title: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - ΔΡΑΣΕΙΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΕ - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ-ΠΛΑΙΣΙΩΝ ΕΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ - ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ - ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

eurovoc_concepts:
EU programme
EU research policy
project evaluation
research and development
technological change

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 15. 04. 1997 COM(97)151 τελικό ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣΕΕ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ-ΠΑΑΙΣΙΩΝ ΕΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ * ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ * ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 1997 Σύμφωνα με την απόφαση για το τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο1 και την απόφαση για το πρόγραμμα πλαίσιο ΕΥΡΛΤΟΜ2, η Επιτροπή αναθέτει σε ανεξάρτητους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες την αξιολόγηση της διαχείρισης και προόδου δράσεων της αμέσως προηγούμενης πενταετίας. Τα πορίσματα της εκάστοτε αξιολόγησης, της Επιτροπής, διαβιβάζονται προς το μαζί με τις παρατηρήσεις Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτού υποβληθεί η πρόταση της Επιτροπής για το επόμενο πρόγραμμα πλαίσιο. των κοινοτικών Η παρούσα ανακοίνωση περιέχει την έκθεση που εκπονήθηκε από μια υψηλού επιπέδου ομάδα εξωτερικών εμπειρογνωμόνων (Μέρος Α). Η εν λόγω έκθεση, η οποία εντάσσει την τελική αξιολόγηση στο τρίτο στρατηγική πλαίσιο, αποτελεί μια υψηλού επιπέδου πρόγραμμα αντίστοιχου αξιολόγηση και προτείνει επιπέδου. Η επιτροπής της εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι φέρουν και τη σχετική ευθύνη. έκθεση απηχεί ένα σύνολο συστάσεων απόψεις τις Το Μέρος Β περιέχει τις παρατηρήσεις συστάσεων της επιτροπής εμπειρογνωμόνων. της Επιτροπής επί των 1 Απόφαση 1110/94/ΕΚ 2 Απόφαση 94/268/ΕΥΡΑΤΟΜ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΟΣ Α: ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ ΚΑΙΡΟΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΟΙΟΤΙΚΟ ΑΛΜΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ-ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ 4. ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΥ ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΑΛΛΑΓΕΣ 4. 1 Στρατηγική του προγράμματος 4. 1. 1 Καταλληλότητα 4. 1. 2 Ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία 4. 2 Νομικό και διοικητικό καθεστώς : Ιστορικό του νομικού ζητήματος 4. 2. 1 4. 2. 2 Ένα νέο νομικό πλαίσιο 4. 2. 3 Διαδικασίες της Επιτροπής που εφαρμόζονται στο πρόγραμμα 4. 2. 4 Παρακολούθηση και αξιολόγηση των προγραμμάτων 4. 2. 5 Πνευματική ιδιοκτησία και διπλώματα ευρεσιτεχνίας 4. 3 Προσέγγιση για την εφαρμογή του νέου προγράμματος-πλαισίου 4. 3. 1 Διάδοση τεχνολογίας 4. 3. 2 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις 4. 3. 3 EUREKA 4. 3. 4 Ευρωπαϊκά ιδεατά ιδρύματα προηγμένων ερευνών 4. 3. 5 Σφαιρική προσέγγιση 4. 3. 6 Χρήση των άρθρων 130Κ, 130 Λ και 130 Ν 4. 3. 7 Το Κοινό Κέντρο Ερευνών 4. 4 Ισορροπία του προγράμματος 4. 4. 1 Βασική και εφαρμοσμένη έρευνα 4. 4. 2 Θεματικά προγράμματα και προγράμματα οριζόντιων δραστηριοτήπον 4. 4. 3 Εξωτερικές σχέσεις ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ- ΠΛΑΙΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ Πίνακας 1: Τρίτο και τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο Πίνακας 2: Ειδικά προγράμματα του 4ου προγράμματος-πλαισίου και του προγράμματος-πλαισίου της Ευρατόμ Πίνακας 3: Ανειλημμένες υποχρεώσεις για τις δραστηριότητες ΕΤΑ της ΕΕ ΜΕΡΟΣ Β: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ iii 1 3 7 9 17 19 19 20 20 21 21 23 23 23 25 26 27 27 28 28 28 29 29 30 30 30 31 32 32 35 47 48 49 51 ΜΕΡΟΣ A ί ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ-ΠΑΑΙΣΙΩΝ ΕΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΟΝ ΥΠΟΚΟΜΗ E. DAVIGNON Φεβρονήριος 1997 REPORT OF THE FRAMEWORK PROGRAMMES 5-YEAR ASSESSMENT PANEL We, the undersigned, the Framework Programmes 5-Year Assessment Panel, are pleased to present our Report to the European Commission. Viscount Etienne Davignon (Belgium) - Chairman of the Panel, President of the Société Générale de Belgique, Former European Commission Vice-President for Research and Industry Prof. Angelo Airaghi (Italy) Senior Vice-President FINMECCANICA Mr Fernand Braun (Luxembourg) Former European Commission Director General ror Internal Market and Industry Prof. Nicos Christodoulakis (Greece) Junior Minister of Finance Prof. «James Dooge (Ireland) Former Minister of Foreign Affairs Sir Robin Nicholson (United Kingdom) Chairman, Pilkington Optronics Ltd, Former Chief Scientist, Cabinet Office Dr Juhani Kuusi (Finland) Senior Vice-President, NOKIA Prof. Frieder Meyer-Krahmer (Germany) Director, Fraunhofer Intstitut fur Systemtechnik und Innovationsforschung (ISI) Prof. André Syrota (France) Director of Life Sciences, Atomic Energy Commission Mr Johannes van Ruiten (The Netherlands) Former Executive Director, NAGRON Prof. José Viana Baptista (Portugal) Chairman of ICAT (Instituto de Ciencia Aplicata a Tecnologia, Chairman of EDIFER and Vice-President of IRDAC, Former Minister of Transport and Communications Dr Alan Caldcr (United Kingdom) - Rapporteur of the Panel, Segal Quince Wicksteed Ltd Le Président Le 19 février 1997 Madame le Commissaire, Vous voudrez bien trouver, en annexe, le rapport d'évaluation du 4ème programme de Recherche et Développement de l'Union Européenne, que vous avez bien voulu demander à onze experts indépendants de préparer. Ce document contient une série de recommendations, dont nous pensons qu'elles seraient de nature à répondre aux objectifs prioritaires de la recherche et du développement conduits au niveau de l'Union. Nous demeurons, bien entendu, à votre disposition pour vous apporter tout complément d'information que vous-même, ou vos services pourraient souhaiter. En vous remerciant de la confiance que vous avez bien voulu nous faire, je vous prie de croire, Madame le Commissaire, l'expression de mes sentiments très distingués. Etienne DAVIGNON Madame Edith CRESSON Membre de la Commission Européenne rue de la Loi 200 1049 Bruxelles Société Générale de Belgique Tel (322) 'J07 03 8 0- 507 02 11 Rue Roy. ile 30. Β 1000 Bruxelles Fax (322) S07 03 00 ΚΑΙΡΟΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΝΕΟ ΠΟΙΟΤΙΚΟ ΑΑΜΑ Κατά την άποψη της επιτροπής αξιολόγησης, το πρόγραμμα-πλαίσιο δεν εκπληρώνει τον προορισμό του. Δεν έχει γραμμή πλεύσεως και τα αποτελέσματα του υπολείπονται των προβλεπομένων. Δεν ευθύνονται γι' αυτό άτομα αλλά η δομή που παρεμποδίζει την κατάστρωση πραγματικής στρατηγικής και δυσχεραίνει την αποτελεσματική εφαρμογή του. Με τη σημερινή διάρθρωση και διαχείριση του, το πρόγραμμα-πλαίσιο δεν είναι αρκετά ευέλικτο, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις και ευκαιρίες. Δεν υπάρχει επίσης σαφής διασύνδεση του προγράμματος-πλαισίου με τους σκοπούς και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για πολύ μεγάλο διάστημα, ήταν μάλλον ένα σύνολο εθνικών και κλαδικών επιθυμιών και φιλοδοξιών. Στο μέλλον πρέπει να μεταπηδήσει σε ανώτερη σφαίρα. Αυτό που κυρίως χρειάζεται η Ένωση είναι μια στρατηγική για την κατάρτιση προγραμματίον, των οποίων οι προτεραιότητες θα ταυτίζονται με τις δικές της. Έχει επίσης ανάγκη από ένα κατάλληλο πολιτικό και νομικό πλαίσιο που θα διέπει τα προγράμματα αυτά και απο βελτιωμένες διοικητικές διαδικασίες για την εφαρμογή τους και, των όποτε κρίνεται απαραίτητο, για προτεραιοτήτων τους. την αναπροσαρμογή Συμφωνούμε με την Επιτροπή ότι έφθασε η ώρα για μια μεγάλη αλλαγή, για ένα ποιοτικό άλμα, εξίσου σημαντικό με τη θεσμοθέτηση του προγράμματος-πλαισίου. Οι συστάσεις που απευθύνουμε αυτό το σκοπό εξυπηρετούν. 1. Η επιτροπή αξιολόγησης και το έργο της ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Αποτελούμε μια ανεξάρτητη επιτροπή ένδεκα ευρωπαίων πολιτών, που έχουν πειστεί για τις δυνατότητες συνεισφοράς της επιστήμης και της τεχνολογίας στην Ευρώπη της επόμενης χιλιετίας. Απαλλαγμένοι από εθνικές ή κλαδικές επιρροές, είμαστε σε θέση να προσφέρουμε τις αντικειμενικές συμβουλές που περιέχονται στην παρούσα έκθεση. Το 5ο πρόγραμμα- πλαίσιο βρίσκεται προ των πυλών, γι' αυτό, αντί να παρουσιάσουμε μια λεπτομερή αξιολόγηση του παρελθόντος, προτιμήσαμε να επικεντρώσουμε τις συστάσεις μας κυρίως στο μέλλον. Ελπίζουμε ότι η έκθεση αυτή θα φανεί χρήσιμη στην κατάρτιση του νέου προγράμματος-πλαισίου. 1. 1 Διεξοδική αξιολόγηση Η ανάλυση μας είναι στρατηγική και, ταυτόχρονα, βασισμένη σε μια προσέγγιση "από την κορυφή προς τη βάση". Ενα') ο χρόνος που είχαμε στη διάθεση μας περιόριζε το υλικό που μπορούσαμε να εξετάσουμε και να αφομοιώσουμε, είχαμε: • πρόσβαση σε περισσότερες από 100 εισηγήσεις που δέχθηκε η Επιτροπή σχετικά με το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο· • τη δυνατότητα να λάβουμε υπόψη τις εκθέσεις αξιολόγησης πενταετίας και των 18 ειδικών προγραμμάτων του 4ου προγράμματος-πλαισίου και των δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ· • συζητήσεις με τους αρμόδιους για κάθε ειδικό πρόγραμμα Διευθυντές (ΓΔ III, VI, VII, XII, XIII, XIV, XVII, ΚΚΕρ) και τους προέδρους των επιτροπών αξιολόγησης πενταετίας καθώς και με το Γενικό Διευθυντή του Κοινού Κέντρου Ερευνών και το Γενικό Διευθυντή της ΓΔ XII, το βοηθό του και άλλους βασικούς συνεργάτες του. Η ειδίκευση και οι γνώσεις με τις οποίες η επιτροπή αξιολόγησης εξέτασε τον τεράστιο όγκο υλικού που ετέθη στη διάθεση της, ήταν αναπόφευκτα περιορισμένου φάσματος. ΙΙαρόλα αυτά, η επιτροπή δε διαπίστωσε κανένα σοβαρό πρόβλημα όσον αφορά την ποιότητα της έρευνας που διεξάγεται βάσει των προγραμματίον. Στις συστάσεις μας περιοριζόμαστε σ' ένα μικρό αριθμό γενικίόν μεταρρυθμίσεων, ικανών να οδηγήσουν στο ποιοτικό άλμα που ζητείται από το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Πιστεύουμε ότι με τις προτάσεις μας θα βελτιωθούν κατά πολύ η απόδοση, το ποιοτικό επίπεδο και η καταλληλότητα του προγράμματος-πλαισίου, ταυτόχρονα δε, θα ενισχυθεί το γόητρο της επιστημονικής κοινότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα μάτια των πολιτών της και των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους. 2. Σκοπός του 5ου προγράμματος-πλαισίου Στρατηγική βασιζόμενη στην κοινωνική και οικονομική καταλληλότητα και στην ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Έφθασε η ώρα για αλλαγή επειδή οι καιροί άλλαξαν. Ο ιδιωτικός και δημόσιος τομέας δείχνουν σήμερα πολύ πιο επιφυλακτικοί να επενδύσουν στην έρευνα απ' ό,τι το 1984, όταν θεσμοθετήθηκε το πρόγραμμα-πλαίσιο. Την εποχή εκείνη, οι πολιτικοί και το κοινό είχαν μεγάλη εμπιστοσύνη στις δυνατότητες συνεισφοράς της επιστήμης και της τεχνολογίας στο οικονομικό και κοινωνικό μέλλον της Ευρώπης. Οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές εταιρείες θεωρούσαν ότι θα αποκόμιζαν επιχειρηματικό πλεονέκτημα από την αύξηση των επενδύσεων τους στην έρευνα και ανάπτυξη. Σήμερα, οι απαιτήσεις της αγοράς ωθούν τη βιομηχανία να εστιάσει το ενδιαφέρον της στα βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα, παρά τις μεγάλες επενδύσεις στην επιστήμη και στην τεχνολογία ανταγωνιστικών χωρών και επιχειρήσεων, κυρίως στην Απω Ανατολή και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εν τούτοις, η επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα της Ευρώπης αποτελεί έναν παλλόμενο από ζωτικότητα πόρο ύψιστης ποιότητας διεθνώς. Με την προϋπόθεση ότι θα κατορθώσει να διατηρηθεί στο ανώτατο επίπεδο επιστημονικής αριστείας, η κοινότητα αυτή είναι σε θέση να συμβάλει αποφασιστικά στη διατήρηση και την ενίσχυση της κοινωνικής και οικονομικής θέσης της Ευρώπης προ του εντεινόμενου παγκόσμιου ανταγωνισμού. 2. 1 Στρατηγική επικέντρωσης Το πρόγραμμα-πλαίσιο αντιπροσωπεύει μόνον το 3,5% του συνόλου των δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη στην ΕΕ. Αποτελεί ένα μέσο της Ένωσης στο σύνολο της, η οποία πρέπει να το χρησιμοποιεί για να ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες προκλήσεις και ευκαιρίες, και θα έχει ελάχιστο αντίκτυπο, αν αποτελεί απλώς επέκταση των εθνικών πολιτικών. Η αποτελεσματικότητα του καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα κριτήρια που εφαρμόζονται στην επιλογή των προγραμμάτων και των χρηματοδοτούμενων έργων. Η επιτροπή αξιολόγησης θεωρεί ότι η στρατηγική για την επικέντρωση του επόμενου προγράμματος-πλαισίου πρέπει να στηρίζεται σταθερά στο διττό θεμέλιο της επιστημονικής αριστείας και της κοινωνικής και οικονομικής καταλληλότητας. Μια τέτοια στρατηγική είναι απίθανο να διαμορφωθεί, αν η Επιτροπή εφαρμόσει την ίδια διαδικασία διαβουλεύσεων για την κατάρτιση του 5ου προγράμματος-πλαισίου όπως για τα δύο προηγούμενα. Οι διαβουλεύσεις είναι ασφαλώς απαραίτητες αλλά οι εκατό και πλέον εισηγήσεις που υπεβλήθησαν παρουσιάζουν όλες το ίδιο αδύνατο σημείο: οι απόψεις που περιέχουν φέρουν έντονη τη σφραγίδα εθνικών ή κλαδικών αντιλήψεων. Η απλή άθροιση τους δεν θα αποδώσει στρατηγική για την Ένωση. Το πρόγραμμα-πλαίσιο υπάγεται στιςαρμοδιότητες της Ένωσης ως συνόλου με προορισμό να της χρησιμεύει ως μέσο για να ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες προκλήσεις και ευκαιρίες. 2. 2 Καθιέρωση της καταλλ ηλότητας Η καταλληλότητα μπορεί να συναχθεί από αναλύσεις των προοπτικών της τεχνολογίας και των αγορών, που συνίστανται στην παρακολούθηση και την πρόγνωση των εξελίξεων. Πρόκειται για απαραίτητα δεδομένα και πρέπει να ανατεθεί σε ένα τμήμα της Επιτροπής να μεριμνά ώστε ακόμη και τα προμηνύματα σημαντικών κοινωνικών και επιστημονικών αλλαγών να αναλύονται ως μελλοντικές ευκαιρίες ή απειλές. Στο σημείο αυτό, προτάθηκε στην επιτροπή αξιολόγησης να εξεταστεί το ενδεχόμενο ενίσχυσης του ρόλου του Ινστιτούτου Τεχνολογικών Προβλέψεων του ΚΚΕρ. θα πρέπει να συνεχισθεί η συμπληρωματική υποστήριξη της κατάστρωσης στρατηγικής από το πρόγραμμα "Στοχοθετημένη κοινωνικοοικονομική έρευνα" καθώς και από τα μικρά τμήματα πολιτικής/στρατηγικής των διαφόρων Γενικών Διευθύνσεων. Ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική χρήση των αναλύσεων, της παρακολούθησης και της έγκαιρης προειδοποίησης είναι να ενταχθούν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων από το Συμβούλιο Υπουργών, π. χ. με την υποβολή ετήσιας έκθεσης στο Συμβούλιο. 2. 3 Ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία Κατά τη γνώμη της επιτροπής αξιολόγησης, λυδία λίθος της επιλογής προγραμμάτων και έργων στα μελλοντικά προγράμματα-πλαίσια θα πρέπει να είναι, μαζί με την καταλληλότητα, η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Αυτό ακριβώς είναι το κριτήριο που διακρίνει τις εργασίες που είναι σαφές ότι πρέπει να εκτελούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο από εκείνες που θα πρέπει να χρηματοδοτούνται μόνον από πηγές των κρατών μελών. Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία καταδεικνύεται από τα εξής στοιχεία: • ύπαρξη σημαντικών εγκαταστάσεων μεγάλης κλίμακας, που δεν μπορούν να δημιουργηθούν και να συντηρηθούν από μεμονίομένα κράτη μέλη· • προώθηση της δημιουργίας διεθνώς ανταγωνιστικών κοινοτήτων Ε&Α σε νέους διεπιστημονικούς κλάδους, όπως η τεχνολογία πληροφοριών και η βιοτεχνολογία· • δημιουργία ισχυρών ευρωπαϊκών βάσεων για βιομηχανικά έργα, οι οποίες στηρίζονται σε κοινά τεχνικά πρότυπα και επιτρέπουν τον ανταγωνισμό ή τη συνεργασία σε παγκόσμια κλίμακα, π. χ. στο πεδίο των κινητών τηλεπικοινωνιών· • εκπόνηση πανευρωπαϊκών τεχνικών κανονισμών και προτύπων για εμπορικές εφαρμογές. Πρωταρχικό όργανο για την προσθήκη ευρωπαϊκής αξίας είναι η ανεκτίμητη επιστημονική μας κοινότητα, πολύτιμη κληρονομιά από τα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια. Πρόκειται για μια διασυνδεδεμένη δεξαμενή ικανοτήτων, της οποίας η ανταγωνιστικότητα στο διεθνή χώρο βρίσκεται σ' ένα επίπεδο που κανένα μεμονίομένο κράτος μέλος δεν είναι ικανό να αναπαράγει. Παρόλα αυτά, μπορεί και θα πρέπει να εξελιχθεί και να ενισχυθεί με: • μέριμνα ώστε η ευρωπαϊκή επιστήμη να εκμεταλλευθεί και να επεκτείνει τα σημεία υπεροχής της αντί να ρίχνει το βάρος, όπως κατά το παρελθόν, στη διόρθωση των αδυναμιών της ή στην ανάκτηση του χαμένου εδάφους· • την προώθηση της στενής συνεργασίας της επιστημονικής κοινότητας με τους χρήστες για να αξιοποιήσουν τους καρπούς της επιστημονικής έρευνας· • την παραδοχή ότι συχνά είναι δυνατόν να συγκεντρωθεί ευρωπαϊκή κρίσιμη μάζα σε πεδία όπου κανένα μεμονωμένο κράτος μέλος δεν μπορεί να διαθέσει τους απαραίτητους πόρους. Αν η υψηλού επιπέδου επιστημονική κοινότητα είναι το βασικό μέσο προσθήκης ευρωπαϊκής αξίας, ένα δεύτερο είναι η συγκέντρωση των πόρων της στα πεδία εφαρμογής των πολιτικών της Ένωσης. Οι πολιτικές αυτές καλύπτουν πλέον ένα ευρύτατο φάσμα, όπου συμπεριλαμβάνονται το περιβάλλον, οι μεταφορές, η γεωργία και τα τρόφιμα, η υποδομή επικοινωνιών καθώς και η Ευρατόμ. Η υψηλής ποιότητας έρευνα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση ορθής πολιτικής, όχι μόνον σε θέματα τεχνικών προτύπων και κανονισμών αλλά και στους μεγάλους τομείς της οικονομίας και της κοινωνικής ζωής, καθώς παρέχει καθοριστική τεχνική υποστήριξη σε πολλές από τις προτάσεις πολιτικής που η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο. Ένα μεγάλο μέρος των εργασιών του Κοινού Κέντρου Ερευνών, που είναι η υποδομή ερευνών της Ένωσης, πληρούν τα κριτήρια της επιστημονικής αριστείας και της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας. Δεδομένου ότι, σε ορισμένα κράτη μέλη, η έρευνα μπορεί να χρηματοδοτηθεί και ίχπό τα Διαρθρωτικά Ταμεία, θα πρέπει να εφαρμόζεται το ίδιο κριτήριο της ευρίοπαϊκής προστιθέμενης αξίας για τη χορήγηση των ενισχύσεων από τα ταμεία αυτά. Επιπλέον, η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τις πιστώσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων για να βελτιώσουν την ποιότητα της έρευνας που διεξάγεται στην επικράτεια τους, ώστε να πολλαπλασιαστούν τα οφέλη από το πρόγραμμα-πλαίσιο. 3. Πολιτικές και διοικητικές ρυθμίσεις για το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο Η επιτροπή αξιολόγησης εκτιμά ότι το νομικό καθεστώς του προγράμματος-πλαισίου πρέπει να αλλάξει. Σήμερα, το πρόγραμμα-πλαίσιο υπόκειται σε λεπτομερείς νομοθετικές διατάξεις και ελέγχους, που έχουν επιβληθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οδηγούν σε έλλειψη ευελιξίας και γραμμής πλεύσεως. Κάθε αναπροσαρμογή με σκοπό την κάλυψη νέων αναγκών ή τη συνεκτίμηση νέων επιστημονικών εξελίξεων απαιτεί την εφαρμογή μιας περίπλοκης και χρονοβόρου νομικής διαδικασίας. Χρειάζεται ένα νέο νομικό πλαίσιο με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: 3. 1 Λ ήψη αποφάσεων στο Σνμβο νλιο με ειδική πλειοψηφία Η ισχύουσα διαδικασία αποφάσεων απαιτεί ομοφωνία κατά την ψηφοφορία στο Συμβούλιο και συναπόφαση του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, γεγονός που εξηγεί την τάση προς ένα πρόγραμμα-πλαίσιο βασισμένο σε εθνικά και κλαδικά συμφέροντα, άποψη που επιβεβαιώθηκε κατά τις συζητήσεις με πολλές επιτροπές αξιολόγησης. Κατά τη γνώμη της επιτροπής αξιολόγησης, υπάρχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να προκύψει ένα στρατηγικό πρόγραμμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αν οι αποφάσεις στο Συμβούλιο λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία. Για το λόγο αυτό, η επιτροπή συνιστά ένθερμα να εξετάσει η διακυβερνητική διάσκεψη τη δυνατότητα θέσπισης της ειδικής πλειοψηφίας για τις αποφάσεις που αφορούν το πρόγραμμα-πλαίσιο. Με τον τρόπο αυτό θα διευκολυνόταν η αναγκαία διαδικασία πολιτικής έγκρισης από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο ενός προγράμματος-πλαισίου, το οποίο θα περιελάμβανε περιορισμένο αριθμό γενικών προγραμμάτων με τους αντίστοιχους προϋπολογισμούς. 3. 2 Ευέλικτες διαδικασίες Απαραίτητο χαρακτηριστικό του επόμενου προγράμματος-πλαισίου πρέπει να είναι η ευελιξία, που σήμερα λείπει, καθώς κάθε ειδικό πρόγραμμα θεσπίζεται με απόφαση, στην οποία καθορίζονται τα θεματικά πεδία που καλύπτει καθώς και ο προϋπολογισμός του για όλη την πενταετή διάρκεια ισχύος του. Δεδομένου ότι η διαδικασία έγκρισης διαρκεί έως δύο έτη, το πρόγραμμα-πλαίσιο μπορεί στην πραγματικότητα να καλύπτει συνολικά χρονική περίοδο έως και επτά ετών. Με τον ολοένα ταχύτερο ρυθμό των αλλαγών και της επιστημονικής προόδου, το ανώτερο χρονικό διάστημα είναι υπερβολικά μεγάλο για να μην προβέπεται άλλη δυνατότητα τροποποίησης ή αναπροσαρμογής του προγράμματος εκτός από μια χρονοβόρο νομική διαδικασία. Πρέπει να διευκολυνθεί η προσαρμογή του προγράμματος στις νέες ανάγκες και επιστημονικές εξελίξεις. Η λύση είναι να διαθέτει η Επιτροπή κατά την πρώτη τριετία μόνον ένα μέρος των πιστώσεων που εγκρίνονται για το πρόγραμμα. Με τον τρόπο αυτό, το Συμβούλιο θα έχει την ευχέρεια να αποφασίζει κάθε χρόνο είτε τη χρηματοδότηση νέων προγραμμάτων είτε τη διατήρηση της κατανομής των πιστώσεων ίος έχει. 3. 3 Βελτίωση της ανάληψης της ευθύνης και της ποιότητας της διαχείρισης Το έργο της εφαρμογής του προγράμματος πρέπει να ανατεθεί ρητά στην Επιτροπή, η οποία θα είναι αρμόδια για τον προσδιορισμό και την κατάρτιση καταλόγου συγκεκριμένων έργων που εξυπηρετούν τους στόχους που καθορίζονται στην απόφαση για το πρόγραμμα-πλαίσιο. Η Επιτροπή πρέπει να είναι υπεύθυνη για τον τρόπο εφαρμογής, ο οποίος πρέπει να αντιστοιχεί στην καλύτερη διαχειριστική πρακτική των κρατών μελών και των επιχειρήσεων. 12 Η πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει η Επιτροπή όσον αφορά τη διαχείριση, είναι ο περιορισμός της γραφειοκρατίας και των καθυστερήσεων, που σήμερα αποτελούν πηγή μεγάλης δυσαρέσκειας και έχουν αρνητική επίδραση στο πρόγραμμα-πλαίσιο συνολικά. Η Επιτροπή οφείλει να λάβει μέτρα για να εξασφαλίσει την εσωτερική μεταβίβαση αρμοδιοτήτων, κατά τρόπον ώστε να αυξηθούν η απόδοση και η αποτελεσματικότητα, σύμφωνα με τις καλύτερες πρακτικές που ακολουθούν τα κράτη μέλη και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις. 3. 4 Έλεγχος της Επι τροπής Η επιτροπή αξιολόγησης θεωρεί ότι, εφόσον η Επιτροπή αναλάβει πιο εκτεταμένες αρμοδιότητες, τότε θα πρέπει να ελέγχεται αποτελεσματικά με την ανάπτυξη νέων και στενότερων δεσμών μεταξύ της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου. Συνιστούμε να συσταθεί μια νέα επιτροπή της Ένωσης, αποτελούμενη από ανώτερους ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, τους οποίους θα ορίζει το Συμβούλιο και ο οποίοι θα είναι υπόλογοι σ' αυτό, ως μόνιμο και αναπόσπαστο μέρος μιας διαδικασίας με ευρύτερη ανάληψη ευθυνών. Η νέα αυτή επιτροπή της Ένωσης θα πρέπει να αντικαταστήσει το σημερινό θεσμό της επιτροπής προγράμματος. 4. Νέες προσεγγίσεις όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος-πλαισίου Ο χαρακτήρας του 5ου προγράμματος-πλαισίου πρέπει να παραμείνει προανταγωνιστικός αλλά η λειτουργία και η δομή του είναι ανάγκη να αλλάξουν. Η επιτροπή αξιολόγησης επιθυμεί να τονίσει για μία ακόμη φορά ότι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διεξαγωγή προανταγωνιστικής έρευνας στην Ευρώπη είναι οι προτείνοντες να είναι απόλυτα βέβαιοι ότι το επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενο των προτάσεων τους προστατεύεται. Κατά συνέπεια, οι εμπειρογνώμονες που ορίζονται ως κριτές για την αξιολόγηση των προτάσεων πρέπει να δεσμεύονται για την τήρηση εχεμύθειας. Η επιτροπή αξιολόγησης διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις: 4. 1 Ενεργητικότερη προώθηση της διάδοσης και της εμπορικής εκμετάλλευσης της τεχνολογίας Μία από τις εντονότερες εκφάνσεις του λιγότερου ανεπτυγμένου επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη έναντι των ΗΠΑ διαπιστώνεται στο πεδίο της διάδοσης και της μεταφοράς τεχνολογίας. Η προσπάθεια για τη διόρθωση αυτής της αδυναμίας είναι η σημαντικότερη πτυχή της εφαρμογής του 5ου προγράμματος-πλαισίου από την Επιτροπή. Οι σχετικές συστάσεις της επιτροπής αξιολόγησης έχουν ως εξής: • Οι διευθυντές και τα διοικητικά στελέχη το>ν προγραμματίον πρέπει να γίνουν άμεσα υπεύθυνα για τη διάδοση και την εκμετάλλευση των ίχποτελεσμάτίον. Πρέπει να μεριμνούν ώστε οι χρήστες και όσοι δεν συμμετέχουν στο πρόγραμμα, ιδιαίτερα οι MME, να ενημερώνονται για τις δυνατότητες εκμετάλλευσης των ερευνητικών εργασιών που εκτελούνται βάσει του προγράμματος-πλαισίου, επίσης δε, θα πρέπει να ενισχύσουν τους δεσμούς με τον κλάδο των κεφαλαίων υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου και με την EASDAQ· • το EUREKA καλύπτει την εδραίωση προϊόντων στην αγορά και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνήσει για την πιο άμεση σύνδεση του με τα κατάλληλα προγράμματα και ερευνητικά έργα. 13 4. 2 Μεγαλύτερη βοήθεια στις MME Αν απλουστευθεί και διευρυνθεί, το σύστημα CRAFT θα μπορούσε να προσφέρει βοήθεια στις MME σε νομικά (πνευματική ιδιοκτησία) και οικονομικά ζητήματα. Θα πρέπει να μελετηθεί μια αποκεντρωμένη μέθοδος διαχείρισης. 4. 3 Σφαιρική προσέγγιση της εφαρμογής Μια τέτοια προσέγγιση είναι απαραίτητη, διότι οι τεχνολογικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ένωση γίνονται ολοένα πιο σύνθετες, πολυεπιστημονικές και πολυκλαδικές, καλύπτοντας μεταξύ άλλων την ασφάλεια, το περιβάλλον, την ενέργεια, τις μεταφορές και την αειφορία. 4. 4 Δημιουργία "ιδεατών" ερευνητικών ιδρυμάτων Θα πρέπει να εξεταστεί η ενίσχυση των πόρων των ευρωπαϊκών ερευνητικών ιδρυμάτων ποιότητας με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας επικοινωνιών. Η λειτουργία ισχυρών "ιδεατών" ερευνητικών ιδρυμάτων στην Ευρώπη θα απάλλασσε την Επιτροπή από την ανάγκη να επενδύει σε νέες "πραγματικές" εγκαταστάσεις για τις άμεσες ερευνητικές δράσεις της και θα μπορούσαν να ενταχθούν στα ιδρύματα αυτά στοχεία του ΚΚΕρ. 4. 5 Συμμετοχή της Ένωσης σε ερευνητικά έργα των κρατών μελών. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή της Ένωσης σε μεγάλα κοινά έργα με ομάδες κρατών μελών βάσει των άρθρων 130 Κ, 130 Λ και 130 Ν της Συνθήκης. 5. Εξισορρόπηση του προγράμματος 5. 1 Αναλογία βασικής προς εφαρμοσμένη έρευνα Κάθε θεματικό πρόγραμμα θα πρέπει να έχει την πλήρη ευθύνη για την αποκατάσταση σωστής ισορροπίας μεταξύ βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας. Ενώ για πολλά έργα δεν απαιτείται βασική έρευνα, η τελευταία μπορεί να έχει ζωτική σημασία σε νέους ανερχόμενους κλάδους, όπως η βιοτεχνολογία και η μικροηλεκτρονική. Μια γραμμική προσέγγιση, κοινή για όλα τα προγράμματα, είναι ιδιαίτερα άκαμπτη κα απλουστευτική, όταν αλλάζουν οι ανάγκες. Για παράδειγμα: • η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών αρχικά δημιουργούσε πρόβλημα στη διάγνωση ενώ σήμερα χρειάζεται βασική έρευνα για τη βιολογία της νόσου· • στα προγράμματα για την τεχνολογία τηλεπικοινωνιών, την τεχνολογία πληροφοριών και την τηλεματική παρατηρείται έντονη τάση προς την εγκατάλειψη της βασικής έρευνας προς όφελος της κάλυψης των αναγκών των χρηστών και μεγάλη σύγκλιση μεταξύ τους. Η ισορροπία μεταξύ βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας θα τείνει στο μέλλον να εξαρτάται από την τεχνολογική ωριμότητα. Οι ανάγκες θα είναι μεγαλύτερες στους νέους, ανερχόμενους κλάδους, τις λεγόμενες επιστημονικές τεχνολογίες, όπως η βιοτεχνολογία και η μικροηλεκτρονική. 5. 2 Συγχώνευση των προγραμμάτων που αφορούν την τεχνολογία πληροφοριών Λαμβάνοντας υπόψη τη σχεδόν ομόφωνη εκτίμηση για τη σύγκλιση των προγραμμάτων "Τεχνολογία επικοινωνιών", "Τεχνολογία πληροφοριών" και "Τηλεματική", η επιτροπή αξιολόγησης κρίνει ότι θα πρέπει να συγχωνευθούν στο επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο. 14 5. 3 θεματικά προγράμματα και προγράμματα οριζόντιων δραστηριοτήτων Στην προσπάθεια να προωθηθεί η καινοτομία, πρέπει να αποκατασταθεί σωστή ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο τύπων προγραμμάτων. Δεδομένου ότι η επιτροπή αξιολόγησης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι την ευθύνη για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας θα πρέπει να εξακολουθήσουν να έχουν τα θεματικά προγράμματα, το πρόγραμμα για την καινοτομία (INNOVATION) θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στη ζήτηση, ασχολούμενο με τη διάδοση των τεχνικών πληροφοριών που βρίσκονται πολύ κοντά στην αγορά και με τη διαχείριση και οργάνωση της καινοτομίας. 5. 4 Εξωτερικές σχέσεις-διεύρυνση, αναπτυσσόμενες χώρες και διεθνής συγεργασία Η προετοιμασία της διεύρυνσης της Ένωσης θα πρέπει να καταλάβει εξέχουσα θέση στο πρόγραμμα-πλαίσιο, το οποίο πιθανώς θα συμπέσει χρονικά με την έναρξη των διαπραγματεύσεων με τις χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση προσχώρησης. Τα τεχνικά έργα για τις αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να παρουσιάζουν σαφές ενδιαφέρον για την Ένωση, έστω και αν ορισμένα από αυτά αναληφθούν για πολιτικούς λόγους, όπως τα ερευνητικά έργα με αντικείμενο τις τροπικές ασθένειες, που αφορούν την υγεία. Οι δραστηριότητες διεθνούς συνεργασίας μπορούν να καλύπτονται από τα θεματικά προγράμματα, αλλά με ενίσχυση του συντονισμού με άλλα προγράμματα της Ένωσης, όπως τα PHARE, TACIS και MEDA. Θα μπορούσε να συγκροτηθεί μια μικρή ομάδα για να αναλάβει τη χάραξη συνολικής επιστημονικής και τεχνολογικής πολιτικής για τις περιφέρειες που δεν καλύπτονται από τα υφιστάμενα προγράμματα της Ένωσης. 6. Συμπέρασμα Το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο πρέπει να σημειώσει ποιοτικό άλμα και να μην αποτελεί απλώς συνέχεια του 4ου προγράμματος-πλαισίου. Πρέπει να στηρίζεται στο διττό θεμέλιο της επιστημονικής αριστείας και της κοινωνικής και οικονομικής καταλληλότητας και θα έχει αξία μόνον αν αποτελεί καρπό μιας στρατηγικής προσέγγισης. Οι συστάσεις της επιτροπής αξιολόγησης για αλλαγές στο νομικό καθεστώς και αποτελεσματικότερες διαδικασίες εφαρμογής αποτελούν τη βάση για τη στρατηγική αυτή. Η επιστημονική αριστεία και η καταλληλότητα, όμως, πρέπει να συνοδεύονται από ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία, η οποία, κατά την άποψη της επιτροπής αξιολόγησης, πρέπει να αποτελεί το βασικό κριτήριο για την επιλογή των προγραμμάτων και των έργων των μελλοντικών προγραμμάτων-πλαισίων. 15 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει φθάσει σε κρίσιμη καμπή όσον αφορά το πρόγραμμα- πλαίσιο^, που οφείλεται στην αλλαγή των αντιλήψεων σχετικά με το ρόλο της έρευνας στην κοινωνία. Η έρευνα δεν θεωρείται πλέον αυτοσκοπός αλλά της ζητείται ολοένα περισσότερο να αποδώσει οφέλη που συνδέονται με την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και με γενικότερες ανάγκες της κοινωνίας. Κατά συνέπεια, τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας στην Ευρώπη έχουν υιοθετήσει εκλεκτικότερη στάση έναντι των επενδύσεων στην έρευνα. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το πολύ ευνοϊκότερο κλίμα που επικρατούσε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν θεσμοθετήθηκε το πρόγραμμα-πλαίσιο. Την εποχή εκείνη, το κοινό και οι πολιτικοί είχαν πολύ μεγαλύτερη πεποίθηση για τις δυνατότητες συνεισφοράς της επιστήμης και της τεχνολογίας στο οικονομικό και κοινωνικό μέλλον της Ευρώπης. Σήμερα στην Ευρώπη, πολλοί φορείς βιομηχανικής ΕΤΑ έχουν περιορίσει τη δυναμικότητα τους και, ταυτόχρονα, έχουν μετατοπίσει τις δραστηριότητες τους προς την αγορά σε τμήματα ανάπτυξης προϊόντων. Αυτό οδήγησε σε μείωση των δαπανών για ΕΤΑ σε πολλούς κλάδους, με αξιοσημείωτη εξαίρεση τη φαρμακοβιομηχανία. Σε όλη την Ευρώπη οι προϋπολογισμοί των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων αρχίζουν να υφίστανται τις συνέπειες της περικοπής των δημοσίων δαπανών και οι κυβερνήσεις δηλώνουν απερίφραστα ότι ενδέχεται να διακόψουν την επιχορήγηση της πανεπιστημιακής έρευνας που δεν είναι διεθνώς ανταγωνιστική. Στο πεδίο της ανταγωνιστικότητας, αρκετοί διαφορετικοί δείκτες καταδεικνύουν ανησυχητικές αποκλίσεις στο επίπεδο και στην εφαρμογή της ΕΤΑ μεταξύ της ΕΕ και των κυριοτέρων ανταγωνιστών της, των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας. Οι επενδύσεις για έρευνα στην Ευρώπη το 1995 ανέρχονταν συνολικά σε 1,9% του ΑΕΠ έναντι 2,45% στις ΗΠΑ και 2,95% στην Ιαπωνία, στην οποία το ποσοστό των επενδύσεων για ΕΤΑ εξακολουθεί να αυξάνει με ταχύτερο ρυθμό απ' ό,τι στις ΗΠΑ ή στην Ευρώπη. Ένα άλλο στοιχείο που δείχνει ότι η καινοτομία καλλιεργείται περισσότερο στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία είναι ο αριθμός επιστημόνων και τεχνικών ανά 1000 κατοίκους, που ανέρχεται σε 7,4 και 8,0, αντίστοιχα, ένταντι 4,7 στην Ευρώπη. Πρωταρχικό μέλημα της Ευρώπης, καθώς ετοιμάζεται να εισέλθει στην επόμενη χιλιετία, είναι να διατηρήσει τα κοινωνικά και οικονομικά κεκτημένα της προ του εντεινόμενου παγκόσμιου ανταγωνισμού. Τα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι: • η ανεργία - η Ευρώπη αριθμεί σήμερα 18 εκατομμύρια άνεργους· • η ανταγωνιστικότητα - σε ορισμένους κλάδους υψηλής τεχνολογίας, η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας έχει χάσει έδαφος προς όφελος των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας· η κοινωνία της πληροφορικής - είναι σήμερα εφικτή αλλά απαιτείται δράση για την πλήρη εγκαθίδρυση της Το πρόγραμμα-πλαίσιο αναφέρεται at οίχ) απο<μάσεις: (α) Απόφαση αριθ. 1110/94/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 1994, περί του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου επί τ(ον οράσεων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στον τομέα της έρευνας και τεχνολογικής αν<Ίπτυξης και επίδειξης ( 1994-1998) και (β) Απόφαση 94/268/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 1994, σχετικά με πρόγραμμα-πλαίσιο κοινοτικών δραστηριοτήτων έρευνας και εκπαίδευσης για την Ευρ<οπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (1994-1998). 17 η ανάγκη αειφόρου ανάπτυξης για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και τον περιορισμό των ζημιών στο περιβάλλον- • η διεύρυνση - πρέπει να προπαρασκευαστεί η προσχώρηση χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Μεσογείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. · • η υποστήριξη διευρυμένων κοινοτικών πολιτικών στους τομείς της γεωργίας και αλιείας, των μεταφορών, της συνοχής, της υγείας και της ενέργειας καθώς και της συμμετοχής των MME στην έρευνα. Παρά τις πιέσεις που δέχεται, η επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα της Ευρώπης εξακολουθεί να είναι ένας παλλόμενος από δυναμισμό πόρος ύψιστης ποιότητας διεθνώς. Περικλείει πολλά πεδία επιστημονικής και τεχνολογικής υπεροχής και είναι σε θέση να έχει τεράστια συνεισφορά στην αντιμετώπιση των ανωτέρω ζητημάτων. Παρόλα αυτά, χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια, διότι το δυναμικό αυτό δεν έχει ως τώρα αξιοποιηθεί πλήρως για την επίτευξη οικονομικής ευημερίας. Για να μπορούν να διατεθούν οι κατάλληλοι πόροι, η επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα έχει καθήκον να αποτιμήσει αντικειμενικά τι μπορεί να προσφέρει σε κάθε τομέα και να υποβάλει τις ανάλογες προτάσεις στα κέντρα χάραξης πολιτικής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πολιτικές προτεραιότητες μπορεί να διαφέρουν από τις επιστημονικές και, τότε, οι πρώτες πρέπει να υπερισχύουν προκειμένου για τη διάθεση δημόσιων πόρων. Για να στεφθεί με επιτυχία, το πρόγραμμα-πλαίσιο πρέπει να συνδυάζει την παράδοση της επιστημονικής αριστείας με την κοινωνική και οικονομική καταλληλότητα. του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Δεδομένου ότι η παρούσα αξιολόγηση διενεργήθηκε μόλις πριν από την κατάρτιση του 5ου προγράμματος-πλαισίου, ήταν ορθότατη η απόφαση τον Συμβουλίου Υπουργών και να ανατεθεί σε επιτροπή ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων να αξιολογήσουν τις δραστηριότητες της τελευταίας πενταετίας τον προγράμματος-πλαισίου*. Λόγω αυτής της χρονικής σύμπτωσης, η επιτροπή αξιολόγησης αποφάσισε να εστιάσει το ενδιαφέρον της στο μέλλον, αντί να επιμείνει στο παρελθόν, και να ενσταλάξει τα διδάγματα από τα προηγούμενα προγράμματα- πλαίσια σε μια τεκμηριωμένη γνωμοδότηση για το μέλλον. Η μετάβαση από το 4ο στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο προσφέρει σήμερα μια μοναδική ευκαιρία για την τοποθέτηση των ερευνητικών δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί νέας βάσεως με γνώμονα τα ζητήματα που κυρίως απασχολούν την Ένωση και τις προτεραιότητες της καθώς πλησιάζει η επόμενη χιλιετία. Το κριτήριο της επιστημονικής αριστείας πρέπει να διατηρηθεί και να εξαρθεί, επιπλέον δε, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στο κριτήριο της κοινωνικής και οικονομικής καταλληλότητας. Τα κριτήρια αυτά αποτελούν το διττό θεμέλιο στο οποίο πρέπει να στηριχθεί το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Το άρθρο 4 παράγραφος 2 της απόφασης αριθ. 1110/94/ΕΚ και της αριθ. 94/268/Ευρατόμ για τα προγράμματα-πλαίσια ορίζει ρητά ότι: "η Επιτροπή προβαίνει στην εξωτερική αξιολόγηση, από ανεξάρτητους ειδικευμένους εμπειρογνώμονες, της διαχείρισης και της προόδου των κοινοτικών δραστηριοτήτων που έχουν διεξαχθεί κατά τα πέντε έτη πριν από την αξιολόγηση αυτή. Η Επιτροπή ανακοινώνει την αξιολόγηση αυτή και τα σχετικά συμπεράσματα, μαζί με τις παρατηρήσεις της, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, προτού υποβάλει την πρόταση της για το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο. 2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η επιτροπή αξιολόγησης συνήλθε εννέα φορές κατά το διάστημα μεταξύ Ιουλίου 1996 και Φεβρουαρίου 1997 και τα μέλη της βρίσκονταν σε συχνή επικοινωνία μεταξύ τους καθώς και με τον ανεξάρτητο εισηγητή της. Η επιτροπή αποφάσισε ευθύς εξ αρχής να εφαρμόσει στρατηγική προσέγγιση "από την κορυφή προς τη βάση", εστιάζοντας τις εργασίες της στο μέλλον και στα σημεία εκείνα που θα αποτελέσουν το έναυσμα για το ποιοτικό άλμα, το οποίο, κατά τη γνώμη της, πρέπει να συντελεσθεί. Η επιτροπή είχε πρόσβαση στις εκατό και πλέον εισηγήσεις που υπεβλήθησαν στην Επιτροπή από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών και από ευρωπαϊκούς φορείς κατά τη διαδικασία διαβουλεύσεων για το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Επιπλέον, ετέθησαν στη διάθεση της οι εκθέσεις της παράλληλης αξιολόγησης πενταετίας και των 18 ειδικών προγραμμάτων και των δραστηριοτήτων του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ). Η επιτροπή συγκρότησε επίσης ομάδες εργασίας που συναντήθηκαν με διευθυντές των ειδικών ομάδων προγραμμάτων από τις Γενικές Διευθύνσεις III, VI, VII, XII, XIII, XIV και XVII και με το Γενικό Διευθυντή του ΚΚΕρ. Επιπλέον, ο εισηγητής είχε συναντήσεις με τον πρόεδρο ή τον εισηγητή κάθε επιτροπής αξιολόγησης ειδικού προγράμματος και του ΚΚΕρ. Τέλος, πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις με το Γενικό Διευθυντή της ΓΔ XII, το βοηθό του και άλλους βασικούς συνεργάτες του. Στη διάθεση της επιτροπής ετέθησαν πολλά χρήσιμα έγγραφα από τις Υπηρεσίες της Επιτροπής, κυρίως από τη Διοικητική Μονάδα Προγραμμάτων της ΓΔ XII, η οποία ανέλαβε και το γενικό συντονισμό της αξιολόγησης. Η επιτροπή αξιολόγησης επιθυμεί να εκφράσει τις ευχαριστίες της για την ευθύτητα και την ειλικρίνεια που χαρακτήρισαν όλες τις συζητήσεις, οι οποίες επέτρεψαν να προβληθούν πολλά από τα βασικά σημεία. Η μεθοδολογία που εφάρμοσε η επιτροπή αξιολόγησης ήταν να αξιολογήσει τις νομικές και οικονομικές συνθήκες που διέπουν το πρόγραμμα-πλαίσιο και τη θέση της Ευρώπης στο διεθνή χώρο και να εκτιμήσει την καταλληλότητα, την απόδοση και την αποτελεσματικότητα του καθώς και την κατάστρωση στρατηγικής και τα μέσα εφαρμογής της. Παρά την ευρύτητα τίον γνώσεων και της πείρας των μελών της, η επιτροπή δεν είχε τη δυνατότητα να εμβαθύνει σε όλα τα πεδία. Κατόπιν των ανωτέρω, η επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι θα επετύγχανε το καλύτερο αποτέλεσμα αν επικέντρωνε την ανεξάρτητη γνωμοδότηση της σ' ένα μικρό αριθμό γενικών συστάσεων, που, κατά τη γνώμη της, μπορούν να οδηγήσουν στο ποιοτικό άλμα που πρέπει να συντελεσθεί με την κατάρτιση του 5ου προγράμματος- πλαισίου. Η επιτροπή επιθυμεί να τονίσει πόσο σημαντικό είναι το γεγονός ότι το πρόγραμμα- πλαίσιο είναι ένα πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο πρυτανεύει η ευρωπαϊκή προοπτική. Το επόμενο πρόγραμμα θα αποτύχει αν ακολουθήσει την τάση των προηγούμενων προγραμματίον να αποτελούν ένα κράμα εθνικών και κλαδικών έργων. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ-ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ Παράλληλα με την παρούσα αξιολόγηση, αξιολογήθηκαν οι δραστηριότητες της τελευταίας πενταετίας των 18 ειδικών προγραμματίον, των 7 ινστιτούτων του ΚΚΕρ επιτροπές ανεξάρτητων και του ΚΚΕρ στο σύνολο του από ισάριθμες 19 εμπειρογνωμόνων. Η επιτροπή αναγνωρίζει την έκταση και το μοναδικό χαρακτήρα αυτού του έργου, στο οποίο μετείχαν περίπου 170 ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες. Αν και αυτές οι επιμέρους αξιολογήσεις πρόσφεραν ένα πλήθος πολύτιμων δεδομένων για τη γενική αξιολόγηση, η διενεργήσει εμπεριστατωμένη ανάλυση και των 26 αξιολογήσεων. Παρόλα αυτά, ο εισηγητής συνέταξε μια αρκούντως αναλυτική περίληψη των κρίσεων όλων των επιτροπών αξιολόγησης σχετικά με την καταλληλότητα, την απόδοση και την αποτελεσματικότητα των ειδικών προγραμμάτων και των εργασιών του ΚΚΕρ, η οποία παρατίθεται σε παράρτημα. έκρινε ότι δεν μπορούσε επιτροπή να Η κοινή διαπίστωση που υπερισχύει σε όλες τις αξιολογήσεις είναι η απαράδεκτη έκταση της γραφειοκρατίας και των καθυστερήσεων, άμεση συνέπεια της νομικής δομής του προγράμματος-πλαισίου. Οι αναγκαίες αλλαγές στο σημείο αυτό αναλύονται σε επόμενες παραγράφους της παρούσας έκθεσης. Επιπλέον, η επιτροπή αξιολόγησης είναι της γνώμης ότι, αν ήταν περισσότερα τα μέλη των επιμέρους επιτροπών αξιολόγησης που δεν ανήκαν στην ίδια επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα, ορισμένες από τις εκθέσεις αξιολόγησης των ειδικίόν προγραμμάτων θα κάλυπταν ευρύτερο πεδίο. Παρόλα αυτά, έχει σημασία να τονιστεί ότι δεν διαπιστώθηκε κανένα σοβαρό πρόβλημα όσον αφορά την ποιότητα της έρευνας που διεξάγεται βάσει των προγραμμάτων. Ως εκ τούτου, η επιτροπή δεν έκρινε απαραίτητο να αναφερθεί ειδικά στην ποιότητα. 4. ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΑΛΛΑΓΕΣ Η επιτροπή αξιολόγησης κρίνει ότι το πρόγραμμα-πλαίσιο δεν έχει ως τώρα εκπληρώσει τον προορισμό του. Κατά τη γνώμη της, αυτό οφείλεται κυρίως σε μια νομική δομή που δυσχεραίνει την κατάστρωση και την εφαρμογή στρατηγικής και οδηγεί σε υπέρμετρη γραφειοκρατία και έλλειψη ευελιξίας. Επιπλέον, η επιτροπή θεωρεί ότι θα πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες για την εκμετάλλευση των καρπών της έρευνας που διεξάγεται βάσει του προγράμματος-πλαισίου με καλύτερη σύνδεση με τη δραστηριότητα της αγοράς. Τέλος, το πρόγραμμα-πλαίσιο πρέπει να επιτύχει τη σωστή ισορροπία μεταξύ της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας καθώς και μεταξύ θεματικών προγραμμάτων και προγραμμάτων οριζόντιων δραστηριοτήτων. Η ανάλυση αυτή οδήγησε την επιτροπή να δώσει έμφαση σε μια σειρά καίριων ζητημάτων που επείγει να αντιμετωπιστούν για να βελτιωθεί η δομή του 5ου προγράμματος-πλαισίου. 4. 1 Στρατηγική του προγράμματος Κατά τη γνώμη της επιτροπής, πρέπει να βελτιωθεί ο τρόπος με τον οποίο καταστρώνεται η στρατηγική του προγράμματος-πλαισίου. Η εφαρμοζόμενη διαδικασία διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη τείνει να οδηγεί σε διαπραγμάτευση εθνικών και κλαδικών συμφερόντων. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το πρόγραμμα καταλήγει σε κατάλογο εθνικών προτεραιοτήτων, συχνά με ελάχιστη συνοχή και ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Μολονότι παραδεχόμαστε ότι οι διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη δεν παύουν να είναι αναγκαίες, συμβουλεύουμε την Επιτροπή να υιοθετήσει πιο στρατηγική προσέγγιση στην πρόταση της για το περιεχόμενο του 5ου προγράμματος-πλαισίου. 20 4. 1. 1 Καταλλ ηλότητα Η επιτροπή θεωρεί ότι η στρατηγική θα πρέπει να στηρίζεται σταθερά στα κριτήρια της καταλληλότητας και της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας. Η καταλληλότητα θα πρέπει να συνάγεται από ανάλυση των προοπτικών των τεχνολογιών και της αγοράς, η οποία δείχνει ποιες νέες τεχνολογίες είναι πιθανόν να έχουν σημασία στο μέλλον και ποιες αγορές είναι πιθανόν να αναπτυχθούν ανάλογα με τις μελλοντικές δυνάμεις της αγοράς. Η προσέγγιση αυτή αποτελεί τον πυρήνα των τεχνολογικών προβλέψεων, γι' αυτό και πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων κράτη μέλη, πραγματοποιούν μελέτες πρόγνωσης της αγοράς και της τεχνολογίας για να εκτιμήσουν ποιες θα είναι οι σημαντικότερες για τη μελλοντική ευημερία τεχνολογίες και αγορές. Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών χρησιμοποιούνται σήμερα σε πολλές χώρες για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων στη χρηματοδότηση της πανεπιστημιακής ΕΤΑ. Η Επιτροπή θα πρέπει να χρησιμοποιεί περισσότερο τα οικονομικοτεχνικά και εμπορικά σενάρια και την τεχνολογική επαγρύπνηση. Για να διευκολυνθεί στην κατάρτιση προτάσεων για νέα ή αναπροσαρμοσμένα προγράμματα, θα πρέπει επίσης να εφαρμόσει συστήματα που επιτρέπουν την ανίχνευση πρώιμων μεν αλλά ενδεικτικών μηνυμάτων σημαντικών αλλαγών στο επιστημονικό ή κοινωνικό περιβάλλον, οι οποίες αντιπροσωπεύουν μελλοντικές ευκαιρίες ή προκλήσεις. τα και μικρά έρευνα" κοινωνικοοικονομική Από τους σχετικούς πόρους που διαθέτει η Επιτροπή, το ερευνητικό πρόγραμμα τμήματα "Στοχοθετημένη πολιτικής/στρατηγικής των διαφόρων Γενικών Διευθύνσεων μπορούν να συνεχίσουν να παρέχουν στήριξη για τις στρατηγικές επιλογές. Ιδιαίτερα κατάλληλος πόρος από την άποψη αυτή είναι επίσης το Ινστιτούτο Τεχνολογικών Προβλέψεων του ΚΚΕρ, που λειτουργεί στη Σεβίλλη, και η επιτροπή συνιστά να εξεταστεί ο ρόλος του, ώστε να διαφαλιστεί η καθοδήγηση των εργασιών του προς αυτή την κατεύθυνση και, ταυτόχρονα, η ένταξη τους στην κατάστρωση στρατηγικής. Ένα από τα μέτρα προτεραιότητας είναι να δημιουργηθεί στην Επιτροπή ένα ενιαίο κέντρο αρμόδιο για τη συγκέντρωση όλων των στοιχείων της στρατηγικής, το οποίο πρέπει να συνδεθεί σαφώς με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων από το Συμβούλιο. Το ρόλο αυτό θα μπορούσε να αναλάβει εξετάζεται λεπτομερέστερα στο σημείο 4. 3. 7. ) Ινστιτούτο Τεχνολογικών Προβλέψεων. (Το ΚΚΕρ το Η επιτροπή αξιολόγησης θεωρεί ότι οι ανωτέρω συστάσεις θα συντελέσουν στη δημιουργία στρατηγικότερης βάσης για την κατάρτιση των προγραμμάτων-πλαισίων και θα φέρουν πιο στοχοθετημένο και εστιασμένο αποτέλεσμα. 4. 1. 2. Ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία Η επιτροπή αξιολόγησης είναι απόλυτα πεπεισμένη ότι, παράλληλα με την καταλληλότητα, το δεύτερο βασικό κριτήριο επιλογής για τα προγράμματα θα πρέπει να είναι η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Το κριτήριο αυτό διακρίνει τις εργασίες που είναι προφανές ότι θα πρέπει να αναληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο από τις δραστηριότητες που θα πρέπει να χρηματοδοτούνται μόνον από πηγές των κρατών μελών. Η επιτροπή θεωρεί ότι στα προηγούμενα προγράμματα δεν δόθηκε η πρέπουσα προτεραιότητα στην ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Η σημασία της απορρέει από το γεγονός ότι στο πρόγραμμα-πλαίσιο αναλογεί μόλις το 3,5% τ<ον συνολικών δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό αυτό είναι τόσο χαμηλό, ώστε να έχει ελάχιστο αντίκρυσμα, αν δεν συνοδεύεται από αρκετά υψηλή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Αν η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία πρόκειται να προέχει ως κριτήριο επιλογής, τότε πρέπει να καταδεικνύεται εύκολα. Η ιδιότητα αυτή συνάγεται από τα εξής στοιχεία: 21 Υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συνθήκη και τις πολιτικές Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία στην περίπτίοση αυτή συνδέεται με τις υποχρεώσεις που επιβάλλει η Συνθήκη στα κράτη μέλη σε συγκεκριμένα πεδία έρευνας, π. χ. Ευρατόμ. Επιπλέον, η Ένωση υποχρεούται να χρηματοδοτεί την έρευνα σε τομείς όπως το περιβάλλον, οι μεταφορές, η γεωργία και η υποδομή επικοινωνιών, στους οποίους είναι σαφές ότι επιβάλλεται η άσκηση ευρωπαϊκής πολιτικής. Η Επιτροπή πρέπει επίσης να είναι σε θέση να διεξάγει έρευνα για την τεκμηρίωση των προτάσεων της. Η ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα Σε πολλά πεδία υπάρχει σήμερα ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα, στης οποίας τη δημιουργία είχαν θετική συμβολή τα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια. Πρόκειται για ένα πολύτιμο πλεονέκτημα, που πρέπει να ενισχυθεί στο επόμενο πρόγραμμα- πλαίσιο. Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία της επιστημονικής κοινότητας έγκειται στο ότι αποτελεί μια διασυνδεδεμένη δεξαμενή ικανοτήτων, η οποία μπορεί να συναγωνιστεί στο διεθνή χώρο σ' ένα επίπεδο υπεράνω των δυνατοτήτων οποιουδήποτε μεμονωμένου κράτους μέλους. Ως εκ τούτου, είναι δυνατόν να συγκεντρωθεί ευρωπαϊκή κρίσιμη μάζα σε πεδία όπου κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί μόνο του να διαθέσει του απαραίτητους πόρους. Το ευρωπαϊκό αυτό δίκτυο θα πρέπει να επεκταθεί και στις εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας. Οι εγκαταστάσεις αυτές συνιστούν ένα σπουδαίο μέσο ερευνών για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της συνοχής της ευρωπαϊκής έρευνας, εφόσον κανένα κράτος μέλος δεν έχει τη δυνατότητα να τις αναπτύξει και να τις χρηματοδοτεί μόνο του. Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία είναι επίσης προφανής στην προώθηση νέων διεπιστημονικών δραστηριοτήτων σε πεδία διεθνούς ανταγωνισμού, όπως η τεχνολογία πληροφοριών ή η βιοτεχνολογία, με σκοπό την ταχύτερη ανάπτυξη βιώσιμης κοινότητας ΕΤΑ. Ευρωπαϊκά πρότυπα και βάσεις για βιομηγανικά έργα Στο χώρο της αγοράς, είναι σαφές ότι έχει ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία η ΕΤΑ που οδηγεί στην εκπόνση πανευρωπαϊκών εμπορεύσιμων προτύπων, τα οποία μπορούν να μετατρέψουν μια τεχνική επιτυχία σε εμπορική. Το ίδιο ισχύει για την ΕΤΑ που δημιουργεί ισχυρές ευρωπαϊκές βιομηχανικές βάσεις για συνεργασία ή ανταγωνισμό επί ίσοις όροις με άλλες παγκόσμιες δυνάμεις, π. χ. στον τομέα των κινητών επικοινωνιών. Μολονότι τα κριτήρια αυτά αφορούν το πρόγραμμα-πλαίσιο, η εκτίμηση της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στις επιστημονικές και τεχνολογικές δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται μέσω άλλων πρωτοβουλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Οι πρωτοβουλίες αυτές έχουν ως αποτέλεσμα την ανάληψη σημαντικών πρόσθετων δαπανών για ΕΤΑ παράλληλα με το πρόγραμμα-πλαίσιο και αποσκοπούν κυρίως στην άνοδο του επιπέδου της έρευνας στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η επιτροπή αξιολόγησης κρίνει ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια συνέργειας μεταξύ της χρήσης των επιδοτήσεων των Διαρθρωτικών Ταμεύον για ΕΤΑ και του προγράμματος-πλαισίου και συμβουλεύει την Επιτροπή να παροτρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν τα Διαρθρωτικά Ταμεία για να πολλαπλασιαστούν τα οφέλη από το πρόγραμμα-πλαίσιο. 22 4. 2 Νομικό και διοικητικό καθεστώς 4. 2. 1 Ιστορικό του νομικού ζητήματος Η επιτροπή αξιολόγησης θεωρεί ότι το πρώτο σημείο που απαιτεί αλλαγή είναι το σημερινό περίπλοκο νομικό καθεστώς του προγράμματος-πλαισίου. Η έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχετικά νέα δραστηριότητα στη ζωή της Κοινότητας, υπόκειται σε λεπτομερείς νομοθετικές διατάξεις και ελέγχους, που έχουν επιβληθεί τόσο από το Συμβούλιο Υπουργών όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Αποτέλεσμα αυτών είναι ότι για την εφαρμογή των προγραμμάτων- πλαισίων απαιτείται σειρά νομικών αποφάσεων (συνολικά 25 για το 4ο πρόγραμμα- πλαίσιο και το πρόγραμμα-πλαίσιο της Ευρατόμ), οι οποίες καθορίζουν τα θεματικά πεδία και τους προϋπολογισμούς από την αρχή της πενταετούς περιόδου ισχύος του και για όλη τη διάρκεια της. Η πρακτική αυτή πηγάζει από την επιθυμία των κρατών μελών να ρυθμίζουν το περιεχόμενο του προγράμματος ανάλογα με τα εθνικά και κλαδικά συμφέροντα τους. Αυτό συνεπάγεται ένα πρόγραμμα που χαρακτηρίζεται τόσο από έλλειψη ευελιξίας όσο και από παράθεση νπερβολικά μεγάλον αριθμού πολυεθνικών επιλογών και, επομένως, στερείται κεντρικού στόχου. Ένας άλλος περιορισμός απορρέει από τις ειδικές διαδικασίες της συνθήκης ΕΚΑΧ. Αυτό σημαίνει ότι, για οποιαδήποτε μετέπειτα τροποποίηση με σκοπό την κάλυψη νέων αναγκών ή τη συνεκτίμηση νέων επιστημονικών εξελίξεων, απαιτείται μια περίπλοκη και χρονοβόρος νομική διαδικασία. Για παράδειγμα, η ανάγκη ισχυρότερης ευρωπαϊκής αντίδρασης στη νέα απειλή για την υγεία του ανθρώπου που συνιστά η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών, δεν ήταν δυνατόν να καλυφθεί επαρκώς από τα υπάρχοντα προγράμματα και χρειάστηκε να εγκριθούν συμπληρωματικές πιστώσεις με διαδικασίες που απαιτούν την παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στον τομέα των μεταφορών, η νομική διαδικασία είναι τόσο περιοριστική, ώστε οι αρμόδιοι για τη διαχείριση του αντίστοιχου ειδικού προγράμματος, ενώ ήθελαν να δώσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στο συνδυασμό μεταφορικών μέσων, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν είχαν τη δυνατότητα να επιφέρουν τις απαραίτητες τροποποιήσεις. Τα προβλήματα αυτά έχουν βλάψει το γόητρο της Ένωσης και της Επιτροπής και έχουν προκαλέσει δυσαρέσκεια μεταξύ των συμμετεχόντων. Ορισμένες μάλιστα εταιρείες και οργανισμοί αρνούνται να συμμετάσχουν, οι δε MME, με τους περιορισμένους πόρους, αποθαρρύνονται ακόμη περισσότερο. 4. 2. 2 Ένα νέο νομικό πλαίσιο Για να βελτιωθούν η στρατηγική, η ευελιξία και η αποτελεσματικότητα του 5ου προγράμματος-πλαισίου, απαιτείται επιγόντως νέα νομική βάση. Η λύση είναι να διαχωριστούν σαφώς οι ρόλοι του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου για τη χάραξη της στρατηγικής πολιτικής και των κατευθύνσεων και της Επιτροπής για την εφαρμογή. Πολιτική Η σημερινή νομική βάση επιβάλλει την ομόφωνη έγκριση του προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το Συμβούλιο και διαδικασία συναπόφασης του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου. Κατά τη γνώμη της επιτροπής αξιολόγησης, η απαίτηση για ομοφωνία στη λήψη της απόφασης για το πρόγραμμα-πλαίσιο διαιωνίζει τις αποσπασματικές προσεγγίσεις, οδηγώντας σε προγράμματα κάτω του αρίστου, που πολλές φορές βασίζονται σε καταλόγους εθνικών επιλογών. Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε κατά τις συζητήσεις της επιτροπής με τις επιτροπές αξιολόγησης των 23 ειδικών προγραμμάτων. Επιπλέον, το συγκεκριμένο πρόβλημα ενδέχεται να οξυνθεί με τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τους λόγους αυτούς, η επιτροπή Οείορεί ότι οι πιθανότητες να διαμορφωθεί ένα στρατηγικό πρόγραμμα-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξάνονται κατά πολύ, αν οι στη αποφάσεις λαμβάνονται με διακυβερνητική συνδιάσκεψη η δυνατότητα θέσπισης της ειδικής πλειοψηφίας για τις αποφάσεις που αφορούν το πρόγραμμα-πλαίσιο. Η αλλαγή αυτή θεωρείται απαραίτητη για να διασφαλιστεί η πολιτική έγκριση εκ μέρους του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου με μικρότερο αριθμό πιο εστιασμένων και στρατηγικά άρτιων ειδικών προγραμμάτων με τους αντίστοιχους προϋπολογισμούς. ειδική πλειοψηφία. Συνιστά να εξεταστεί Εφαρμογή Η επιτροπή αξιολόγησης συνιστά το έργο της εφαρμογής των προγραμμάτων να ανατεθεί ρητά στην Επιτροπή, η οποία θα είναι αρμόδια για την κατάρτιση και την υποβολή καταλόγου ειδικών προγραμματίον, τα οποία εξυπηρετούν τους στόχους που καθορίζονται στην απόφαση για το πρόγραμμα-πλαίσιο. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή θα είναι απόλυτα υπεύθυνη για την εφαρμογή των ειδικών προγραμμάτων. Αυτό ανταποκρίνεται στην καλύτερη πρακτική που εφαρμόζεται στα κράτη μέλη, όπου οι κυβερνήσεις εγκρίνουν τα προγράμματα ΕΤΑ σε επίπεδο γενικών αρχίόν και προϋπολογισμού, αναθέτοντας στους κυβερνητικούς αξιωματούχους την εφαρμογή τους. Ομοίως, οι διευθυντές των πολυεθνικών εταιρειών εγκρίνουν προϋπολογισμούς, των οποίων τα κονδύλια καλύπτουν ευρείς τομείς επιχειρηματικής δραστηριότητας και τεχνολογίας, αφήνοντας στη διακριτική ευχέρεια των διευθυντών έρευνας και έργων να μετατρέψουν τους εμπορικούς στόχους σε κατάλληλα προγράμματα ΕΤΑ για την ανάπτυξη νέων και βελτιωμένων προϊόντων, διεργασιών και υπηρεσιών. Νέα επιτροπή της Ένωσης Η επιτροπή αξιολόγησης παραδέχται ότι, εφόσον η Επιτροπή αναλάβει ευρύτερες αρμοδιότητες, οι σχετικές με την εφαρμογή δραστηριότητες της θα πρέπει να ελέγχονται. Ταυτόχρονα, ο σαφής διαχωρισμός των ρόλων του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, αφενός, και της Επιτροπής, αφετέρου, καθιστά αναγκαία την ύπαρξη επίσημων ισχυρών δεσμών μεταξύ τους. Κατά συνέπεια, η επιτροπή προτείνει να συσταθεί μία νέα επιτροπή της Ένωσης, αποτελούμενη από ανώτερους ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που θα ορίζονται από το Συμβούλιο και θα είναι απευθείας υπόλογοι σ' αυτό. Η επιτροπή θεωρεί ότι η νέα αυτή επιτροπή της Ένωσης θα πρέπει να αντικαταστήσει το σημερινό θεσμό των επιτροπών προγραμμάτων. Η ανωτέρω επιτροπή θα επιφορτιστεί με τον έλεγχο των σχετικών με την εφαρμογή δραστηριοτήτων της Επιτροπής και θα πρέπει επίσης να διασφαλίζει τη λεπτομερέστερη παρακολούθηση και αξιολόγηση των προγραμμάτων, όπως συνιστάται στο σημείο 4. 2. 4. Ταυτόχρονα, η νέα αυτή επιτροπή θα μπορούσε να προσφέρει ουσιαστικές υπηρεσίες συμβούλου στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο για τις επιλογές όσον αφορά τα νέα προγράμματα-πλαίσια και για τις ενδιάμεσες αποφάσεις, τις οποίες θα απαιτούσε ο νέος δημοσιονομικός μηχανισμός που προτείνεται στην επόμενη παράγραφο. Ευελιξία Όπως προαναφέρθηκε, το τρέχον πρόγραμμα-πλαίσιο στερείται ευελιξίας, κυρίως επειδή το σύνολο των διαθέσιμων πιστώσείον κατανέμεται στα ειδικά προγράμματα στην αρχή της πενταετούς περιόδου ισχύος του. Για να εξασφαλιστεί η απαραίτητη 24 ευελιξία για την αντίδραση σε νέες ευελιξίες ή απειλές, η επιτροπή αξιολόγησης συνιστά να μην διατίθενται όλες οι εγκεκριμένες για το πρόγραμμα-πλαίσιο πιστώσεις από την αρχή της πενταετίας. Η Επιτροπή θα πρέπει να δεσμεύει μόνον τα ποσοστά που χρειάζονται του προϋπολογισμού μπορεί να διαφέρει μεταξύ των διαφόρων τομέων ανάλογα με τον προβλεπόμενο ρυθμό της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου. για να καλυφθεί η πρώτη τριετία. Το αδιάθετο ποσοστό Στην υποθετική ωστόσο περίπτωση, όπου δεσμεύεται π. χ. το 80% του συνολικού προϋπολογισμού για την πρώτη τριετία, η επιτροπή προτείνει την ακόλουθη κατανομή του κατ' έτος: το πρώτο έτος εφαρμογής του προγράμματος διατίθεται το 100% των διαθέσιμων πιστώσεων για το έτος αυτό, μέχρι 80% των πιστώσεων για το δεύτερο έτος και μέχρι 60% των πιστώσεων για το τρίτο. Στη νέα αυτή διαδικασία, θα γνωμοδοτεί στο Συμβούλιο η νέα επιτροπή της Ένωσης, η οποία θα εξετάζει κάθε χρόνο τις δυνατότητες ή την ανάγκη ανάληψης νέων πρωτοβουλιών ή ειδικών προγραμματίον, τα οποία θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν από τις πιστώσεις του προϋπολογισμού που δεν θα έχουν αναληφθεί. Εάν το Συμβούλιο δεν εγκρίνει νέες προτάσεις, οι διαθέσιμες πιστοασεις κατανέμονται στα υπάρχοντα προγράμματα σύμφωνα με το ανοπέρω σύστημα. Η δέσμη νομοθετικών μεταρρυθμίσεων που περιγράφεται σε γενικές γραμμές στα προηγούμενα, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για μια ουσιαστική αύξηση της ευελιξίας του προγράμματος- πλαισίου. Έχουμε τη γνώμη ότι οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα έχουν εξαιρετικά θετική επίδραση στην αποτελεσματικότητα, στην ποιότητα και στην καταλληλότητα του προγράμματος-πλαισίου και θα ανυψώσουν το γόητρο της επιστημονικής κοινότητας εκλεγμένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα μάτια των πολιτών της και των αντιπροσώπων τους στην Ένωση. Η επιτροπή θεωρεί ότι, με την αύξηση της ευελιξίας του, το πρόγραμμα-πλαίσιο θα είναι πιο εύκολο να ανταποκριθεί στις νέες ευκαιρίες ή προκλήσεις. Το στοιχείο αυτό ιδιαίτερα σοβαρό επιχείρημα υπέρ της ευελιξίας, αν ληφθεί υπόψη ο αποτελεί ταχύτατος ρυθμός των εξελίξεων σε ορισμένα τεχνολογικά πεδία, όπως η μικροηλεκτρονική και η βιοτεχνολογία. 4. 2. 3 Διαδικασίες της Επιτροπής που εφαρμόζονται στο πρόγραμμα Ενώ η απλούστευση της νομικής βάσης και η ανάθεση ευρύτερων αρμοδιοτήτων στην Επιτροπή θα δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες για ένα πιο ευέλικτο πρόγραμμα- πλαίσιο, πολλές από τις ειδικές διαδικασίες που εφαρμόζει η Επιτροπή έγιναν αντικείμενο ειδικών προγραμμάτων. Η ομάδα μας συμφωνεί με την κριτική αυτή και προτείνει τις μεταβολές που περιγράφονται συνοπτικά στις επόμενες παραγράφους: εκ μέρους των επιτροπών αξιολόγησης επικρίσεων των • • Μεταβίβαση αρμοδιοτήτων - με τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής, είναι προφανές ότι η δικαιοδοσία στο εσωτερικό της αποκτά καίρια σημασία για τη βελτίωση της απόδοσης και της αποτελεσματικότητας. Απαιτείται διαφάνεια στην εξουσία και, κυρίως, επαρκής ισχύς στο επίπεδο των διευθυντών των προγραμμάτων σύμφωνα με την καλύτερη πρακτική των κρατών μελών. Γενικό χρονοδιάγραμμα - το σημείο αυτό έρχεται πρώτο με μεγάλη διαφορά στις συστάσεις για αλλαγές που διατυπώνουν οι επιτροπές αξιολόγησης των ειδικίόν προγραμμάτων. Όλες σχεδόν διαπίσποσαν έντονη δυσαρέσκεια εκ μέρους των συμμετεχόντων για το μακρό χρόνο που μεσολαβεί από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας υποβολής προτάσεων μέχρι την καταβολή του πρώτου ποσού της χρηματοδότησης. Το χρονικό αυτό διάστημα υπερβαίνει συνήθως το ένα έτος ενώ 25 οι ενδιαφερόμενοι ζητούν επίμονα να περιοριστεί σε έξι μήνες κατ' ανώτατο όριο. Όσον αφορά τα διάφορα στάδια της διαδικασίας, εκείνο που συγκεντρώνει τα πιο αρνητικά σχόλια είναι το στάδιο της διαπραγμάτευσης και της υπογραφής των συμβάσεων. Χρειάζονται σαφέστεροι και απλούστεροι συμβατικοί όροι και, ταυτόχρονα, αλλαγή στη στάση των νομικών και οικονομικών Υπηρεσιών της Επιτροπής. • Διαφάνεια και πλήρης ενημέρωση των προτεινόντων - θεωρείται απαραίτητο να αυξηθεί η διαφάνεια των διαδικασιών επιλογής, κυρίως στις περιπτώσεις όπου πρέπει να ληφθεί απόφαση μεταξύ προτάσεων που έχουν όλες συγκεντρώσει υψηλή βαθμολογία. Κατά τη διαδικασία αυτή, απαιτείται τακτικότερη και ακριβέστερη ενημέρωση των προτεινόντων, κυρίως σε περίπτωση καθυστερήσεων και όταν απορρίπτονται προτάσεις με υψηλή βαθμολογία. Χρήσιμο θα ήταν εν προκειμένω να υπάρχουν δημοσιευμένα πρότυπα υπηρεσιών βασιζόμενα σε γνωστές διαδικασίες ποιότητας. Προσωπικό της Επιτροπής - από αρκετές αξιολογήσεις ειδικών προγραμμάτων και συνεντεύξεις προέκυψαν σαφή στοιχεία που δείχνουν ότι σε ορισμένα πεδία η Επιτροπή έχει έλλειψη προσωπικού. Μολονότι, όπως φαίνεται, αυτό είναι συνέπεια μιας αυστηρής διαχειριστικής πολιτικής, δεν παύει να προκαλεί καθυστερήσεις και μείωση της απόδοσης, ενώ και ταυτόχρονα επηρεάζει αρνητικά το ηθικό των υπεραπασχολούμένων υπαλλήλων. Το πρόβλημα αυτό θεωρείται αρκετά εκτεταμένο και σοβαρό, ώστε να συνιστάται στην Επιτροπή να επανεξετάσει την επάνδρωση των Υπηρεσιών της και να μεριμνήσει για την εξισορρόπηση του φόρτου εργασίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια λύση θα ήταν η ανάθεση συγκεκριμένων καθηκόντων σε εξωτερικούς φορείς. 4. 2. 4 Παρακολούθηση και αξιολόγηση των προγραμμάτων Η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος-πλαισίου και η συνακόλουθη πιο ευέλικτη προσέγγιση τονίζουν την ιδιαίτερη ανάγκη αποτελεσματικής παρακολούθησης και αξιολόγησης των κοινοτικών προγραμμάτων ΕΤΑ. Η επιτροπή υποστηρίζει εν προκειμένω τις γενικές προτάσεις της Επιτροπής^, που υποστηρίχθηκαν από την CREST^ και έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζονται από την Επιτροπή. Στις προτάσεις αυτές προβλέπεται η διενέργεια ετήσιου ελέγχου των προγραμμάτων από μια μικρή ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, την οποία αποτελούν ένας εκπρόσωπος της βιομηχανίας, ένας πανεπιστημιακός και ένας ειδικός στην αξιολόγηση προγραμμάτων. Ανά τετραετία, γίνεται αξιολόγηση των προγραμμάτων της τελευταίας πενταετίας από επιτροπή πέντε έως έξι ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων. Για να μην διαταράσσεται η συνέχεια των εργασιών, στις επιτροπές αξιολόγησης μπορούν να συμμετέχουν ορισμένα μέλη των επιτροπών παρακολούθησης αλλά τα περισσότερα μέλη των πρώτων δεν πρέπει VÎX έχουν συμμετοχή στη διαδικασία παρακολούθησης. των δραστηριοτήτων 5 6 COM(96) 220 τελικό - Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "Ανεξάρτητη εξωτερική παρακολούθηση και αξιολόγηση των κοινοτικών δραστηριοτήτων στο πεδίο της έρευνας και της τεχνολογικής απάπτυξης" CREST/1208/95 - Γνωμοδότηση της CREST στο Συμβούλιο και την Επιτροπή σχετικά με τις διαδικασίες παρακολούθησης και αξιολόγησης των κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτων. 26 Κατά την άποψη της επιτροπής, θα πρέπει να διευρυνθεί το αντικείμενο της αξιολόγησης, ώστε να περιλάβει ανάλυση των γενικότερων συνθηκών που διέπουν τα προγράμματα, των διεθνών εξελίξεων καθώς και μιας πλήρους και αξιόπιστης σειράς δεικτών των εισροών/εκροών, που θα δίνουν απάντηση σε ερωτήματα του είδους "τι συνέβη την περίοδο αυτή;" και "η κοινοτική χρηματοδότηση είχε ιδιαίτερη σημασία;". Πρόκειται για μια εργασία που πρέπει να εκτελείται χωρίς διακοπή από την Επιτροπή ή από εξωτερικούς μελετητές για την προπαρασκευή των εργασιών των επιτροπών αξιολόγησης. Έργο των επιτροπών δεν είναι η καθοδήγηση αυτής της διαδικασίας συλλογής στοιχείων αλλά η ανάλυση και η ερμηνεία των εν λόγω στοιχείων καθώς και η συναγωγή συμπερασμάτων. Οι διαδικασίες αυτές επιτρέπουν τη διαμόρφωση ανεξάρτητης άποψης για καίριας σημασίας ζητήματα που συνδέονται με την εξέλιξη των προγραμμάτων και την εξακρίβωση της αρτιότητας της νέας μεθοδολογίας διαχείρισης του 5ου προγράμματος-πλαισίου. 4. 2. 5 Πνευματική ιδιοκτησία και διπλώματα ευρεσιτεχνίας Ένα συναφές ζήτημα με σημαντικές νομικές επιπτώσεις είναι η κατοχύρωση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των ευρεσιτεχνιών. Το κόστος της απόκτησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σήμερα περίπου δεκαπλάσιο απ' ό,τι στις ΗΠΑ και θεωρείται εξαιρετικά αρνητικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα που στηρίζεται στην εκμετάλλευση της τεχνολογίας. Τα πολύ υψηλά τέλη αποθαρρύνουν ιδιαίτερα τις MME των κλάδων υψηλής τεχνολογίας, που ολοένα περισσότερο θεωρείται ότι κατέχουν τη λύση στο πρόβλημα της απασχόλησης και της οικονομικής ανάπτυξης. Φαίνεται ότι η διαφορά στο ύψος αυτής της δαπάνης μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο κόστος της μετάφρασης και καταβάλλεται προσπάθεια να περιοριστεί με τη μείωση του αριθμού των υποχρεωτικών γλωσσών. Η επιτροπή υποστηρίξει ένθερμα κάθε άλλη προσπάθεια για την απλούστευση τον σνστήματος των ενρωπαϊκων διπλωμάτων ενρεσιτεχνίας και τη μείωση τον κόστονς τονς. Επιπλέον, για να γίνει πραγματικότητα η ευρωπαϊκή προανταγωνιστική έρευνα, είναι απαραίτητο οι προτείνοντες να είναι απόλυτα βέβαιοι ότι το επιστημονικό κα τεχνολογικό περιεχόμενο των προτάσεων τους προστατεύεται. Κατά συνέπεια, πρέπει να διασφαλίζεται η τήρηση εχεμύθειας. 4. 3 Προσέγγιση για την εφαρμογή του νέου προγράμματος-πλαισίου Από συγκριτικές μελέτες προκύπτει ότι, ενώ η ερευνητική δραστηριότητα της Ευρώπης είναι εφάμιλλη με των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, το πνεύμα καινοτομίας είναι λιγότερο ανεπτυγμένο στην Ευρώπη και ότι δεν επιδιώκεται εξίσου ενεργά η εκμετάλλευση της έρευνας και η μετατροπή της σε εμπορικές επιτυχίες. Επιπροσθέτως, στην Ευρώπη διατίθενται λιγότερα κεφάλαια υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου καί ιδρύονται λιγότερες MME υψηλής τεχνολογίας. Το τρέχον πρόγραμμα-πλαίσιο έχει σαφώς προανταγωνιστικό χαρακτήρα και για την εφαρμογή του προβλέπονται τρία κυρίως μέσα: οι δράσεις επιμερισμένης δαπάνης σε αναλογία 50/50, που είναι το βασικότερο, οι συνδυασμένες δράσεις και οι άμεσες δράσεις του ΚΚΕρ. Τα μέσα αυτά παραμένουν ουσιαστικά αναλλοίωτα εδώ και 12 έτη, τη στιγμή που, την ίδια περίοδο, όλα τα κράτη μέλη άλλαξαν την πολιτική τους στον τομέα της ΕΤΑ. Οι κυβερνήσεις των περισσοτέρων κρατών μελίόν έχουν γενικά εγκαταλείψει το σύστημα της χρηματοδότησης με επιμερισμό των δίίπανών κατά 50%, προτιμώντας να δίόσουν μεγαλύτερη έμφαση σε ευρύτερες πολιτικές καινοτομίας. Κεντρικός άξονας αυτών τίον πολιτικών είναι η παροχή στις επιχειρήσεις των μέσων που τους επιτρέπουν να αξιοποιούν τις επιστημονικές και τεχνολογικές γνώσεις. Το πρόγραμμα-πλαίσιο θα πρέπει τουλάχιστον να αντικατοπτρίζει μια πολύ πιο ολοκληρωμένη θεώρηση της 27 οικονομικής στήριξης της ΕΤΑ και της καινοτομίας. Ο σημερινός διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων σε τρεις τουλάχιστον Γενικές Διευθύνσεις, αντί να καλλιεργεί την αλληλεπίδραση μεταξύ της παραγωγής γνώσεων και της εφαρμογής τους, καθιερώνει ως θεσμό το γραμμικό μοντέλο καινοτομίας κα υποδηλώνει την αποδοχή του. Κατά τη γνώμη της επιτροπής, το πρόγραμμα-πλαίσιο, χωρίς να χάσει τον προανταγωνιστικο χαρακτήρα του, χρειάζεται ενρύτερο φάσμα τρόπων εφαρμογής, ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης συμβολή του στην ανάπτυξη του πνεύματος καινοτομίας, που οδηγεί στην οικονομική επιτυχία. Στο σημείο αυτό, η επιτροπή θεωρεί ότι οι διευθυντές και τα διοικητικά στελέχη προγραμμάτων της Επιτροπής μπορούν να διαδραματίσουν πρωτεύντα ρόλο, εφόσον αναλάβουν σαφέστερα καθορισμένες αρμοδιότητες για τη διαχείριση των έργων μέχρι την επιτυχή εμπορική εκμετάλλευση. Η επιτροπή συνιστά στην Επιτροπή να υιοθετήσει την ακόλουθη προσέγγιση για την ενίσχυση του πνεύματος καινοτομίας. ένα 4. 3. 1 Διάδοση της τεχνολογίας Πρόκειται για σημαντικό θέμα, που κατά την επιτροπή αξιολόγησης πρέπει να αντιμετωπίσει η Επιτροπή. Μία από τις εκφάνσεις του λιγότερο ανεπτυγμένου επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη έναντι των ΗΠΑ είναι η μεταφορά και η διάδοση της τεχνολογίας. Στις ΗΠΑ η αγορά κατορθώνει σε μεγαλύτερο βαθμό να μεταφέρει την τεχνολογία από τα πανεπιστήμια και τα ιδρύματα, όπου γεννιέται, στις βιομηχανικές επιχειρήσεις, κυρίως στις MME. Για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση, η επιτροπή συνιστά ένθερμα οι διευθυντές και τα διοικητικά στελέχη προγραμμάτων της Επιτροπής να έχουν την απόλντη ενθύνη της διάδοσης στην αγορά των τεχνολογιών οι οποίες αναπτύσσονται στα ειδικά προγράμματα που διευθύνουν, με σκοπό την εμπορική εκμετάλλευση. Μολονότι το καλύτερο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται όταν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες σ' ένα έργο εκμεταλλεύονται εμπορικά τις ανακαλύψεις τους, όπου αυτό δεν συμβαίνει, πρέπει να αναζητούνται επίμονα άλλοι τρόποι εκμετάλλευσης με μη συμμετέχοντες. Στις περιπτώσεις αυτές, οι διευθυντές και τα διοικητικά στελέχη προγραμμάτων πρέπει να έρχονται σε επαφή με τις πηγές κεφαλαίων υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου. 4. 3. 2 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις Η στήριξη και η ανάπτυξη των MME, ιδίως των κλάδων υψηλής τεχνολογίας, είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των σχετικών με την απασχόληση στόχων της Ένωσης. Στο πρόγραμμα-πλαίσιο συμμετέχουν ήδη πολλές MME και οι προτεινόμενες βελτιώσεις στις διαδικασίες εφαρμογής προβλέπεται ότι θα ενθαρρύνουν ακόμη περισσότερες. Είναι ωστόσο προφανές ότι η συμμετοχή των MME θα διευκολυνόταν περισσότερο, αν τους παρεχόταν μεγαλύτερη βοήθεια στα διάφορα οικονομικά και νομικά θέματα που συνδέονται με την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας, ιδιαίτερα δε στα θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Καλείται η Επιτροπή να εξετάσει τις δννατότητες επέκτασης τον ισχύοντος σνστήματος CRAFT για το σκοπό αυτό. Θα ήταν σκόπιμο επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο παροχής των σχετικών υπηρεσιών από τα κράτη μέλη και από οργανισμούς που βρίσκονται πλησιέστερα στην κατά τόπους αγορά. 4. 3. 3 EUREKA Θα πρέπει να συσφιγχθούν οι δεσμοί με τον EUREKA. Ο οργανισμός αυτός ιδρύθηκε το 1985 από 17 δυτικοευρωπαϊκές χώρες με κύριο στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και οικονομιών στην 28 παγκόσμια αγορά. Ο EUREKA αποβλέπει καθαρά στην απευθείας διάθεση προϊόντων στην αγορά και, συνεπώς, λειτουργεί πέραν της διαχωριστικής γραμμής της προανταγωνιστικής έρευνας, την οποία το πρόγραμμα-πλαίσιο δεν μπορεί να υπερβεί. Παρόλα αυτά, τα έργα του προγράμματος-πλαισίου και τα έργα EUREKA θα μπορούσαν εύκολα να συνδυαστούν σε μια ενισχυμένη αλυσίδα καινοτομίας, η οποία θα προωθούσε στην αγορά την ΕΤΑ που διεξάγεται βάσει του προγράμματος-πλαισίου. Συμβουλεύουμε την Επιτροπή να δημιουργήσει τους απαραίτητους δεσμούς με το EUREKA για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός. 4. 3. 4 Ευρωπαϊκά ιδεατά ιδρύματα προηγμένων ερευνών Η επιτυχία που σημείωσε το ευρωπαϊκό δίκτυο για τον προσδιορισμό της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας του γονιδιώματος των ζυμομυκήτων προβάλλει έντονα τις δυνατότητες σύνδεσης ενρωπαϊκων ερεννητικών κέντρων μεταξύ τους σε θεματικά πεδία που προσφέρονται για την εκτέλεση έργων με διεθνή κρίσιμη μάζα. Η επιτροπή θεωρεί ότι το σχήμα αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί με τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας επικοινωνιών για τη σύσταση ευρωπαϊκών ιδεατών ιδρυμάτων ερευνών σε κατάλληλα θεματικά πεδία. Τα ιδρύματα αυτά θα επέτρεπαν στην Ευρώπη να εστιάσει περισσότερο τις προσπάθειες της στους ανερχόμενους τομείς της τεχνολογίας και να κατακτήσει ταχύτερα ανταγωνιστική θέση. Η ανωτέρω προσέγγιση θα απάλλασσε την Επιτροπή από την υποχρέωση να επενδύσει σε νέα "υπαρκτά κέντρα" για τη διεξαγωγή της δικής της έρευνας. Κεντρική ιδέα είναι μια σύγχρονη θεσμική ρύθμιση για τη διεθνή έρευνα, η οποία προσφέρει τα εξής πλεονεκτήματα • ευελιξία μέσω της περιορισμένης διάρκειας (5-10 έτη)· • σταθερές μεσοπρόθεσμες συνθήκες λειτουργίας για να εξασφαλιστεί η συνέχεια των εργασιών επί ένα ορισμένο χρονικό διάστημα· • στενή συνεργασία μεταξύ διακεκριμένων ερευνητικών ομάδων της Ευρώπης (και εκτός αυτής). Το νέο αυτό μέσο θα αποτελούσε τη βάση ενός προηγμένου οργανισμού ερευνών, που από θεσμική άποψη τοποθετείται μεταξύ του ιδρύματος ερευνών (όπως το ΚΚΕρ) και των (χρονικά περιορισμένων) κοινοπραξιών για την εκτέλεση συγκεκριμένων έργων. Συμβουλεύουμε την Επιτροπή να αναζητήσει κατάλληλες ευκαιρίες για να θέσει σε εφαρμογή αυτό το σχήμα. 4. 3. 5 Σφαιρική προσέγγιση πρόγραμμα-πλαίσιο. Ολοένα Οι τεχνολογικές προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ένωση γίνονται ολοένα πιο πολυσύνθετες, σε βαθμό ώστε δύσκολα μπορούν να καλυφθούν από ένα κλασικό θεματικό είναι πολυεπιστημονικές, με αποτέλεσμα να απαιτούν συνδυασμό επιστημονικών και τεχνολογικών ειδικοτήτων. Παράλληλα, επιβάλλεται μια πολυκλαδική προσέγγιση, καθώς πολλές ευκαιρίες παρουσιάζονται στο σημείο τομής διαφόρων κλάδων ή προσφέρονται σε περισσότερους του ενός κλάδου. Αυτό ισχύει, π. χ. , για τα μεγάλα έργα με αντικείμενο την ασφάλεια, το περιβάλλον, την ενέργεια, την αειφορία, τις μεταφορές. από αυτές περισσότερες 29 Το ζητούμενο εν προκειμένω είναι ο ίχποτελεσματικός συντονισμός των διαφόρων στοιχείων γι' αυτό, κατά την άποψη της επιτροπής, επιβάλλεται μια νέα, σφαιρική προσέγγιση. Συνιστάται στην Επιτροπή να εφαρμόσει για τα μεγάλα έργα σφαιρική προσέγγιση με βάση ένα σύνολο σνντονιστικών μηχανισμών. 4. 3. 6 Χρήση των άρθρων 130 Κ, 130 Α και 1301>ί Η συνθήκη του Μάαστριχτ για την Ευρωπαϊκή Ένωση εισήγαγε τα άρθρα 130 Κ, 130 Λ και 130 Ν για την παροχή και άλλων δυνατοτήτων συνεργασίας στην ΕΤΑ πέραν του προγράμματος-πλαισίου. Τα άρθρα αυτά διανοίγουν προοπτικές για τη συμμετοχή της Ένωσης σε μεγάλα έργα χρηματοδοτούμενα από ομάδες κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής της στις δομές που συγκροτούνται για την εκτέλεση των εκτάστοτε προγραμμάτων. Η επιτροπή αξιολόγησης συνιστά στην Επιτροπή να προωθήσει την αξιοποίηση αντής της δννατότητας για μεγάλα αναπτνξιακά έργα που χρηματοδοτούνται κυρίως από ομάδες ενδιαφερομένων κρατών μελών. 4. 3. 7 Το Κοινό Κέντρο Ερεννών (ΚΚΕρ) Το ΚΚΕρ είναι η εσωτερική υποδομή έρευνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποτελείται από επτά ερευνητικά ινστιτούτα με εγκαταστάσεις σε πολλά κράτη μέλη. Με την ιδιότητα του αυτή, είναι ένα σημαντικό μέσο της Ένωσης, η οποία έχει ολοένα μεγαλύτερη ανάγκη από πολλές διαφορετικές ερευνητικές δραστηριότητες για την υποστήριξη των πολιτικών της. Η επιτροπή θεωρεί ότι μεγάλο μέρος των εργασιών του ΚΚΕρ πληρούν τα κριτήρια της επιστημονικής αριστείας και της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, κυρίως οι εργασίες του Ινστιτούτου Υπερουρανίων Στοιχείων της Καρλσρούης. Η επιτροπή συμμερίζεται επίσης την άποψη της επιτροπής αξιολόγησης του ΚΚΕρ, κατά την οποία το ΚΚΕρ θα πρέπει να περιορίσει το φάσμα των ερευνητικών προσπαθειών του, επικεντρώνοντας τις μόνον στα πεδία όπου πραγματικά διαπρέπει από επιστημονική άποψη. Διαπιστώνοντας ότι ένα σημαντικό ποσοστό των εσόδων του ΚΚΕρ προέρχονται από την έρευνα που του αναθέτουν τρίτοι, η επιτροπή επιδοκιμάζει την πρόοδο που σημειώθηκε προς τη στροφή του σε πιο εμπορική κατεύθυνση. Φαίνεται ότι για αρκετόν καιρό υπήρχε πρόβλημα με τις προσλήψεις προσωπικού στο ΚΚΕρ. Κατόπιν αυτού, η επιτροπή επιδοκιμάζει τη νέα πολιτική που ακολουθείται όσον αφορά το ερευνητικό προσωπικό και υποστηρίζει κάθε ενέργεια που αποσκοπεί στην αύξηση της ευελιξίας του προσωπικού του ΚΚΕρ. Η επιτροπή εύχεται επίσης να ληφθούν και άλλα μέτρα για να αποκτήσει το ΚΚΕρ μεγαλύτερη αυτονομία 4. 4 Ισορροπία του προγράμματος Η επιτροπή αξιολόγησης θεωρεί ότι υπάρχουν ορισμένα σημαντικά σημεία, τόσο εντός του προγράμματος-πλαισίου όσο και στο επίπεδο των εξωτερικών σχέσεων του, όπου πρέπει να εξισορροπηθούν σωστά οι θεμελιώδεις παράγοντες. 30 4. 4. 1 Βασική και εφαρμοσμένη έρεννα Μία από τις σημαντικότερες πτυχές του προγράμματος-πλαισίου είναι η ισορροπία μεταξύ της βασικής έρευνας και της εφαρμοσμένης έρευνας και ανάπτυξης, κατά μείζονα λόγο γιατί σε πολλούς από τους τομείς που καλύπτει το πρόγραμμα-πλαίσιο, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται προς τις ανάγκες των χρηστών και τις αντίστοιχες εφαρμογές. Στο παρελθόν εφαρμόστηκε υπεραπλουστευμένη προσέγγιση, που βασιζόταν σε γραμμικές υποθέσεις για τη διεργασία της ΕΤΑ με τάση να ισχύουν οι ίδιοι κανόνες για διαφορετικά θεματικά πεδία. Επιπλέον, η μετάβαση από τη βασική στην εφαρμοσμένη έρευνα γινόταν ακόμη δυσκολότερη, λόγω της έλλειψης ευελιξίας του προγράμματος. Είναι σαφές ότι το ζήτημα αυτό δεν επιδέχεται γραμμική προσέγγιση. Η επιτροπή πιστεύει ακράδαντα ότι η σωστή ισορροπία μεταξύ βασικής και εφαρμοσμένης έρεννας πρέπει να επιτυγχάνεται στο επίπεδο κάθε θεματικού προγράμματος. Το σημείο ισορροπίας εξαρτάται φυσικά από την τεχνολογική ωριμότητα κάθε τομέα. Οι ανάγκες θα είναι μεγαλύτερες στους νέους ανερχόμενους τομείς, τις λεγόμενες τεχνολογίες επιστημονικής βάσεως, όπως η βιοτεχνολογία και η μικροηλεκτρονική, όπου είναι προφανές ότι η άμεση συγκέντρωση κρίσιμης μάζας ανταγωνιστικής έρευνας ενέχει ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Λογικό επακόλουθο είναι επομένως ότι η ισορροπία μεταξύ βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας θα παρουσιάζει μεγάλες διαφορές μεταξύ των θεματικών προγραμμάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι η σωστή ισορροπία εντός ενός δεδομένου θεματικού πεδίου θα είναι στατική. Για παράδειγμα, η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών εμφανίστηκε αρχικά ως ασθένεια των ζώων και οι πρώτες έρευνες περιορίζονταν κυρίως στην επιδημιολογία της. Πρόσφατα όμως, διαφαινόμενη απειλή που αντιπροσωπεύει για την υγεία του ανθρώπου επέσπευσε τη διεξαγωγή βασικής έρευνας για τη βιολογία της νόσου. Στα προγράμματα για την τεχνολογία επικοινωνιών, την τεχνολογία πληροφοριών και την τηλεματική, παρατηρείται συνεχής μετατόπιση της ισορροπίας μεταξύ βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας προς τις ανάγκες των τελικών χρηστών καθώς τα προγράμματα- πλαίσια διαδέχονται το ένα το άλλο. Ταυτόχρονα, είναι κοινή διαπίστωση ότι οι τεχνολογίες αυτές συγκλίνουν σε προηγμένες εφαρμογές που ικανοποιούν σύνθετες ανάγκες των χρηστών. Για το λόγο αυτό, η επιτροπή συνιστά τα προγράμματα "Τεχνολογία επικοινωνιών", "Τεχνολογία πληροφοριών" και "Τηλεματική" να συγχωνευθούν στο 5ο πρόγραμμα- πλαίσιο. Ανάλογη σύγκλιση παρατηρείται στο βιοτεχνολογικό σκέλος των προγραμμάτων για τη γεωργία, τη βιοϊατρική και τη βιοτεχνολογία και η επιτροπή συνιστά να σνγχωνενθούν και αυτά τα τμήματα στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Τέλος, με την επιφύλαξη της τήρησης της αρχής της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, η επιτροπή επιθυμεί να τονίσει ότι νποστηρίζει τη σννέχιση των παραγωγικών εταιρικών σννεργασιών πανεπιστημίων-βιομηχανίας για τη διεξαγωγή βασικής έρεννας. Οι συνεργασίες αυτές είναι απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν ως βάση για την αναζήτηση νέων σχημάτων, ικανών να ενισχύουν τα αποθέματα της επιστήμης και της τεχνολογίας. 31 4. 4. 2 θεματικά προγράμματα και προγράμματα οριζόντιων δραστηριοτήτων Η επιτροπή θεωρεί κατ' αρχήν ότι η διαχείριση των ερευνητικών προγραμμάτων και έργων θα πρέπει, κατά το μέτρο του δυνατού να συμπεριλαμβάνεται στα θεματικά πεδία. Επιπλέον, η διάδοση και η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων των έργων και των προγραμμάτων θα πρέπει επίσης να υπάγεται ρητά στο πεδίο εφαρμογής κάθε θεματικού προγράμματος. Για το πρόγραμμα INNOVATION, η γενική αυτή αρχή σημαίνει επανακαθορισμό στόχον και ελενθερία επικέντρωσης στη ζήτηση, ώστε να συντονίζει γενικά θέματα που ενδιαφέρουν όλα τα ειδικά προγράμματα, όπίος π. χ. τα θέματα διαχείρισης και οργάνωσης της καινοτομίας. Στο χώρο της κατάρτισης, η επιτροπή εκτιμά ότι το πρόγραμμα "Κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών" πρέπει να συνδεθεί στενότερα με τα θεματικά προγράμματα. Κατά τη γνώμη της επιτροπής, το πρόγραμμα αυτό ενέχει υψηλή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία κα χαίρει μεγάλης εκτιμήσεως στους ευρωπαϊκούς ακαδημαϊκούς κύκλους, που το θεωρούν χρήσιμο μηχανισμό, έστω και αν συχνά χρηματοδοτεί πεδία εκτός του ρεύματος της εποχής, που θα ήταν δύσκολο να χρηματοδοτηθούν από άλλες πηγές. Μια ανεπάρκεια του προγράμματος ήταν παλαιότερα η αδυναμία του να προσελκύσει τους καλύτερους νέους ερευνητές της Ευρώπης, που οφειλόταν εν μέρει στη φήμη του αλλά και στις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις στους διορισμούς. Η επιτροπή αντιλαμβάνεται ότι έχουν ληφθεί μέτρα για να βελτιωθεί η κατάσταση και ελπίζει ότι το πρόγραμμα θα κατορθώσει να προσελκύσει τους καλύτερους υποψήφιους. Η επιτροπή υποστηρίζει την ανύψωση του γοήτρου του προγράμματος, ώστε οι λαμπρότεροι νέοι επιστήμονες να το θεωρούν τιμή τους να λάβουν ευρωπαϊκή υποτροφία. 4. 4. 3 Εξωτερικές σχέσεις Τα σημαντικότερα σημεία στις εξίοτερικές σχέσεις του προγράμματος-πλαισίου θεωρούνται η διεύρυνση και η διεθνής συνεργασία. Σχετικά με τη διενρννση, η Ένωση έχει ήδη καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για συνεργασία με τις κοινότητες ΕΤΑ της Ανατολικής Ευρώπης, όπου βρίσκονται τα περισσότερα από τα υποψήφια νέα κράτη μέλη. Η επιτροπή θεωρεί ότι οι προσπάθειες αυτές αποτελούν καλή βάση και συνιστά στην Επιτροπή να αναλάβει και άλλες πρωτοβονλίες νια τη σταθεροποίηση και την ανάπτυξη του δυναμικού ΕΤΑ των συγκεκριμένων χωρών. Το στοιχείο αυτό θα πρέπει να καλύπτεται στο 5ο πρόγραμμα- πλαίσιο, κατά το μέτρο του δυνατού, από το αντίστοιχο θεματικό πρόγραμμα. Όσον αφορά τη διεθνή σννεργασία, η επιτροπή είναι της γνιόμης ότι ένα μεγάλο μέρος της ερευνητικής δραστηριότητας θα πρέπει VÎX μετατεθεί στα αντίστοιχα θεματικά προγράμματα. Θεωρεί επίσης απαραίτητο να βελτιωθεί ονσιαστικα ο σνντονισμός μεταξύ του προγράμματος για τη διεθνή συνεργασία και των υπολοίπων προγραμματίον της Ένωσης που αφορούν τις εξίοτερικές σχέσεις, όπως τα PHARE, TACIS και MEDA. Τέλος, θίχ μπορούσε να συσταθεί μια μικρή ομάδα για VÎX αναλάβει τη χάραξη σννολικής επιστημονικής και τεχνολογικής πολιτικής νια τις εκτός της Ένωσης περιφέρειες που δεν καλύπτονται από τα ανωτέρω προγράμματα. 32 Στο πεδίο των αναπτυσσομένων χωρών, έχουν σημειωθεί σημαντικές επιτυχίες, ιδίως στην έρευνα για τις τροπικές ασθένειες των προγραμμάτων βιοϊατρικής. Τα προγράμματα αυτά, ωστόσο, αποδίδουν οφέλη για την εκάστοτε αναπτυσσόμενη χώρα και έχουν ελάχιστη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Υπό την έννοια αυτή, εντάσσονται στις ευρύτερες πολιτικές σχέσεις της Ένωσης με τις αναπτυσσόμενες χώρες. Παρόλο που η επιτροπή θεωρεί θεμιτή αυτή τη συνεργασία ΕΤΑ, θα συνιστούσε να καθοριστούν στο πρόγραμμα πλαίσιο έργα συνεργασίας πιο τεχνικού χαρακτήρα, που θα πληρούν το κριτήριο της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας. 33 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΛΑΙΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα 18 ειδικά προγράμματα , τα επτά ινστιτούτα του ΚΚΕρ και το ΚΚΕρ στο σύνολο του υπήρξαν αντικείμενο των αξιολογήσεων πενταετίας παράλληλα με τη συνολική αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου. των Σημαντικό τμήμα της όλης εικόνας κατέχει η αξιολόγηση της καταλληλότητας, απόδοσης και του ειδικών προγραμμάτων. Η αποτελεσματικότητας προγράμματος πλαισίου αποφάσισε να διαμορφώσει μια εκ των άνω προς τα κάτω στρατηγική άποψη, γιαυτό και δεν θα προβεί σε λεπτομερή σχολιασμό των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης όλων των ειδικών προγραμμάτων. Η περίληψη που ακολουθεί εκφράζει τις απόψεις των επιτροπών αξιολόγησης των ειδικών προγραμμάτων. Εντούτοις, η επιτροπή αξιολόγησης του προγράμματος πλαισίου θέλει να τονίσει ότι δεν εντοπίστηκαν τομείς οι οποίοι να εμπνέουν ανησυχία ως προς την ποιότητα της έρευνας που αναλαμβάνεται στο πλαίσιο των ειδικών προγραμμάτων. επιτροπή αξιολόγησης 2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΑΙΣΙΟ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Η κοινοτική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (Ε&ΤΑ) αποσκοπεί, σύμφωνα και με το άρθρο 130 ΣΤ της Συνθήκης, σε ενίσχυση των επιστημονικών και τεχνολογικών βάσεων της ευρωπαϊκής βιομηχανίας καθώς και της διεθνούς ανταγωνιστικότητας αυτής. Σύμφωνα με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει και η υποχρέωση προώθησης όλων των ερευνητικών δράσεων που κρίνονται αναγκαίες στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών πολιτικών. Σε σχέση με τα παραπάνω, το άρθρο 130 Ζ της Συνθήκης καθορίζει τις ακόλουθες δράσεις: • εφαρμογή προγραμμάτων προωθήσεως της συνεργασίας με τις επιχειρήσεις, τα ερευνητικά πανεπιστήμια έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης, δια κέντρα και τα • προώθηση της συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς στο πεδίο της έρευνας,τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης· • διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της κοινοτικής έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξηςκαι • προώθηση της κατάρτισης και κινητικότητας των ερευνητών στο εσωτερικό της κοινότητας. Η κοινοτική πολιτική Ε&ΤΑ υλοποιείται κυρίως μέσα) τριών τύπων δράσεων: έρευνα κοινής χρηματοδότησης στα πλαίσια συμβάσείον, έρευνα στο πλαίσιο συντονισμένων δρασείον και κοινοτική έρευνα στο πλαίσιο του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ). Το κοινοτικό πρόγραμμα πλαίσιο χρονολογείται από το 1984 οπότε καθιερώθηκε το Ιο πρόγραμμα πλαίσιο (1984-1987). Ακολούθησαν το 2ο πρόγραμμα πλαίσιο (1987-1991), το 3ο πρόγραμμα πλαίσιο (1990-1994) και το τρέχον 4ο πρόγραμμα πλαίσιο (1994-1998). Οι τρέχουσες ετήσιες δαπάνες ανέρχονται σε 3,5 δισεκατομ. ECU και αντιπροσωπεύουν 3,8% του κοινοτικού προϋπολογισμού. 35 Ο πίνακας 1 εμφαίνει αναλυτικά τους στόχους του 3ου προγράμματος πλαισίου και του 4ου προγράμματος πλαισίου. Με βάση το ενδιαφέρον της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, τα πρότυπα και την εξάπλωση μιας ευρωπαϊκής διάστασης, το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο προσέθεσε τον συντονισμό ερευνητικής πολιτικής κρατών μελών και Κοινότητας, τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας προς τις MME και την τεχνολογική υποστήριξη για το σύνολο της πολιτικής της ΕΕ. Το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο μαζί με το πρόγραμμα πλαίσιο EYRATOM περιλαμβάνουν 15 ειδικά προγράμματα τα οποία καλύπτουν διαφορετικούς τεχνολογικούς τομείς και στα 1. Τρεις οριζόντιες οποία αναφερόμαστε με την περιληπτική ονομασία Δράση δραστηριότητες (οι οποίες επίσης καλούνται ειδικά προγράμματα) καλύπτουν όλους τους τομείς που αφορούν τη συνεργασία με τρίτες χώρες (Δράση 2), διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων (Δράση 3) και τόνωση της κατάρτισης και κινητικότητας των ερευνητών του Κοινού Κέντρου (Δράση 4). Επιπλέον, οι εργασίες των επτά ερευνητικών ινστιτούτων Ερευνών εμπίπτουν στο πρόγραμμα πλαίσιο. Τα 18 ειδικά προγράμματα εμφαίνονται στον πίνακα 2. Για κάθε ειδικό πρόγραμμα υπάρχει στην Επιτροπή αρμόδιος διευθυντής, ο οποίος και επικουρείται από επιτροπή προγράμματος, εκπροσωπούσα τα κράτη μέλη. Μετά την προκήρυξη των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, οι αιτήσεις αξιολογούνται από επιστημονικές επιτροπές ομόλογων κριτών (peer review), οι οποίες και υποβάλλουν στην Επιτροπή προτάσεις σχετικά με τη χρηματοδότηση των προτάσεων. Η ανεξάρτητη αξιολόγηση προγραμμάτων αποτελεί μια σημαντική τακτική της Επιτροπής, τα προγράμματα μάλιστα επανεξετάζονται συχνά. Συγκεκριμένα, ολοκληρώθηκε ήδη μια σειρά αξιολογήσεων πενταετίας όλων των ειδικών προγραμμάτων, η δε συνοπτική αξιολόγηση που περιέχεται στο παρόν έγγραφο βασίζεται στα αποτελέσματα των εν λόγίο αξιολογήσείον πενταετίας και εκφράζει τις απόψεις των ειδικών προγραμμάτων. επιτροπών αξιολόγησης τίον Ο πίνακας 3 εμφαίνει το σύνολο των χρηματοδοτικών πόρων που έχουν δεσμευτεί για τα διάφορα προγράμματα. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ 3. Για τους σκοπούς της αξιολόγησης, τα 18 ειδικά προγράμματα κατατάσσονται ανάλογα με το περιεχόμενο τους σε τρείς ομάδες, ως εξής: Βιοεπιστήμες Βιομηχανικά οικοσύστημα (Β) προγράμματα (Α) και Λοιπά προγράμματα (Γ) •Βιοϊατρική και υγεία •Βιοτεχνολογία •Γεωργία και αλιεία •Επιστήμες και τεχνολογίες της θάλασσας •Περιβάλλον και κλίμα •Στοχοθετημένη κοινωνικοικονομική έρευνα •Συνεργασία με τρίτες χώρες (INCO) •Διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτίον (INNOVATION) •Κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών •Εφαρμογές τηλεματικής •Τεχνολογίες και υπηρεσίες επικοινωνιών (ACTS) •Τεχνολογίες πληροφοριών (IT) •Βιομηχανικές τεχνολογίες και τεχνολογίες των υλικών (ΙΜΤ) •Πρότυπα, μετρήσεις και δοκιμές •Μη πυρηνικές μορφές ενέργειας •Μεταφορές •Ασφάλεια της πυρηνικής σχάσηςΣύντηξη 36 3. 1 Καταλληλότητα των ειδικών προγραμμάτων Οι επιτροπές αξιολόγησης συμπεραίνουν ότι τα κριτήρια επιλογής πον ερευνητικών έργων όπως σκιαγραφούνται στους στόχους των ειδικών προγραμμάτων είχαν κατά κανόνα τηρηθεί. Είναι επίσης σαφές ότι τα ειδικά προγράμματα θεωρείται ότι είναι κατάλληλα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία και για τις βασικές κοινωνικοοικονομικές κατευθύνσεις της Κοινότητας. Πράγματι, μερικά προγράμματα διαπιστώθηκε ότι ήταν "κατάλληλα με το παραπάνω", προκειμένου κυρίως το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο να εστιαστεί περισσότερο σε εφαρμογές χρήσεως και παραδοτέα παρά σε βασική έρευνα. Η καταλληλότητα κρίθηκε με κριτήρια τη δημιουργία νέων ή βελτιωμένων επιστημονικών και πειραματικών μοντέλων, καθώς και μεθόδίον, διεργασιών και τεχνολογίας που αποφέρουν άμεσο όφελος στη βιομηχανία. Επιπλέον, τα ειδικά προγράμματα έδωσαν σημαντικό υλικό για τη χάραξη κατευθυντηρίων γραμμών για την καθιέρωση ευρωπαϊκών ή ακόμη και παγκόσμιων κανόνων και προτύπων που να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη δημιουργία τεχνολογικών συστημάτων που θα παρέχουν στην Ευρώπη ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Βιομηχανικά προγράμματα (Ομάδα Α) Για τα κυριότερα βιομηχανικά προγράμματα, πχ. Τηλεματική, ACTS, IT και σε ορισμένο βαθμό ΙΜΤ, παρατηρήθηκε σημαντική μετατόπιση μεταξύ 3ου και 4ου προγράμματος πλαισίου. Τα προγράμματα αυτά είχαν θέσει στο επίκεντρο μια τεχνολογική ώθηση με σκοπό να καλυφθεί το τεχνολογικό φάσμα μεταξύ Ευρώπης αφενός και ΗΠΑ και Ιαπωνίας αφετέρου. Για το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο το βάρος μετακινήθηκε προς τις ανάγκες των χρηστών και αντίστοιχες εφαρμογές στον χώρο της καινοτομίας περισσότερο και με το δεδομένο ότι οι ανάγκες των βιομηχανιών είναι ευρύτατες. Η εστίαση αυτή στις εφαρμογές σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της προστιθέμενης αξίας παράγεται στο συγκεκριμένο στάδιο της αλυσίδας της καινοτομίας και ότι αυτό επαυξάνει την καταλληλότητα των ειδικών προγραμμάτων υπέρ της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Αναφορικά με τις μελλοντικές ανάγκες, το πρόγραμμα ACTS απαιτεί τυποποίηση στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής υποδομής πληροφόρησης που θα συνδυάζει τηλεπικοινωνίες, εισαγωγή δεδομένων σε δίκτυα και ικανότητα εκπομπής πληροφοριών με μετατόπιση του βάρους από τα τεχνικά πρότυπα στην παραγωγή, στον χώρο κυρίως των οικιακών πολυμέσων. Αναφορικά με τις τεχνολογίες πληροφοριών, ενο') το βάρος εξακολουθεί να δίδεται στη συμμετοχή των χρηστών, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους κατασκευαστές ηλεκτρονικών συστημάτων και στις εταιρίες που χρησιμοποιούν τις τεχνολογίες των πληροφοριών. Από δομικής πλευράς, το πρόγραμμα πρέπει να υιοθετήσει μια βάση μακροπεδίων στη μικροηλεκτρονική, τεχνολογίες λογισμικού και εφαρμογές. Από πλευράς υποδομής, η μικροηλεκτρονική έχει εξαιρετικά κρίσιμη σημασία. Για VÎX εξυπηρετηθεί η διάδοση της, πρέπει να διευρυνθούν σημαντικά οι δεσμοί μεταξύ Ε&ΤΑ και διαρθρίοτικών ταμείων. Στην αξιολόγηση του προγράμματος είραρμογών τηλεματικής, εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι οι νέες και ανερχόμενες βιομηχανίες πολυμέσων θα παρέχουν κατά τις δύο επόμενες ΙΟετίες μεγάλες επιχειρηματικές ευκαιρίες, και ζητείται αδιάλειπτη εστίαση στα πρότυπα, τα ανοικτά πρότυπα κυρίως, την υποδομή και τις βάσεις για βιομηχανικά έργα (πχ. SAP). Και τα τρία προγράμματα (Τηλεματική, ACTS και IT) απαιτούν μεγαλύτερη ενοποίηση και ένα όντως κοινό ενοποιημένο πρόγραμμα ICT. Η αξιολόγηση του ΙΜΤ εστιάζεται στην ολοένα και μεγαλύτερη σημασία της ανταγωνιστικότητας της τεχνολογίας, αφού οι περισσότερες κατασκευαστικές βιομηχανίες έχουν εμπλακεί σε άγριο ανταγωνισμό σε παγκόσμια κλίμακα. Σ ' αυτό συντελεί η συντόμευση 37 του σχεδιασμού του προϊόντος και η χρονική κλιμάκωση, καθώς και η συνεχιζόμενη τάση επικέντρωσης σε προχωρημένες δραστηριότητες (δραστηριότητες πυρήνα). Ως προς το ειδικό πρόγραμμα πρότυπα, μετρήσεις και δοκιμές, οι στόχοι της μετρολογίας εξακολουθούν να ισχύουν και πρέπει να εξακολουθήσουν και στο 5ο πρόγραμμα πλαίσιο ώστε να αποτελέσουν μια βάση για ευρωπαϊκά πρότυπα. Εντούτοις, τα πρότυπα ανταγωνιστικών προϊόντων πρέπει να βρίσκονται στη σφαίρα αρμοδιότητας συναφών ειδικών προγραμμάτων. Οι στόχοι του ειδικού προγράμματος μη πυρηνικές μορφές ενέργειας εξακολουθούν να ισχύουν στο πλαίσιο πάντοτε του αυξημένου ενδιαφέροντος για το περιβάλλον σε σχέση με τη χρήση ορυκτών καυσίμων, τη δυνητική διεύρυνση της Ένωσης προς τις χώρες της ανατολικής ευρώπης και την αναμενόμενη απότομη αύξηση της ενεργειακής ζήτησης λόγω αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού. Η έρευνα στον τομέα των μεταφορών εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο, λόγω διαφοροποίησης των προτύπων μεταξύ των κρατών μελών, των σοβαρών προβλημάτων εξαιτίας της κυκλοφοριακής συμφόρησης και τίον στόχων για αειφορία και ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών μεταφορών. Η όλη δραστηριότητα αναπτύσσεται προς κατευθύνσεις θεσμοθέτησης της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών έτσι ώστε να που επιτυγχάνεται προσέγγιση δραστηριοποιούνται στον χώρο των σιδηροδρομικών, αεροπορικών και πλωτών μεταφορών. κλάδων καίριας σημασίας και επιχειρήσεων Ως προς την ασφάλεια της πυρηνικής σχάσης, ο ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός πυρηνικών αντιδραστήρων που απαρχαιώνονται και η κατάσταση στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που πρόκειται να προσχωρήσουν καταδεικνύουν την αδιάλειπτη σημασία αυτού του ειδικού προγράμματος. Ο λόγος ύπαρξης του 5ου προγράμματος πλαισίου σ ' αυτόν τον τομέα θα πρέπει να είναι η διατήρηση της τεχνογνωσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα χρειαστεί να δοθεί βάρος στην έρευνα για θεωρητικές καινοτομίες, προηγμένους αντιδραστήρες,ασφαλή διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων και γνώση των επιπτώσεων της ραδιενέργειας στον άνθρωπο και στο περιβάλλον. Ως προς τη σύντηξη, η επιτροπή αξιολόγησης εξέφρασε την εντύπωση της για την πρόοδο που επιτελέστηκε στα πλαίσια του ειδικού προγράμματος κατά την τελευταία πενταετία. Το ειδικό αυτό πρόγραμμα έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία για τον ενεργειακό εφοδιασμό σε μακροπρόθεσμη κλίμακα, ενώ παράλληλα δημιουργεί δυνατότητες για τα μέσα του επόμενου αιώνα. Επιδιώκεται συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο έναντι περιορισμού των δημόσιων δαπανών στην Ευρώπη. Χρειάζεται να ληφθεί μια καίρια στρατηγική απόφαση η οποία θα αποσαφηνίζει το μέλλον της κοινότητας ερευνητών της σύντηξης στην Ευρώπη. Βιοεπιστήμες και οικοσύστημα (Ομάδα Β) Το ειδικό πρόγραμμα βιοϊατρική και υγεία στόχο είχε να συμβάλει στη βελτίίοση της έρευνας και ίχνάπτυξης στον τομέα της ιατρικής και υγείας, διευκολύνοντας τη δημιουργία νέων σχημάτων συνεργασίας ή/και την εδραίωση και ενδυνάμωση όσων ήδη υπάρχουν. Ο στόχος αυτός εξακολουθεί να ισχύει σε μια δυτική Ευρώπη ο πληθυσμός της οποίας διαρκώς γηράσκει, και προσφέρει ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης νέων απειλών, όπως είναι π. χ. η εκδήλωση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών στον άνθρωπο. Πρόκειται για πρόγραμμα βασικής έρευνας από το οποίο έχει προκύψει εντυπωσιακός αριθμός δημοσιεύσεων και διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. 38 Σχετικά με τη βιοτεχνολογία, στη μετάβαση από το Biotech Ι στο Biotech II είναι εμφανής μια σημαντική μετατόπιση από έρευνα επιστημονικής περιέργειας σε βιομηχανική συνεργασία, μετατόπιση που αυξάνει τη σημασία του προγράμματος. Στο πρόγραμμα έγιναν αλλαγές σε διάφορες περιστάσεις, πράγμα που δείχνει ευελιξία εκ μέρους της επιτροπής προγράμματος και ικανότητα απόκρισης στις νέες εξελίξεις, ιδιαιτέρως δε στις εξελίξεις της μοριακής γενετικής. Η καθυστέρηση της Ευρώπης σε σχέση με τις ΗΠΑ λειτουργεί ως παρότρυνση για αυξημένη δραστηριότητα στον χώρο της βιοτεχνολογίας, τόσο σε ερευνητικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εκμετάλλευσης, όπου οι δρόμοι προς την αγορά δεν είναι τόσο ανοικτοί όσο στις ΗΠΑ. Η ανάπτυξη χρηματοοικονομικών βάσεων παράλληλα προς τις βάσεις για βιομηχανικά έργα συνιστάται για να καλυφθεί το κενό που υπάρχει από πλευράς επιχειρηματικού κεφαλαίου. Ενώ καταφαίνεται υψηλή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία, εγκρίνεται υπερβολικά μεγάλος αριθμός έργων με αποτέλεσμα διάφορα εργαστήρια να ακολουθούν τον δρόμο της ανεξάρτητης έρευνας. Στον τομέα Γεωργία, δασοκομία και αλιεία, η επιτροπή αξιολόγησης ειδικού προγράμματος εξέφρασε την ανησυχία ότι η εστίαση των στόχων του προγράμματος ήταν πολύ βραχυπρόθεσμη λόγω στενού συσχετισμού με την Κοινή Γεωργική Πολιτική και την Κοινή Αλιευτική Πολιτική. Για να μπορέσει να κατευθύνει τις εξελίξεις, η έρευνα πρέπει να συμπεριλάβει στο αντικείμενο της πιο μακροπρόθεσμους στόχους. Είναι ήδη σαφείς δύο Ο πρώτος σχετίζεται με την παραγωγικότητα και τη διεθνή ευρείς στόχοι. ανταγωνιστικότητα, αλλά ολοένα και περισσότερο αναδύονται ζητήματα συνδεόμενα με την αειφορία όλων των αγροτικών συστημάτων. Η επιτροπή αξιολόγησης ειδικού προγράμματος είναι της γνώμης ότι η έρευνα με αντικείμενο την αειφορία πρέπει να ενθαρρυνθεί πιο αποφασιστικά, με μέριμνα για ανάπτυξη νέων μεθόδων που να μην αμφισβητούν την επιστημονική αυστηρότητα και με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ανάγκες του περιβάλλοντος. Θεωρώντας μαζί τα τρία ειδικά προγράμματα Βιοϊατρική και Υγεία, Βιοτεχνολογία και Γεωργία, Δασοκομία και Αλιεία, μερικές από τις επιτροπές αξιολόγησης αναγνώρισαν ότι υπάρχει ένα γερό νήμα βιοτεχνολογικής χροιάς που τα διαπερνάει και τα τρία. Αυτό δεν είναι κάτι που αναγνωρίζεται σήμερα σε κάθε συντονιστικό μηχανισμό. Για το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο προτείνεται συνδυασμός των βιοτεχνολογικών συνιστωσών και των τριών ειδικών προγραμμάτων. Για το ειδικό πρόγραμμα Επιστήμες και τεχνολογίες της θάλασσας, οι στόχοι φαίνεται να είναι σημαντικότεροι παρά ποτέ δεδομένου του αυξημένου ανταγωνισμού από τις ΗΠΑ και από τις χώρες της Ασίας. Επιπλέον, η εκμετάλευση των θαλάσσιων πόρων είναι σήμερα ζήτημα που ενδιαφέρει πολύ περισσότερο το ευρύ κοινό. Στα πιο πρόσφατα προγράμματα τονίζεται ότι οι τελικοί χρήστες στη βιομηχανία πρέπει να συνεργάζονται περισσότερο με τα κρατικά ερευνητικά ινστιτούτα και με τα κέντρα διαμόρφωσης πολιτικής. Για το ειδικό πρόγραμμα Περιβάλλον και κλίμα εξακολουθούν να ισχύουν οι στόχοι για ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής επιστημονικής βάσης, για διεξαγωγή κατάλληλης έρευνας και για υποστήριξη έρευνας που να συμβάλλει σε βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Τα κυριότερα θέματα που αποτελούν αντικείμενο του ειδικού προγράμματος θεωρείται ότι συνάπτονται προς τα διεθνή επιστημονικά θέματα και εξελίξεις. Το περιεχόμενο του ειδικού προγράμματος θεωρήθηκε ότι υπερέβαλλε στη εξέταση τοπικών ζητημάτων εθνικού ενδιαφέροντος· χρειάζεται λοιπόν προσοχή ώστε να μην αποδυναμωθεί η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Οι στόχοι έγιναν σαφέστεροι μεταξύ 3ου και 4ου προγράμματος πλαισίου, αφού έγινε σαφής διάκριση μεταξύ επιστημονικής βάσης, τακτικής και βιομηχανικών στόχων. Η διάκριση αυτή όμως δεν είναι εμφανής στο πρόγραμμα εργασίας, και λίγα είναι τα παραδείγματα επαληθεύσιμων στόχων. 39 Λοιπά προγράμματα (Ομάδα Γ) Το πρόγραμμα Στοχοθετημένη κοινωνικοοικονομική έρευνα δρομολογήθηκε το 1994 μέσα στο 4ο πρόγραμμα πλαίσιο ως ένα νέο πρόγραμμα κοινοτικής έρευνας. Το ειδικό αυτό πρόγραμμα αποτελείται από τρία μέρη: Πεδίο 1: Αξιολόγηση των επιλογών επιστήμης και τεχνολογίας στην Ευρώπη Πεδίο 2: Έρευνα με αντικείμενο την εκπαίδευση και κατάρτιση Πεδίο 3: Έρευνα με αντικείμενο τον κοινωνικό αποκλεισμό και την κοινωνική ένταξη στην Ευρώπη. Τα τρία παραπάνω πεδία αντιπροσωπεύουν μικρή μόνο περιοχή από το ευρύ φάσμα θεμάτων που θα μπορούσαν να είναι αντικείμενο του νέου αυτού ειδικού προγράμματος. Το πεδίο 1 αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου προγράμματος MONITOR, το οποίο αποσκοπούσε στην παροχή συμβουλών τακτικής για καθημερινά ζητήματα και το οποίο διατηρεί πάντα τη σημασία του. Ένα καίριο ζήτημα είναι η ανάγκη υποστήριξης της τεχνολογικής πολιτικής με τη βοήθεια συστηματικών προσεγγίσεων πιο προηγμένων από το παλιό γραμμικό μοντέλο καινοτομίας. Το πεδίο αυτό έχει δώσει πολλά και υψηλής ποιότητας έργα από άριστες ομάδες συνεργατών. Αναφορικά με την εκπαίδευση και κατάρτιση, πραγματοποιήθηκε πρόσφατα ένα σεμινάριο εντυπωσιακής προόδου που κάλυπτε φάσμα ολόκληρο θεμάτων τα οποία είχαν σχέση με την ανάπτυξη της γνωστικής βάσης. Το αντικείμενο του πεδίου 3 έχει ενδιαφέρον ως βάση για την κοινωνική συνοχή, απαιτείται όμως πολύ περισσότερη έρευνα. Ζητήματα όπως ένταξη, διεύρυνση, συμμετοχή στην οικονομική και νομισματική ένωση κλπ. έχουν όλα σημαντικές κοινωνικές προεκτάσεις. Εκ πρώτης όψεως ο φάκελος του έργου δίνει εντύπωση πολυδιάσπασης, αλλά μια προσεκτική εξέταση αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα αλληλεπικάλυψη των έργων, τα οποία και μπορούν έτσι να ομαδοποιηθούν. Ειδικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάγκη δημιουργίας δεσμών μεταξύ έργων και κέντρων διαμόρφωσης πολιτικής. Η συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς (INCO) διακλαδίζεται σε τομείς με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η επιτροπή αξιολόγησης ειδικού προγράμματος διαπίστωσε ότι οι προσπάθειες που καταβάλλονται είναι κατά κανόνα κατάλληλες για την επίτευξη των καθορισμένων στόχων και ότι η σημασία αυτών των προσπαθειών θα εξακολουθήσει να είναι μεγάλη ενόψει της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ολοένα και μεγαλύτερης ανάγκης για συνεργασία σε παγκόσμια κλίμακα. Η συνεργασία INCO/COST έχει δώσει εντυπωσιακά αποτελέσματα, στο πεδίο της έρευνας ιδιαιτέρως, πράγμα που διευκολύνει τη μακροπρόθεσμη συνεργασία μεταξύ εμβολίων επιστημονικής έρευνας και βιομηχανίας. Η συνεργασία με το EUREKA ήταν λιγότερο επιτυχής εξαιτίας δυσχεριών στην εξεύρεση κατάλληλων έργων. Τα προγράμματα COPERNICUS και INTAS υπήρξαν ουσιαστικές αλλά προσωρινές λύσεις στα επείγοντα προβλήματα των χωρών της κεντρικής Ευρώπης (ΧΚΕ) και των νέων ανεξάρτητων κρατών (ΝΑΚ). Η επίδραση των προγραμμάτων αυτών δεν ήταν η καλύτερη δυνατή λόγω ελλιπούς υποδομής, γι αυτό πρέπει να δοθεί υψηλού βαθμού προτεραιότητα στα προγράμματα PHARE και TACIS για την υποστήριξη διαρθρίοτικίόν μεταρυθμίσεων στην Ε&ΤΑ και τις βιομηχανικές εφαρμογές. Η επιτροπή αξιολόγησης συνιστά να αντικαθίσταται το COPERNICUS όταν αυτό είναι δυνατόν, από την πλήρη συμμετοχή των ΧΚΕ/ΝΑΚ στα προγράμματα της Δράσης 1. Η επιτροπή αξιολόγησης πιστεύει ότι η συνεργασία με μή ευρωπαϊκές βιομηχανικές χώρες και με νέες και ανερχόμενες οικονομίες διευρύνεται με ταχείς ρυθμούς και ότι όλα τα κοινοτικά 40 προγράμματα πρέπει να είναι ανοικτά σε συμμετοχή, συμμετοχή η οποία θα κρίνεται κατά περίπτωση με όρους αμοιβαιότητας και με κατάλληλες διαπρογραμματικές συμφωνίες. Οι αρχικοί σκοποί του Ιαπωνικού Προγράμματος Υποτροφιών Επ&Τ έχουν ήδη επιτευχθεί και το πρόγραμμα θα πρέπει να καταργηθεί κλιμακωτά σε διάστημα 2 - 4 ετών. Οι βασικοί στόχοι της συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες διατηρούν σε μεγάλο βαθμό την ισχύ τους στους σημαντικούς τομείς της υγείας, της γεωργίας, του περιβάλλοντος και της τεχνολογίας. Στην περίπτωση της τεχνολογίας η συνεργασία πρέπει να χρηματοδοτηθεί περισσότερο έτσι ώστε τα οφέλη της τεχνολογίας των πληροφοριών και επικοινωνιών να γίνουν ευρύτερα προσπελάσιμα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Το πρόγραμμα INNOVATION θεωρείται από την αντίστοιχη επιτροπή αξιολόγησης ότι έχει μεγαλύτερη από ποτέ άλλοτε σημασία για τη μέριμνα της κοινότητας σχετικά με την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Η καινοτομία είναι μια σημαντική πηγή νέων και υψηλής ποιότητας θέσεων απασχόλησης, οδηγεί μάλιστα και στην παραγωγή πλούτου. Τούτο σημαίνει διαχειριστικές δεξιότητες, κυκλοφορία της γνώσης διαμέσου συνόρων και κλάδων παραγωγής, ευέλικτες αγορές, και Ε&ΤΑ με επίκεντρο την αγορά. Απαιτούνται επιπλέον πρότυπα και κανονιστικές ρυθμίσεις που να προάγουν την καινοτομία καθώς και ευεργετική φορολογική πολιτική και κεφαλαιαγορές. Απαιτείται επίσης μια ευρωπαϊκή πολιτική διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας η οποία να προασπίζει με αποδοτικότητα κόστους τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα σε παγκόσμια κλίμακα. Παράλληλα, ερευνητικοί φορείς και βιομηχανία πρέπει να συνεργάζονται πολύ στενότερα για να ικανοποιούν τις ανάγκες των καταναλωτών. Σε γενικές γραμμές, το πρόγραμμα καινοτομίας κρίθηκε αποδοτικό από πλευράς κόστους, μολονότι υπάρχουν κάποιες προτεραιότητες που πρέπει να επαναξιολογηθούν και αδυναμίες που πρέπει να αρθούν. Τα προβλήματα αυτά όμως δεν θεωρείται ότι έχουν εξαιρετική σημασία. Η επιτροπή αξιολόγησης ισχυρίζεται ότι η σημασία της καινοτομίας είναι τέτοια ώστε η δραστηριότητα πρέπει να επεκταθεί και να βασιστεί σε νέες οργανωτικές ρυθμίσεις στο εσωτερικό της Επιτροπής προς υποστήριξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για την καινοτομία. Ουσιαστικά, προτείνεται η σύσταση μιας ομάδας μελέτης (think tank) η οποία να τεθεί επικεφαλής του προβληματισμού επ ' αυτού του θέματος. Η εναλλακτική λύση για ώθηση της καινοτομίας μέσα στα ίδια ειδικά προγράμματα (σήμερα 1% του προϋπολογισμού) δεν φαίνεται να έχει εξεταστεί. Η βασική αρχή του ειδικού προγράμματος Κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών παραμένει ορθή και πάντοτε ουσιαστική. Η Ευρώπη θα σταθεί καλύτερα απέναντι στις απαιτήσεις του μέλλοντος εάν η επιστημονική και τεχνολογική της κοινότητα φανεί πρόθυμη να συνεργαστεί πέρα από επιστήμη και κουλτούρα, πέρα από τοπικά και εθνικά σύνορα. Το πρόγραμμα κατάρτισης και κινητικότητας έχει να συνεισφέρει ουσιαστικά στην ανάπτυξη αυτής της συνεργασίας. Ο εν λόγω δραστηριότητες κατάρτισης και κινητικότητας πρέπει επιπλέον VÎX λαμβάνουν υπόψη τις προκλήσεις και να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο στην ανάπτυξη και σταθεροποίηση της κεντροανατολικής Ευρώπης. Ομοίως, οι εν λόγω δραστηριότητες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να υπερβαίνουν παραμέτρους που συναρτώνται αμιγώς με την ΕΕ, έτσι ώστε η έρευνα να εμπερικλείει την παγκόσμια διάσταση της ανταγωνιστικότητας και της αειφόρου ανάπτυξης. Ως προς τις προτεραιότητες, οι υποτροφίες Marie Curie θα πρέπει VÎX αποτελέσουν το έμβλημα του προγράμματος και να περιοριστούν σε υψηλής ποιότητας υποψηφίους (πρβλ. υποτρόφους Rhodes). Η συνεχής συμβολή στην ευρωπαϊκή έρευνα είναι καθοριστικής σημασίας. Αναφορικά με τα ερευνητικά δίκτυα (κατάρτιση PhD), θεωρείται καθοριστικής 41 σημασίας η επέκταση τους στην ανατολική ευρώπη, η μεγαλύτερη διαφοροποίηση τους και μια καλύτερη σχέση κόστους-οφέλους. Σε εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας έχουν εμφανιστεί ορισμένες ενδιαφέρουσες ομάδες έργων και πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες επέκτασης αυτής της δραστηριότητας με καλύτερο συντονισμό. Εντούτοις, η δραστηριότητα αυτή δεν πρέπει να μετατραπεί σε πλατφόρμα δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων μεγάλης κλίμακας. Υπάρχει η αίσθηση ότι στο πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο μπορούν να βρεθούν καλύτερες θέσεις οι οποίες να παρέχουν μεγαλύτερη ελευθερία για την ανάπτυξη του εν λόγο) πεδίου. 3. 2 Απόδοση των ειδικών προγραμμάτων Σε γενικές γραμμές, οι επιτροπές αξιολόγισης πιστεύουν ότι η διαχείριση των ειδικών προγραμμάτων γίνεται αποδοτικά, οι περισσότεροι όμως πιστεύουν ότι υπάρχουν ακόμα περιθώρια βελτίωσης ώστε η διαδικασία επιλογής των έργων και η διαδικασία χρηματοδότηστης να απλουστευτούν και να συντομευτούν. Αυτό ήταν το σημείο που τόνισαν οι περισσότερες από τις επιτροπές, που δέχτηκε τη σοβαρότερη κριτική και που πρέπει να αποσχολήσει οπωσδήποτε την Επιτροπή. Οι επιτροπές αξιολόγησης των ειδικών προγραμμάτων Τηλεματική και Βιοτεχνολογία ήταν ιδιαίτερα επικριτικές απέναντι στις διαδικασίες. Όλες οι επιτροπές θεωρούν απαράδεκτα μεγάλο το χρονικό διάστημα, συχνά μεγαλύτερο από ένα έτος, που μεσολαβεί από τη λήξη της προθεσμίας μιας πρόσκλησης υποβολής προτάσεων μέχρι την υπογραφή των συμβάσεων, ειδικά δε για τομείς όπως οι τεχνολογίες των πληροφοριών και η βιοτεχνολογία που εξελίσσονται ταχύτατα και όπου μέσα σε ένα χρόνο η κατάσταση μπορεί να μεταβληθεί εντυπωσιακά, ή π. χ. στην ανατολική Ευρώπη όπου οι επιστήμονες ενδέχεται να εξαρτώνται από τα χρήματα της ΕΕ για επιβίωση. Πιστεύεται ότι οι καθυστερήσεις είναι κυρίως χρηματοδοτικής φύσεως και ότι το πρόβλημα, που έχει ήδη διεξοδικά τονιστεί πρέπει να επιλυθεί για το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο. Οι επιτροπές ζητούν μια διαδικασία που να μειώνει τη διάρκεια της όλης διαδικασίας σε 5 - 6 μήνες. Ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη προόδου θεωρείται η μεγαλύτερη εκχώρηση αρμοδιοτήτων, ιδιαιτέρως για να καταστεί δυνατή η ταχεία έγκριση μικρότερων έργων με αποκέντρωση του δημοσιονομικού ελέγχου στο πνεύμα της σύγχρονης επιχειρηματικής πρακτικής. Αλλες προτάσεις ζητούν "εξ' ολοκλήρου νέο σχεδιασμό" (ΙΜΤ) και εφαρμογή του μοντέλου ARPA των ΗΠΑ (Τηλεματική). Συνιστάται η χρήση επιστολών έτσι ώστε να δημιουργούνται οι υποθέσεις να αρχίζει εγκαίρως η εκτέλεση των εργασιών (ΙΜΤ). Μια άλλη πλευρά αφορά την υποβολή πολύ μεγάλου αριθμού προτάσεων, γεγονός που επιδεινώνει το πρόβλημα της χρονικής κλίμακας δημιουργώντας μέγιστα μη διαχειρίσιμα. Μερικά προγράμματα έχουν εφαρμόσει μια διαδικασία σε δύο στάδια με πολύ σαφέστερες κατευθυντήριες για τους ενδιαφερόμενους. Η θεώρηση αυτή της ορθότερης πρακτικής συνιστάται επίσης από αρκετές επιτροπές αξιολόγησης. Η επιτροπή αξιολόγησης του ειδικού προγράμματος IT έχει προτείνει τη συγκέντρωση κεφαλαίων για την αντιμετώπιση περιπτώσεων πτώχευσης του συντονιστή έργου. Η επιτροπή αξιολόγησης του ειδικού προγράμματος Βιοτεχνολογία ζητάει πολύ καλύτερη πληροφόρηση όλων όσοι υποβάλλουν προτάσεις και περισσότερες διαβουλεύσεις με τους διαχειριστές βιομηχανικής έρευνας, τους χρήστες και τις MME (στη θέση της επιτροπής IRDAC!). Αναφορικά με τη διαχειριστική απόδοση, όλες σχεδόν οι επιτροπές αξιολόγησης έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, με όλους τους περιορισμούς τόσο από πλευράς χρηματοδότησης όσο και από πλευράς προσωπικού, η διαχείριση των ειδικών προγραμμάτων από το προσωπικό της Επιτροπής ήταν αποτελεσματική. Πράγματι, στην περίπτωση ορισμένων ειδικών προγραμματίον (κυρίως ΙΜΤ, Μεταφορές, Βιοϊατρική και υγεία ) 42 οι επιτροπές αξιολόγησης εξέφρασαν την άποψη ότι το προσωπικό της Επιτροπής ήταν υπερβολικά διασκορπισμένο σε διοικητικές μονάδες οι οποίες λειτουργούσαν με ποσοστά στελέχωσης που αντιστοιχούσαν στα δύο τρίτα περίπου των προβλεπόμενων. Πρόκειται για ένα αρκετά σοβαρό πρόβλημα ώστε ζητείται από την Επιτροπή να εξετάσει τον εργασιακό φόρτο εν γένει και να μεριμνήσει ώστε οι διοικητικές μονάδες να λειτουργούν με τόσο προσωπικό όσο έχει συμςχονηθεί προς εξασφάλιση αποδοτικής λειτουργίας. Η διαχειριστική απόδοση επηρεάζεται εμφανώς από την ευελιξία έγκαιρης αντιμετώπισης των νέων προτεραιοτήτων που ανακύπτουν. Ένας κλασικός πάγιος προϋπολογισμός τείνει να μην έχει την ευελιξία που χρειάζεται ώστε να υπάρχει ανταπόκριση στις εξελίξεις της τεχνολογίας των πληροφοριών (IT) και της βιοτεχνολογίας για παράδειγμα. Μερικά ειδικά προγράμματα, πχ. το IT, ανταποκρίθηκαν υγιώς στην πρόκληση αυτή δημιουργώντας ένα κυλιόμενο πρόγραμμα το οποίο διακόπτεται από συχνές προσκλήσεις. Υποστηρίζοντας αυτή την ιδέα, η επιτροπή αξιολόγησης του ειδικού προγράμματος ACTS ζητάει να είναι το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο πρόγραμμα "επικεφαλίδων μόνο", ώστε να διευκολύνεται η αναπροσαρμογή, η αναστοχοθέτηση και η ανακατανομή. Αλλα προγράμματα, οι μεταφορές, για παράδειγμα, ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά η εσωτερική ανταπόκριση είναι μικρή αν εξεταστεί το ζήτημα σε επίπεδο προγράμματος πλαισίου. Η απόδοση φαίνεται επίσης να διακυβεύεται από προγράμματα τα οποία επηρεάζονται υπέρ το δέον από καταλόγους εθνικών προτεραιοτήτων σε βάρος μεγάλων και ευρύτερων ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Το επικριτικό αυτό σχόλιο έγινε από τις επιτροπές αξιολόγησης των ειδικών προγραμμάτων ΙΜΤ και Μεταφορές. δρομολογήθηκε με το 4ο Το πρόγραμμα Στοχοθετημένη κοινωνικοικονομική έρευνα πρόγραμμα πλαίσιο και είδε την αρχική του απόδοση να διακυβεύεται εξαιτίας συχνών αλλαγών διευθυντή (τέσσερις μέσα σε δύο χρόνια) και άλλων στελεχών. Το πρόγραμμα INCO αναφέρει πενιχρή επικοινωνία, υποδομή και έλλειψη τοπικής υποδομής τραπεζικής εξυπηρέτησης για την κατά κανόνα μέτρια απόδοση πολλών από τα υπερπόντια έργα αυτού. Αρκετά τηλεδιασκέψεων υπό την αιγίδα της Επιτροπής. προγράμματα ευρύτερη ζητούν χρήση ηλεκτρονικής επικοινωνίας και 3. 3 Αποτελεσματικότητα των ειδικών προγραμμάτων Όλες οι επιτροπές αξιολόγησης ισχυρίζονται ότι οι αρχικοί στόχοι των ειδικών προγραμμάτων που συνδέονται με τις αποφάσεις του Συμβουλίου έχουν σε γενικές γραμμές επιτευχθεί. Εκτιμάται ότι το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας είναι υψηλής ποιότητας και ότι οι κύριοι ερευνητικοί στόχοι έχουν επιτευχθεί. Εντούτοις, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας θεωρείται επιτυχημένο, συχνά δεν είχε σαφείς στόχους από πλευράς παραδοτέων και συνεπώς αποτελέσματος, οικονομικού κυρίως ότι με το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο είχε καταβληθεί πολύ αποτελέσματος. Να προστεθεί μεγαλύτερη προσπάθεια ώστε να καθοριστούν σαφείς μετρήσιμοι στόχοι οι οποίοι να απηχούν θετικό οικονομικό αποτέλεσμα· η μείζων μετατόπιση προς τον χρήστη ως επίκεντρο στα περισσότερα βιομηχανικά προγράμματα θα οδηγήσει σε σαφέστερη επίδραση κατά τις μελλοντικές αξιολογήσεις. Οι επιτροπές αξιολόγησης συσχετίζουν συνήθως την αποτελεσματικότητα προς τα επαρκή αποτελέσματα ενός έργου, όπως δημοσιεύσεις σε περιοδικά κύρους, λοιπές δημοσιεύσεις, εργαστήρια, διασκέψεις, δοκιμαστικές μέθοδοι, νέες διεργασίες και πρωτότυπα. Τα ποσοστά χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι μάλλον χαμηλά στο πλαίσιο τίον ειδικών 43 προγραμμάτων, σε συσχετισμό μάλιστα με τις φιλόδοξες ερευνητικές προοπτικές των προηγούμενων προγραμμάτων πλαισίων. Από το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο αναμένονται υψηλότερα ποσοστά χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Παρουσιάζουμε ορισμένα ποσοτικά δεδομένα σχετικά με την αποτελεσματικότητα. Η επιτροπή αξιολόγησης του ΙΜΤ σημειώνει ότι ποσοτικές μελέτες του δυναμικού εκμετάλλευσης που έγιναν στο χρονικό διάστημα 1991-1995 διαπίστωσαν μέσο όρο κέρδους μεταξύ 4 και 6 ECU για κάθε ECU που είχε επενδυθεί σε προανταγωνιστική έρευνα στο πλαίσιο του προγράμματος BRITE/EURAM. Στις μη πυρηνικές μορφές ενέργειας, η κοινοτική έρευνα θεωρείται ότι έχει συμβάλει στην ελαφρά μείωση του ποσού ενέργειας που χρειαζόταν για τη παραγωγή μιας μονάδας ΑΕΠ μεταξύ 1993 και 1994. Για το THERMIE, σε ποσοστό 28% των έργων το κέρδος επί της πραγματοποιηθείσας επένδυσης ήταν αποδεκτό σε σχέση με την τρέχουσα τιμή των ορυκτών καυσίμων. Στο INCO/COST σημειώθηκαν εντυπωσιακά αποτελέσματα ως προς την ανάπτυξη εμβολίων, ενώ στη βιοτεχνολογία παρατηρούνται πολύ σημαντικά επιτεύγματα στη γονιδιακή έρευνα και στην τεχνολογία για την παραγωγή λιπάσης και γαλακτικού οξέος. Η διάδοση των αποτελεσμάτων είναι μια σχετικώς αδύναμη πτυχή σε πολλά προγράμματα, και ειδικότερα στα προγράμματα γεωργία, δασοκομία και αλιεία, βιοτεχνολογία, Τηλεματική και ΙΜΤ. Για το τελευταίο συνιστάται η συγκρότηση ειδικών ενημερωτικών/συμβουλευτικών μονάδων για καλύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων σε καίριας σημασίας κλάδους, όπως πχ. η αεροναυτική. Πράγματι, σε κάποιους τομείς, βιοτεχνολογία για παράδειγμα, υπάρχει σύγκρουση μεταξύ αξιοποίησης και διάδοσης των αποτελεσμάτων, ειδικά όταν οι συμμετέχουσες εταιρίες δεν είναι βέβαιες για το κατά πόσο επιθυμούν να εκμεταλλευτούν εμπορικά την τεχνολογία που αναπτύσσεται με το πρόγραμμα πλαίσιο. Αντίθετα, η διάδοση κρίνεται ιδιαιτέρως ικανοποιητική για το ειδικό πρόγραμμα " Πρότυπα , μετρήσεις και δοκιμές", αν και σε μια κοινότητα ελαφρώς διαφορετικού τύπου. Πολλές επιτροπές αξιολόγησης ζητούν ένα πολύ σαφέστερο σχέδιο διάδοσης και αξιοποίησης που θα είναι μέρος της αξιολόγησης έργου. Όλες οι επιτροπές αξιολόγησης πιστεύουν ότι γίνεται μια σημαντική προσπάθεια να οικοδομηθεί μια γνήσια κοινότητα Ε&ΤΑ, η οποία θα αποβεί σε όφελος της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και θα συμβάλει ασφαλώς στην κοινοτική συνοχή. Βασιζόμενη σ ' αυτό, η επιτροπή αξιολόγησης του ACTS διακρίνει ότι υπάρχει στην Κοινότητα πολύ μεγαλύτερη διάθεση συνεκτικότητας και αλληλοκατανόησης. Επί συναφούς θέματος η επιτροπή αξιολόγησης του ΙΜΤ σημειώνει ότι πολλές σχέσεις συνεργασίας διατηρούνται και μετά την αποπεράτωση των έργων. Σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών προτύπων παρατηρείται στο πλαίσιο των προγραμμάτων ACTS, IT και SMT. Εξαίρεται επίσης η σημαντική συμβολή τίον ειδικών προγραμματίον ΙΜΤ, SMT, Μεταφορές, Βιοτεχνολογία, και Στοχοθετημένη κοινωνικοοικονομική έρευνα στη διαμόρφωση πολιτικής στην ΕΕ. Το πρόγραμμα με την μεγαλύτερη επίδραση στις εθνικές πολιτικές των κρατών μελών είναι το πρόγραμμα MAST. Η επιτροπή αξιολόγησης του προγράμματος "Περιβάλλον και κλίμα" σημειώνει ότι η σχέση με τα κέντρα διαμόρφωσης πολιτικής είναι ανεπαρκής και ότι η κατάσταση αυτή πρέπει να βελτιωθεί. 44 Αριθμός επιτροπών εφιστά την προσοχή στις πενιχρές επιδόσεις της Ευρώπης ως προς την ίδρυσης και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων, όπως μαρτυρούν τα χαμηλά ποσοστά ανάπτυξης MME υψηλής τεχνολογίας. Προτείνεται η δημιουργία στενότερων δεσμών με το επιχειρηματικό κεφάλαιο, μαζί με την ιδέα της ίδρυσης καθαρά χρηματοδοτικών βάσεων (σχημάτων) παράλληλα προς τις βιομηχανικές. Τέλος, πολλές επιτροπές αναφέρθηκαν στον χαμηλού βαθμού συντονισμό και συνεργασία μεταξύ των διαφόρων Γενικών Διευθύνσεων. Και ενώ δεν συμβσίνει πάντοτε έτσι, πχ. στη Γεωργία, φαίνεται πως υπάρχει ένα γενικό πρόβλημα που χρειάζεται να αντιμετωπιστεί σε επίπεδο Επιτροπής. 3. 4 ΚΚΕρ Η αξιολόγηση του ΚΚΕρ βασίζεται σε συνεντεύξεις με τον καθηγητή J. M. Rojo, αρμόδιο για την όλη αξιολόγηση του ΚΚΕρ, και τον κ. J. P. Contzen, αρμόδιο Γενικό Διευθυντή της Επιτροπής. Επιπλέον, ήταν διαθέσιμες και οι εκθέσεις των επτά ομάδων επιθεωρητών, μιας για καθένα από τα ινστιτούτα του ΚΚΕρ. Ο καθηγητής Rojo πιστεύει ότι το ΚΚΕρ έχει βελτιωθεί σημαντικά μέσα στην τελευταία δεκαετία από πλευράς κυρίως επιστημονικής αριστείας σε ορισμένους τομείς, ειδικότερα στη βασική έρευνα επί των ακτινιδών που διεξάγεται στην Καρλσρούη, και ότι τώρα χαίρει θετικής φήμης προς τα έξω. Εντούτοις, οφείλει να επικεντρώσει ακόμη περισσότερο την έρευνα του διότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια βελτίωσης της έρευνας επί όλων των ερευνητικών αντικειμένων. Παράλληλα με την εστίασητης έρευνας, υπάρχει ανάγκη αυξημένης δραστηριότητας για την παροχή τεχνικής υποστήριξης προς την Επιτροπή. Είναι σαφές ότι αρκετές ΓΔιευθύνσεις χρειάζονται τεχνική και επιστημονική βοήθεια για την εκπόνηση περίπλοκων οδηγιών. Όλες οι ομάδες επιθεωρητών εξέφρασαν τη γνώμη ότι από την τελευταία επιθεώρηση και μετά έχει σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος και ότι αντιμεταυτίστηκαν έκτοτε τα περισσότερα από τα σημεία που είχαν επισημανθεί/Ολες οι ομάδες εξέφρασαν ευνοϊκή άποψη για τη νέα ανταγωνιστική προσέγγιση και πρόκληση και τα εξ αυτών επιτυχή αποτελέσματα, κατάσταση που έχει δημιουργήσει πιο θετικές στάσεις και φρόνημα. Εκφράστηκαν ωστόσο κάποιες ανησυχίες μήπως και το ανταγωνιστικό πνεύμα οδηγήσει σε αποδυνάμωση των προσπαθειών πέραν των προχωρημένων δραστηριοτήτων. Αρκετές από τις ομάδες επιθεωρητών ζήτησαν καλύτερη εστίαση των στόχων, ειδικότερα στις διαστημικές εφαρμογές, στη δημιουργία μοντέλίον μεταφοράς της ραδιενέργειας και στην τηλεπισκόπηση δασών. Παράλληλα , ορισμένες μονάδες, π. χ. το Ινστιτούτο Υπερουρανίων Στοιχείων, παροτρύνονται σε άνοιγμα της δραστηριότητας τους πέραν του πυρήνα, σε αναλυτικές πτυχές των πυρηνικών διασφαλίσεων. Σε ορισμένους τομείς θεωρείται ότι η επιτευχθείσα πρόοδος έχει υπερβεί το σημείο όπου χρειάζονταν εξωτερικές δοκιμές, π. χ. δίκτυα πολυμέσίον, αξιόπιστο λογισμικό και ρομποτική που βασίζεται σε αισθητήρες, καθώς και αποτελέσματα λαμβανόμενα ίχπό ολογραίρήματα. Αυτό συνδέεται και με άλλες παροτρύνσεις προς το ΚΚΕρ να υιοθετήσει μια πιο επιχειρηματική προσέγγιση, να κάνει περισσότερο μάρκετινγκ και να εγκαταστήσει έναν εμπορικό επωαστήρα στην Ispra. Ως προς τη διαχείριση, αρκετές ομάδες επιθεωρητών ζήτησαν καλύτερη στοχοθέτηση και διαχείριση έργων, καθώς και προσφυγή σε συμβουλευτικές ομάδες εξωτερικών χρηστών προγράμματος, στις οποίες να συμμετέχουν και βιομήχανοι που να συμβάλλουν στην εστίαση των στόχων. Οι περισσότερες ομάδες επιθεωρητών αναφέρθηκαν στην ανάγκη ευρύτερης 45 συνεργασίας μεταξύ των ινστιτούτων του ΚΚΕρ, με περισσότερες μετακινήσεις προσωπικού καθώς και μετακινήσεις αρχαιότερου προσωπικού από το ΚΚΕρ στις Γενικές Διευθύνσεις. Αλλες διαχειριστικές πλευρές επικεντρώθηκαν στο παλιό πρόβλημα των προσλήψεων. Ενώ σημειώνεται κάποια πρόοδος με τα νέα τριετή συμβόλαια , υπάρχουν ακόμη πολλές αγκυλώσεις· γι αυτό αρκετές ομάδες επιθεωρητών ζητούν να δοθεί επειγόντως στους διευθυντές του ΚΚΕρ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων ως προς την εκλογή, προώθηση και μετακίνηση επιστημονικού προσωπικού· ζητούν επίσης ορθότερο προσανατολισμό του εσωτερικού συστήματος απολογισμού προόδου προς τις ανάγκες των ινστιτούτων. Αρκετές ομάδες επιθεωρητών πρότειναν την αναζήτηση ταλέντων σε διεθνές επίπεδο. Οι προτάσεις αυτές συνδυάζονται και με το γεγονός ότι πολλά στελέχη πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση και θα χρειαστεί να αντικατασταθούν. Τέλος, σημαντική πρόοδος θεωρείται ότι γίνεται στο IPTS (Σεβίλλη), το οποίο διαθέτει τώρα σαφέστερη αποστολή, επίσημο προϋπολογισμό, καθορισμένο σύνολο πελατών και ικανό και ενθουσιώδες προσωπικό, θεωρείται όμως ότι απαιτείται να βελτιωθούν οι επαφές, ιδιαίτερα με τους κυριότερους πελάτες στις Βρυξέλλες, αλλά και μεταξύ ινστιτούτων του ΚΚΕρ. Προτείνεται προς τούτο η χρήση ηλεκτρονικών μέσίον επικοινωνίας και του Internet. Παρά τον συνολικό θετικό χαρακτήρα της ως άνω αξιολόγησης, δυο από τις επιτροπές αξιολόγισης επικρίνουν το ΚΚΕρ. Η επιτροπή αξιολόγησης του ειδικού προγράμματος "Περιβάλλον και Κλίμα" παρατηρεί ότι η συμβολή του ΚΚΕρ στην πολιτική περιβάλλοντος είναι σε μεγάλο βαθμό παραγνωρισμένη ίχπό σημαντική μερίδα της ερευνητικής κοινότητας που εξυπηρετείται από το εν λόγω ειδικό πρόγραμμα. Ανησυχίες εκφράζονται επίσης για το ύψος του προϋπολογισμού περιβαλλοντικής Ε&ΤΑ που χορηγείται στο ΚΚΕρ, και τίθεται το ερώτημα κατά πόσον ο προϋπολογισμός πρέπει να ανακατανεμηθεί στο ειδικό πρόγραμμα. Στην έκθεση που αφορά την ασφάλεια της πυρηνικής σχάσης, επισημαίνεται έλλειψη σαφήνειας σχετικά με το κατά πόσον οι στόχοι του ΚΚΕρ συντονίζονται με τους στόχους του ειδικού προγράμματος. Επιπλέον, επισημαίνεται η ανεπάρκεια επαφών μεταξύ του προσωπικού της Γ. Δ. XII που διαχειρίζεται το ειδικό πρόγραμμα και του αντίστοιχου προσωπικού του ΚΚΕρ. 46 ΠΙΝΑΚΑΣ 1 3ο και 4ο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΑΙΣΙΟ Το 3ο πρόγραμμα πλαίσιο σχεδιάστηκε σε γενικές γραμμές για την επίτευξη έξι κύριων στόχων: • Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας • Επίτευξη μεγάλων στόχων της αγοράς μέσω κανόνων και προτύπων • Παρότρυνση ανάληψης υπερεθνικών πρωτοβουλιών στον χώρο της βιομηχανίας • Καθιέρωση μιας ευρωπαϊκής διάστασης στην κατάρτιση προσωπικού Ε&ΤΑ • Αύξηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής με ταυτόχρονη εξασφάλιση της επιστημονικής και τεχνικής αριστείας των ερευνητικών έργων Όλες οι πρωτοβουλίες πρέπει να συνεκτιμούν την προστασία του περιβάλλοντος και την ποιότητα ζωής Στα βιομηχανικά προγράμματα, η έμφαση δόθηκε στην προανταγωνιστική έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο, που βασίστηκε στο 3ο, έθεσε ορισμένο αριθμό νέων στρατηγικών στόχων: • Δημιουργία υποδομής υψηλής στάθμης στους τομείς της τεχνολογίας των πληροφοριών, των επικοινωνιών, των μεταφορών και της ενέργειας • Μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα των βιομηχανικών τεχνολογιών, οι οποίες και να είναι συμβατές με την ποιότητα ζωής, προστασία και ασφάλεια του περιβάλλοντος, έξυπνες και αντιρρυπαντικές τεχνολογίες παραγωγής • Συστηματική διάδοση και αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων, στις μικρές κυρίως επιχειρήσεις • Συντονισμός των εθνικών πολιτικίόν έρευνας και ανάπτυξης με την ερευνητική πολιτική της Κοινότητας. 47 IIINAKAL2 ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ 4ου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΕΥΡΑΤΟΜ Δράση 1 Εφαρμογές τηλεματικής Τεχνολογίες και υπηρεσίες επικοινωνιών (ACTS) Τεχνολογίες πληροφοριών (IT) Βιομηχανικές τεχνολογίες και τεχνολογίες των υλικών (ΙΜΤ) Πρότυπα, μετρήσεις και δοκιμές (SMT) Περιβάλλον και κλίμα Επιστήμες και τεχνολογίες της θάλασσας Βιοτεχνολογία Βιοϊατρική και υγεία Γεωργία και αλιεία Μη πυρηνικές μορφές ενέργειας Ασφάλεια της πυρηνικής σχάσης Σύντηξη Μεταφορές Στοχοθετημένη κοινωνικοοικονομική έρευνα (TSER) Δράση 2 Συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς (INCO) Δράση 3 Διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων (INNOVATION) Δράση 4 Κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών (TMR) Προγράμματα ΚΚΕρ 48 ΠΙΝΑΚΑΣ 3 ΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΡΑΣΕΙΣ Ε&ΤΑ ΤΗΣ ΕΕ (σε MECU) Α. ΣΕ ΕΤΗΣΙΑ ΒΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΑΙΣΙΟ 1991 1992 1993 1994 1995 1991-95 1987-1991 (2° πρόγρ. πλαίσιο) (1) 1270,7 230,9 14,8 3,9 0,2 1520,5 1990 -1994 (3° πρόγρ. πλαίσιο) (1) 296 2160,5 1929,5 1264,7 1 5651,7 Συμπλ. χρημ. (3° πρόγρ. πλαίσιο) (2) 150 750 900 1994 - 1998 (4° πρόγρ. πλαίσιο) (1) 0 3017,1 3017,1 Σύνολο προγραμμάτων Ε&ΤΑ 1566,7 2391,4 2094,3 2018,6 3018,3 11089,3 APAS (3) 168,8 308,4 440,2 571,8 2,1 1491,3 Σύνολο προγραμμάτων Ε&ΤΑ + APAS 1735,5 2699,8 2534,5 2590,4 3020,4 12580,6 (1) Οπως εγκρίθηκαν αρχικά με απόφαση. (2) Συμπληρωματική χρηματοδότηση του 3° προγράμματος πλαισίου με χωριστή απόφαση. (3) Συνοδευτικά μέτρα που εγκρίθηκαν με απόφαση. Β. ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ: ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ 4ου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ 1991 -1995 MECU % 4192,4 1791,9 1098,2 1202,3 2285,3 96,8 51,5 10748,6 (1) 33,3 14,2 8,7""" 9,6 18,2 0,9 0,5 85,4 Δράση j: Τεχνολογίες πληροφοριών Βιομ. τεχνολ. και τεχνολ. των υλικών Περιβάλλον Βιοεπιστήμες Ενέργεια Μεταφορές Στοχοθετημένη κοινωνικοοικονομική έρευνα Σύνολο Αοάση 2: Συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς Αοάση 3: Διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων Δράση 4: Κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών Σύνολο προγραμμάτων Ε&ΤΑ + APAS 8 20 β 12580,6 6 5 100 (1) Συμπεριλαμβάνεται υποστήριξη του ΚΚΕρ προς άλλες πολιτικές της ΕΕ 49 A Κ ΜΕΡΟΣ Β ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΕΩΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ \ 51 Εισαγωγή Ο Υποκόμης Davingnon και τα μέλη της Ανεξάρτητης Επιτροπής είναι άξιοι συγχαρητηρίων για την έκθεση τους, η οποία έχει ανταποκριθεί πλήρως στις προσδοκίες γι' αυτήν την πρώτη αναδρομική εξωτερική αξιολόγηση πενταετίας του προγράμματος-πλαισίου. Οι συστάσεις της επιτροπής, στις οποίες συνέβαλαν τα μέγιστα οι βαθειές γνώσεις των μελών της σχετικά με την ευρωπαϊκή έρευνα, και η διεξοδική αξιολόγηση των παρελθόντων επιτευγμάτων του προγράμματος-πλαισίου, τα οποία συνάγονται από τις αξιολογήσεις ειδικών προγραμμάτων, είναι έγκυρες, εποικοδομητικές και στραμμένες προς το μέλλον. των Η Επιτροπή χαιρετίζει την παρατήρηση της επιτροπής ότι δεν διαπίστωσε κανένα σοβαρό πρόβλημα όσον αφορά την ποιότητα της έρευνας που διεξάγεται βάσει του προγράμματος- πλαισίου, καθώς και την αναγνώριση από πλευράς της της διασυνδεδεμένης δεξαμενής ικανοτήτων, που είναι προϊόν τίον προγραμμάτων-πλαισίονν. Η επιτροπή τονίζει ότι, για να στεφθεί με επιτυχία το πρόγραμμα-πλαίσιο, χρειάζεται να συνεχίσει τις παραδόσεις της επιστημονικής αριστείας, με περισσότερη όμως έμφαση στην κοινωνική και οικονομική καταλληλότητα. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα- πλαίσιο δεν έχει ως τώρα εκπληρώσει τον προορισμό του, διότι λείπει μια γνήσια ευρωπαϊκή στρατηγική προσέγγιση. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η προπαρασκευή του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου πρέπει να κατευθύνεται από πιο στρατηγική προοπτική, προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες συνεισφοράς του στην οικονομική και κοινωνική ευημερία της Ευρωπαϊκής Ένοκιης. Η Επιτροπή επιδοκιμάζει το συμπέρασμα της επιτροπής Davignon ότι το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο προσφέρει την ευκαιρία για μείζονες αλλαγές, κυρίως στα ακόλουθα σημεία. Πρέπει να σταθεί στο ύψος των μεγάλων επενδύσεων στην Ε&Α των ανταγοονιστών της ' Ενωσης και να είναι ακριβέστερα εστιασμένο και αποτελεσματικότερο. Ταυτόχρονα, πρέπει να μπορεί να ανταποκρίνεται με μεγαλύτερη ευελιξία στις μεταβαλλόμενες ανάγκες, θα πρέπει να ελαφρυνθεί η δομή του, να απλουστευθεί ακόμη περισσότερο η διαχείριση του απο την Επιτροπή, να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στη διάδοση και στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων στα ερευνητικά προγράμματα και οι πόροι να διατεθούν συγκεντρωτικά με την αυστηρή εφαρμογή κριτηρίων επιλογής, στα οποία συμπεριλαμβάνεται η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Η απάντηση της Επιτροπής δίδεται στην πράξη με τις επίσημες προτάσεις της για το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Οι συστάσεις της επιτροπής σχολιάζονται αναλυτικότερα στις επόμενες παραγράφους. Τα κατωτέρω κεφάλαια αναφέρονται στα υπο-κεφάλαια του μέρους 4 της έκθεσης της επιτροπής με τίτλο "Τα σημεία που κυρίως απαιτούν αλλαγές". 1. Στρατηγική του προγράμματος Η επιτροπή προτείνει πιο στρατηγική προσέγγιση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου, στηριγμένη σταθερά στα κριτήρια της καταλληλότητας και της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, για την επιλογή των προγραμμάτων, όπου συμπεριλαμβάνεται η στήριξη για υποδομές και ο συντονισμός με τη χρηματοδότηση από τα Διαρθρωτικά Ταμεία Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η αυστηρότερη είμαρμογή το>ν κριτηρύον της καταλληλότητας και της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, ταυτοχρόνως, κατά την επιλογή ερευνητικών θεμάτων, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τις κοινωνικές, οικονομικές και τεχνολογικές τάσεις, θα καταλήξει σε πιο στρατηγική προσέγγιση. Η καταλληλότητα πρέπει VÎX κρίνεται με βάση τόσο την κοινωνική ζήτηση βελτίωση της απασχόλησης, της ποιότητας ζο)ής και υγείας (συμπεριλαμβανομένης της αοίράλειας και της ποιότητας των αγαθών και υπηρεσιών για 53 τους καταναλωτές), της περιβαλλοντικής προστασίας, της κινητικότητας, κ. λ. π. όσο και τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης και επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου. Η υπόδειξη της επιτροπής ότι η ευρωπαϊκή κρίσιμη μάζα ισχύει για τη δικτύωση εγκαταστάσεων μεγάλης κλίμακας πρέπει επίσης VÎX ληφθεί υπόψη στο πέμπτο πρόγραμμα- πλαίσιο· κάθε θεματικό πρόγραμμα, όπως επίσης και το πρόγραμμα "Βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού", πρέπει VÎX περιλαμβάνει δραστηριότητες στήριξης της δικτύο>σης και της πρόσβασης σε ερευνητική υποδομή. Η Επιτροπή συμφωνεί με την επιτροπή ότι πρέπει να επιδιωχθεί υψηλό επίπεδο αμοιβαίας ενίσχυσης μεταξύ του προγράμματος-πλαισίου και των Διαρθρωτικών Ταμείων. Στην προσεχή ανακοίνωση της για την έρευνα και τη συνοχή θα εξετάζονται οι δυνατότητες βελτιώσεων, υπό την επιφύλαξη της ιδιαιτερότητας αυτών των δύο μέσων. 2. Νομικό και διοικητικό καθεστώς Η επιτροπή προτείνει μια δέσμη νομικών και διοικητικών αλλαγών, προκειμένου να βελτιωθεί η ευελιξία και η εστίαση στο πρόγραμμα-πλαίσιο: • Νομικές αλλαγές: ειδική πλειοψηφία στη διαδικασία συναπόφασης για το πρόγραμμα- πλαίσιο, μια νέα επιτροπή της Ένωσης για να αντικατασταθεί η δομή της Επιτροπής Ειδικού Προγράμματος και μια διοικητική διαδικασία που θα παρέχει δημοσιονομική ευεληξία κατά την πορεία του προγράμματος-πλαισίου. Η αποδοτικότητα θα ενισχυθεί όντως σημαντικά, εάν ανατεθούν στην Επιτροπή πιο εκτεταμένες αρμοδιότητες για την εφαρμογή του προγράμματος-πλαισίου. Στις προτάσεις που υποβάλλει η Επιτροπή στη Διακυβερνητική Συνδιάσκεψη υποστηρίζει ένθερμα την επέκταση της ειδικής πλειοψηίρίας στο Συμβούλιο. Αναμένοντας το αποτέλεσμα της Διακυβερνητικής Συνδιάσκεψης, η Επιτροπή έχει αναλάβει τη δέσμευση να βελτιώσει την ανάπτυξη και τη διαχείριση του προγράμματος-πλαισίου στον βαθμό που είναι δυνατό να επιτευχθεί υπό τους παρόντες κανόνες. Ειδικότερα: • • Η δομή έξη προγραμματίον που προβλέπονται για το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο αναμένεται να επιτρέψει VÎX ληφθεί καλύτερη στρατηγική άποψη για κάθε πρόγραμμα, σε ευρύτερο ερευνητικό φάσμα. Η Επιτροπή προβλέπει VÎX της ανατεθεί η κύρια αρμοδιότητα για την εφαρμογή των προγραμμάτων, ενώ οι Επιτροπές ΙΙρογραμμάτίον θα διατηρήσουν την προεξάρχουσα θέση τους στο έργο της παρακολούθησης της εφαρμογής των προγραμμάτων και στην ενασχόληση με τις ερευνητικές προτεραιότητες, την προσαρμογή των προγραμμάτων εργασίας και τη διάθεση των κονδυλίων· χωρίς, ίοστόσο, να λαμβάνουν αποφάσεις για επιμέρους μέτρα. Η Επιτροπή συμμερίζεται, άλλωστε, την άποψη της επιτροπής ότι, εάν δεν διατίθενται εξ αρχής όλες οι πιστώσεις για το πρόγραμμα από τα πρώτα έτη εφαρμογής, θα υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο ευελιξίας κατά τα επόμενα έτη. • Αλλαγές των διοικητικών διαδικασιών όσον αφορά τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων, τα χρονοδιαγράμματα, τη διαφάνεια και την πλήρη ενημέρωση των προτεινόντων και για την αντιμετώπιση της έλλειψης προσωπικού Καταβάλλονται συνεχείς προσπάθειες προκειμένου να βελτιωθούν τα συστήματα διαχείρισης έρευνας. Βραχυπρόθεσμα, είραρμόζονται μέτρα για VÎX μεκυΟεί η της κοινοτικής υπερπροσφορά, για VÎX βελτιωθεί η διαφάνεια και η συνέπεια κατά την αξιολόγηση το>ν προτάσεων, για VÎX συντομευΟούν τα χρονοδιαγράμματα αξιολόγησης το>ν προτάσεο>ν και 54 διαπραγμάτευσης συμβάσεων και για να απλουστευθούν οι χρηματοοικονομικές πλευρές. Τα μέτρα αυτά αναμένεται να συμβάλουν στη βελτίωση της πρόσβασης στα προγράμματα, ιδιαίτερα για τις MME. Επιπλέον, μελετώνται νέα διαχειριστικά υποδείγματα, βασισμένα σε σύγχρονες βέλτιστες πρακτικές. Σύμφωνα με τις συστάσεις της επιτροπής, πρέπει να καθορισθούν σαφείς κατευθύνσεις αρμοδιότητας για τη διαχείριση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου, αλλά πρέπει να συνδυάζονται με κατάλληλες ρυθμίσεις για συντονισμό, εντός του προγράμματος-πλαισίου, με άλλες πολιτικές και με το φάσμα δραστηριοτήτων εκτός του κοινοτικού πλαισίου, στις οποίες περιλαμβάνονται τα ερευνητικά προγράμματα των κρατών μελών. Όσον αφορά το θέμα του επιπέδου προσωπικού, το γεγονός ότι η αύξηση του αριθμού υπαλλήλων ήταν μικρότερη από εκείνη του συνολικού κοινοτικού προϋπολογισμού για την έρευνα αντικατοπτρίζει τη λιτή διαχειριστική πολιτική της Επιτροπής, καθώς και τα στενά όρια διοικητικών δαπανών και δαπανών προσωπικού, που καθορίσθηκαν από το Συμβούλιο στις αποφάσεις για τα ειδικά προγράμματα. • το Δραστηριότητες αξιολόγησης, με ευρύτερο αντικείμενο, για να συμπεριλάβουν ευρύτερο πλαίσιο των προγραμμάτων, διεθνείς εξελίξεις και δείκτες εισροών και εκροών, ώστε να αποτελούν βάση πληροφόρησης για επιτροπές παρακολούθησης και αξιολόγησης. Η εστίαση της έρευνας αμεσότερα σε κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους, ιδιαίτερα στο πλαίσιο "καίριων δράσεων", πρέπει να συνεπάγεται σαφή προγράμματα εργασίας με ορόσημα, ως προς τα οποία είναι δυνατό να μετρώνται τα μελλοντικά επιτεύγματα. Προβλέπεται επίσης τακτική προσαρμογή των επιμέρους στόχων και προγραμμάτων εργασίας. Για την επίτευξη των ανωτέρω, η Επιτροπή θα επανεξετάζει την πρόοδο, αναλύοντας, ταυτοχρόνως, και αξιολογώντας τις εξελίξεις στο ευρύτερο επιστημονικό και τεχνολογικό πεδίο, υπό το φως των κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων, και δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στο διεθνές πλαίσιο. Ως αποτέλεσμα της εν λόγω διαδικασίας, τόσο η παρακολούθηση των προγραμμάτων, όσο και οι αναδρομικές αξιολογήσεις των προγραμμάτων αναμένεται να ωφεληθούν από ευρύτερη βάση πληροφόρησης, όπως συνιστά η επιτροπή. Παρόλα ταύτα, και σύμφωνα με την πρωτοβουλία της Επιτροπής SEM 2000, η ορθή διαχειριστική πρακτική απαιτεί σαφή διάκριση μεταξύ εκτέλεσης και αξιολόγησης. Είναι, βεβαίως, θέμα ουσιώδους σημασίας να διατηρηθεί η ποιότητα και η ανεξαρτησία της διαδικασίας εξωτερικής παρακολούθησης και αξιολόγησης, και ιδιαίτερα των εμπειρογνωμόνων που θα συμμετάσχουν. Η Επιτροπή συνεχίζει τις προσπάθειες της να συγκροτήσει και να διαθέτει, με συνέπεια και τακτική ενημέρωση, διαχειριστικές και στατιστικές πληροφορίες για τις κοινοτικές ερευνητικές δραστηριότητες. Συνεχίζει, επίσης, τις προσπάθειες να αναπτύξει ένα ευρύ φάσμα δεικτών επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου σε περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, μέσω της European Science and Technology Indicators Report. • Περαιτέρω προσπάθειες για την απλούστευση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και τη μείωση του κόστους τους. του συστήματος των ευρωπαϊκών Μια ομάδα της IRDAC έχει ασχοληθεί με το ευρύ φάσμα ζητημάτων που σχετίζονται με την πνευματική ιδιοκτησία στο πλαίσιο της έρευνας της ΕΕ. Τα συμπεράσματα της συμπίπτουν με εκείνα της επιτροπής όσον αφορά το υψηλό κόστος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη. Το θέμα αυτό υπερβαίνει το αντικείμενο του προγράμματος-πλαισίου. Το κόστος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι επιτρεπτό στις κοινοτικές συμβάσεις έρευνας. 55 3. Προσέγγιση για την εφαρμογή του νέου προγράμματος-πλαισίου Η επιτροπή υποδεικνύει ότι χρειάζεται μια πιο ολοκληρωμένη θεώρηση της οικονομικής στήριξης της ΕΤΑ και της καινοτομίας, με ευρύτερο φάσμα τρόπων εφαρμογής. • Απόλυτη ευθύνη διάδοσης Στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο πρέπει να ενσωματωθεί μια "θεώρηση κύκλου ζωής" για τη διαχείριση των έργων, με τη "συνύφανση", όποτε είναι δυνατόν, της αποτελεσματικής απορρόφησης της έρευνας ήδη από την αρχή των έργων. Έτσι, οι τρόποι εφαρμογής θα ταιριάζουν ακριβώς με τις ειδικές ανάγκες των προγραμμάτων/έργων. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η συνεπής και αποτελεσματική εφαρμογή αυτής της θεώρησης, μέσω τοπικών "μονάδων καινοτομίας" σε καθένα από τα προγράμματα. • Μεγαλύτερη βοήθεια προς τις MME στα διάφορα οικονομικά και νομικά θέματα που συνδέονται με την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας Δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις νομικές και οικονομικές πλευρές της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων, με τη δέουσα συνεκτίμηση των εδικών περιστάσεων και αναγκών των MME υψηλής τεχνολογίας. Ερευνώνται τρόποι βελτίωσης της ροής πληροφοριών μεταξύ ερευνητικών έργων και του κόσμου της χρηματοδότησης της καινοτομίας, με σκοπό να αναπτυχθούν περισσότερο διαρθρωμένες και αποδοτικές διεπαφές. Στο πέμπτο πρόγραμμα- πλαίσιο θα μπορούσε να συγκροτηθεί μια υπηρεσία στο πλαίσιο του οριζόντιου προγράμματος για την "καινοτομία και συμμετοχή τονν MME", προκειμένου να παρασχεθεί βοήθεια σε έργα στους τομείς των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και της πρόσβασης σε ιδιωτική χρηματοδότηση. Πρέπει να συνεχισθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο το παρόν σύστημα συνεργατικής έρευνας, ούτως ώστε να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται καλύτερα στο ευρύ φάσμα αναγκών, ιδιαίτερα των MME, για πρόσβαση σε έρευνα βάσει συμβάσεων, με σκοπό να συμπληρωθούν οι δικές τους ερευνητικές δυνατότητες, οι οποίες μπορεί να είναι περιορισμένες ή ανύπαρκτες. • Σύσφιγξη των δεσμών με τον EUREKA Όπως σημειώνεται στο δεύτερο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής σχετικά με το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο, επιδιώκονται επισταμένως στενότεροι δεσμοί με τον EUREKA. Θα καταβληθούν προσπάθειες να εξασφαλισθεί συμπληρίοματικότητίχ μεταξύ αυτών των δύο μέσων και για να εξασφαλίζεται η ροή πληροφοριών από το πρόγραμμα-πλαίσιο προς τον EUREKA, καθώς προχωρούν οι εργασίες, παράγονται αποτελέσματα και τα έργα την αγορά. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να αναπτυχθεί κυρίως στο προσεγγίζουν πλαίσιο των "καίριων δράσεων". • Περαιτέρω ανάπτυξη του σχήματος των ευρωπαϊκών ιδεατών ιδρυμάτων προηγμένων ερευνών Το έργο για τον προσδιορισμό της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας του γονιδιώματος των ζυμομυκήτων, που αναφέρει η επιτροπή, στο οποίο συμμετέσχον σχεδόν 100 εργαστήρια στην Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένων 10 MME), σε συντονισμό με εργαστήρια στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στην Ιαπωνία, καταδεικνύει την αποτελεσματικότητα της δικτύωσης σε μεγάλη κλίμακα των ευρωπαϊκών κέντρων αριστείας. Το συνδεδεμένο "Βιομηχανικό Υπόβαθρο" υπήρξε επίσης αποτελεσματικό μέσο για να τηρηθεί η βιομηχανία ενήμερη των αποτελεσμάτων του έργου και των ενδεχομένων εμπορικών επιπτώσεων του^. Αυτή καθώς Δίδεται συνέχεια οτο έργο με το έργο EUROFAN, στο οποίο συμμετέχουν 144 ευροιπαϊκά εργαστήρια, για τη διενέργεια συστηματικής ανάλυσης γονιδίων με άγνωστη λειτουργία. 56 και άλλες προσεγγίσεις της διανομής της έρευνας μελετώνται ίχπό την Επιτροπή ως πρότυπα προς εφαρμογή στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο, ιδιαίτερα στο πλαίσιο "καίριων δράσεων". Στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο μπορεί επίσης να συμπεριληφθεί έρευνα με σκοπό την υποστήριξη υποδομών πληροφορικής για τη σύνδεση ερευνητικών ιδρυμάτων. • Πολυδιάστατη σφαιρική προσέγγιση των πολυσύνθετων τεχνολογικών προκλήσεων Αυτός ακριβώς είναι ο στόχος των "καίριων δράσεων" που επισημαίνονται στο δεύτερο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής. Οι εν λόγω δράσεις θα συγκεντρώσουν τους ποικίλους επιστημονικούς και τεχνολογικούς πόρους, οι οποίοι συμπεριλαμβάνουν διαφορετικές επιστήμες, τεχνολογίες και συναφείς ειδικότητες, που χρειάζονται για την αντιμετώπιση σημαντικών κοινωνικών, οικονομικών και βιομηχανικών προκλήσεων. Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση θα έχει ως κινητήριο μοχλό ένα σχέδιο δράσης, καταρτισμένο κατόπιν διαβουλεύσεων με την επιστημονική κοινότητα, τη βιομηχανία, και γενικότερα εκείνους τους οποίους αφορά η έρευνα και την χρησιμοποιούν, το οποίο θα εστιασθεί ιδιαίτερα στην υπέρβαση και/ή κοινωνικοοικονομικού χαρακτήρα. επιστημονικού συμφορήσεων τεχνολογικού κρίσιμων των και Αόγω του προσανατολισμού τους προς κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους, η μόνιμη σύνδεση με άλλες κοινοτικές πολιτικές που επηρεάζουν τα θέματα αυτά ενυπάρχει στην έννοια των καίριων δράσεαιν, όπως και η τακτική επανεξέταση και αναπροσαρμογή των προγραμμάτων εργασίας, ώστε να αντικατοπτρίζονται τα τελευταία αποτελέσματα που έχουν επιτύχει και το μεταβαλλόμενο τεχνολογικό, κοινατνικό και οικονομικό πλαίσιο. Η σφαιρική προσέγγιση πρέπει, ωστόσο, VÎX υπερβαίνει την κοινοτική δράση μόνον. Τα θέματα με τα οποία ασχολούνται οι καίριες δράσεις είναι εξ ορισμού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και έχει ουσιώδη σημασία να επωφεληθούν από τις ευρύτερες δυνατές ερευνητικές συνεισφορές. Ακολουθώντας την κατεύθυνση που χάραξαν οι task forces, και χρησιμοποιώντας μια ποικιλία μέσων επικοινωνίας, επίσημων και ανεπίσημων, οι καίριες δράσεις στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο θα χρησιμεύσουν ως πυρήνας για ευρύτερο συντονισμό της έρευνας, συμπεριλαμβανομένης ιδιαίτερα της έρευνας που διεξάγεται στο πλαίσιο των προγραμμάτων των κρατών μελών, σε ολόκληρη την Ένωση. • Χρήση των άρθρων 130Κ, 130Α, και 130Ν Έχει τεθεί αρκετές φορές το θέμα εάν υπάρχει δυνατότητα να αξιοποιηθούν αυτά τα άρθρα της συνθήκης, επιπλέον των άλλων δραστηριοτήτων του προγράμματος-πλαισίου, κυρίως προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή δραστηριότητες οι οποίες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον μόνον για ορισμένο αριθμό κρατών μελών. Η δυνατότητα αυτή δεν μπορεί να καταστεί πραγματικότητα παρά μόνον εάν τα κράτη μέλη επιδείξουν σταθερή προθυμία να συμμετάσχουν σε αυτόν τον τύπο πρωτοβουλίας. Εάν αποδειχθεί ότι υπάρχει αυτή η προθυμία, θα μπορούσαν VÎX προβλεφθούν μία ή περισσότερες δραστηριότητες του τύπου ίχυτού. • Καλύτερη εστίαση και μεγαλύτερη αυτονομία για το Κοινό Κέντρο Ερευνών^ Η Επιτροπή υποστηρίζει ανεπιφύλακτα το συμπέρασμα της επιτροπής ότι το ΚΚΕρ έχει να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην υποστήριξη των κοινοτικών πολιτικών. Διέπεται από Επιπλέον των σχολίων που διατυπώνονται στο παρόν μέρος, μπορεί να είναι χρήσιμη η ακόλουθη διευκρίνιση όσον αφορά τις παρατηρήσεις στο παράρτημα της έκθεσης της επιτροπής, όπου "επισημαίνεται έλλειψη σαφήνειας σχετικά με το κατά πόσον οι στόχοι του ΚΚΕρ |στην έκθεση αξιολόγησης που αφορά το πρόγραμμα για την ασφάλεια της πυρηνικής σχάσης| συντονίζονται με τους στόχους του ειδικού προγράμματος" και "επισημαίνεται ανεπάρκεια επαφα')ν" μεταξύ του προσωπικού της ΓΔ XII και του ΚΚΕρ. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι σχέσεις εργασίας είναι άριστες. Ωστόσο, ο χαρακτήρας αυτονν των σχέσεων πρέπει να αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι, στο πεδίο της ασφάλειας της πυρηνικής σχάσης, το ΚΚΕρ ανταγωνίζεται (επιτυχο')ς) άλλους προτείνοντες για χρηματοδότηση με επιμερισμό δαπανών. Το ειδικό πρόγραμμα της Ευρατόμ για το ΚΚΕρ αφορά κυρίως έρευνα για πυρηνικές διασφαλίσεις, οι οποίες δεν είναι αντικείμενο δράσεων με επιμερισμό δαπανο>ν. 57 ουδέτερο καθεστώς, το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά πολλές πλευρές της κοινοτικής νομοθεσίας, και διαθέτει ιδιαίτερα εξειδικευμένες εγκαταστάσεις και ικανότητες που χρειάζονται για την επιτέλεση αυτού του έργου, εκ των οποίων μερικές είναι μοναδικές στην Ευρώπη. Όπως στην περίπτωση των εθνικών εργαστηρίίον, το ΚΚΕρ οφείλει να προσαρμόσει την προσέγγιση του για να αντιμετωπίσει τη νέα πραγματικότητα και η Επιτροπή έχει αναλάβει τη δέσμευση να επιφέρει τις αναγκαίες αλλαγές που θα του επιτρέψουν να το πράξει, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης εστίασης στα πεδία στα οποία διαπρέπει. Από το 1988, έχει καταβληθεί σημαντική προσπάθεια να δημιουργηθούν επαφές μεταξύ του ΚΚΕρ και των κόσμων της ακαδημαϊκής και της βιομηχανικής έρευνας, με πρόγραμμα να βελτιωθεί η σχέση πελάτη-συμβασιούχου για έρευνα που σχετίζεται με χάραξη πολιτικής. Η προσπάθεια αυτή εντάθηκε σημαντικά μετά την απόφαση για το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο και με βάση τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 26ης Απριλίου 1994 σχετικά με τον ρόλο του ΚΚΕρ. Η αύξηση της αυτονομίας, όπως καταδεικνύεται ίχπό την καθιέρωση του ΚΚΕρ ως χωριστής Γενικής Διεύθυνσης, είναι ένα από τα ουσιώδη διοικητικά και νομικά μέτρα στην εν λόγω διαδικασία. 4. Καλύτερη ισορροπία του προγράμματος Η επιτροπή συνιστά ότι, για ορισμένες πλευρές, χρειάζεται να ληφθούν μέτρα ώστε να εξασφαλισθεί ορθή ισορροπία εντός του προγράμματος-πλαισίου. • Σωστή ισορροπία μεταξύ βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, συμπεριλαμβανομένης της συγχώνευσης σχργκλινόντων ερευνητικών τομέων. Η πρόταση για το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο καθορίζει μια δομή, η οποία μπορεί να συνδυάσει την ανάγκη βοήθειας προς την Ένωση, ώστε να διατηρήσει και να αναπτύξει τη ροή ιδεών και επιστημονικών και τεχνικών και τεχνολογικών γνώσεων, με την ανάγκη ανάπτυξης των τεχνολογικών ικανοτήτων της στα πλέον κρίσιμα πεδία. Ο ρόλος του προγράμματος-πλαισίου δεν είναι να διπλασιάζεται η εθνική χρηματοδότηση της έρευνας χωρίς συγκεκριμένη εφαρμογή. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί και να αντικατοπτρίζεται πλήρως στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο η όλο και στενότερη αλληλοσύνδεση της περισσότερο βασικής και της εφαρμοσμένης έρευνας στη σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία και στην καινοτομία. Για τον σκοπό αυτόν, χρειάζεται να ληφθούν υπόψη δύο πλευρές του προγράμματος-πλαισίου: • • Οι καίριες δράσεις, όπου οι ειδικές συμφορήσεις ενδέχεται να απαιτήσουν εστιασμένη βασική έρευνα, καθώς και ανάπτυξη εφαρμοσμένης τεχνολογίας. Δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης γενικής τεχνολογίας. Τα ίδια αυστηρά κριτήρια επιλογής θα χρησιμοποιηθούν για την επισήμανση όλίον τίον ερευνητικών οράσεων. Επιπλέον, κάθε συνιστώσα βασικής έρευνας θα ποικίλλει σε συνάρτηση με την ωριμότητα του ερευνητικού πεδίου και είναι δυνατό να τροποποιείται καθόσον επιτελείται πρόοδος. Αυτό είναι σύμφαννο με τις απόψεις της επιτροπής. Επίσης σύμφωνη με τις συστάσεις της επιτροπής είναι η συγχώνευση προγραμμάτων που ασχολούνται με τεχνολογίες πληροφορίίόν και επικοινωνιών και εφαρμογές τηλεματικής (θέμα Π), του βιοτεχνολογικού σκέλους των προγραμμάτων για τη γεωργία, τη βιοϊατρική έρευνα και τη βιοτεχνολογία (στο θέμα Ι). • Σωστή ισορροπία μεταξύ θεματικών προγραμμάτων και προγραμμάτων δραστηριοτήτων οριζόντιων 58 Γενική αρχή, επί της οποίας στηρίζεται η δομή και το περιεχόμενο του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου, όπως συνιστά η επιτροπή, είναι ότι η διαχείριση των ερευνητικών προγραμμάτων πρέπει να λαμβάνει χώρα, κατά το δυνατόν, από το πλαίσιο των θεματικών προγραμμάτων. Ως εκ τούτου, θα εξασφαλισθούν ισχυροί δεσμοί μεταξύ των θεματικών και των οριζόντιων προγραμμάτων, όπίος στην περίπτίοση της εκμετάλλευσης της έρευνας, όπου έχουν σημειωθεί οι λειτουργίες των θεματικα')ν και οριζόντιων δράσεων. Στην περίπτωση της κατάρτισης και κινητικότητας, η επιτροπή πιστεύει ότι χρειάζονται αλλαγές, για να βελτιωθεί η εικόνα των δραστηριοτήτων αυτών και να μειωθούν οι καθυστερήσεις. Στο πρόγραμμα για τη "βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού" θα ενσωματωθούν ορισμένες αλλαγές, βασισμένες στην εμπειρία του προγράμματος TMR. Επιπλέον της μείωσης του χρονοδιαγράμματος αξιολόγησης και επιλογής προτάσείην για υποτροφίες (ο στόχος είναι 3 μήνες), θα εισαχθούν νέα μέτρα, όπως "υποτροφίες στον βιομηχανικό κλαδί)", που θα δημιουργήσουν περισσότερο διαφανές και προβλέψιμο περιβάλλον, το οποίο θα προσελκύσει τους καλύτερους ερευνητές. • Σωστή ισορροπία όσον αφορά τη διεθνή διάσταση της έρευνας της ΕΕ: περαιτέρω πρωτοβουλίες για υποψήφια κράτη μέλη, και μεγαλύτερη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε εταιρικές σχέσεις με αναπτυσσόμενες χώρες. Στο νέο πρόγραμμα-πλαίσιο επιδιώκεται, πράγματι, εντατικότερη ερευνητική συνεργασία και με χώρες που επιδιώκουν να καταστούν κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα είναι δυνατή η πλήρης σύνδεση με το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο ορισμένων υποψήφιων για προσχώρηση χωρών, ιδίως της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης^, εάν επιλέξουν αυτόν τον τύπο. Κατά τον τρόπο αυτόν, θα καταστεί δυνατή η συμμετοχή των κρατών του ΕΟΧ στα προγράμματα, υπό παρόμοιους όρους. Εναλλακτική λύση θα ήταν η συμμετοχή ανά έργο, κατ' αρχήν, χωρίς κοινοτική χρηματοδότηση· αυτή η δυνατότητα είναι ανοικτή σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που δεν έχουν συνδεθεί πλήρως, στα ευρωπαϊκά Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και σε Μεσογειακές τρίτες χώρες. Όσον αφορά τις αναπτυσσόμενες χο')ρες, θα συνεχίσουν να απευθύνονται προς τις χώρες αυτές έργα συνεργασίας, προκειμένου να αναπτυχθούν επιστημονικές γνώσεις και τεχνολογικές ικανότητες που αρμόζουν στις ανάγκες τους και μπορούν να συνδράμουν στην επίλυση των αναπτυξιακών τους προβλημάτων. Υπάρχει επίσης αναγνωρισμένη ανάγκη να βελτιωθεί η συνεργασία με "νεοεμφανιζόμενες οικονομίες", των οποίων οι αγορές αναπτύσσονται ταχύτατα και οι οποίες αντιπροσωπεύουν σημαντικές ευκαιρίες για εταιρείες της ΕΕ. Συμπεράσματα Η ανάλυση της Επιτροπής για την έκθεση της επιτροπής αξιολόγησης πενταετίας του προγράμματος-πλαισίου, δείχνει ότι οι λεπτομερείς συστάσεις της θα συμπεριληφθούν πολύ εκτενώς στις προτάσεις για το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο. Παρόλα ταύτα, η επιτροπή αναγνωρίζει ότι για να επιτευχθούν πλήριος οι ουσιαστικές αλλαγές, τις οποίες συνιστά, χρειάζονται αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο υπερβαίνει το αντικείμενο το>ν προτά σεων της Επιτροπής για το πρόγραμμα-πλαίσιο. Επιπλέον της Ελβετίας και του Ισραήλ. 59 ISSN 0254-1483 COM(97) 151 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 12 15 16 05 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-142-GR-C ISBN 92-78-18098-Χ Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο 6ο