title: Werkdocument van de Commissie - "NAAR HET 5e KADERPROGRAMMA: WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN"

eurovoc_concepts:
EU programme
competitiveness
research policy
research programme
technological change

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 12. 02. 1997 COM(97) 47 def. Werkdocument van de Commissie " NAAR HET 5e KADERPROGRAMMA: WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN " Inhoudsopgave INLEIDING SELECTIECRITERIA VOOR DOELSTELLINGEN EN GEBIEDEN PROGRAMMA'S: INHOUD EN DOELSTELLINGEN 1. 2. Organisatie en inhoud Wetenschappelijke en technologische doelstellingen "Ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen" "Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij " "Bevordering van een concurrerende en duurzame groei" "Bevestiging van de internationale rol van het Europees onderzoek" "Innovatie en deelneming van het MKB" "Verhoging van het menselijk potentieel" PROGRAMMA'S: TENUITVOERLEGGING EN JURIDISCHE ASPECTEN 1. Tenuitvoerlegging • • Twee grote doelstellingen: coördinatie en flexibiliteit Instrumenten voor de tenuitvoerlegging 2. Juridische aspecten PROGRAMMA'S: BEHEER CONCLUSIE C\ INLEIDING tot het 5e kaderprogramma voor Dit tweede werkdocument met betrekking onderzoek en technologische ontwikkeling is bedoeld om een nieuwe stap te helpen zetten bij de voorbereiding van het kaderprogramma. In de mededeling "De toekomst uitvinden" van 10 juli 1996 zijn de grote krachtlijnen uitgezet die voor het 5e kaderprogramma worden voorgesteld. De Commissie onderstreepte daarbij dat zij de bedoeling had met dit nieuwe programma een duidelijke verschuiving teweeg te brengen ten opzichte van de vorige kaderprogramma's. Dit diende met name tot uiting te komen in een grotere concentratie van de inspanningen, meer samenhang in de algemene aanpak en meer aandacht voor zowel de exploitatie van de resultaten als de beheersaspecten. In het eerste werkdocument van 20 november werden dan nadere toelichtingen en instrumenten voor de verduidelijkingen gegeven over de structuur en de tenuitvoerlegging. Over beide documenten is al een uitvoerige discussie gevoerd, waarbij de gegrondheid van de voorgestelde krachtlijnen ruimschoots is bevestigd. In dit tweede werkdocument wordt de mogelijke inhoud van het 5e kaderprogramma nader uiteengezet, alsmede de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van de beoogde activiteiten binnen de verschillende programma's. Deze doelstellingen zijn voornamelijk omschreven op basis van een analyse van de sociaal-economische en technologische situatie van Europa en op grond van de conclusies van de evaluatie van de uit hoofde van de vorige kaderprogramma's verrichte activiteiten. Ter ondersteuning van deze mededeling hebben de diensten van de Commissie in aparte documenten enkele grote sociaal-economische en technologische indicatoren besproken en een synthese gegeven van de conclusies van de vijfjaarlijkse evaluatierapporten over de werkzaamheden van de Unie. Voorts worden in deze tekst ook bijzonderheden verstrekt over de criteria die voor de selectie van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen zijn gehanteerd en nieuwe bijzonderheden over de tenuitvoerlegging, juridische aspecten en het beheer. Deze verschillende elementen zullen, samen met de juridische aspecten, worden uitgewerkt in het formele voorstel voor 5e kaderprogramma dat de Commissie eind maart 1997 wil indienen. Daarin worden de voorstellen van de Commissie in hun definitieve vorm opgenomen, onder meer in het licht van de reacties op dit document. \b SELECTIECRITERIA VOOR DOELSTELLINGEN EN GEBIEDEN De fundamentele en oorspronkelijke taak van het beleid op he* gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling op het niveau van de Europese Unie bestaat erin de vooruitgang van kennis en technologie ten dienste te stellen van de Unie en haar beleid. In dit verband zijn de twee onlosmakelijk met elkaar verbonden doelstellingen van dit beleid: handhaving en versterking, binnen een echte "Europese ruimte van wetenschap en technologie", van het onderzoekpotentieel van de Europese laboratoria, universiteiten en ondernemingen, en van hun capaciteit om kennis op het hoogste niveau en hoogwaardige technologieën te ontwikkelen; ertoe bijdragen dat de Europese onderzoekinspanning ten dienste wordt gesteld van de economische en sociale doelstellingen van de Unie, m. a. w. : Europees onderzoek ten dienste van de burger, en van het Europees concurrentievermogen, in een algemeen kader. Fundamenteel technologische is het beleid op het gebied van onderzoek en ontwikkeling van de Unie, als bepaald in artikel 130 F van het Verdrag betreffende de Europese Unie, dus gebaseerd op het tweeledige beginsel van wetenschappelijke en technologische kwaliteit en relevantie ten aanzien van de doelstellingen van het beleid van de Unie. Gelet op deze specifieke aard van de onderzoekactiviteiten van de Unie en met het oog op de kosten en baten die een optimale toewijzing van de Europese middelen noodzakelijk maken, moeten de doelstellingen en de activiteiten van het kaderprogramma worden gekozen aan de hand van een reeks duidelijke criteria. Deze eis geldt in het bijzonder het 5e kaderprogramma, waarvoor een bijzondere inspanning moet worden gedaan op het gebied van selectie en concentratie op een beperkt aantal gebieden en doelstellingen. Het 5e kaderprogramma is dus innoverend doordat voor de omschrijving van de inhoud ervan een beroep is gedaan op drie soorten criteria : Duidelijkheidshalve worden deze criteria afzonderlijk behandeld; wel na^c;. een aantal ervan nauw met elkaar samen (b. v. groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid). Criteria in verband met maatschappelijke behoeften De geselecteerde wetenschappelijke en technologische doelstellingen moeten bijdragen tot de verwezenlijking van de grote maatschappelijke doelstellingen van de Unie, overeenkomstig de verwachtingen en behoeften van de burgers: verbetering van de werkgelegenheid; verbetering van het welzijn en de gezondheid; behoud van het milieu. Criteria in verband met economische ontwikkeling en technologische en wetenschappelijke vooruitzichten De geselecteerde wetenschappelijke en technologische doelstellingen moeten overeenstemmen met gebieden: die bijzonder veelbelovend zijn inzake groei en duurzame expansie; waarin de Europese ondernemingen hun concurrentievermogen kunnen en moeten versterken; waarin er vooruitzichten zijn voor belangrijke technologische doorbraken. Criteria in verband met "toegevoegde waarde " voor Europa m het subsidiariteitsbeginsel De geselecteerde wetenschappelijke en technologische doelstellingen, die niet alleen door particuliere onderzoekinspanningen kunnen worden verwezenlijkt, kunnen efficiënter op Europees niveau worden nagestreefd en gemakkelijker door projecten op deze schaal worden gerealiseerd: omdat voor een belangrijke "kritieke massa" moet worden gevormd in menselijk en financieel opzicht en de in de verschillende landen aanwezige complementaire capaciteiten moeten worden gebundeld; omdat dit in grote mate kan bijdragen tot de tenuitvoerlegging van een of meer beleidslijnen van de Unie; omdat deze doelstellingen verband houden met problemen die zich op Europees niveau voordoen, met normalisatie-aspecten en met de ontwikkeling van de Europese ruimte. Tabel 1: Selectiecriteria "Deze criteria zijn toegepast voor de omschrijving van: de 6 grote prioritaire gebieden als aangegeven in de mededeling "De toekomst uitvinden "; de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van de activiteiten die binnen de programma's welke met deze prioriteiten overeenstemmen, kunnen worden verricht. Zij zullen ook worden gehanteerd in de verdere fasen van de voorbereiding en de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma en blijven verder maatgevend voor de inspanningen inzake concentratie en selectiviteit wanneer de gedetailleerde inhoud van de specifieke programma's en de werkprogramma's daarvan wordt vastgesteld, alsmede bij de selectie van de voorstellen door deze af te zetten tegen de doelstellingen. Ook moeten zij de evaluatie van de programma's zelf vergemakkelijken. PROGRAMMA'S: INHOUD EN DOELSTELLINGEN Het Verdrag betreffende de Europese Unie voorziet in 4 soorten activiteiten voor de tenuitvoerlegging van het beleid op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling2. De architectuur van het 5e kaderprogramma vloeit uit dit schema voort. In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe de beoogde programma's in samenhang met deze 4 activiteiten kunnen worden georganiseerd en welke wetenschappelijke en technologische doelstellingen voor de activiteiten daarvan kunnen worden aangegeven. 1. ORGANISATIE EN INHOUD In het eerste werkdocument van 20 november 1996 stelde de Commissie voor om het 5e kaderprogramma in te delen in 6 programma's overeenkomstig de 6 prioriteiten als aangegeven in de mededeling "De toekomst uitvinden". De eerste 3 programma's ("thematische" programma's) zijn programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling, overeenkomstig de eerste activiteit zoals genoemd in het Verdrag. De laatste 3 ("horizontale" programma's) stemmen overeen met respectievelijk de activiteiten II, III en IV. tenuitvoerlegging van programma's voor onderzoek, Activiteit I: technologische ontwikkeling en demonstratie, waarbij de samenwerking met en tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten wordt bevorderd; Activiteit II: bevordering van de samenwerking inzake communautair onderzoek, communautaire technologische ontwikkeling en demonstratie [. ] met derde landen en internationale organisaties; Activiteit III: verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten iiz^ke communautair onderzoek, communautaire technologische ontwikkeling en demonsUù'it; Activiteit IV: stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers [. ]. 3 "thematische" programma's: "Ontsluiting van de biologtische en ecologische hulpbronnen " "Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij" "Bevordering van een concurrerende en duurzame groei " 3 "horizontale" programma's: "Bevestiging van de internationale rol van het Europees onderzoek" "Innovatie en deelneming van het MKB " "Verhoging van het menselijk potentieel" Tabel 2: De 6 voor het kaderprogramma «voorgestelde programma's De "thematische" en "horizontale" programma's zijn tegelijk complementair en met elkaar verbonden. Met het oog op een maximale doeltreffendheid en overeenkomstig de aanbevelingen van het evaluatiepanel van het kaderprogramma wordt voorgesteld de doelstellingen van de activiteiten II, III en IV zo veel mogelijk in de "thematische" programma's te verdisconteren. Een van de voornaamste functies van de horizontale programma's is dan ook te zorgen voor de op het niveau van het kaderprogramma gecoördineerde tenuitvoerlegging van alle met deze doelstellingen verband houdende werkzaamheden. Terwijl de horizontale programma's dus ook eigen doelstellingen hebben, zullen zij vooral bijdragen tot een harmonische tenuitvoerlegging van de "thematische" programma's3. 1. 