αντέδρασαν στη μακροπρόθεσμη αυτή αλλαγή επενδύοντας σοβαρά ποσά στην αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας, στον εκσυγχρονισμό του εξοπλισμού και στη νέα τεχνολογία. Οι μικρότεροι παραγωγοί όμως νοιώθουν να βρίσκονται κάτω από αυξανόμενη πίεση, όχι μόνον λόγω του μεταβαλλόμενου προτύπου της ζήτησης τροφίμων αλλά και λόγω των μεγάλων αλλαγών που γίνονται στο σύστημα της λιανικής διανομής, κυρίως λόγω της αυξανόμενης συγκέντρωσης στο σύστημα διανομής τροφίμων και του διευρυνόμενου ρόλου στην αγορά των προϊόντων που φέρουν ετικέτα (private label) μεγάλων σούπερμάρκετ. Ως εκ τούτου, πολλοί μικροί παραγωγοί αντιμετωπίζουν το δίλημμα ή να επιδιώξουν να καταλάβουν μία "θεσούλα" στην αγορά προϊόντων ποιότητας ή να γίνουν προμηθευτές προϊόντων "private label" για σούπερμάρκετ. Στην Κοινότητα ως σύνολο, συνεχίζουν να υπάρχουν ορισμένες ουσιαστικές περιφερειακές διαφορές στην αγορά των τροφίμων, ιδιαίτερα μεταξύ των βόρειων και των μεσογειακών περιοχών. Στη νότια Ευρώπη, η κατανάλωση φρέσκων τροφίμων συνεχίζει να βρίσκεται σε σχετικά υψηλά επίπεδα και το ποσοστό προστιθέμενης αξίας από τη βιομηχανία επεξεργασμένων τροφίμων είναι συνεπώς σημαντικά χαμηλότερο. Παρ' όλα αυτά, σε όλες τις περιοχές έχει γίνει μία σημαντική διαφοροποίηση του τύπου και της γκάμας των διαθέσιμων προϊόντων, η τάση δε αυτή είναι πιθανόν να συνεχιστεί καθώς οι μεταποιητές επιζητούν να χρησιμοποιήσουν τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς για να επιτύχουν νέες διεξόδους για τα προϊόντα τους. Με βάση αυτή την διαμορφωμένη κατάσταση, καθίσταται σαφές ότι η Κοινότητα έχει να παίξει ένα σημαντικό ρόλο προωθώντας την ανάπτυξη ενός διαφανούς και σταθερού κανονιστικοί') περιβάλλοντος που θα χρησιμεύσει ως βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη του ζωτικού αυτού τομέα. Η διαφάνεια και αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς έχει ιδιαίτερη σημασία για την επιβίωση των πολυάριθμων μικρών και μεσαίων εταιρειών που πρέπει να ανταγωνίζονται όλο wc περισσότερο τους πολυεθνικούς βιομηχανικούς γίγαντες του γεωργικού κλάδου και του κλάδου τροφίμων. 3. Υπόβαθρο για την ανάννυξη των κοινοτικών δραστηριοτήτων στον τομέα των τροφίμων 3 Οι πρωταρχικές επιδράσεις στην εξέλιξη της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων προήλθαν από την κοινή αγροτική πολιτική και το πρόγραμμα για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. Υπάρχει επίσης και μία ξεχωριστή πολιτική για την αλιεία και τις υδατοκαλλιέργειες, η κοινή αλιευτική πολιτική. Όσον αφορά το μέλλον, η ανάπτυξη των κοινοτικών δραστηριοτήτων στον τομέα αυτό θα επηρρεαστεί σοβαρά από τις νέες διατάξεις που προστίθενται με τη συνθήκη του Μάαστριχτ και οι οποίες αφορούν στην προστασία της δημόσιας υγείας (άρθρο 129), την προστασία του καταναλωτή (άρθρο 129α) και το περιβάλλον (άρθρο 130σ). 3. 1 Η κοινή αγροτική χολιτική και η νομοθεσία τροφίμων Η κοινή αγροτική πολιτική είχε σημαντική επίδραση στην εξέλιξη της νομοθεσίας τροφίμων στην Κοινότητα. Τα μέτρα που ελήφθησαν για την αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας, τη διασφάλιση ενός δίκαιου επιπέδου διαβίωσης για την αγροτική κοινότητα, τη σταθεροποίηση των αγορών και τη διασφάλιση επάρκειας αγαθών και λογικών τιμών για τους καταναλωτές οδήγησαν αναπόφευκτα στην ανάπτυξη νομοθεσίας που επηρρεάζει την πώληση των τροφίμων αγροτικής προέλευσης. Τρία σημεία μπορούν ιδιαίτερα να τονιστούν: 1. 2. 3. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ΚΑΠ υπήρξε η ανάπτυξη κοινών οργανώσεων της αγοράς για τα κυριώτερα αγροτικά προϊόντα, παράλληλα με μέτρα στήριξης των τιμών και παρεμβατικά μέτρα που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Γεωργικής Καθοδήγησης και Εγγυήσεων (EAGGF). Για την αποτελεσματική λειτουργία των μέτρων αυτών και την αποφυγή απατών, χρειάστηκε σε πολλές περιπτώσεις να θεσπιστούν ποιοτικές προδιαγραφές για να καθοριστούν τα προϊόντα εκείνα που δικαιούνταν να τύχουν υποστήριξης. Επιπλέον, ως μέτρο στήριξης της αγοράς, ορισμένες δε φορές όταν δεν υπήρχαν μηχανισμοί στήριξης τιμών, κρίθηκε επίσης αναγκαίο να θεσπιστούν ποιοτικές προδιαγραφές για προϊόντα. Η φύση και η έκταση των- κανόνων αυτών ποικίλλουν ανάλογα με την κοινή οργάνωση της υπόψη αγοράς. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι κανόνες μπορεί να έχουν περιορισμένη επίπτωση στην εμπορία των τελικών τροφίμων. Σε άλλες, π. χ. στην κοινή οργάνωση για το κρασί, οι κανόνες συνιστούν ένα περιεκτικό και αυτόνομο κώδικα εμπορίας. Για να διασφαλιστεί η ελεύθερη διακίνηση της πρωτογενούς αγροτικής παραγωγής στην Κοινότητα, κρίθηκε αναγκαίο να θεσπιστούν λεπτομερείς κανόνες προσέγγισης των νομοθεσιών σχετικά με την ανθρώπινη, ζωϊκή ή φυτική υγεία. Για παράδειγμα, οι κανόνες για την κτηνιατρική υγιεινή έχουν μεγάλη επίδραση στη χρήση και εμπορία τροφίμων ζωικής προέλευσης. Είναι επίσης αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην αγροτική παραγωγή δεν συνιστούν αφ' εαυτού τους κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Έτσι, π. χ. , έχουν θεσπιστεί λεπτομερείς διατάξεις με τις οποίες καθορίζονται όρια υπολεΐΜΐιάτων γεωργικών ή κτηνιατρικών φαρμάκων στα τρόφιμα. Στην ανακοίνωση ?w* «^ouiue το 1989 για το μέλλον της αγροτικής κοινωνίας, η Επιτροπή κοινοποίησε πρόθεση της να προωθήσει μία πολιτική ποιότητας προνόντων σε κοινοτικό επίπεδο. Έτσι, εκδόθηκε ειδική κοινοτική νομοθεσία σχετικά με τη χρήση σημάτων ή ετικετών ποιότητας για την αναγνώριση προϊόντων που υπόκεινται σε ειδική ποιοτική απαίτηση παραγωγής (Κανονισμός 2082/92), προέρχονται από περιοχές γνωστές για την παραδοσιακή τους παραγωγή (Κανονισμός 2081/92) ή μπορεί να αποδειχθεί ότι παράγονται με ειδικές μεθόδους, όπως τα βιολογικά τρόφιμα. Πρόσφατα, υπήρξαν και ορισμένες άλλες σημαντικές εξελίξεις για τον καταναλωτή. Το Συμβούλιο εξέδωσε πρόσφατα ορισμένους δεσμευτικούς κανόνες για την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων βόειας προέλευσης ενώ εξετάζονται και άλλα μέτρα για τη βελτίωση της ιχνηλασιμότητας άλλων ζωικών προϊόντων. Ετοιμάζονται επίσης και προτάσεις για την επέκταση της βιολογικής επισήμανσης ώστε να καλύπτει και τρόφιμα ζωικής προέλευσης. 3. 2 Η κοινή αλιευτική χολιτική Αν και ο όρος πρωτογενής αγροτική παραγωγή θεωρείται συνήθως ότι περιλαμβάνει και τα αλιευτικά προϊόντα, η αλιεία και οι υδατοκαλλιέργειες καλύπτοναι από μία τελείως ξεχωριστή κοινή πολιτική αλιείας (ΚΠΑ). Έτσι, στην κοινοτική νομοθεσία τροφίμων υπάρχουν ειδικές διατάξεις για τα προϊόντα αλιείας. Η κοινή οργάνωση αγοράς περιλαμβάνει μία σειρά από αρχές και κανόνες που αφορούν κοινά πρότυπα εμπορίας, οργανώσεις παραγωγών, μηχανισμούς στήριξης τιμών στην εσωτερική αγορά και ένα ορισμένο καθεστώς για το εμπόριο με χώρες μη μέλη. Οι μηχανισμοί διαρθρωτικής βοήθειας για την αλιεία και τις υδατοκαλλιέργειες λειτουργούν στα πλαίσια του χρηματοδοτικού οργάνου για την καθοδήγηση της αλιείας που παρέχει χρηματοδότηση για τη βελτίωση και έλεγχο της ποιότητας και υγιεινής, ενώ υπάρχουν και λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τη διατήρηση περιορισμένων αλιευτικών αποθεμάτων που αποτελούν συστατικό τμήμα της ΚΠΑ. Η κτηνιατρική νομοθεσία για τα ψάρια και τα οστρακόδερμα ευρίσκεται τη στιγμή αυτή υπό επανεξέταση ως τμήμα του έργου που αποβλέπει στην απλοποίηση της κτηνιατρικής νομοθεσίας για τα προϊόντα ζωϊκής προέλευσης. 33 Η εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς στα επεξεργασμένα τρόφιμα Ο τομέας των τροφίμων αποτελεί βασικό τμήμα της εσωτερικής αγοράς, τόσον από την άποψη του καταναλωτή όσο και από την άποψη των οικονομικών φορέων. Έτσι, σε όλα τα μέτρα που λαμβάνονται σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι γενικές αρχές της εσωτερικής αγοράς, ιδιαίτερα δε η αρχή της ελεύθερης διακίνησης των αγαθών. Η Κοινότητα έχει στη διάθεση της διάφορα θεσμικά μέσα για την πραγμάτωση της εσωτερικής αγοράς, όπως: εφαρμογή των γενικών αρχών που διέπουν την ελεύθερη διακίνηση των αγαθών, κυρίως την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης που προκύπτει από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (σύμφωνα με την οποία ένα κράτος μέλος οφείλει να επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία στο έδαφος του αγαθών που παράγονται ή διατίθενται στην αγορά σύμφωνα με τους κανόνες, τις δοκιμές ή τα πρότυπα που υπάρχουν σε ένα άλλο κράτος μέλος και που προσφέρουν ισοδύναμο επίπεδο προστασίας με εκείνο που παρέχεται βάσει των δικών του κανόνων, δοκιμών ή προτύπων), διεξοδική εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών στις περιπτώσεις εκείνες όπου η εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης δεν μπορεί να αποτελέσει ικανή βάση για την εσωτερική αγορά, την έκδοση νομοθεσίας-πλαισίου, η οποία να περιλαμβάνει ορισμένες γενικές αρχές αλλά να αφήνει τα κράτη μέλη ελεύθερα να υιοθετήσουν αυστηρότερους ή ειδικότερους κανόνες, υπό την προϋπόθεση ότι οι κανόνες αυτοί δεν δημιουργούν αδικαιολόγητους περιορισμούς στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, τη χρήση εθελοντικών θεσμικών μέσων, όπως τυποποίηση ή κώδικες πρακτικής. Η διεξοδική εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών για τα τρόφιμα, με στόχο να διασφαλιστεί η ελεύθερη διακίνηση, άρχισε ήδη από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της Κοινότητας. Από το 1962 έως το 1985, ακολουθήθηκαν δύο τύποι προσεγγίσεων: η οριζόντια εναρμόνιση που κάλυπτε όλα τα τρόφιμα, είτε για την προστασία της δημόσιας υγείας (π. χ. πρόσθετα), είτε για την προστασία άλλων συμφερόντων του καταναλωτή, όπως η παροχή πληροφοριών ή η παρεμπόδιση παραπλανητικών εμπορικών πρακτικών (π. χ. σε σχέση με την επισήμανση), η κάθετη εναρμόνιση με την οποία θεσπίζονταν λεπτομερείς προδιαγραφές για ένα ειδικό τύπο τροφίμου. Με τον τρόπο αυτό εκδόθηκαν οκτώ οδηγίες που αφορούσαν τα προϊόντα κακάο και σοκολάτας, τα σάκχαρα, το μέλι, τους χυμούς φρούτων και παρόμοια προϊόντα, τις μαρμελάδες και ζελέδες, το διατηρημένο γάλα, τα εκχυλίσματα καφέ και τα φυσικά μεταλλικά νερά. Επιπλέον αυτών, πρέπει να αναφερθεί και η οδηγία 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την ποιότητα του πόσιμου νερού για ανθρώπινη κατανάλωση. Η οδηγία αυτή έχει θεμελιώδη σημασία για τον τομέα των τροφίμων καθώς κάθε ποσότητα νερού που χρησιμοποιείται σε επιχειρήσεις παραγωγής 5 τροφίμων για τη μεταποίηση, επεξεργασία, συντήρηση ή εμπορία προϊόντων ή ουσιών που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση και επηρρεάζουν την υγιεινή των τροφίμων στην τελική τους μορφή πρέπει να είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που θεσπίζονται στην οδηγία αυτή. Παράλληλα με τη νομοθετική εξέλιξη σε κοινοτικό επίπεδο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει ερμηνεύσει τα άρθρα 30-36 της Συνθήκης της ΕΚ. Μετά την απόφαση) που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στην υπόθεση Cassis de Dijon, η Επιτροπή αναθεώρησε πλήρως την πολιτική της στην εναρμόνιση της νομοθεσίας των τροφίμων και το 1985 εξέδωσε ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των τροφίμων (COM (85) 603 τελικό). Ταυτόχρονα, διευκρινίστηκε και το πεδίο εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η κοινοτική νομοθεσία τροφίμων θα περιοριζόταν εφεξής στην εναρμόνιση εθνικών κανόνων που δικαιολογούνταν βάσει των υποχρεωτικών απαιτήσεων που είχαν καθοριστεί από το δικαστήριο, και συγκεκριμένα: την προστασία της δημόσιας υγείας, την προστασία άλλων συμφερόντων του καταναλωτή, κυρίως την ενημέρωση του καταναλωτή, το θεμιτό των εμπορικών συναλλαγών, την ανάγκη διασφάλισης των κατάλληλων επίσημων ελέγχων. Από την άλλη μερικά, η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι κατ' αρχή δεν θα προωθούσε πια προτάσεις για την εναρμόνιση ποιοτικών προδιαγραφών, όπως κανόνες σχετικά με τη σύσταση ή παρασκευή τροφίμων που δεν έχουν σχέση με την προστασία της δημόσιας υγείας. Αντ' αυτού, η Επιτροπή πίστευε ότι μπορούσε να επιτευχθεί αμοιβαία αναγνώριση με την ενίσχυση των κανόνων επισήμανσης για την κατοχύρωση της ενημέρωσης του καταναλωτή και του θεμιτού τρόπου πραγματοποίησης των εμπορικών συναλλαγών. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή ενθάρρυνε τη βιομηχανία να αναπτύξει πολιτικές ποιότητας που να βασίζονται στη χρήση εθελοντικών θεσμικών μέσων. Σε μία ακόμη ανακοίνωση του 1989 για την ελεύθερη διακίνηση των τροφίμων στην Κοινότητα, η Επιτροπή συνόψισε τις αρχές στον τομέα αυτό λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογία του δικαστηρίου. Στην ερμηνευτική της ανακοίνωση του 1991 για τις ονομασίες υπό τις οποίες πωλούνται τα τρόφιμα, η Επιτροπή καθόρισε το. σύστημα για την αμοιβαία αναγνώριση τροφίμων σε μη εναρμονισμένες περιοχές παράλληλα με τη δυνατότητα υιοθέτησης διατάξεων κατά τομείς που κρίνονται αναγκαίες για την εφαρμογή άλλων κοινοτικών πολιτικών, π. χ. , απαιτήσεις σύστασης, ορισμός βιολογικής παραγωγής, σήματα ποιότητας για παραδοσιακά τρόφιμα και ονομασίες προέλευσης. θεωρητικά, τη στιγμή αυτή, το πρόγραμμα του 1985 της Επιτροπής για τη νομοθεσία έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, με εξαίρεση τις προτάσεις για την ακτινοβόληση των τροφίμων και τα νέα τρόφιμα οι οποίες βρίσκονται ακόμη υπό εξέταση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επιπλέον, έχουν ληφθεί και πρόσθετα μέτρα με σκοπό την επίλυση προβλημάτων που δεν είχαν προβλεφθεί το 1985, κυρίως δε σχετικά με την υγιεινή των τροφίμων, τους ρυπαντές και τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών για την εξέταση επιστημονικών θεμάτων σχετικών με τα τρόφιμα. Από την 1η Ιανουαρίου 1989, τα κράτη μέλη πρέπει να κοινοποιούν στην Επιτροπή, στα πλαίσια της διαδικασίας πληροφόρησης που προβλέπεται στην οδηγία 83/189/ΕΟΚ, κάθε σχέδιο τεχνικού κανονισμού που έχει σχέση με τα τρόφιμα. Επιπλέον, υπάρχουν και ειδικές διαδικασίες κοινοποίησης που εφαρμόζονται σε εθνικά μέτρα που αφορούν την επισήμανση των τροφίμων, τους ρυπαντές και την υγιεινή των τροφίμων. Οι διαδικασίες αυτές περιγράφονται στο Μέρος 2, ενότητα 7. Τέλος, πρέπει να δοθεί προσοχή στο γεγονός ότι, σε τομείς που δεν καλύπτονται από την κοινοτική νομοθεσία, η διαρκώς εξελιαόμενη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αποτελεί μία σταθερή βάση για την ελεύθερη διακίνηση των τροφίμων. 4. Η διάσταση της βιομηχανικής ΐεολιτ&κής Στην ενότητα 2 τονίστηκε ότι η πρωτογενής αγροτική παραγωγή και οι τομείς των επεξεργασμένων τροφίμων και ποτών, έχουν μείζονα σημασία για την ευρωπαϊκή οικονομία. Είναι συνεπώς σημαντικό το να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα των τομέων αυτών ως μέσο για την ανύψωση των επιπέδων διαβίωσης και του κοινωνικού ευ ζην στην Κοινότητα. Στην πρόσφατη ανακοίνωση της για την χωροστάθμηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η Επιτροπή τόνισε ότι η ευθύνη προκειμένου να μπορέσουν οι επιχειρήσεις αυτές να παραμείνουν ανταγωνιστικές πέφτει κατά κύριο λόγο σε αυτές τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Εντούτοις, και οι δημόσιες αρχές πρέπει να στηρίζουν την ανταγωνιστικότητα διαμορφώνοντας τις κατάλληλες γενικές συνθήκες κάτω από τις οποίες λειτουργούν οι επιχειρήσεις, κυρίως παρέχοντας την αναγκαία υποδομή, θεσπίζοντας ένα κατάλληλο κανονιστικό περιβάλλον καθώς και ειδικά κίνητρα, ιδιαίτερα στους τομείς της καινοτομίας, της ποιότητας, του επιχειρηματικού περιβάλλοντος για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και της οικονομικής συνοχής. Στα πλαίσια αυτά, η Επιτροπή ανέλαβε προσφάτως μία σειρά πρωτοβουλιών, όπως η πράσινη βίβλος για τις καινοτομίες, το κείμενο εργασίας για την ποιότητα και το πολυετές πρόγραμμα για τις MME, πρωτοβουλίες που σχετίζονται εξ ίσου και με τον τομέα των τροφίμων. Ορισμένα από τα θέματα αυτά, όπως η ανάγκη να διασφαλιστεί ένα κατάλληλο κανονιστικό περιβάλλον, θέμα που συμβάλλει στην καινοτομία, θίγονται σε διάφορα σημεία και σε αυτή την πράσινη βίβλο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι σημαντικό το να διασφαλιστεί η ενσωμάτωση των προσανατολισμών αι/τώντης βιομηχανικής πολιτικής και στην κανονιστική της προσέγγιση στον τομέα των τροφίμων, θεωρεί δε ευπρόσδεκτα οποιαδήποτε σχόλια για περαιτέρω μέτρα που θα έπρεπε τυχόν να ληφθούν σε σχέση με το θέμα αυτό. 5. Ο καταναλωτής, η ασφάλεια των τροφίμων και η κροστασία της υγείας 'Οπως καταδείχθηκε στις προηγούμενες ενότητες, οι κοινοτικοί κανόνες που εφαρμόζονται στα τρόφιμα διαμορφώθηκαν από τις διάφορες νομικές βάσεις που προβλέπονται στη συνθήκη, για να εξυπηρετήσουν διάφορους στόχους πολιτικής. Η νομοθεσία βασίζεται επίσης σε μία πολύπλοκη κατανομή ευθυνών μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Το όλο καθεστώς είναι περιπεπλεγμένο και δύσκολο να κατανοηθεί, όχι μόνον από το μέσο πολίτη αλλά, μερικές φορές, και από αυτούς τους ίδιους τους ειδικούς. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει κριτικές ότι η Κοινότητα δεν έχει μία συνεκτική πολιτική στον τομέα των τροφίμων ως σύνολο αλλά προσεγγίζει τα διάφορα προβλήματα κατά τρόπο αποσπασματικό. Στις γενικές παρατηρήσεις στην αρχή του Μέρους αυτού, αναφέρονται ορισμένοι στόχοι που διατρέχουν το σύνολο της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων. Η κρίση με τη ΣΕΒ κατέδειξε την ανάγκη χάραξης μίας ευρωπαϊκής πολιτικής για τα τρόφιμα που να επικεντρώνεται στην απαίτηση ότι μόνον ασφαλή, υγιεινά και κατάλληλα για κατανάλωση τρόφιμα θα διατίθενται στην αγορά. Η προστασία της υγείας από πλευράς κατανάλωσης τροφίμων πρέπει να αποτελεί ανά πάσα στιγμή ζήτημα απόλυτης προτεραιότητας και να μη βγαίνει στην επιφάνεια μόνο σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η Επιτροπή έχει προβεί ήδη σε ενέργειες για την προσαρμογή της διάρθρωσης των υπηρεσιών της ώστε να καταστεί δυνατή η απόλυτη εκπλήρωση αυτού του στόχου. Η Επιτροπή σκοπεύει να αναπτύξει μία αυθεντική πολιτική για τα τρόφιμα η οποία να προσδίδει θεμελιώδη σπουδαιότητα στην προστασία του καταναλωτή και της υγείας του. Για την οικοδόμηση μίας αποτελεσματικής πολιτικής για την ασφάλεια των τροφίμων, οι βασικές προσπάθειες θα στραφούν στο να διασφαλιστεί ότι: Κατά τη λήψη αποφάσεων για νομοθετικά ή άλλα μέτρα λαμβάνονται υπόψη ία πλέον πρόσφατα και πλήρη επιστημονικά στοιχεία Στην περίπτωση που τα επιστημονικά στοιχεία δεν είναι, κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο, πλήρη ή απολύτως πειστικά, πράγμα το οποίο καθιστά ανέφικτη μία πλήρη αξιολόγηση των κινδύνων, εφαρμόζεται κατά κανόνα η αρχή της πρόνοιας Σε όλα τα στάδια της διατροφικής αλυσίδας, υπάρχει σαφής καθορισμός ευθυνών για την ασφάλεια και την υγιεινή του τροφίμου. Αυτό σημαίνει αντίστοιχες διατάξεις περί αντικειμενικής ευθύνης στην περίπτωση βλαβών που προκαλούνται στην υγεία του καταναλωτή από μη ασφαλή ή μη υγιεινά τρόφιμα Σε όλα τα κρίσιμα σημεία σε όλη την έκταση της διατροφικής αλυσίδας (πρωτογενής παραγωγή, επεξεργασία, μεταφορά, χειρισμός και διανομή, έκθεση στο τελικό σημείο πώλησης) λαμβάνονται μέτρα ελέγχου. Το ίδιο ισχύει και για τα εισαγόμενα τρόφιμα. Για τη σωστή πληροφόρηση του καταναλωτή σχετικά με τη φύση και το περιεχόμενο των τροφίμων λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα Προσδιορίζονται σαφώς οι ευθύνες των διαφόρων παραγόντων του ελέγχου (π. χ. παραγωγών, αρχών των κρατών μελών, υπηρεσιών της Επιτροπής. ) καθώς και η (ρύση του ελέγχου (π. χ. επιτόπια επιθεώρηση, έλεγχος των συστημάτων ελέγχου. ). Στα πλαίσια αυτά, πρέπει να ληψθεί υπόψη το γεγονός ότι μετά τη θέση σε ισχύ της συνθήκης του Μάαστριχτ, η Επιτροπή ανέλαβε νέες ευθύνες να συμβάλει στην επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας (Άρθρο 129), προστασίας των καταναλωτών (Άρθρο 129α) και του περιβάλλοντος (Άρθρο 130σ). Τα τελευταία χρόνια, δίδεται αύξουσα σημασία σε θέματα όπως η διατροφή και η υγεία. Τη στιγμή αυτή ευρίσκεται υπό συζήτηση η αναθεώρηση του άρθρου 129 της Συνθήκης από τη διακυβερνητική διάσκεψη. Ακόμη, τα τελευταία χρόνια, δίδεται όλο και μεγαλύτερη προσοχή σε θέματα όπως η διατροφή και η υγεία, πράγμα το οποίο αναφύει ερωτήματα ως προς το ρόλο της Κοινότητας στους τομείς αυτούς. ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΑΟΓΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕΡΟΣ II 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Τα τελευταία χρόνια, έχουν ακουστεί πολλές κριτικές για πολυπλοκότητα, κατάτμηση και έλλειψη συνοχής της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων καθώς και για δυσκολίες προσαρμογής της νομοθεσίας στις σύγχρονες εξελίξεις. Ειδικώτερα, έχουν ακουστεί κριτικές ότι: ορισμένες διατάξεις είναι χωρίς λόγο ιδιαίτερα λεπτομερείς ή απαιτητικές και δεν λαμβάνουν υπόψη την ανάπτυξη συστημάτων εσωτερικού ελέγχου από τη βιομηχανία για τη διασφάλιση της ποιότητας και της ασφάλειας των τροφίμων, υπάρχουν περιπτώσεις επανάληψης νομοθετικών διατάξεων ή έλλειψης συνοχής μεταξύ διαφόρων κάθετων κανόνων που έχουν εφαρμογή σε ειδικούς τομείς ή μεταξύ κάθετων και οριζόντιων κανόνων, η πολυπλοκότητα της νομοθεσίας και η βραδύτητα των κοινοτικών διαδικασιών κάνει δύσκολη την ενημέρωση της νομοθεσίας ώστε να λαμβάνεται υπόψη η τεχνική και επιστημονική πρόοδος. Σε πολιτικό επίπεδο, το Συμβούλιο της εσωτερικής αγοράς έχει και αυτό καλέσει την Επιτροπή να εξετάσει τα περιθώρια που υπάρχουν για απλοποίηση της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά. Σκοπός αυτού του Μέρους είναι να εξεταστούν η γενική προσέγγιση της Κοινότητας στον τομέα των τροφίμων, λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις κριτικές, και τα περιθώρια λήψης μέτρων για την απλοποίηση και ορθολογικοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων. 2. Γενικές θεωρήσεις Μία από τις βασικές ευθύνες των δημόσιων αρχών είναι να διασφαλίζουν επάρκεια ασφαλών και υγιεινών τροφίμων για τους καταναλωτές. Σήμερα, όλες οι ανεπτυγμένες χώρες έχουν διαμορφώσει ένα ουσιαστικό νομοθετικό πλαίσιο που αποβλέπει στο να διασφαλιστεί ότι τα τρόφιμα είναι ασφαλή, υγιεινά και κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση, ότι οι εμπορικές συναλλαγές διεξάγονται με θεμιτό τρόπο και ότι υπάρχουν τα αναγκαία συστήματα επίσημου ελέγχου και επιθεώρησης. Τα τελευταία χρόνια, λόγω της διεύρυνσης των επιστημονικών γνώσεων και της συνειδητοποίησης από το κοινό της σχέσης μεταξύ διατροφής και υγείας, καθώς επίσης και λόγω των νέων επιθυμιών των καταναλωτών που δεν ενδιαφέρονται πλέον μόνον για "ασφαλή τρόφιμα" άλλα και, όλο και περισσότερο, για τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται στη γεωργική παραγωγή και στην παραγωγή τροφίμων, έχει αναδυθεί στην επιφάνεια μία νέα σειρά ζητημάτων που έχουν σχέση με τα τρόφιμα. Καθώς προχωρούν οι διεργασίες προς την εφαρμογή της εσωτερικής αγοράς και της κοινής αγροτικής πολιτικής, οι εθνικοί κανόνες αντικαθίστανται όλο και περισσότερο από κοινοτική νομοθεσία. Σήμερα, η νομοθεσία των τροφίμων έχει, κατά το μεγαλύτερο μέρος της, εναρμονιστεί σε κοινοτικό επίπεδο, σε πολλούς δε τομείς έχουν περιοριστεί δραστικά τα περιθώρια μονομερών πρωτοβουλιών από τα κράτη μέλη. Αυτό σημαίνει ότι η Κοινότητα πρέπει να αναπτύσει από μόνη της πολιτικές που να προβλέπουν ένα υψηλό επίπεδο προστασίας και να πληρούν τις εύλογες απαιτήσεις και προσδοκίες των καταναλωτών, να αποφεύγει όμως τη θέσπιση νομοθεσίας με την οποία θα επιβάλλονται άσκοπα βάρη στους παραγωγούς και στη βιομηχανία, το κόστος των οποίων θα πέσει φυσικά πάλι στους καταναλωτές μέσω των υψηλότερων τιμών των προϊόντων. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, από το 1985, το πλαίσιο δραστηριοτήτων της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων έχει, σε γενικές γραμμές, περιοριστεί σε μέτρα που είναι αναγκαία για την προστασία της δημόσιας υγείας, την προστασία άλλων συμφερόντων του καταναλωτή και την καθιέρωση των αναγκαίων έλεγχων. Περαιτέρω, το γεγονός ότι η κοινοτική νομοθετική δραστηριότητα έχει οδηγήσει στην αντικατάσταση 15 διαφορετικών και πολλάκις αλληλο- συγκρουόμενων σειρών από κανόνες με μία μοναδική σειρά εναρμονισμένων κανόνων αποτελεί από μόνο του μία σημαντική συνεισφορά στην απλοποίηση της νομοθεσίας τροφίμων. Σε αντιδιαστολή όμως με το γενικό αυτό πνεύμα, θα πρέπει να γίνει σαφώς αντιληπτό ότι δεν μπορεί να τεθεί θέμα πλήρους άρσης των κανονιστικών ρυθμίσεων και αποδιάρθρωσης του υπάρχοντος συστήματος προστασίας. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μία νομοθεσία η οποία να είναι αποτελεσματική, χωρίς περιστροφές, απλούστερη στην κατανόηση της και πιο φιλική στη χρήση από τους κυρίως ενδιαφερομένους, τους παραγωγούς, τη βιομηχανία, τις επιχειρήσεις τροφίμων, τις αρμόδιες αρχές και τους καταναλωτές. Γενική κανονιστική προσέγγιση Η νομοθεσία τροφίμων είναι ένα θέμα με μεγάλο δημόσιο ενδιαφέρον. Μόνον η ύπαρξη ενός υψηλού επιπέδου ασφάλειας και αποτελεσματικού δημόσιου ελέγχου μπορεί να ελαχιστοποιήσει την ευπάθεια των τροφίμων απέναντι σε τυχόν αναφαινόμενους φόβους για την υγεία που μπορεί να έχουν σημαντική επίπτωση στην καταναλωτική ζήτηση, στα κέρδη των βιομηχανιών και στην απασχόληση. Είναι σημαντικό συνεπώς το να υπάρχει ένα αποτελεσματικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο. Περαιτέρω, λόγω της αύξουσας πολυπλοκότητας της παραγωγής και διανομής των τροφίμων, είναι ανάγκη να διασφαλιστεί ότι καλύπτεται ολόκληρη η τροφική αλυσίδα. Είναι χωρίς αντίκρυσμα το να ελέγχονται αυστηρά ορισμένα μέρη της τροφικής αλυσίδας εάν μπορεί να επέλθει επιμόλυνση σε κάποια άλλα σημεία. Εντούτοις, το κανονιστικό αυτό πλαίσιο πρέπει να σχεδιαστεί και να εφαρμοστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να λαμβάνεται πλήρως υπόψη το γεγονός ότι την πρωταρχική ευθύνη για την παραγωγή ασφαλών και υγιεινών τροφίμων έχουν οι παραγωγοί και η βιομηχανία. Έτσι, όταν είναι δυνατόν, θα πρέπει να παρέχεται στη βιομηχανία η δυνατότητα σχεδιασμού και εφαρμογής κατάλληλων εσωτερικών διαδικασιών παρακολούθησης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές θα υποστηρίζονται από αποτελεσματικά επίσημα συστήματα ελέγχου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειάζεται ειδική λεπτομερής νομοθεσία. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν κατεργασίες που είναι δύσκολο να ανιχνευθούν και που θα μπορούσαν έτσι να χρησιμοποιηθούν για τη συγκάλυψη των αποτελεσμάτων μη υγιών μεθόδων παραγωγής. Σε άλλες περιπτώσεις, αρκεί οι κανονιστικές απαιτήσεις να διατυπώνονται έτσι ώστε να περιγράφονται οι στόχοι και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα αντί του να καταγράφεται πώς πρέπει να επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό. Από τη στιγμή που υπάρχει σαφές νομοθετικό πλαίσιο στο οποίο περιγράφονται οι προς επίτευξη στόχοι, οι οικονομικοί φορείς μπορούν να αφεθούν να εφαρμόσουν τη νομοθεσία, υπό την αποτελεσματική εποπτεία των αρχών ελέγχου, χρησιμοποιώντας συστήματα τύπου HACCP, κώδικες πρακτικής και άλλα κατάλληλα θεσμικά μέσα. Η διαφορά μεταξύ των δύο προσεγγίσεων γίνεται αντιληπτή καλύτερα στο πεδίο της υγιεινής των τροφίμων όπου συνυπάρχουν και οι δύο. Στην περίπτωση των τροφίμων ζωικής προέλευσης, που είναι ευαίσθητα από πλευράς υγιεινής, υπάρχει μία σειρά λεπτομερών κάθετων οδηγιών στις οποίες καθορίζονται λεπτομερώς οι απαιτήσεις υγιεινής που πρέπει να τηρούνται. Άλλα τρόφιμα καλύπτονται από τη γενική οδηγία για την υγιεινή των τροφίμων. Αν και η οδηγία αυτή 10 περιλαμβάνει ορισμένες διατάξεις με προδιαγραφές, σε γενικές γραμμές η οδηγία στοχεύει σε μία γενικότερη προσέγγιση, ορίζοντας τους στόχους της υγιεινής των τροφίμων και αφήνοντας ένα μεγάλο βαθμό ευελιξίας στη βιομηχανία για την εφαρμογή της. Ο τομέας της υγιεινής των τροφίμων εξετάζεται λεπτομερέστερα στο Μέρος III, ενότητα 6. Και οι δύο προσεγγίσεις έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Δεδομένου ότι η λεπτομερέστερη προσέγγιση απαιτεί από τον νομοθέτη να ταυτοποιεί τους μείζονες παράγοντες κινδύνου και τα μέσα διαχείρισης των κινδύνων αυτών, είναι ευκολότερο συχνά για τις επιχειρήσεις να αναγνωρίζουν τις υποχρεώσεις τους ενώ ταυτόχρονα διευκολύνεται το έργο των αρχών ελέγχου. Από την άλλη μεριά, η γενικότερη προσέγγιση αφήνει στη βιομηχανία μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή της νομοθεσίας, πράγμα που μπορεί ενδεχομένως να οδηγήσει σε μείωση του κόστους της συμμόρφωσης, πρέπει όμως να διασφαλίζει ένα επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας ισοδύναμο με εκείνο που παρέχεται από τη λεπτομερέστερη προσέγγιση. Επίσης, με τον τρόπο αυτό, είναι πιθανόν να μειωθεί η ανάγκη συχνής ενημέρωσης της νομοθεσίας. Εντούτοις, η προσέγγιση αυτή απαιτεί την ανάληψη ενεργότερου ρόλου από πλευράς τόσο των επιχειρήσεων τροφίμων όσο και των αρχών ελέγχου στην ανάλυση των κινδύνων που παρουσιάζονται από διάφορες δραστηριότητες και στο να διασφαλιστεί ότι μπορούν να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα για τον έλεγχο τους. Το γεγονός αυτό μπορεί να παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες για τις μικρές επιχειρήσεις του τομέα, αν και μία λύση στο πρόβλημα αυτό μπορεί να δοθεί με την εκπόνηση διακλαδικών κωδίκων πρακτικής. Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι δύο προσεγγίσεις δεν είναι κατ* ανάγκη αμοιβαία αποκλειστικές. Η κοινοτική νομοθεσία για τα πρόσθετα τροφίμων αποτελεί παράδειγμα ενός τομέα στον οποίο έχουν συνδυαστεί επιτυχώς και οι δύο προσεγγίσεις. Η νομοθεσία βασίζεται σε αυστηρή εκτίμηση της ασφάλειας όλων των προσθέτων, στην Κοινότητα δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνον τα πρόσθετα εκείνα που έχουν βρεθεί ότι είναι ασφαλή για χρήση στα τρόφιμα. Όπου η εκτίμηση της ασφάλειας έχει οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται να καθοριστεί μία συνολική αποδεκτή ημερήσια δόση (ADI) για την προστασία της δημόσιας υγείας, τότε για κάθε πρόσθετο καθορίζονται συγκεκριμένα όρια χρήσης σε κάθε τρόφιμο για να διασφαλιστεί ότι η έκθεση του ανθρώπου δεν υπερβαίνει την ADI. Εντούτοις, όπου η εκτίμηση της ασφάλειας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν χρειάζεται ο καθορισμός ADI, τότε εφαρμόζεται η αρχή του "quantum satis". Αυτό σημαίνει ότι η βιομηχανία είναι ελεύθερη να χρησιμοποιήσει το υπόψη πρόσθετο, σύμφωνα με τους κανόνες της ορθής πρακτικής παραγωγής, σε επίπεδα που δεν υπερβαίνουν τα αναγκαία για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και υπό την προϋπόθεση ότι δεν παραπλανάται ο καταναλωτής. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή θεωρεί ότι χρειάζεται μία εξισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ νομοθεσίας με λεπτομερείς προδιαγραφές και μίας γενικότερης νομοθετικής προσέγγισης. Κάθε σχόλιο σχετικά με το εάν η ισορροπία αυτή αντανακλάται σωστά στην τρέχουσα κοινοτική νομοθεσία είναι ευπρόσδεκτο. Ρόλος της αυτορρύθμισης στον τομέα των τροφίμων Λόγω της ευαισθησίας που παρουσιάζει ο τομέας των τροφίμων, υπήρχαν πάντοτε ορισμένες σκέψεις ως προς την έκταση στην οποία είναι αποδεκτή η χρήση αυτορρυθμιστικών θεσμικών μέσων, όπως κώδικες πρακτικής ή πρότυπα, είτε ως λύση εναλλακτική της νομοθεσίας είτε για τη συμπλήρωση της. Όπου χρησιμοποιούνται εθελοντικά θεσμικά μέσα, παίζει μεγάλο ρόλο τα μέσα αυτά να παραμείνουν γνήσια εθελοντικά και να υπάρχουν κατάλληλες ρήτρες διασφάλισης για να εξασφαλίζεται ότι οι διαδικασίες για την εκπόνηση τους είναι διαφανείς, ανοικτές σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και με τον αναγκαίο ποιοτικό έλεγχο των εργασιών. Μέχρι τώρα, τα εθελοντικά θεσμικά μέσα έχουν χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική λύση της νομοθεσίας στα ακόλουθα κυρίως πεδία: στο πεδίο των προδιαγραφών σύστασης των τροφίμων. Στην ανακοίνωση της του 1985 για την πραγμάτωση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των τροφίμων, η Επιτροπή εξάγγειλε ότι δεν θα προωθούσε πλέον νομοθετικές προτάσεις yv& την εναρμόνιση των προδιαγραφών σύστασης των τροφίμων εκτός όπου χρειαζόταν ψ,α œ-ακούς της «οινής αγροτικής πολιτικής, αντ' αυτού δε θα ενθάρρυνε τη χρήση εθελοντ&κών προτύπων σία 11 πεδίο αυτό. Έκτοτε, η εμπειρία της τυποποίησης στο πεδίο αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν υπήρξε ιδιαίτερα επιτυχής, ουσιαστικά δε δεν έχουν εκπονηθεί καθόλου ευρωπαϊκά πρότυπα σχετικά με προδιαγραφές ποιότητας για τρόφιμα, αν και έγιναν ορισμένες προσπάθειες. Εντούτοις, σε εθνικό επίπεδο, υπάρχει μία αύξουσα χρήση προτύπων, ή ισοδύναμων θεσμικών μέσων όπως κώδικες πρακτικής, γεγονός το οποίο επισύρει τον κίνδυνο εμφάνισης νέων de facto εμποδίων στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, στο πεδίο των μεθόδων δειγματοληψίας και ανάλυσης, όπου η εμπειρία σε κοινοτικό επίπεδο είναι πολύ πιο θετική και όπου έχουν εκδοθεί ορισμένα πρότυπα. Στο πεδίο της υγιεινής των τροφίμων, τα εθελοντικά θεσμικά μέσα χρησιμοποιούνται προς συμπλήρωση της υφιστάμενης νομοθεσίας. Το άρθρο 5 της οδηγίας 93/43/ΕΟΚ ενθαρρύνει την εκπόνηση κωδίκων ορθών πρακτικών υγιεινής τους οποίους να μπορούν να χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις τροφίμων σε εθελοντική βάση και οι οποίοι να μπορούν να χρησιμεύουν ως οδηγοί για την εφαρμογή των γενικών αρχών υγιεινής των τροφίμων που θεσπίζονται στην οδηγία. Επιπλέον, στην οδηγία περιγράφεται μία διαδικασία για την αναγνώριση των κωδίκων σε κοινοτικό επίπεδο ενώ καταγράφονται και ορισμένες εγγυήσεις για να διασφαλίζεται ότι οι κώδικες αυτοί εκπονούνται από εκπροσώπους των εμπλεκομένων επιχειρήσεων τροφίμων και άλλων εξ ίσου ενδιαφερομένων ομάδων όπως οι αρμόδιες αρχές και ενώσεις καταναλωτών, ότι πληρούν τις θεσπισμένες απαιτήσεις υγιεινής, ότι είναι εύχρηστοι και ότι κατά την εκπόνηση τους έγιναν οι κατάλληλες διαβουλεύσεις. Πέραν από ορισμένες πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο, η Επιτροπή γνωρίζει ότι ορισμένοι τέτοιοι οδηγοί είναι υπό εκπόνηση και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κυρίως στον τομέα των παγωτών, των προϊόντων ζαχαροπλαστικής και της πώλησης ζεστών και κρύων φαγητών και ποτών από αυτόματους πωλητές. Κάθε σχόλιο σχετικά με το ρόλο των εθελοντικών θεσμικών μέσων στον τομέα των τροφίμων είναι ευπρόσδεκτο από την Επιτροπή. Ευπρόσδεκτα επίσης θα ήταν και οποιαδήποτε σχόλια σχετικά με τις δυνατότητες διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής υφιστάμενων εθνικών εθελοντικών θεσμικών μέσων ώστε να καλύπτουν όλη την Κοινότητα. Οριζόντιες ή κάθετες χροσεγγίσεις στη νομοθεσία τροφίμων Λόγω της μεγάλης ποικιλότητας που συναντάται στον τομέα των τροφίμων, χρειάζεται μερικές φορές να εξετάζεται αν πρέπει προτιμηθεί η οριζόντια προσέγγιση, με την οποία θεσπίζονται γενικοί κανόνες που έχουν εφαρμογή σε όλα τα τρόφιμα εν γένει, ή μήπως μερικές φορές πρέπει να χρησιμοποιηθεί η κάθετη προσέγγιση με την οποία θεσπίζονται ειδικοί κανόνες για ένα συγκεκριμένο τομέα. Στα πλαίσια της νομοθεσίας που θεσπίστηκε βάσει του προγράμματος της λευκής βίβλου του 1985 για τα επεξεργασμένα τρόφιμα, προτεραιότητα έχουν σε γενικές γραμμές τα οριζόντια μέτρα που εφαρμόζονται σε όλες τις κατηγορίες τροφίμων (πρόσθετα, αρωματικές ύλες, διαλύτες εκχύλισης, επισήμανση, διαθρεπτική επισήμανση, υγιεινή, κλπ. ). Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις κρίθηκε αναγκαία η προσφυγή σε κάθετα μέτρα, κυρίως στην περίπτωση των τροφίμων για ειδικούς διαιτητικούς σκοπούς και των τροφίμων βαθείας κατάψυξης. Στην περίπτωση των κανόνων που διέπουν την πρωτογενή παραγωγή και τα προϊόντα ζωικής προέλευσης, χρησιμοποιείται εν γένει περισσότερο μία κατά τομέα προσέγγιση, αν και έχει θεσπιστεί και κάποια γενική νομοθεσία, κυρίως σχετικά με τις ονομασίες προέλευσης και τις ιδιοτυπίες και τη χρήση της βιολογικής επισήμανσης. Ειδικά ζητήματα σχετικά με τη συνύπαρξη οριζόντιων και κάθετων κειμένων στην υπάρχουσα κοινοτική νομοθεσία εξετάζονται στο Μέρος III. Σε γενικές γραμμές εντούτοις μπορεί να σημειωθεί ότι αντί της προτίμησης της μίας ή της άλλης προσέγγισης σε κάθε περίπτωση, καλύτερα είναι να βρίσκεται ποια είναι η καλύτερη ισορροπία μεταξύ των δύο προσεγγίσεων, αφού και οι δύο έχουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα τους. Η οριζόντια προσέγγιση δίνει τη δυνατότητα να γίνεται μία γενική επισκόπηση μίας συγκεκριμένης κατάστασης και είναι ευκολότερη στην εφαρμογή της, ιδιαίτερα από τις επιχειρήσεις τροφίμων που δραστηριοποιούνται σε πολλούς τομείς, όπου δε περιλαμβάνεται μόνον η μεταποίηση, αλλά και από το εμπόριο και τη διανομή. Η κάθετη προσέγγιση, από την άλλη μεριά, δίνει τη δυνατότητα πρ^αρμογής της νομοθεσίας στις ανάγκες ενός ειδικού τομέα, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου έχει κριθεί αναγκαίο να υπάρχει ένας 12 πιο συγκεκριμένος προσανατολισμός στη νομοθεσία. Δίνει επίσης τη δυνατότητα μίας πιο ολοκληρωμένης κανονιστικής προσέγγισης που να καλύπτει όλες τις πτυχές ενός συγκεκριμένου τομέα. Κάθε σχόλιο για το θέμα αυτό είναι ευπρόσδεκτο από την Επιτροπή. Επικουρικότητα και νομοθετική ακλοχοίηση Στο άρθρο 3β της συνθήκης των ΕΚ αναφέρεται ότι σε τομείς που δεν εμπίπτουν στην αποκλειστική της αρμοδιότητα, η Κοινότητα θα παρεμβαίνει, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, μόνον εφόσον και στο μέτρο που οι στόχοι της προτεινόμενης δράσης δεν μπορούν να επιτευχθούν αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη και μπορούν συνεπώς, λόγω κλίμακας ή επιπτώσεων της προτεινόμενης δράσης, να επιτευχθούν καλύτερα από την Κοινότητα. Εδώ και μερικά χρόνια, η πρακτική της Κοινότητας είναι να περιλαμβάνει σε όλες τις νέες νομοθετικές προτάσεις μία "δήλωση επικουρικότητας", εξηγώντας γιατί η Επιτροπή κρίνει αναγκαία τη δράση αυτή σε κοινοτικό επίπεδο. Στη δήλωση αυτή εξετάζονται επίσης και οι στόχοι του προτεινόμενου μέτρου καθώς και το αν θα ήταν αποτελεσματική η προσφυγή σε λιγότερο δεσμευτικές διατάξεις για την επίτευξη των προτεινόμενων στόχων. Επιπλέον, στις 16 Ιανουαρίου 1996 η Επιτροπή εξέδωσε γενικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την κανονιστική πολιτική οι οποίες αποσκοπούν να προαγάγουν τη συνοχή της δράσης της Επιτροπής, να ορθολογικοποιήσουν και εκσυγχρονίσουν την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των προτάσεων της και να ενισχύσουν τις εξωτερικές διαβουλεύσεις. Ανταποκρινόμενη στα πορίσματα της διάσκεψης κορυφής του Εδιμβούργου του Δεκεμβρίου 1992, η Επιτροπή ανέλαβε ορισμένες πρωτοβουλίες για την απλοποίηση της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα των τροφίμων. Στις πρωτοβουλίες αυτές περιλαμβάνονται η επανεξέταση του αν χρειάζονται ορισμένα τμήματα της νομοθεσίας και η εξάλειψη από την υφιστάμενη νομοθεσία των άσκοπων περιοριστικών διατάξεων. Τον Απρίλιο του 1994 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας 89/398/ΕΟΚ για τα τρόφιμα που προορίζονται για ειδικούς διαιτητικούς σκοπούς με σκοπό να μειωθεί ο αριθμός των ειδικών οδηγιών για συγκεκριμένες κατηγορίες διαιτητικών τροφίμων από 8 σε 4. Πράγματι, η Επιτροπή πρότεινε να μην προχωρήσει στην έκδοση λεπτομερών οδηγιών για τα τρόφιμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο, τα τρόφιμα χωρίς γλουτένη, τα τρόφιμα για διαβητικούς και τα τρόφιμα για αθλητές. Ενώ όμως υπάρχει μία γενική συμφωνία απόψεων ότι δεν χρειάζονται ειδικές οδηγίες για τα τρόφιμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο και τα τρόφιμα χωρίς γλουτένη και ότι αρκεί η ύπαρξη γενικών διατάξεων για την επισήμανση, υπάρχουν πολλές αντιτιθέμενες απόψεις στο θέμα των οδηγιών για τα τρόφιμα για διαβητικούς και τα τρόφιμα για αθλητές. Η Επιτροπή τροποποίησε την πρόταση της κάνοντας δεκτή μία τροποποίηση του Κοινοβουλίου με την οποία ζητείται η έκδοση οδηγίας για τα τρόφιμα για διαβητικούς. Εντούτοις, στα πλαίσια του Συμβουλίου, η πλειοψηφία των κρατών μελών αντιδρά στην ανάγκη έκδοσης μίας τέτοιας οδηγίας, ενώ μία σημαντική μερίδα κρατών μελών επιμένει στην ανάγκη έκδοσης οδηγίας για τα τρόφιμα για αθλητές. Επιπλέον, στις 17 Απριλίου 1996, η Επιτροπή ενέκρινε ένα πακέτο 7 προτάσεων για την απλοποίηση των παλαιών οδηγιών για τη σύσταση τροφίμων οι οποίες εκδόθηκαν στη δεκαετία του 70 σχετικά με το μέλι, τα σάκχαρα, τα διατηρημένα γάλατα, τα εκχυλίσματα καφέ, τους χυμούς φρούτων και τα νέκταρ, τις μαρμελάδες και ζελέδες και τη σοκολάτα και προϊόντα σοκολάτας. Κα» πάλι όμως υπήρξαν μεγάλες αντιδράσεις, ιδιαίτερα στο θέμα των κανόνων σύστασης σχετικά με τη σοκολάτα. Τα δύο αυτά παραδείγματα δείχνουν σαφώς ότι η νομοθετική απλοποίηση δεν είναι κατά κανένα τρόπο ένα εύκολο έργο. Διατάξεις που ορισμένοι θεωρούν ως ασκόπως περιοριστικές, μπορεί να θεωρούνται από άλλους ως απολύτως απαραίτητες. Τα πιθανά πλεονεκτήματα της νομοθετικής απλοποίησης πρέπει να σταθμιστούν προσεκτικά σε σχέση με τους κινδύνους που υπάρχουν να ξαναρχίσουν παλιές διαμάχες και την πιθανότητα να δημιουργηθεί μία μακρά περίοδος αβεβαιότητας για τους οικονομικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στους υπόψη τομείς. 13 Η Επιτροπή έχει υποβάλει προτάσεις για την κωδικοποίηση, απλοποίηση και ενημέρωση της οδηγίας για το πόσιμο νερό (COM (94) 612). Μία ακόμη πρωτοβουλία της Επιτροπής για νομοθετική απλοποίηση στο πεδίο της κτηνιατρικής υγιεινής εξετάζεται στο Μέρος III, ενότητα 6. Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα στον τομέα των τροφίμων είναι η δυσκολία συμβιβασμού των πρακτικών αντιλήψεων της απλοποίησης και επικουρικότητας με τη διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας, καθώς επίσης και με την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και της κοινής αγροτικής πολιτικής. Κάθε χρόνο, τα κράτη μέλη λαμβάνουν έναν ορισμένο αριθμό νομοθετικών μέτρων για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας ή προστασίας του καταναλωτή. Τα μέτρα αυτά μπορεί να δημιουργήσουν εμπόδια μέσα στην εσωτερική αγορά ή προβλήματα στη λειτουργία της ΚΛΠ, οδηγώντας σε αιτήματα για έκδοση κοινοτικής νομοθεσίας. Εντούτοις, αυτό που θεωρείται ως αναγκαίο από ένα κράτος μέλος μπορεί να θεωρείται ως υπερβολική ρύθμιση από άλλους. Το θέμα αυτό εξετάζεται περαιτέρω στο Κεφάλαιο II. Πάντως όμως, για να είναι απολύτως αποτελεσματικές οι αρχές της επικουρικότητας και νομοθετικής απλοποίησης, πρέπει να εφαρμόζονται τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Συμπερασματικά, είναι σημαντικό να τονιστεί η ανάγκη διασφάλισης της ύπαρξης σωστής ισορροπίας μεταξύ της εφαρμογής των αρχών της επικουρικότητας και της απλοποίησης αφενός, και των αναγκών της εσωτερικής αγοράς αφετέρου. Για να διασφαλίζεται ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της δημοσίας υγείας και των καταναλωτών, ο τομέας των τροφίμων διέπεται και θα συνεχίσει να διέπεται από ένα μεγάλο αριθμό κανονιστικών ρυθμίσεων, Εφόσον δεν υπάρχει κοινοτική νομοθεσία, τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν να εκδίδουν νέες νομοθεσίες που θα κρίνουν ως αναγκαίες για την προστασία της υγείας ή των καταναλωτών. Αν δεν βρεθεί κάποια κατάλληλη λύση σε κοινοτικό επίπεδο, θα συνεχίσει να υφίσταται σταθερά ο κίνδυνος κατάτμησης της εστερικής αγοράς εκ νέου σε εθνικές αγορές. 7. Εθνικές νομοθετικές πρωτοβουλίες Αν και η αύξηση του όγκου της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα των τροφίμων παρουσιάζει σημαντική επιβράδυνση, ο αντίστοιχος ρυθμός για νέες εθνικές νομοθεσίες δεν δείχνει σημεία κοπώσεως. Κά& χρόνο, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξετάζουν γύρω στις 60-80 νέες εθνικές νομοθετικές πρωτοβουλίες στον τομέα των τροφίμων στα πλαίσια των διαδικασιών της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ. Σύμφωνα με τη διαδικασία, τα κράτη μέλη πρέπει να κοινοποιούν τυχόν σχέδια τεχνικών κανονισμών στην Επιτροπή η οποία στη συνέχεια αποστέλλει τα σχέδια αυτά στα υπόλοιπα κράτη μέλη. Στην αρχή εφαρμόζεται μία απαίτηση αναμονής διάρκειας 3 μηνών. Εάν η Επιτροπή, ή κάποιο κράτος μέλος, κρίνει ότι τα νέα μέτρα μπορεί να δημιουργήσουν εμπόδια στο εμπόριο στην εσωτερική αγορά, τότε μπορεί να εκδόσει μία αιτιολογημένη γνώμη το δε ενδιαφερόμενο κράτος μέλος πρέπει να αναβάλει την εφαρμογή των μέτρων για έξι μήνες. Στην περίπτωση αυτή το κράτος μέλος πρέπει να απαντήσει και να υποβάλει σχετικές αντιπροτάσεις σε σχέση με την αιτιολογημένη γνώμη. Η διαδικασία δίνει επίσης τη δυνατότητα στην Επιτροπή να αναβάλει την υιοθέτηση του εθνικού μέτρου μέχρι ένα έτος ώστε να δοθεί χρόνος για την προετοιμασία προτάσεων νομοθεσίας σε κοινοτικό επίπεδο ή την υιοθέτηση εκκρεμουσών προτάσεων. Στην περίπτωση της CIA Security International, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δέχθηκε πρόσφατα ότι αν ένα κράτος μέλος δεν κοινοποιήσει σχέδιο νομοθεσίας σύμφωνα με την οδηγία 83/189/ΕΟΚ, τότε η νομοθεσία αυτή είναι ανίσχυρη απέναντι στα άτομα. Η διαδικασία βάσει της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να σχολιάσει το σχέδιο νομοθεσίας και να ζητήσει από το κράτος μέλος να κάνει αλλαγές ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις στο ενδοκοινοτικό εμπόριο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή έχει κατορθώσει να πείσει το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να τροποποιήσει το σχεδιό του έτσι ώστε να είναι σύμφωνο με την κοινοτική νομοθεσία, π. χ. εισάγοντας τη ρήτρα της αμοιβαίας αναγνώρισης στην εθνική νομοθεσία. Η εφαρμογή της διαδικασίας αυτής έχει επίσης το σημαντικό πλεονέκτημα ότι φέρνει στην επιφάνεια τα σημεία εκείνα όπου μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω κοινοτική νομοθεσία. Εντούτοις, υπάρχουν και άλλες ειδικές διαδικασίες κοινοποίησης που εφαρμόζονται στον τομέα των τροφίμων. Οι κοινοτικοί κανόνες για την επισήμανση των τροφίμων, τους ρυπαντές και την 14 υγιεινή των τροφίμων επιτρέπουν σε ένα κράτος μέλος να υιοθετήσει ειδικότερους κανόνες σε σχέση με τους υιοθετημένους σε κοινοτικό επίπεδο. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, τα κράτη μέλη μπορούν συνεπώς να υιοθετήσουν λεπτομείρέστερη νομοθεσία ώστε να ληφθούν υπόψη κάποιες ιδιαίτερες επιμέρους συνθήκες της χώρας. Εντούτοις, για την προστασία των κοινοτικών συμφερόντων, ιδίως δε για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, η Επιτροπή έχει την εξουσία να επιτηρεί τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη κάνουν χρήση της δυνατότητας αυτής. Έτσι τα κράτη μέλη πρέπει να κοινοποιούν τα κείμενα στην Επιτροπή και να αφήνουν στην Επιτροπή ένα χρονικό διάστημα τριών μηνών για να εξετάσει το σχέδιο. Εάν η Επιτροπή έχει ενδοιασμούς σχετικούς με επιπτώσεις της νομοθεσίας στην εσωτερική αγορά, τότε μπορεί να εκδόσει αρνητική γνώμη. Εφόσον υπάρξει ευνοϊκή γνώμη από τα κράτη μέλη στα πλαίσια της μόνιμης επιτροπής τροφίμων, η Επιτροπή μπορεί κατόπιν να ζητήσει από το κράτος μέλος να τροποποιήσει ή να αποσύρει το κείμενο ή ακόμη να αναβάλει την υιοθέτηση του για ένα χρονικό διάστημα, το οποίο δεν μπορεί να υπερβεί το ένα έτος, για να μπορέσει να ετοιμάσει κοινοτική νομοθεσία. Για την απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών της κοινοποίησης, η Επιτροπή έχει εισαγάγει ρυθμίσεις ώστε οι κοινοποιήσεις να υποβάλλονται αρχικά σε ένα και μόνο σημείο εισόδου. Εντούτοις, τα μεταγενέστερα στάδια της διαδικασίας διαφέρουν σημαντικά. Σύμφωνα με την οδηγία 83/189/ΕΟΚ, εάν ένα κράτος μέλος επιμένει στη διατήρηση της εν σχεδίω νομοθεσίας του, ισχυριζόμενο ότι είναι σύμφωνη με τις διατάξεις του άρθρου 36 της συνθήκης, μπορεί να προχωρήσει στη υιοθέτηση του εθνικού κειμένου όταν εκπνεύσει η σχετική περίοδος αναμονής. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή πρέπει να αποφασίσει αν θα παραπέμψει ή όχι το θέμα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την έκδοση οριστικής απόφασης ως προς το εάν το εθνικό μέτρο είναι σύμφωνο με την κοινοτική νομοθεσία. Σύμφωνα με τις ειδικές διαδικασίες που εφαρμόζονται στα τρόφιμα, η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα, με βάση μία διαδικασία μέσω επιτροπής, να ζητήσει από ένα κράτος μέλος να τροποποιήσει ή να αναστείλει την έκδοση νομοθεσίας που κρίνεται ως μη αναγκαία ή δυσανάλογη. Η Επιτροπή θεωρεί ότι για λόγους διοικητικής αποτελεσματικότητας, είναι σημαντικό να διατηρηθεί η αρχή του ενός σημείου εισόδου για όλες τις κοινοποιήσεις. Από την άλλη μεριά, κατά τη διάρκεια των μεταγενέστερων σταδίων της διαδικασίας, η επέκταση των δυνατοτήτων που παρέχονται από τους κανόνες για την επισήμανση, τους ρυπαντές και την υγιεινή ώστε να καλύπτεται ολόκληρος ο τομέας των τροφίμων μπορεί να αποτελέσει ένα μέσον επίλυσης του προβλήματος του συμβιβασμού των αρχών της επικουρικότητας και απλοποίησης με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Ειδικότερα, με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε η Επιτροπή, συνεργαζόμενη στενά με τα κράτη μέλη, να εκπονήσει σαφείς αρχές για την επεξεργασία νέων εθνικών νομοθετικών πρωτοβουλιών, για τον προσδιορισμό των συνθηκών βάσει των οποίων ανίες θα κρίνεται αν δημιουργούν δυσκολίες στην εσωτερική αγορά, και των περιπτώσεων στις οποίες οι εθνικές πρωτοβουλίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάγκη υιοθέτησης νέας κοινοτικής νομοθεσίας. Από την άλλη μεριά, είναι σαφές ότι η ανάπτυξη τέτοιων διαδικασιών δεν πρέπει να επιτραπεί να δράσει παρεμβατικά στην εκπλήρωση της υποχρέωσης της Επιτροπής να διασφαλίζει την ορθή εφαρμογή των άρθρων 30-36 της συνθήκης από τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή περιμένει σχόλια πάνω στο θέμα αυτό. 8. Ανάγκη χεραιτέρω κοινοτ ικής νομοθεσίας για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς Σε ορισμένους μη εναρμονισμένους τομείς, τα κράτη μέλη έχουν τονίσει συχνά τη δυσκολία που υπάρχει στη χρήση ρητρών αμοιβαίας αναγνώρισης για την επίλυση προβλημάτων ελεύθερης κυκλοφορίας- Σε τομείς όπου παρεμβάλλεται η προστασία της δημόσιας υγείας, τα κράτη μέλη μπορεί να θεωρούν ότι η προτεινόμενη ή υφιστάμενη εθνική τους νομοθεσία δικαιολογείται για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας σύμφωνα με το άρθρο 36 και να εμφανίζονται έτσι απρόθυμα να εφαρμόσουν ρήτρες αμοιβαίας αναγνώρισης που μπορεί να οδηγήσουν σε υποβάθμιση του θεσπισμένου επιπέδου προστασίας. Στις περιπτώσεις αυτές, πρέπει να εξετάζεται η ανάγκη περαιτέρω κοινοτικής νομοθεσίας με βάση τα υπόψη συμφέροντα δημόσιας υγείας και σύμφωνα με τις προαναφερθείσες αρχές. 'Επειτα από ανάλυση των παραπόνων που δέχθηκε τα τελευταία χρόνια σε σχέση με την ελεύθερη διακίνηση των τροφίμων, η Επιτροπή εντόπισε τρεις τομείς όπου η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης δεν μπορεί να επιλύσει από μόνη της τις δυσμενείς επιδράσεις στην εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή σκοπεύει συνεπώς να ξεκινήσει όσο το δυνατόν γρηγορώτερα διαβουλεύσεις σε 15 τεχνικό επίπεδο σχετικά με την ανάγκη, και το πιθανό εύρος εφαρμογής, κοινοτικής νομοθεσίας για τα τεχνολογικά βοηθήματα, την προσθήκη βιταμινών και ανόργανων ουσιών στα τρόφιμα και τα συμπληρώματα διατροφής. 16 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΜΕΡΟΣ HI 1. Γενικές θεωρήσεις Στόχος του παρόντος Μέρους είναι η ανασκόπηση, με βάση τις γενικές θεωρήσεις που περιγράφονται στο προηγούμενο Μέρος, των διαφόρων μέτρων που μπορεί να ληφθούν για την ορθολογικοποίηση ή απλοποίηση της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας. Ξεκινά με τη θεώρηση ορισμένων πτυχών των κοινοτικών διαδικασιών εργασίας, όπως η επιλογή του νομικού θεσμικού μέσου και η δυνατότητα ενημέρωσης της νομοθεσίας βάσει της τεχνικής και επιστημονικής προόδου. Εξετάζει επίσης το πεδίο που διανοίγεται για τη βελτίωση της συνοχής της νομοθεσίας μέσω της εισαγωγής κοινών όρων και ορισμών. Τελειώνει με ανασκόπηση των τριών κύριων τομέων της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων (υγιεινή, ποιότητα και επισήμανση) που έχουν δώσει λαβή στη διατύπωση κριτικών ότι ορισμένες διατάξεις είναι ασκόπως λεπτομερείς ή ασκόπως περιοριστικές ή που δημιουργούν δυσκολίες που προέρχοναι από τη συνύπαρξη νομοθετικών κειμένων οριζόντιας και κάθετης φύσης, συμπεριλαμβανομένων και προβλημάτων συνοχής μεταξύ των κειμένων αυτών. Εντούτοις, για την Επιτροπή θα είναι ευπρόσδεκτα οποιαδήποτε σχόλια για οποιοδήποτε τομέα έστω και αν αυτός δεν αναφέρεται ιδιαίτερα στο παρόν κείμενο. 2. Διαφάνεια της κοινοτικής νομοθεσίας Βάση της διαφάνειας είναι η διεξαγωγή, πριν και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, ευρέων διαβουλεύσεων με όλους τους κοινωνικοοικονομικούς φορείς των οποίων τα συμφέροντα επηρρεάζονται από την κοινοτική νομοθεσία. Οι διαβουλεύσεις, για να είναι αποτελεσματικές, δεν θα πρέπει να περιορίζονται στις τεχνικές πτυχές μίας πρότασης αλλά θα πρέπει επίσης να παρέχουν τη δυνατότητα στους κοινωνικούς εταίρους να δίνουν κάθε σχετική πληροφορία και να κάνουν σχόλια σχετικά με την εξεταζόμενη νομοθετική προσέγγιση και το κόστος και τα οφέλη του προτεινόμενου μέτρου. Η συμβουλευτική επιτροπή τροφίμων ιδρύθηκε το 1975 από την Επιτροπή με στόχο να αποτελέσει το πλαίσιο για την εκπροσώπηση των κοινωνικό- οικονομικών ομάδων που έχουν ουσιαστικά ενδιαφέροντα στον τομέα των τροφίμων, γεωργία, εμπόριο, καταναλωτές, βιομηχανία και εργαζόμενοι. Η επιτροπή μπορεί να εκφέρει γνώμη για οποιοδήποτε θέμα σχετικό με την εναρμόνιση της νομοθεσίας στον τομέα των τροφίμων. Ανάλογες επιτροπές έχουν ιδρυθεί και στον κτηνιατρικό τομέα καθώς και στους διάφορους τομείς των αγροτικών προϊόντων. Οι συνεδριάσεις των επιτροπών αυτών προσφέρουν μία σπάνια ευκαιρία για το συμβιβασμό των θέσεων των διαφόρων μερών στην υπό σχεδιασμό νομοθεσία. Εντούτοις, για να είναι αποτελεσματικές, πρέπει τα κείμενα να διανέμονται εγκαίρως πριν από κάθε συνεδρίαση και οι συμμετέχοντες να μπορούν να διαβουλεύονται εκτενώς με τους φορείς συμφερόντων που εκπροσωπούν. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής επεξεργάζονται τη στιγμή αυτή ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση των διαβουλεύσεων με τους κοινωνικοοικονομικούς εταίρους κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας μίας κοινοτικής νομοθεσίας, στα οποία μέτρα περιλαμβάνονται η δημοσίευση σχετικών ανακοινώσεων για την πρόθεση της να νομοθετήσει στην Επίσημη Εφημερίδα, η αυξημένη χρήση πράσινων βίβλων και άλλων διαβουλευτικών εγγράφων και οι αυξημένες επαφές με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Πάντως, συνεχίζουν να ανακύπτουν δυσκολίες όταν τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα προτείνουν να γίνουν ορισμένες μείζονες αλλαγές στις προτάσεις της Επιτροπής, τα αποτελέσματα των οποίων cfos?. συχνά δύσκολο ή αδύνατο να εκτιμηθούν μέσα στα περδορισμένα διαθέσιμα χρονικά όρια. 3. Χρήση των κανονισμών ως εναλλακτικής λύσης των οοηγιων Σε ορισμένες περαιώσεις, η Κοινότητα αναλαμβάνει την προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών &3 δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο, συντάσσεται ένα κείμενο πλαίσιο στο οποίο περιλαμβάνονται ορισμένα κριτήρια και αρχές που πρέπει να εφαρμόζονται στο θέμα. Στο δεύτερο στάδιο, εκδίδονται μία σειρά ειδικών διατάξεων για να διασφαλιστεί η πλήρης και. ομοιόμορφη εφαρμογή 17 των αρχών αυτών σε όλη την κοινότητα. Οι διατάξεις αυτές εφαρμογής είναι μερικές φορές εξαιρετικά λεπτομερείς και αφήνουν ελάχιστα ή και μηδενικά περιθώρια ελευθερίας στα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή τους. Ως τέτοια παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν οι ειδικές κοινοτικές διατάξεις για τα πρόσθετα, τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα και τους διαλύτες εκχύλισης. Σε άλλες περιπτώσεις, αν και παροικτιάζονται υπό μορφή ενός ενιαίου κειμένου, οι διατάξεις των οδηγιών είναι επίσης εξαιρετικά λεπτομερείς και αφήνουν μικρά περιθώρια διακριτικής βούλησης στα κράτη μέλη. Στις περισώσεις αυτές, η χρήση του κανονισμού ως εναλλακτικής λύσης προς την οδηγία μπορεί να παρουσιάζει ορισμένα πλεονεκτήματα: η χρήση του κανονισμού διευκολύνει την ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας σε όλη την εσωτερική αγορά, η χρήση του κανονισμού αυξάνει τη διαφάνεια της κοινοτικής νομοθεσίας, δεδομένου ότι δεν χρειάζεται η έκδοση εθνικής νομοθεσίας εφαρμογής, η χρήση του κανονισμού διευκολύνει την ταχεία ενημέρωση της κοινοτικής νομοθεσίας για την προσαρμογή της στις τεχνικές και επιστημονικές εξελίξεις. Για τους λόγους αυτούς συνιστάται να εξεταστεί η μεγαλύτερη χρήση των κανονισμών σε κατάλληλες περιπτώσεις, τόσο στην πρωτογενή όσο και στη δευτερογενή κοινοτική νομοθεσία. Εντούτοις, η νομοθεσία το πεδίο της οποίας περιορίζεται στην εναρμόνιση γενικών αρχών και κριτηρίων, όπως π. χ. η νομοθεσία για τον επίσημο έλεγχο των τροφίμων, καλόν είναι να συνεχίσει να εκδίδεται με τη μορφή οδηγίας. Ενημέρωση της νομοθεσίας για να ληφθεί υ&όψη η τεχνική και επιστημονική αρόοδος Η ύπαρξη δυνατότητας ταχείας τροποποίησης της νομοθεσίας για να ληφθεί υπόψη η τεχνική και επιστημονική πρόοδος έχει θεμελιώδη σημασία. Από πλευράς καινοτομίας και ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, παίζει σημαντικό ρόλο τα καινοφανή προϊόντα να μπορούν να αποκτούν ταχεία πρόσβαση στην αγορά σε πανηπειρωτική κλίμακα. Από πλευράς δημόσιας υγείας επίσης, είναι σημαντικό το να μπορεί να προσαρμόζεται γρήγορα η νομοθεσία ώστε να λαμβάνονται υπόψη τυχόν νέοι αναφαινόμενοι παράγοντες κινδύνου. Εντούτοις, η εμπειρία δείχνει ότι η Κοινότητα δεν διαθέτει τα θεσμικά μέσα που απαιτούνται για να ανταποκριθεί στην ταχέως εξελισσόμενη καινοτομία και τον ολοένα αυξανόμενο όγκο επιστημονικών γνώσεων. Ένας λόγος γι' αυτό είναι η απροθυμία του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου να δώσουν στην Επιτροπή τις αναγκαίες εξουσίες για την τεχνική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Αν και το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο έχουν δώσει σημαντικές εξουσίες στην Επιτροπή σε τομείς όπως οι ρυπαντές, η γενική υγιεινή των τροφίμων, τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα, τα τρόφιμα που προορίζονται για ειδικούς διαιτητικούς σκοπούς και η επισήμανση των τροφίμων, σε άλλους τομείς, όπως τα πρόσθετα των τροφίμων, οι διαλύτες εκχύλισης και η κτηνιατρική νομοθεσία, οι εξουσίες που έχουν δοθεί στην Επιτροπή είναι κατά πολύ λιγότερες. Για παράδειγμα, στον τομέα των προσθέτων των τροφίμων, οποιαδήποτε τροποποίηση για να προστεθεί ή να αφαιρεθεί ένα πρόσθετο από το θετικό κατάλογο ή για να διευρυνθούν ή να περιοριστούν οι συνθήκες χρήσης ενός προσθέτου, πρέπει να εγκριθεί με τη διαδικασία της συναπόφασης. Εάν ληφθεί υπόψη ο χρόνος που απαιτείται για την εκτίμηση από την επιστημονική επιτροπή τροφίμων των πτυχών που σχετίζονται με τη δημόσια υγεία, την προετοιμασία πρότασης από την Επιτροπή και την ολοκλήρωση δύο, πιθανόν και τριών, αναγνώσεων από το Συμβούλιο και την Επιτροπή με βάση τη διαδικασία συναπόφασης, τότε για την ολοκλήρωση της διαδικασίας σε κοινοτικό επίπεδο απαιτούνται κατά μέσον όρο γύρω στα πέντε χρόνια. Το χρονικό αυτό διάστημα φθάνει στα 6-7 χρόνια εάν ληφθεί υπόψη και ο χρόνος που απαιτείται για την έκδοση των εθνικών μέτρων εφαρμογής. Αντίθετα, στα περισσότερα αν όχι σε όλα τα κράτη μέλη, μία 18 τέτοια απόφαση θα λαμβανόταν μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα με την έκδοση μίας υπουργικής απόφασης, μετά σχετική γνωμοδότηση από την αρμόδια εθνική επιστημονική συμβουλευτική επιτροπή, και χωρίς να χρειάζεται η ύπαρξη πρωτογενούς νομοθεσίας. Αλλά ακόμη και αν δοθούν σχετικές εξουσίες στην Επιτροπή, συχνά αυτές χρειάζεται να περάσουν μέσα από ασκόπως κοπιαστικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, σε διακήρυξη της σχετικά με τις εξουσίες της Επιτροπής από πλευράς νομοθετικής εφαρμογής που προσαρτάται στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, η διακυβερνητική διάσκεψη ζήτησε από "το Συμβούλιο, να δώσει ειδικότερα στη διαδικασία της συμβουλευτικής επιτροπής πρωτεύουσα θέση για λόγους ταχύτητας και αποτελεσματικότητας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, για την άσκηση των εξουσιών εφαρμογής που έχουν δοθεί στην Επιτροπή στο πεδίο του άρθρου 100α. Εντούτοις, στον τομέα των τροφίμων, το Συμβούλιο απορρίπτει συστηματικά τις προτάσεις της Επιτροπής για συμβουλευτική επιτροπή τύπου Ι, τοποθετούμενο υπέρ της κανονιστικής επιτροπής τύπου III, η οποία απαιτεί να υπάρχει η θετική γνώμη μίας ειδικής πλειοψηφίας των κρατών μελών πριν μπορέσει να πάρει μία απόφαση η Επιτροπή. Στο πεδίο της κτηνιατρικής υγιεινής, το Συμβούλιο προσφεύγει συστηματικά σε διαδικασία τύπου ΙΙΙβ η οποία δίνει τη δυνατότητα να μπλοκάρεται οποιαδήποτε ενέργεια σε κοινοτικό επίπεδο, αρκεί να υπάρχει μόνον η απλή πλειοψηφία των κρατών μελών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η προσαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στην καινοτομία και στην τεχνική πρόοδο στον τομέα των τροφίμων συνιστά ένα σοβαρό πρόβλημα που χρειάζεται να τύχει ιδιαίτερης προσοχής. Τυχόν σχόλια που θα υποβληθούν από ενδιαφερόμενα μέρη για το θέμα αυτό θα εξεταστούν με βάση τα αποτελέσματα των εν εξελίξει διακρατικών συζητήσεων και συζητήσεων στα θεσμικά όργανα. 5. Ορθολογικοποίηση των ορισμών «ου χρησιμοποιούνται στην κοινοτική νομοθεσία τροφίμων Η υπάρχουσα κοινοτική νομοθεσία τροφίμων περιέχει ήδη μία σειρά από ορισμούς, στους οποίους περιλαμβάνονται ορισμοί για τα πρόσθετα τροφίμων, τις αρωματικές ύλες, τα τεχνολογικά βοηθήματα, τους ρυπαντές, τα υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων, τα υπολείμματα κτηνιατρικών φαρμάκων, τα υλικά και αντικείμενα που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα, την επισήμανση, τη διαθρεπτική επισήμανση, τους διαθρεπτικούς ισχυρισμούς, τον επίσημο έλεγχο των τροφίμων και την υγιεινή των τροφίμων. Στην κοινοτική κτηνιατρική νομοθεσία περιλαμβάνονται επίσης ορισμοί για το κρέας, το κόκκινο κρέας, το κρέας πουλερικών, το κρέας κουνελιού, τα εκτρεφόμενα θηράματα, τα άγρια θηράματα, τα ιχθυηρά, τα δίθυρα μαλάκια, το γάλα, τα προϊόντα γάλακτος, τα προϊόντα αυγών, τα αυγά, τα σαλιγκάρια, τα βατραχοπόδαρα, άλλα προϊόντα ζωικής προέλευσης και επεξεργασμένα προϊόντα. Στο παρελθόν, είχαν ανακύψει ερωτήματα ως προς το εάν οι ορισμοί αυτοί έχουν εφαρμογή μόνον στα κομμάτια της νομοθεσίας όπου περιέχονται ή εάν έχουν γενικότερη εφαρμογή. Για να αρθεί οποιαδήποτε αμφιβολία, η Επιτροπή προτείνει να καθοριστεί ότι οι ορισμοί αυτοί έχουν γενική εφαρμογή σε όλη την κοινοτική νομοθεσία για τα τρόφιμα. 5. 1 Ορισμός των "τροφίμων" Αν και στη νομοθεσία των περισσοτέρων κρατών μελών περιέχεται ορισμός των "τροφίμων", η Κοινότητα δεν έχει μέχρι τώρα δικό της ορισμό. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε επίσημα από την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση για το σκοπό αυτό, διότι με την ύπαρξη κοινοτικού ορισμού θα είναι σίγουρο πλέον ότι το σύνολο της κοινοτικής νομοθεσίας για τα τρόφιμα εφαρμόζεται πράγματι στα ίδια προϊόντα και ουσίες σε όλα τα κράτη μέλη. Προτείνεται να εξεταστεί ο παρακάτω ορισμός ο οποίος βασίζεται στον ορισμό που περιέχεται στον Codex Alimentarius: "Τρόφιμο" είναι κάθε ουσία ή προϊόν, επεξεργασμένο, μερικώς επεξεργασμένο ή ανεπεξέργαστο, που προορίζεται για κατάποση από τον άνθρωπο, με εξαίρεση τον καπνό όπως ορίζεται στην οδηγία 89/662/ΕΟΚ, τα φαρμακευτικά προϊόντα όπως ορίζονται στην οδηγία 65/65/ΕΟΚχαι τις ναρκωτικές ή ψυχοτρόπους ουσίες που ελέγχονται από τα κράνη μέλη σύμφωνα με τις σχετικές διεθνείς συμβάσεις, 19 Ο ορισμός αυτός είναι σκοπίμως ευρύς και αποσκοπεί να καλύψει όλα τα προϊόντα που προορίζονται για άμεση ανθρώπινη κατανάλωση, μεταξύ αυτών και τα ποτά και τις τσίχλες, και όλες τις ουσίες που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή, ετοιμασία και επεξεργασία τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υλών, συστατικών, ρυπαντών και υπολειμμάτων σε ευρεία έννοια. Ο όρος "κατάποση" αναφέρεται σε όλα τα προϊόντα που διέρχονται διαμέσου του γαστροεντερικού σωλήνα, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων που λαμβάνονται από το στόμα ή τη μύτη ή χορηγούνται με γαστρική διασωλήνωση. Ο όρος αυτός δεν καλύπτει προϊόντα που χορηγούνται παρεντερικώς απ' ευθείας στην κυκλοφορία του αίματος. Ένα περαιτέρω θέμα αφορά την εφαρμογή του ορισμού στην πρωτογενή παραγωγή που μπορεί να προορίζεται είτε για ανθρώπινη κατανάλωση είτε για βιομηχανική χρήση (π. χ. πατάτες που μπορεί είτε να καταναλωθούν ως τρόφιμο είτε να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή βιομηχανικού αμύλου ή χημικά που μπορεί να χρησιμοποιηθούν ωε πρόσθετα τροφίμων ή για άλλους βιομηχανικούς σκοπούς). Αν περιληφθούν στο πεδίο του ορισμού, αυτό σημαίνει ότι οι παραγωγοί θα πρέπει να τηρούν όλες τις σχετικές υποχρεώσεις που ανακύπτουν από την κοινοτική νομοθεσία τροφίμων, πράγμα το οποίο μπορεί να είναι ασκόπως περιοριστικό. Εντούτοις, είναι φανερό ότι χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι κάθε ουσία που χρησιμοποιείται στα τρόφιμα πληροί τις απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να έχει σχετικά σχόλια επί του θέματος αυτού. 20 5. 2 Ορισμός τον όρον "διάθεση στην αγορά" Ο όρος "διάθεση στην αγορά" χρησιμοποιείται αρκετά συχνά σην κοινοτική νομοθεσία τροφίμων, χωρίς να ορίζεται. Ένας ορισμός της εμπορίας περιλαμβάνεται στις κτηνιατρικές οδηγίες, δεν είναι όμως απολύτως κατάλληλος για τους σκοπούς της νομοθεσίας τροφίμων διότι αποκλείει τη λιανική πώληση. 'Αλλοι ορισμοί για τον όρο "διάθεση στην αγορά" περιλαμβάνονται στις οδηγίες νέας προσέγγισης και στην οδηγία 90/220/ΕΟΚ για τη σκόπιμη απελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον, αλλά και αυτοί δεν είναι απολύτως κατάλληλοι για τον τομέα των τροφίμων. Ένας πιθανός ορισμός θα μπορούσε να είναι ο παρακάτω: "διάθεση στην αγορά" σημαίνει κάθε εργασία σκοπός της οποίας είναι η διανομή τροφίμων σε ένα τρίτο μέρος, συμπεριλαμβανομένης της διανομής για πώληση ή οποιασδήποτε άλλης μορφής μεταβίβασης έναντι πληρωμής ή δωρεάν σε ένα τρίτο μέρος, αποθήκευση με σκοπό τη διανομή σε ένα τρίτο μέρος, με εξαίρεση τη διανομή για σκοπούς επιστημονικής έρευνας που διεξάγεται υπό την επίβλεψη των κρατών μελών" Για να διασφαλιστεί η πλήρης συμμόρφωση με τους κοινοτικούς κανονισμούς για την προστασία της υγείας, ο προτεινόμενος ορισμός καλύπτει όχι μόνον τις εμπορικές συναλλαγές αλλά και τις διανομές υπό μορφή βοήθειας καθώς και τις προσφορές δειγμάτων δωρεάν. Ο ορισμός μπορεί επίσης να εφαρμοστεί σε όλους τους τύπους διανομής τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των διανομών από εστιατόρια, καντίνες, νοσοκομεία και τις ένοπλες δυνάμεις. Εντούτοις, ο όρος "τρίτο μέρος" χρησιμοποιείται σκόπιμα για να αποκλειστεί η αποθήκευση ή η μεταβίβαση τροφίμων στην οικογένεια ή σε φίλους στα πλαίσια της οικογενειακής εστίας. 6. Υγιεινή των τροφίμων Ο τομέας της υγιεινής των τροφίμων φαίνεται να δημιουργεί ορισμένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα για την απλοποίηση και ορθολογικοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων. Για τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης, υπάρχει μία σειρά 11 κάθετων οδηγιών με τις οποίες καθορίζονται ειδικές συνθήκες υγιεινής για τα υπόψη προϊόντα: φρέσκο κρέας, κρέας πουλερικών, προϊόντα κρέατος, κυμάς και κρεατοσκευάσματα, κουνέλια, εκτρεφόμενα και άγρια θηράματα, ψάρια, οστρακοειδή, αυγά και προϊόντα αυγών, γάλα και προϊόντα γάλακτος καθώς και άλλα προϊόντα όπως βατραχοπόδαρα, σαλιγκάρια και μέλι. 'Αλλη νομοθεσία καλύπτει την εισαγωγή και έλεγχο τροφίμων από τρίτες χώρες. Οι οδηγίες αυτές περιλαμβάνουν ορισμένες ειδικές κανονιστικές απαιτήσεις για ορισμένες πτυχές των υπόψη προϊόντων που θεωρούνται ιδιαίτερα ευαίσθητες, ενώ για άλλες πτυχές χρησιμοποιείται μία προσέγγιση που βασίζεται στο HACCP. Για τα τρόφιμα που δεν καλύπτονται από τις ειδικές αυτές διατάξεις έχει εφαρμογή η γενική οδηγία για την υγιεινή των τροφίμων (οδηγία 93/43/ΕΟΚ). Στην οδηγία αυτή εφαρμόζεται μία πιο γενικευμένη προσέγγιση στο θέμα της διαχείρισης κινδύνων, προσέγγιση που βασίζεται στην εφαρμογή των αρχών του συστήματος HACCP και στην ανάπτυξη εθελοντικών κωδίκων ορθών πρακτικών υγιεινής. Η συνύπαρξη των διαφορετικών αυτών κειμένων οδήγησε στο να διατυπωθούν πολλές κριτικές για ασυνέπεια και έλλειψη συνοχής. Έτσι, το άρθρο 1 (2) της γενικής οδηγίας για την υγιεινή απαιτεί από την Επιτροπή να εξετάσει τη σχέση μεταξύ των ειδικών κανόνων υγιεινής και εκείνων της γενικής οδηγίας και, εφόσον χρειάζεται, να υποβάλει προτάσεις. Κάνοντας ένα πρώτο βήμα στο θέμα αυτό, η Επιτροπή ξεκίνησε ευρείας κλίμακας διαβουλεύσεις σχετικά με τη διασύνδεση που υπάρχει μεταξύ των κάθετων κανόνων κτηνιατρικής υγιεινής που εφαρμόζονται στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Για το σκοπό αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ετοίμασαν έναν οδηγό σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν την παραγωγή, εμπορία και εισαγωγή προϊόντων ζωικής προέλευσης που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Ο οδηγός εξετάζει τη κωδικοποίηση των διατάξεων των 14 ξεχωριστών οδηγιών που αναφέρονται στη ζωική και ανθρώπινη υγεία σε ένα ενιαίο κείμενο το οποίο θα καλύπτει επίσης και τις συνθήκες των 21 εισαγωγών από τρίτες χώρες. Εξετάζεται αν μπορούν ορισμένες κοινές αρχές, όπως οι αρχές του HACCP, να επεκταθούν ώστε να καλύπτουν όλες τις οδηγίες, ενώ ταυτόχρονα ορισμένες ασκόπως λεπτομερείς διατάξεις και αντιφάσεις στα κείμενα να εξαλειφθούν. Η Επιτροπή ξεκίνησε ταυτόχρονα διαβουλεύσεις σχετικά με τις δυνατότητες που υπάρχουν για απλοποίηση των κανόνων. Ειδικότερα, η Επιτροπή ζήτησε από τα ενδιαφερόμενα μέρη να της υποβάλουν σχόλια πάνω στα ακόλουθα σημεία: το ρόλο των εθελοντικών θεσμικών μέσων όπως πρότυπα ή κώδικες πρακτικής στην κτηνιατρική υγιεινή, τις απαιτήσεις για τον έλεγχο των θερμοκρασιών, την ανάγκη ύπαρξης και καταλληλότητα παρεκλίσεων για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τη διεθνή διάσταση των κανόνων κτηνιατρικής υγιεινής, το ρόλο του αυτοελέγχου από τους παρασκευαστές και το ρόλο των δημόσιων αρχών, τις διαδικασίες παροχής αδείας και τις διαδικασίες έγκρισης εγκαταστάσεων, τη σήμανση συμμόρφωσης. Επίσης, έχουν ανακύψει και ορισμένα άλλα ζητήματα σχετικά με το αν πρέπει να περιλαμβάνονται ή όχι στην περί υγιεινής νομοθεσία διατάξεις ποιότητας ή επισήμανσης που δεν σχετίζονται απευθείας με την υγιεινή των τροφίμων. Από τη στιγμή που θα διασαφηνιστεί η σχέση μεταξύ των ειδικών κάθετων οδηγιών υγιεινής, πρέπει να εξεταστεί η σχέση μεταξύ αυτών και της γενικής οδηγίας για τα τρόφιμα. Στα πλαίσια αυτά, καλό θα ήταν να δοθεί προτεραιότητα στο να διασφαλιστεί η ύπαρξη ενός συνεκτικού και συνεπούς νομοθετικού συνόλου για την υγιεινή των τροφίμων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί κατά τον καλύτερο τρόπο με την εφαρμογή των αρχών HACCP και περιοριστικών λεπτομερών προδιαγραφών στις περιπτώσεις όπου θεωρείται αναγκαίο. Παρ'όλα αυτά, θα πρέπει να τονιστεί ότι υπάρχει δυνατότητα για μία ορισμένη ευκαμψία στον τρόπο αντίληψης και εφαρμογής των αρχών HACCP. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Codex Alimentarius για την εφαρμογή του συστήματος ανάλυσης κινδύνων και κρίσιμων σημείων ελέγχου, το HACCP είναι ένα σύστημα με το οποίο ταυτοποιούνται ειδικοί κίνδυνοι και προληπτικά μέτρα για την αντιμετώπιση τους. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει επτά αρχές: 1. Ταυτοποίηση των πιθανών κινδύνων που συνδέονται με την παραγωγή τροφίμων σε όλα τα στάδια, από τις καλλιεργητικές διεργασίες, τη μεταποίηση και διανομή, μέχρι το σημείο της κατανάλωσης. Εκτίμηση της πιθανότητας εμφάνισης των κινδύνων και ταυτοποίηση των προληπτικών μέτρων για την αντιμετώπιση τους. 22 2. 3. 4. 5. 6. 7. Προσδιορισμό των (πιμείων/διαδικασιων/λειτουργικών βημάτων που μπορούν να ελεγχθούν για την εξάλειψη των κινδύνων ή την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας εμφάνισης τους (Κρίσιμο σημείο ελέγχου (CCP). Καθορισμό των κρίσιμων ορίων που πρέπει να τηρούνται για να διασφαλιστεί ότι το CCP είναι υπό έλεγχο. Καθιέρωση συστήματος για την παρακολούθηση του ελέγχου του CCP με προγραμματισμένες δοκιμές ή παρατηρήσεις. Καθορισμό της διορθωτικής δράσης που πρέπει να αναληφθεί όταν κατά την παρακολούθηση εμφανιστούν ενδείξεις ότι κάποιο συγκεκριμένο CCP είναι εκτός ελέγχου. Καθιέρωση διαδικασιών επαλήθευσης στις οποίες περιλαμβάνονται συμπληρωματικές δοκιμές και διαδικασίες για να επιβεβαιώνεται ότι το σύστημα HACCP λειτουργεί αποτελεσματικά. Τήρηση τεκμηρίωσης για όλες τις διαδικασίες και κατάλληλων στοιχείων για τις αρχές αυτές και την εφαρμογή τους. Στη γενική οδηγία υγιεινής, οι πέντε πρώτες από τις αρχές αυτές ενσωματώνονται στην κοινοτική νομοθεσία. Εντούτοις, δεν κρίθηκε αναγκαίο να θεσπιστούν επίσημα απαιτήσεις για την επαλήθευση και την τεκμηρίωση. Σε κάθε επιχείρηση τροφίμων αφήνεται η δυνατότητα να αποφασίσει ποιες απαιτήσεις είναι αναγκαίες, υπό την εποπτεία πάντοτε της αρμόδιας αρχής. Από την άλλη μεριά όμως, λόγω της φύσης των υπόψη τροφίμων, στις βασικές αρχές για εσωτερικούς ελέγχους που προβλέπονται στις οδηγίες κτηνιατρικής υγιεινής περιλαμβάνονται λεπτομερείς κανόνες για τήρηση γραπτών στοιχείων προς υποβολή στην αρμόδια αρχή. Το παράδειγμα αυτό δείχνει την ανάγκη να διατηρηθεί ένας βαθμός ευκαμψίας στο σχεδιασμό και εφαρμογή των κανονισμών υγιεινής των τροφίμων ώστε να διασφαλιστεί μεν η τήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας αλλά να κρατηθεί ταυτόχρονα στο ελάχιστο δυνατό η επιβάρυνση των επιχειρήσεων από άσκοπες κανονιστικές διατάξεις. Είναι γενικότερα παραδεκτό ότι για να είναι αποτελεσματικό ένα οποιοδήποτε σύστημα νομοθεσίας για την υγιεινή των τροφίμων, αυτό πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την τροφική αλυσίδα, από την πρωτογενή παραγωγή μέχρι το σημείο κατανάλωσης. Η γενική οδηγία για την υγιεινή των τροφίμων καλύπτει όλα τα στάδια της παραγωγής και διανομής τροφίμων μετά την πρωτογενή γεωργική παραγωγή. Όμως, δεν υπάρχει γενική κοινοτική νομοθεσία που να καλύπτει την υγιεινή των προϊόντων μη ζωικής προέλευσης στο στάδιο της πρωτογενούς γεωργικής παραγωγής. Η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχόλια σχετικά με το εάν οι υφιστάμενοι κανόνες για την ασφάλεια και την υγιεινή των πρωτογενών προϊόντων μη ζωικής προέλευσης, όπως π. χ. οι κανόνες για τα υπολείμματα των γεωργικών φαρμάκων και τους ρυπαντές, είναι επαρκείς. Στην περίπτωση των τροφίμων ζωικής προέλευσης, το στάδιο της πρωτογενούς παραγωγής καλύπτεται από τους κανόνες για την κτηνιατρική υγιεινή. Οι οδηγίες αυτές καλύπτουν όλα τα στάδια από την πρωτογενή παραγωγή μέχρι τη διανομή. Εντούτοις, η λιανική πώληση εξαιρείται εν γένει από το πεδίο εφαρμογής των κανόνων της κτηνιατρικής υγιεινής, οπότε έχει εφαρμογή η γενική οδηγία για την υγιεινή. Η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχόλια σχετικά με το εάν η λιανική πώληση προϊόντων ζωϊκής προέλευσης θα πρέπει να συνεχίσει να καλύπτεται από τη γενική οδηγία ή αν θα πρέπει να υπαχθεί στο πεδίο εφαρμογής των κτηνιατρικών οδηγιών υγιεινής. 23 7. Ποιότητα των τροφίμων Στην ανακοίνωση της του 1985 για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των τροφίμων, η Επιτροπή εξήγγειλε ότι δεν θα προωθούσε πλέον ίίτχπάαεις για κάθετη νομοθεσία με την οποία θα επιβάλλονταν ποιοτικές προδιαγραφές για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων. Αντ' αυτού, η Επιτροπή εξήγγειλε ότι θα στρεφόταν ©τη χρήση της επισήμανσης, παράλληλα με την εφαρμογή εθελοντικών θεσμικών μέσων ως βάσης για την αμοιβαία αναγνώριση των εθνικών κανόνων σύμφωνα με τις αρχές που θεσπίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, το ζήτημα των προτύπων και πιστοποίησης ποιότητας στην εσωτερικ», αγορά (όσον αφορά τα προϊόντα ή τις εταιρείες) αφήνεται στην εθελοντική πρωτοβουλία των φορέων. Προφανώς όμως, τα θεσμικά αυτά μέσα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τους κανόνες για την παραπλανητική πληροφόρηση και δεν θα πρέπει να δημιουργούν εμπόδια στο εμπόριο. Περαιτέρω, για να διασφαλιστεί ότι τα μέσα αυτά είναι αξιόπιστα, οι φορείς θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να εφαρμόσουν τα πρότυπα που αναγνωρίζονται σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδιαίτερα τη σειρά ISO 9000 και ΕΝ 29000. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ανέλαβε μία σειρά από γενικές πρωτοβουλίες με σκοπό την ενθάρρυνση της χάραξης μίας ευρωπαϊκής πολιτικής ποιότητας. Στον αγροτικό τομέα ακολουθείται μία μάλλον διαφορετική προσέγγιση. Λόγω των ειδικών στόχων της ΚΑΠ, δεν είναι δυνατόν να εξαλειφθεί κάθε δυνατότητα θέσπισης ποιοτικών προδιαγραφών σχετικών με τη σύσταση των προϊόντων. Στα πλαίσια των κοινών οργανώσεων της αγοράς, είναι αναγκαία η ύπαρξη ποιοτικών προδιαγραφών π. χ. όταν παρέχεται χρηματοδοτική υποστήριξη από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Όσον αφορά την πολιτική προώθησης και πιστοποίησης της ποιότητας, ελήφθησαν ειδικά μέτρα , ιδιαίτερα όσον αφορά τη γεωργική ανάπτυξη. Τα μέτρα αυτά αναφέρονται στα βιολογικά προϊόντα, σε βεβαιώσεις ιδιοτυπίας για παραδοσιακά προϊόντα και προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις. Γενικά, η Επιτροπή δεν πιστεύει ότι οι διαφορές προσέγγισης που ακολουθούνται στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς και της αγροτικής νομοθεσίας δημιουργούν ασυνέπειες ή στρεβλώσεις ανταγωνισμού. Εντούτοις, στα πλαίσια της απλοποίησης των κανόνων κτηνιατρικής υγιεινής, ίσως θα ήταν καλό να επανεξεταστούν οι διατάξεις για την ποιότητα που περιλαμβάνονται στη νομοθεσία. Κατ' αρχήν, μπορεί να διαπιστωθεί ότι όπου χρειάζονται διατάξεις για την ποιότητα, αυτές θα πρέπει να μπουν σε ειδική νομοθεσία και να βγουν από την κτηνιατρική νομοθεσία, εκτός κι αν υπάρχουν λόγοι που σχετίζονται με την υγεία. Κάθε σχόλιο για το θέμα αυτό θα ήταν ευπρόσδεκτο από την Επιτροπή. 8. Επισήμανση των τροφίμων Η οδηγία 79/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την επισήμανση, παρουσίαση και διαφήμιση των τροφίμων σχεδιάστηκε ρητά ώστε να αποτελέσει το αποκλειστικό νομοθετικό πλαίσιο υποχρεωτικών κανόνων για την επισήμανση των τροφίμων. Η οδηγία αυτή έχει μέχρι τώρα τροποποιηθεί αρκετές φορές. Οι πλέον πρόσφατες τροποποιήσεις, που εγκρίθηκα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το 1996, εισάγουν την αρχή της ποσοτικής δήλωσης των συστατικών (QUID) και επιφέρουν αλλαγές στους κανόνες αναφοράς της ονομασίας πώλησης του προϊόντος ώστε να ληφθεί υπόψη η πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η Επιτροπή σκοπεύει να υποβάλει πρόταση για την επίσημη κωδικοποίηση της οδηγίας σε ενιαίο σύνολο όσο το δυνατόν γρηγορώτερα. Η οδηγία 79/112/ΕΟΚ βασίζεται στην αρχή της λειτουργικής επισήμανσης. Σκοπός της οδηγίας είναι να διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές παίρνουν όλες τις βασικές πληροφορίες όσον αφορά τη σύσταση του προϊόντος, τον παρασκευαστή του και τις μεθόδους αποθήκευσης και παρασκευής που απαιτούνται για να κατοχυρωθεί η ασφάλεια του καταναλωτών και ο θεμιτός ανταγωνισμός. Οι παραγωγοί και οι παρασκευαστές είναι ελεύθεροι να παράσχουν οποιαδήποτε πρόσθετη πληροφορία επιθυμούν, υπό την προϋπόθεση ότι η πληροφορία αυτή είναι ακριβής και δεν παραπλανά τον καταναλωτή. 24 Εκτός από τους κανόνες που θεσπίζονται στην οδηγία 79/112/ΕΟΚ, υπάρχει και μία σειρά κάθετων κειμένων που περιλαμβάνουν ειδικές υποχρεωτικές διατάξεις επισήμανσης, όπως οι κοινοτικοί κανόνες για το κρασί, τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, τα αυγά και οι ειδικές οδηγίες για τα τρόφιμα για ειδικούς διαιτητικούς σκοπούς. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να έχει σχόλια σχετικά με το εάν κρίνεται επιθυμητό, οι ξεχωριστές αυτές διατάξεις να ενσωματωθούν σε ένα ενιαίο κείμενο επισήμανσης ή εάν, για λόγους ευκαμψίας, είναι προτιμότερο οι απαιτήσεις αυτές να παραμείνουν ως έχουν σε ξεχωριστά κείμενα. Πρόσφατα, εκφράστηκαν απόψεις ότι ορισμένες πτυχές των κανόνων επισήμανσης είναι πολύ λεπτομερείς χωρίς λόγο. Ειδικότερα, υπάρχουν περιπτώσεις, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, όπου {&σει της νομοθεσίας ορισμένες πληροφορίες που υπάρχουν ήδη στην ετικέτα, π. χ. στον κατάλογο των συστατικών, απαιτείται να επαναλαμβάνονται εμφανέστερα σε κάποιο άλλο σημείο της ετικέτας. Στην περίπτωση όμως της Sauce Béarnaise το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι οι πληροφορίες που υπάρχουν στον κατάλογο των συστατικών είναι σε πολλές περιπτώσεις επαρκείς για τον καταναλωτή. Από την άλλη μεριά όμως, έχουν ακουστεί και φωνές ότι άλλες πτυχές των κανόνων επισήμανσης μπορεί να μην προσφέρουν πάντοτε επαρκείς πληροφορίες για τον καταναλωτή. Για παράδειγμα, ζητήθηκε πρόσφατα από την Επιτροπή να εξετάσει την τροποποίηση των κανόνων επισήμανσης ώστε να παρέχονται περισσότερες πληροφορίες για την πιθανή παρουσία γνωστών αλλεργιογόνων στα τρόφιμα, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου τα αλλεργιογόνα αυτά υπάρχουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα, ακόμη και σε ίχνη. Ακούστηκαν επίσης κριτικές και για τους ισχύοντες κανόνες σχετικά με την επισήμανση των σύνθετων συστατικών τροφίμων. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, δεν χρειάζεται να γράφονται τα συστατικά ενός σύνθετου συστατικού ξεχωριστά, εάν το σύνθετο συστατικό αναλογεί σε λιγότερο από το 25% του τελικού προϊόντος. Έτσι, για παράδειγμα, στην περίπτωση μίας τάρτας που περιέχει λιγότερο από 25% ζύμη, είναι αρκετό να γραφτεί η ένδειξη "ζύμη" στον κατάλογο των συστατικών και δεν χρειάζεται να γραφτούν ξεχωριστά όλα τα συστατικά της ζύμης. Εκφράστηκε λοιπόν η άποψη ότι το ποσοστό του 25% είναι πολύ υψηλό και θα πρέπει να ελαττωθεί π. χ. στο 5%. Εκτός από τις βασικές υποχρεωτικές απαιτήσεις επισήμανσης, υπάρχει και κοινοτική νομοθεσία που διέπει την παροχή πρόσθετων πληροφοριών από τους παραγωγούς ή παρασκευαστές σε εθελοντική βάση. Για παράδειγμα, η διαθρεπτική επισήμανση δεν είναι υποχρεωτική στην Κοινότητα. Εντούτοις, εάν οι παρασκευαστές επιθυμούν να αναγράψουν διαθρεπτικούς ισχυρισμούς ή να παράσχουν διαθρεπτικές πληροφορίες, αυτό πρέπει να το κάνουν σύμφωνα με μία τυποποιημένη μορφή. Ομοίως, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2092/91 του Συμβουλίου προβλέπει κανόνες για τη χρήση της βιολογικής ετικέτας στα λαχανικά και στα προϊόντα λαχανικών, ενώ η Επιτροπή πρότεινε πρόσφατα κανόνες για τη χρήση της βιολογικής ετικέτας στα προϊόντα ζωϊκής προέλευσης. Είναι σημαντικό η κοινοτική νομοθεσία για την επισήμανση να επιτυγχάνει τη σωστή ισορροπία μεταξύ υποχρεωτικών βασικών απαιτήσεων επισήμανσης και της χρήσης εθελοντικών θεσμικών μέσων. Η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχόλια σχετικά με το εάν η νομοθεσία επιτυγχάνει την σωστή ισορροπία. Όπως σημειώθηκε παραπάνω, οι παραγωγοί ή παρασκευαστές είναι ελεύθεροι αυτή τη στιγμή να περιλαμβάνουν οποιαδήποτε δήλωση ή ισχυρισμό θέλουν στην επισήμανση των τροφίμων, υπό την προϋπόθεση ότι οι ισχυρισμοί αυτοί είναι ορθοί και δεν παραπλανούν. Η ευθύνη για τον έλεγχο των ισχυρισμών αυτών εναπόκειται στα κράτη μέλη. Τα τελευταία χρόνια, η γκάμα των ισχυρισμών που εμφανίζονται στις ετικέτες και στη διαφήμιση των τροφίμων έχει αυξηθεί δραματικά. Ιδιαίτερες δυσκολίες παρουσιάζονται στην περίπτωση των ισχυρισμών σχετικά με την υγεία γιατί ενδέχεται οι ισχυρισμοί σχετικά με τα οφέλιμα αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου τροφίμου να είναι αντικείμενο επιστημονικών συζητήσεων, πράγμα που δημιουργεί δυσκολίες στις αρμόδιες αρχές να επαληθεύσουν τον ισχυρισμό αυτό. Η Επιτροπή γνωρίζει ορισμένες περιπτώσεις όπου τα κράτη μέλη υιοθέτησαν διαφορετικές θέσεις σχετικά με το αποδεκτό ή μη ορισμένων ισχυρισμών, πράγμα που δημιούργησε προβλήματα στην ελεύθερη διακίνηση των υπόψη τροφίμων. Σε ένα αρχικό στάδιο, η Επιτροπή είχε σκεφθεί να προωθήσει ειδική νομοθεσία σχετικά με τους ισχυρισμούς στα τρόφιμα, ορίζοντας τις περιπτώσεις στις οποίες θα μπορούσαν να διατυπωθούν ορισμένοι ισχυρισμοί. Εντούτοις, η εργασία αυτή αντιμετώπισε ορισμένες τεχνικές δυσκολίες και έτσι τέθηκε, τουλάχιστον προσωρινώς, κατά μέρος. Αντ* αυτού, γίνεται σκέψη να ενδυναμωθούν οι διατάξεις της οδηγίας για την παραπλανητική διαφήμιση. Η Επιτροπή θα ήθελε ιδιαίτερα να έχει 25 σχόλια σχετικά με την προσέγγιση που θα πρέπει να ακολουθηθεί σε κοινοτικό επίπεδο στο θέμα των ισχυρισμών, συμπεριλαμβανομένων όχι μόνον των ισχυρισμών που έχουν σχέση με τη σύσταση όπως π. χ. "ελαφρύ" και "με χαμηλά λιπαρά", αλλά και των ισχυρισμών σχετικά με την υγεία και άλλων παρόμοιων ισχυρισμών που εμφανίζονται με αυξητικό ρυθμό στα κοινώς καλούμενα "λειτουργικά τρόφιμα". Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του 1997 η Επιτροπή σκοπεύει να προβεί σε ανασκόπηση της οδηγίας για τη διαθρεπτική επισήμανση, για την ενημέρωση ιδιαίτερα ορισμένων διατάξεων της οδηγίας ώστε να ληφθούν υπόψη νέες επιστημονικές πληροφορίες. Στα πλαίσια αυτά, η Επιτροπή θα επιθυμούσε ειδικότερα να έχει σχόλια σχετικά με το εάν η διαθρεπτική επισήμανση θα πρέπει να γίνει υποχρεωτική και εάν οι απαιτούμενες διαθρεπτικές πληροφορίες είναι επαρκείς εγγυούμενες τη σωστή ενημέρωση του καταναλωτή. Αυτό θα δώσει την ευκαιρία στην Επιτροπή να εξετάσει και άλλα σχόλια σχετικά με αυτή την οδηγία. Σε διεθνές επίπεδο, υπό ανασκόπηση επίσης είναι και τα σχετικά πρότυπα του Codex Alimentarius. Τέλος, πρόσφατα εκδόθηκε ο κανονισμός για τα νέα τρόφιμα στα οποία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, και τα τρόφιμα που περιέχουν ΓΜΟ ή παράγονται από ΓΜΟ. Ο κανονισμός αυτός περιλαμβάνει ορισμένες απαιτήσεις επισήμανσης όταν στο τρόφιμο υπάρχουν ορισμένες ύλες όπως π. χ. ΓΜΟ. Η Επιτροπή αποδίδει μεγάλη σημασία στη σωστή εφαρμογή αυτών των κανόνων επισήμανσης. 26 ΜΕΡΟΣ IV ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΕΝΟΣ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 1. Γενικές θεωρήσεις Το άρθρο 100α (3) της συνθήκης απαιτεί από την Επιτροπή, στις προτάσεις της για την εσωτερική αγορά που αφορούν την υγεία, την ασφάλεια, την προστασία του περιβάλλοντος και του καταναλωτή να λαμβάνει ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας. Στο άρθρο 129 της συνθήκης προβλέπεται ότι οι απαιτήσεις για την προστασία της υγείας πρέπει να αποτελούν συστατικό τμήμα των υπόλοιπων πολιτικών της Κοινότητας. Περαιτέρω, το άρθρο 129α απαιτεί από την Κοινότητα να συμβάλλει στην επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου προστασίας του καταναλωτή μέσω των μέτρων για την εσωτερική αγορά που λαμβάνονται σύμφωνα με το άρθρο 100α καθώς και με ειδικές δράσεις που θα συμπληρώνουν και θα υποστηρίζουν τις πολιτικές των κρατών μελών για την προστασία της υγείας, ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών και για την επαρκή ενημέρωση του καταναλωτή. Σε λόγο του προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 18 Φεβρουαρίου 1997, ο πρόεδρος της Επιτροπής έκανε έκκληση για βαθμιαία καθιέρωση μίας σωστής πολιτικής για τα τρόφιμα που να δίνει πρωτεύουσα θέση στην προστασία και υγεία του καταναλωτή. Στο πνεύμα αυτό, η Ένωση πρέπει να οπλιστεί με τα κατάλληλα μέσα δράσης, αναγνωρίζοντας δύο επιτακτικές ανάγκες: Την ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής του Κοινοβουλίου στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή θα κάνει μεγαλύτερη χρήση των διατάξεων του άρθρου 100α σε προτάσεις στον κτηνιατρικό και φυτουγειονομικό τομέα που έχουν ως κύριο στόχο τους την υγεία του καταναλωτή, προσπαθώντας ταυτόχρονα να πείσει την διακυβερνητική διάσκεψη να δεχθεί όλες οι σχετικές με νομοθεσία αποφάσεις να λαμβάνονται με τη διαδικασία της συναπόφασης Την ανάγκη να δοθούν στην Κοινότητα πραγματικές εξουσίες στον τομέα της υγείας. Έτσι η Επιτροπή παρουσίασε μία συγκεκριμένη πρόταση στη διακυβερνητική διάσκεψη για μία ουσιαστική αναθεώρηση του άρθρου 129α, στην οποία περιλαμβάνονται τρεις μείζονες βελτιώσεις: μία βελτιωμένη διαδικασία για το συντονισμό των πολιτικών που προωθούνται από τα κράτη μέλη, η δυνατότητα, όταν χρειάζεται, για εναρμόνιση σε κοινοτικό επίπεδο στον τομέα της ανθρώπινης υγείας, η συναποφαση σε θέματα υγείας. Όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων, ενδέχεται να μην υπάρχει πεδίο συμβιβασμού. Η συνθήκη απαιτεί από την Κοινότητα να λαμβάνει ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας στις προτάσεις της και να διασφαλίζει ότι οι απαιτήσεις για τη δημόσια υγεία ενσωματώνονται πλήρως στις πολιτικές της. Το επίπεδο αυτό προστασίας πρέπει να τηρείται πάντοτε υπό διαρκή ανασκόπηση, όπου δε χρειάζεται πρέπει να προσαρμόζεται ώστε να λαμβάνονται υπόψη τυχόν νέες πληροφορίες ή επαναξιολόγηση υφιστάμενων πληροφοριών. Σκοπός του Μέρους αυτού είναι να εξεταστεί πώς οι στόχοι αυτοί ενσωματώνονται στις κοινοτικές πολιτικές για τη διαχείριση της εσωτερικής αγοράς και την κοινή αγροτική πολιτική και να προκαλέσει την υποβολή προτάσεων για πιθανές βελτιώσεις. Ο ρόλος των επιστημονικών συμβουλευτικών γνωμών στην εκπόνηση της νομοθεσίας για την 2. ασφάλεια των τροφίμων Κατ' αρχήν, η Επιτροπή πιστεύει ότι η διεξαγωγή προγενέστερων διαβουλεύσεων με ανεξάρτητους ειδικούς επιστήμονες είναι το καλύτερο μέσον για να διασφαλιστεί η ύπαρξη επιστημονικής αντικειμενικότητας και συνέπειας στην ανάλυση των κινδύνων κατά τη διάρκεια της εκπόνησης κανόνων σχετικά με τη δημόσια υγεία. Για να είναι αποτελεσματική, η διαδικασία της αξιολόγησης κινδύνων πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την τροφική αλυσίδα. Για παράδειγμα, για την αξιολόγηση της ασφάλειας μίας χημικής ουσίας που ανευρίσκεται στα τρόφιμα, πρέπει να ληφθούν υπόψη όλες οι πηγές ανθρώπινης έκθεσης στη χημική αυτή ουσία, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίας της ως ρυπαντή στα τρόφιμα ή στο πόσιμο νερό, καθώς και η ανθρώπινη έκθεση που είναι αποτέλεσμα 27 της χρήσης της ως προσθέτου τροφίμων, γεωργικού φαρμάκου ή κτηνιατρικού φαρμάκου. Υπάρχουν αρκετές επιστημονικές επιτροπές που έχουν αρμοδιότητες που εμπίπτουν στον τομέα των τροφίμων, στις οποίες περιλαμβάνονται η επιστημονική επιτροπή τροφίμων (ΕΕΤ), η επιστημονική κτηνιατρική επιτροπή, η επιστημονική επιτροπή για τα γεωργικά φάρμακα, η επιστημονική επιτροπή για τη ζωική διατροφή, η επιστημονική επιτροπή για τα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα και η επιστημονική επιτροπή για την τοξικότητα και οικοτοξικότητα. Μία ολοκληρωμένη προσέγγιση για την αξιολόγηση κινδύνων μπορεί να απαιτεί τη διενέργεια διαβουλεύσεων σε αρκετές από τις επιτροπές αυτές. Η αξιολόγηση κινδύνων από κάθε μία από τις επιτροπές αυτές πρέπει να αναφέρεται σε ειδικά χαρακτηριστικά που δεν καλύπτονται από τις υπόλοιπες επιτροπές, για παράδειγμα ορθές κτηνιατρικές ή γεωργικές πρακτικές. Συνεπώς είναι αναγκαίο να εμπλέκονται διάφορες επιτροπές, είναι όμως βασικό να υπάρχει ένας συντονισμός για να αποφεύγεται η επανειλημμένη εκτίμηση του ίδιου κινδύνου ή άσκοπες διπλές προσπάθειες. Επιπλέον, θα πρέπει να τονιστεί ότι η επιτροπή για τα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα, η οποία λειτουργεί στους κόλπους του ευρωπαϊκού οργανισμού αξιολόγησης φαρμάκων στο Λονδίνο, είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση της ασφάλειας των υπολειμμάτων κτηνιατρικών φαρμάκων στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Υπάρχουν ορισμένα κοινοτικά νομοθετικά κείμενα που προβλέπουν την υποχρεωτική προσφυγή στην ΕΕΤ πριν από την έγκριση νομοθεσίας που μπορεί να έχει επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, για παράδειγμα στους τομείς των προσθέτων, των ρυπαντών, της υγιεινής των τροφίμων, των υλικών που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα ή τα νέα τρόφιμα. Η επιστημονική αξιολόγηση, για να είναι αξιόπιστη και να απολαύει της εμπιστοσύνης του κοινού, πρέπει να προσφέρει ικανές εγγυήσεις για την αντικειμενικότητα και ανεξαρτησία των εκφραζόμενων επιστημονικών γνωμών. Έχοντας αυτό υπόψη της, η Επιτροπή ανέπτυξε μία νέα προσέγγιση ως προς τη λήψη επιστημονικών γνωμών η οποία περιγράφεται στην ανακοίνωση για την υγεία του καταναλωτή και την ασφάλεια των τροφίμων που υποβλήθηκε πρόσφατα στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η νέα αυτή προσέγγιση θα ενισχύσει τις τρεις βασικές αρχές της επιστημονικής υπεροχής, ανεξαρτησίας και διαφάνειας των επιστημονικών επιτροπών: Διασφαλίζοντας ότι ως κριτήρια για την επιλογή των μελών των επιστημονικών επιτροπών λαμβάνονται η επιστημονική επάρκεια και εξειδίκευση και ότι η διαδικασία επιλογής είναι διαφανής έναντι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των κρατών μελών, των οικονομικών φορέων και των καταναλωτών Διασφαλίζοντας ότι τα μέλη των επιστημονικών επιτροπών δεν εμπλέκονται σε κύκλους συμφερόντων που μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση με την απαίτηση έκφρασης ανεξάρτητης γνώμης. Για το λόγο αυτό θα διευρυνθούν οι απαιτήσεις και διαδικασίες για υποβολή δήλωσης συμφερόντων Διαμορφώνοντας μία συνολική πολιτική διαφάνειας στην όλη διαδικασία λήψης επιστημονικών γνωμών. Ειδικότερα, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και οι εθνικές αρχές καθώς επίσης και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών, τόσον ως άτομα όσο και ως ενώσεις, θα έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο εργασίας των επιτροπών και στην εκφραζόμενες γνώμες τους Περαιτέρω, η συγκέντρωση όλων των επιστημονικών επιτροπών υπό τη σκέπη της ίδιας Γενικής Διευθύνσεως της Επιτροπής θα εξασφαλίσει μεγαλύτερη συνεργεία και καλύτερο συντονισμό των εργασιών τους Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης τις προσπάθειες της: να καθιερωθεί επισήμως η αρχή ότι γενικά, πριν από την επεξεργασία οποιωνδήποτε κοινοτικών διατάξεων για τα τρόφιμα που μπορεί να έχουν επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, θα ζητείται η γνώμη της αρμόδιας κοινοτικής επιστημονικής επιτροπής. Εντούτοις, θα υπάρχουν και ορισμένες εξαιρέσεις, ιδιαίτερα στην περίπτωση επειγόντων μέτρων διασφάλισης. 28 να χρησιμοποιείται μία και μόνη διαδικασία για την αξιολόγηση όλων των σχετικών κινδύνων (η αρχή της αποκλειστικότητας). Από την άλλη μεριά, είναι σημαντικό να τονιστούν τα όρια του ρόλου τωνεπιστημονικών επιτροπών. Τόσο σε κοινοτικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, υπάρχει μία σαφής διάκριση στη σημασία των όρων αξιολόγηση κινδύνων και διαχείριση κινδύνων. Σύμφωνα με τους ορισμούς που εξετάζονται αυτή τη στιγμή στα πλαίσια του Codex Alimentarius, αξιολόγηση κινδύνων είναι μία επιστημονικά βασιζόμενη διαδικασία που συνίσταται στην ταυτοποίηση και χαρακτηρισμό των πιθανών κινδύνων, την αξιολόγηση της έκθεσης και το χαρακτηρισμό του κινδύνου. Διαχείριση κινδύνων, από την άλλη μεριά, είναι η διαδικασία της στάθμισης των διαθέσιμων εναλλακτικών πολιτικών με βάση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης κινδύνων και, εφόσον απαιτείται, η επιλογή και εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων και των κανονιστικών μέτρων. Ενώ το έργο της αξιολόγησης κινδύνων μπορεί να ανατεθεί σε επιστημονικά συμβουλευτικά όργανα, το έργο της διαχείρισης κινδύνων παραμένει στο χώρο ευθύνης των κανονιστικών αρχών και, σε κοινοτικό επίπεδο, του Συμβουλίου, της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ιδιαίτερες δυσκολίες μπορεί να ανακύψουν στις περιπτώσεις εκείνες όπου, λόγω επιστημονικής αβεβαιότητας ή έλλειψης δεδομένων, οι επιστημονικές επιτροπές δεν μπορούν να αναλάβουν την εκτέλεση μίας περιεκτικής αξιολόγησης κινδύνων. Στις περιπτώσεις αυτές, σύμφωνα με την αρχή της παροχής υψηλού επιπέδου προστασίας, μπορεί να χρειαστεί να γίνει μία συντηρητική προσέγγιση στη διαχείριση κινδύνων με την εφαρμογή της αρχής της πρόνοιας. Ομοίως, στα πλαίσια του ερευνητικού προγράμματος-πλαισίου της Κοινότητας θα πρέπει να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες από πλευράς ερευνών και εφαρμογών που προορίζονται για τη βελτίωση γνώσεων και τεχνικών ώστε να καταστεί δυνατή η βελτίωση της αξιολόγησης επιδημιολογικών κινδύνων και κινδύνων που σχετίζονται με τα τρόφιμα και των τρόπων μείωσης των κινδύνων αυτών. Ένα περαιτέρω πρόβλημα είναι η συλλογή των στοιχείων που απαιτούνται για την αξιολόγηση των κινδύνων. Στην περίπτωση νέων ουσιών, ο αιτών είναι σαφώς υπεύθυνος για τη συλλογή και υποβολή των αναγκαίων για εξέταση στοιχείων. Προς υποβοήθηση των αιτούντων, υπάρχουν διάφορες οδηγίες και συναφή κείμενα που περιγράφουν τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την αξιολόγηση. Στην περίπτωση όμως των ρυπαντών ή νέων παραγόντων κινδύνου που αναφύονται για υπάρχουσες ουσίες μπορεί να ανακύψουν δυσκολίες στη συλλογή των αναγκαίων στοιχείων. Για να λυθεί το πρόβλημα αυτό, η Κοινότητα καθιέρωσε διαδικασίες για επιστημονική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής για την εξέταση επιστημονικών θεμάτων που σχετίζονται με τα τρόφιμα. 3. Επιστημονική συνεργασία στον τομέα των τροφίμων Οι αρχές της διαδικασίας επιστημονικής συνεργασίας διατυπώθηκαν στην οδηγία 93/5/ΕΟΚ για την υποβοήθηση και συνεργασία των κρατών μελών με την Επιτροπή στην επιστημονική εξέταση θεμάτων σχετικών με τα τρόφιμα, που εκδόθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 1993. Στην οδηγία προβλέπεται ότι τα κράτη μέλη θα λάβουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι αρμόδιες αρχές και όργανα τους να μπορούν να συνεργάζονται με την Επιτροπή και να της παρέχουν τη βοήθεια που χρειάζεται στην επιστημονική εξέταση θεμάτων δημόσιου ενδιαφέροντος σχετικών με τα τρόφιμα, ιδιαίτερα στον τομέα της δημόσιας υγείας, μέσω επιστημονικών κλάδων που σχετίζονται π. χ. με την ιατρική, τη διατροφή, την τοξικολογία, τη βιολογία, την υγιεινή, την τεχνολογία τροφίμων, τη βιοτεχνολογία, τα νέα τρόφιμα και μεθόδους, τις τεχνικές αξιολόγησης κινδύνων, τη φυσική και τη χημεία. Για την αποτελεσματική λειτουργία της διαδικασίας συνεργασίας, κάθε κράτος μέλος πρέπει να ορίσει μία συγκεκριμένη αρχή που να είναι υπεύθυνη για τη συνεργασία με την Επιτροπή και την ανάθεση της εργασίας στο κατάλληλο επιστημονικό ίδρυμα. Τα βασικά έργα που πρέπει να εκτελούνται στα πλαίσια της επιστημονικής συνεργασίας αναφέρονται σε θέματα όπως: η κατάρτιση πρωτοκόλλων για την αξιολόγηση κινδύνων σχετικών με τα συστατικά των τροφίμων και η επεξεργασία μεθόδων διατροφικής αξιολόγησης, η αξιολόγηση της διατροφικής καταλληλότητας της δίαιτας, η εξέταση δεδομένων δοκιμών που υποβάλλονται στην Επιτροπή και η σύνταξη μονογραφίας για την ΕΕΤ, 29 if%^ η εκτέλεση μελετών πρόσληψης ουσιών από τρόφιμα, η διεξαγωγή ερευνών σχετικά με τα συστατικά διαίτων σε διάφορα κράτη μέλη ή βιολογικών ή χημικών ρυπαντών τροφίμων, η υποβοήθηση της Επιτροπής ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στις διεθνείς υποχρεώσεις της Κοινότητας με την παροχή εξειδικευμένων γνώσεων σε θέματα ασφάλειας τροφίμων. Με βάση τις προτάσεις που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη και τις δικές της προτεραιότητες, η Επιτροπή πρέπει να ετοιμάζει και να ενημερώνει έναν κατάλογο έργων για επιστημονική συνεργασία. Στην καταγραφή περιλαμβάνεται μία συνοπτική περιγραφή του έργου, το όνομα της συντονίζουσας χώρας, το όνομα των άλλων χωρών που συμμετέχουν στο έργο και το χρονικό όριο για την ολοκλήρωση του. Ο ισχύων κατάλογος περιλαμβάνει μία σειρά έργων σχετικά με τη συλλογή πληροφοριών για τους χημικούς και μικροβιολογικούς ρυπαντές των τροφίμων, τις αρωματικές ύλες, πρόσληψη ουσιών με τη δίαιτα και εξέταση επιστημονικών πτυχών της διατροφής. Την ευθύνη διαχείρισης κάθε έργου έχει το συντονίζον επιστημονικό ίδρυμα. Η Επιτροπή αναλαμβάνει τη γενική διαχείριση της επιστημονικής συνεργασίας. Το κόστος των έργων αναλαμβάνεται πρωτίστως από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Η Επιτροπή παρέχει περιορισμένη πρόσθετη οικονομική υποστήριξη για την κάλυψη των πρόσθετων δαπανών συντονισμού και οργάνωσης συναντήσεων με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη. Αν και είναι πολύ πρόωρο ακόμη να βγει ένα οριστικό συμπέρασμα, τα προκαταρκτικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η επιστημονική συνεργασία είναι μία χρήσιμη και ιδιαίτερα αποτελεσματική από πλευράς κόστους μέθοδος συγκέντρωσης πληροφοριών και πόρων σε ορισμένα θέματα. Από την άλλη μεριά, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί η συμπληρωματική φύση των ρόλων της διαδικασίας της επιστημονικής συνεργασίας και της ΕΕΤ. Στον τομέα της αξιολόγησης κινδύνων, ο ρόλος της επιστημονικής συνεργασίας συνίσταται στη συλλογή και ταξινόμηση των καλύτερων δυνατών πληροφοριών που υπάρχουν διαθέσιμες στα κράτη μέλη σε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα. Οι πληροφορίες αυτές διαβιβάζονται κατόπιν στην ΕΕΤ για να αποτελέσουν μία σταθερή βάση για την εκτίμηση των κινδύνων από την ΕΕΤ, η οποία διατηρεί το ρόλο της ως πρωταρχικής πηγής παροχής γνωμών προς την Επιτροπή σε επιστημονικά θέματα σχετικά με τα τρόφιμα. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών, ως κέντρο ανεξάρτητων εξειδικευμένων επιστημονικών γνώσεων, μπορεί και αυτό να συμβάλει προς την κατεύθυνση της πολιτικής αυτής. 4. Διαχείριση σοβαρών και επείγουσας φύσης κινδύνων για τη δημόσια υγεία Σε όλη την κοινοτική νομοθεσία υπάρχουν ρήτρες διασφάλισης για την προστασία της δημόσιας υγείας. Οι ρήτρες αυτές επιτρέπουν στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν περιορισμούς στην εμπορία ενός προϊόντος ή ουσίας εάν υπάρχουν σοβαροί λόγοι που μπορούν να στηρίξουν φόβους ότι το προϊόν ενδέχεται να εγκυμονεί κινδύνους, ακόμη κι αν είναι σύμφωνο με τους υφιστάμενους κοινοτικούς κανονισμούς. Το 1984 καθιερώθηκε επίσημα ένα σύστημα ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με σοβαρούς και άμεσους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών, κατόπιν δε ενσωματώθηκε στην οδηγία 92/59/ΕΟΚ. Εφόσον χρειάζεται, η Επιτροπή μπορεί να συγκαλέσει σύσκεψη των αρμόδιων επιστημονικών επιτροπών μέσα σε σύντομο χρον4κό διάστημα για την εξέταση του κινδύνου. Περαιτέρω, με την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς,η Επιτροπή περιβλήθηκε με σημαντικές εξουσίες, ιδιαίτερα στα πλαίσια της οδηγίας 92/59/ΕΟΚ για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, να μπορεί να παρεμβαίνει και να απομακρύνει από την εσωτερική αγορά προϊόντα που παρουσιάζουν σοβαρούς και άμεσους κινδύνους για τους καταναλωτές. Εντούτοις, σύμφωνα με την οδηγία 92/59/ΕΚ, η Επιτροπή μπορεί να παρέμβει μόνον επί τη βάσει πληροφοριών που δέχεται από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει εκδώσει ανακοίνωση για το χειρισμό επειγουσών καταστάσεων στα πλαίσια της εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων (COM(93)430 τελικό της 16 Δεκεμβρίου 1993). Στην ανακοίνωση περιγράφονται οι μηχανισμοί που υπάρχουν ήδη διαθέσιμοι σε διάφορους τομείς και προτείνονται θέματα προς εξέταση και συζήτηση. Επιπλέον, στα πλαίσια των οδηγιών κτηνιατρικής υγείας και της οδηγίας 93/43/ΕΟΚ για την υγιεινή, η Επιτροπή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να εκρίνει προσωρινά έκτακτα μέτρα με άμεση 30 ισχύ, υπό τον όρο της επικύρωσης μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα από σχετική επιτροπή. Στην απόφαση του της 12ης Ιουλίου 1996 επί της αιτήσεως για προσωρινή αποκατάσταση που υποβλήθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο κατά των έκτακτων μέτρων κατά της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών που επιβλήθηκαν από την Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναγνώρισε ότι κατά την εφαρμογή των διαδικασιών αυτών, πρέπει να δίνεται ύψιστη σημασία στην προστασία της δημόσιας υγείας έστω και αν αυτό μπορεί να έχει σοβαρές δυσμενείς, ενδεχομένως και ανεπανόρθωτες, επιπτώσεις σε εμπορικά και κοινωνικά συμφέροντα. Υπάρχει εντούτοις μία σημαντική διαφορά μεταξύ του εύρους των εξουσιών της Επιτροπής βάσει των ρητρών διασφάλισης στις κτηνιατρικές οδηγίες και στη γενική οδηγία υγιεινής. Οι ρήτρες διασφάλισης στις κτηνιατρικές οδηγίες εφαρμόζονται τόσο στους κινδύνους που ανακύπτουν από προϊόντα εισαγόμενα από τρίτες χώρες όσο και από προϊόντα του ενδοκοινοτικού εμπορίου. Η ρήτρα όμως διασφάλισης που περιλαμβάνεται στο άρθρο 10 της γενικής οδηγίας για την υγιεινή, περιορίζεται σε κινδύνους που απορρέουν από προϊόντα εισαγόμενα από τρίτες χώρες. Η Επιτροπή θα ήθελε λοιπόν να έχει κάποια σχόλια σχετικά με τη σκοπιμότητα διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής της τελευταίας ρήτρας διασφάλισης ώστε να περιληφθούν και τα προϊόντα του ενδοκοινοτικού εμπορίου. Όταν εμφανίζεται κάποιος κίνδυνος που αφορά διάφορες κατηγορίες προϊόντων και επομένως μπορούν να ενεργοποιηθούν διάφορες έκτακτες διαδικασίες, πρέπει να υπάρχει ο κατάλληλος συντονισμός για να διασφαλίζεται η συνέπεια των διαφόρων λαμβανομένων μέτρων. Είναι λοιπόν σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι διαδικασίες είναι σαφώς κατανοητές από όλους τους εμπλεκόμενους στη διαχείριση σοβαρών κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών, των καταναλωτών και της βιομηχανίας. Τέλος, η εμπειρία δείχνει ότι μπορεί να χρειαστεί να επέλθουν βελτιώσεις στις διαδικασίες που προβλέπονται για τη διαχείριση και την ευθύνη ανακοίνωσης στο κοινό εμφανιζομένων σοβαρών κινδύνων. Η λειτουργία των συστημάτων συναγερμού με ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών και των διαδικασιών διασφάλισης απαιτεί συνεργασία και αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών και απόλυτη συνειδητοποίηση των αναγκών των καταναλωτών και της βιομηχανίας. Αν και το κοινό θα πρέπει να πληροφορείται αξιόπιστα όσο το δυνατόν γρηγορώτερα για τυχόν σοβαρούς κινδύνους που προέρχονται από τα τρόφιμα, παίζει μεγάλη σημασία το να αποφεύγονται εσφαλμένοι συναγερμοί και μηνύματα εγρήγορσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις στο παρελθόν, έχουν γίνει ενέργειες που είχαν επίδραση σε μία ολόκληρη κατηγορία προϊόντων, ενώ το πρόβλημα αφορούσε μόνον ένα συγκεκριμένο προϊόν. Όποτε είναι δυνατόν, οι πληροφορίες και προειδοποιήσεις προς το κοινό θα πρέπει να στοχεύουν το συγκεκριμένο προϊόν και να είναι ανάλογες με τη φύση του πιθανού κινδύνου. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να έχει σχόλια σχετικά με τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για τη βελτίωση της ικανότητας της Κοινότητας στο χειρισμό περιπτώσεων σοβαρών και άμεσων κινδύνων για τη δημόσια υγεία από τα τρόφιμα. 5. Έκτακτα συμβάντα χον έχουν σχέση με τη ραδιενέργεια Σε κανονικές συνθήκες, (δηλ. όταν δεν υπάρχει περίπτωση ατυχήματος), η προστασία κατά της μόλυνσης των τροφίμων από ραδιενεργές ουσίες διασφαλίζεται από την οδηγία 80/836/EURATOM του Συμβουλίου, η οποία καταργείται από τις 13 Μαίου 2000 και αντικαθίσταται από την οδηγία 96/29/EURATOM. Μετά το ατύχημα του Τσερνομπίλ, υιοθετήθηκαν και ορισμένες διατάξεις που αναφέρονται σε καταστάσεις που δημιουργούνται λόγω ατυχημάτων. Οι διατάξεις που ισχύουν τώρα, μετά το ατύχημα του Τσερνομπίλ, περιλαμβάνονται στον Κανονισμό του Συμβουλίου 737/90 της 22 Μαρτίου 1990 με τον οποίο συμπληρώθηκαν και προσαρμόστηκαν οι ισχύοντες μέχρι τότε κανονισμοί. Ο κανονισμός αυτός θα παραμείνει σε ισχύ μέχρι το τέλος Μαρτίου του 2000. Το σύστημα που θα εφαρμόζεται σε περίπτωση μελλοντικών ατυχημάτων περιγράφεται στον κανονισμό 3954/87 της 22 Δεκεμβρίου 1987, στον οποίο προβλέπεται ότι σε περίπτωση ατυχήματος, η Επιτροπή μπορεί να επιβάλει προκαθορισμένα μέγιστα ανεκτά επίπεδα μόλυνσης. Το έκτακτο αυτό μέτρο μπορούν κατόπιν να προσαρμοστούν ανάλογα με την ακριβή φύση και έκταση του υπόψη συμβάντος. 31 Ο κανονισμός του Συμβουλίου 89/2219/ΕΟΚ της 18 Ιουλίου 1989 απαγορεύει την εξαγωγή τροφίμων με επίπεδα μόλυνσης που υπερβαίνουν τα μέγιστα επίπεδα που επιτρέπονται στην Κοινότητα. Στις 14 Δεκεμβρίου 1987, το Συμβούλιο εξέδωσε την 87/600/EURATOM απόφαση για κοινοτικά μέτρα για την ανταλλαγή πληροφοριών σε περιπτώσεις έκτακτου συμβάντος σχετικού με τη ραδιενέργεια. Σύμφωνα με τον μηχανισμό αυτό, η ανταλλαγή πληροφοριών αφορά επίσης και τα επίπεδα δραστικότητας που μετρούνται στα τρόφιμα και στο πόσιμο νερό. 6. Ζωονόσοι Σύμφωνα με την υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία, ως ζωονόσοι ορίζονται ασθένειες και/ή μολύνσεις που είναι ενδεχόμενο να μεταδοθούν με φυσικό τρόπο από τα ζώα στον άνθρωπο. Οι σπουδαιότερες ζωονόσοι που μπορούν να μεταδοθούν με την τροφή είναι: Ιικές μολύνσεις, π. χ. ο ιός Norwalk και η ηπατίτιδα, τύπου Α, στα οστρακόδερμα βακτηριακές μολύνσεις, π. χ. Salmonella, Campylobacter, Ε. coli, Β. melitensis, φυματίωση των βοοειδών βακτηριακές τοξικές δηλητηριάσεις, π. χ. σταφυλοκοκκική εντεροτοξιναιμία, αλλαντίαση πρωτοζωϊκά παράσιτα, π. χ. Cryptosporidium, τοξοπλάσμωση μολύνσεις από ταινίες, π. χ. Cysticercus bovis, cysticercus cellulosae μολύνσεις από νηματώδεις σκώληκες π. χ. τριχινίαση Για ορισμένες βακτηριακές μολύνσεις, π. χ. τη φυματίωση των βοοειδών ή τη βρουκέλλωση των βοοειδών και των αιγοπροβάτων, έχουν εκδοθεί ειδικοί κοινοτικοί κανόνες με σκοπό τον έλεγχο και εκρίζωση των μολύνσεων αυτών από το ζωϊκό πληθυσμό (και κατά συνέπεια την εξάλειψη τους και από τον ανθρώπινο πληθυσμό). Τα προγράμματα αυτά βασίζονται στην αρχή του έλεγχου των ζώντων ζώων και τη σφαγή οποιουδήποτε ζώου το οποίο εμφανίζει θετική αντίδραση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ως μέσον για τη μείωση των επιπέδων μόλυνσης στο ζωικό πληθυσμό χρησιμοποιείται επίσης και ο εμβολιασμός. Σημαντικές επιτυχίες έχουν σημειωθεί όσον αφορά τη φυματίωση και τη βρουκέλλωση των βοοειδών, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και στην περίπτωση της βρουκέλλωσης των αιγοπροβάτων όπου η πρόοδος δεν είναι και τόσο ικανοποιητική. Σε όλη την κοινοτική νομοθεσία που αναφέρεται στην υγιεινή των προϊόντων ζωικής προέλευσης που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση περιλαμβάνονται διατάξεις που χρησιμεύουν για τον έλεγχο του κινδύνου εξάπλωσης των ζωονόσων από τα ζώα στον ανθρώπινο πληθυσμό. Οι διατάξεις αυτές αρχίζουν από ειδικές διατάξεις που αναφέρονται π. χ. στην προ- και μετά θάνατο επιθεώρηση των ζώων στα σφαγεία και φθάνουν μέχρι τις γενικές διατάξεις όπως π. χ. απαιτήσεις για την υγειονομική κατασκευή και λειτουργία των εγκαταστάσεων επεξεργασίας τροφίμων και διατάξεις για τις κατ' ελάχιστον επιβαλλόμενες συνθήκες επεξεργασίας και τις θερμοκρασίες αποθήκευσης/μεταφοράς Εκτός από τις κάθετες αυτές οδηγίες που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τον έλεγχο των ζωονόσων, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία 92/117/ΕΟΚ που αναφέρεται σε μέτρα για την προστασία από ειδικές ζωονόσους και ειδικούς ζωονοσικούς παράγοντες σε ζώα και προϊόντα ζωικής προέλευσης για την πρόληψη εκδήλωσης μολύνσεων και τοξικών δηλητηριάσεων προερχομένων από τρόφιμα. Οι διατάξεις της οδηγίας αυτής στοχεύουν κατ' ουσία στην παρακολούθηση και έλεγχο μίας σειράς ζωονόσων. Τα κράτη μέλη πρέπει να υποβάλλουν κάθε χρόνο έκθεση σχετικά με τη συχνότητα εμφάνισης, τις τάσεις και τις πηγές ζωονοσικών μολύνσεων (στον ανθρώπινο πληθυσμό, στα οικιακά ζώα, στις ζωοτροφές και την άγρια πανίδα) που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους. Η οδηγία προβλέπει επίσης δράσεις για την παρακολούθηση, έλεγχο και την τελική εκρίζωση ορισμένων προσβαλλόντων οροτύπων σαλμονέλλας στα εκτρεφόμενα πουλερικά. 32 Η εμπειρία δείχνει ότι ορισμένα από τα χρονικά όρια που προβλέφθηκαν για τα κράτη μέλη για να παίρνουν ορισμένα μέτρα ήταν υπέρ το δέον αισιόδοξα και ότι ορισμένες από τις τεχνικού περιεχομένου διατάξεις της οδηγίας χρειάζεται να επανεξεταστούν. Η Επιτροπή θα ήθελε λοιπόν να έχει σχόλια για πιθανές βελτιώσεις στην οδηγία αυτή. Επιλογές για τον έλεγχο των ζωονόσων Ως εκ της ίδιας της φύσεως τους, ζωονοσικοί παράγοντες μπορούν να ανευρεθούν σε δύο τουλάχιστον είδη ξενιστών. Σε πολλές περιπτώσεις, π. χ. Salmonella, μπορεί να μολυνθούν μία μεγάλη σειρά από διάφορους ξενιστές, χωρίς η ασθένεια να είναι κατ' ανάγκη κλινικά εμφανής σε όλα τα προσβεβλημένα ζώα. Αυτό σημαίνει ότι τα προγράμματα ελέγχου και εκρίζωσης μπορούν να εφαρμοστούν σε διάφορα σημεία στον κύκλο μόλυνσης και ότι μπορεί να είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθούν περισσότερες από μία προσεγγίσεις. Εκτός από τις γενικές αρχές της ορθής υγιεινής σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, που εξετάζονται σε άλλο σημείο της παρούσας βίβλου, στις ειδικές στρατηγικές περιλαμβάνονται και τα εξής: εκρίζωση του παράγοντα από το ζωικό πληθυσμό ή το περιβάλλον, μείωση του επιπέδου μόλυνσης στο ζωϊκό πληθυσμό μέχρι σημείου που να μην παρουσιάζεται πλέον κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία με π. χ. επεξεργασία των ζωοτροφών, προγράμματα εμβολιασμού, θεραπευτική αγωγή των προσβεβλημένων ζώων και θανάτωση των κλινικώς προσβεβλημένων ζώων απομάκρυνση του παράγοντα από την τροφική αλυσίδα, με π. χ. ειδική κατεργασία κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας των πρώτων υλών έτσι ώστε να καταστρέφονται τυχόν ενυπάρχοντες παράγοντες Η εκρίζωση είναι μία ιδιαίτερα δαπανηρή επιλογή, όχι μόνον γιατί χρειάζονται προγράμματα εντάσεως εργασίας και πόρων αλλά και γιατί τα προσβεβλημένα ζώα πρέπει να θανατώνονται. Η μέθοδος αυτή εξαρτάται από την ύπαρξη μίας επαρκώς ευαίσθητης και εξειδικευμένης δοκιμής στα ζώντα ζώα καθώς επίσης και από την υποστήριξη της αγροτικής κοινότητας. Περαιτέρω, επιτυχή έκβαση μπορεί να αναμένει κανείς μόνον εφόσον η ασθένεια απαντάται σε μία περιορισμένη γκάμα ξενιστών (χωρίς σε αυτούς να περιλαμβάνεται σε σημαντικό βαθμό και άγρια πανίδα). Η χρήση της μεθόδου αυτής δικαιολογείται μόνον εφόσον από την ασθένεια αυτή προκαλούνται σημαντικά προβλήματα από πλευράς δημόσιας υγείας, ζωικής υγείας ή οικονομίας όπως π. χ. στην περίπτωση της φυματίωσης ή της βρουκέλλωσης των βοοειδών. Η μείωση περιλαμβάνει μία σειρά από διάφορα μέτρα τα οποία εφαρμόζονται σε διάφορα σημεία του κύκλου της ζώσας ζωικής παραγωγής. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται συχνά ως πρόδρομος ενός προγράμματος πλήρους εκρίζωσης. Έστω κι αν δεν είναι αυτή η πρόθεση, ένα συντονισμένο πρόγραμμα για τη μείωση των επιπέδων της ασθένειας στο ζωικό πληθυσμό μπορεί να έχει σημαντική επίπτωση στο βαθμό στον οποίο ο καταναλωτής εκτίθεται σε κίνδυνο μολύνσεως. Τα προγράμματα αυτά απαιτούν συχνά έναν υψηλό βαθμό συνεργασίας μεταξύ αγροτών, προμηθευτών, επεξεργαστών και των κρατικών υπηρεσιών. Η απομάκρυνση του παράγοντα από την τροφική αλυσίδα περιλαμβάνει εν γένει την κατεργασία των τροφίμων με μία ειδική μέθοδο, άσχετα με την παρουσία ή μη του παράγοντα Η μέθοδος αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στις περιπτώσεις όπου η ανίχνευση του μολυσματικού παράγοντα είναι είτε πολύ δαπανηρή είτε αναξιόπιστη. Στο όλο πλέγμα μπορεί να περιλαμβάνεται η θερμική κατεργασία, η ξήρανση, το κάπνισμα ή πάστωμα, η διατήρηση σε άλμη ή ξύδι, η ψύξη, κλπ. Αν και αποτελεσματική, η μέθοδος αυτή δεν αποκλείει την περίπτωση επαναμολύνσεως όπως, π. χ. , μαγειρευμένο κρέας που φυλλάσσεται μαζί με ωμό κρέας οδηγεί συχνά στην εμφάνιση δηλητηριάσεων από τρόφιμα 7. Εισαγωγή γενικής υποχρέωσης να διασφαλίζεται η ασφάλεια και υγιεινή των τροφίμων Η υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία επιβάλλει μία σειρά ειδικών υποχρεώσεων στους παραγωγούς τροφίμων για να διασφαλίζεται ότι τα τρόφιμα πληρούν τις απαιτήσεις που θεσπίζονται από κοινοτικούς κανόνες. Σε εθνικό όμως επίπεδο, ορισμένα κράτη μέλη έχουν πάει ένα βήμα 33 παρακάτω. Εκτός από τη μεταφορά της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας στο εθνικό δίκαιο, τα κράτη αυτά έχουν εισαγάγει στην εθνική τους νομοθεσία μία γενική υποχρέωση ασφάλειας των τροφίμων. Έτσι, οι επιχειρήσεις τροφίμων πρέπει να διασφαλίζουν ότι στην αγορά διατίθενται μόνον τρόφιμα που είναι ασφαλή, υγιεινά και κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση. Επιχείρηση η οποία διαθέτει τρόφιμα που δεν είναι ασφαλή, υγιεινά και κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση υποπίπτει βάσει της σχετικής εθνικής νομοθεσίας σε αδίκημα και υπόκειται σε ποινικές ή διοικητικές κυρώσεις. Στόχος της ενότητας αυτής είναι να υποβληθούν σχόλια σχετικά με το εάν θα ήταν πρόσφορο να εισαχθεί μία παρόμοια γενική υποχρέωση στις επιχειρήσεις τροφίμων να διασφαλίζουν ότι τα τρόφιμα είναι ασφαλή, υγιεινά και κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση. Πρέπει οπωσδήποτε να τονιστεί ότι μία τέτοια γενική υποχρέωση ασφάλειας και υγιεινής θα αποτελεί υποχρέωση για την τήρηση της οποίας οι επιχειρήσεις ΘΓ είναι υπεύθυνες απ' ευθείας στις αρμόδιες αρχές βάσει του ποινικού ή διοικητικού δικαίου των υπόψη κρατών μελών. Με τον τρόπο αυτό, θα διακρίνεται πλήρως της ευθύνης των παραγωγών έναντι των καταναλωτών σε περιπτώσεις ελλατωματικών προϊόντων, θέμα το οποίο καλύπτεται στην επόμενη ενότητα. Περαιτέρω, η εισαγωγή μίας τέτοιας γενικής υποχρέωσης δεν θα πρέπει να συνεπάγεται την εισαγωγή νέων συστημάτων πρότερης έγκρισης ή κοινοποίησης από τα κράτη μέλη. 7. 1 Η τρέχουσα κατάσταση σε κοινοτικό επίκεάο Αν και στην κοινοτική νομοθεσία τροφίμων υπάρχει μία σειρά ειδικών υποχρεώσεων για τις επιχειρήσεις τροφίμων, η νομοθεσία αυτή, με εξαίρεση την οδηγία για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, δεν περιλαμβάνει επί του παρόντος κάποια γενική νομική υποχρέωση ότι στην αγορά θα πρέπει να διατίθενται μόνον τρόφιμα που είναι ασφαλή, υγιεινά και κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση. Οι επιμέρους οδηγίες προσεγγίζουν το ζήτημα με διαφορετικούς τρόπους: σε ορισμένες κάθετες οδηγίες υγιεινής για ορισμένα προϊόντα περιλαμβάνεται η ρητή απαίτηση τα προϊόντα να είναι κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση, σε άλλες κάθετες οδηγίες η απαίτηση αυτή υπονοείται ενώ στη γενική οδηγία για την υγιεινή υπάρχει η απαίτηση ότι "η παρασκευή, επεξεργασία, μεταποίηση, συσκευασία, αποθήκευση, μεταφορά, χειρισμός και προσφορά προς πώληση ή διάθεση τροφίμων πρέπει να εκτελείται με τον κατάλληλα από πλευράς υγιεινής τρόπο". Στο άρθρο 3(1) της οδηγίας 92/59/ΕΟΚ για τη γενική ασφάλεια προϊόντων προβλέπεται ότι οι κατασκευαστές έχουν την υποχρέωση να διαθέτουν στην αγορά μόνον ασφαλή προϊόντα. Εντούτοις, έχουν διατυπωθεί ορισμένες αμφιβολίες για το κατά πόσον η έννοια της ασφάλειας προϊόντος που προβλέπεται στην οδηγία 92/59/ΕΟΚ συμπίπτει με την απαίτηση του να είναι τα τρόφιμα ασφαλή, υγιεινά και κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση. Για παράδειγμα, τα τρόφιμα μπορούν να νοθευθούν με ουσίες που δεν παρουσιάζουν κινδύνους για την υγεία και κατά συνέπεια δεν καθιστούν το τρόφιμο ανασφαλές κατά την έννοια της οδηγίας 92/59/ΕΟΚ. Εντούτοις, τα τρόφιμα αυτά δεν μπορούν να θεωρούνται κανονικά ως κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση. Με την εισαγωγή επομένως μίας γενικής υποχρέωσης να είναι τα τρόφιμα ασφαλή και υγιεινά θα ενισχυόταν το όλο επίπεδο προστασίας του καταναλωτή στην Κοινότητα, αφού έτσι οι επιχειρήσεις τροφίμων θα ωθούνταν να εφαρμόσουν δικές τους εσωτερικές διαδικασίες ασφάλειας και επιτήρησης. Η υποχρέωση αυτή ασφάλειας θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην απλοποίηση της όλης κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων, αφού έτσι δεν θα χρειαζόταν να βγουν άλλες ειδικές ρυθμίσεις σε τομείς όπου οι γενικές διατάξεις θα αρκούσαν για να διασφαλιστεί η ασφάλεια των τροφίμων, θα χρειαστεί όμως επίσης να διασφαλιστεί ότι η εισαγωγή μίας νέας υποχρέωσης ασφάλειας και υγιεινής δεν θα οδηγήσει στη δημιουργία εμποδίων στο εμπόριο στην εσωτερική αγορά. Έτσι, κάθε μέτρο θα πρέπει να συμβαδίζει με τις αρχές της εσωτερικής αγοράς, ιδιαίτερα δε με τους κανόνες της συνθήκης για την ελεύθερη διακίνηση των αγαθών. 7. 2 Πεδίο εφαρμογής της γενικής υποχρέωσης ασφάλειας και υγιεινής Οποιαδήποτε νέα υποχρέωση ασφάλειας και υγιεινής για να είναι αποτελεσματική θα πρέπει κατ' αρχήν να εφαρμόζεται σε όλη την τροφική αλυσίδα από την πρωτογενή παραγωγή μέχρι την τελική πώληση του τροφίμου στον καταναλωτή. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι σχέσεις μεταξύ παραγωγών, παρασκευαστών και διανομέων γίνονται ολοένα και περισσότερο πολύπλοκες. Έτσι, π. χ. , σε πολλές περιπτώσεις παραγωγοί πρωτογενών προϊόντων έχουν συμβατικές υποχρεώσεις απέναντι σε παρασκευαστές ή διανομείς να τηρούν ορισμένες προδιαγραφές ποιότητας ή 34 ασφάλειας. Οι διανομείς εφαρμόζουν με αυξανόμενο ρυθμό το σύστημα της διάθεσης προϊόντων που παράγονται με τη δική τους ονομασία και παίζουν καίριο ρόλο στη σύλληψη και σχεδιασμό του προϊόντος. Η νέα αυτή κατάσταση θα πρέπει να οδηγήσει στην ανάπτυξη μίας αντίληψης μεγαλύτερης κοινής ευθύνης σε όλη την έκταση της τροφικής αλυσίδας αντί σε διεσπαρμένες ατομικές ευθύνες. Κάθε κρίκος στην τροφική αλυσίδα θα πρέπει να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίζεται η ασφάλεια των τροφίμων στα πλαίσια των δικών του επιμέρους δραστηριοτήτων, εφαρμόζοντας αρχές τύπου HACCP και άλλα παρόμοια μέτρα. Όταν ένα προϊόν βρίσκεται να μην είναι σύμφωνο με τις προδιαγραφές, για να αποδοθούν ευθύνες θα πρέπει να εξετάζεται κατά πόσον ο κάθε κρίκος της αλυσίδας ανταποκρίθηκε σωστά στις ευθύνες του. Για παράδειγμα, θα ήταν κατ' αρχήν σφάλμα να θεωρείται ένας λιανοπωλητής υπεύθυνος για την παρουσία υπερβολικής ποσότητας προσθέτων σε ένα εγκυτιωμένο διατηρημένο προϊόν στο οποίο, ούτως ή άλλως, ο λιανοπωλητής δεν έχει καμμία πρόσβαση. Εντούτοις, αν σε κάποιο σημείο πώλησης βρεθούν προμαγειρευμένα, διατηρούμενα υπό ψύξη, τεμαχισμένα κρέατα να είναι μικροβιολογικώς αλλοιωμένα, τότε πρέπει να εξετάζεται και να διαπιστώνεται αν η αλλοίωση είναι αποτέλεσμα κακών συνθηκών υγιεινής κατά την παρασκευή, μη τήρησης των σωστών θερμοκρασιών κατά τη διανομή ή κακού χειρισμού και αποθήκευσης στο σημείο πώλησης. Το γεγονός αυτό αναφύει το ζήτημα της χρήσης του γνωστού υπερασπιστικού επιχειρήματος της "δέουσας φροντίδας". Όταν μία επιχείρηση τροφίμων διαθέτει στην αγορά τρόφιμα που δεν είναι σύμφωνα με τις απαιτήσεις ασφάλειας που προβλέπονται από την κοινοτική ή εθνική νομοθεσία, τότε η επιχείρηση μπορεί να υπόκειται, βάσει της νομοθεσίας του υπόψη κράτους μέλους, σε ποινικές ή διοικητικές κυρώσεις. Εντούτοις, σε ορισμένα κράτη μέλη η επιχείρηση δεν κρίνεται υπεύθυνη αν μπορεί να αποδείξει ότι έλαβε όλα τα λογικώς αναμενόμενα από αυτή αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει ότι τα τρόφιμα πληρούν τις απαιτήσεις του νόμου ("δέουσα φροντίδα"). Έτσι, αν έχει τηρηθεί η υποχρέωση της δέουσας φροντίδας τότε αυτό αποτελεί ένα απόλυτο μέσον άμυνας έναντι οποιασδήποτε μεταγενέστερης δικαστικής ή διοικητικής διαδικασίας. Σε άλλα όμως κράτη μέλη, ο φορέας συνεχίζει να είναι υπεύθυνος, έστω κι αν το γεγονός ότι η εταιρεία έχει επιδείξει τη δέουσα φροντίδα μπορεί να ληφθεί υπόψη για τη μείωση της προβλεπόμενης κύρωσης. Κατά τη διάρκεια προκαταρκτικών διαβουλεύσεων, η Επιτροπή έγινε δέκτης αιτημάτων η τυχόν εισαγωγή μίας γενικής υποχρέωσης για την ασφάλεια των τροφίμων στην κοινοτική νομοθεσία να συνοδεύεται από την εισαγωγή του υπερασπιστικού επιχειρήματος της "δέουσας φροντίδας". Η Επιτροπή γνωρίζει ότι ο προσδιορισμός των γεγονότων και περιστάσεων που μπορούν να καταστήσουν ένα φορέα υποκείμενο σε ποινικές ή διοικητικές κυρώσεις είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα που εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος από τη δομή των διαφόρων εθνικών νομικών συστημάτων. Εντούτοις, πιστεύει επίσης ότι το να λαμβάνεται στο σύστημα κυρώσεων υπόψη η υποχρέωση της λήψης κάθε λογικώς αναγκαίας φροντίδας για τη διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων είναι ένα σημαντικό μέσον αναγνώρισης της ευθύνης των εταιρειών να διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα τους είναι σύμφωνα με τους κανονισμούς. Κατά συνέπεια, τυχόν αμέλεια εκπλήρωσης της υποχρέωσης θα πρέπει να οδηγεί σε βαρύτερες κυρώσεις όταν προϊόντα δεν είναι σύμφωνα με τους κανονισμούς, ενώ η εκπλήρωση της υποχρέωσης θα πρέπει να οδηγεί είτε σε εφαρμογή του υπερασπιστικού επιχειρήματος της δέουσας φροντίδας είτε τουλάχιστον σε λιγώτερες βαριές ποινές. Το ζήτημα του υπερασπιστικού επιχειρήματος της "δέουσας φροντίδας" θα πρέπει επίσης να εξεταστεί σε συνδυασμό με τη δυνατότητα επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της υποχρέωσης της ασφάλειας και στην πρωτογενή παραγωγή. Οποιοδήποτε σχόλιο πάνω στο θέμα αυτό θα ήταν ευπρόσδεκτο από την Επιτροπή. 8. Εφαρμογή της αρχής της ευθύνης προϊόντος στον τομέα των τροφίμων Η οδηγία 85/374/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την ευθύνη σε ελαττωματικά προϊόντα καθιερώνει την αρχή ότι οι παραγωγοί είναι υπεύθυνοι για τυχόν ελαττώματα στο προϊόν τους. Η οδηγία έχει εφαρμογή τόσο στα τρόφιμα όσο και στα υπόλοιπα προϊόντα. Εντούτοις, ο ορισμός ενός προϊόντος στο άρθρο 2 της οδηγίας αποκλείει τα πρωτογενή αγροτικά προϊόντα και το κυνήγι. Για τους σκοπούς της οδηγίας, ως πρωτογενή αγροτικά προϊόντα νοούνται τα γεωργικά προϊόντα, τα κτηνοτροφικά και τα 35 αλιευτικά προϊόντα, με εξαίρεση τα προϊόντα που έχουν υποστεί αρχική επεξεργασία. Κατ' αρχή λοιπόν, τα μη επεξεργασμένα αγροτικά προϊόντα και το κυνήγι εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για την ευθύνη προϊόντος, αν και τα κράτη μέλη μπορούν αν θέλουν να συμπεριλάβουν και τα προϊόντα αυτά. Μέχρι τώρα, μόνον η Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, η Σουηδία και η Φινλανδία έκαναν χρήση αυτής της δυνατότητας. Τα τελευταία χρόνια όμως αυξήθηκαν οι φωνές, ιδιαίτερα από καταναλωτικές οργανώσεις, να περιληφθούν και τα μη επεξεργασμένα πρωτογενή αγροτικά προϊόντα στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Οι φωνές αυτές έγιναν εντονότερες πρόσφατα, ιδίως μετά το συμβάν με τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια. Κατ' αρχήν, το να συμπεριληφθούν και τα ανεπεξέργαστα πρωτογενή αγροτικά προϊόντα στο πεδίο εφαρμογής ;ης οδηγίας θα αποτελούσε πράγματι ενα σημαντικό βήμα στην προστασία των καταναλωτών στα πλαίσια της κοινοτικής νομοθεσίας. Εντούτοις, δεν θα πρέπει να πιστεύουμε ότι η επέκταση αυτή θα έλυνε αυτομάτως όλα τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν. Το άρθρο 4 της οδηγίας προβλέπει ότι το πρόσωπο που υφίσταται τη βλάβη πρέπει να αποδείξει τη βλάβη, το ελάττωμα και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ ελαττώματος και βλάβης. Η εμπειρία δείχνει ότι είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί η ακριβής πηγή της εκδήλωσης ασθενειών που προέρχονται από τα τρόφιμα. Όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της έκθεσης στο μολυσμένο τρόφιμο και της εμφάνισης των συμπτωμάτων, τόσο μεγαλύτερες είναι και οι ανακύπτουσες δυσκολίες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση της ΣΕΒ, έστω κι αν αποδειχθεί ότι υπάρχει σχέση με τη νέα παραλλαγμένη μορφή της ασθένειας Creutzfeld Jacob, το γεγονός της ιδιαιτέρας μακράς περιόδου επώασης σημαίνει ότι θα είναι μάλλον αδύνατον να αποδειχθεί ότι, για την προκληθείσα βλάβη, είναι υπεύθυνο ένα συγκεκριμένο προϊόν. Ένα ακόμη θέμα που ανακύπτει είναι η δυσκολία που υπάρχει να βρεθεί η προέλευση του τροφίμου ξεκινώντας από το σημείο πώλησης στον καταναλωτή και ερευνώντας προς τα πίσω προς το σημείο παραγωγής. Η Κοινότητα υιοθέτησε πρόσφατα μέτρα για να διασφαλίζεται η δυνατότητα ιχνηλασιμότητας στα προϊόντα βόειας προέλευσης πίσω προς το σημείο παραγωγής, έχει δε διατυπωθεί πρόταση οι κανόνες αυτοί να επεκταθούν και σε άλλα προϊόντα ζωικής προέλευσης. Χρειάζεται επίσης να εξεταστεί αν θα πρέπει να θεσπιστούν περαιτέρω κανόνες ιχνηλασιμότητας μέσω νομικώς δεσμευτικών θεσμικών μέσων ή αν θα ήταν καλύτερο να περιληφθούν σε εθελοντικά θεσμικά μέσα. Είναι γνωστό ότι υπάρχουν ορισμένοι μεγάλοι λιανοπωλητές και διανομείς τροφίμων που αναπτύσσουν συστήματα για τη βελτίωση της ιχνηλασιμότητας των τροφίμων. Στα πλαίσια αυτά, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο 1(3) της οδηγίας για την ευθύνη προϊόνος προβλέπει ότι "όταν δεν μπορεί να αναγνωριστεί ο παραγωγός του προϊόντος, τότε κάθε προμηθευτής θεωρείται ως παραγωγός. " Βάσει των ανωτέρω, διαφαίνεται ότι η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας για τα ελαττωματικά προϊόντα ώστε να καλύπτει και τα ανεπεξέργαστα πρωτογενή αγροτικά προϊόντα δεν θα πρέπει να θεωρείται ως μία εναλλακτική λύση της ανάπτυξης κατάλληλων κανόνων ασφάλειας προϊόντων και αποτελεσματικών συστημάτων επίσημου ελέγχου άλλα ως ένα πρόσθετο αυτοτελές μέτρο. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να έχει σχετικά σχόλια επί του θέματος αυτού. 9. Ικανοποίηση των νέων ενδιαφερόντων των καταναλωτών Μέχρι τώρα, το βασικό μέλημα στην κοινοτική νομοθεσία για τα τρόφιμα ήταν να διασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία των τροφίμων στην Κοινότητα, μέσω κυρίως της εναρμόνισης των νομοθεσιών για τα τρόφιμα. Αντιθέτως, οι διατροφικές πλευρές ή η ανεύρεση τρόπων ικανοποίησης των ενδιαφερόντων του κοινού δεν κατείχαν κάποια δεσπόζουσα θέση στην κοινοτική νομοθεσία για τα τρόφιμα. Η παρούσα πράσινη βίβλος, εμφανιζόμενη σε μία εποχή κατά την οποία το δημόσιο ενδιαφέρον για τα τρόφιμα και την υγεία είναι ιδιαίτερα αυξημένο, παρέχει την ευκαιρία να ξεκινήσει μία συζήτηση σχετικά με νέες προσεγγίσεις στα θέματα αυτά, τόσο στα πλαίσια της γενικής πολιτικής για τα τρόφιμα όσο και στα πλαίσια της ειδικής νομοθεσίας. Η νομοθεσία για τα τρόφιμα αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία μίας πολιτικής για τα τρόφιμα και τη διατροφή. Η νομοθεσία αυτή θα μπορούσε να παίξει ρόλο σε μία πιο συνειδητή αντιμετώπιση από μέρους των πολιτών της Κοινότητας θεμάτων σχετικών με αγορά τροφίμων, δίαιτες και παρασκευή φαγητών, ενώ θα μπορούσε επίσης να τους ωθήσει στο να κάνουν υγιείς επιλογές οι οποίες με τη σειρά τους θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βελτιωμένη υγεία και μείωση της νοσηρότητας και της πρώιμης θνησιμότητας. Στη διαδικασία αυτή, κάθε συνεργατική προσπάθεια του τομέα της 36 υγείας, των καταναλωτών, των κυβερνήσεων, της βιομηχανίας και της ίδιας της Κοινότητας θα είχε ευνοϊκά αποτελέσματα για όλα τα μέρη. Η Επιτροπή θα ήθελε να είχε σχόλια σχετικά με το ποια προσέγγιση θα πρέπει να ακολουθηθεί σε κοινοτικό επίπεδο όσον αφορά τη διατροφή και την υγεία, ποιες πρωτοβουλίες θα πρέπει να αναληφθούν και πού θα χρειαζόταν να γίνουν γι' αυτό προσαρμογές της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων. Επιπλέον, οι καταναλωτές έχουν αρχίσει να ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για τις μεθόδους με τις οποίες παράγονται τα τρόφιμα. Ολοένα και περισσότεροι καταναλωτές θέλουν να είναι σίγουροι ότι τα τρόφιμα που καταναλώνουν παράγονται με τρόπο φιλικό για το περιβάλλον και ο οποίος πληροί τις ανάγκες σωστής διαβίωσης των εκτρεφομένων ζώων. Ορισμένα πρόσφατα γεγονότα, ιδιαίτερα δε οι φόβοι για πιθανή μετάδωση της ΣΕΒ στους ανθρώπους, δημιούργησαν ανησυχίες μήπως ορισμένες μέθοδοι παραγωγής έχουν επίπτωση και στην ασφάλεια των τροφίμων. 'Αλλες συζητήσεις επικεντρώνονται στις επιπτώσεις που έχουν από πλευράς περιβάλλοντος και δεοντολογίας ορισμένες νέες επιστημονικές εξελίξεις όπως οι ΓΤΟ στα τρόφιμα και η εφαρμογή τεχνικών κλωνοποίησης. Στην κοινοτική νομοθεσία περιλαμβάνονται ήδη πολλές διατάξεις που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των ανησυχιών αυτών. Υπάρχουν αυστηρές διατάξεις που διέπουν τη χρήση των γεωργικών και κτηνιατρικών φαρμάκων στην παραγωγή τροφίμων για να διασφαλίζεται ότι η χρήση τους κρατιέται στα ελάχιστα δυνατά όρια που συνάδουν με την ορθή γεωργική ή κτηνιατρική πρακτική, ενώ καθορίζονται όρια για να διασφαλίζεται ότι τα υπολείμματα των γεωργικών ή κτηνιατρικών φαρμάκων και οι ρυπαντές γεωργικής ή περιβαλλοντικής προέλευσης δεν παρουσιάζουν κίνδυνο για την υγεία των καταναλωτών. Η Κοινότητα έχει επίσης υιοθετήσει κανόνες σχετικά με την καλή διαβίωση των εκτρεφομένων ζώων. Οι λεπτομέρειες των κανόνων αυτών εκφεύγουν του πεδίου της παρούσας πράσινης βίβλου. Εντούτοις, δίνουν λαβή συσχετισμού με δύο σημαντικά ζητήματα που έχουν άμεση σχέση με τη νομοθεσία τροφίμων, το ζήτημα της ασφάλειας και το ζήτημα της ενημέρωσης του καταναλωτή. Όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων, δεν υπάρχει πεδίο συμβιβασμού. Στις προηγούμενες ενότητες του Μέρους αυτού περιγράφτηκε με ποιο τρόπο οι τεχνικές αξιολόγησης κινδύνων και διαχείρισης κινδύνων ενσωματώνονται στις κοινοτικές πολιτικές για τον τομέα των τροφίμων. Από τη στιγμή όμως που υπάρχει η απαρέγκλιτη αρχή της διατήρησης ενός υψηλού επιπέδου προστασίας, αυτό σημαίνει ότι θα ήταν άκριτο να επιτρέψουμε την κυκλοφορία μη ασφαλών τροφίμων ή την εφαρμογή μη ασφαλών μεθόδων παραγωγής τροφίμων επιβάλλοντας απλώς γι' αυτό ορισμένες απαιτήσεις επισήμανσης. Εφόσον δεν είναι ασφαλή, δεν μπορούν να επιτραπούν. Όσον αφορά την επισήμανση, η οδηγία 79/112/ΕΟΚ προβλέπει προς το παρόν να αναγράφονται στις ετικέτες των τροφίμων ορισμένες πληροφορίες για τις μεθόδους ή επεξεργασίες όταν η παράλειψη των πληροφοριών αυτών ενδέχεται να δημιουργήσει σύγχυση στον καταναλωτή, π. χ. όταν τα προϊόντα είναι σε μορφή σκόνης, λυοφιλιωμένα, σε βαθεία κατάψυξη, συμπυκνωμένα ή καπνιστά. Επιπλέον, σχετική επισήμανση πρέπει να υπάρχει πάντοτε και στην περίπτωση των ακτινοβολημένων τροφίμων. Εντούτοις, βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας, δεν απαιτείται να αναγράφονται στην επισήμανση μέθοδοι ή διαδικασίες παραγωγής που δεν έχουν επίπτωση στα χαρακτηριστικά του τελικού προϊόντος. Τον τελευταίο καιρό έγιναν εκτεταμένες συζητήσεις μεταξύ Κοινοβουλίου, Συμβουλίου και Επιτροπής σε σχέση με την έκταση στην οποία θα πρέπει να επιβληθεί απαίτηση συστηματικής επισήμανσης στα τρόφιμα που παράγονται με σύγχρονες βιοτεχνολογικές μεθόδους κατά τη διάρκεια της εξέτασης της πρότασης της Επιτροπής για την έκδοση κανονισμού για τα νέα τρόφιμα και τα συστατικά των νέων τροφίμων. Γενικά, η εμπειρία δείχνει ότι όταν υπάρχει γνήσιο ενδιαφέρον των καταναλωτών για περισσότερες πληροφορίες πάνω σε ορισμένες πτυχές ενός τροφίμου, το ενδιαφέρον αυτό ικανοποιείται συχνά από τους παραγωγούς και διανομείς σε εθελοντική βάση, π. χ. με επισήμανση, με τηλεφωνικές γραμμές πληροφόρησης ή μέσω Internet. Μπορεί να χρειαστεί να εξετάσουμε την ανάγκη λήψης νέα>ν κοινοτικών μέτρων για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης τέτοιων εθελοντικών πρωτοβουλιών. Ακόμη, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο πρόσφατα διαμορφωμένο σχήμα για την επισήμανση του βοδινού, μπορεί να χρειάζονται και άλλα υποχρεωτικά μέτρα. Η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχετικά σχόλια πάνω στο ζήτημα αυτό. 37 ΜΕΡΟΣ V ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. Γενικές θεωρήσεις Τώρα που έχει ολοκληρωθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος η εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών για τα τρόφιμα, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι η εσωτερική αγορά λειτουργεί αποτελεσματικά προκειμένου να μπορούν να απολαύσουν οι παραγωγοί και οι καταναλωτές τα οφέλη που προσμένουν από αυτή. Η ανάγκη διασφάλισης της αποτελεσματικής διαχείρισης της εσωτερικής αγοράς έχει αναγνωριστεί από την έκθεση Sutherland του Οκτωβρίου του 1992: Η Εσωτερική αγορά μετά το 1992, Αντιμετώπιση της πρόκλησης" και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Υπάρχει επίσης μία σειρά ανακοινώσεων της Επιτροπής προς το Συμβούλιο στις οποίες τονίζεται η ανάγκη αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς: Διαχείριση της αμοιβαίας αναγνώρισης των εθνικών κανόνων μετά το 1992 (COM (93) 669 τελικό, 15 Δεκεμβρίου 1993). Ανάπτυξη διοικητικής συνεργασίας για την ολοκλήρωση και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς (COM (94) 29 τελικό, 16 Φεβρουαρίου 1994) Επίτευξη του μεγαλύτερου μέρους της εσωτερικής αγοράς (COM (93) 632 τελικό, 22 Δεκεμβρίου 1993). Το πρόγραμμα δράσης για την εσωτερική αγορά (COM(97) 184). Τελευταία, το Συμβούλιο εσωτερικής αγοράς εξέδωσε μία σειρά ψηφισμάτων που αποβλέπουν στο να διασφαλιστεί ότι οι κανόνες που διέπουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς είναι όσο το δυνατόν απλούστεροι και ευθύτεροι. Ήδη, στο Μέρος II, έχουν εξεταστεί εκτενώς οι δυνατότητες που υπάρχουν για απλοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων και επομένως δεν πρόκειται να επανέλθουμε στο παρόν Μέρος. Σκοπός του παρόντος Μέρους είναι να γίνει μία ανασκόπηση των ισχυουσών ρυθμίσεων για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς και να υποβληθούν προτάσεις για βελτιώσεις. 2. Μεταφορά στην εθνική νομοθεσία και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας Για να διασφαλιστεί η σωστή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, είναι σαφώς αναγκαίο να παρακολουθείται η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των οδηγιών της Κοινότητας από τα κράτη μέλη και να ελέγχεται αν εφαρμόζονται ορθά οι κοινοτικοί κανόνες. Η Επιτροπή έχει αναθέσει την πραγματοποίηση μίας σειράς ειδικών μελετών σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών για τα τρόφιμα τα αποτελέσματα των οποίων αναλύονται ήδη διεξοδικά, κάθε δε περίπτωση μη ορθής εφαρμογής θα εξεταστεί σε συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Εκτός από την εθνική νομοθεσία με την οποία μεταφέρεται στο εθνικό δίκαιο η κοινοτική νομοθεσία, είναι συνήθης πρακτική για τις εθνικές αρχές να εκδίδουν και κείμενα με σχετικές οδηγίες ή κατευθυντήριες γραμμές προς εφαρμογή από τις υπηρεσίες επίσημου ελέγχου, ειδικά όταν η νομοθεσία είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη από πλευράς πεδίου εφαρμογής. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές αποβλέπουν στο να διασφαλίζεται ότι η νομοθεσία εφαρμόζεται ομοιόμορφα σε όλη την επικράτεια του υπόψη κράτους μέλους και να επιλύονται τυχόν εμφανιζόμενα πρακτικά προβλήματα εφαρμογής. Εντούτοις, οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στη διαχείριση της εσωτερικής αγοράς όταν τα κράτη μέλη προβαίνουν σε διαφορετική ερμηνεία της νομοθεσίας με αποτέλεσμα οι διατάξεις αυτές να μην εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλη την έκταση 38 της εσωτερικής αγοράς. Είναι λοιπόν ιδιαίτερα σημαντικό να επικρατεί διαφάνεια σε κοινοτικό επίπεδο και όπου υπάρχουν προβλήματα με διαφορές, οι διαφορές αυτές να επιλύονται. Εδώ και μερικά χρόνια, η Επιτροπή ακολουθεί μία άτυπη πρακτική εργασίας η οποία συνίσταται στο να υποβάλλει ερωτήματα σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στις μόνιμες επιτροπές. Παρόμοια διαδικασία ακολουθείται και στην περίπτωση όπου κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας ανακύπτουν απρόβλεπτες δυσκολίες. Σε πολλές περιπτώσεις, οι συζητήσεις αυτές κατέληξαν σε συμφωνία μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών και της Επιτροπής σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ερμηνευτεί ή να εφαρμοστεί η νομοθεσία. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η διαδικασία αυτή είναι μία πρόσφορη διαδικασία η οποία θα πρέπει να συνεχιστεί και ότι τα συμπεράσματα της Επιτροπής θα πρέπει να δημοσιεύονται, νοουμένου βεβαίως ότι τα συμπεράσματα αυτά δεν μπορούν να έχουν επίσημο νομικό καθεστώς, σε περίπτωση δε που ανακύψει διαφωνία, την τελική ευθύνη για την ερμηνεία της κοινοτικής νομοθεσίας έχει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Τέλος, όσον αφορά το θέμα της διαφάνειας, όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να διεξάγουν συζητήσεις σχετικά με την εκπλήρωση και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ανοικτά σε ένα φόρουμ όπου τα κράτη μέλη θα μπορούν να ανταλλασουν απόψεις και όπου θα μπορούν να εκφράσουν τη γνώμη τους διάφοροι κοινωνικοοικονομικοί ενδιαφερόμενοι φορείς. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχόλια σχετικά με τη σκοπιμότητα διοργάνωσης περιοδικών συναντήσεων με εκπροσώπους από κράτη μέλη, παραγωγούς, τη βιομηχανία, το εμπόριο και τους καταναλωτές για τη συζήτηση γενικών θεμάτων σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Στις συναντήσεις όμως αυτές δεν θα μπορούν να συζητώνται συγκεκριμένα παράπονα σχετικά με περιπτώσεις μη συμμόρφωσης της εθνικής νομοθεσίας στην κοινοτική νομοθεσία, τα οποία παράπονα θα εξακολουθήσουν να εξετάζονται σύμφωνα με τις καθιερωμένες διαδικασίες της Επιτροπής. 3. Έλεγχος και εφαρμογή Σύμφωνα με τη συνθήκη, την ευθύνη για τον έλεγχο και εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων έχουν πρωτίστως οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών. Η κοινοτική νομοθεσία ακολούθηαε την παραδοσιακή πρακτική στα κράτη μέλη η οποία προβλέπει ειδικούς κανόνες για την επιθεώρηση των τροφίμων ζωικής προέλευσης και γενικότερες αρχές για την επιθεώρηση των υπόλοιπων τροφίμων. Ο βασικός ρόλος της Κοινότητας στο πεδίο του ελέγχου δεν είναι να υποκαταστήσει τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών στους ελέγχους και στο πεδίο των ενεργειών εφαρμογής αλλά να ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχές εφαρμόζουν τη σχετική νομοθεσία στις χώρες τους Για να διασφαλίσει την ανεξαρτησία και αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών δραστηριοτήτων που αναλαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο, η Επιτροπή επανεξέτασε την οργάνωση των υπηρεσιών της επιθεωρήσεων και ελέγχων και υπέβαλε στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μία ανακοίνωση για τη μελλοντική της πολιτική στον τομέα αυτό. Λόγω της σημαντικής συμβολής των ελεγκτικών δραστηριοτήτων στην αποτελεσματική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, ενός ζητήματος που στηρίζεται στην κοινή προσπάθεια Επιτροπής και εθνικών αρχών, η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχόλια από τα ενδιαφερόμενα μέρη για τη νέα της πολιτική. 3. 1 Κτηνιατρικοί έλεγχοι Η νομοθεσία για τους ελέγχους στον κτηνιατρικό τομέα, στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης, είναι πλήρως εναρμονισμένη σε κοινοτικό επίπεδο με κάθετες οδηγίες με τις οποίες θεσπίζονται οι διατάξεις ελέγχου για κάθε προϊόν ή τάξη προϊόντων (νωπό κρέας, κρέας πουλερικών, προϊόντα κρέατος, ψάρια και προϊόντα ψαριών, γάλα και προϊόντα γάλακτος, κλπ). Οι κανόνες αυτοί ευρίσκονται τη στιγμή αυτή υπό ανασκόπηση με σκοπό την έκδοση ενός κωδικοποιημένου, απλοποιημένου κειμένου (βλ. Μέρος II, παράγραφος 8. 1). Στην υφιστάμενη ιεραρχία ελέγχων, υπεύθυνος κατά πρώτο λόγο για την παραγωγή τροφίμων κατάλληλων για ανθρώπινη κατανάλωση είναι ο παραγωγός" οι εθνικές αρχές είναι υπεύθυνες για την καθημερινή εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων για τα επιμέρους υπόψη προϊόντα ενώ η Επιτροπή είναι υπεύθυνη να ελέγχει αν οι εθνικές αρχές εφαρμόζουν τους κοινοτικούς κανόνες αποτελεσματικά 39 και με ομοιόμορφο τρόπο. Αυτή η παρούσα κατανομή ευθυνών για τον έλεγχο των τροφίμων θα πρέπει να εξεταστεί. Το ζήτημα αυτό θα χρειαστεί να αντιμετωπιστεί ως τμήμα της προσπάθειας απλοποίησης της κτηνιατρικής νομοθεσίας που ευρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς επίσης και υπό το φως της εσωτερικής επανεξέτασης της Επιτροπής όσον αφορά τις υπηρεσίες της επιθεωρήσεων και ελέγχων Η Επιτροπή χρηματοδοτεί τακτικά εκπαιδευτικά σεμινάρια στα οποία λαμβάνουν μέρος επιθεωρητές-κτηνίατροι από διάφορα κράτη μέλη για το συντονισμό του τρόπου με τον οποίο εφαρμόζουν την κοινοτική νομοθεσία. Το κοινοτικό γραφείο κτηνιατρικής και φυτουγειονομικής επιθεώρησης και ελέγχου της Επιτροπής έχει ,ος έργο την εκτέλεση επιτόπιων ελέγχων στα κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες που εξάγουν ζώα ή ζωικά προϊόντα στην Κοινότητα. Το Γραφείο μεταφέρθηκε πρόσφατα στη Γενική Διεύθυνση XXIV "Πολιτική για τον καταναλωτή και προστασία της υγείας" και του δόθηκε η ονομασία "Κοινοτικό γραφείο ελέγχου ποιότητας προϊόντων" προκειμένου να περιγραφούν τα νέα καθήκοντα του. Ο ρόλος του Γραφείου είναι να παρακολουθεί την απόδοση των εθνικών αρχών ελέγχου ελέγχοντας αν εφαρμόζεται η σχετική κοινοτική νομοθεσία, χωρίς να τις υποκαθιστά. Το Γραφείο, επί του παρόντος, μπορεί να καλύψει μέρος μόνο των καθηκόντων του όπως αυτά καθορίζονται στην κοινοτική νομοθεσία. Η Επιτροπή αναθεώρησε το ρόλο, τις ευθύνες και τον τρόπο λειτουργίας του Γραφείου αυτού και υπέβαλε στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετική ανακοίνωση. 3. 2 'Αλλοι εχίσημοι έλεγχοι στα τρόφιμα Με σχετική κοινοτική νομοθεσία έχουν θεσπιστεί οι γενικές αρχές του επίσημου ελέγχου των τροφίμων. Ο έλεγχος συνίσταται στην επιθεώρηση, δειγματοληψία και ανάλυση, τον έλεγχο της υγιεινής κατάστασης του προσωπικού, την εξέταση του γραπτού υλικού και του υλικού τεκμηρίωσης και την εξέταση των συστημάτων ελέγχου που χρησιμοποιούνται από τις επιχειρήσεις. Οι επιθεωρήσεις καλύπτουν όλα τα στάδια παραγωγής, μεταποίησης, εισαγωγών στην Κοινότητα, επεξεργασίας, αποθήκευσης, μεταφοράς, διανομής και εμπορίας. Τα προϊόντα που προορίζονται για άλλο κράτος μέλος της ΕΕ πρέπει να ελέγχονται το ίδιο επισταμένα όπως και τα προϊόντα που προορίζονται να διατεθούν στην αγορά του ίδιου του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους ενώ δεν πρέπει να εξαιρούνται του ελέγχου προϊόντα απλώς και μόνο γιατί προορίζονται για εξαγωγή εκτός Κοινότητας. Επιπλέον, για να διασφαλιστεί ότι οι αναγκαίοι έλεγχοι διεξάγονται με αποτελεσματικότητα και με ισοδύναμο τρόπο σε όλη την Κοινότητα, έχουν διαμορφωθεί διαδικασίες για τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών σε θέματα σχετικά με τον έλεγχο και την εφαρμογή. Έτσι, κάθε χρόνο, η Επιτροπή καταρτίζει ένα συντονισμένο πρόγραμμα για τον έλεγχο των τροφίμων. Τα κράτη μέλη ανταλλάσσουν στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη λειτουργία των συστημάτων ελέγχου, τον αριθμό των πραγματοποιηθεισών επιθεωρήσεων και τη φύση των διαπιστωθεισών παραβάσεων. Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών πρέπει να βοηθούν η μία την άλλη σε διοικητικό επίπεδο σε κάθε εποπτική διαδικασία σχετικά με τις νομικές διατάξεις και τα πρότυπα ποιότητας που εφαρμόζουν στα τρόφιμα και σε όλες τις νομικές ενέργειες που εφαρμόζουν για παράβαση της νομοθεσίας τροφίμων. Επίσης, στα πλαίσια του προγράμματος Karoïus, γίνονται και ανταλλαγές κρατικών επιθεωρητών τροφίμων. Επιπλέον, έχει ιδρυθεί μία μικρή κεντρική κοινοτική μονάδα ελέγχου τροφίμων για να ελέγχει την ισοδυναμία και αποτελεσματικότητα των εθνικών συστημάτων ελέγχου. Οι επιθεωρητές αυτοί ολοκληρώνουν την εποχή αυτή το πρώτο πρόγραμμα επισκέψεων τους σε καθένα από τα κράτη μέλη. Σκοπός των δραστηριοτήτων αυτών είναι να διευκολυνθεί η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς με την αποκατάσταση αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των εθνικών επιθεωρητών και την αποφυγή έτσι διενέργειας διπλών ελέγχων για προϊόντα που παράγονται σε άλλα κράτη μέλη. Εντούτοις, θα πρέπει να τονιστεί ότι οι επίσημες αρχές επιθεώρησης των κρατών μελών έχουν περιορισμένους πόρους και δεν μπορούν να επιθεωρούν κάθε παρτίδα κάθε προϊόντος σε μία αγορά όπου η κατανάλωση τροφίμων εκτιμάται ότι φθάνει σε αξία γύρω στα 500. 000 εκατομμύρια ECU. Περαιτέρω, με τις διαδικασίες ελέγχου ποιότητας και ασφάλειας που έχουν αναπτυχθεί στη βιομηχανία τα τελευταία χρόνια, δεν είναι σκόπιμο πια να γίνονται συστηματικές επίσημες επιθεωρήσεις. 40 Για το λόγο αυτό, οι επίσημες επιθεωρήσεις σε όλες τις εκβιομηχανισμένες χώρες εστιάζονται όλο και περισσότερο στην καταλληλότητα και αξιοπιστία των εσωτερικών διαδικασιών ελέγχου των εταιρειών από πλευράς του αν πληρούν τους στόχους για παραγωγή τροφίμων σύμφωνων με τις προδιαγραφές. Αυτό σημαίνει ότι οι δημόσιοι πόροι χρησιμοποιούνται αποδοτικότερα αφού οι αρχές ελέγχου μπορούν να επικεντρώνουν τις προσπάθειες τους στις εταιρείες εκείνες που δίνουν λαβή για ανησυχίες και να μειώνουν τη συχνότητα επίσημων επιθεωρήσεων στις εταιρείες εκείνες που διαθέτουν αξιόπιστα και κατάλληλα συστήματα ελέγχου. Φαίνεται συνεπώς σκόπιμο, αν πρόκειται να επιβληθεί στις επιχειρήσεις τροφίμων κάποια υποχρέωση ασφάλειας, να περιληφθεί στις κοινοτικές διατάξεις μία γενική απαίτηση ότι οι επίσημες αρχές επιθεώρησης θα πρέπει να προσδιορίζουν την ένταση και συχνότητα των επιθεωρήσεων όχι μόνον ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου που παρουσιάζουν τα τρόφιμα και οι χρησιμοποιούμενες διαδικασίες αλλά και σε συνάρτηση με την καταλληλότητα και αξιοπιστία των εσωτερικών διαδικασιών που χρησιμοποιούνται από τις εταιρείες για να διασφαλίζεται και να επαληθεύεται ότι τα τρόφιμα είναι σύμφωνα με τα απαιτούμενα πρότυπα. Η εφαρμογή της αρχής αυτής θα έφερνε τις γενικές διατάξεις για την επιθεώρηση των τροφίμων σε συμφωνία με το άρθρο 8 της γενικής οδηγίας για την υγιεινή των τροφίμων στην οποία προβλέπεται ότι όλοι οι χώροι όπου διακινούνται τρόφιμα θα πρέπει να επιθεωρούνται με συχνότητα εξαρτώμενη από τους κινδύνους που εγκυμονούνται σε κάθε χώρο. Επιπλέον, θα πρέπει να δοθεί προσοχή, κατά τη λειτουργία των συστημάτων ελέγχου, στα νέα εργαλεία που αναπτύσσονται από τη βιομηχανία ως δείκτες φρεσκότητας, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιούνται για να διαπιστωθεί αν υπήρξε τυχόν διακοπή στη συνέχεια της ψυκτικής αλυσίδας κατά τη διάρκεια της διανομής ενός προϊόντος. Τέλος, ανησυχίες έχουν εκφραστεί και για την έλλειψη διαφάνειας ορισμένων πτυχών των δραστηριοτήτων επιθεώρησης και ελέγχου των τροφίμων καθώς επίσης και για την έλλειψη πρόσβασης του καταναλωτή στις εργασίες των συστημάτων επιθεώρησης. Τα ζητήματα αυτά εξετάζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την υγεία του καταναλωτή και την ασφάλεια των τροφίμων. 4. Κυρώσεις Στην ανακοίνωση της για το ρόλο των κυρώσεων στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα της εσωτερικής αγοράς (COM (95) 162 τελικό), η Επιτροπή κατέληγε ότι οι κυρώσεις που θεσπίζονται από τα κράτη μέλη σε περιπτώσεις παράβασης της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά θα πρέπει να είναι ισοδύναμες με τις κυρώσεις που προβλέπονται στις αντίστοιχες διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας, αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Οι γενικές αυτές αρχές επικυρώθηκαν από το Συμβούλιο εσωτερικής αγοράς στο ψήφισμα του της 6 Ιουνίου 1996. Φαίνεται λοιπόν ότι οι αρχές αυτές θα πρέπει να ενσωματωθούν μάλλον και στην κοινοτική νομοθεσία τροφίμων. Η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχόλια πάνω στο θέμα αυτό. 5. Διαχείριση της εσωτερικής αγοράς σε μη εναρμονισμένους τομείς Σε τομείς που δεν έχουν εναρμονιστεί σε κοινοτικό επίπεδο, βάση για τη διασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης των τροφίμων αποτελεί η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Πρωταρχικό θεσμικό μέσο για τη διαχείριση της εσωτερικής αγοράς παραμένει η εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης, όπως προκύπτει από την πάγια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου μετά την απόφαση που εξέδωσε στην υπόθεση Cassis de Dijon. Σε ερμηνευτικές της ανακοινώσεις, η Επιτροπή παρουσίασε την ερμηνεία που δίνει για τις αρχές σχετικά με την ελεύθερη διακίνηση των τροφίμων στα πλαίσια της πάγιας νομολογίας του Δικαστηρίου. Για παράδειγμα, στην ανακοίνωση της του 1989 για την ελεύθερη διακίνηση των τροφίμων στην Κοινότητα, η Επιτροπή παρουσίασε την ερμηνεία της για τους κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται όταν δεν υπάρχει κοινοτική νομοθεσία. Τα κράτη μέλη πρέπει να κάνουν δεκτά στο έδαφος τους τρόφιμα που παράγονται και διακινούνται νόμιμα σε άλλα κράτη μέλη. Η εισαγωγή και η διάθεση τέτοιων τροφίμων μπορεί να παρεμποδισθεί, ελλείψει εναρμονισμένων κανόνων σε κοινοτικό επίπεδο, μόνον όταν ένα τέτοιο μέτρο 41 μπορεί να αποδειχθεί ότι είναι αναγκαίο για την τήρηση επιτακτικών απαιτήσεων (δημόσια υγεία, προστασία του καταναλωτή, ευθύτητα των εμπορικών συναλλαγών, προστασία του περιβάλλοντος), είναι αναλογικό προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, και είναι το λιγότερο παρεμποδιστικό για το εμπόριο μέτρο με το οποίο μπορεί να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός, Στις ανακοινώσεις αυτές, η Επιτροπή περιέγραψε επίσης και τα μείζονα ειδικά προβλήματα που παρουσιάζονται στην ελεύθερη διακίνηση των τροφίμων και συγκεκριμένα: εμπορική ονομασία (δηλ. το όνομα με το οποίο μπορούν να πωληθούν τα εισαγόμενα τρόφιμα) η παρουσία προσθέτων στα τρόφιμα. Πάντως, στη συνέχεια, τα μείζονα προβλήματα που περιγράφονται στις ανακοινώσεις φαίνεται ότι λύθηκαν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, είτε λόγω εναρμόνισης της νομοθεσίας είτε λόγω εξελίξεων στη νομολογία του Δικαστηρίου. Εντούτοις, αναδύθηκαν άλλα προβλήματα όπως εκείνα που αναφέρονται στο Μέρος II, ενότητα 8. Αυτή τη στιγμή, η Επιτροπή διαθέτει δύο βασικούς μηχανισμούς διαχείρισης της εσωτερικής αγοράς σε μη εναρμονισμένους τομείς και συγκεκριμένα: την εξέταση των σχεδίων εθνικών τεχνικών κανονισμών που κοινοποιούνται σύμφωνα με την οδηγία 83/189/ΕΟΚ (που εξετάστηκε στο Μέρος II, ενότητα 7), τη διερεύνηση των παραπόνων που διατυπώνονται για παραβίαση από κράτη μέλη των κανόνων για την ελεύθερη διακίνηση των αγαθών που προβλέπονται στα άρθρα 30-36 της συνθήκης. Παρά την κάποια επιφυλακτικότητα που υπάρχει από πλευράς βιομηχανίας για υποβολή επίσημων παραπόνων στην Επιτροπή, το μεγαλύτερο μέρος των παραπόνων που δέχεται η Επιτροπή στα πλαίσια των άρθρων 30-36 της συνθήκης αφορά τον τομέα των τροφίμων. Η Επιτροπή έχει αναλάβει μία σειρά πρωτοβουλιών για την ορθολογικοποίηση και επίσπευση των διαδικασιών για τα παράπονα. Επιπλέον, ένα εναλλακτικό μέσον αποκατάστασης είναι η δυνατότητα προσφυγής ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και, εφόσον απαιτείται, η έκδοση προδικαστικής απόφασης από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 177 ΕΟΚ. Από την 1η Ιανουαρίου 1997, η Επιτροπή έχει στη διάθεση της ένα νέο σημαντικό μηχανισμό για τη διαχείριση της εσωτερικής αγοράς. Σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καθιέρωση διαδικασίας αμοιβαίας ενημέρωσης σχετικά με εθνικά μέτρα που αποκλίνουν από την αρχή της ελεύθερης διακίνησης αγαθών στην Κοινότητα, τα κράτη μέλη πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή για κάθε μέτρο το οποίο λαμβάνουν και με το οποίο παρεμποδίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία ενός τύπου προϊόντος ή μοντέλου προϊόντος που παράγεται ή διακινείται νόμιμα σε άλλο κράτος μέλος, υπό τους όρους που προβλέπονται στην απόφαση. Η προοδευτική εφαρμογή της νέας αυτής διαδικασίας διευκολύνει την Επιτροπή στο να αποκτήσει μία πολύ ακριβέστερη εικόνα της πραγματικής κατάστασης στην εσωτερική αγορά και της δίδει τη δυνατότητα να λαμβάνει τα κατόλληλα μέτρα θεραπείας, όπου απαιτείται. Η Επιτροπή θα ήθελε να έχει σχόλια σχετικά με το θέμα της ελεύθερης διακίνησης των τροφίμων σε μη εναρμονισμένους τομείς, ιδιαίτερα δε σχετικά με το εάν οι αρχές που περιγράφτηκαν παραπάνω έχουν εφαρμοστεί πλήρως σε εθνικό επίπεδο και συνεχίζουν πάντοτε να ισχύουν. 42 ΜΕΡΟΣ VI Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Γενικές θεωρήσεις Τα αποτελέσματα της κοινοτικής νομοθεσίας τροφίμων δεν περιορίζονται μόνον στην Κοινότητα. Σύμφωνα με τη συμφωνία ΕΟΧ, η κοινοτική νομοθεσία τροφίμων εφαρμόζεται και στη Νορβηγία και στην Ισλανδία, σύντομα δε θα εφαρμοστεί και στο Λιχτενστάιν. Οι χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης και η Κύπρος που έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης τους στην Κοινότητα, βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε διαδικασία προσαρμογής της νομοθεσίας τους στους κοινοτικούς κανόνες προετοιμαζόμενες για την είσοδο τους στην Κοινότητα. Η συμφωνία τελωνειακής ένωσης μεταξύ Κοινότητας και Τουρκίας προβλέπει την εναρμόνιση της νομοθεσίας, ενώ σε προχωρημένο στάδιο βρίσκονται επίσης η νομοθεσία και οι διαπραγματεύσεις με την Ελβετία Υπάρχει τέλος και μία σειρά από τρίτες χώρες που χρησιμοποιούν ως μοντέλο για την κατάρτιση της δικής τους νομοθεσίας την κοινοτική νομοθεσία, η οποία συχνά στηρίζεται στενά στα σχετικά διεθνή πρότυπα που έχουν εκδοθεί από τον Codex Alimentarius,. Οι αρχές της εσωτερικής αγοράς εφαρμόζονται επίσης και σε αγαθά που προέρχονται από χώρες μη μέλη και τα οποία έχουν τεθεί σε ελεύθερη κυκλοφορία. Τα προϊόντα αυτά πρέπει να πληρούν όλες τις απαιτήσεις που έχουν θεσπιστεί στην κοινοτική νομοθεσία για τα προϊόντα που παράγονται στην Κοινότητα. Για την περίπτωση των τροφίμων ζωικής ή φυτικής προέλευσης, υπάρχουν ειδικές διαδικασίες κτηνιατρικής και φυτουγειονομικής επιθεώρησης και πιστοποίησης που ακολουθούνται στο σημείο εισόδου στην Κοινότητα ενώ, για τα μη επεξεργασμένα φρούτα και λαχανικά που προορίζονται για εξαγωγή και εισαγωγή, υπάρχουν ειδικοί έλεγχοι σχετικοί με ποιοτικά πρότυπα. Η Κοινότητα εκτελεί επίσης επιθεωρήσεις σε μη κοινοτικές χώρες Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, δεν υπάρχουν ειδικές διαδικασίες για την επιθεώρηση ή πιστοποίηση των εισαγωγών και εξαγωγών. Οι έλεγχοι στα προϊόντα γίνονται σε τυχαία βάση, στο σημείο εισόδου ή στο σημείο προορισμού, ενώ έλεγχοι μπορούν να γίνουν και στις δραστηριότητες των εισαγωγέων. Μπορεί επίσης να χρειαστεί να δοθεί προσοχή και στον καλύτερο συντονισμό των ελέγχων των εισαγωγών. Αξίζει να επισημανθεί επίσης ότι τα τρόφιμα αποτελούν μέρος του καταλόγου των προϊόντων που καλύπτονται ειδικότερα από ελέγχους που διενεργούνται βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) 339/93 του Συμβουλίου σχετικά με ελέγχους πιστότητας με τους κανόνες για την ασφάλεια των προϊόντων στην περίπτωση προϊόντων που εισάγονται από τρίτες χώρες. Επιπλέον, η Κοινότητα, εκτός από μεγάλος εισαγωγέας τροφίμων είναι και μεγάλος εξαγωγέας τροφίμων. Πράγματι, εκτιμάται ότι το 1996 η Κοινότητα θα έχει θετικό εμπορικό ισοζύγιο στον τομέα των τροφίμων και ποτών με πλεόνασμα πάνω από 10. 000 εκατομμύρια ECU. Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η εσωτερική νομοθεσία της Κοινότητας παρέχει επαρκείς εγγυήσεις στους κυριότερους εμπορικούς μας εταίρους και έτσι οι εξαγωγές μας να μην αντιμετωπίζουν αδικαιολόγητους περιορισμούς στην πρόσβαση τους σε εκτός Κοινότητας αγορές. Τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί σημαντικές αλλαγές στο πολυμερές εμπορικό σύστημα που εφαρμόζεται στα τρόφιμα καθώς και στις διμερείς σχέσεις της Κοινότητας με τους μεγαλύτερους εμπορικούς της εταίρους. 43 2. Η χολυμερής διάσταση Τόσον οι πρόσφατες αλλαγές που έγιναν με τις συμφωνίες ΠΟΕ όσο και εκείνες που σχετίζονται με τον Codex Alimentarius έχουν επιπτώσεις στη νομοθεσία τροφίμων. 2. 1 Οι συμφωνίες ΠΟΕ Ορισμένες από τις συμφωνίες που συνήφθησαν στο τέλος του Γύρου της Ουρουγουάης έχουν σημαντικές επιδράσεις στον τομέα των τροφίμων. Η συμφωνία για τη γεωργία έχει σημαντικές επιπτώσεις στις συνθήκες του διεθνούς εμπορίου των τροφίμων. Η εφαρμογή της συμφωνίας στις σχετικές με το εμπόριο πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας θα διευκολύνει τη διεθνή αναγνώριση ονομασιών προέλευσης και βεβαιώσεων ιδιοτυπίας που έχουν χορηγηθεί σύμφωνα με τις σχετικές κοινοτικές ρυθμίσεις. Εντούτοις, τις σημαντικότερες συνέπειες στην κοινοτική νομοθεσία τροφίμων θα έχουν η τροποποίηση της συμφωνίας για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο (ΓΒΤ) και η νέα συμφωνία για υγειονομικά και φυτουγειονομικά μέτρα (SPS). Οι δύο αυτές συμφωνίες αποσκοπούν στο να παρεμποδίζουν τυχόν τεχνική νομοθεσία που προορίζεται για την προστασία της ανθρώπινης υγείας ή ασφάλειας, την προστασία της υγείας ή ζωής των ανθρώπων, ζώων ή φυτών, την προστασία του καταναλωτή από απατηλές πρακτικές και την προστασία του περιβάλλοντος, από το να χρησιμοποιείται για τη δημιουργία ή να οδηγεί σε αδικαιολόγητα εμπόδια στο διεθνές εμπόριο. Η Κοινότητα είναι πλήρες μέρος και των δύο συμφωνιών, οι οποίες συνεπώς εφαρμόζονται τόσο στην κοινοτική νομοθεσία όσο και στη νομοθεσία που θεσπίζουν τα κράτη μέλη. Οι συμφωνίες ενθαρρύνουν τα μέλη του ΠΟΕ να συμμετέχουν ενεργά στην ανάπτυξη εναρμονισμένων διεθνών προτύπων με σκοπό τη μείωση των εμποδίων στο εμπόριο που ανακύπτουν από αλληλοσυγκρουόμενους εθνικούς κανόνες. Εάν ένα μέλος τηρεί τα πρότυπα, τις κατευθυντήριες γραμμές και τις συστάσεις που εκδίδονται από τους σχετικούς διεθνείς οργανισμούς όταν λαμβάνει κάποιο μέτρο, το υπόψη μέτρο υποτίθεται κατ' αρχή ότι συμφωνεί με τις διατάξεις των συμφωνιών. Εντούτοις, και στις δύο συμφωνίες αναγνωρίζεται το δικαίωμα των μελών, ως κυρίαρχων οντοτήτων, να θεσπίζουν μέτρα που παρέχουν μεγαλύτερο επίπεδο προστασίας από εκείνο που προβλέπεται από τα σχετικά διεθνή πρότυπα, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα αυτά δεν οδηγούν σε αδικαιολόγητους περιορισμούς στο διεθνές εμπόριο. Για να προαχθεί η διαφάνεια, και οι δύο συμφωνίες προβλέπουν ότι τυχόν σχέδια μέτρων που μπορεί να επηρρεάσουν το διεθνές εμπόριο πρέπει να κοινοποιούνται προηγουμένως ώστε να δίνεται η ευκαιρία στα υπόλοιπα κράτη μέλη του ΠΟΕ να εκφράσουν, εφόσον έχουν, τα σχόλια τους. Η συμφωνία ΤΒΤ έχει εφαρμογή σε όλα τα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων και των αγροτικών προϊόντων, καλύπτει δε κάθε μέτρο που μπορεί να επηρρεάσει το διεθνές εμπόριο. Δεν έχει εντούτοις εφαρμογή στα υγειονομικά και φυτουγειονομικά μέτρα που ορίζονται στη συμφωνία SPS. Για την επίτευξη των στόχων της, στη συμφωνία θεσπίζονται μία σειρά από αρχές: τα μέτρα που λαμβάνουν οι συμβαλλόμενες χώρες θα πρέπει να έχουν θεμιτό στόχο, τα μέτρα που λαμβάνονται θα πρέπει να είναι ενδεδειγμένα ή αναλογικά με τους στόχους αυτούς, δεν θα πρέπει να υπάρχουν εναλλακτικά μέτρα με τα οποία να προκαλείται μικρότερη αναστάτωση στο διεθνές εμπόριο και δεν θα πρέπει να γίνονται διακρίσεις. 44 Στον τομέα των τροφίμων, στους στόχους που μπορούν, σύμφωνα με τη συμφωνία ΤΒΤ, να δικαιολογήσουν μέτρα που λαμβάνονται από ένα συμβαλλόμενο μέρος και τα οποία αποκλίνουν από τα σχετικά διεθνή πρότυπα περιλαμβάνονται: η παρεμπόδιση πρακτικών που μπορεί να είναι παραπλανητικές (παραπλανητικές πληροφορίες), η προστασία της ανθρώπινης υγείας ή ασφάλειας, η προστασία της ζωής ή υγείας των ζώων και η προστασία του περιβάλλοντος. Στην αιτιολογία των μέτρων που λαμβάνονται για την επίτευξη των θεμιτών αυτών στόχων μπορούν να περιλαμβάνονται επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα, σχετικές μέθοδοι επεξεργασίας ή η τελική χρήση των προϊόντων. Η συμφωνία SPS εφαρμόζεται σε μέτρα: για την προστασία της ζωής ή υγείας ζώων ή φυτών από κινδύνους που προκύπτουν από την είσοδο, εγκατάσταση ή διάδοση επιβλαβών οργανισμών, ασθενειών, νοσοφερόντων οργανισμών ή νοσογόνων οργανισμών, για την προστασία της ζωής ή υγείας ανθρώπων ή ζώων από κινδύνους που προκύπτουν από πρόσθετα, ρυπαντές» τοξίνες ή νοσογόνους οργανισμούς στα τρόφιμα, για την προστασία της ανθρώπινης ζωής ή υγείας από κινδύνους που προκύπτουν από ασθένειες που μεταφέρονται από ζώα, φυτά ή προϊόντα από αυτά, ή από την είσοδο, εγκατάσταση ή διάδοση επιβλαβών οργανισμών, για την παρεμπόδιση ή περιορισμό άλλων βλαβών λόγω εισόδου, εγκατάστασης ή διάδοσης επιβλαβών οργανισμών. Βασικός στόχος της συμφωνίας SPS είναι να διατηρηθεί το κυρίαρχο δικαίωμα των μελών να παρέχουν το επίπεδο προστασίας της υγείας που κρίνουν ως ενδεδειγμένο, αλλά να διασφαλιστεί ταυτόχρονα ότι δεν θα γίνεται κατάχρηση των κυρίαρχων αυτών δικαιωμάτων για σκοπούς προστατευτισμού και ότι αυτά δεν θα οδηγούν σε μη αναγκαία εμπόδια στο διεθνές εμπόριο. Τα μέτρα που λαμβάνουν τα μέλη για να επιτύχουν το επιθυμητό κατ' αυτά επίπεδο προστασίας πρέπει να βασίζονται σε αξιολόγηση των κινδύνων για την υγεία, λαμβάνοντας υπόψη τα διαθέσιμα επιστημονικά αποδεικτικά στοιχεία, διαδικασίες και μεθόδους παραγωγής, μεθόδους επιθεώρησης, δειγματοληψίας και δοκιμών και, στην περίπτωση της ζωής και υγείας των ζώων και φυτών, τους σχετικούς οικονομικούς παράγοντες. Τα λαμβανόμενα μέτρα δεν πρέπει να προωθούν αυθαίρετες ή αδικαιολόγητες διακρίσεις μεταξύ μελών όπου επικρατούν ταυτόσημες ή παρόμοιες συνθήκες. Δεν πρέπει να είναι περιοριστικά για το εμπόριο σε βαθμό μεγαλύτερο από εκείνον που απαιτείται για την επίτευξη του ενδεδειγμένου επιπέδου προστασίας, λαμβάνοντας υπόψη την τεχνική και οικονομική εφικτότητα. Τα μέλη μπορούν να εισάγουν ή να διατηρούν μέτρα που οδηγούν σε υψηλότερο επίπεδο προστασίας από εκείνο το οποίο θα επιτυγχανόταν με μέτρα βασιζόμενα σε διεθνή πρότυπα, κατευθυντήριες γραμμές ή συστάσεις, εφόσον υπάρχει επιστημονική αιτιολόγηση ή ως συνέπεια του επιπέδου προστασίας που θεωρεί το μέλος ως ενδεδειγμένο. Αντίθετα με τη συμφωνία ΤΒΤ, η συμφωνία SPS παραπέμπει ειδικά σε ορισμένους από τους διεθνείς οργανισμούς των οποίων και μόνον θεωρεί τα πρότυπα, κατευθυντήριες γραμμές ή συστάσεις ως σχετικά. Οι οργανισμοί αυτοί είναι, όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων ο Codex Alimentarius, όσον αφορά την υγεία των ζώων και τις ζωονόσους το Διεθνές Γραφείο Επιζωοτιων και όσον αφορά την υγεία των φυτών η Διεθνής Σύμβαση Προστασίας των Φυτών. Τα μέλη του ΠΟΕ που δεν συμμορφώνονται με τα σχετικά διεθνή πρότυπα μπορούν να ελεγχθούν με διάφορους τρόπους: Τα κράτη μέλη του ΠΟΕ που θεωρούν ότι τα εθνικά μέτρα που τους κοινοποιήθηκαν σύμφωνα με τις διαδικασίες κοινοποίησης έρχονται σε αντίθεση με τις συμφωνίες SPS και ΤΒΤ μπορούν να ζητήσουν αιτιολόγηση των μέτρων Τα εθνικά μέτρα μπορούν να τεθούν υπόψη των επιτροπών που είναι υπεύθυνες για τη διαχείριση των συμφωνιών. Π. χ. , στη συμφωνία SPS αναφέρεται ότι σε περίπτωση νομοθεσίας που έχει μείζονες επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο, κατάλογος των οποίων πρόκειται να καταρτιστεί από την επιτροπή διαχείρισης, τότε το κράτος μέλος που δεν εφαρμόζει τα διεθνή πρότυπα πρέπει να παράσχει σχετικές εξηγήσεις στην επιτροπή, ' 45 Οι ανακύπτουσες διαφορές μπορούν να διευθετηθούν από ειδικές ομάδες στα πλαίσια του ΠΟΕ. 12 Εξελίξεις στον Codex Alimentarius To 1962 ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνέστησαν μία κοινή επιτροπή FAO/WHO για τον Codex Alimentarius με σκοπό την εκπόνηση προτύπων, συστάσεων και κατευθυντήριων γραμμών με σκοπό την προστασία της υγείας των καταναλωτών, τη διασφάλιση θεμιτών εμπορικών πρακτικών και τη διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου. Μέχρι το 1994 ο Codex περιελάμβανε στους κόλπους του 146 χώρες μέλη, ενώ είχε εκδόσει 237 πρότυπα για τρόφιμα, 41 κώδικες πρακτικής σχετικά με την υγιεινή και την τεχνολογία τροφίμων και είχε αξιολογήσει 185 γεωργικά φάρμακα πράγμα που είχε οδηγήσει στην καθιέρωση 3. 274 μέγιστων ορίων υπολειμμάτων για γεωργικά φάρμακα. Επίσης είχαν αξιολογηθεί 760 πρόσθετα τροφίμων και 25 ρυπαντές παράλληλα με 54 κτηνιατρικά φάρμακα. Το Μάρτιο του 1991 διοργανώθηκε από τους FAO και WHO, σε συνεργασία με την GATT, συνδιάσκεψη για τα πρότυπα τροφίμων, τις χημικές ουσίες στα τρόφιμα και το διεθνές εμπόριο, η οποία στηρίχθηκε στην εμπειρία που είχε αποκτηθεί από την GATT και είχε σκοπό τον προγραμματισμό των μελλοντικών εργασιών του Codex Alimentarius και τη σύναψη μίας νέας συμφωνίας SPS. Η συμφωνία SPS προσδίδει καθεστώς διεθνούς σημείου αναφοράς στα πρότυπα, τις συστάσεις, τις κατευθυντήριες γραμμές και τους κώδικες ορθής πρακτικής υγιεινής που εκδίδονται από τον Codex. Ο Codex ξεκίνησε μία ριζική επανεξέταση των προσεγγίσεων και διαδικασιών του ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στον ρόλο που του έχει ανατεθεί στα πλαίσια της SPS. Η επανεξέταση αυτή κατέληξε σε μία σειρά μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των διαδικασιών εκπόνησης και έκδοσης προτύπων. Επιπλέον, τη στιγμή αυτή γίνεται ανασκόπηση του περιεχομένου πολλών προτύπων του Codex για να ληφθούν υπόψη οι νέες συμφωνίες ΠΟΕ. Εντούτοις, η σχέση Codex με τις συμφωνίες SPS χρειάζεται περαιτέρω διασαφήνιση και επεξεργασία. Η Κοινότητα είναι αποφασισμένη να παίξει ουσιαστικό ρόλο στο σχεδιασμό και εφαρμογή των νέων αυτών προσεγγίσεων, επιδιώκοντας ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας και του καταναλωτή, και πρέπει να εξασφαλιστεί ότι έχει τους αναγκαίους προς τούτο πόρους. 2. 3 Οι συνέπειες των εξελίξεων αυτών για την Κοινότητα Οι εξελίξεις αυτές έχουν ορισμένες συνέπειες για τις δραστηριότητες της Κοινότητας στον τομέα των τροφίμων. 1. 2. Η Κοινότητα θα πρέπει, ολοένα και περισσότερο, να αιτιολογεί επιστημονικώς τα μέτρα που λαμβάνει σε διεθνές επίπεδο. Οι προτάσεις που έγιναν παραπάνω να προηγούνται διαβουλεύσεις με τις επιστημονικές επιτροπές θα πρέπει να θεωρηθούν επίσης και ως προτάσεις που συνδέονται με τις αλλαγές που απαιτούνται από την Κοινότητα σε διεθνές επίπεδο. Αφού η Κοινότητα πρέπει να μπορεί να αιτιολογεί τυχόν μέτρα που αποκλίνουν από τα σχετικά διεθνή πρότυπα, θα πρέπει οπωσδήποτε, στις εργασίες επιστημονικής αξιολόγησης της Κοινότητας, να λαμβάνεται υπόψη και η διεθνής διάσταση. Τα μέλη των επιστημονικών επιτροπών της Κοινότητας πρέπει να μπορούν να συνεργάζονται με τους άλλους συναδέλφους τους, ιδιαίτερα στα πλαίσια διεθνών επιτροπών ειδικών επιστημόνων όπως η κοινή επιτροπή εμπειρογνωμόνων για τα πρόσθετα τροφίμων (JECFA) και η κοινή διάσκεψη για τα υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων (JMPR), που είναι υπεύθυνοι για τις επιστημονικές αξιολογήσεις κινδύνων που αποτελούν την επιστημονική βάση για την εκπόνηση προτύπων του Codex. Εφόσον υπάρχουν διεθνείς αξιολογήσεις ειδικών κινδύνων, αυτές θα. πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όσο είναι δυνατόν χωρίς, εντούτοις, αυτό να αποβαίνει σε βάρος του κοινοτικού επιπέδου προστασίας. 3. Η νέα διαμορφωθείσα κατάσταση δεν είναι μόνον μία πρόκληση για την Κοινότητα αλλά της δίνει και τη δυνατότητα να διασφαλίζει ότι τυχόν νέα μέτρα που λαμβάνονται 46 4. από τους μεγαλύτερους εμπορικούς μας εταίρους ευρίσκονται ομοίως σε συμφωνία με τις διεθνείς τους υποχρεώσεις. Για να εκμεταλλευτεί όσο το δυνατόν καλύτερα την ευκαιρία αυτή, η Κοινότητα πρέπει να προνοήσει για την ενεργοποίηση των πόρων που είναι αναγκαίοι για την ενδελεχή εξέταση των μέτρων που ετοιμάζονται από τους εμπορικούς μας εταίρους. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με στενή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και όλων όσων διακυβεύονται απ' ευθείας τα συμφέροντα τους, ιδιαίτερα των παραγωγών και της βιομηχανίας της Κοινότητας. Η Κοινότητα πρέπει επίσης να μπορεί να παίζει ενεργό ρόλο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στα πλαίσια του Codex Alimentarius και άλλων φόρα που έχουν ως αποτέλεσμα την υιοθέτηση και αποδοχή διεθνών προτύπων. Έχει ουσιαστική σημασία να υπάρχει πλήρης κοινοτική συμμετοχή για να διασφαλίζεται ότι θα λαμβάνονται υπόψη τα κοινοτικά συμφέροντα κατά την προετοιμασία διεθνών προτύπων που θα χρησιμοποιηθούν αργότερα ως σημείο αναφοράς προκειμένου να κριθεί η νομιμότητα της ίδιας της κοινοτικής νομοθεσίας. Η ισχύουσα σήμερα κατάσταση όπου η Κοινότητα είναι πλήρες μέλος των συμφωνιών ΠΟΕ, έχει όμως απλώς την ιδιότητα του παρατηρητή κατά την επεξεργασία διεθνών προτύπων από τον Codex, συνιστά μία απαράδεκτη ανωμαλία που πρέπει να θεραπευτεί το συντομώτερο δυνατόν με την εισδοχή της Κοινότητας υπό την ιδιότητα του πλήρους μέλους στον Codex Alimentarius. Ήδη έχει υποβληθεί για το σκοπό αυτό σχετική πρόταση στο Συμβούλιο το οποίο έχει δώσει σχετική εντολή στην Επιτροπή και έχουν αρχίσει διαπραγματεύσεις με τη Γραμματεία του Codex. Ομοίως, με δεδομένες τις αρμοδιότητες που έχει η Κοινότητα στον τομέα της προστασίας των φυτών, και λαμβανομένων υπόψη των αντικειμένων της Διεθνούς Σύμβασης για την Προστασία των Φυτών (IPPC), η Κοινότητα συμμετέχει στην αναθεώρηση της IPPC και στη συνέχεια σκοπεύει να προσχωρήσει σε αυτή. Εν κατακλείδει, θα πρέπει να ενδυναμωθεί η κοινοτική συμμετοχή στις διεθνείς επιστημονικές προσπάθειες για την αξιολόγηση υφισταμένων κινδύνων. Η οδηγία 93/5/ΕΟΚ για την επιστημονική συνεργασία αποτελεί ήδη μία βάση για τα κοινοτικά όργανα προκειμένου να συμμετάσχουν στη διεθνή επιστημονική συνεργασία. Η ενδυναμωμένη αυτή συμμετοχή προβλέπεται επίσης και στην πρόταση για το πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο. 3. Η διμερής διάσταση Οι εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο παρέχουν επίσης ένα γενικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν επίσης να υπογράφουν τις διμερείς συμφωνίες τους ισοδυναμίας και οι επιμέρους χώρες. Το άρθρο 4 της συμφωνίας SPS ενθαρρύνει τη σύναψη διμερών συμφωνιών ισοδυναμίας, ενώ και η επιτροπή του Codex Alimentarius για τα συστήματα πιστοποίησης και επιθεώρησης εισαγωγών/εξαγωγών τροφίμων επεξεργάζεται κατευθυντήριες γραμμές για την ενθάρρυνση των διμερών συμφωνιών. Οι συμφωνίες αυτές παρέχουν τη δυνατότητα πρακτικής αξιολόγησης των τομέων εκείνων όπου οι ρυθμίσεις και εγγυήσεις που προβλέπονται από τα συστήματα επίσημης επιθεώρησης και πιστοποίησης αναγνωρίζονται ως ισοδύναμες, δηλ. οι οποίες, αν και μπορεί να είναι διαφορετικές, θεωρείται ότι παρέχουν το ίδιο επίπεδο προστασίας. Η αναγνώριση της ισοδυναμίας βοηθά στη διευκόλυνση του εμπορίου με την απλοποίηση των συνθηκών του εμπορίου μεταξύ των υπογραφουσών χωρών. Οι συμφωνίες αυτές χρειάζονται ιδιαίτερα όταν τα νομοθετικά συστήματα βασίζονται στην εφαρμογή, κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας ή παραγωγής, προληπτικών μέτρων όπως εκείνα που βασίζονται στις αρχές HACCP. Στην περίπτωση αυτή, το ότι εφαρμόζεται το σύστημα μπορεί να αποδειχθεί μόνον διενεργώντας επιθεωρήσεις σε αυτές τις ίδιες τις επιχειρήσεις και όχι επιθεωρώντας αποκλειστικά το τελικό προϊόν. Οι συμφωνίες αυτές δίνουν επίσης τη δυνατότητα να επιτυγχάνεται αποδοτικότερη διαχείριση των πόρων του κρατικού επίσημου ελέγχου χωρίς να υποβαθμίζεται το επίπεδο της προστασίας του καταναλωτή, με την αποφυγή της άσκοπης επανάληψης ελέγχων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σωστά από τη χώρα εξαγωγής. Επιπλέον, οι συμφωνίες αυτές μπορούν να διευκολύνουν την τεχνική 47 συνεργασία μεταξύ των διαφόρων χωρών στον τομέα της επιστημονικής έρευνας και στην κατάστρωση ρυθμίσεων για τα τρόφιμα, καθώς επίσης και τους ελέγχους και την πιστοποίηση. Στα πλαίσια αυτά, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι στις 21 Σεπτεμβρίου 1992 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση με την οποία εξουσιοδοτείται η Επιτροπή να διαπραγματεύεται συμφωνίες μεταξύ της Κοινότητας και ορισμένων μη μελών χωρών στο θέμα της αμοιβαίας αναγνώρισης με σκοπό την αξιολόγηση της πιστότητας. Επιπλέον, με βάση άλλες εντολές του Συμβουλίου, η Επιτροπή έχει ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με σκοπό τη σύναψη διμερών συμφωνιών κτηνιατρικής και φυτούγειονομικής ισοδυναμίας. Ήδη, έχει γίνει αποδεκτή και έχει υπογραφεί από το Συμβούλιο μία τέτοια συμφωνία με τη Νέα Ζηλανδία, ενώ έχει ήδη ολοκληρωθεί και υποβληθεί στο Συμβούλιο πρόταση συμφωνίας με τη Δημοκρατία της Τσεχίας. Επίσης συνεχίζονται διαπραγματεύσεις και με άλλους εμπορικούς εταίρους στους οποίους περιλαμβάνονται η Αυστραλία, ο Καναδάς και οι ΗΠΑ, ορισμένες λατινοαμερικανικές χώρες, ειδικότερα, η Αργεντινή, η Χιλή και η Ουρουγουάη και οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Για να διευκολυνθεί η σύναψη συμφωνιών ισοδυναμίας πέραν του κτηνιατρικού και φυτουγειονομικού τομέα, θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα να συμπληρωθούν οι υφιστάμενες διατάξεις για τον επίσημο έλεγχο με ορισμένα μέτρα που θα αποσκοπούν: στο να διασφαλιστεί ότι οι επιθεωρήσεις των εισαγομένων και εξαγομένων προϊόντων είναι σύμφωνες με τους διεθνείς κανόνες, πράγμα που μπορεί να γίνει λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα την αρχή της αναλογικότητας σε σχέση με τους κινδύνους που αναφέρθηκε παραπάνω και προσφεύγοντας στη χρήση συμφωνιών αναγνώρισης ισοδυναμίας, στο να δοθεί η δυνατότητα στην ειδική ομάδα των κοινοτικών στελεχών που είναι υπεύθυνα για την αξιολόγηση και έλεγχο της ισοδυναμίας και αποτελεσματικότητας των συστημάτων επίσημου ελέγχου των τροφίμων στα κράτη μέλη, που προβλέπεται στην οδηγία 93/99/ΕΟΚ, να συνεργάζονται με τα κράτη μέλη και στην αξιολόγηση και επιθεώρηση των συστημάτων επίσημου ελέγχου μη μελών χωρών κατά τις διαπραγματεύσεις και τη διαχείριση μίας συμφωνίας αναγνώρισης ισοδυναμίας. Επιπλέον, η Κοινότητα διατηρεί διάφορες διμερείς επαφές με βασικούς εμπορικούς της εταίρους για θέματα κανονιστικών ρυθμίσεων στον τομέα των τροφίμων, συμπεριλαμβανομένου του Διατλαντικού Διαλόγου, και ρυθμιστική συνεργασία. 48 ISSN 0254-1483 COM(97) 176 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 03 06 01 10 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-196-GR-C ISBN 92-78-19508-1 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο