title: MEDEDELING VAN DE COMMISSIE - VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG VOOR MINST ONTWIKKELDE LANDEN

eurovoc_concepts:
generalised preferences
international trade
least-developed country
market access
trading operation

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 16. 04. 1997 COM(97) 156 def. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG VOOR MINST ONTWIKKELDE LANDEN VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG VOOR MINST ONTWIKKELDE LANDEN INHOUD INLEIDING Achtergronden Internationale richtsnoeren De doelstellingen voor Europa 1. EG-HANDELSPOLITIEK TEN AANZIEN VAN MINST ONTWIKKELDE LANDEN 1. 1 VOORWAARDEN VOOR MARKTTOEGANG Begunstigden Handelsstelsel van LOME voor minst ontwikkelde ACS-Ianden Stelsel van algemene preferenties dat in de praktijk op minst ontwikkelde niet-ACS-landen wordt toegepast Algemene beoordeling 1. 2. POTENTIEEL VOOR VERDERE LIBERALISATIE 4 4 5 6 6 6 6 7 8 8 Landbouwhandel 8 Aanwending van SAP-preferenties door minst ontwikkelde niet- ACS-landen Groenboek over de toekomst van de betrekkingen tussen de EG en de ACS-landen 11 2. RESULTATEN VAN DE MINISTERCONFERENTIE IN SINGAPORE EN ROL VAN DE EG 2. 1. 2. 2. Actieplan van de WTO Opties voor een verdere verbetering van de markttoegang: uitdagingen voor de Europese Gemeenschap III. CONCLUSIES/VOORSTELLEN 111 11 12 18 1 VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG VOOR MINST ONTWIKKELDE LANDEN INLEIDING De toenemende marginalisering van de minst ontwikkelde landen binnen de internationale handel en het internationale handelsstelsel is door de internationale gemeenschap als een ernstig probleem erkend. De WTO-ministers zijn in Singapore tot overeenstemming gekomen over initiatieven voor zowel de verbetering van de markttoegang als de coördinatie van de technische bijstand, door de goedkeuring van een omvattend actieplan ten gunste van de minst ontwikkelde landen en het organiseren van een bijeenkomst op hoog niveau eind juni. In de onderhavige mededeling wordt een strategie op lange termijn voorgesteld ter verbetering van de preferentiële markttoegang die de EG aan de minst ontwikkelde landen verleent op basis van de mogelijkheden die in het actieplan van de WTO worden voorgesteld. Het eerste element van deze strategie voorziet in de harmonisatie van de preferenties voor minst ontwikkelde landen, die vandaag onder twee verschillende stelsels vallen, namelijk Lomé en het SAP, en in een meer flexibele toepassing van de oorsprongsregels. Tenslotte zou in een latere fase in het kader van de volgende ronde van tariefonderhandelingen de mogelijkheid van een geconsolideerd preferentiestelsel kunnen worden overwogen. Dit document behandelt niet het ruimere vraagstuk van de technische bijstand die de minst ontwikkelde landen nodig hebben om in staat te zijn beter gebruik te maken van de mogelijkheden die hen door de liberalisering van de handel worden geboden. De initiatieven in die richting vormen het hoofdonderwerp van de bijeenkomst op hoog niveau waartoe tijdens de Ministerconferentie van de WTO in Singapore is besloten en die later dit jaar in Genève zal plaatsvinden. Achtergronden 1. 2. De deelneming van de minst ontwikkelde landen' aan de internationale handel en investeringen blijft zorgwekkend laag. Hoewel de wereldhandel in expansie is, is zowel hun aandeel in de totale werelduitvoer als de absolute waarde van die uitvoer in de voorbije jaren gedaald, terwijl hun invoer is gestagneerd. In het licht van hun afnemend aandeel in de wereldhandel, het blijvende lage prijzenpeil en de sterke prijsschommelingen voor primaire producten verklaart de blijvende afhankelijkheid van de minst ontwikkelde landen van die producten in grote mate hun slechte export- en groeiresultaten en hun economische kwetsbaarheid. Hetzelfde geldt voor investeringen: het aandeel van de ontwikkelingslanden in hun geheel in directe buitenlandse investeringen is in de afgelopen jaren sterk gestegen maar die investeringen zijn in het algemeen gericht op ongeveer twintig landen in Oost- en Zuid-Oost-Azië en in Latijns-Amerika, terwijl relatief weinig directe buitenlandse investeringen naar de minst ontwikkelde landen zijn gegaan. Het aandeel van de minst ontwikkelde landen in de wereldhandel is zeer laag en bedroeg minder dan 0,5% in 1993, het laatste jaar waarvoor volledige statistieken beschikbaar zijn. Toch kan dat een flink deel van hun deviezenbehoeften vertegenwoordigen. De uitvoer van de minst ontwikkelde landen als aandeel in het BBP vertegenwoordigt 9%, terwijl de invoer overeenstemt met 16% van het BBP. Het is duidelijk dat iedere verbetering van de toegang van de minst ontwikkelde i\c/. c sterk onevenwichtige situatie te corrigeren. Ter vergelijking: de officiële ontwikkelingshulp vertegenwoordigde iets meer dan 8,5% van het BBP van de minst ontwikkelde landen in 1993. tot de exportmarkten ertoe zou bijdragen landen De structuur en de omvang van de invoer uit de minst ontwikkelde landen worden ten dele verklaard door hun in het algemeen zwakke productiestructuren en door de handelspreferenties die de ontwikkelde landen hen al toekennen. De invoer van de ontwikkelde landen uit de minst ontwikkelde landen volgt vaak de schommelingen van de goederenprijzen. Terwijl de samenstelling van het handelsverkeer varieert naar gelang van de verschillende uitvoerlanden, is de export van basisproducten voor de meeste onder hen belangrijk, gevolgd door verwerkte producten. De mate waarin deze laatste worden verhandeld, is ten dele afhankelijk van de markt van het invoerland en het geldende handelsstelsel. Internationale richtsnoeren 3. De leiders van G7 hebben op de Top van 1996 in Lyon het belang van dit probleem erkend en zich in het bijzonder toegespitst op de integratie van de minst ontwikkelde landen in de wereldeconomie. Zij stelden dat alle beleidsinstrumenten en niet alleen hel handelsbeleid moeten worden ingezet om dit doel te verwezenlijken maar waren van mening dal een verbeterde markttoegang voor de export van de minst ontwikkelde landen een belangrijk element in dat proces zou vormen; daarbij verklaarden zij: "In dit verband zullen wij nagaan wat elk van ons kan doen om de toegang van die landen tot onze markten te verbeteren en zullen wij anderen aanmoedigen hetzelfde te doen, inclusief andere ontwikkelingslanden. " Zoals gedefinieerd volgens de criteria van de Verenigde Naties (zie bijlagen I en II). 4. Deze ideeën hebben voortzetting gekregen binnen de werkzaamheden van de WTO en hebben aan de basis gelegen van de Ministerverklaring van Singapore, waarin de leden van de WTO met de volgende initiatieven ten behoeve van de minst ontwikkelde landen hebben ingestemd: • • • een Actieplan, waarbinnen ook ruimte is voor positieve maatregelen zoals bijvoorbeeld toegang met vrijdom van rechten op autonome basis, dat ten doel heeft hun algemeen vermogen om in te spelen op de door het handelsstelsel geboden mogelijkheden te verbeteren; uitwerking van een operationele inhoud voor het Actieplan, bijvoorbeeld door de investeringsvoorwaarden te verbeteren en voorspelbare en gunstige voorwaarden inzake markttoegang voor producten uit de minst ontwikkelde landen te creëren, bevordering van de expansie en diversificatie van hun export naar de markten van alle ontwikkelde landen, in het geval van de betrokken ontwikkelingslanden in het kader van het Wereldstelsel voor Handelspreferenties, en organiseren van een bijeenkomst met UNCTAD en het Internationaal Handelscentrum zo vroeg mogelijk in 1997, met deelneming van bijstandsorganisaties, multilaterale financiële instellingen en minst ontwikkelde landen, ten einde te komen tot een geïntegreerde aanpak om deze landen bij te staan hun handelsmogelijkheden te verbeteren. De doelstellingen voor Europa 5. De Europese Gemeenschap heeft een zeer actieve rol gespeeld in het debat dat in de WTO is gelanceerd in verband met de minst ontwikkelde landen, en heeft bijgedragen tot het welslagen van de ministeriële conferentie. Bij die gelegenheid heeft de Europese Raad zijn politiek engagement ten aanzien van de armste landen met de volgende verklaring bevestigd: "In deze context is de Europese Unie van oordeel dat het Actieplan dat ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de Ministeriële Conferentie en dat is neergelegd in het verslag van het WTO-Comité voor Handel en Ontwikkeling, een nuttig instrument vormt om een verder streven ter verbetering van de markttoegang voor de MOL's in te leiden. De Europese Unie is bereid zich ertoe te verbinden haar markten verder open te stellen voor invoer uit MOL's, en zal in deze context in een constructieve geest samen met al haar partners de verschillende in het Actieplan vervatte opties bestuderen om in het kader van de WTO op een gecoördineerde wijze te kunnen vaststellen welke concrete bijdragen alle betrokken partijen kunnen leveren met het oog op een spoedige tenuitvoerlegging. " 6. Het economisch belang voor de minst ontwikkelde landen van eventuele verbeteringen van de toegang tot de markten van de ontwikkelde landen mag niet worden overschat. Ten eerste is de toegang al vrij ruim, ten tweede ligt het fundamentele probleem van deze landen eerder bij de productie dan bij de toegang en ten slotte hebben de minst ontwikkelde landen het als gevolg van distributie- en afzetproblemen, het onvermogen om aan internationale normen te voldoen enz. ook moeilijk om op de exportmogelijkheden in te spelen. Handel en ontwikkeling mogen evenwel niet afzonderlijk worden beschouwd en een verdere openstelling van de markten moet samengaan met technische bijstand ten einde de minst ontwikkelde landen te helpen hun handelsmogelijkheden Ie verbeteren. In dit verband zet de Gemeenschap zich actief in voor het welslagen van de bijeenkomst op hoog niveau die later dit jaar in Genève moet plaatsvinden, en die zal worden toegespitst op een gecoördineerde aanpak van de internationale technische bijstand en met name het coördineren van het handelsbeleid met de werkzaamheden van de donorgemeenschap. De secretariaten van WTO, rrC en UNCTAD werken met de steun van de Wereldbank en het EVIF nauw samen aan concrete bijdragen die zullen worden besproken in het kader van de WTO-commissie voor handel en ontwikkeling. De Gemeenschap streeft naar concrete resultaten die ertoe zullen bijdragen te voldoen aan de verschillende behoeften van de ontwikkelingslanden (met bijzondere aandacht voor opleiding) en de taken tussen de uitvoerende organisaties te verdelen. De minst ontwikkelde landen helpen om een ruimere deelname aan de WTO en andere betrokken instellingen te verwerven, zal op korte termijn wellicht slechts een beseheiden economisch effect sorteren maar zou toch nuttig kunnen zijn als politiek gebaar. Binnen de WTO zou de steun van de Huropese Gemeenschap voor de minst ontwikkelde landen in de vorm van het uitwerken van een initiatief inzake markttoegang een zeer belangrijke politieke manifestatie zijn niet alleen van ons engagement ten behoeve van de minst ontwikkelde landen maar ook van onze gehechtheid aan het beginsel dat het WTO-lidmaatsehap voordelen voor alle leden moet opleveren. Wij moeten ook de rijkere ontwikkelingslanden aanmoedigen hun markten voor de minst ontwikkelde landen open te stellen in dezelfde mate als de EG dat al op significante wijze heeft gedaan. 1. EG-HANDELSPOLITIEK TEN AANZIEN VAN MINST ONTWIKKELDE LANDEN 1. 1 VOORWAARDEN VOOR MARKTTOEGANG Begunstigden: Het Europees stelsel van algemene preferenties omvat een lijst van vijftig minst ontwikkelde landen (bijlage I) die uitgebreide tariefpreferenties voor industrie- en landbouwproducten genieten die verder gaan dan die welke openstaan voor de andere ontwikkelingslanden die onder het SAP vallen. De lijst gelijkt sterk op die van de Verenigde Naties (49 minst ontwikkelde landen: bijlage II), met twee uitzonderingen: binnen het Europese SAP gelden Botswana en Tonga als minst ontwikkelde landen maar Angola niet. Van de 50 minst ontwikkelde landen van het Europese SAP zijn 41 ook partij bij de Overeenkomst van Lomé, zodat de handelsvoorwaarden daarvan eveneens op hen van toepassing zijn. Van de twee stelsels is dat van de Overeenkomst van Lomé het ruimst wat betreft markttoegang en bijgevolg genieten in de praktijk alleen de overblijvende 9 minst ontwikkelde landen die niet tot de ACS-groep behoren", de uitgebreide SAP-preferenties. Hierna volgt een gedetailleerde analyse van de twee stelsels: Handelsstelsel van LOME voor minst ontwikkelde ACS-landen Lijst van minst ontwikkelde landen buiten de ACS-groep: Jemen, Afghanistan, Bangladesh, de Maldiven, Nepal, Bhutan, Myanmar, Laos en Cambodja. Op te merken valt dat de Commissie aan de Raad heeft voorgesteld de SAP-preferenties voor Myanmar in te trekken wegens schending van de internationale Verdragen inzake het verbod op dwangarbeid. INDUSTRIEPRODUCTEN: De Overeenkomst van Lomé verleent vrije toegang zonder contingenten voor alle industrieproducten. Een resultaat van die regeling is dat de EG de grootste importeur van afgewerkte producten uit minst ontwikkelde landen van de ACS-groep is. In 1994 importeerde de EG voor 1,8 miljard ecu aan afgewerkte producten uit die invoer van alle industrieproducten (GN-hoofdstukken 25-97 met inbegrip van aardolie, minerale producten en onedele metalen) beliep circa 2,9 miljard ecu in 1994. landen. De totale LANDBOUWPRODUCTEN: Van de totale EG-invoer van landbouwproducten uit minst ontwikkelde ACS-landen (1,3 miljard ecu in 1994) komt circa 97% vrij van rechten binnen in het kader van het handelsstelsel van Lomé. Van het overige gedeelte (producten die onder een gemeenschappelijke marktordening vallen) krijgt het merendeel van de invoer een zekere mate van preferentiële toegang in de vorm van onbeperkte tariefpreferenties of in enkele gevallen zoals fruit- en groenteproducten via een tariefpreferentie binnen een contingent. De Overeenkomst van Lomé verleent ook nog toegang vrij van rechten voor visserijproducten (invoer voor 267 miljoen ecu in 1994). SPECIALE PROTOCOLLEN: Afgezien van het algemene handelsstelsel van Lomé bieden de Lomé- protocollen nog bijkomende voordelen aan sommige ACS-landen. Eén minst ontwikkeld ACS-land, Madagascar, geniet krachtens het rund- en kalfsvleesprotocol een verlaging van de specifieke rechten met 92% (de ad valorem component van het tarief wordt voor alle ACS-landen opgeheven) voor zijn export van uitgebeend rundvlees naar de EG in het kader van een jaarlijks contingent van 7. 579 ton. Bovendien mogen vier minst ontwikkelde ACS-landen (Madagascar, Malawi, Uganda en Tanzania) tegen krachtens het suikerprotocol jaarlijks specifieke maar uiteenlopende hoeveelheden suiker gegarandeerde prijzen aan de EG verkopen (respectievelijk 10. 000, 20. 000, 5. 000 en 10. 000 ton). Stelsel van algemene preferenties van toepassing op minst ontwikkelde niet-ACS-landen Minst ontwikkelde niet-ACS-landen genieten een bijzondere S AP-regeling met de volgende kenmerken: INDUSTRIEPRODUCTEN: Voor praktisch alle uitvoer van afgewerkte producten naar de Gemeenschap wordt toegang vrij van rechten verleend. De enige uitsluitingen zijn sommige primaire producten en non-ferrometalen. In de praktijk hebben deze uitsluitingen evenwel een zeer geringe weerslag op de feitelijke handel van de minst ontwikkelde niet-ACS-landen met de Europese Gemeenschap. Volgens cijfers van 1994 bedroeg de invoer van industrieproducten die niet voor tariefpreferenties in aanmerking komt, slechts circa 7 miljoen ecu (bijlage III). Bovendien ging het daarbij om de invoer van leder, waarvoor de meestbegunstigingsrechten als gevolg van de Uruguay- Ronde verder zullen worden verlaagd. In de sector textiel en kleding genieten de minst ontwikkelde landen eveneens vrijstelling van rechten (een behandeling die niet wordt toegekend door de andere grote textiel importeur de VS, die helemaal geen SAP-voordelen voor textiel en kleding verleent). LANDBOUWPRODUCTEN: Toegang vrij van rechten wordt voor praktisch alle landbouwproducten verleend, met uitzondering van de meeste producten die onder een gemeenschappelijke marktordening vallen. Ook deze uitsluitingen betreffen in zeer geringe mate de feitelijke handel. Uitgaande van het herziene SAP, dat in 1997 in werking is getreden, wordt geraamd dat slechts 0,2 miljoen ecu van de landbouwhandel van 1994 met minst ontwikkelde niet-ACS-landen niet in aanmerking komt voor een In feite heeft de Gemeenschap dus al een inspanning geleverd om meer preferentiële behandeling. Bijlage IX van de S AP-verordening (EG) nr. 3281/94. 1 landbouwproducten onder de preferenties te laten vallen, aangezien uitgaande van het oude SAP en de cijfers van 1994, het deel van de landbouwinvoer dat niet voor preferentiële toegang in aanmerking kwam, 3 miljoen ecu beliep. Algemene beoordeling Via Lomé en haar ruim preferentiestelsel voor industrieproducten steunt de EG de verwerkende industrie in de minst ontwikkelde landen. Daardoor is het aandeel van verwerkte producten, met name textiel en kleding, in de invoer uit minst ontwikkelde landen hoger in de Gemeenschap dan in de andere Quad-Leden. Zo importeerde de EG in 1995 voor 3,5 miljard dollar verwerkte producten uit de minst ontwikkelde landen vergeleken met 1,5 miljard dollar invoer in de US en 0,06 miljard dollar in Japan (bijlage IV). Binnen de Quad ligt het aandeel van de invoer van afgewerkte producten in de totale invoer uit minst ontwikkelde niet-ACS-landen het hoogst in de Unie. Hoewel landbouwproducten niet dezelfde genereuze voorwaarden genieten als industrieproducten, liggen de cijfers voor de Europese Gemeenschap toch nog beter dan die voor de andere Quad-landen. Dit geldt zowel in absolute waardecijfers als relatief : de Europese Gemeenschap betrekt circa 4% van haar totale landbouwinvoer uit de minst ontwikkelde landen. Er moet evenwel over de hele lijn meer worden gedaan voor de verruiming van het marktpotentieel voor exporteurs uit minst ontwikkelde landen. De Europese Gemeenschap is goed geplaatst om een oproep te doen voor een betere behandeling van minst ontwikkelde landen, niet alleen vanwege de inspanningen die zij tot nog toe al heeft geleverd. Daarbij zullen de resultaten van de bijeenkomst op hoog niveau over technische bijstand uiterst nuttig zijn om de minst ontwikkelde landen te helpen van de geboden mogelijkheden gebruik te maken. 12. POTENTIEEL VOOR VERDERE LIBERALISATIE Landbouwhandel Op dit ogenblik is er slechts een zeer klein deel van de landbouwhandel van de EG met de minst ontwikkelde landen dat geen enkele soort preferentie geniet. De specifieke producten waarvoor geen enkele preferentie geldt, vertegenwoordigen echter verschillende honderden tariefposten. De mogelijke resultaten van de liberalisering voor deze producten zijn uiterst onvoorspelbaar. Voor de meeste van die tariefposten geldt dat de minst ontwikkelde landen niet naar de EG exporteren. Het valt moeilijk te zeggen of dit in de eerste plaats te wijten is aan onze bescherming dan wel of de minst ontwikkelde landen in ieder geval voor deze producten niet concurrerend zouden zijn. Het is juist dat een analyse van de effecten van het opheffen van beperkingen moeilijk is maar iedere bezorgdheid over een mogelijke overstroming van de EG-markt met ingevoerde producten moet worden beschouwd in het licht van het potentieel van de minst ontwikkelde landen om hun uitvoer in de toekomst uit te breiden. Althans op korte termijn lijkt dit potentieel zeer beperkt: • De totale landbouwproductie van de minst ontwikkelde landen beloopt ongeveer 40 miljard ecu (cijfer I9934) (p. m. dit is ongeveer gelijk aan twee derde van de jaarlijkse landbouwinvoer van de EG). Berekening gebaseerd op gegevens in het Jaarboek van UNCTAD 1994. • • In 1994 bedroeg de landbouwexport van de minst ontwikkelde landen naar Quad in totaal circa 5,2 miljard ecu. Zelfs indien de uitvoer naar de EG alleen tweemaal dit bedrag zou vertegenwoordigen, zou dat slechts ongeveer 7,7% van de totale landbouwinvoer van de EG vormen. Bovendien zou iedere verhoging van het uitvoerpotentieel als gevolg van de opheffing van beperkingen op middellange tot lange termijn tot stand komen en niet op de EG alleen zijn geconcentreerd. De verklaring van Singapore houdt in dat Quad maar ook andere ontwikkelde en ontwikkelingslanden die lid van de WTO zijn, moeten zorgen voor liberalisering van hun handel, en dat andere markten met een hoger beschermingsniveau (d. w. z. Japan) waarschijnlijk eerder een sterke toename van hun invoer uit minst ontwikkelde landen zouden meemaken. (Zoals gezegd heeft de EG al de hoogste cijfers voor aandeel en waarde van de invoer uit de minst ontwikkelde landen in de totale landbouwinvoer). Toch zou de potentiële expansie van de productie voor sommige producten inderdaad aanleiding kunnen geven tot moeilijkheden op de Europese markt (aangenomen dat de productie wordt bestemd voor uitvoer naar de EG). Rijst, bananen, maniok en rundvlees zijn daarbij de meest evidente voorbeelden. De huidige invoer van deze producten uit de minst ontwikkelde landen loopt sterk uiteen qua grootte: 48 miljoen ecu voor rundvlees, 10,3 miljoen ecu voor bananen, 6,5 miljoen ecu voor maniok en slechts 50. 000 ecu voor rijst. Er bestaat evenwel een zekere bezorgdheid dat de productiecijfers hiervoor snel zouden kunnen stijgen indien een liberalisatie zou plaatsvinden, zoals bijvoorbeeld het geval was voor maniok na de tijdens de Kennedy-Ronde overeengekomen liberalisatie. Ieder pakket van liberalisatiemaatregelen zou adequate vrijwaringsmechanismen moeten omvatten ter bescherming tegen onvoorziene stijgingen van het handelsverkeer. Een liberalisatiepakket zou bijvoorbeeld een vrijstelling van rechten voor sommige landbouwproducten kunnen omvatten maar met handhaving van kwantitatieve maxima (zoals het geval is voor bepaalde producten in het kader van de Overeenkomst van Lomé) of zou kunnen voorzien in een geleidelijke gefaseerde liberalisering alvorens tot een volledige vrijstelling van rechten te komen. Bovendien zou de EG in staat moeten zijn om uitgaande van de huidige kennis van de productiecapaciteit van de minst ontwikkelde landen en met een bijkomende analyse een korte lijst van producten op te stellen die van ieder liberalisatiepakket moeten worden uitgesloten. Met die bescherming zou de EG in staat zijn binnen de WTO te pleiten voor preferentiële liberalisatie ten gunste van de minst ontwikkelde landen in de landbouwsector. Aanwending van SAP-preferenties door minst ontwikkelde niet-ACS-landen: Oorsprongsregels In de praktijk is het voor minst ontwikkelde niet-ACS-landen moeilijk van deze ruime toegangsvoorwaarden te profileren, waarbij de vaakst genoemde reilen ligt in de ingewikkelde ooisprongsvooischriften. De minst ontwikkelde niet-ACS-landen worden binnen het SAP immers geconfronteerd met niel-flexibele oorsprongsregels zoals de eis van dubbele verwerking Zie bijlage V voor een brede sectoriële analyse van het landbouwpotentieel van de minst ontwikkelde landen, met inbegrip van fruit en groenten, vetten en oliën en zuivelproducten. in de textielsector. Deze eis geldt eveneens voor de minst ontwikkelde ACS-landen, maar zij hebben het voordeel van de mogelijkheid van cumulatie tussen ACS- en EG-landen. Andere SAP-landen profiteren wel van de mogelijkheid van cumulatie met de EG-landen maar op individuele basis, terwijl in onderlinge cumulatie tussen hen niet is voorzien, met uitzondering van bepaalde gevallen van regionale cumulatie (ASEAN). Het doel van de specifieke oorsprongsregels vindt zijn verantwoording in de noodzaak ervoor te zorgen dat de voordelen van het stelsel daadwerkelijk van toepassing zijn op de begunstigden van het SAP en ertoe bijdragen investeringen aan te trekken en te behouden in die landen die ze het meest nodig hebben. Een versoepeling van deze regels kan leiden tot het ontwikkelen van economische activiteiten die weinig of geen toegevoegde waarde creëren. In 1994, het laatste jaar waarvoor gegevens beschikbaar zijn, werd een preferentiële EU- behandeling aangevraagd voor 41,2 % van de textiel- en kledinginvoer uit minst ontwikkelde niet ACS-landen, zodat voor de overige 58,8% het gewone meestbegunstigingstarief moest worden betaald, dat op dit ogenblik rond 12 à 13% schommelt. Aangezien de textiel- en kledinginvoer meer dan 60% van al onze invoer uit minst ontwikkelde niet ACS-landen vertegenwoordigt, is het belang van oorsprongsregels duidelijk. Laos, Cambodja, Bangladesh en andere landen die voor een deel van hun uitvoer moeilijkheden met oorsprongsregels hebben, hebben bijgevolg een verzoek om een afwijking als vastgesteld in Verordening (EEG) nr. 2454/93 ingediend ten einde tegen preferentiële voorwaarden te kunnen uitvoeren. Er moet dus worden nagedacht over het verbeteren van de oorsprongsregels. Deze verbetering zou op twee manieren moeten geschieden : vereenvoudiging, waarbij de eerste fase zou bestaan in afwijkingen, en toepassing van de bestaande regionale cumulatievoorzieningen ten gunste van de minst ontwikkelde landen, en verduidelijking van de voorwaarden voor de toepassing van preferenties in de praktijk (fraude, discrepanties). Wat het tweede punt betreft, zal de Commissie binnenkort haar visie op de situatie bekendmaken en methoden voorstellen om deze moeilijkheden te voorkomen. Zulks zou in het belang zijn van de begunstigde landen (er wordt voorkomen dat andere landen in hun plaats gebruik maken van de preferenties), van de invoerders in de Gemeenschap (die de douanerechten moeten betalen) en van het vrijwaren van de eigen middelen van de Gemeenschap. Alleen onder deze voorwaarden kunnen de oorsprongsregels worden versoepeld zonder dat de toepassing van de preferenties omslachtiger wordt. Andere factoren die een weerslag zouden kunnen hebben op de mate van preferentiële toegang van minst ontwikkelde niet-ACS-landen tot onze markt zijn: • onvoldoende reikwijdte van ons SAP. Slechts 0,45% van de invoer van 1994 uit minst ontwikkelde niet-ACS-landen kreeg geen preferentiële behandeling. De effecten op de potentiële handel van het toekennen van preferenties voor de producten die nog niet in hel SAP zijn opgenomen zijn evenwel moeilijk te kwantificeren. In bepaalde gevallen A^-' zou het effect beperkt kunnen zijn doordat er onvoldoende productie is. In andere gevallen kunnen bijkomende preferenties leiden tot een productiestijging; • slechts (zo geniet onderbenutting van het SAP. Ook in sectoren waar de benutting van het SAP vrij laag ligt twee derde van de geïmporteerde niet-gevoelige industrieproducten een preferentiële behandeling), hetzij omdat de preferentiemarge te klein is omdat de landen zich niet bewust zijn van de mogelijkheid om een preferentiële behandeling aan te vragen, hetzij omdat de administratieve kosten van de toepassing van de noodzakelijke procedures te hoog liggen. Groenboek over de toekomst van de betrekkingen tussen de EG en de ACS-landen De huidige Overeenkomst van Lomé, die het handelsstelsel omvat dat de EG op de ACS-landen toepast, verstrijkt in februari 2000. Ter voorbereiding van de in 1998 aan te vangen besprekingen over de betrekkingen na die datum heeft de Commissie de Raad een Groenboek over de toekomst van deze betrekkingen doen toekomen (document nr. 262/96 ACP). Dit Groenboek moet de aanzet vormen tot een ruim debat in de Gemeenschap en in de ACS-landen en tussen alle andere betrokkenen over de keuzemogelijkheden die voor het begin van de volgende eeuw openstaan. Het Groenboek geeft alleen maar toelichting bij de verschillende mogelijke opties, zonder de EG in dit stadium tot een bepaalde keuze te verbinden. De Commissie zal evenwel in het licht van de resultaten van het debat later dit jaar de opties moeten vastleggen, wanneer zij bij de Raad een voorstel voor richtsnoeren voor onderhandelingen met de ACS-Staten moet indienen. Op handelsgebied bevat het Groenboek drie basisopties voor de toekomst: • • • een wederzijdse handelsovereenkomst of verschillende wederzijdse overeenkomsten conform de regels van GATT/WTO; het SAP op de ACS-landen alleen toepassen; handhaving van de huidige kenmerken van het handelsstelsel met sommige verbeteringen. Elk van deze drie basisopties zal verschillende implicaties voor de toekomstige commerciële behandeling van de ACS-landen en dus van de minst ontwikkelde landen hebben, aangezien 41 van de 49 landen op de VN-lijst ACS-Staten zijn. Het Groenboek vermeldt ook de mogelijkheid tot eenmaking van de commerciële behandeling van alle minst ontwikkelde landen door in het toekomstige handelsakkoord de 9 minst ontwikkelde niet ACS-landen op te nemen. 2. RESULTATEN VAN DE MINISTERCONFERENTIE IN SINGAPORE EN ROL VAN DE EGROPESE GEMEENSCHAP 2. 1. ACTIEPLAN VAN DE WTO De Ministerverklaring van Singapore behelst duidelijk als essentiële doelstelling de integratie van de minst ontwikkelde landen in het multilaterale klimaat dat na de onderhandelingen van de Uruguay- Ronde is ontstaan. Om deze doelstelling te verwezenlijken hebben de WTO-leden een omvattend en geïntegreerd actieplan van de WTO voor de minst ontwikkelde landen aangenomen. De WTO-leden ///f erkenden dat, hoewel de redenen voor de marginalisering van de minst ontwikkelde landen wellicht moeten worden gezocht bij hun gebrekkige productie- en exportstructuren, het beleid van de ontwikkelde en sommige ontwikkelingslanden de armste landen kan helpen om van de geboden handelsmogelijkheden gebruik te maken en investeringen aan te trekken. Het actieplan van de WTO omvat maatregelen en stelt opties voor die niet alleen gericht zijn op de verbetering van de handelsprestaties van de minst ontwikkelde landen maar ook op hun betere integratie en participatie aan het multilateraal handelsstelsel. Daarom beoogt het met een omvattende aanpak de daadwerkelijke implementatie van het besluit inzake maatregelen ten behoeve van minst ontwikkelde landen, via stappen die in de multilaterale context moeten worden genomen binnen de diverse organen en comités van de WTO. Ten tweede bestrijkt het actieplan van de WTO het terrein van de menselijke en institutionele capaciteitsopbouw, waarbij de noodzaak wordt onderstreept van samenwerking tussen het WTO- secretariaat en andere internationale instellingen op het gebied van de technische bijstand. Ten slotte stelt het WTO-actieplan op het gebied van de verbetering van de markttoegang diverse mogelijkheden voor die door de WTO-Leden moeten worden onderzocht, ten einde initiatieven op autonome basis te nemen. De bepalingen van het WTO-actieplan inzake markttoegang vormen dus suggesties voor vrijwillige bijdragen. Op het gebied van de markttoegang introduceert het WTO-actieplan twee kwalitatieve elementen waarmee rekening moet worden gehouden. * een multilaterale aanpak: Het actieplan van de WTO vormt als zodanig al een kader voor multilaterale coördinatie van autonome maatregelen van WTO-Leden, en vermeldt dat verdere aandacht moet worden geschonken aan bijkomende multilaterale acties en coördinatie. Bovendien wordt in deel IV eveneens voorgesteld dat individuele leden de uitvoerbaarheid nagaan van een bindend multilateraal preferentieslelsel dat uitsluitend op minst ontwikkelde landen van toepassing is. * deling van de lasten: Volgens het actieplan zouden niet alleen ontwikkelde maar ook ontwikkelingslanden de mogelijkheid nagaan om preferenties aan de minst ontwikkelde landen toe te kennen. Het houdt geen doelstellingen in over de mate van deze preferenties maar voorziet wel in de mogelijkheid van uitzonderingen. 2. 2. OPTIES VOOR EEN VERDERE VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG: UITDAGINGEN VOOR DE EUROPESE GEMEENSCHAP Indien de minst ontwikkelde landen hun exportbasis wensen te diversifiëren en hun afhankelijkheid van de uitvoer van primaire producten wensen te verminderen, dienen zij zich te begeven in het internationaal handelsmilieu, dat bevorderlijk is voordat proces. De velschillende mogelijkheden die in het actieplan inzake markttoegang worden voorgesteld, vormen een basis waarop de Europese Gemeenschap samen met andere WTO-Leden een multilaterale strategie kan opbouwen om de doelstellingen te verwezenlijken die in de verklaring van de Raad betreffende minst ontwikkelde landen zijn aangegeven. m Ten einde een zo sterk mogelijke positie te bekleden om te kunnen zorgen voor de openstelling van de markten voor de uitvoer van minst ontwikkelde landen door andere ontwikkelde landen en geavanceerde ontwikkelingslanden, zou de Europese Gemeenschap zelf verdere stappen voor liberalisatie van de handel moeten ondernemen. a) "Ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden die lid zijn zouden op autonome basis de mogelijkheden onderzoeken om preferentiële toegang met vrijstelling van rechten aan de uitvoer van minst ontwikkelde in uitzonderingen worden voorzien. " landen toe te kennen. In beide gevallen kan Preferentiële toegang met vrijstelling van rechten: De toekenning van toegang met vrijstelling van rechten voor alle invoer uit minst ontwikkelde industrie- en landen heeft verschillende economische en juridische consequenties voor landbouwproducten, zowel voor minst ontwikkelde ACS-landen als niet- ACS-landen. Voor industrieproducten zal de toekenning van vrije toegang inhouden dat minst ontwikkelde niet-ACS-landen dezelfde voorwaarden als ACS-landen genieten, waarbij het op basis van cijfers van 1994 zal gaan om een handelsvolume van 7 miljoen ecu. Voor landbouwproducten zal de toekenning van toegang met vrijstelling van rechten inhouden dat de preferenties voor alle minst ontwikkelde landen worden opgetrokken tot een hoger peil dan dat van de Overeenkomst van Lomé of het SAP. Afgezien van de al uiteengezette risico's van een verdere liberalisering van de landbouwhandel en de noodzaak van uitzonderingen zijn er nog andere problemen, die verband houden met het contractuele karakter van de Overeenkomst van Lomé. In tegenstelling tot het SAP zijn de handelspreferenties voor ACS-landen vastgelegd in de Overeenkomst van Lomé, die een contractuele verbintenis tussen alle ondertekenende partijen vormt. Eén van de basisbeginselen daarin op het gebied van de handel is non-discriminatie tussen ACS-landen als vastgesteld ("De Gemeenschap discrimineert op commercieel gebied niet tussen de ACS-Staten"). Hierdoor is het juridisch onmogelijk voor de Gemeenschap om, zolang als de huidige Overeenkomst van Lomé van kracht is, het toepassingsgebied van de handelspreferenties voor minst ontwikkelde ACS-landen uit te breiden zonder het tegelijk uit te breiden voor de overige 29 ACS-landen, wat veel verder zou gaan dan de in dit document besproken actie van de EG. in artikel 174, lid b), van de Overeenkomst Zoals eerder gezegd verstrijkt de huidige Overeenkomst van Lomé in februari 2000. Intussen zou de EG de handelspreferenties die aan de ACS-landen worden toegekend, kunnen uitbreiden tot de minst ontwikkelde niet ACS-landen. Daartoe zouden contingenten en tijdschema's moeten worden vastgesteld voor de invoer van sommige gevoelige landbouwproducten die in het kader van Lomé preferentiële toegang onderworpen aan contingenten en tijdschema's krijgen. Deze concessies voor gevoelige landbouwproducten, die krachtens speciale protocollen en contingenten in het kader van Lomé worden toegekend (suiker, bananen, rijst, rum, kalfsvlees en rundvlees) en slechts voor een klein aantal ACS-landen gelden, zouden niet tot de minst ontwikkelde niet-ACS-landen mogen worden uitgebreid. r> Oorsprongsregels Het verbeteren van de markttoegang betekent niet alleen de vrijstelling van rechten en het afschaffen van kwantitatieve beperkingen maar ook het vergemakkelijken van de toegang van minst ontwikkelde landen tot deze ruimere voorwaarden. Een terrein waarop de Europese Gemeenschap reële vooruitgang zou kunnen boeken is dat van de oorsprongsregels, die zoals eerder gezegd de toegang van minst ontwikkelde niet ACS- landen tot de SAP-preferenties beperken. Iedere verbetering op het gebied van de oorsprongsregels dient evenwel zorgvuldig gericht plaats te vinden ten einde ervoor te zorgen dat zij bijdraagt tot de juiste doelstelling, namelijk de ontwikkeling van de bestaande industriële infrastructuur en het creëren van nieuwe industrietakken in de begunstigde landen. Ten einde het risico te voorkomen dat andere landen ten onrechte trachten voordeel uit eventuele verdere concessies te halen dient te worden overwogen passende administratieve instrumenten als nuttige of noodzakelijke begeleidende maatregelen toe te passen (met name bilaterale overeenkomsten met niet-WTO-landen inzake toezicht op de textielhandel of administratieve regelingen inzake de textielhandel alsmede de versterking van de mechanismen voor douanesamenwerking). Een oplossing zou kunnen worden gezocht in de richting van regionale cumulatie (zoals die bijvoorbeeld geldt voor ASEAN en zou kunnen worden toegepast voor SAARC6). Daartoe is al voorzien in het kader van de afwijkingen die de Commissie aan het Comité Douanewetboek gaat voorstellen. Bovendien zou zulks ook een stimulans vormen voor het proces van regionale integratie tussen de minst ontwikkelde landen en de andere ontwikkelingslanden, die een van de doelstellingen van het communautaire ontwikkelingsbeleid vormt. Deelneming van andere WTO-Leden Zoals in het actieplan vermeld, zouden ontwikkelde en ontwikkelingslanden die lid van de WTO zijn tot een verbetering van de markttoegang voor de minst ontwikkelde landen kunnen bijdragen. In de praktijk verlenen ontwikkelingslanden en minst ontwikkelde landen elkaar al preferenties in het kader van de regionale integratie, d. w. z. op basis van wederzijdsheid. Ontwikkelingslanden en in het bijzonder de meer geavanceerde7, zouden moeten deelnemen maar wel overeenkomstig hun ontwikkelingspeil. Zo zouden bijvoorbeeld in hun preferentiestelsels meer uitzonderingen kunnen voorkomen dan bij de ontwikkelde landen. Hierdoor zou ieder conflict tussen autonome preferenties en regionale integratie kunnen worden afgezwakt, aangezien in het laatste geval een groter aantal producten zal worden bestreken. Het vaststellen van preferentiële autonome stelsels zou zelfs een stimulans kunnen vormen om toe te treden tot een vrijhandelszone, wat de toetredende partners de gelegenheid zal bieden op een verdergaande liberalisatie dan zij krachtens de preferentiële stelsels zouden krijgen. ASEAN : Associatie van Zuid-Oost-Aziatische Staten SAARC : South Asian Association for Regional Cooperation Bijvoorbeeld de landen vermeld in bijlage Vu bij de S AP-voorschriften. H b) De WTO-Leden zouden moeten trachten zoveel mogeliik gebruik te maken van de ter zake doende bepalingen van de Overeenkomst inzake Textiel en Kleding om de mogelijkheden voor markttoegang van de minst ontwikkelde landen te verhogen. De Europese Gemeenschap past geen kwantitatieve beperkingen toe op textielproducten van oorsprong uit de minst ontwikkelde landen. In het kader van de textiel- en kledingovereenkomst heeft de Europese Gemeenschap alleen met Bangladesh een bilaterale overeenkomst die voorziet in een toezichtstelsel. Bovendien genieten de minst ontwikkelde landen tariefpreferenties voor alle textielproducten in het kader van de Overeenkomst van Lomé en krachtens het SAP. Zoals het geval is voor de invoer van afgewerkte producten in het algemeen, heeft de openheid van het handelsstelsel van de EG ten aanzien van de invoer van textiel en kleding uit minst ontwikkelde landen een gunstig effect gehad. Uitgedrukt in absolute waarde en procent van de invoer in deze sector vormt de EG voor minst ontwikkelde landen de belangrijkste markt van alle Quad-landen. te stellen als doelstelling voor andere ontwikkelde De Europese Gemeenschap is gerechtigd om in multilateraal verband liberalisatiemaatregelen vast landen die bilaterale textielovereenkomsten met kwantitatieve beperkingen handhaven. Bij die gelegenheid zou de Europese Gemeenschap ook kunnen streven naar verbeteringen in de preferentiële stelsels die andere WTO-Leden toepassen, door ook textielproducten onder die stelsels te laten vallen. Het afschaffen van de kwantitatieve beperkingen voor textielproducten van oorsprong uit minst tot reacties van textiel uitvoerende ontwikkelde landen zou evenwel kunnen ontwikkelingslanden, waarvoor de kwantitatieve beperkingen blijven bestaan. Deze landen zouden kunnen aanvoeren dat het handhaven van contingenten voor hun textielproducten een maximum op hun marktaandeel plaatst en dat op kunstmatige wijze een marktsegment wordt gecreëerd voor producten van de minst ontwikkelde landen waarvoor de contingenten worden afgeschaft. leiden c) "Wanneer zulks in de WTO-overeenkomsten is vastgelegd, kunnen de leden besluiten om unilateraal en autonoom bepaalde voordelen tot de leveranciers in minst ontwikkelde landen uit te breiden". De Europese Gemeenschap kan nagaan of in het geval van de Overeenkomst betreffende Overheidsopdrachten de voordelen van de marktopenstelling kunnen worden uitgebreid tot leveranciers in de minst ontwikkelde landen, ongeacht of zij partij bij de overeenkomst zijn. Deze uitbreiding zou op autonome basis moeten plaatsvinden en zou niet juridisch bindend zijn. Zij zou een bilateraal karakter kunnen hebben of ook een multilateraal indien andere WTO- Leden ermee instemmen zulks te doen. d) Deel IV. punt 17, van het WTO-Actieplan leden kunnen de uitvoerbaarheid onderzoeken van bindende "De afzonderlijke preferentiële tarieven in het preferentieel WTO-stelsel. die uitsluitend op minst ontwikkelde landen van toepassing zouden zijn". 4Ï Bindende preferentiële tarieven voor minst ontwikkelde landen zouden een element van stabiliteit en voorspelbaarheid voor de uitvoer van de minst ontwikkelde landen introduceren dat investeringen zou kunnen aantrekken en planning op lange termijn zou mogelijk maken. Anderzijds zou zulks leiden tot een zekere rigiditeit voor het donorland. In de praktijk zouden tariefpreferenties niet autonoom worden verleend maar een gezamenlijke verplichting vormen. Binnen een bindend preferentieel stelsel mogen noch de lijst van producten noch de tarieven noch de begunstigden worden gewijzigd. Dergelijke preferenties zouden dus door hun stabiliteit bijdragen tot het ontwikkelingsproces maar bieden anderzijds het donorland niet de mogelijkheid ze voor doeleinden van ontwikkelingsbeleid te gebruiken. Het vaststellen van een WTO-preferentiestelsel zou alleen maar zin hebben wanneer alle leden die geen minst ontwikkeld land zijn een dergelijke verbintenis aangaan. Het peil van de verbintenissen en het tijdschema zouden vanzelfsprekend kunnen variëren naar gelang van het ontwikkelingsniveau van de donor. een niet-autonoom preferentiestelsel Er rijzen evenwel ook vraagstukken in verband met de juridische grondslag van de WTO voor een de dat meestbegunstigingsbehandeling zou vormen. Dit alles zal een sterk politiek initiatief vereisen, waartegen vele WTO-leden zich zullen verzetten. In de praktijk hebben de andere Quad-leden zich al sterk terughoudend opgesteld ten aanzien van een verdere openstelling van de markten voor de minst ontwikkelde landen. Deze terughoudendheid sloeg om in een volledig negatieve houding ten aanzien van het voorstel voor een bindend preferentiestelsel voor markttoegang. Een te sterke insistentie op een bindend stelsel zal in deze fase de geringe vooruitgang teniet doen die kan worden gemaakt bij een verdere openstelling van de markten op autonome basis. vrijstelling bindende van Tenslotte zou een bindend preferentiestelsel dat uitsluitend voor minst ontwikkelde landen geldt een geconsolideerde concessie vormen. Als zodanig is het niet langer een voordeel dat unilateraal door een donorland wordt verleend maar wel een onderdeel van het algemene geheel van rechten en verplichtingen van alle WTO-leden. Om al deze redenen is het aangewezen de idee van een bindend preferentiestelsel uitsluitend binnen de context van de volgende onderhandelingsronde te onderzoeken, als een mogelijk onderdeel van het overeengekomen maatregelenpakket. Zoals vandaag wel het geval is, bijvoorbeeld voor Myanmar, waarvoor de SAP- preferenties zullen worden ingetrokken wegens schending van de internationale verdragen inzake het verbod op dwangarbeid. SlL III. CONCLUSIES/VOORSTELLEN De Europese Gemeenschap verleent prioriteit aan het vraagstuk van de minst ontwikkelde landen en heeft zich als doelstelling gesteld bij te dragen tot hun integratie in het internationaal handelsverkeer en handelsstelsel. Binnen het multilaterale kader heeft de Europese Gemeenschap steun verleend voor het omvattende WTO-Actieplan en voor de organisatie van een bijeenkomst op hoog niveau voor de coördinatie van de technische bijstand, ten einde die landen te helpen profiteren van de mogelijkheden die door de liberalisatie van de handel worden geboden. Voor Europa hangen handel en ontwikkeling nauw samen, en deze samenhang komt tot uiting in het beleid dat ten aanzien van de armste landen wordt gevoerd. Daarom moet ieder initiatief of iedere heroriëntering van de preferenties die aan minst ontwikkelde landen worden verleend, plaatsvinden in overeenstemming met de algemene evolutie van het Europees ontwikkelingsbeleid. Bij ieder initiatief voor de minst ontwikkelde landen moet voor ogen worden gehouden dat de Overeenkomst van Lomé, die niet alleen op minst ontwikkelde landen maar ook op andere ontwikkelingslanden van toepassing is, tegen het jaar 2000 zal verstrijken. Uit de analyse in deze mededeling blijkt dat het handelsstelsel dat de Europese Gemeenschap thans toepast, zeer ruim is maar dat er nog speelruimte voor verdere liberalisatie bestaat. Het gaat daarbij om beperkte hoeveelheden van het huidige handelsverkeer, maar het is moeilijk te ramen welk effect de liberalisatie van de handel op de handelsstromen zal hebben, vooral omdat de meeste producten waarvoor nog beperkingen en tarieven bestaan landbouwproducten zijn. De Commissie stelt de Raad daarom voor een gefaseerde strategie op lange termijn toe te passen met initiatieven : die tot doel zouden hebben alle minst ontwikkelde landen een soortgelijke preferentiële behandeling te verlenen en gelijke mogelijkheden op de communautaire markt te bieden; die op autonome basis zouden plaatsvinden maar zouden worden gecoördineerd en in multilateraal verband toegepast; waarbij gebruik zou worden gemaakt van de mogelijkheden die al worden geboden door de instrumenten van het preferentieel handelsbeleid van de Gemeenschap. Op korte termijn zou de Europese Gemeenschap in de Commissie voor handel en ontwikkeling autonome initiatieven op de volgende terreinen moeten indienen: harmonisatie van het preferentieel handelsbeleid van de Europese Gemeenschap ten aanzien van de minst ontwikkelde landen. Zulks kan op korte termijn gebeuren door het handelsstelsel voor alle minst ontwikkelde landen gelijk te trekken met het niveau van de tariefpreferenties van Lomé, met bepaalde uitzonderingen voor gevoelige producten, met de landbouwproducten waarvoor in het kader van Lomé contingenten en protocollen gelden; voor wat de oorsprongsregels betreft, zou de Gemeenschap de toepassing van de bestaande regionale cumulatievoorzieningen ten gunste van de minst ontwikkelde landen kunnen bevorderen en dient zij een positief antwoord te geven op de afwijkingen waarom door bepaalde minst ontwikkelde landen is verzocht; in de nabije toekomst zouden in een specifieke mededeling aan de Raad onder meer de voorwaarden voor de toepassing van preferenties in de praktijk kunnen worden verduidelijkt', AV Aan de hand van deze initiatieven zou de Europese Gemeenschap een beroep moeten doenl op de andere inbegrip van de meer geavanceerde ontwikkelingslanden, om bijkomende WTO-leden met verbeteringen aan de hand van het WTO-Actieplan in te dienen voor een verdere openstelling van hun markten, en in een mate die vergelijkbaar is met de openstelling door de EG. Tenslotte zou de idee van een bindend preferentiestelsel het best uitsluitend worden beschouwd in het kader van de volgende onderhandelingsronde, als mogelijk onderdeel van het overeengekomen maatregelenpakket. it Lijst van minst ontwikkelde landen BIJLAGE 1 Sudan Mauritanië Mali Burkina Faso Niger Tsjaad Republiek Kaapverdië Gambia Guinée-Bissau Guinee Sierra Leone Liberia Togo Benin Centraal-Afrikaanse Republiek Equatoriaal-Guinea Sao Tomé en Principe Zaïre Rwanda Burundi Ethiopië Eritrea Djibouti Somalië Uganda Tanzania Mozambique Madagascar Comoren Zambia Malawi Botswana Lesotho Haïti Jemen Afghanistan Bangladesh Maldiven Nepal Bhutan Birma (Myanmar) Laos Cambodja Salomonseilanden Tuvalu Kiribati Vanuatu Tonga West Samoa Angola h VN-definitie van minst ontwikkelde landen B I J L A GE II De status van minst ontwikkeld land wordt door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toegekend volgens de aanbevelingen van het Comité voor ontwikkelingsplanning via ECOSOC. De lijst van minst ontwikkelde landen en de criteria worden om de driejaar herzien, de volgende herziening is voor 1997. De criteria zijn : 1) BBP per hoofd 2) de uitgebreide index voor fysieke levenskwaliteit (augmented physical quality of life index - APOLI) die vier indicatoren omvat : levensverwachting bij geboorte, calorie-inname per hoofd, gecombineerde inschrijvingscijfers voor basis- en middelbaar onderwijs, alfabetisatiegraad volwassenen 3) een economische diversificatie-index bestaande uit : aandeel van de verwerkende in het BBP, aandeel van de industrie werkgelegenheid, electriciteitsgebruik per hoofd en een exportconcentratiecijfer. industriële Afghanistan Angola Bangladesh Benin Bhutan Burkina Faso Burundi Cambodja VN-lijst van minst ontwikkelde landen Gambia Guinee Guinée-Bissau Haïti Kiribati Niger Rwanda Samoa Soa Tome en Principe Sierra Leone Democratische Volksrepubliek Laos Salomonseilanden Lesotho Somalië Liberia Kaapverdië Madagascar Centraal-Afrikaanse Republiek Malawi Tsjaad Comoren Djibouti Maldiven Mali Mauritanië Equatoriaal Guinea Mozambique Eritrea Ethiopië Myanmar Nepal Sudan Togo Tuvalu Uganda Republiek Tanzania Vanuatu Jemen Zaïre Zambia lï EU-invoer uit minst ontwikkelde niet-ACS-landen1 die geen preferentiële behandeling genieten, 1994 (x duizend ecu) BIJLAGE ni 2 2 2 2 9. 6 2 6. 5 2. 4 2. 4 2. 2 2. 2 11. 6 2. 4 2. 2 6. 7 10. 8 611 ECU/ton 416 ECU/ton 41061900 41061200 41051990 41051910 07032000 41061190 41051210 41041091 10063025 Geitenleder, andere Geitenleder. met andere stoffen voorgelooid Schapenieder, andere, gesplit Schapenieder, andere, niet gesplit Knoflook Geitenleder, met voorgelooid, andere plantaardige stoffen Schapenieder, met andere stoffen voorgelooid, niet gesplit Leder, enkel gelooid Halfwitte of volwitte rijst 4,237 2,039 485 226 118 58 39 35 25 1 2 Jemen, Afghanistan. Bangladesh. Maldiven. Nepal, Bhutan, Myanmar, Laos, Cambodja Industrieproducten : 1 januari 1999 Landbouwproducten : 1 juli 2000 (tenzij anders gespecificeerd) 10063044 02013000 41072910 17039000 10063094 10063063 10063092 Half witte of volwitte rijst Vlees zonder been Leder, andere Melasse, andere Halfwitte of volwitte rijst Halfwitte of volwitte rijst Halfwitte of volwitte rijst TOTAAL zonder preferenties TOTAAL INVOER 10,393 1,624,477 14 10 611 ECU/ton 18. 8 + 445. 6 ECU/100 Kg 2. 5 533 ECU/ton 416 ECU/ton 16. 4 + 388. 7 12. 8+ 303. 4 ECU/ ECU/100 Kg/net 100 Kg 2 43 ECU/ 100 Kg 0,4 ECU/100 Kg/net 0. 35 ECU/100 KG 611 ECU/ton 611 ECU/ton 611 ECU/ton 533 ECU/ton 533 ECU/ton 533 ECU/ton 416 ECU/ton 416 ECU/ton 416 ECU/ton Industrieproducten : 1 januari 2000 Landbouwproducten : 1 juli 2000 (tenzij anders gespecificeerd) TOTALE INVOER UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN NAAR QUAD Europese Gemeenschap VS Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 7833161 7552554 6509104 6418896 5682344 6373539 7199627 1,8028 1,6986 1,3753 1,3787 1,1. 946 1,2232 1,3217 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 3924983 3614505 3195236 3429351 3771629 3893464 3807810 0,8771 0,8894 0,7780 0,8043 0,7322 0,6722 0,6461 JAPAN CANADA Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1326159 981687 992215 909998 1111100 1057997 1207520 0,6930 0,5324 0,5194 0,5069 0,5406 0,4581 0,4699 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 215209 160619 196469 155182 130472 145303 171995 0,2080 0,1756 0,2062 0,1643 0,1163 0,1166 0,1369 Bron : EUROSTAT (COMTRADE) NB : Aandeel in procent van de totale invoer EU15: EUROSTAT 1995 (COMEXT) INVOER VAN VERWERKTE PRODUCTEN UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN Europese Gemeenschap VS Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 JAPAN 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 2216127 2058076 2035229 2459246 2690863 2979195 3427255 0,8477 0,7586 0,6809 0,8181 0,8500 0,8538 0,9394 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 CANADA 958971 884882 821180 954470 1119112 1222489 1349103 0,2878 0,2995 0,2674 0,2949 0,2812 0,2690 0,2900 Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 36090 43251 42501 41999 43748 55253 61514 0,0449 0,0550 0,0509 0,0529 0,0459 0,0484 0,0451 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 33259 42108 37900 42464 51036 59435 72430 0,0394 0,0575 0,0490 0,0550 0,0554 0,0574 0,0696 Bron: EUROSTAT NB : Aandeel in procent in de totale invoer van de sector Verwerkte producten : SITC-posten 5+6-68+7+8 EU15 : EUROSTAT 1995 (COMEXT) 2 4 INVOER VAN TEXTIEL EN KLEDING UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN Europese Gemeenschap VS Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 JAPAN 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 438971 546437 811747 899235 1157041 1299428 1492743 1,4784 1,6513 2,0837 2,2591 2,6996 2,8477 3,3865 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 CANADA 627957 649156 645131 807717 978702 1085350 1164889 2,1325 2,4524 2,2824 2,5470 2,5778 2,6729 2,9410 Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 13666 14528 13949 17577 16069 17686 20704 0. 1130 0,1441 0,1260 0,1485 0,1139 0,1030 0,1094 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 21373 31024 28346 35463 43200 51204 63091 0. 5189 0,8382 0,7583 0,9312 0,9682 1,1207 1,4000 Bron : EUROSTAT NB : Aandeel in procent van de totale invoer van de sector Textiel en kleding : SITC-posten 65 + 84 Gegevens 1995 niet beschikbaar voor EU (15) of Japan EU 15 : EUROSTAT 1995 (COMEXT) LANDBOUWINVOER UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN Europesi Gemeenschap VS Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 2316272 1938796 1685524 1560369 1557512 2027531 2762421 3,9840 3,5026 2,9719 2,7881 2,8308 3,1549 4,3018 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 CANADA 415342 285059 261501 236171 260658 336454 262060 1,3094 1,0054 0,8987 0,7899 0,7421 0,8877 0,7170 Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 639325 424167 431211 434148 523323 607642 629270 1,4352 1,1207 1,0568 1,0526 1,0662 1,1047 1,1535 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 41767 28256 28258 22578 26311 26625 31213 0,5813 0,4264 0,4020 0,3261 0,3232 0,3046 0,3686 1989 1990 1991 1992 1993 1995 1994 JAPAN 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 Bron : EUROSTAT NB : Aandeel in procent van de totale invoer van de sector Landbouw : SITC-posten 0 + 1 + 21 + 22 + 231 + 24 + 261 + tot 265 + 268 + 29 + 4 EU 15 : EUROSTAT 1995 (COMEXT) \t> BIJLAGE V Liberalisering van de landbouwhandel met de minst ontwikkelde landen : vaststelling van uitzonderingen Moeilijkheden bij het bepalen van uitzonderingen Het eerste probleem wordt gevormd door het feit dat het precieze niveau en de reikwijdte van de bescherming in de vorm van de huidige heffingen op de landbouwinvoer van de Europese Gemeenschap niet meteen beschikbaar zijn. DG VI vermeldt circa 5. 000 tariefposten waarvoor een zekere vorm van bescherming bestaat. Voor een aantal van deze posten bestaat er weinig of geen handelsverkeer maar zulks betekent niet dat de minst ontwikkelde landen hun productiestructuur in de loop van de tijd niet kunnen veranderen, en een zekere mate van liberalisering zou een aansporing daartoe kunnen vormen. Een goed voorbeeld daarvan is maniok. Een verlaging van de heffing kwam tot stand tijdens de Kennedyronde op initiatief van Brazilië, dat nooit een belangrijk exporteur is geweest. De EG-ondernemingen trachtten het maximum uit deze concessie te halen door naar alternatieve productiecentra te zoeken. Zij selecteerden Thailand, dat snel via geschikte investeringen, met name in infrastructuur en ondermeer haveninstallaties, een belangrijk exporteur naar de EG werd. Als gevolg van de snelle toename van de EG- invoer aan het eind van de jaren 70 diende met de Thaise regering een overeenkomst tot zelfbeperking te worden gesloten. Dit illustreert de moeilijkheden om het potentieel voor individuele producten te beoordelen : nooit eerder geteelde gewassen kunnen in productie worden genomen en exportpatronen kunnen veranderen. Een en ander vormt een argument voor het invoeren van redelijke vrijwaringsmaatregelen voor de bescherming van individuele sectoren eerder dan zich te verzetten tegen liberalisering in het algemeen omdat zulks tot overstroming van onze markten zou kunnen leiden : het is duidelijk dat de minst ontwikkelde landen niet in staat zijn hun aandeel in de totale landbouwinvoer snel op te trekken. Bepaling van producten waarvoor zich problemen zouden kunnen voordoen Bij iedere poging tot het opnemen van producten op een lijst van vrijstellingen moet rekening worden gehouden met het productiepotentieel van de minst ontwikkelde landen en de marktvoorwaarden in Europa. In verband met het eerste element is niet veel algemene informatie direct beschikbaar. De hier gebruikte gegevens zijn afkomstig uit het UNCTAD-jaarboek betreffende goederen, de standaardbron voor dit soort informatie. Zelfs daar zijn de gegevens niet volledig, zodat de analyse absoluut niet compleet is (er worden 15 sectoren bestreken waarvoor verbruiks- en of productiegegevens beschikbaar waren). Toch wordt hierdoor een algemeen beeld geschetst van productzones waarvoor nader onderzoek vereist is. De analyse gaat uit van een vergelijking tussen de totale cijfers voor verbruik, productie en uitvoer (naar alle landen) van de minst ontwikkelde landen met de totale cijfers voor verbruik, productie en invoer (uit alle landen) van de EG. Iedere analyse zal vanzelfsprekend zeer approximatief zijn maar zal toch een algemeen idee opleveren van de sectoren waar zich problemen kunnen voordoen. Het is duidelijk dat geen problemen moeten worden verwacht in de acht sectoren waar er geen of praktisch geen EG-productie bestaat, aangezien het beschermingsniveau daar al zeer laag is : het gaat om koffie, cacaobonen, thee, peper, aardnoten, palmpitten, palmolie en kopra. Voor drie van de resterende sectoren zijn zowel verbruiks- als productiecijfers beschikbaar : Rundvlees : Terwijl de EG een netto-exporteur is, ligt de invoer met een equivalent van 20% van de totale EG-productie vrij hoog. De totale productie van de minst ontwikkelde landen bedraagt ongeveer een kwart van het totale EG-verbruik, en op het eerste gezicht zou hier dus een zekere ruimte voor expansie van de uitvoer uit de minst ontwikkelde landen beschikbaar zijn. Hoewel het verbruik in de minst ontwikkelde landen 28% hoger ligt dan de productie, zou een productiestijging kunnen leiden tot een verhoogde uitvoer landen de naar de EG. Zulks zou het geval zijn hoogwaardige delen zouden kunnen uitvoeren en de rest van hun productie behouden. Vervolgens zouden zij goedkopere delen uit andere bronnen kunnen invoeren om in de binnenlandse vraag te voorzien. indien de minst ontwikkelde Bananen : De EG is een grote invoerder en de EG-productie bedraagt thans iets meer dan 10% van het EG-verbruik. De minst ontwikkelde landen verbruiken evenveel als ze produceren en exporteren op dit ogenblik zeer weinig. Liberalisering in de sector zou kunnen leiden tot een verhoogde handel met de EG. Suiker : Het verbruik van suiker in de minst ontwikkelde landen ligt aanzienlijk hoger dan hun productie. Hierdoor is er waarschijnlijk minder ruimte voor een exportpotentieel dan bijvoorbeeld voor rundvlees, hoewel de EG aanzienlijke hoeveelheden suiker importeert. Voor de resterende vijf producten zijn er geen consumptiecijfers beschikbaar, zodat iedere analyse een approximatief karakter heeft. Tarwe : De EG importeert een hoeveelheid tarwe die overeenstemt met minder dan 5% van de EG-productie : in combinatie met de zeer beperkte tarweproductie in de minst ontwikkelde landen mag worden aangenomen dat er nauwelijks enige mogelijkheid is om de uitvoer naar de EG te verhogen. Rijst landen : De EG is een belangrijke rijst importeur en de minst ontwikkelde produceren aanzienlijk meer rijst dan de EG, zodat er heel wat ruimte is voor het verhogen van de invoer. Oliehoudende zaden en plantaardige olie. De EG is een grootschalig importeur en heeft ook een belangrijke eigen productie. De minst ontwikkelde landen produceren ongeveer de helft van de EG-productie en de huidige export is zeer beperkt. Zonder gegevens over het verbruik in de minst ontwikkelde landen is het moeilijk een vaste uitspraak te doen maar potentieel zouden de minst ontwikkelde landen in staat kunnen zijn hun uitvoer naar de EG in directe concurrentie met de EG-producenten uit te breiden. Terwijl oliehoudende zaden al vrij van rechten binnenkomen, geldt zulks niet voor plantaardige olie. In deze sector is dus nog nader onderzoek vereist; er zij evenwel opgemerkt dat het 7/i EG-bedrijfsleven tijdens de Uruguay-Ronde het standpunt "een nultarief voor een nultarief' voor plantaardige olie huldigde, maar dat de VS dat aanbod uiteindelijk heeft afgewezen. Sojabonen : hier geldt hetzelfde als voor oliehoudende zaden. De handel in sojabonen en van sojabonen afgeleid meel is evenwel al vrij van rechten. Conclusie Drie van de vier producten die als gevoelig worden beschouwd, zijn in bovenstaande analyse besproken. Van die drie bestaat er een duidelijk exportpotentieel voor rijst en ook voor bananen. Voor rundvlees liggen de zaken in dat verband niet zo duidelijk. Het bestempelen daarvan als een potentieel probleemproduct, net zoals bananen, (en maniok, dat hier niet ter sprake komt) houdt al evenveel verband met de politieke gevoeligheden rond het product als met economische overwegingen. Uit de analyse kan ook blijken dat plantaardige olie eveneens op een lijst van vrijstellingen zou moeten worden opgenomen en eventueel ook suiker, hoewel een meer diepgaande analyse nodig zou zijn voor het nemen van een definitief besluit. De hier getrokken conclusies zijn tegelijk gedeeltelijk en algemeen. Zij geven evenwel een indicatie van de sectoren die zouden moeten worden opgenomen in een lijst van tegen onvoorziene sterke uitgesloten producten. Een doeltreffende bescherming invoerstijgingen als gevolg van een wijziging van de productiecapaciteit in de minst ontwikkelde passend vrijwaringsmechanisme. Indien de toekenning van preferenties aan de minst ontwikkelde landen op autonome basis geschiedt, zou een dergelijk mechanisme vanzelfsprekend in het preferentiepakket worden opgenomen. alleen worden geleverd landen door kan een Han delspotentieel minst ontwikkelde landen EG (cijfers 1993) BIJLAGE VI - MOL Productie (000 ton) Consumptie Export ; (000 ton) (000 ton) Productie (000 ton) EG Consumptie Invoer (000 ton) MOL EG cons/prod cons/prod : import/prod : MOL-prod. /EG-consumpti€ (i) : j PRODUCT Rundvlees Tarwe Rijst Bananen Suiker Koffie Cacaobonen Thee Peper Oliehoudende zaden Aardnoten Sojabonen Kopra Palmpitten Palmolie Tabak I 1670) 2147 5693 2855 65,8 160 $mn 4610 I 57382! ! 56861 ! 1638! 701 2462 BALEN 54 146 4,4 2655 L 2978 244 ' 236 f i 222j i 424 3,6 9,3 212,7 2,5 147,3 463,3 38,7 110,3 2,1 22,2 7,4 66,3 15,4 33,2 0 0 0 5594 5 734 1 0 O! 8000 80978 1944 410 7347 1624,70 128,56 91,841 20,31 22,73 17136,7 1493,7 21,16 5,69 76,84 2951,75 i 3699 • 3973,6 100. 121 902,20 969,17 153,72 16614 13116! 3028,2 174,30 78,95 18,23 12,49 0 31699 BALEN ! 2237,6 geen prod. geen prod. 868,4 ! 223,11 ! 1049,9 geen prod. geen prod. 295 45,07 geen prod. geen prod. 54,3 geen prod. geen prod. ! 8599. 2 $mn 6,22 65,44 47>6 508,6 13403,7 65,7 34,5 1735,5 1 553,2 10172,00 59560,00 1826,12 33,24 ! 6570,00 23600,00 geen prod, geen prod. i geen prod, igeenprod. : 139,70 i ! 313:185. 6 unman 117,3 3961702. 4 unman Bron : UNCTAD commodities Yearbook 1995 ; | (i) waar mogelijk productiecijfers gebruikt wanneer geen consumptiecijfers beschikbaar waren. Blanco betekent geen gegevens beschikbaari V- BLZ. 1 ISSN 0254-1513 COM(97) 156 def. DOCUMENTEN NL il Catalogusnummer : CB-C0-97-159-NL-C ISBN 92-78-18729-1 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen I-2l)85 Luxemburg