1. Inhoud van de "thematische" programma's Deze programma's kunnen zodanig worden georganiseerd dat de intentie om de inspanningen op een beperkt aantal doelstellingen te concentreren verzoend wordt met de noodzaak om de wetenschappelijke en technologische basis van de Unie te handhaven en te versterken. Daartoe moeten deze drie programma's de volgende activiteiten bevatten: ten eerste een reeks "kernactiviteiten"; ten tweede algemene technologie en activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen basisonderzoek; van ten onderzoekinfrastructuur. ondersteuning activiteiten inzetbare derde, ter Een gedeelte van de activiteiten van de programma's wordt uitgevoerd door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO). Als wetenschappelijk en technisch instrument van de Commissie zorgt het GCO, dank zij zijn neutraliteit en onafhankelijkheid, voor de nodige deskundigheid en ondersteuning bij de uitvoering van de verschillende beleidslijnen van de Unie. i) "Kernactiviteiten" technologieën en know-how, waarbij de Doel van deze activiteiten is het stimuleren, met betrekking tot thema's die verband houden met voor de Unie prioritaire sociale en economische doelstellingen, van algemene benaderingen met gebruikmaking van een grote verscheidenheid aan inspanningen worden disciplines, geconcentreerd op allerhande knelpunten (van wetenschappelijke, technologische of sociaal-economische aard) die een oplossing van de desbetreffende problemen in de weg staan. Uit de ervaring die is opgedaan tijdens de eerste uitvoeringsfase van het 4e kaderprogramma is gebleken dat de organisatie van het 5e kaderprogramma in een beperkt aantal grotere programma's niet alleen de voorwaarden zou scheppen voor een meer samenhangend en doeltreffend beheer, maar ook de tenuitvoerlegging van dergelijke activiteiten zou vergemakkelijken. De "kernactiviteiten" kunnen ten uitvoer worden gelegd door gebruik te maken van de ervaringen die zijn opgedaan met de onder het 4e kaderprogramma opgerichte "task-forces". Met name kunnen de gedetailleerde inhoud ervan worden bepaald en het toezicht op de uitvoering ervan worden uitgeoefend in nauw overleg met de betrokkenen en de gebruikers van het onderzoek. Bij dit overleg, waarvan de bijzonderheden momenteel in studie zijn, moet worden gewaakt over een passend evenwicht tussen leveranciers en gebruikers van kennis en technologie. Een van de nagestreefde doeleinden kan ook zijn op de desbetreffende gebieden de totstandkoming te stimuleren van een werkelijk geïntegreerde wetenschappelijke en technologische ruimte, door te zorgen voor een convergerende inzet van zowel openbare als particuliere. Europese en nationale financiële middelen. Naarmate deze kernactiviteiten ten uitvoer worden gelegd, kunnen zij aanleiding geven tot het vaststellen en opstarten van grootschalige gerichte projecten. Op basis van een analyse van de behoeften die het meest doeltreffend op het niveau van de Unie kunnen worden aangepakt, worden 16 onderwerpen voor kernactiviteiten voorgesteld. Bij de omschrijving van de verschillende kernactiviteiten in het volgende hoofdstuk worden elementen van een verantwoording aangereikt, op basis van de aangegeven criteria. In de overzichtstabel in bijlage I is aangegeven in welke mate iedere activiteit aan de verschillende criteria voldoet. ii) Algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en basisonderzoek Deze activiteiten vormen de "klassieke" component van de onderzoekprogramma's van de Unie en vormen ook het grootste deel ervan. Wel hebben zij betrekking op thema's die zeer selectief zijn vastgesteld. Zij moeten complementair zijn met de kernactiviteiten. Zij dienen betrekking te hebben op onderwerpen die verband houden met de doelstellingen van het programma maar toch verschillen van die van de kernactiviteiten, dan wel op de onderwerpen van de kernactiviteiten maar dan voor andere aspecten van deze onderwerpen dan daarin worden behandeld, met name meer fundamentele aspecten. Aangezien de activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en basisonderzoek complementair zijn met de kernactiviteiten zullen ze dus ook steun daaraan verlenen. Met de uitvoering daarvan wordt bijgedragen aan het verwezenlijken van de doelstellingen van het programma en aan de tenuitvoerlegging van het beleid inzake onderzoek en technologische ontwikkeling van de Unie in zijn geheel; een van de wezenlijke functies ervan is namelijk te helpen bij de instandhouding en de ontwikkeling op Unie-niveau van de ideeën- en kennisstroom en van de technologische capaciteit. iii) Steun voor onderzoekinfrastructuur Op de meeste gebieden die onder de drie programma's vallen, moet voor het verrichten van onderzoekwerkzaamheden gebruik worden gemaakt van verschillende soorten infrastructuur: grote installaties, netwerken, speerpuntcentra, enz. Met het oog op het optimale gebruik daarvan uit een oogpunt van rentabiliteit en de versterking van de samenhang van de Europese onderzoekstructuur, moet worden gezorgd voor meer steun dan vroeger het geval was voor een optimale exploitatie van deze infrastructuur op Europees niveau. 1. 2. Inhoud van de "horizontale" programma's "Horizontale" programma's liggen op het raakvlak tussen het onderzoekbeleid van de Unie en respectievelijk het buitenlands beleid, het innovatiebeleid, het onderwij s- en opleidingsbeleid en het beleid ter bevordering van de mobiliteit van personen. Elk programma dient de volgende activiteiten te bevatten: activiteiten die direct verband houden met de activiteiten welke in samenhang met de respectieve doelstellingen in het kader van de "thematische" programma's worden uitgevoerd; deze kunnen voornamelijk de vorm krijgen van coördinatie-, ondersteunende en begeleidende activiteiten; activiteiten in samenhang met de algemene beleidsdoelstellingen van de Unie op het gebied van buitenlandse betrekkingen, innovatie en menselijk potentieel, die niet kunnen worden uitgevoerd in het kader van de de "thematische" programma's. Beide categorieën activiteiten dienen te worden uitgevoerd in nauwe coördinatie, zowel onderling als met de overeenkomstige activiteiten in de "thematische" programma's. 1. 3. Coördinatie Door het aantal programma's te beperken worden enkele overbodige administratieve drempels weggenomen. De werkzaamheden van ieder programma worden daardoor, in nauwe coördinatie met die van andere programma's meer dan vroeger, uitgevoerd. In bepaalde gevallen kunnen zij zelfs in het kader van een echte integratie tussen programma's ten uitvoer worden gelegd. Deze formule is een noodzaak voor de tenuitvoerlegging van activiteiten die multidisciplinair en van zeer algemeen belang zijn en bouwen op werkzaamheden is onder meer het geval voor binnen verscheidene programma's. Dit werkzaamheden op het gebied van ruimtetechnologie, de kernactiviteit "De stad van morgen" en natuurlijk de kernactiviteit "Producten, procédés, organisatie", die ook een programma's belang van een informatiemaatschappij" gebruikersvriendelijke concurrerende en duurzame groei". "Totstandbrenging "Bevordering en van van voor de is Omdat hierin een grotere plaats is voorbehouden voor de aspecten demonstratie en normvoorbereidend ondezoek, kan bij de uitvoering van de onderzoekactiviteiten van de verschillende programma's al van bij de aanvang meer rekening worden gehouden met de eisen van gebruikers en consumenten met betrekking tot veiligheid en kwaliteit. 5e OTO-kaderprogramma Organisatie en inhoud "BIOLOGISCHE HULPBRONNEN EN ECOLOGISCHE ASPECTEN" "INTERNATIONALE ROL" Kernactiviteiten 54. > gemeen. nzetbara fonologie ^M^M^^â&^%^. '^^'J^. ^^JÎiS. ^. AStii^^&Z i. <*&. à~St£Ma$&m 'INFORMATIEMAATSCHAPPIJ" natie Activiteiten "INNOVATIE EN MKB" Kernactiviteiten "MENSELIJK POTENTIEEL" ^kitf^iiiilÉnT^i^iay^it i f ^ ^ A r M f e. » "CONCURRERENDE EN DUURZAME GROEI" "Thematische" programma's "Horizontale" programma's Tabel 3: Voorgestelde organisatie voor het 5e kaderprogramma ("thematische" en "horizontale" programma's; kernactiviteiten en algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en basisonderzoek) 2. WETENSCHAPPELIJKE RN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN 2. 1. Ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen Vooruitgang van kennis en technologie op het gebied van biologische hulpbronnen en milieu is onmisbaar voor de uitvoering van het beleid van de Unie inzake met name gezondheid, landbouw en milieu, alsook van haar industriebeleid. Binnen deze context zal naar verwachting in hoog tempo een breed scala van nieuwe markten ontstaan die groei en werkgelegenheid genereren Om deze kansen te benutten en deze zo gunstig mogelijk te laten doorwerken in het leefklimaat van het leven van haar burgers kan de Unie teruggrijpen op haar rijke traditie op het gebied van moleculaire biologie en biochemie, medisch en farmaceutisch onderzoek, landbouw- en milieuwetenschap, alsook op haar belangrijk industrieel potentieel op deze gebieden. i) Algemene doelstellingen van het programma Ontwikkelen van de nodige kennis en technologie voor: het op peil houden en verbeteren van het leefklimaat van de Europese burgers en van de milieukwaliteit in Europa; versterking van het concurrentievermogen van de Europese industrie, met name op het gebied van biotechnologie, gezondheid, agro-industrie en milieu; het begrijpen en beheersen van de problemen en ontwikkelingen die op Europees en mondiaal niveau van invloed zijn op het milieu. ü) Wetenschappelijke en technologische doelstellingen • Kernactiviteiten Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (I): Gezondheid en voeding De kwaliteit van de voeding is een belangrijke zorg voor de Europese burgers, en zij verwachten van de Unie dat zij een kader biedt om deze te garanderen. Daarom is het doel van deze activiteit kennis te verwerven en technologieën en methoden te ontwikkelen, onder andere op het gebied van de biotechnologie, die de productie van een veilige, gezonde, evenwichtige en gevarieerde voeding in Europa mogelijk maken. Daartoe moeten in de eerste plaats tests voor de opsporing en procédés voor 10 de bestrijding van infectiekiemen en toxinen worden ontwikkeld en werkzaamheden worden uitgevoerd op het gebied van met name epidemiologie, voedingswetenschap en -technologie en volksgezondheid. Verantwoording5: de campagne tegen de gekke-koeienziekte en de controverse rond genetisch gemodificeerde soja en maïs hebben laten zien hoeveel waarde het publiek hecht aan een goede voedselkwaliteit en hoe belangrijk de sociale dimensie daarvan is op Europees niveau. De Europese Unie is de grootste producent van levensmiddelen en dranken in de wereld; deze sector vertegenwoordigt 16,5% van haar industriële productie. De effecten van de voeding op de gezondheid kunhen het snelst en het meest afdoende worden aangetoond door de klinische en epidemiologische gegevens voor de verschillende Europese landen te vergelijken. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (II): Beheersing van virus- en infectieziekten Infectieziekten, zowel microbiële, virale, parasitaire als prionenziekten, zijn ondanks de spectaculaire vooruitgang van de geneeskunde in de twintigste eeuw nog lang niet onder controle. De Unie heeft tot taak een hoog volksgezondheidsniveau in Europa te garanderen en moet bijgevolg helpen deze ziekten te bestrijden. Dit is het doel van deze activiteit, die met name betrekking zou hebben op aidsbestrijding, beheersing van de "nieuwe plagen" (hemorragische koortsen, met nieuwe of muterende bacterie- of virusstammen verband houdende ziekten) en de ontwikkeling van vaccins, met name tegen virusziekten. Bijzondere aandacht kan worden besteed aan strategieën voor preventie en aan de met volksgezondheid en gezondheidszorg verband houdende aspecten. Verantwoording: in de afgelopen twee decennia zijn 30 nieuwe epidemieën van infectieziekten geconstateerd: jaarlijks bezwijken daaraan wereldwijd 17 miljoen mensen. De wereldmarkt voor vaccins (3 miljard ecu) zal de komende jaren naar verwachting met 9,7 % per jaar groeien, terwijl de wereldmarkt voor therapeutische en preventieve vaccins tegen kanker in 2000 een omvang van 10 miljard ecu kan bereiken. Door op Europees niveau gedistribueerde klinische proeven uit te voeren kan de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen en het afgeven van vergunningen voor het in de handel brengen daarvan sterk worden versneld en wordt het gebruik daarvan op Europese schaal vergemakkelijkt. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (III): "De cel als fabriek" De vorderingen van de biowetenschap en -technologie openen voor de industrie ruime perspectieven. Om de Europese bedrijven te helpen deze op de interne markt te exploiteren binnen het kader van het beleid van de Unie, onder andere op het gebied van gezondheid en milieu, wordt met deze activiteit beoogd multidisciplinaire technologieën te ontwikkelen die gebaseerd zijn op de benutting Deze verantwoording geeft ter illustratie voorbeelden die op drie categorieën van toetsings criteria zijn geclasseerd: maatschappelijke vraag, economische en technologische vooruitzichten en Europese toegevoegde waarde. 11 van op cellulair en subcellulair niveau optredende biologische eigenschappen (van dieren, planten en micro-organismen), met het oog op de ontwikkeling van met name nieuwe antibiotica en middelen tegen kanker, procédés voor biologische behandeling van afval en nieuwe biologische procédés voor de agro- voedingsindustrie. Verantwoording: in 1995 zijn langs biotechnologische weg 280 nieuwe moleculen voor therapeutische toepassingen ontwikkeld. De Europese markt voor biotechnologieproducten is in 1995 met 30% gegroeid en kan in 2000 een omvang van 100 miljard ecu bereiken. Biotechnologie is een sector die zich bevindt op het raakvlak van een groot aantal wetenschappelijke disciplines en technologieën, waar vorderingen een combinatie van kennis en vaardigheden vereisen die op Europees niveau veel gemakkelijker bijeengebracht kunnen worden. Deze sector neemt een vooraanstaande plaats in binnen het industriebeleid van de Unie en vereist een allesomvattende aanpak waarbij aandacht wordt besteed aan industriële aspecten, onderzoek, milieu, alsook de ethische aspecten. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (IV): Waterbeheer en -kwaliteit Water is een schaars goed geworden waarvan de kwaliteit bedreigd wordt en moet daarom zo rationeel mogelijk worden beheerd. Op het raakvlak van het milieu-, het landbouw- en het regionaal beleid wordt met deze maatregel beoogd de voor dit doel benodigde kennis en technologieën te ontwikkelen, met het oog op een goede voorziening van de huishoudens, de industrie en de landbouw. De betrokken onderzoekterreinen zijn met name technologieën voor het behandelen en saneren van water; technologieën voor controle van de kwaliteit van grondwaterlagen en oppervlaktewater; bewakings-, alarmerings- en meldingssystemen; technologieën voor regulering van de voorraden en technologieën voor toepassing in aride en semi-aride gebieden. Verantwoording: 20% ">an het oppervlaktewater in de Unie wordt bedreigd door verontreiniging en meer dan 60% van het landbouwareaal heeft een gehalte aan meststoffen en bestrijdingsmiddelen dat bedreigend wordt geacht voor de kwaliteit van het water in de omgeving. De uitgaven voor uitrusting en diensten ten behoeve van waterbeheer en -voorziening in de Europese Unie zullen in 2000 normaal meer dan 30 miljard ecu bedragen. Water is een grotendeels collectieve hulpbron binnen de Unie, aangezien verschillende Lid-Staten voor meer dan 50%> van hun watervoorziening van andere landen afhankelijk zijn. Waterkwaliteit is een van de kernpunten van het milieubeleid van de Unie. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (V): Interacties tussen milieu en gezondheid De aantasting van het milieu kan een aanzienlijk nadelig effect op de gezondheid hebben. Met deze activiteit wordt beoogd dit effect te helpen verminderen, waarbij als eerste stap een beter inzicht zou moeten worden verkregen in de daaraan ten grondslag liggende mechanismen. De activiteit, die in nauwe samenhang met de doelstellingen van het milieubeleid van de Unie zou worden uitgevoerd, kan met name werkzaamheden omvatten op epidemiologisch gebied en met betrekking tot de ontwikkeling van nieuwe methoden voor diagnose en preventie, alsook van procédés 12 voor het verminderen van hinder. Onderwerpen die daarbij aan bod kunnen komen zijn onder andere de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging, zware metalen, giftige stoffen en elektromagnetische straling, het effect van hinder op de werkplek, alsook de gevolgen van klimaatveranderingen voor de volksgezondheid. Verantwoording: 13% van de astmagevallen en 15% van de door verstopping van de luchtwegen gekenmerkte aandoeningen die onder de bevolking van de Europese steden voorkomen, kunnen verband houden met blootstelling aan verontreiniging. De vooruitgang die is geboekt op het gebied van fle kennis van de effecten van zware metalen (o. a. lood) op de volksgezondheid is grotendeels te danken aan vergelijkingen op Europees niveau. Als grondslag voor de regelingen op het gebied van nucleaire en industriële veiligheid en de veiligheid van producten die op het niveau van de Unie worden vastgesteld moet objectief wetenschappelijk materiaal beschikbaar zijn. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (VI): Een nieuwe rurale en mariere omgeving Landbouw en visserij, die voor plattelands- en kustgebieden essentiële sectoren zijn, zullen ingrijpende wijzigingen ondergaan. Gezien deze verwachte ontwikkeling is het de bedoeling de nodige kennis en technologieën in te zetten voor de invoering van innovatieve produktie- en exploitatiemodellen die afgestemd zijn op de nieuwe hoofdlijnen van het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid en tevens een wetenschappelijke onderbouwing verschaffen voor de communautaire regelgeving. De betrokken terreinen zijn met name: nieuwe productie- en exploitatiesystemen voor de landbouw, de bosbouw en de visserij waarbij gelet wordt op rentabiliteit, duurzaam en werkgelegenheid; gebruik voor andere dan voedingsdoeleinden; controlemethode; nieuwe modellen voor duurzame ontwikkeling van plattelands- en kustgebieden die gebaseerd zijn op benutting van het specifieke potentieel van elke zone, diversifier ing van activiteiten en ruimtegebruik, alsook participatie van de betrokken bevolkingsgroepen. hulpbronnen, producten kwaliteit gebruik van van de Verantwoording: het grondgebied van de Unie is voor 80% platteland en de landbouwsector telt bijna 7 miljoen bedrijven die werk verschaffen aan 14 miljoen personen. In de visserijsector zijn ongeveer 70. 000 bedrijven (hoofdzakelijk KMO's) actief die samen een omzet van bijna 20 miljard ecu realiseren. Het landbouw- en het visserijbeleid zijn volledig geïntegreerd op het niveau van de Unie en nemen de helft van de communautaire begroting voor hun rekening. Het Europees Parlement en het Comité van de Regio's hebben onlangs nogmaals nadrukkelijk het voornemen kenbaar gemaakt het platteland de middelen te verschaffen om zijn rol op het grondgebied en in de economie van de Unie optimaal te vervullen. 13 • Algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en fundamenteel onderzoek De werkzaamheden kunnen worden toegespitst op de volgende prioriteiten: onderzoek ter ondersteuning van de bestrijding van ouderdomsziekten en met de ouderdom verband houdende gezondheidsproblemen (b. v. Alzheimer); degeneratieve ziekten (b. v. kanker en diabetes), genetisch bepaalde ziekten en zeldzame ziekten; genoomonderzoek, neurowetenschappen ; ter ondersteuning onderzoek de gezondheidszorgsystemen, verbetering van de veiligheid op het werk en houdende gezondheidsproblemen; bio-ethiek; drugsgebruik verbetering bestrijding van met verband van van onderzoek ter ondersteuning van de bestrijding van belangrijke natuurlijke en technologische risico's (met name "global change"): prognose, preventie, effectbeoordeling en afzwakken van de gevolgen, onderzoek naar de effecten van klimaatverandering op de economie, de samenleving en de werkgelegenheid, een en ander vanuit het oogpunt van duurzame ontwikkeling; werkzaamheden ter ondersteuning van het gebruik van technologieën voor aardobservatie, met name via satelliet, ten behoeve van de bewaking van het milieu en het beheer van de hulpbronnen; • Steun voor onderzoekinfrastructuur steun voor een optimaal gebruik op Europese schaal van databanken en collecties van biologisch materiaal; centra voor klinische proeven; voorzieningen voor marien onderzoek en rekencentra voor de bestudering van het klimaat. iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie De panels voor de evaluatie van de programma's op de betrokken gebieden hebben onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: de gebruikers en de industrie nauwer bij de werkzaamheden betrekken (Biotechnologie); meer rekening houden met de met duurzaamheid verband houdende aspecten, alsook met de wensen van de consumenten (Landbouw en visserij); de werkzaamlieden meer toespitsen op de behoeften van de gebruikers en ze meer afstemmen 14 op beleidsdoelstellingen op korte en middellange termijn (Milieu). 2. 2. Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij De totstandbrenging van de informatiemaatschappij kan een beslissende bijdrage leveren tot de opleving van de groei en het ontstaan van nieuwe vormen van informatie- en de werkgelegenheid communicatietechnologie en de toepassing daarvan zullen leiden tot enkele miljoenen nieuwe banen in Europa. in de Unie: de ontwikkeling van de De Unie wordt geconfronteerd met hevige internationale concurrentie en wil de culturele diversiteit, die ook haar rijkdom is, benutten. Daarom moet zij de technologie ontwikkelen waarmee een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij in een geheel eigen vorm kan worden opgebouwd. De informatiemaatschappij gaat gepaard met ingrijpende industriële en sociale veranderingen: de totstandbrenging daarvan opent tal van mogelijkheden voor nieuwe activiteiten voor de burgers en het bedrijfsleven op het gebied van handel, werk, vervoer, onderwijs, gezondheid en cultuur. Daarnaast heeft de met de informatiemaatschappij samenhangende technologie gevolgen voor alle vormen van industriële activiteiten en alle maatschappelijke sectoren. De economische en maatschappelijke gevolgen reiken veel verder dan de bedrijfstakken die rechtstreeks betrokken zijn bij de productie van de informatie- en communicatieapparatuur en -diensten. De met de informatiemaatschappij samenhangende technologie levert als geheel een essentiële bijdrage tot de kernactiviteiten van de twee andere thematische programma 's. i) Algemene doelstellingen van het programma De mogelijkheden van de informatiemaatschappij kunnen met de systemen en technologie van vandaag niet volledig worden benut. Voortdurende vorderingen op het gebied van essentiële technologie, zoals de micro-elektronica, zijn bepalend voor alle nieuwe toepassingen. Onderzoek, technologische ontwikkeling en de invoering van technologie moeten continu verlopen, zodat er één geïntegreerd programma moet worden opgezet dat aansluit op de beleidslijnen van de Unie. Met dit programma moet ernaar worden gestreefd dat de goederen, diensten en procédés die door de technologie van de informatiemaatschappij mogelijk worden gemaakt, gemakkelijker kunnen bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het beleid van de Unie door: 15 nieuwe banen te creëren en het concurrentievermogen van het bedrijfsleven te vergroten; de ontwikkeling van nieuwe markten en diensten van algemeen belang te stimuleren en de burger een grotere rol te laten spelen in de maatschappij; de aantrekkingskracht van Europa als plaats voor investeringen, onderzoek en innovatie te verhogen en de wetenschappelijke en technologische teneinde haar algemeen grondslagen van de Unie concurrentievermogen te verbeteren. te versterken Het potentieel van een dergelijk programma kan slechts volledig- worden gerealiseerd als, met het oog op kosten en doeltreffendheid, rekening wordt gehouden met de behoeften inzake toegankelijkheid en interoperabiliteit op alle niveaus, van technologieën en instrumenten tot systemen en toepassingen. Bij het bepalen van de structuur van het programma moet worden gelet op: de banden tussen toepassingen en technologieën, zodat rekening wordt gehouden met de ingewikkelde dynamiek van innovatie, aangetrokken door de vraag en gestuwd door de technologie, en de rol van toepassingen in de sturing en validering van onderzoek en de stimulering van de invoering van technologie door de bevordering van het samenspel tussen gebruiker en leverancier dat het hart van de innovatie vormt;. de behoefte aan interdisciplinariteit. 'In dit verband wordt de beste structuur verkregen door toepassingen en technologieën met de grootste verwantschap of onderlinge afhankelijkheid bijeen te brengen en door onderzoek en de invoering van technologie te integreren, teneinde de doeltreffendheid te minimaliseren. Deze overwegingen leiden tot een programma dat bestaat uit vier intensief gecoördineerde kernactiviteiten, ondersteund door een aantal activiteiten op het gebied van basisonderzoek. te optimaliseren en de behoefte aan coördinatie 16 ii) Wetenschappelijke en technologische doelstellingen • Kernactiviteiten Informatiemaatschappij (I): diensten voor de burger De technologie van de informatiemaatschappij moet voldoen aan de verwachtingen en de behoeften van de gebruikers en de consumenten en de noodzaak om hun tegen zo laag mogelijke kosten toegang te verschaffen tot hoogwaardige diensten van algemeen belang. Bij deze kernactiviteit moet de aandacht vooral uitgaan naar de interoperabiliteit van de toepassingen en moet prioriteit worden gegeven aan de volgende vijf gebieden: onderwijs en opleiding, gezondheid en ouderen, overheidsdiensten, milieu en vervoer. Er moet vooral worden gewerkt aan de integratie van deze nieuwe toepassingen en de validering daarvan ter plekke, in met name gedigitaliseerde steden of regio's. Bij onderwijs en opleiding moet de nadruk liggen op het gebruik van multimediatoepassingen, op nieuwe onderwijsmethoden met gebruikmaking van simulatie en virtuele realiteit en op de ontwikkeling van toepassingen waarbij gebruik wordt gemaakt van breedbandcommunicatie. Op het gebied van de gezondheidszorg en ouderen dient prioriteit te worden gegeven aan de ontwikkeling van medische informatiesystemen, beveiligde netwerken voor de gezondheidszorg met een hoge capaciteit, geavanceerde interfaces en telesysternen voor de integratie van ouderen en gehandicapten in het maatschappelijk leven. De taken van overheidsdiensten kunnen worden vergemakkelijkt door een betere toegang van burgers en bedrijven tot de diensten van algemeen belang via toepassingen voor de "overheid on-line". Bij de milieubescherming moet prioriteit worden gegeven aan de ontwikkeling van telematicasystemen voor milieubeheerders en voor de burgers op het gebied van bewaking, analyse en alarmering. Tenslotte moet op het gebied van het vervoer worden gewerkt aan de ontwikkeling van geavanceerde telematicasystemen die nodig zijn voor het beheer en voor de telediensten. Verantwoording: alle landen van de Europese Unie worden geconfronteerd met de uitdaging de kwaliteit van hun diensten van algemeen belang te verbeteren maar daarbij de kosten te beheersen de perken te houden. Daarnaast biedt de opkomst van de informatiemaatschappij in deze sectoren grote mogelijkheden voor het bedrijfsleven en de werkgelegenheid. Zo zal het aantal op elektronische informatienetwerken aangesloten woningen tussen 1996 en het eind van de eeuw naar verwachting wereldwijd verdriedubbelen, hetgeen resulteert in een aantal van 100 miljoen in het jaar 2000, waarvan 30 miljoen in Europa. Binnen tien jaar moet de markt voor toepassingen van de informatiemaatschappij zijn gegroeid tot enkele tientallen miljarden ecu per jaar: bijvoorbeeld 15 miljard voor toepassingen in de gezondheidszorg, 10 miljard voor onderwijs en opleiding, 8 miljard alleen al voor telematica op de weg en 5 miljard voor het milieu. De toepassingsgebieden van de informatiemaatschappij (gezondheid, transport, onderwijs, milieu) zijn van nature transnationaal en vallen onder het beleid van de Europese Unie. 17 Door activiteiten op Europees niveau op dit gebied kan een bijdrage worden geleverd tot de benodigde modernisering van de betrokken sectoren en kan worden gezorgd voor de interoperabiliteit van de diensten, de compatibiliteit van de apparatuur en de benutting van de taalkundige en culturele verscheidenheid in Europa. Informatiemaatschappij (II): elektronische handel en nieuwe werkmethoden Zowel de totstandkoming van de interne markt als de opbouw van de Economische en Monetaire Unie hebben voor de Europese Unie prioriteit. In het kader van deze activiteit moet worden gewerkt aan hulpmiddelen om deze goed laten functioneren, bijvoorbeeld dankzij moderne statistische systemen, en- om het Europese bedrijfsleven en met name het MKB in staat te stellen zich beter in de te integreren. Daarbij moet vooral worden gewerkt aan de wereldeconomie stimulering van een efficiëntere handel in goederen en diensten. Enkele onderwerpen zijn: beheerssystemen voor leveranciers en consumenten; beveiliging van informatie en netwerken; technieken voor authentificatie, de bescherming van eigendomsrechten en de interoperabele betalingssystemen; methoden voor flexibel, mobiel en op afstand werken voor zowel individuen als het werken in samenwerkingsverband en groepsverband. integriteit van de inhoud, alsmede te Verantwoording: in het jaar 2005 zou een derde van alle bankverrichtingen wereldwijd in elektronische vorm moeten gebeuren. In het jaar 2000 zal het aantal "telewerkers " in de Europese Unie waarschijnlijk opgelopen tot bijna 10 miljoen personen en zal bijna 40% van de bedrijven gebruik maken van elektronische handel. In 2004 zal de markt voor telematicadiensten voor de handel in Europa zijn gegroeid tot 11 miljard ecu per jaar. De informatie- en communicatietechnologie zal leiden tot veranderingen in werk- en handelsmethoden waarvan de gevolgen zich meestal op een veel grotere schaal doen gevoelen dan op het niveau van het bedrijf, de industriële of dienstensector of zelfs de nationale economie. Vanwege hun mondiale karakter zijn, als de Unie tenminste haar potentieel als eerste wereldmarkt wil benutten, activiteiten op Europees niveau nodig. Informatiemaatschappij (ill): multimedia-inhoud en het De ontwikkeling van de creativiteit toegenomen gebruik van multimedia-inhoud zijn twee belangrijke aspecten van de volledige totstandkoming van de informatiemaatschappij die helpen bij de bevordering van de taalkundige en culturele verscheidenheid. Deze kernactiviteit heeft als doelstelling de ontwikkeling van innoverende vormen van multimedia-inhoud en van hulpmiddelen voor de structurering en de behandeling daarvan. De nadruk ligt op drie hoofdlijnen: interactieve elektronische uitgaven, met nieuwe methoden voor het creëren en structureren van publicaties en de gepersonaliseerde verspreiding van informatie, alsmede de toegang inhoud, bijvoorbeeld via elektronische bibliotheken en virtuele musea; nieuwe taaitechnologie die helm informatie- en communicatiesystemen gebruikersvriendelijker te maken; geavanceerde technologie tot de culturele voor de toegang tot en het filteren en de analyse van informatie, die de informatie-explosie helpt beheersen en het gebruik van de multimedia-inhoud vergemakkelijkt, met name op het gebied van geografische en statistische informatiesystemen. Verantwoording: de omzet van de bedrijven in de Europese Unie die zich bezighouden met de inhoud van informatie- en communicatiesystemen en -netwerken beloopt 150 miljard ecu per jaar. Deze sector zorgt voor 2,1 miljoen fulltime banen. In de komende tien jaar moeten daar nog eens een miljoen banen bijkomen. Hoewel de informatie op het Internet vrijwel volledig in het Engels is, heeft momenteel 50% van de gebruikers van dit netwerk niet het Engels als moedertaal. De benutting van de culturele en taalkundige verscheidenheid in Europa is een belangrijk aspect van het beleid van de Europese Unie op het gebied van het onderwijs, de audiovisuele sector en de cultuur. Informatiemaatschappij (IV): essentiële technologie en infrastructuur Om de informatiemaatschappij op Europese schaal tot stand te kunnen brengen moet topkwaliteit worden gestimuleerd op het gebied van de technologie die de kern van de informatiemaatschappij vormt, moet de invoering van deze technologie worden versneld en moet het toepassingsgebied worden uitgebreid. Als voorbeeld kunnen worden genoemd: computer-, communicatie- en netwerktechnologie, onder andere invoering en voor architectuur, protocollen en methodologieën, alsmede de toepassingjiaarvan; technologie en engineering voor programmatuur en systemen; mobiele en persoonlijke communicatie, met name satellietdiensten; interfaces op basis van het gebruik van verschillende zintuigen; randapparatuur, bijvoorbeeld platte beeldschermen; microsystemen; micro-elektronica (technologie, knowhow, apparatuur en materialen die nodig zijn voor het ontwerp van schakelingen er de ontwikkeling van toepassingen). Verantwoording: van 1994 tot 1995 is de markt voor informatiemaatschappij wereldwijd met 11% gegroeid, hetgeen meer is dan in enige andere economische sector. In 1995 was deze markt goed voor 304 miljard ecu. In de periode tot 1998 zal meer dan 20 miljard ecu worden geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling en de infrastructuur. Ongeveer 40-50% van de kosten van een modern vliegtuig komt voor rekening van elektronische apparatuur en programmatuur. Meer dan 15% van de kosten van een auto wordt besteed aan elektronica. technologie van de • Algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en basisonderzoek Werkzaamheden die worden uitgevoerd met een "visionair" perspectief, verband houden met alle kernactiviteiten en bedoeld zijn om de ideeënstroom tussen laboratoria en de industrie in stand te houden. 19 De nadruk ligt op de volgende gebieden: technologie voor het representeren, creëren en manipuleren van kennis; simulatie- en visualisatietechnologie in real-time en op grote schaal en technologie voor virtuele realiteit; kwantumtechnologie, voor superintelligente netwerken. integratie op zeer grote fotontechnologie, bio-elektronica en technologie schaal; ultrasnelle computers en • Steun voor onderzoekinfrastructuur steun voor geavanceerde elektronische netwerken met een hoge capaciteit ten behoeve van het onderzoek. Deze netwerken moeten met name nuttig zijn voor alle programma's. iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie De panels voor de evaluatie van de programma's op de betrokken gebieden hebben onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: samenvoeging van de drie programma's op het gebied van telematicatoepassingen, geavanceerde communicatietechnologie en informatietechnologie tot één programma (gemeenschappelijke conclusie van de evaluatiepanels van de drie programma's); concentratie van de werkzaamheden op het gebied van de telematica op de sectoren in opkomst en de sectoren met een specifiek economisch en maatschappelijk belang, zoals de informatiemaatschappij (Telematicatoepassingen) ; houden met sectoren verband die de intensivering van de steun voor de ontwikkeling van interactieve multimediadiensten (Geavanceerde communicatietechnologie). 2. 3. Bevordering van een concurrerende en duurzame groei Versterking van de concurrentiepositie van de ondernemingen en toepassing van een duurzaam ontwikkelingsmodel vormen voor de Unie twee complementaire en onscheidbare doelstellingen: de producten en procédés die op de markt van morgen zullen concurreren, zullen eveneens intelligente en "schone" producten en procédés zijn. De bepaling, de ontwikkeling, de verspreiding en de toepassing van de daartoe vereiste 20 kennis en technologieën zijn van cruciale betekenis voor de uitvoering van het industriebeleid van de Unie en van het beleid op een aantal andere gebieden, met name vervoer en energie. Het streven naar een concurrerende en duurzame groei moet eveneens worden uitgebreid tot het stadsgebied, dat het kader vormt waarin de activiteit en het leven van de meeste Europese burgers zich afspelen. i) Algemene doelstellingen van het programma Productie van de kennis en de technologieën die kunnen bijdragen tot verbetering van de groei en tot het scheppen van nieuwe werkgelegenheid in Europa, door mee te werken aan de ontwikkeling van: "schone" en "intelligente" industriële procédés en producten ter versterking van de concurrentiepositie van de Europese industrie, die de ondernemingen gelegenheid zullen bieden tot de noodzakelijke aanpassingen van hun activiteiten; economisch verantwoorde, veilige en milieuvriendelijke vervoersystemen; energiesystemen en -diensten die de continuïteit van de voorziening en een duurzame exploitatie garanderen. ü) Wetenschappelijke en technologische doelstellingen • Kernactiviteiten Concurrerende en duurzame groei (I): producten, procédés, organisatie Ten einde hun posities tegenover een steeds scherpere wereldconcurrentie te industrie en de Europese ondernemingen verbeteren moeten de Europese innovatieve producten en diensten op de markt kunnen brengen en nieuwe productie- en fabricagemethoden kunnen ontwikkelen. Deze activiteit kan betrekking hebben op de bepaling, de ontwikkeling en de integratie van nieuwe technologieën inzake ontwerp, fabricage, controle en productie: micro-engineering en microsystemen; technologieën van de informatiemaatschappij voor "intelligente" fabricage, waaronder flexibele werkplaatssystemen en systemen voor flexibel ingebouwde systemen en telediensten voor beheer van de toeleveringsketens, exploitatie en onderhoud en in samenwerkingsverband; ter beperking van het gebruik van hulpbronnen en ter beperking van afvallozingen, inzake recycling van afvalstoffen en voor de ontwikkeling van schone producten, die op het concept van de simulatie en arbeid technologieën voor technologieën 21 "levenscyclusanalyse" zijn gebaseerd; nieuwe methoden voor productie- en arbeidsorganisatie en voor benutting van de vakbekwaamheden. aan werk 40 miljoen Verantwoording: de markt van de in de Unie daarmee samenhangende industrie en diensten wordt geraamd op 4. 500 miljard ecu per jaar. Twee miljoen ondernemingen (99% met minder dan 500 werknemers) zijn in deze sector actief en verschaffen voor milieubeschermingsproducten zou tegen het jaar 2000 volgens prognoses met 50 tot 100% kunnen groeien. De inschakeling van flexibele productiesystemen en van schone productieprocessen kan uiteindelijk zowel het energieverbruik van de industrie als de tijd die nodig is om een product op de markt te brengen met 50% doen afnemen. De uitvoering van onderzoek in samenwerkingsverband leidt niet alleen tot een spreiding vàn de kosten, maar vergemakkelijkt ook de ontwikkeling en de aanneming van de normen die noodzakelijk zijn voor de werking van de interne markt. personen. markt De Concurrerende en duurzame groei (II): ' duurzame mobiliteit en intermodaliteit In een geïntegreerde Europese ruimte zal de mobiliteit van personen en goederen nog aanzienlijk toenemen. Deze mobiliteit moet op een efficiënte wijze en zonder nadelige effecten voor het milieu kunnen worden bewerkstelligd, terwijl de kosten worden verminderd die met name door de congestie van het verkeer en de ongevallen worden veroorzaakt. Deze activiteit, die raakvlakken heeft met het vervoerbeleid, het milieubeleid en het regionaal beleid, zou tot doel hebben daartoe bij te dragen door mede de totstandbrenging mogelijk te maken van een op Europees niveau grotendeels intelligent en interoperabel personen- en goederenvervoer over land, door de lucht en over zee. Dit omvat met name de ontwikkeling van systemen voor rationeel beheer van het vervoer, met inbegrip van systemen voor satellietnavigatie en -plaatsbepaling van de tweede generatie; onderzoek naar infrastructuur, toegankelijkheid en integratie van het beleid inzake ruimtelijke ordening en het vervoerbeleid; opstelling van sociaal-economische scenario's. intermodaal systeem van veilig, Verantwoording: de vraag naar goederenvervoer binnen de Unie is van 1975 tot 1995 verdubbeld en zal in 2025 waarschijnlijk nogmaals verdubbelen. De kosten van de verkeerscongestie in de Unie belopen 120 miljard ecu per jaar en de totale externe kosten van het vervoer worden op 250 miljard ecu geraamd. De ontwikkeling van een intermodaal vervoersysteem, nauw samenhangt met het beleid voor grote trans-Europese vervoersnetwerken dat door de Unie wordt gevoerd in het verlengde van het Witboek inzake groei,. concurrentievermogen en werkgelegenheid en waarvoor een beroep zal moeten worden gedaan op de vele MKB-bedrijven die is per definitie alleen denkbaar in een Europees in deze sector actief zijn, perspectief. 22 Concurrerende en duurzame groei (III): nieuwe perspectieven voor de luchtvaart De vliegtuigbouw is een van de gebieden waar de Europese industrie het meeste succes heeft en vormt een belangrijk exportproduct van de Unie. Deze activiteit moet de Unie mede in staat stellen haar positie op dit gebied te handhaven en te verstevigen door haar beheersing van de geavanceerde technologieën nog te vergroten. Deze activiteit kan met name betrekking hebben op nieuwe geïntegreerde ontwerp- en ter beperking van en energieverbruik, emissies en geluidshinder voor verschillende vliegtuigconcepten, met inbegrip van demonstratiewerkzaamheden op deze gebieden; de technologische en economische haalbaarheid van ontwerpen voor vliegtuigen van de nieuwe generatie. fabricagetechnologieën technologieën luchtverkeer zal van nu tot het jaar 2000 naar alle Verantwoording: het waarschijnlijkheid verdubbelen en in die tijd zouden 15. 000 nieuwe vliegtuigen moeten worden geproduceerd. De Europese luchtvaartindustrie exporteert twee derde van haar productie en de prestaties van de bedrijven zijn rechtstreeks afhankelijk van de kwaliteit en de concurrentiekracht van hun producten. De Europese bedrijven zijn begonnen nieuwe markten te veroveren nadat zij zich 25 jaar geleden in Airbus hadden verenigd. Het huidige streven naar samenwerking tussen Amerikaanse bedrijven in de vliegtuigbouwsector, waaraan in dat land veel overheidssteun wordt verleend, zou de Europeanen ertoe moeten aanzetten nog meer te investeren in onderzoek op dit gebied. Concurrerende en duurzame groei (IV): technologieën van de zee technologische en terrein dat grote economische, De zee, die het Europese grondgebied aan alle kanten omringt en in de geschiedenis van ons continent een sleutelrol heeft gespeeld, vormt voor de Unie sociale belangen een vertegenwoordigt. Deze activiteit kan tot doel hebben de ontwikkeling en de integratie van de specifieke kennis en technologieën te stimuleren die de Unie in staat stellen haar potentieel ten volle te benutten, ter ondersteuning van een echt "Europees zeebeleid". De werkzaamheden moeten worden toegespitst op de noodzakelijke technologieën ter versterking van de Europese concurrentiepositie op alle van milieuvriendelijke, veilige en efficiënte geavanceerde schepen; voor het gebruik van de zee als plaats voor economisch verantwoord personen- en goederenvervoer (geavanceerde haveninfrastructuren; regionale systemen voor zeevervoer); en voor rationele en duurzame exploitatie van de zee als energie- en delfstoffenbron (offshore- en onderzeese technologieën). technologieën ontwikkeling betrokken gebieden: voor de 23 Verantwoording: de Europese Unie heeft een kustlijn die zich over 90. 000 km uitstrekt en 47% van de bevolking woont op minder dan 50 km van' de zee. 90% van de buitenlandse handel wordt over zee vervoerd. 3 à 5% van het BBP van de Unie vloeit rechtstreeks voort uit met de zee samenhangende industrieën en diensten; de maritieme industrie verschaft werkgelegenheid aan meer dan 2,5 miljoen personen in de Unie. De zee heeft raakvlakken met het industriebeleid, het milieubeleid, het visserijbeleid, het onderzoeksbeleid en het energiebeleid van de Unie en is het voorwerp van een groot aantal internationale overeenkomsten waarbij de Unie partij is. Concurrerende en duurzame groei (V): geavanceerde energiesystemen en -diensten te beantwoorden door de De te verwachten groei van de energiebehoeften en de noodzaak daaraan te voldoen zonder gevaar voor het milieu vormen voor de Unie een belangrijke uitdaging. Deze sterk op de behoeften van de markt gerichte activiteit moet de Unie mede in staat stellen deze uitdaging totstandbrenging en ontwikkeling van zowel qua productie als qua verbruik efficiënte en geavanceerde energiesystemen die een aanzienlijke vermindering van de emissies van C02 en andere broeikasgassen mogelijk maken. De werkzaamheden kunnen betrekking hebben op de belangrijkste nieuwe en hernieuwbare energiebronnen en de integratie daarvan in gedecentraliseerde systemen; technologieën voor opslag en transport van energie; technologieën voor schoon gebruik van fossiele energiebronnen en voor rationeel energiegebruik; technologieën voor exploitatie van de beheerste kernfusie (met name in het kader van het ITER-project voor een internationale experimentele reactor); onderzoek naar de wisselwerkingen economie/milieu/energie. het totale zal naar in Europa Verantwoording: alle energieverbruik waarschijnlijkheid tegen 2020 met 20% toenemen, hetgeen de C02-productie 14% zal doen stijgen als geen bijzondere maatregelen worden getroffen. De wereldmarkt voor energietechnologieën zal binnen enkele jaren meer dan 800 miljard ecu per jaar bedragen. In het Groenboek over hernieuwbare energiebronnen stelt de Commissie als doel een verdubbeling van het aandeel van deze technologieën in de totale energievoorziening van de Unie, d. w. z. 12% in 2005. Het energiebeleid van de Unie is gebaseerd op diversificatie van de bronnen en op behoud van een gevarieerde technologische capaciteit, die gemakkelijker te ontwikkelen is door Europese samenwerking. Concurrerende en duurzame groei (VI): de stad van morgen Aangezien het stedelijke milieu het kader vormt voor de activiteiten van de meeste Europeanen, doen zich voornamelijk daar de nieuwe ontwikkelingen in de economie 24 en de samenleving voor, maar de daaruit voortvloeiende problemen zijn er dan ook het scherpst. Voor een harmomeuze ontwikkeling daarvan is een globale en innovatieve aanpak vereist, die op geavanceerde modellen inzake stedelijke organisatie is gebaseerd, waarbij de erfenis van het verleden (bij voorbeeld het cultureel erfgoed), het herstel van het sociale evenwicht (bij voorbeeld veiligere steden) en de ontwikkeling naar een economie van "toegevoegde waarde" met elkaar worden verzoend. De werkzaamheden kunnen in de eerste plaats betrekking hebben op technologieën voor geïntegreerd beheer van vervoer (zie kernactiviteit "duurzame mobiliteit en intermodaliteit"), energie (met name in gebouwen) (zie kernactiviteit "geavanceerde energiesystemen en -diensten") en technologieën voor duurzaam en economisch verantwoord bouwen; technologieën voor de ontwikkeling en de demonstratie in een stedelijke omgeving van zuinige, schone, veilige en intelligente auto's (bij voorbeeld auto's met nul-emissie). Verantwoording: 80% van de Europeanen leeft thans in steden, waar de economische activiteit van de Lid-Staten grotendeels is geconcentreerd. De kosten van het verval van het cultureel erfgoed van Europa worden geraamd op meer dan 14 miljard ecu per jaar. De stad heeft in de geschiedenis van Europa een sleutelrol gespeeld en levert thans een belangrijke bijdrage aan de Europese integratie als kern voor de totstandkoming van netwerken voor samenwerking en uitwisseling tussen grote regionale metropolen (Euro-metropolen, Euro-steden, enz. ). • Activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en basisonderzoek De werkzaamheden zouden met name worden toegespitst op de volgende prioriteiten: ter ondersteuning van de ontwikkeling van nieuwe onderzoek materialen voor de industrie en de fabricageprocédés daarvoor: hittebestendige materialen (bij voorbeeld voor energieproductie en motoren); lichte materialen (voor het vervoer en de bouw); met het oog op gemakkelijke ontwikkelde functiematerialen (opto-elektronische en biomaterialen, sensoren); nieuwe materialen en productietechnologieën op het gebied van kolen en staal ; recycling ontworpen en preconcurrerend onderzoek ter ondersteuning van normalisatie en fraudebestrijding alsook van de kwaliteit van producten en diensten (met inbegrip van de ontwikkeling van precisiemeetinstrumenten); In het vooruitzicht van riet feit dat het kaderprogramma in toenemende mate activiteiten zal overnemen die thans worden uitgevoerd op grond van het EGKS-Verdrag, dat in 2002 afloopt. 25 ter ondersteuning van de nucleaire veiligheid: onderzoek werkzaamheden op het gebied van de splijtstofcyclus, opslag en behandeling splijtstoffen; stralingseffecten en ter ondersteuning van de ontwikkeling van nieuwe concepten inzake intrinsiek veilige systemen. afvalstoffen; controle van van • Steun voor onderzoeksinfrastructuur ondersteuning van de optimale benutting op Europese schaal van rekencentra windtunnels, industrieel gespecialiseerde databases, test- en onderzoekslaboratoria. - onderzoek, voor iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie De panels voor de evaluatie van de programma's op de betrokken gebieden hebben onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: een benadering hanteren waarbij de "verticale" concentratie op een beperkt aantal toepassingsthema's wordt gecombineerd met "horizontale" steun aan algemeen inzetbare technologieën (Industriële Technologieën); de activiteiten sterker toespitsen op de behoeften van de gebruikers en op toepassingen (Niet-nucleaire energie); behoud van een geschikte mix van technologisch onderzoek en onderzoek inzake het vervoersbeleid (Vervoer). 2. 4. Bevestiging van de internationale rol van het Europees onderzoek In een wereld die gekenmerkt wordt door een toenemende mondialisering van de economie, de problemen en de uitdagingen, is internationale samenwerking een belangrijk aspect van het onderzoekbeleid van de Europese Unie geworden. Deze samenwerking zou een aanzienlijke bijdrage moeien leveren aan de vormgeving van het externe beleid van de Unie, waarbinnen het beleid dat wordt gevoerd ten aanzien van de Midden- en Oost-Europese landen die kandidaat zijn voor toetreding, een prominente plaats inneemt, en zou tevens de rol van dit beleid op internationaal niveau moeten versterken. Wetenschappelijke en technologische samenwerking zou de Unie ook moeten helpen om industriële samenwerkingsverbanden tot stand te brengen en nieuwe markten te veroveren. 26 i) Algemene doelstellingen van het programma Binnen de context van de vormgeving van het externe beleid van de Unie en van de verwachte toetreding van nieuwe Lid-Staten, kunnen de algemene doelstellingen van het programma als volgt worden vastgesteld. van wetenschappelijke bevorderen technologische samenwerkingsverbanden tussen instanties en onderzoekers uit derde landen en de Unie die de partijen aanzienlijke en evenredig verdeelde voordelen opleveren (samenwerking op basis van het principe van wederzijds voordeel); en vergemakkelijken van de toegang van Europese laboratoria en bedrijven tot buiten de Unie beschikbare wetenschappelijke kennis, het geen de belangen van de Unie kan dienen; het concurrentievermogen van de Europese Unie en haar positie op de nieuwe markten versterken en de Europese onderzoeksector helpen informatie -activiteiten en -prioriteiten buiten de Unie. te verkrijgen over de onderzoekcapaciteit, ii) Specifieke doelstellingen Het beleid van de Unie inzake internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking wordt gevoerd vanuit het dubbele perspectief van samenwerking en concurrentie. Uitgangspunt voor de samenwerkingsverbanden met verschillende groepen landen is in de eerste plaats het principe van wederzijds voordeel, met nadruk op een aantal specifieke doelstellingen: Geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa: voorbereiding van de toetreding van deze landen tot de Unie door deze te helpen hun onderzoekcapaciteit op peil te houden en te versterken en deze in te zetten voor hun economische en sociale behoeften; Mediterrane derde landen: bijdragen tot de ontwikkeling van wetenschappelijke en ter ondersteuning van het Euromediterraan technologische samenwerking partnerschap; de economische en sociale ontwikkeling en de ontwikkeling van nieuwe markten in deze landen ondersteunen; Niet-geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa: deze landen helpen hun onderzoekersbestand op peil te houden en hun wetenschappelijke en technologische capaciteit in te zetten voor hun economische en sociale ontwikkeling; 27 Nieuwe onafhankelijke staten die zjjn voortgekomen uit de voormalige Sovjetunie: het menselijke onderzoekpotentieel in deze landen stabiliseren en deze landen helpen hun onderzoekcapaciteit in te zetten voor de modernisering van hun economie en de oplossing van hun problemen op het gebied van milieu, gezondheid, vervoer, communicatie en nucleaire veiligheid; Geïndustrialiseerde landen: de Europese onderzoekers toegang verschaffen tot de kennis en de knowhow die in dezq landen voorhanden is, om hun activiteiten op een hoger peil te brengen; Landen met een "ontluikende economie ": wetenschappelijke en technologische samenwerkingsverbanden ontwikkelen die de toegang van Europese bedrijven tot deze sterk groeiende markten moeten vergemakkelijken; Ontwikkelingslanden: de onderzoekers in die landen betrekken bij het genereren van specifieke wetenschappelijke kennis en aangepaste ontwikkelingsproblemen van die landen kunnen helpen oplossen. technologieën die de samenwerking kunnen, internationale wetenschappelijke en De werkzaamheden op het gebied van technologische van het bestaan van samenwerkingsakkoorden en de inhoud daarvan, op twee manieren worden uitgevoerd: enerzijds via deelneming van instanties uit derde landen aan de overige programma's; anderzijds in de vorm van eigen activiteiten van het programma voor kunnen internationale verschillende samenwerkingsmodellen worden gehanteerd, afhankelijk van de betrokken landen, de aard van de werkzaamheden en de financieringsbronnen. samenwerking. Binnen deze twee hoofdcategorieën afhankelijk • Deelname van instanties van derde landen aan de programma's: Er zijn vier formules voor deelneming: Volledige associatie met het kaderprogramma (bepaalde kandidaatlanden voor toetreding kiezen voor deze formule7, met name LMOE, derde landen binnen de EER (Europese Economische Ruimte), Israël ): deelname onder vergelijkbare voorwaarden als de Lid-Staten, met dien verstande dat de regels voor deelname van de LMOE nog nader moeten worden vastgesteld. Wel zou gebruik kunnen worden gem? a kt van PHARE - het fonds voor technische bijstand ten behoeve van de LMOE - orn deze deelname te steunen, afhankelijk van de specifiek voor dit fonds geldende bestedingsregels; Q Een alternatieve formule is "deelneming op programmabasis". Indien, zoals gepland, de overeenkomst voor associatie met het vierde kaderprogramma wordt verlengd voor het vijfde. 28 of multilaterale Deelname aan voor derde landen openstaande programma's op basis van bilaterale (bepaalde "ontluikende geïndustrialiseerde derde economie". Deelname geschiedt op projectbasis (zonder financiering door landen). Er kunnen het kaderprogramma voor partners uit derde landen met een maatregelen worden getroffen om de toegang van "ontluikende economie" tot het kaderprogramma te vergemakkelijken; samenwerkingsakkoorden landen met een landen en (hoofdzakelijk samenwerkingsakkoord landen openstaande programma's zonder Deelname aan voor derde het specifiek kaderprogramma geassocieerde LMOE, Europese NOS; mediterrane derde landen). Deze deelname, die haar legitimatie vindt in de intensiteit van de politieke dialoog, is op projectbasis en zou in principe door de betrokken derde landen worden gefinancierd. In dit geval kan ook worden overwogen de fondsen voor technische bijstand PHARE, TACIS (voor de NOS) en MEDA (voor de mediterrane derde landen) in te schakelen; niet met is Deelname aan projecten waarbij het in het belang van de Unie deelnemers uit derde landen). Deze deelname kan worden gefinancierd door de betrokken derde landen en, wanneer daarvoor deugdelijke argumenten bestaan, uit het budget van het betrokken thematisch programma. landen te betrekken alle derde Specifieke • samenwerking: activiteiten van het programma voor internationale Het betreft hier drie categorieën activiteiten: Specifieke activiteiten: voor samenwerking met bepaalde categorieën landen (niet met het kaderprogramma geassocieerde LMOE; NOS; mediterrane derde landen met een landen; ontwikkelingslanden en "ontluikende economie". Deze activiteiten zouden betrekking hebben op zeer specifieke problemen van deze landen (bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid en milieu), passen dus niet binnen andere programma's en kunnen bijgevolg worden gefinancierd door het programma voor internationale samenwerking; Opleiding van onderzoekers: er kan een systeem van toelagen worden opgezet om jonge onderzoekers uit derde landen de gelegenheid te bieden om gedurende een bepaalde periode in Europese laboratoria mee te werken aan projecten die binnen het kaderprogramma worden uitgevoerd. Dit systeem kan worden gefinancierd uit het budget voor het programma voor internationale samenwerking, net zoals het toelagensysteem voor het verblijf van jonge Europese onderzoekers in Japan en Zuid-Korea. Coördinatie met COST en het EUREKA-initiatief, alsook met andere Europese technologische samenwerking (b. v. CERN, ESA, EMBL, ESV). voor wetenschappelijke organisaties en 29 iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie Het panel voor de evaluatie van het programma op het betrokken gebied (Internationale samenwerking) heeft onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: versterking, door een gecombineerde inzet van het programma voor internationale samenwerking en van de PHARE en TACIS-steunfondsen, van de ten behoeve van de landen van Midden- en Oost-Europa en de Nieuwe Onafhankelijke Staten genomen maatregelen om hun onderzoeksector te herstructureren en deze voor hun economische en sociale behoeften in te schakelen; het geven van een Hogere prioriteit aan technologische samenwerking "met landen met een "ontluikende economie". 2. 5. Innovatie en deelneming van het MKB Innovatie is de sleutelfactor van het industriële concurrentievermogen. Wil men het Europese onderzoek zijn volle effect op de groei en de werkgelegenheid laten sorteren en het helpen zich om te zetten in concrete resultaten en in economisch winstgevende en sociaal wenselijke verwezenlijkingen, dan moeten er mechanismen worden opgezet voor de bevordering van innovatie, de exploitatie van de resultaten van het wetenschappelijk werk en de stimulering van de oprichting van innoverende ondernemingen. Het midden- en kleinbedrijf is een belangrijke drager en uitvoerder van innovatie, die voor 66% van de werkgelegenheid in de Europese Unie zorgt. Het moet gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot de geavanceerde technologie die het nodig heeft en de mogelijkheden krijgen die geboden worden door de samenwerkingsverbanden van de onderzoekprogramma 's van de Unie. i) Algemene doelstellingen van het programma De algemene doelstellingen van het programma moeten zijn: het sociaal en economisch effect van de onderzoekprojecten van de programma's van de Unie verbeteren door meer nadruk te leggen op maatregelen waarmee kan worden gezorgd voor een betere exploitatie van de resultaten ervan en de overdracht en verspreiding van de ontwikkelde technologie; 30 de toegang vergemakkelijken van de aan de programma's deelnemende organisaties, in het bijzonder het MKB, tot financieringsinstrumenten voor innovatie innoverende ondernemingen (financiële technieken, risicokapitaal); en ondersteuning van de oprichting van de deelname van het MKB aan de onderzoekprogramma's van de Unie stimuleren, zowel van bedrijven die actief zijn op het gebied van onderzoek en geavanceerde technologie als van bedrijven die over slechts weinig of technologische geen onderzoekcapaciteit beschikken maar wel grote behoeften hebben; het MKB, met name in minder welvarende regio's, helpen hun technologische capaciteiten te versterken. is Het moet duidelijk zijn dat het echte knelpunt in het Europese systeem van onderzoek/ontwikkeling/innovatie van gelegen onderzoekresultaten naar markttoepassingen. Risicokapitaal bestaat wel in Europa, maar in tegenstelling met bij voorbeeld de Verenigde Staten is het nog onvoldoende en wordt het vooral maar in geringe mate ingezet voor de financiering van technologische innovatie. Dit probleem valt natuurlijk ver buiten het bestek van het kaderprogramma alleen. In het kader van de maatregelen ter bevordering van innovatie spant de Commissie zich in om de totstandbrenging te stimuleren van instrumenten waarmee in deze leemte kan worden voorzien. overdracht de in ii) Specifieke doelstellingen De activiteiten van de Unie inzake bevordering van innovatie en ondersteuning van de deelname van het MKB aan de programma's moet worden gevoerd in het tweeledige kader van het programma voor innovatie en het MKB en van de andere programma's. De doelstellingen en uitvoeringswij ze van de desbetreffende activiteiten moeten met name de volgende zijn: • voor innovatie in de verschillende programma's: integratie in de "levenscyclus" van projecten van mechanismen waarmee exploitatie van resultaten, particuliere financiering en overdracht van ontwikkelde technologie kunnen worden vergemakkelijkt, met waarborgen voor de bescherming van verworven kennis (valorisatie, marktonderzoek, opleiding) en oprichting daartoe van "innovatiecellen" binnen de programma's; beheer van gestructureerde interfaces met organisaties die innovatie financieren en hulp verlenen bij de oprichting van innoverende 'start-ups', in het bijzonder via Europese (Europees Investeringsfonds, Europese Investeringsbank, Eurotech Capital); instanties en fondsen 31 beheer van innovatie-ondersteunende netwerken die specifiek zijn voor de desbetreffende onderzoekprogramma's en oprichting van netwerken voor samenwerking en uitwisseling tussen innoverende ondernemingen op de gebieden van de programma's. in het programma "Innovatie en deelneming van het MKB": rationalisatie en coördinatie van de informatie- en hulpnetten met betrekking tot de werkzaamheden van de Unie op het gebied van onderzoek en innovatie, met name wat betreft de omschrijving en verspreiding van optimale praktijken technologie-overdracht (gemeenschappelijke activiteit innovatie/MKB); coördinatie van studies en analyses, vooral met betrekking tot het innovatiebeleid; inzake coördinatie van de werking van de "innovatiecellen" in de programma's en de werking van de gestructureerde interfaces met organisaties die innovatie financieren en helpen bij de oprichting van innoverende 'start- up'-bedrijven; ontwerp en opstelling van nieuwe methodologieën voor projecten voor technologische, technologie-overdracht waarbij de economische en sociale aspecten van de innovatie worden geïntegreerd; oprichting en ontwikkeling van een hulpdienst inzake intellectuele eigendomsrechten en toegang tot particuliere financiering, met name tot activiteit voor fondsen innovatie/MKB). (gemeenschappelijke risicokapitaal voor het MKB in de verschillende programma's: activiteiten op het gebied van "onderzoek in samenwerkingsverband" waarbij met name geassocieerde MKB-bedrijven die over onvoldoende onderzoekcapaciteit om gemeenschappelijke technologische problemen te laten oplossen door derde organisaties; de mogelijkheid beschikken krijgen aan activiteiten ter ondersteuning en stimulering van de deelname van het MKB in samenwerkingsverband (b. v. "premies voor de verkennende fase") en oprichting en coördinatie van informatie- en hulpnetwerken op nationaal en Europees niveau. gezamenlijk onderzoek projecten voor in het programma "Innovatie en deelneming van het MKB": beheer van een centraal aanspreekpunt voor alle onderzoekprogramma's binnen de diensten van de Commissie (voor voorstellen voor projecten die specifiek door het MKB worden uitgevoerd); 32 iii) Tnarhtneminp van de aanbevelingen van de evaluatie Het panel voor de evaluatie van het programma op het betrokken gebied (Verspreiding en exploitatie van de resultaten) heeft onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: versterking van de rol van het innovatiebeleid in de tenuitvoerlegging van de onderzoekactiviteiten van de Unie; meer aandacht voor innovatie-aspecten binnen de "thematische" programma's zelf, waarbij het innovatieprogramma helpt om de activiteiten van de afzonderlijke programma's te optimaliseren; betere coördinatie van de uitgevoerde activiteiten met de andere beleidslijnen en diensten van de Commissie die zich met innovatiekwesties bezighouden. 2. 6. Verhoging van het menselijk potentieel Op het gebied van wetenschap en technologie ligt de grootste kracht van Europa, zoals op tal van andere gebieden, in zijn menselijk potentieel: de kwaliteit van zijn onderzoekers, ingenieurs en technici. Gezien de te verwachten behoeften moet dit potentieel bewaard blijven, kwantitatief worden ontwikkeld en optimaal worden beheerd. Tegelijk moet de Unie een bijdrage leveren om wetenschappelijke en technologische kwaliteit in Europa te bevorderen. Om de huidige en toekomstige economische en sociale tendensen en behoeften van de Europese samenleving beter aan te geven, moet de bestaande grote traditie op het gebied van onderzoek in sociale en economische wetenschappen in Europa worden geconcentreerd rond een beperkt aantal relevante thema 's. i) Algemene doelstellingen van het programma De algemene doelstellingen van het programma moeten zijn: bijdragen tot de handhaving en ontwikkeling in Europa van een hoogstaand menselijk potentieel, met name door ondersteuning van de opleiding en stimulering van de mobiliteit van onderzoekers (ook naar de industrie toe), alsmede innovatie (methoden en technologie) op het gebied van onderwijs en opleiding, met het oog op het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen; 33 Europa helpen om een aantrekkelijke plaats te worden voor onderzoekers en investeringen in onderzoek en het Europese onderzoek op het internationale toneel bevorderen; de nodige kennis ontwikkelen voor een beter inzicht in belangrijke aspecten van de ontwikkeling van de Europese samenleving en de tenuitvoerlegging van het wetenschaps- en technologiebeleid en van andere beleidslijnen van de Unie. ü) Specifieke doelstellingen Het programma kan worden gestructureerd langs 5 krachtlijnen: • Versterking van het Europees menselijk onderzoekpotentieel Het doel hiervan moet zijn: netwerken voor opleiding door onderzoek op te richten op geavanceerde en opkomende onderzoekgebieden en voor thema's die vrij door de onderzoekers worden gekozen. De nadruk moet hierbij worden gelegd op de opleiding van jonge onderzoekers op pre- en postuniversitair niveau; een systeem van Europese beurzen in te stellen, waaronder de "Marie Curie "-beurzen, voor jonge onderzoekers, die worden toegekend voor thema's die door de onderzoekers zelf worden gekozen, ter aanvulling van de beurzen die in het kader van de onderzoekprogramma's worden toegekend; industriële beurzen die aan ondernemingen worden toegekend voor de opleiding van jonge onderzoekers; ontwikkelingsbeurzen ter ondersteuning hoogwaardige onderzoekcapaciteit in de minder welvarende regio's van de Unie. van de ontwikkeling van een • Optimalisering van grote onderzoekinfrastructuur Doel hiervan is de optimalisering van de exploitatie van de onderzoekinfrastructuur (grote installaties, netwerken, speerpuntcentra) te bevorderen op gebieden (onder meer ook de economische, rechts- en sociale wetenschappen) die niet onder de thematische programma's vallen, of voor categorieën van installaties die niet voor deze programma's in aanmerking komen. Daartoe wordt gedacht aan hulp voor de toegang van onderzoekers en het onderbrengen van installaties in netwerken, alsmede steun voor onderzoekprojecten. 34 Bevordering van wetenschappelijke en technologische kwaliteit • Europa in en technologische kwaliteit Doel van deze categorie activiteiten is het stimuleren door middel van uitwisseling van wetenschappelijke en de verwezenlijkingen van het Europese onderzoek bekendheid te geven. In dit verband wordt gedacht aan het steunen van hoogstaande wetenschappelijke conferenties; het in een netwerk onderbrengen van Europese onderzoekers die buiten Europa actief zijn; onderscheidingen voor vooraanstaand onderzoek; en voorlichtingsacties voor het publiek en informatieverstrekking over onderzoekactiviteiten op Europees niveau via elektronische netwerken. in Europa • Sociaal-economisch onderzoek ten behoeve van de Europese samenleving Deze activiteiten kunnen worden uitgevoerd. in aanvulling op en ter ondersteuning van de verdiscontering in de "thematische" programma's van sociaal-economische aspecten. Zij kunnen betrekking hebben op een beperkt aantal thema's in verband met de doelstellingen van het kaderprogramma. De inspanningen kunnen dan in de eerste plaats worden geconcentreerd op het sociaal-economisch effect in Europa van de ontwikkeling van diensten en de "immateriële" economie, de studie van de wisselwerkingen tussen technologische vooruitgang, opleiding, werk, juridische omgeving en economisch concurrentievermogen; de opstelling en validering van nieuwe ontwikkelingsmodellen ten gunste van groei, werkgelegenheid en leefklimaat. • Ondersteuning technologiebeleid in Europa van de ontwikkeling van het wetenschaps- en Hiervoor kan worden gezorgd via de oprichting van een uitwisselingsforum in de vorm van het ETAN-netwerk ("European Technology Assessment Network") waaraan wordt deelgenomen door politieke besluitvormers en onderzoekers die gespecialiseerd zijn in de studie van het wetenschaps- en technologiebeleid; activiteiten op het gebied van technologieinventarisatie, prospectie en evaluatie van de wetenschappelijke en technologische opties, en de ontwikkeling van een statistisch systeem en wetenschappelijke, technologische en innovatie-indicatoren. 35 iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie Het panel voor de evaluatie van het programma op de betrokken gebieden heeft onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: invoering van specifieke steunmaatregelen voor de opleiding van onderzoekers in de industrie (Opleiding en mobiliteit); stimulering van de tenuitvoerlegging van interdisciplinaire projecten en deelneming van de industrie aan netwerken (Opleiding en mobiliteit); oriëntering van sociaal-economisch onderzoek naar de studie van een samenhangend geheel van uitdagingen waaraan Europa het hoofd moet bieden, gezien in een beleidsperspectief (Gericht sociaal-economisch onderzoek). PROGRAMMA'S: TENUITVOERLEGGING EN JURIDISCHE ASPECTEN De tenuitvoerlegging en de juridische aspecten zullen nader worden uitgewerkt in het formele voorstel voor 5e kaderprogramma. Toch kunnen nu al aanvullende aanwijzingen hieromtrent worden gegeven ten opzichte van wat in het eerste werkdocument was voorgesteld. 1. TENUITVOERLEGGING 1. 1. Twee belangrijke doelstellingen: coördinatie en flexibiliteit Een essentieel kenmerk van het 5e kaderprogramma moet de aanzienlijke verbetering zijn van de coördinatie tussen de programma's, de verspreiding van informatie en resultaten tussen de verschillende activiteiten en de flexibiliteit en het reactievermogen van de activiteiten van de Unie. i) Coördinatie Op de verschillende niveaus moet de coördinatie worden verzorgd door middel van in de programma's ingebouwde mechanismen: Coördinatie tussen de programma's. Deze moet vooral gebeuren in het kader van de kernactiviteiten en dank zij de coördinatie-activiteiten in de "horizontale" programma's; 36 Coördinatie tussen de onderzoekprogramma's en de andere activiteiten van de Unie. In het kader van de tenuitvoerlegging van het extern beleid moet deze gebeuren door middel van een versterking van de banden met de programma's voor technische en economische bijstand PHARE, TACIS, MEDA, het Europees Ontwikkelingsfonds en de OL-ALA-actie. Wat de coördinatie met de structuurfondsen betreft, moeten, gelet op de conclusies van de mededeling betreffende "onderzoek en cohesie" die de Commissie binnenkort zal indienen, gemeenschappelijke kaders voor bezinning en regionale actie worden opgericht, evenals hechtere schakelmechanismen tussen beide soorten activiteiten. Ook moet worden gezorgd voor nauwe coördinatie met de verschillende programma's en initiatieven van de Unie op aanverwante gebieden, met name onderwijs en opleiding met de programma's Socrates en Leonardo; Coördinatie tussen Europese en nationale activiteiten. Deze moeten vooral gebeuren dank zij de kernactiviteiten, waardoor het mogelijk moet worden nauwere betrekkingen aan te knopen met initiatieven en programma's op de desbetreffende gebieden op nationaal niveau; projecten ter ondersteuning van onderzoekinfrastructuur; samenwerking met de andere kaders (b. v. EUREKA, COST) en organisaties (b. v. ESA, CERN, ELMB) voor wetenschappelijke en technologische samenwerking in Europa. ü) Flexibiliteit Zoals in het eerste werkdocument reeds is gesteld en door de evaluaties is bevestigd, moeten de flexibiliteit en het reactievermogen van de activiteiten van de Unie worden verbeterd door: een geregelde aanpassing van de werkprogramma's, idealiter op jaarbasis; het creëren van een beperkte "vrije ruimte" binnen, elk programma, bedoeld om ervoor te zorgen dat de theoretisch bestaande mogelijkheden inzake flexibiliteit in geval van noodzaak doeltreffend kunnen worden benut. Doel is snel tegemoet te kunnen komen aan prioritaire behoeften die zich op het gebied van een bepaald programma plotseling voordoen, maar dié niet expliciet waren gepland (onverwachte wetenschappelijke en technologische doorbraken; problemen waarvoor snel middelen moeten worden ingezet). Daartoe moeten de middelen van het programma zodanig worden vastgelegd dat tot op 3/5 van de looptijd van het programma de mogelijkheid open blijft om snel middelen in te zetten voor een bepaald thema. 37 1. 2. Instrumenten voor de tenuitvoerlegging i) Werkzaamheden onder contract De "werkzaamheden onder contract" van de Unie op het gebied van het onderzoek kunnen verder ten uitvoer worden gelegd door middel van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, gecoördineerde werkzaamheden, ondersteuning van samenwerkingsnetwerken en "begeleidende maatregelen", die nauw moeten aansluiten bij de doelstellingen van de programma's. De "werkzaamheden voor gezamenlijke rekening", waarbij de Gemeenschap een deel van de kosten van door consortia van ondernemingen, universiteiten en onderzoekcentra uitgevoerde onderzoekprojecten voor haar rekening neemt, blijven een wezenlijk instrument voor de tenuitvoerlegging van de programma's. De aanpassing van de bijdrage van de Commissie aan de aard van de werkzaamheden en dus de nabijheid van de markt moet worden bestudeerd met inachtneming van de internationale regels en de bepalingen van de communautaire voorschriften voor steunmaatregelen voor onderzoek en ontwikkeling. Bij de selectie van de voorstellen dient de Commissie rekening te houden met de inspanningen van de partners op het gebied van onderzoek, investeringen en werkgelegenheid, zowel in het algemeen als op het gebied waarop het voorstel betrekking heeft. ü) Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) Een tweede instrument voor de tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma moet het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek zijn. Voor de uitvoering van het 5e kaderprogramma zal een belangrijke en actieve bijdrage daarvan nodig zijn. In het kader van twee specifieke beschikkingen betreffende respectievelijk de EG- en de Euratom-aspecten, kunnen de door het GCO verrichte werkzaamheden zich voornamelijk toespitsen op de drie "thematische" programma's. burger" Een algemeen thema van deze activiteiten kan zijn: "Onderzoek ten dienste van het individu en de fraudebestrijding). Van de gebieden die onder deze thema's vallen kan het accent worden gelegd op normvoorbereidend onderzoek en op nucleaire veiligheid en beveiliging (splijtstofcyclus en controle op splijtstof)- consumentenbescherming, veiligheid, milieu, (gezondheid, Gelet op al deze prioriteiten, de behoeften waarop zij duiden en de kenmerken en capaciteiten van het Centrum, moet de institutionele en operationele rol van het GCO bij de tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma minstens gelijkwaardig zijn met zijn rol in het 4e kaderprogramma. 38 Over het algemeen moeten de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van deze activiteiten zich vooral toespitsen op gebieden waarop een neutrale en onafhankelijke deskundigheid op Europees niveau vereist is, en op gebieden die overeenstemmen met de doelstellingen van de grote beleidslijnen van de Unie. Bij de keuze en de omschrijving van de te verrichten werkzaamheden moet tegelijk worden gedacht aan continuïteit en ontwikkeling: continuïteit omdat bepaalde behoeften blijven bestaan; ontwikkeling om in te spelen op de nieuwe krachtlijnen van het onderzoekbeleid van de Unie zoals die in het 5e kaderprogramma tot uiting komen. Voorts moet het GCO met de grootst mogelijke ijver de werkzaamheden blijven verrichten die het uitvoert in het kader van een concurrentiële aanpak, door zo dicht mogelijk te komen bij de eindverbruikers van het onderzoek, in eerste instantie de Europese industrie. üi) Andere instrumenten Naast deze twee formules voor activiteiten, kunnen of moeten andere mechanismen en tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma : instrumenten worden gebruikt bij de Banden met EUREKA en COST De Europese samenwerkingskader? COST en EUREKA, respectievelijk voor preconcurrentieel en meer marktnabij onderzoek, hebben hun nut aangetoond, vanwege hun flexibiliteit en het principe dat activiteiten worden gestart op initiatief van de belanghebbenden. Versterking van de banden twee samenwerkingskaders en de onderzoekprogramma's van de Unie is mogelijk en in hoge mate wenselijk. tussen deze Bijgevolg kunnen er eenvoudige en efficiënte mechanismen worden ontwikkeld en voorgesteld voor het samengaan van projecten van de Unie met EUREKA-projecten en COST-activiteiten, waarbij geprofiteerd wordt van het samenvallen van de voorbereiding van het 5e kaderprogramma, de start van de tenuitvoerlegging van het derde plan op middellange termijn van EUREKA en de COST- ministerconferentie van 1997. In het perspectief als aangegeven in het document over "Synergie tussen EUREKA en de programma's van de Europese Unie" dat door de groep vooraanstaanden van EUREKA is opgesteld ten behoeve van de ministerconferentie van juni 1997, kan met name, met het oog op een snelle reactie, een permanent overlegsysteem worden ingesteld waarmee al van bij het ontwerp van het project de onderdelen daarvan kunnen worden aangegeven die repectievelijk door het kaderprogramma van de Unie en door EUREKA kunnen worden verzorgd. Daarmee wordt ook gezorgd voor een verbinding tussen het eerste en het tweede programma, naarmate de werkzaamheden vorderen, er meer resultaten komen en men dichter bij de markt komt. Deze aanpak moet in de eerste plaats worden toegepast op de grootschalige projecten die worden ontwikkeld in het kader van de "kernactiviteiten". 39 De algemene coördinatie van de banden met EUREKA en COST en de omschrijving van gemeenschappelijke strategische kaders kunnen worden verzorgd in het kader van het programma Internationale samenwerking. De artikelen 130 K. LenN in aanvulling op de andere activiteiten van het De mogelijkheid om, kaderprogramma, gebruik te maken van deze artikelen voor de tenuitvoerlegging van activiteiten die voor slechts een aantal Lid-Staten van bijzonder belang zijn, is reeds herhaaldelijk genoemd. Om deze mogelijkheid ook concreet te realiseren, moeten de Lid-Staten daadwerkelijk gemotiveerd zijn om aan dit soort -initiatieven mee te doen. Mocht dit het geval zijn, dan kan worden gedacht aan een of meer activiteiten van deze aard, bij voorbeeld op basis van sommige activiteiten die in dit document zijn aangegeven (b. v. kernactiviteit op het gebied van de luchtvaart of activiteiten op ruimtevaartgebied). De aspecten in verband met de tenuitvoerlegging zullen nader worden toegelicht bij de indiening van het formele voGrstel voor het 5e kaderprogramma eind maart en in het nieuwe voorstel inzake de voorwaarden voor deelname aan de programma's en de verspreiding van de onderzoekresultaten (toepassing van artikel 130 j). 2. JURIDISCHE ASPECTEN Ook de juridische aspecten worden nader uiteengezet in het formele voorstel voor 5e kaderprogramma. Voor de omschrijving van het rechtskader van het 5e kaderprogramma zal met name rekening moeten worden gehouden met de volgende elementen: met het oog op doeltreffendheid en snelle tenuitvoerlegging moet het aantal beschikkingen zoveel mogelijk worden beperkt; voor ieder programma moet er dus, uitzonderingen daargelaten (zie hieronder), slechts één beschikking worden vastgesteld; wel moeten volgens het huidige rechtskader aparte beschikkingen worden vastgesteld voor de activiteiten die op grond van het EG-Verdrag worden verricht en die welke op grond van het Euratom-Verdrag worden verricht. Het programma "Bevordering van een concurrerende en duurzame groei" en het programma van GCO-activiteiten behelzen activiteiten op deze twee gebieden; daarvoor zullen dus telkens twee verschillende beschikkingen moeten worden vastgesteld; 40 mocht er worden besloten tot activiteiten op grond van artikelen 130 K, L en N (in het bijzonder 130 K, "aanvullende programma's"), dan zou daarvoor telkens een specifieke beschikking moeten worden vastgesteld. In totaal zouden er dus voor de vaststelling en de tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma, eventuele aanvullende programma's niet meegerekend, 12 beschikkingen (2 voor het EG- en het EURATOM-kaderprogramma, 7 voor de 6 programma's, 2 voor het GCO en 1 voor de toepassing van artikel 130 J) moeten worden vastgesteld, d. w. z. ongeveer de helft van het overeenkomstige aantal voor het 4e kaderprogramma. Bij het opstellen van het tijdschema voor de vaststelling daarvan moet in gedachten worden gehouden dat het 5e kaderprogramma begin 1999 van start moet gaan, hetgeen veronderstelt dat de eerste uitnodigingen tot het indienen van voorstellen in het najaar 1998 moeten worden gepubliceerd. 41 PROGRAMMA'S: BEHEER Een van de belangrijkste aanbevelingen uit de 5-jaarlijkse evaluatie van de specifieke programma's en het kaderprogramma was de noodzaak om de beheersprocedures te vereenvoudigen. Kwesties met betrekking tot het beheer moeten dan ook bijzondere aandacht krijgen bij de tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma, dat verder zal worden beheerd op basis van de fundamentele werkingsprincipes van de programma's* gelijke toegang, rechtvaardige behandeling, prioriteit voor kwaliteit, billijk evenwicht tussen snelheid en gestrengheid en transparante procedures. Op sommige punten moeten verbeteringen die de laatste jaren in programmabeheer zijn aangebracht, worden aangevuld en de maatregelen om de samenhang en de kwaliteit van het beheer te vergroten moeten worden versterkt, met name met het oog op een gemakkelijker (b. v. "één aanspreekpunt" voor het MKB), kortere wachttijden en eenvoudiger procedures. tot het kaderprogramma toegang Naast de maatregelen die al in het eerste werkdocument waren vermeld, kunnen nog de volgende maatregelen worden genoemd die momenteel in studie zijn: de instelling in bepaalde gevallen van een permanent open uitnodiging tot het indienen van voorstellen, een formule waarmee verzoeken om deelneming op een meer flexibele en doeltreffende wijze moeten kunnen worden behandeld; de ontwikkeling van de rol van de programmacomités overeenkomstig de interinstitutionele overeenkomsten, zodat de voorstellen sneller kunnen worden behandeld. Door de algemene organisatie van het 5e kaderprogramma in een beperkt aantal grote "thematische" en "horizontale" programma's die elkaar aanvullen en met elkaar zijn verbonden, en door de noodzaak moderne beheersvormen voor onderzoek toe te passen moet worden overgestapt op een nieuwe beheersaanpak. In nauwe onderzoekdiensten. Om een echte coördinatie te kunnen waarborgen, bestudeert de Commissie nieuwe formules. Een daarvan is bijvoorbeeld dat bepaalde beheersaspecten van de "thematische" programma's op collegiale manier worden behandeld, door de tenuitvoerlegging ervan en het toezicht erop toe te vertrouwen aan een groep ambtenaren uit de verschillende betrokken die verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van het desbetreffende beleid van de Unie, zou deze groep tot taak krijgen toezicht te houden op de algemene uitvoering van het programma; te zorgen voor de interne coördinatie van de verschillende activiteiten en de relaties met de andere "thematische" en "horizontale" programma's en met de andere beleidslijnen van de Unie; te zorgen voor de coördinatie van de contacten met de andere Europese instellingen, de wetenschappelijke gemeenschap, het bedrijfsleven en met de gebruikers in het algemeen. In dezelfde zin zou men telkens als dat nodig is een beroep kunnen doen op de formule van uitnodigingen tot het indienen van onderzoekvoorstellen voor verschillende programma's tegelijk. samenwerking met de diensten 42 CONCLUSIE De wetenschappelijke en technologische doelstellingen van de verschillende soorten activiteiten die voor het 5e kaderprogramma worden overwogen en in dit document zijn uiteengezet, zijn omschreven met de bedoeling in te gaan op de grote economische en sociale uitdagingen waarmee de Unie momenteel wordt geconfronteerd en tegemoet te komen aan de noden en verwachtingen van de burgers. Om deze doelstellingen doeltreffend te verwezenlijken, wordt voorgesteld een duidelijke stap te zetten naar een betere gerichtheid van de activiteiten en een grotere flexibiliteit in de tenuitvoerlegging. Voordat de Commissie haar formeel voorstel kan opstellen, dat eind maart moet worden vastgesteld, moet zij met name nog de definitieve conclusies en aanbevelingen van het evaluatieverslag van de algemeen vijfjaarlijks onderzoekactiviteiten van de Unie in aanmerking nemen. Dit verslag, dat wordt opgesteld door een evaluatiepanel onder voorzitterschap van burggraaf Davignon, moet in februari openbaar worden gemaakt. Voorts wil de Commissie lering trekken uit de discussie die rond dit tweede werkdocument zal worden gevoerd. Zoals dit ook voor de twee vorige mededelingen het geval was, zijn de hierboven uiteengezette ideeën bedoeld om het debat in de Raad en het Parlement en in alle betrokken kringen vooruit te helpen. Door het concrete en open karakter ervan moet een rijke en constructieve discussie kunnen ontstaan. De Commissie acht het wenselijk dat in deze discussie de dringende noodzaak van vernieuwing in ideeën en methoden voor de tenuitvoerlegging kan worden verzoend met de eisen inzake continuïteit van de onderzoekinspanning van de Unie, ook in verband met het tijdschema, teneinde onder de beste omstandigheden en ten voordele van allen te kunnen zorgen dat het 5e kaderprogramma bijdraagt tot het "uitvinden van de toekomst". 43 KERN ACTIVITEITEN Maatschappelijke behoefte CRITERIA Economische ontwikkeling en wetenschappelijke en technologische vooruitziet ten Bijlage I "Toegevoegde waarde" voor Europa Werk gelegenheid V V Leefklimaat en gezondheid V VV Milieu Groei V V V V V V V V V V V V V V V VV VVV V VV V VV V VV VVV Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (1): gezondheid en voeding Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (II): beheersing van virus- en infectieziekten Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (III): "de cel als fabriek" Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (IV): waterbeheer en -kwaliteit Biologische hulpbronnen en ecologische arpecten (V): milieu en gezondheid Biokgische hulpbronnen en ecologische aspecten (VI): een nieuwe rurale en mariene omgeving Informatiemaatschappij (I): diensten voor de burger Informatiemaatschappij (II): elektronische handel en nieuwe werkmethoden Informatiemaatschappij (III): multimedia-inhoud Informatiemaatschappij (IV): essentiële technologie en infrastructuur Concurrerende en duurzame groei (I): producten, procédés, organisatie Concurrerende en duurzcjne groei (II): duurzame mobiliteit en intermodaliteit Concurrerende en duurzame groei perspectieven voor de luchtvaart Concurrerende en duurzame groei (IV): technologieën van de zee Concurrerende en duurzame groei (V): geavanceerde energiesystemen en -diensten Concurrerende en duurzame groei (VI): de stad van morgen KRüiratettchttötogie Voor deze activiteiten in het kader van de 3 thematische programma's wordt een specifieke coördinatie ingesteld. v vv VVV V V ,v V V V VVV V V VVV V V (III): nieuwe V V V V V V V V VVV VVV VVV VVV VVV V VV V VV V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V VVV V V V V V V V VV V VV VVV VVV V V VVV V V V V V V V- V Concurrentie vermogen V V Technologische doorbraken V V "Kritieke massa" V V. Ondersteuning beleidslijnen van de Unie V VV Europese schaal van de problemen V VV V V VVV V V V VVV V V VVV V V VVV VVV V V VVV VVV V V V V v v v V V v V VV V V V VV V VVV V V V VV V VV V V V V VVV V V VVV V V VVV V V V V V V V V V V ' V v V V VVV VVV V V V V VV V V V V V -v V V V V V VVV V VV V V v V V v VVV VVV VVV V V V VVV V V V VV VVV V V V<H VVV V V VVV V V V V v V v VVV VVV V V V VVV VVV VVV V V VVV v-v y 44 ISSN 0254-1513 COM(97) 47 def. DOCUMENTEN NL 15 Catalogusnummer : CB-CO-97-052-NL-C ISBN 92-78-16074-1 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg