title: ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1995

eurovoc_concepts:
Community loan
economic reform
financial aid
political reform
third country

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 08. 01. 1997 COM(96) 695 τελικό ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1995 I. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 4 1. Εισαγωγή 2. Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή κατά το 1995 3. Τάσεις και προοπτικές της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής 4. Κατανομή των επιβαρύνσεων II. ΑΛΒΑΝΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής III. ΑΛΓΕΡΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής „ IV. ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ 1. Εισαγωγή 2. Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις Εσθονία Λετονία Λιθουανία 3. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής V. ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής VI. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής 1 1 \r 2 3 5 25. 25 26 27 28 29 29 31 32 33 35 35 35 35 36 38 39 41 41 41 42 44 45 45 46 47 49 VII. ΜΟΛΔΑΒΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής VIII. ΡΟΥΜΑΝΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής IX. ΣΛΟΒΑΚΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Χ. ΟΥΚΡΑΝΙΑ 1. Εισαγωγή 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής 50 50 50 52 53 54 54 55 56 57 59 59 59 61 62 64 64 64 65 66 ^ Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 1. Εισαγωγή Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή, η οποία αρχικά προοριζόταν για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών των χωρών της Κοινότητας, επεκτάθηκε το 1990 σε τρίτες χώρες, κυρίως σε εκείνες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αλλά, σταδιακά, και σε άλλες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της περιοχής της Μεσογείου, με σκοπό τη στήριξη των πολιτικών και οικονομικών τους μεταρρυθμίσεων. Καθώς έθεταν σε εφαρμογή τη διαδικασία μετάβασης σε οικονομία αγοράς, οι χώρες αυτές αντιμετώπιζαν παρεμφερή προβλήματα: σημαντικό κόστος στα πρώτα στάδια των μεταρρυθμίσεων, εξωτερικές διαταραχές (εμπορικός αποκλεισμός κατά τον πόλεμο του Περσικού Κόλπου, κατάρρευση της COMECON), ανεπάρκεια των πόρων που παρέχονται από διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς (ΔΧΟ) και ανύπαρκτες σχεδόν ροές κεφαλαίων από τον ιδιωτικό τομέα. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποφάσισε να επεκτείνει τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στις χώρες της περιοχής αυτής προκειμένου να συμπληρώσει τη χρηματοδότηση που παρέχεται από τους ΔΧΟ. Αποφασίστηκε επίσης ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού της συνδρομής που συμφωνήθηκε μεταξύ των μελών της ομάδας τονν 24 βιομηχανικών χωρών (G-24) για την ενίσχυση των Χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ), η Επιτροπή θα καλεί τους άλλους χορηγούς να συνεισφέρουν με ανάλογο τρόπο στην υλοποίηση των οικονομικών προγραμμάτων που εφαρμόζουν οι χώρες αυτές σε συμφωνία με το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα. Παρόμοιες ενέργειες στήριξης από την ΕΕ και την Ομάδα των 24 αναλήφθηκαν στην περίοδο 1990-94 υπέρ των περισσοτέρων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που ήταν επιλέξιμες για την παροχή βοήθειας από την Ομάδα των 24 (πίνακες 1 και 2). Στην ίδια περίοδο, το Συμβούλιο αποφάσισε την ανάληψη ορισμένων δανειοδοτικών ενεργειών υπέρ χωρών εκτός της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στο πλαίσιο της κοινοτικής στήριξης στις μεσογειακές χώρες που υπέστησαν τις αρνητικές συνέπειες του πολέμου του Περσικού Κόλπου, τον Ιούλιο του 1991 το Συμβούλιο διέθεσε στο Ισραήλ ένα δάνειο με ευνοϊκούς όρους ύψους 160 εκατ. ECU. Το Σεπτέμβριο του 1991, αποφασίστηκε επίσης η χορήγηση μεσοπρόθεσμου δανείου ύψους 400 εκατ. ECU στην Αλγερία για να διευκολυνθεί η ολοκλήρωση των εφαρμοζόμενων στη χώρα αυτή πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων1. Ένα δεύτερο δάνειο υπέρ της Αλγερίας ανώτατου ποσού 200 εκατ. ECU αποφασίστηκε στα τέλη του 19942. Το 1994 αποφασίστηκαν επίσης δανειοδοτικές πράξεις υπέρ ευρωπαϊκών χωρών που περιλαμβάνονται στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ), όπως ιδίως τα δάνεια στη Μολδαβία (ανώτατου ποσού 45 εκατ. ECU) και στην Ουκρανία (ανώτατου ποσού 85 εκατ. ECU). Με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα μέλη της Ομάδας των 24 όρισαν ένα σύνολο αρχών που αποτέλεσαν τις κατευθυντήριες γραμμές για την υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ και της Ομάδας των 24. Οι αρχές αυτές, οι οποίες υπογραμμίζουν τον έκτακτο χαρακτήρα της συνδρομής και τη συμπληρωματικότητά της σε Βλέπε Έκθεση για την εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες κατά το 1993, COM(94)229 της 7ης Ιουνίου 1994. 2 Βλέπε Έκθεση για την εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες κατά το 1994, COM(95)572, 27 Νοέμβριος 1995. σχέση με τη χρηματοδότηση που παρέχεται από τους ΔΧΟ, καθώς και την εξάρτηση της από την τήρηση συγκεκριμένοι μακροοικονομικών όρων, επιβεβαιώθηκαν στη συνέχεια από το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ (ECOFIN) και εφαρμόζονται σήμερα στη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας υπέρ τρίτων χωρών. Η τελευταία διατύπωση των αρχών αυτών παρουσιάζεται στο Παράρτημα 1. Συμφωνήθηκε επίσης ότι, κατ'αρχήν, αυτή η μορφή συνδρομής παρέχεται αποκλειστικά στις ακόλουθες τρίτες χώρες εταίρους. 2. Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή το 1995 Το 1995, το επίκεντρο της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της Κοινότητας δεν ήταν πλέον οι χα\)ες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες, ως αποτέλεσμα των γενικά θετικών οικονομικών αποτελεσμάτων τους, βασίζονται σε όλο και μικρότερο βαθμό σε χρηματοδοτήσεις από εξωτερικές επίσημες πηγές. Έτσι, ένα αυξανόμενο μέρος των κοινοτικών δανείων διατέθηκε υπέρ των ΝΑΚ και των χωρών της περιοχής της Μεσογείου. Όσον αφορά την ομάδα των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η πρώτη δόση (15 εκατ. ECU) του δανείου συνολικού ποσού 35 εκατ. ECU υπέρ της Αλβανίας, το οποίο αποφασίστηκε το Δεκέμβριο του 1994, εκταμιεύθηκε το Μάιο του 1995. Ωστόσο, η εκταμίευση της δεύτερης δόσης αναβλήθηκε λόγω αποκλίσεων στην πορεία της οικονομικής πολιτικής στην Αλβανία. Για παρεμφερείς λόγους, καθυστέρησαν και οι εκταμιεύσεις του δανείου μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 125 εκατ. ECU υπέρ της Ρουμανίας, το οποίο αποφασίστηκε το 1994, και η εκταμίευση της πρώτης δόσης πραγματοποιήθηκε μόλις το Νοέμβριο του 1995. Στην περίπτωση της Βουλγαρίας, σοβαρές οικονομικές διαταραχές καθυστέρησαν σημαντικά την ανανέωση της εξωτερικής βοήθειας από τους ΔΧΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους διμερείς χορηγούς. Μια δεύτερη δόση ποσού 40 εκατ. ECU στο πλαίσιο του κοινοτικού δανείου ύψους 110 εκατ. ECU στην Βουλγαρία, που είχε αποφασιστεί αρχικά το 1992 και επανενεργοποιήθηκε το 1994, αναμένεται να εκταμιευθεί εντός του 1996. Στην περίπτωση της Σλοβακίας, καμία εκταμίευση δεν πραγματοποιήθηκε το 1995 στο πλαίσιο του δανείου ύψους 130 εκατ. ECU που αποφασίστηκε στα τέλη του 1994. Αντίθετα, ελλείψει επαρκούς προόδου στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Επιτροπής και σλοβακικών αρχών σχετικά με τους όρους οικονομικής πολιτικής που θα συνοδεύουν την πιστωτική διευκόλυνση, και λαμβανομένης υπόψη της βελτίωσης των οικονομικών συνθηκών στη χώρα αυτή, η Επιτροπή πρότεινε την ακύρωση της απόφασης του Συμβουλίου του 1994 για τη χορήγηση νέας μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στην Σλοβακία. Όσον αφορά τις τρεις χώρες της Βαλτικής, για τις οποίες το Συμβούλιο είχε εγκρίνει το 1992 τη χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, η δεύτερη δόση των δανείων υπέρ της Λετονίας και της Εσθονίας δεν εκταμιεύθηκε, κυρίως λόγω της ικανοποιητικής εξέλιξης του ισοζυγίου πληρωμών των χωρών αυτών. Τον Αύγουστο του 1995, η Επιτροπή εκταμίευσε ένα επιμέρους ποσό (25 εκατ. ECU) της δεύτερης δόσης του κοινοτικού δανείου υπέρ της Λιθουανίας, λαμβανομένης υπόψη της προόδου των μεταρρυθμίσεων στη χώρα αυτή. Όσον αφορά τα ΝΑΚ (πρώην Σοβιετική Ένωση), η Επιτροπή ήταν σε θέση να προβεί τον Αύγουστο του 1995 στην εκταμίευση της δεύτερης δόσης (20 εκατ. ECU) του δανείου ύψους 45 εκατ. ECU στη Μολδαβία που εγκρίθηκε το 1994, μετά την πλήρωση από τη χώρα αυτή των όρο)ν που είχαν συμφωνηθεί. Προκειμένου να εξασφαλιστεί μια ικανοποιητική και βιώσιμη κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών της Μολδαβίας και στην περίοδο 1995-96, οι διεθνείς χορηγοί αναγνώρισαν, στις αρχές του 1995, την ανάγκη παροχής πρόσθετης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής βοήθειας στη χώρα αυτή. Κατά συνέπεια, το Συμβούλιο αποφάσισε στις αρχές του 1996 να χορηγήσει στην Μολδαβία νέο δάνειο ανώτατου ποσού 15 εκατ. ECU. Η Λευκορωσία, η οποία έθεσε σχετικά αργά σε εφαρμογή τη διαδικασία οικονομικών μεταρρυθμίσεων, προέβη το 1995 στη σύναψη συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ. Με βάση τα δεδομένα αυτά, το Συμβούλιο, αφού εκτίμησε την οικονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση της χώρας, αποφάσισε τον Απρίλιο του 1995 να χορηγήσει μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στην Λευκορωσία, υπό μορφή δανείου ανώτατου ποσού 75 εκατ. ECU. Τον Οκτώβριο η Επιτροπή επανακαθόρισε το ποσό του δανείου στα 55 εκατ. ECU, μετά από αναθεώρηση των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας. Η προπη δόση (30 εκατ. ECU) του δανείου εκταμιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1995. Τέλος, όσον αφορά την Ουκρανία, το Δεκέμβριο του 1995 η Επιτροπή ήταν σε θέση, μετά από σημαντικές καθυστερήσεις εκ μέρους των ουκρανικών αρχών, να προβεί στην εκταμίευση δανείου μακροοικονομικής συνδρομής ύψους 85 εκατ. ECU. Λαμβανομένων υπόψη των συνεχιζόμενων οικονομικών δυσχερειών της Ουκρανίας και των νέων προσπαθειών που καταβάλλει η κυβέρνηση της χώρας για την αντιμετώπιση τους, το Συμβούλιο αποφάσισε τον Οκτώβριο του 1995 να χορηγήσει συμπληρωματική μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στην Ουκρανία, ανώτατου ποσού 200 εκατ. ECU. Αναμένεται ότι οι προχτές εκταμιεύσεις στο πλαίσιο του δανείου αυτού θα γίνουν στο δεύτερο εξάμηνο του 1996. Τέλος, στην περιοχή της Μεσογείου, το Συμβούλιο αποφάσισε το Δεκέμβριο του 1994 τη χορήγηση δεύτερου δανείου μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στην Αλγερία, ποσού 200 εκατ. ECU. Η πρώτη δόση (100 εκατ. ECU) του δανείου εκταμιεύθηκε το Νοέμβριο του 1995. Όλες οι κοινοτικές ενέργειες εξακολούθησαν να βασίζονται στις αρχές που εφαρμόζονται ο'αυτό το είδος συνδρομής. Ειδικότερα, η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας στήριξε τις προσπάθειες των δικαιούχων χωρίον να υλοποιήσουν οικονομικές μεταρρυθμίσεις και διαρθρωτικές μεταβολές. Σε στενό συντονισμό με το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα, οι ενέργειες της Κοινότητας δευκόλυναν την προώθηση πολιτικών που είναι προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες κάθε χώρας και αποσκοπούν στη σταθεροποίηση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης και στη δημιουργία οικονομιών προσανατολισμένων προς την ελεύθερη λειτουργία των αγορών (οι μακροοικονομικές εξελίξεις και η πρόοδος των μεταρρυθμίσεων στις δικαιούχες χώρες συνοψίζονται στους πίνακες 4 και 5 και εξετάζονται λεπτομερώς για κάθε χ(όρα στα επόμενα κεφάλαια). 3. Τάσεις και προοπτικές της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, οι εξελίξεις που σημειώθηκαν το 1995 ενίσχυσαν την τάση που είχε αρχίσει ήδη να διαφαίνεται το 1994 ως προς το γεωγραφικό αναπροσανατολισμό της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της Κοινότητας. Παράλληλα, οι αυξανόμενες διαφορές οικονομικών συνθηκών μεταξύ δικαιούχων χωρών είχαν σαν αποτέλεσμα την όλο και μεγαλύτερη διαφοροποίηση των αναγκών τους, οι οποίες με τη σειρά τους υπαγόρευσαν την εξέλιξη του μέσου της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Από την άποψη των μελλοντικών προοπτικών τίθεται επομένως το αναπόφευκτο ερώτημα του βαθμού στον οποίο το ή τα σημερινά μέσα μπορούν να προσαρμοστούν ώστε να συνεχίσουν να ανταποκρίνονται στους στόχους της Ένωσης, καλύπτοντας ταυτόχρονα τις εξελισσόμενες ανάγκες των δικαιούχων χωρών. Στην περίπτωση των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομήΊεντασσόταν στη γενικότερη προσπάθεια της Ένωσης να δημιουργήσει στενότερους δεσμούς με τις χώρες αυτές. Με όλες σχεδόν τις ΧΚΑΕ έχουν υπογραφεί συμφωνίες σύνδεσης. Αποδεχόμενο, τον Ιούνιο του 1993 στην Κοπεγχάγη, το στόχο της προσχώρησης των χωρών αυτών στην Ένωση, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρότεινε πολιτικά και οικονομικά μέτρα για την προώθηση του, μεταξύ των οποίων η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή αναφερόταν ρητά ως ένα από τα μέσα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για το σκοπό αυτό. Η διαδικασία για την προετομασία των συνδεδεμένων κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στη συμμετοχή τους στην Ένωση επιταχύνθηκε σημαντικά στα επόμενα έτη. Στη διάρκεια της διαδικασίας αυτής, οι σχέσεις μεταξύ μακροοικονομικής σταθεροποίησης και διαρθρωτικής προσαρμογής έγιναν όλο και πιο σαφείς. Από την πλευρά του ΔΝΤ, η αυξανόμενη επίγνοχτη των σχέσεων αυτοΥν αντικατοπτρίστηκε στον καλύτερο συνυπολογισμό τους κατά τις διαπραγματεύσεις των προγραμμάτων που συμφωνήθηκαν με τις χώρες αυτές, εν<ό η Διεθνής Τράπεζα ενθάρρυνε τις εθνικές αρχές να σχεδιάσουν ειδικά προγράμματα διαρθρωτικίόν μεταρρυθμίσεων που υποστηρίζονται με δάνεια για την εφαρμογή των κατάλληλων πολιτικών. Και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι παράγοντες αυτοί επηρέασαν τόσο το χρονισμό όσο και το περιεχόμενο των προγραμμάτων. Οι δανειοδοτικές πράξεις της Κοινότητας προσανατολίζοναι πλέον περισσότερο προς την υλοποίηση των επιθυμητών πολιτικών και, παράλληλα, συνδυάζονται πιο αποτελεσματικά με τις συνδρομές που παρέχονται υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων (κυρίως πρόγραμμα PHARE). Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας οικονομικού μετασχηματισμού και είναι σαφές ότι ορισμένες από αυτές έχουν εισέλθει σε ένα στάδιο οικονομικής μεταρρύθμισης στο οποίο ενδέχεται να μην είναι πλέον αναγκαία η χορήγηση συνδρομής για τη στήριξη του ισοζυγίου πληροομών. Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας με την αρχική της μορφή, δηλαδή η στήριξη της μακροοικονομικής σταθεροποίησης και του ισοζυγίου πληρωμών, εξακολουθεί να αποτελεί ένα ιδιαίτερα κατάλληλο μέσο για την παροχή βοήθειας σε ορισμένες από τις χώρες αυτές. Σε άλλες χώρες η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή επικεντρώνεται πλέον περισσότερο στη στήριξη του προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, σε συνδυασμό με το πρόγραμμα PHARE, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ικανότητας των αρμόδιων εθνικών αρχών να υλοποιούν παρόμοιες μεταρρυθμίσεις. Σε γενικές γραμμές, οι εξελίξεις αυτές αύξησαν τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των θεσμικών οργάνων του Bretton Woods. Παράλληλα, διευρύνθηκε σε σημαντικό βαθμό και ο διάλογος με τις αρχές των ενδιαφερόμενων χωρών. Ενώ το συνολικό ποσό των διατιθέμενων πόρων μειώθηκε, από γεωγραφική άποψη η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας έτεινε επομένως να επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στις πλέον ανατολικές ή νότιες συνδεδεμένες χώρες της Ευρώπης. Η τάση για τη στήριξη χωρίον όλο και πιο απομακρυσμένων από τα σύνορα της Ένωσης εντείνεται όλο και περισσότερο, όπως καταδεικνύεται από τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή που χορήγησε η Κοινότητα σε τρία νέα ανεξάρτητα ευρωπαϊκά κράτη (Ουκρανία, Λευκορωσία και Μολδαβία). Και στην περίπτωση αυτή, διαπιστώνεται μια σταδιακή μετατόπιση του βάρους προς τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Όπως και στην περίπτωση των ΧΚΑΕ, για τη στήριξη των χωρών αυτών χρησιμοποιήθηκαν παράλληλα και οι μηχανισμοί παροχής μη επιστρεπτέων ενισχύσεων (κυρίως TACIS). Τα χαρακτηριστικά παραδείγματα της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας, καθώς και εκείνα της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας μεταξύ των ΧΚΑΕ, υπογραμμίζουν έντονα μια άλλη πρόσφατη τάση: οι χώρες που έθεσαν αργά σε εφαρμογή τη διαδικασία οικονομικών μεταρρυθμίσεων, όπως η Λευκορωσία, ή επέτυχαν περιορισμένη πρόοδο στον τομέα αυτό, όπως η Ρουμανία, ή απώλεσαν πολύτιμο χρόνο λόγω της διστακτικότητας τους ή της αναστροφής της πορείας των μεταρρυθμίσεων, όπως η Ουκρανία, βρίσκονται όλες σε σχετικά δύσκολη θέση. Από την άποψη αυτή, η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή που παρέχει η Κοινότητα φαίνεται να έχει επιτύχει τους στόχους της και ενίσχυσε τις προσπάθειες μετάβασης σε οικονομία αγοράς των χωρών που επέλεξαν την οδό των φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων. 4. Κατανομή των επιβαρύνσεων Ενώ η εξέλιξη της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της Κοινότητας επικεντρώθηκε ίτταδιακά στην εδραίωση μιας προσέγγισης που βασίζεται στην προώθηση το)ν επιθυμηΐίόν μεταρρυθμίσεων, οι πόροι που παρέχονται από την Ένωση στο πλαίσιο αυτό μειώθηκαν σημαντικά (πίνακες 3 και 3. 1). Αρχικά, ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά της κοινοτικής συνδρομής ήταν η προσπάθεια συγκέντρωσης ιδιαίτερα σημαντικών ποσών για τη στήριξη των προγραμμάτων των θεσμικών οργάνων του Bretton Woods. Από την άποψη αυτή, ο ρόλος της Κοινότητας ήταν καθοριστικός, τόσο ως κυριότερος μεμονωμένος χρηματοδότης (το 1990 διέθεσε το 54% της συνολικής βοήθειας για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών της Ουγγαρίας), όσο και ως συντονιστής της διμερούς βοήθειας (διαδικασία της Ομάδας των 24 για τις ΧΚΑΕ από το 1991), στο πλαίσιο της οποίας έλαβε τις αναγκαίες πρωτοβουλίες για να εξασφαλίσει την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή των μελών της ομάδας. Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο μέρος των πόρων διατέθηκε από τους ΔΧΟ (των οποίων η συνεισφορά αυξήθηκε από το 21% της συνολικής συνδρομής για τη στήριξη των ισοζυγίίον πληρωμών - εξαιρουμένης της ελάφρυνσης του χρέους - το 1991 στο 80% περίπου το 1995): δημιουργήθηκε έτσι ένα νέο δανειοδοτικό μέσο, η πιστωτική διευκόλυνση συστημικής μετατροπής (Systemic Transformation Facility » STF) το οποίο, σε συνδυασμό με την προσαρμογή προς τα πάνων των ορίων πρόσβασης, επέτρεψε στο ΔΝΤ να αυξήσει τη βοήθεια του προς τις ΧΚΑΕ και τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Η Διεθνής Τράπεζα, από την πλευρά της, ανέπτυξε πολλές διαδοχικές μορφές δανειοδότησης για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών μέσω της προώθησης των επιθυμητών πολιτικών (δάνεια διαρθρωτικής προσαρμογής (Structural Adjustment Loans - SAL) και, στη συνέχεια, δάνεια για την προσαρμογή του τομέα των επιχειρήσεων και του χρηματοπιστωτικού τομέα (Enterprise and Financial Sectors Adjustment Loans - EFSAL3)). Παράλληλα, οι συνεισφορές των διεθνών χορηγών, τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, επικεντρώθηκαν στις ενέργειες για την ελάφρυνση ή τη μείωση του χρέους (Αλγερία, Βουλγαρία, Ουκρανία), οι οποίες αντιπροσώπευαν σημαντικό ποσοστό της βοήθειας για τη στήριξη ισοζυγίων πληρωμών το 1991 και 1994. Στο πλαίσιο αυτό, οι σχετικές συνεισφορές4 της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των άλλων διμερών χορηγών (εξαιρουμένων των ενεργειών για την ελάφρυνση του χρέους) μειώθηκαν απότομα από 54% και 25% αντίστοιχα το 1990 σε 14% και 6% αντίστοιχα το 1995 (ή 6% και 3% αντίστοιχα του συνόλου τίον αναλήψεων υποχρεώσεοον περιλαμβανομένων των ενεργείίόν για την ελάφρυνση του χρέους). Για τις περισσότερες πράξεις EFSAL, οι διαπραγματεύσεις με τις δικαιούχες χώρες δεν είχαν ολοκληρωθεί στα τέλη του 1995 και επομένως οι πράξεις αυτές δεν περιλαμβάνονται στις αναλήψεις υποχρεώσεων που εμφανίζονται στους πίνακες 3 και 3. 1. 'Οταν θα περιληφθούν στις αναλήψεις υποχρεώσεων, η συνεισφοράτης Διεθνούς Τράπεζας θα αυξηθεί αναλόγως. Μόνο οι χ<όρες στις οποίες χορηγήθηκε μακροοικονομικήχρηματοδοτικήσυνδρομή από την ΕΕ καλύπτονται από τις στατιστικές αυτές. Πίνακοί 1: Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΉΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΕΩΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 1995 Πραγματικές Εκταμιεύσεις, κατάσταση τον Απρίλιο του 1996 (oe εκατ. ECU) XoHKt Ανώτατο εγκεκριμένο I Imw(i. αποαχιοτκ ΣνμΒονλίου ΚκταμιευΟεν ΙΙοοά καπιιιιιχιμ. Mil εχταμιηΌέν FKTomràtifwv Λ. Μακροοικονομική συνδιχηιή otic XKAE Ουγγαρία I (δάνειο διαρθρωτικής προσαρμογής) Τσεχική και Σλοβακική Ομοσπ. Δημ. (δάνειο ισοζυγίου πληρωμών - ΔΙΠ) Ουγγαρία Π (ΔΙΠ) Βουλγαρία Ι (ΔΙΠ) Ρουμανία Ι (ΔΙΠ) Αλβανία Ι (ΔΙΠ) Χώρες τΐ|ς Βαλτικής (ΛΙ11) εκ των οποίων : KirOovia Λετονία Λιθουανία Ρουμανία Π (ΔΙΠ) Βουλγαρία Π (ΔΙΠ) Ρουμανία ΠΙ (ΔΙΠ) Αλβανία Π (ΔΙΠ) Σλοβακία (ΔΙΠ) ΣΥΝΟΛΟ Α 870 22. 02. 90 610 350-Απρ. 1990 260-Φεβ. 1991 260 185-μέσα-1991 190-Μαρ. 1992 100 -Αύγ. 1991 80-Ιαν. 1993 150 - Αύγ. 1991 140-Μαρ. 1992 190-Ιαν. 1992 185-Απρ. 1992 35 - Δεκ. 1992 35 - Αύγ. 1993 Μάρ 1993 Μάρ. 199. 1 50-1ούλ. 1993 25-Αύγ. 1995 Φεβ. 1993 Δεκ. 1994 Νοέμβ. 1995 Ιούν. 1995 375 25. 02. 91 375 24. 06. 91 24. 06. 91 290 22. 07. 91 375 28. 09. 92 70 23. 11. 92 135 180 290 70 220 40 80 100 27 1192 110 19. 10. 92 125 20. 06. 94 35 28. 11. 94 130 22. 12. 94 80 70 55 15 2860 2255 70 20 130 605 Β. Μακροοικονομική συνδρομή oe άλλεΐ τρίτες γώρε< Ισραήλ' (onvr. ui διαρθρωτικής προσαρμογής) 187. 5 22. 07. 91 187. 5 Μάρ. 1992 Αλγερία Ι (Λ1ΙΊ) Μολδαβία (ΔΙΠ) Αλγερία Π (ΔΙΠ) Ουκρανία Ι (ΔΙΠ) Λευκορωσία (ΔΙΠ) Ουκρανία Π (ΔΙΠ) ΣΥΝΟΛΟ Β ΣΥΝΟΛΟ Λ+Β 400 23. 09. 91 400 13. 06. 94 45 250-lav 1992 150-Αύγ. 1994 25 - Δεκ. 1994 20-Αύγ. 1995 200 22. 12. 94 100 Νοεμβρ. 1995 100 85 22. 12. 94 85 Δεκ. 1995 10. 04. 95 30 Δεκ. 1995 200 23. 10. 95 1172. 5 4032. 5 847. 5 3102. 5 25 200 325 930 1 II ουνδρομή στο Ισραήλ περιλαμβάνει αρχικό δάνειο ύψους 160 εκατ. ECU και επιχορηγήσεις ύψους 27,5 εκατ. ECU υπό μορφή επιδοτήσεων επιτοκίου. Πίνακας 2: Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης/Ομάδας των 24 προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης α πό το 1991 (σωρευτικά π ο σ ά) (Κατάσταση το Δεκέμβριο του 1995) Χώρα ΑΛΒΑΝΙΑ (εξακριβωμένο έλλειμμα) (237 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) ΚΡΑΤΗ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ (600 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ (1) (1130 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) ΕΚ δολ. Αναλήψεις υποχρεώσεων % τωναναλ, του ΗΠΑ Εκατ. δολ Εκταμιεύσεις % των ΗΠΑ ΙΕκατ. δολ Αναλήψεις υποχρεώσεων % των αναλ του ΗΠΑ ελλείμ. υποχρ. εκταμ. ελλείμ. Εκταμιεύσεις Εκατ. δολ ΗΠΑ % των εκταμ [Εκατ. δολ Ι Αναλήψεις υποχρεώσεων % των αν. % του II ΗΠΑ ελλείμ. Πκ. δολ. Εκταμιεύοης % turv 11ΠΛ Κοινότητα ΕΖΕΣ * Ηνωμένες Πολιτείες licmiivin Λλλ·-ς χιόρι ς 123. 5 14. 2 52. 1 6. 0 71. 0 8. 2 100. 1 4. 2 300. 0 123. 1 50. 0 20. 5 57. 4 23. 5 184. 0 67. 9 54. 0 19. 9 26. 1 533. 3 126. 0 10. 0 228. 1 8. 7 47. 2 11. 2 0. 9 20. 2 (1. 8 58. 9 13. 9 1. 1 25. 2 ID 487. 7 95. 0 10 0 ΙΟΟ. Ο Σύνολο 174. 0 112. 8 100. 0 523. 1 100. 0 340. 8 100. 0 906. 1 «εκ των οποίων Α. S. SF | 11. 7 | 4. 9 [ 6. 7 \ 4. 2 | 3. 7 15. 5 | 67. 9 6. 1 HE Χώρα ΤΣΟΔ (Εξακριβωμένο έλλειμμα) (1000 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) ΟΥΓΓΑΡΙΑ (1) (500 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) ΡΟΥΜΑΝΙΑ (1455 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) Εκ. δολ. Αναλήψεις υποχρεώσεων % του τωναναλ ΗΠΑ ελλείμ. _ υ π ο χ £_ Εκταμιεύσεις Εκατ. δολ ΗΠΑ των εκταμ Αναλήψεις υποχρεώσεων % % τωναναλ. του ΙΕκατ. δολ | ΗΠΑ Εκταμιευθείς Β Αναλήψεις ιρτοχρεώοεων Εκατ. δολ. % [Εκατ. δολ Ηκταμι Εκ. δολ. ΗΠΑ των 1 ΗΠΑ του των αν. ΗΠΑ ελλείμ. υποχρ. εκταμ ελλείμ. υποχρ, εκταμ. 70 4 13. 7 των εκταιι. Κοινότητα if/, ΕΣ * Ι Ινωμένες Πολιτείες Ιαπωνία Αλλες χώρες Σύνολο 500. 0 146. 0 15. 0 200. 0 26. 0 887. 0 50. 0 14. 6 1. 5 20. 0 2. 6 56. 4 16. 5 1. 7 22. 5 2. 9 500. 0 146. 0 15. 0 200. 0 1. 0 58. 0 H 250. 0 16. 9 II 1. 7 Π 23. 2 | 0. 1 1 95. 0 10. 0 150. 0 12. 8 50. 0 19. 0 2. 0 30. 0 2. 6 48. 3 18. 3 1. 9 29. 0 2. 5 250. 0 50. 7 jj 740. 6 95. 0 10. 0 125. 0 12. 8 19. 3 | 162. 2 2. 0 25. 4 Β 150. 0 2. 6 fl 22. 0 50. 9 11. 1 10. 3 1. 5 68. 9 15. 1 660. 7 143. 3 14. 0 2. 0 1000 22. 0 10. 8 2 4 100. 0 492. 8 100. 0 Ι 1074. 8 100. 0 •εκ των οποίων A, S, SP | 90. 0 | 9. 0 | 10. 1 | 9 00 [ 10. 4 | 501 10. 0 [ 9. 7 { 10. 1 78. 41 Χώρα ΣΛΟΒΑΚΙΑ ΣΥΝΟΛΟ (Εξακριβωμένο έλλειμμα) (300 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) (5222 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) Αναλήψεις υποχ Εκ. δολ. ΗΠΑ % του ρεώσεων % τωναναλ. Εκταμιεύσεις | Εκατ. δολ. % ΗΠΑ των ΪΕκατ. δολ. Αναλήψεις υποχρεώσεων % % του των αναλ. Ι ΗΠΑ Εκ. δολ. Εκταμιεύσεις % των ΗΠΑ ελλείμ. υποχρ. εκταμ. ( ελλείμ. υποχρ. εκταμ. Κοινότητα ΕΖΕΣ * Ηνωμένες Πολιτείες Ιαπωνία Αλλες χώρες 156. 0 27. 4 52. 0 9. 1 64. 1 11. 2 60. 0 20. 0 24. 7 60. 0 100. 0 2603. 5 693. 8 35. 0 924. 4 69. 5 49. 9 13. 3 0. 7 17. 7 1. 3 60. 2 16. 0 0. 8 21. 4 1. 6 2182. 5 551. 4 35. 0 682. 4 35. 8 62. 6 15. 8 1. 0 19. 6 1. 0 Σύνολο 243. 4 81. 1 100. 0 60. 0 100. 0 4326. 2 82. 8 100. 0 3487. 1 100. 0 ι «ι κ των οποίων Λ S. SP | 16. 4 | 5. 5 | 6. 7 | 1 | 405. 3 | 7. 8 | <). Α \ 340. 5 | 9. 71 1 Το 1990, η Κοινότητα χορήγησε στην Ουγγαρία πρόσθετο δάνειο 870 εκατ. ECU το οποίο δεν λαμβάνεται υπόψη στον πίνακα αυτόν εφόσον διατέθηκε εκτός της διαδικασίας της Ομάδας των 24 Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Πίνακας 3: Στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών των χωρών στις οποίες χορηγήθηκε ακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ, ανά χρηματοδότη, 1990 έως 1995 (1) (% του σύνολοι» των αναλήψεων υποχρεώσεων) 8 ΙΙιριλαμβανομένιις της ελάφρυνσης τρέους Ι 1990 1991 1992" 1994 Î995 _ __ _ _- _- _ ΔΝΤ Διεθνής Τράπεζα Διμερείς χρηματοδότες ΕΕ(2) Λοιποί διμερείς χρηματ. (3) ΗΠΑ Ιαπωνία Ελάφρυνση χρέους 11 10 79 54 25 0 10 0 Λέσχη του Παρισιού Λέσχη του Λονδίνου Λοιποί (4) Ι Εξαιρουμένης της ελάφρυνσης χρέους 40 29 31 19 13 0 5 0 37 13 50 20 13 0 8 18 5 13 21 6 73 6 5 1 2 63 32 28 2 _- 26 7 67 6 3 0 3 59 0 0 59 1990 1991 1992 1994 1995 ΛΧΟ ΛΝΤ Διεθνής Τράπεζα Διμερείς χρηματοδότες Ε Ε ( 2) Λοιποί διμερείς χρηματ. (3) ΗΠΑ Ιαπωνία 21 11 10 79 54 25 0 10 61 45 16 39 24 15 0 9 69 40 29 31 19 13 0 5 71 56 15 29 17 12 2 6 80 63 17 20 14 6 0 6 1 2 3 4 Βάσει των αποφάσεων του Συμβουλίου για ενέργειες της ΕΕ. Καμία ενέργεια δεν αποφασίστηκε το 1993. Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ. Περιλαμβανομένων των κρατών μελών της ΕΕ. Κοινοπρακτικά δάνεια εμπορικών τραπεζών υπέρ της Αλγερίας το 1991, ελίκρρυνση χρέους υπέρ της Ουκρανίας από την Ρωσία και το Τουρκμενιστάν το 1994 και 199 Πίνακας 3. 1: Στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών των χωρών στις οποίες χορηγήθηκε μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ, ανά χρηματοδότη, 1990 έως 1995 (σε εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ και σε % του συνόλου των αναλήψεων υποχρεώσεων και των εκταμιεύσεων) Στήριξη ισοζυγίου πληρωμών - 1990 Σύνολο Ουγγαρία Αναλ. υπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ Αναλ. υπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ ΔΧΟ ΛΝΤ ΔΤ (βάσει πολιτικής) Διμ. χρηματοδ. ΕΕ ΗΠΑ Ιαπωνία Γερμανία Λοιποί 419 219 200 1618 1108 0 200 311 Σύνολο 2037 21 11 10 79 54 0 10 15 375 175 200 1288 777 0 200 311 23 11 12 77 47 0 12 19 419 219 200 1618 1108 0 200 311 21 11 10 79 54 0 10 15 375 175 200 1288 777 0 200 311 23 11 12 77 47 0 12 19 0 100 1663 0 100 0 2037 0 100 0 1663 0 100 Στήριξη ισοζυγίου πληρωμών - 1991 Σύνολο Αλγερία Ι Βουλγαρία Ι Αναλ. υπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ Αναλ. υπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ Αναλ. υπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ ΛΧΟ ΔΝΤ ΔΤ (βάσει πολιτικής) Διμ. χρηματοδ. ΕΕ ΗΠΑ Ιαπωνία Λοιποί Ελάφ. χρέους Λέσχη Παρ. Κοινοπρακ. δάνειο 5607 4177 1430 5600 2190 35 850 521 2004 554 1450 50 37 13 50 20 0 8 5 18 5 13 3930 2825 1105 5147 1988 35 633 487 2004 554 1450 43 31 12 57 22 0 7 5 22 6 16 690 390 300 2290 540 0 300 0 1450 23 13 10 77 18 0 10 0 49 443 293 150 1938 338 0 150 0 1450 1450 49 1450 640 390 250 1168 400 10 100 104 554 554 19 12 6 81 14 0 6 0 61 61 35 22 14 65 22 1 6 6 31 31 540 390 150 1117 400 10 58 95 554 554 33 24 9 67 24 1 4 6 33 33 Σύνολο 11207 100 9077 100 2980 100 2381 100 1808 100 1657 100 ΤΣΟΛ Ουγγαρία Ρουμανία 1 Αναλ. χιπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ Αναλ. υπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ Αναλ. υπογρ. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις % εκ. US$ 1302 852 450 887 500 15 200 172 59 39 21 41 23 1 9 8 1302 852 450 862 500 15 200 147 60 39 21 40 23 1 9 7 2262 2012 250 518 250 10 150 108 81 72 9 19 9 0 5 4 1020 845 175 493 250 10 125 108 67 56 12 33 17 1 8 7 713 533 180 737 500 100 137 49 37 12 51 34 7 9 625 445 180 737 500 100 137 46 33 13 54 37 7 10 ΑΧΟ ΔΝΤ ΔΤ (βάσει πολιτικής) Διμ. χρηματοδ. ΕΕ ΗΠΑ Ιαπωνία Λοιποί Ελάφ. χρέους Λέσχη Παρ. Κοινοπρακ. δάνειο Σύνολο 2189 100 2164 100 2780 100 1513 100 1450 100 1362 100 Πίνακας 3. 1. (συνέχεια) 10 Στήριξη ισοζυγίου πληρωμών -1992 Σύνολο Αλβανία Ι Εσθονία Αναλ. υπογο. % εκ. US$ Εκτααιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. trnoYD. εκ. US$ % Εκτααιεύσεκ εκ. US$ % Αναλ. υπογο. εκ. US$ % Εκταμιεύσεις εκ. US$ % ΔΧΟ ΔΝΤ ΛΤ (βάσει πολιτικής Διμ. χρηματοδ. ΕΕ Ι-ΙΠΛ ΙαπαινΙα Λοιποί 1564 909 655 708 423 0 120 165 69 40 29 31 19 0 5 7 1193 768 426 476 298 0 79 100 71 46 26 29 18 0 5 6 48 28 20 115 83 0 20 12 29 17 12 71 51 0 12 8 28 18 10 95 83 0 9 4 23 15 8 77 67 0 7 3 116 86 30 87 46 0 20 22 57 42 15 43 22 0 10 II 109 83 26 48 23 0 13 13 69 53 17 31 14 0 Χ Χ Σύνολο 2272 100 1670 100 162 100 123 100 204 100 158 100 Αετονία Λιθουανία Ρουμανία II Αναλ. υπογο. εκ. US$ % Εκταιιιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογο. εκ. US$ % Εκτααιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογο. εκ. US$ % Εκταιιιεύσεις εκ. US$ % ΔΧΟ ΔΝΤ ΔΤ (βάσει πολιτικής) Διμ. χρηματοδ. ΕΕ ΗΠΛ Ιαπωνία Λοιποί 215 170 45 169 91 0 35 43 56 44 12 44 24 0 9 11 196 151 45 94 46 0 23 25 68 52 16 32 16 0 8 9 245 185 60 217 114 0 45 58 53 40 13 47 25 0 10 13 194 149 45 120 57 0 34 29 62 48 14 38 18 0 11 9 940 440 500 119 90 29 89 42 47 11 8 0 0 3 666 366 300 119 90 29 85 47 38 15 11 0 0 4 Σύνολο 384 100 290 100 462 100 314 100 1059 100 785 100 Στήριξη κιοζυγίου πληρωμών 1994 Χύνολί Αλβανία II Αλγερία II Βουλγαρία II Αναλ. υπογο. % εκ. US$ Εκταμιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογο; εκ. US$ % Εκται-ιιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογο. εκ. US$ % Εκταιιιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογρ. εκ. US$ % Εκταιχιεύσεις εκ. US$ % ΑΧΟ ΔΝΤ ΔΤ (βάσει πολιτικής Διμ. χρηματοδ. ΕΕ ΗΠΑ Ιαπατνία Λοιποί Ελάφ. χρέους Λέσχη Λονδ. Λέσχη Παρ. Λοιποί 4086 3206 880 11299 952 100 350 252 9645 4920 4380 345 2772 2072 700 10357 336 90 185 101 9645 4920 4380 27 21 6 73 6 1 2 2 63 32 28 2 42 34 75 60 15 45 41 0 0 4 1397 1097 300 5920 335 0 150 135 5300 1120 4180 1182 882 300 5666 201 0 95 70 5300 1120 4180 17 13 4 646 521 125 4214 125 0 50 39 4000 3800 200 195 195 4088 88 0 0 0 4000 3800 200 5 5 0 95 2 0 0 0 93 89 5 Σύνολο 15385 100 13129 120 100 59 100 7317 100 6848 100 4860 100 4283 100 Μολδαβία Ι Ρουυανία III Σλοβακική Δημοκρατία Οΐίκρανία Αναλ. υπογο. εκ. US$ % Εκταμιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογρ. εκ. US$ % Εκταμιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογρ. εκ. US$ % Εχταιαεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογρ. εκ. US$ % Εκτααιεύσειο εκ. US$ % 164 104 60 130 54 30 40 ΑΧΟ ΔΝΤ ΔΤ (βάσει πολιτικής Διμ. χρηματοδ. ΕΕ Η ΠΑ Ιαπωνία Λουτοί Ελάφ. χρέους Λέσχη Λονδ Λέσχη Παρ. Λοιποί 133 121 12 106 30 20 30 26 913 713 200 218 143 0 50 26 44 12 8 13 11 447 247 200 100 55 45 0 0 ο ο ο 0 0 ο ο ο 426 346 80 242 155 60 27 64 52 12 36 23 0 9 4 308 228 80 84 62 22 60 0 0 60 0 465 365 100 530 100 70 0 15 345 47 37 10 465 365 100 420 0 70 0 5 345 53 41 11 47 0 8 0 1 39 Σύνολο 294 100 239 100 447 100 668 100 995 100 885 11 Πίνακας 3. 1 (σννέχΜα) Στήριξη ιαοζνγίοιν πληρωμών 1995 Σύνολο Λευκορωσία Ουκρανία II Αναλ. υπογρ. εκ. US$ % Εκταμιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογρ. εκ. US$ % Εκταμιεύσεις εκ. US$ % Αναλ. υπογρ. εκ. US$ % Εκταμιεύσει: % εκ. US$ 1477 400 3885 330 0 150 0 ΑΧΟ ΔΝΤ ΔΤ (βάσει πολιτικής) Διμ. χρηματοδ. ΕΕ ΗΠΑ Ιαπατνία Λοιποί. Ελάφ. χρέους Λέσχη Λονδ. Λέσχη Παρ. Λοιποί 33 26 7 1770 1370 400 3 2 270 270 67 3443 66 6 0 3 0 38 0 0 0 1 0 0 0 3405 59 3405 65 0 0 3405 0 0 59 0 0 0 0 0 70 70 0 0 0 0 163 163 38 38 79 79 0 21 21 0 0 0 0 0 0 0 81 81 0 19 19 0 0 0 0 0 0 0 1607 1207 400 3815 260 150 30 22 7 1607 1207 400 70 3405 5 0 3 0 3405 63 3405 0 0 3405 63 3405 32 24 8 68 0 0 0 ο 68 0 0 68 ΐΣΰνολο 5762 100 5213 100 340 100 201 100 5422 100 5012 100 12 Πίνακας 4: Επιλεγμένοι οικονομικοί δείκτες 1992 1993 1994 1995 Πρόγραμμα ( 1 ) Εκτίμηση ΛΚΠ (fi- οταθερές τιμές (Ποσοστιαία μεταβολή) Αλβανία Αλγερία Βουλγαρία Λευκορωσία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Μολδαβία Ρουμανία Σλοβακική Δημοκρατία Ουκρανία -9. 7 2. 2 -7. 3 -19. 3 -35. 0 -37. 7 -29. 1 -13. 6 -7. 0 -17. 0 9. 6 -1. 8 -11. 6 -2. 4 -3. 5 -15. 0 -16. 2 -8. 7 1. 3 -4. 1 -17. 1 9. 4 1. 1 -20. 0 1. 8 4. 0 2. 0 1. 5 -31. 0 3. 9 4. 8 -23. 0 Τιμές καταναλωτή (τέλος του έτους) (Ποσοστιαία μεταβολή) Αλβανία Λλγι·ρία Λευκοραχτί,α Βουλγαρία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Μολδαβία Ρουμανία Σλοβακική Δημοκρατία 236. 6 31. 7 79. 4 942. 0 958. 0 246. 0 2198. 0 198. 5 9. 1 30. 9 20. 5 15. 8 28. 0 1990. 0 2220. 0 63. 8 36. 0 35. 0 163. 0 837. 0 295. 0 25. 1 122. 0 42. 0 26. 0 45. 0 116. 0 62. 0 11. 7 401. 0 Ουκρανία 2000. 0 10155. 0 6. 0 2. 0 -10. 0 10. 0 10. 0 8. 0 138. 0 Δημοσιονομικό υπόλοιπο (Ποσοστό του ΑΕΠ) Αλβανία Αλγερία Λευκοροοσία Βουλγαρία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Μολδαβία Ρουμανία Σλοβακική Δημοκρατία Ουκρανία -21. 3 -1. 3 -15. 0 0. 2 -0. 8 0. 5 -23. 4 -4. 6 -12. 8 -30. 4 -15. 9 -9. 2 -8. 3 -15. 7 -0. 7 0. 6 -5. 1 -6. 8 -0. 1 -7. 6 -10. 1 -13. 6 -14. 0 -4. 4 -1. 7 -6. 6 0. 0 -4. 1 -4. 2 -9. 0 -1. 0 -1. 4 -8. 2 -3. 5 -3. 0 -4. 6 9. 0 3. 5 -7. 0 2. 6 4. 0 0. 0 3. 0 -3. 0 6. 9 7. 4 -12. 0 6. 0 22. 0 290. 0 32. 9 28. 0 23. 0 35. 0 24. 0 33. 3 7. 2 182. 0 -8. 4 -2. 8 -3. 2 -6. 7 0. 3 -4. 4 -33. 4 -5. 5 -2. 8 0. 5 -5. 0 13 Πίνακας 4: Επιλεγμένοι οικονομικοί δείκτες (συνέχεια) 1992 1993 1994 1995 Πρόγραμμα (1) Εκτίμηση Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (Ποσοστό του ΑΕΠ) Αλβανία Αλγερία Λευκορακτία Βουλγαρία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Μολδαβία Ρουμανία Σλοβακική Δημοκρατία Ουκρανία -65. 7 2. 9 -9. 3 7. 6 2. 3 3. 4 -3. 0 -8. 6 0. 4(2) -3. 5 -33. 4 2. 1 -8. 7 -7. 9 -5. 7 6. 7 -6. 2 -9. 3 -5. 5 -5. 4 -5. 9 -13. 5 -4. 3 •11. 4 -0. 3 -9. 0 -4. 6 -4. 3 -9. 2 -1. 4 5. 7 -6. 0 Επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα (Μήνες εισαγωγών) (τέλος του έτους) Αλβανία Αλγερία Λευκορωσία Βουλγαρία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Μολδαβία Ρουμανία Σλοβακική Δημοκρατία Ουκρανία 0. 7 2. 2 3. 5 4. 5 2. 0 2. 6 0. 0 0. 2 1. 1 2. 2 2. 3 0. 3 2. 4 4. 0 5. 6 2. 4 1. 5 0. 1 1. 2 0. 2 3. 3 2. 6 0. 3 3. 2 3. 2 5. 5 2. 7 3. 1 4. 0 1. 4 2. 3 1. 1 -2. 3 3. 3 3. 0 2. 4 4. 3 9. 7 -7. 2 -4. 1 2. 3 -10. 6 -4. 0 -3. 4 -6. 0 -4. 4 4. 3 -4. 4 3. 8 1. 8 1. 5 3. 3 2. 8 4. 8 3. 5 4. 0 1. 9 3. 8 3. 7 1 Στόχοι του προγράμματος όπως καθορίστηκαν: τον Ιούλιο του 1993 (αναθεώρηση τον Αύγουστο του 1994) για την Αλβανία, το Μάιο του 1994 για την Αλγερία, το Μάρτιο του 1995 για τη Μολδαβία, τον Μάιο του 1994 για τη Ρουμανία, τον Ιούλιο του 1994 για τη Σλοβακία και τον Απρίλιο του 1995 για την Ουκρανία. 2 Μετά από δημοσιονομικές μεταφορές από τα εδάφια της Τσεχίας, εκτιμώμενες σε περίπου 7% του ΑΕΠ της Σλοβακίας Πηγές: Εθνικές αρχές και ΔΝΤ 14 ΠΙΝΑΚΑΣ 5 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ 5. 1 ΑΛΒΑΝΙΑ. Ελευθέρωση των τιμών Οι περισσότεροι έλεγχοι τιμών και επιδοτήσεις καταργήθηκαν, με εξαίρεση το ψωμί και το αλεύρι. Οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος θα καθορίζονται εφεξής από μια ρυθμιστική αρχή. 2. Ελευθέρωση του εμπορίου Δεν υπάρχουν ποσοτικοί περιορισμοί στις εισαγωγές. Περιορισμοί στις εξαγωγές μόνο για τα απορρίμματα μετάλλονν και την ξυλεία. 3. ΣυναλλαγματικόκαΟεστο'ις Ελεύθερη διακύμανση από τον Ιούλιο 1992 στο πλαίσιο ενιαίας αγοράς συναλλάγματος. Ταχεία έκδοση αδεκόν σε μεσίτες και ανταλλακτήρια συναλλάγματος. Μετατρεψιμότηταγια τις πληρωμές στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσο>ν συναλλαγών. Τον Απρίλιο 1995 επιτεύχθηκε συμφωνία για τις σημαντικές υπερήμερες πληρωμές εξωτερικού χρέους προς εμπορικές τράπεζες. 4. Αμεσες ξένες επενδύσεις Φιλελεύθερη νομοθεσία. Ελευθέρωση της πώλησης γης σε αλλοδαπούς. Δημιουργία ελεύθερων οικονομικών ζωνών. 5. Νομισματική πολιτική Αυστηρή νομισματική πολιτική. Επιβολή ανώτατων διατραπεζικό'™ πιστωτικών ορίων. Διοικητική εποπτεία για τη διατήρηση θετικών επιτοκίων σε πραγματικούς όρους. Δημοπρασίες βραχυπρόθεσμων κρατικών χρεογράφων (τριών, έξι και δώδεκα μηνών) 6. Δημόσια οικονομικά Αυστηρή δημοσιονομική πολιτική έως τον Οκτώβριο 1995. Η εισαγωγή του ΦΠΑ αναβλήθηκε έως τον Ιούλιο 1996. Κατάργηση τονν δασμολογικών απαλλαγών, νέα κατάταξη και νέοι δασμολογικοί συντελεστές το Μάιο 1995. Έσοδα: 24,6% του ΑΕΠ το 1995. 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρ θρωση των επιχειρήσεων 8. Μεταρρύθμιση του χρημα- χρηματοπισταντικού τομέα Το 96% του συνόλου της καλλιεργήσιμης γης ιδιωτικοποιήθηκε. Η διανομή προσωρινών τίτλοιν κυριότητας είχε σχεδόν ολοκληρωθεί το Μάρτιο 1996. Νόμοι για την οργάνωση αγοράς γης, την ενυπόθηκη πίστη, τη σύσταση ασφαλειών, την υπεκμίσθωση και την πτώχευση. Ολοκλήρα)ση των ιδιωτικοποιήσεων μικρών επιχειρήσεων στο εμπόριο και τις υπηρεσίες. Βιομηχανικές επιχειρήσεις: η ιδιωτικοποίηση μικρομεσαίων επιχειρήσεαιν έχει σχεδόν ολοκληραιθεί και σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τις μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις. Διαδικασία μαζικής ιδκοτικοποίησης. Προσφορές σε ξένους επενδυτές για την εξαγορά στρατηγικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων κοινής ωφελείας. Χρηματιστήρια. Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. Οι κρατικές τράπεζες θα ιδιωτικοποιηθούν στη διάρκεια του 1996 και 1997, με την προσφορά πλειοψηφικών συμμετοχών σε ξένους επενδυτές. Οι λογιστικοί έλεγχοι ολοκληρώθηκαν το 1996. Νέος νόμος για το ρόλο και τις ευθύνες της Τράπεζας της Αλβανίας. Νέος νόμος για το τραπεζικό σύστημα και την εναρμόνιση των διαδικασιών χορήγησης αδεκόν λειτουργίας για να διευκολυνθεί η εγκατάσταση νέοιν ιδκητικο'νν τραπεζίόν. Πολλές αιτήσεις. Ανεπίσημο τραπεζικό σύστημα μεγάλης έκτασης. Κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου στον τομέα τοιν ασφαλίσεοιν. Ελευθέρωση των τιμίόν 2. Ελευθέρωση του εμπορίου 3. Συναλλαγματικό καθεστώς 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 5. Νομισματική πολιτική 15 5. 2 ΑΛΓΕΡΙΑ Οι περισσότεροι έλεγχοι τιμονν και επιδοτήσεις καταργήθηκαν το 1994. Το 1995 σημειώθηκε πρόοδος και στην ελευθέρωση πιο "ευαίσθητων" προϊόντα)ν (επιχειρήσεις κοινής ωφελείας, βασικά προϊόντα διατροφής, κλπ. ). Ο νόμος περί ανταγωνισμού που τέθηκε σε ισχύ το 1995 θεσμοθέτησε την αρχή του ελεύθερου καθορισμού τοιν τιμών και παρείχε παράλληλα εγγυήσεις κατά των μονοπωλιακών πρακτικών. Περαιτέρω ενίσχυση των μεταρρυθμίσεαινπου τέθηκαν σε εφαρμογή το 1994. Δεν υπάρχουν πλέον ποσοτικοί περιορισμοί στις εισαγοιγές, εκτός μερικών προϊόντων για θρησκευτικούς λόγους. Οι περιορισμοί στις εισαγωγές δέκα βασικών εμπορευμάτων καταργήθηκαν το Μάιο του 1995. Μετά τις δύο υποτιμήσεις του δηναρίου το 1994, το σύστημα χορήγησης συναλλάγματος ελευθερώθηκε σε σημαντικό βαθμό. Αντί του καθεστοιτος σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας, από το 1994 η τιμή του δηναρίου διαμορφώνεται μέσω ελεγχόμενης διακύμανσης. Στα τέλη του Δεκεμβρίου 1995 δημιουργήθηκε μια ολοκληρωμένη διατραπεζική αγορά συναλλάγματος. Οι προσαυξήσεις στην παράλληλη αγορά μειώθηκαν σημαντικά, αλλά στα τέλη του 1995 κυμαίνονταν ακόμα στο σχετικά υψηλό επίπεδο του 20%. Αναμένεται ότι θα επιτευχθεί σύντομα πλήρης μετατρεψιμότητατου δηναρίου για τις πληρωμές στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Το 1993 θεσπίστηκε φιλελεύθερο καθεστώς ξένων επενδύσεοιν, περιλαμβανομένου του τραπεζικού τομέα. Ωστόσο, εκτός από τον τομέα των υδρογονανθράκων δεν πραγματοποιήθηκε καμία σημαντική ξένη επένδυση λόγω των προβλημάτων ασφαλείας. Τα επιτόκια ελευθερώθηκαν και το προσωρινό ανώτατο όριο στα περιθώρια που εφαρμόζουν οι εμπορικές τράπεζες καταργήθηκε το 1995. Ωστόσο, τα πραγματικά επιτόκια παρέμειναν αρνητικά το 1995. Η προσφυγή σε έμμεσα μέσα για τον έλεγχο τονν νομισματικαϊν μεγεθών ενισχύθηκε. Το 1995 καθιερώθηκαν δημοπρασίες για την επαναγυρά τίτλων και σύστημα επίσημων δημοπρασιο'ιν για την ποιληση διαπραγματεύσιμων κρατικών τίτλων στη χρηματαγορά. 6. Δημόσια οικονομικά Το έλλειμμα του δημόσιου τομέα μειώθηκε εκ νέου το 1995, στο 1,4% του ΑΕΠ, κυρίως χάρη στην περικοπή δαπανών (αυστηροί έλεγχοι μισθών και μειώσεις επιδοτήσεοον), ενώ στη βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης συνέβαλε και η υποτίμηση του δηναρίου. 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρ- Πιο αυστηροί δημοσιονομικοί περιορισμοί, αναδιάρθρωση του θραιση ταιν επιχειρήσεαιν χρηματοπιστωτικού τομέα και υπογραφή συμβάσεων διαχείρισης στις 23 μεγαλύτερες ζημιογόνες επιχειρήσεις. Διακοπή της χρηματοδότησης αυτόνομαιν δημόσιων επιχειρήσεων από το Δημόσιο Ταμείο. Εφαρμογή προγράμματος αναδιάρθρωσης όλων πον δημόσιων κατασκευαστικοί επιχειρήσεων. Έναρξη προγράμματοςεκχίόρησης 103 MME με τη στήριξη της Διεθνούς Τράπεζας, θέση σε ισχύ νέου νόμου για τις ιδιωτικοποιήσεις. 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο πιστωτικού τομέα Οι εμπορικές τράπεζες είναι σχεδόν αποκλειστικά κρατικές. Υπογραφή συμβάσεων αποδοτικότητας και ανακεφαλαιοποίησητεσσάραιν (επί συνόλου 5) κρατικών τραπεζών το 1995. Σταδιακή αύξηση των απαιτήσεων κεφαλαιακής επάρκειας. 16 5. 3 ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ Ελευθέραιση ταιν τιμών Η διαδικασία ελευθέρωσης των τιμών άρχισε το 1993. Οι περισσότερες τιμές (εκτός των κρατικών μονοπωλίων) είχαν ελευθερωθεί στα τέλη 1994- αρχές 1995. Σταδιακές αυξήσεις τοιν τιμών των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας έως το 80% του επιπέδου ανάκτησης του κόστους στα τέλη 1995. 2. Ελευθέρωση του εμπορίου Κατάργηση το 1994 των κυριότεροι αδειών εισαγωγής και εξαγωγικών δασμών, καθώς και της υποχρέωσης εκχώρησης συναλλάγματος από εξαγωγείς (επιβλήθηκε όμως εκ νέου στις αρχές 1996). 3. Συναλλαγματικό καΟεστίός Έναρξη ισχύος στις αρχές 1995 της Τελίονειακής Ένωσης με την Ροισσία, με αποτέλεσμα την αύξηση το)ν εισαγωγικών δασμών έως το επίπεδο των εξωτερικών δασμών της Ρωσσίας. Συμφωνία Συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση (δεν έχει ακόμα κυρωθεί). Το 1994 αποχώρηση από τη ζώνη του ροισσικυύ ρουβλίου. Μερική μόνο μετατρεψιμότηταστο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Περιορισμοί στις διατραπεζικές πράξεις συναλλάγματος. Ελεγχόμενη διακύμανση της συναλλαγματικής ισοτιμίας (ανεπίσημη σύνδεση) σε σχέση με το δολάριο στο επίπεδο των 11. 500 rbl/US$ στη διάρκεια του 1995. 4. Αμεσες ξένες επενδύσεις Ελεύθερος επαναπατρισμός κεφαλαίων και κερδο'ιν. Πολύ περιορισμένη εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων λόγοι της πολιτικής αβεβαιότητας. 5. Νομισματική πολιτική Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδοιν. Η νομισματική πολιτική ασκείται από την Κεντρική Τράπεζα. Εφαρμογή πιο περιοριστικής νομισματικής πολι τικής το 1995. Εβδομαδιαίες δημοπρασίες για μεγάλο μέρος τοιν πιστοιτι- κών διευκολύνσεων στον τραπεζικό τομέα (60%). Χάρη στην περιοριστική νομισματική πολιτική και στη διατήρηση θετικοιν επιτοκίοιν σε πραγματικούς όρους, οι ρυθμοί αύξησης πον τιμών μειώθηκαν από τα προηγούμενα υπερπληθωριστικά επίπεδα σε λιγότερο από 5% μηνιαύος στο δεύτερο εξάμηνο του 1995. 6. Δημόσια οικονομικά Εισαγωγή ΦΠΑ το 1993. Δημοσιονομικό έλλειμμα τόσο το 1994 (2%) όσο και το 1995 (2,3%). Δημόσια έσοδα: 48,9% του ΑΕΠ (1995). 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρ θρωση πον επιχειρήσεονν Βραδεία διαδικασία ιδιωτικοποίησης με πολλές καθυστερήσεις. Μόνο το 6% τονν κρατικονν περιουσιακών στοιχείονν και το 12% των μικρο'νν επιχειρήσεονν είχαν ιδιωτικοποιηθεί έ(ος τα τέλη του 1995. Η ελεύθερη διανομή κουπονιών στον πληθυσμό δεν έχει ακόμα ολοκληροοθεί. 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- πιστοιτικού τομέα Μεγάλο μέρος του τραπεζικού τομέα ανήκει στον ιδιοντικό τομέα. Προοδευτική ενίσχυση τονν εποπτικών ρυμίσεονν, αύξηση πρόσφατα της απαίτησης ελάχιστης κεφαλαιακής επάρκειας σε 2 εκατ. ECU. Οι τράπεζες βαρύνονται ακόμα από επισφαλή δάνεια που εξασθενίζουν τη χρηματοοικονομική τους θέση. 17 5. 4 ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Ελευθέροιση τονν τιμονν Το 50% περίπου του συνόλου τοον αγαθονν υπόκεινται ακόμα σε παρακολούθηση ή έλεγχο. Οι έλεγχοι τιμών διατηρούνται για ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες (ενέργεια, τηλεπικοινοννίες, παροχή ύδατος και μεταφορές). 2. Ελε\ι()έρωση του εμπορίου Οι απαγορεύσεις εξσγον/ονν καταργήθηκαν. Μέσος εισαγο)γικός δασμός για βιομηχανικά προϊόντα: 22%. Ορισμένα προστατευτικά μέτρα εισαγο)γ(όν παραμένουν εν ισχύ. 3. Συναλλαγματικό καθεσπυς 4. Αμεσες ξένες επενδύσεις 5. Νομισματική πολιτική 6. Δημόσια οικονομικά 7. Ιδιοντικοποίηση και αναδιάρ- Οροχτη το)ν επιχειρήσεονν Από το 1991, ενοποιημένο καθεστοις σχεδόν ελεύθερα κυμαινόμενης συναλλαγματικής ισοτιμίας. Εσωτερική μετατρεψιμότηταγια τις πληρωμές του ισοζυγίου τρεχουσο')ν συναλλαγονν (ελάχιστοι περιορισμοί). Περιορισμένες παρεμβάσεις της Εθνικής Τράπεζας της Βουλγαρίας για τη στήριξη του λεβ. Αναδιάταξη του χρέους έναντι επίσημων πιστονπήν (Λέσχη Παρισιού) τον Απρίλιο του 1994. Ακολούθησε η οριστικοποποίηση συμφο)νίας DDSR με τους εμπορικούς πιστωτές (Λέσχη του Λονδίνου) τον Ιούλιο. Στις αρχές 1992 θεσπίστηκε φιλελεύθερη νομοθεσία για τις ξένες επενδύσεις. Τα μέχρι σήμερα ποσά ξένων επενδύσεονν ήταν περιορισμένα λόγο) των προβλημάτονν εξωτερικού χρέους, της ασυνέπειας της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής αβεβαιότητας. Τα ανώτατα όρια τραπεζικών πισπόσεων καταργήθηκαν στα μέσα του 1994. Το 1994 οι νομισματικοί και πιστονυικοί δείκτες χρησιμοποιήθηκαν ο)ς ονομαστικά σημεία αναφοράς. Περιορισμένες πράξεις ανοικτής αγοράς. θέσπιση νέονν κανόνονν διαχείρισης του φορολογικού συστήματος το 1994. Εισαγο)γή του ΦΠΑ τον Απρίλιο του ιδίου έτους. Δημόσια έσοδα <ος ποσοστό του ΑΕΠ το 1995: 38% - δημοσιονομικό έλλειμμα ο)ς ποσοστό του ΑΕΠ: 6,7%. Το πρόγραμμα επιστροφής της ακίνητης περιουσίας στους παλαιούς ιδιοκτήτες σημεύοσε ικανοποιητική πρόοδο. Το 1994 τέθηκε σε εφαρμογή πρόγραμμα χρηματοοικονομικής στήριξης τονν επιχειρήσεοιν, αλλά υπάρχουν ακόμα σημαντικά προβλήματα. Παρά την αρχική καθυστέρηση, η διαδικασία ιδιοπικοποίησης επιταχύνεται. 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- πιστονακού τομέα Η τραπεζική εποπτεία παραμένει ανεπαρκής. Παρά τις αρχικές προσπάθειες εξυγίανσης τονν τραπεζών, ο σημαντικός όγκος τονν μη εξυπηρετούμενο™ δανείων θέτει σε κίνδυνο την αξιοπιστία του τραπεζικού συστήματος και καθιστά αναγκαία τη λήψη αυστηρών διαρθροντικονν μέτρονν. 1. Ελευθέρο)ση των τιμών Σημαντική ελευθέρο>ση τίμα'™ το 1991. Στα τέλη του 1992 η διαδικασία ελευθέρο)σης τα™ τιμών είχε σχεδόν ολοκληρο)θεί, περιλαμβανομένου του τομέα της ενέργειας. 5. 5 ΕΣΘΟΝΙΑ 2. Ελιυθι'ροκτη του εμπορίου Κατάργηση τονν σημαντικότερο™ δασμόw στις αρχές 1992 (εκτός από μερικά είδη πολυτελείας) και τονν περισσότερο™ απομενουσο'™ ποσο- στώσεο™ και απαιτήσεα™ χορήγησης άδειο'™ εκτός από τον πετρελαιοφόρο σχιστύλιθο, την άργιλο και το χαλαζία. Οι εισαγον/ές υπόκεινται σε διοικητικό τέλος 0,5% συν ΦΠΑ 18%. Ελάχιστοι εξαγοννικοί δασμοί. Συμφο)νία ελεύθερο™ συναλλαγο'™ με τις Χίόρες της Βαλτικές και τις Βόρειες ΧοΊρες, καθίός και με την Ευρονπαϊκή Ένοιση (από 1. 1. 95). 3. Συναλλαγματικό καθεστο')ς Μετατρεψιμότητα™™ πληροψο'™ στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχυυσο'™ συναλλαγο')ν. Το 1992 η εσθονική κοραννα αποχώρησε από τη ζα')νη του ρουβλίου και συνδέθηκε με το μάρκο, με ισοτιμία 8 κορο'ινες ανά μάρκο, στο πλαίσιο καθεστοϊιος currency board arrangement. 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις Ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδο'™ και του προϊόντος ρευστο ποίησης επενδύσεο™ από μη μονίμους κατοίκους. 5. Νομισματική πολιτική 6. Δημοσιονομικά Κεντρική τράπεζα υπεύθυνη για τη λειτουργία του currency board arrangement (υπηρεσία έκδοσης) και, σε εξαιρετικές περιστάσεις, για επείγουσα παροχή πισταΉτεα™ στο τραπεζικό σύστημα (υπηρεσία τραπεζο'™, υπεύθυνη για τη διαχείριση το)ν αποθέματα™ που υπερβαίνουν την κάλυψη του το currency board arrangement). Χάρη στην περιοριστική νομισματική πολιτική ο υπερπληΟο>ρισμύς μεκόΟηκε σε διψήφια ποσοστά αύξησης το)ν τιμών (29% στο τέλος του 1994). Η Κεντρική Τράπεζα δεν παρεμβαίνει στον καθορισμό το™ επιτόκιο™ από τις εμπορικές τράπεζες. Ήδη από το 1991, εισαγονγή φόρου εισοδήματος φυσικό'™ προσο'νπο™ και ΦΠΑ, αντικατάσταση του φόρου κύκλου εργασία'™ με φόρο εισοδήματος εταιριών· εισφορές κοινο>νικής ασφάλισης, φόροι επί φυσικό'™ πόρο™ και ειδικοί φόροι κατανάλο)σης. Ισοσκελισμένος κρατικός προϋπολογισμός το 1995. Δημόσιες δαπάνες το 1995: 40% του ΑΕΠ. 7. Ιδιοντικοποίηση και αναδιάρ- Η ιδιοντικοποίηση μικρομεσαίο™ επιχειρήσεο™ έχει σχεδόν ολοκληρο)θεί θρο)ση το™ επιχειρήσεο™ (περίπου 1. 000 MME). Ευρεία διανομή κουπονκί™, πρόοδος στην ιδιοντικοποίηση μεγάλο™ επιχειρήσεων το 1995 (400 ιδκοτικοποιήσεις στο τέλος του 1995, επί συνόλου 500 επιχειρήσεο™). 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- πιστοιτικού τομέα Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδα™. Αυξημένες πιέσεις στις κρατικές επιχειρήσεις για αναδιάρθωση, μέσο) αυστηρό'™ δημοσιονομικό™ περιορισμό'™ και επιλεκτικής εφαρμογής της πτονχευτικής νομοθεσίας. Μείο)ση του αριθμού εμπορικό™ τραπεζο'™ από 40 σε 24 μέσο) τακτικό'™ αυξήσεο™ το™ ελάχιστο™ κεφαλαιακό'™ απαιτήσεων μετά την κρίση του τραπεζικού συστήματος το χειμο')να 92/93. Ίδρυση χρηματιστηρίου άξιο'™. Η θέση σε ισχύ του νόμου περί πισπητικο'™ ιδρύματα™ ενίσχυσε τις εποπτικές και ρυθμιστικές αρμοδιότητες της Κεντρικής Τράπεζας. 19 5. 6 ΛΕΤΟΝΙΑ Ελευθέριοση το™ τιμών Σημαντική ελευθέρίοση τα™ τιμών το 1991 και 1992, περιλαμβανόμενα™ τα™ ενεργειακών προϊόντα™. Στα τέλη 1992 η ελευθέρο)ση το™ τιμά'™ είχε ουσιαστικά ολοκληρα)θεί, εκτός τα™ τίμα'™ το™ επιχειρήσεο™ κοινής ίοφελείας και τα™ ενοικίων. 2. Ελευθέρίοση του εμπορίου Όλοι κοι περιορισμοί στις εμπορικές συναλλαγές καταργήθηκαν το 1992. Συμφίονίες ελεύθερο™ συναλλαγονν με τις Χώρες της Βαλτικής και τις Βόρειες Χώρες, καθιός και με την Ευρίοπαϊκή Ένοκτη (από 1. 1. 1995). 3. Συναλλαγματικό καθεστώς Αποχώρηση από τη ζώνη του ρουβλίου τον Ιούλιο του 1992. Μετατρεψιμότητατα™ πληρα)μών στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρέχουσα'™ συναλλαγών. Σταθεροποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του λατς στο πλαίσιο συστήματος ελεγχόμενης διακύμανσης και ανεπίσημης σύνδεσης με το ΕΤΔ. 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις Ελεύθερος επαναπατρισμός τα™ κερδών και του προϊόντος ρευστοποί ησης επενδύσεων από μη μόνιμους κατοίκους. Σημαντικές ροές άμεσο™ ξένα™ επενδύσεα™ (165 εκατ. δολάρια ΗΠΑ το 1995). 5. Νομισματική πολιτική 6. Δημόσια οικονομικά 7. Ιδιοντικοποίηση και αναδιάρ- θρα)ση τα™ επιχειρήσεο™ 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- πιστανακού τομέα Ανεξάρτητη Κεντρική Τράπεζα. Η αυστηρή νομισματική πολιτική επέτρεψε την επίτευξη του χαμηλότερου πληθίορισμού μεταξύ τ<ον Χίορών της Βαλτικής. Η πισταντική πολιτική ασκείται μέσο) έμμεσα™ μηχανισμό'™. Παροχή από την Κεντρική Τράπεζα έκτακτης εξαμηνιαίας πισταντικής διευκόλυνσης υπέρ του Δημοσίου το 1995. Καθιέρωση ΦΠΑ το Φεβρουάριο 1992. Το 1993 εφαρμογή κατ'αποκοπήν συντελεστή φόρου εισοδήματος (25%) και προσαύξησης 10% επί του ετησίου εισοδήματος. Το 1995 οι δημόσιες δαπάνες ανήλθαν στο 38% του ΑΕΠ και ο προϋπολογισμός εμφάνισε έλλειμμα (3,3% του ΑΕΠ). Σημαντική πρόοδος στις ιδιωτικοποιήσεις μικρών επιχείρησε»™. Σύσταση οργανισμού ιοιανακοποίησης το 1994. Οι διαγίονισμοί για τήν ιδιοντικοποίηση μεγάλα™ επιχειρήσεο™ άρχισαν το 1994. Οι κρατικές επιχειρήσεις που δεν μπορούν να ιδκοτικοποιηθούν αμέσίος μετατρέπονται σε μετοχικές εταιρίες και τίθενται υπό τη διαχείριση ταμείου κρατικής περιουσίας που συστάθηκε το 1994. Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδα™. Τα 49 πρώην υποκαταστήματα της Τράπεζας της Λετονίας είτε συγχίον^ύθηκαν σε ενιαία τράπεζα (29 από αυτά αποτελούν σήμερα την Γενική Τράπεζα, η οποία θα αναδιαρθρα)θεί και στη συνέχεια θα ιδαοτικοποιηθεί), είτε ιδιαντικοποιήθηκαν, με εξαίρεση ένα υποκατάστημα που τέθηκε σε εκκαθάριση. Ο συντελεστής κεφαλαιακής επάρκειας αυξήθηκε τον Ιανουάριο 1994. Οι ισολογισμοί της Universal Bank of Latvia και της Latvia Savings Bank ενισχύθηκαν πρόσφατα. To 1994 ανακλήθηκαν εννέα άδειες λειτουργίας τραπεζών το 1994. Έχει ήδη ιδρυθεί χρηματιστήριο αξιών. 20 5. 7 ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ 1. Ελευθέρίοση τίον τιμών 2. Ελευθέρίοση του εμπορίου 3. Συναλλαγματικό καθεστίός Σημαντικές ελευθερώσεις τιμών το 1991, 1992 και 1993, περιλαμβα νόμενα™ τα™ περισσότερο™ ενεργειακών προϊόντα™. Μείίοση του επιπέδου το™ επιδοτήσεα™ για τη θέρμανση οικιακής χρήσης (αύξηση τιμών κατά 50% τον Οκτώβριο 1994), το ηλεκτρικό ρεύμα (αύξηση τίμα'™ κατά 33% τον Οκτώβριο 1994) και τις μεταφορές. Οι εξαγίογικές ποσοστώσεις και άδειες καταργήθηκαν εν μέρει το 1992 και εξ ολοκλήρου τον Ιούνιο 1993. Όλοι οι έλεγχοι και άδειες στις εισαγοννές καταργήθηκαν. Από το Μάιο του 1994 καταργήθηκαν οι εισαγον/ικοί δασμοί για μεγάλο αριθμό προϊόντα™ που αντιπρυσανπεύουν τα δύο τρίτα των εισαγωγών. Τον Ιούλιο 1994 οι εισαγίογικό δασμοί για πολλά γείοργικά προϊόντα αυξήθηκαν σε 40% κατά μέσο όρο και μειώθηκαν τον Οκτώβριο σε 30% κατά μέσο όρο. Η συμφίονία ελεύθερα™ συναλλαγο'™ με την ΕΕ άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 1995. Μετατρεψιμότητα τίον πληρίομών στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρέχουσα'™ συναλλαγών. Την άνοιξη του 1992 η Λιθουανία αποχώρησε από τη ζώνη του ρουβλίου και από τον Απρίλιο 1994 το Litas συνδέεται με το δολάριο τα™ ΗΠΑ με σταθερή ισοτιμία τεσσάρα™ Litas/US$. 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις Ελεύθερος επαναπατρισμός το)ν κερδών και του προϊόντος ρευστο ποίησης επενδύσείον από μη μόνιμους κατοίκους. 5. Νομισματική πολιτική 6. Δημόσια οικονομικά Ανεξάρτητη Κεντρική Τράπεζα (με νόμο που τέθηκε σε ισχύ το Δεκέμβριο 1994. Τον Απρίλιο του 1994, εισαγίογή currency board arrangement, στο πλαίσιο του οποίου η προσφορά χρήματος περιορίζεται στα διαθέσιμα σε συνάλλαγμα στην Κεντρική Τράπεζα. Συγκρατημένη νομισματική επέκταση το 19943 (μέση ετήσια αύξηση 45%). Μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος, που περιλαμβάνει σήμερα φόρους εισοδήματος φυσικών πρόσωπα™ και κερδών, φόρο ακίνητης περιουσίας, φόρο επί των φυσικών πόρο™, ειδικούς φόρους κατανάλίοσης επί μεμονίομένα™ προϊόντα™, καθώς και γενικό φόρο κύκλου εργασία'™. Νέος φόρος προστιθέμενης αξίας αντικατέστησε τον προηγούμενο γενικό φόρο κατανάλίοσης. Έλλειμμα στον κρατικό προϋπολογισμό το 1995 (3,4%ο του ΑΕΠ). 7. Ιδιοντικοποίηση και αναδιάρ- Σημαντική πρόοδος στην ιδιωτικοποίηση μικρών και μεγάλο™ θρίοση τα™ επιχειρήσεο™ επιχειρήσεο™ με διαγίονισμούς, δημόσια εγγραφή νέίον μετοχών και εφαρμογή συστήματος κουπονιών. Έίος τον Ιανουάριο του 1995 είχε ολοκληρωθεί το 76% των σχεδιαζόμενα™ ιδιαντικοποιήσεα™ (το 1/3 τα™ κρατικών κεφαλαιακών στοιχεία™). Περιορισμένη πρόοδος στην ιδιοντικοποίηση της γης. Αύξηση της αποτελεσματικότηταςμέσα) λειτουργικής αυτονομίας τα™ κρατικών επιχειρήσεο™. 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδα™ από το 1992. Ο νέος νόμος για την πισταντικού τομέα Κεντρική Τράπεζα και τις εμπορικές τράπεζες ισχύει από τις αρχές 1995 και προβλέπει πιο αυστηρούς κανόνες εποπτείας. Υποχρεονιικύς έλεγχος τραπεζών με βάση τα διεθνή πρότυπα. Έχει ήδη ιδρυθεί χρηματιστήριο αξιών. Τον Ιούνιο 1996 θεσπίστηκε νόμος για την επανακρατικοποίηση της Innovation Bank που κηρύχθηκε σε πτώχευση και για τη δημιουργία οργανισμού επισφαλών δανεία™. Από τις 4 Ιουνίου 1996 επιτρέπεται η εγκατάσταση θυγατρικών ξένα™ τραπεζών 21 5. 8 ΜΟΛΔΑΒΙΑ 1. Ελευθέρίοση τα™ τιμών Πλήρης ελευθέρίοση τα™ τιμών προϊόντα™ και υπηρεσιών, με ορισμένες εξαιρέσεις (κυρίως στα ενεργειακά προϊόντα). 2. Ελευθέρίοση του εμπορίου 3. Συναλλαγματικό καθεστίός 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 5. Νομισματική πολιτική 6. Δημόσια οικονομικά 7. Ιδίίοτικοποίησηκαι αναδιάρ- θρίοση το)ν επιχειρήσεο™ Καταργήθηκαν όλες οι εξαγίογικές ποσοστώσεις, περιλαμβανόμενο™ τα>ν σιτηρών και τα™ προϊόντα™ από σιτηρά την 1η Ιανουαρίου 1995. Ο μέγιστος εισαγανγικός δασμός μειώθηκε σε 20% στο τέλος του 1995, εκτός ελάχιστα™ εξαιρέσείον. Επιβολή ειδικά'™ φόρο™ κατανάλίοσης στις εξαγίο- φές σε χώρες εκτός ΚΑΚ στα τέλη του 1995, οι οποίοι θα καταργηθούν ενόψει τη έγκρισης του νέου προγράμματος από το ΔΝΤ. Καθιέρα)ση νέου νομίσματος το Νοέμβριο 1993. Ελεύθερη διακύμανση και σχετικά σταθερή ισοτιμία έναντι του δολαρίου ΗΠΑ το 1995. Ημερήσιες δημοπρασίες συναλλάγματος στη διατραπεζική αγορά συναλλάγματος του Κίσινεφ. Μετατρεψιμότητατο™ πληρίομών του ισοζυγίου τρεζουσο'™ συναλλαγών. Αποδοχή του Άρθρου VIII του ΔΝΤ τον Ιούνιο του 1995. Φιλελεύθερο καΟεστίός: ελεύθερος επαναπατρισμόςτ<ον κερδών και του προϊόντος ρευστοποίησης επενδύσειον εντός τρκόν μηνοΥν από το κλείσιμο τίον βιβλίίον. Ίδρυση Οργανισμού Προώθησης Ξένα™ Επενδύσεα™ τον Ιανουάριο 1995. Υπογραφή συμφίονίας εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με την ΕΕ το Νοέμβριο 1994. Το Σεπτέμβριο 1995, οργάνιοσηστο Κίσινεφ διάσκεψης για τις ξένες επενδύσεις στην Μολδαβία με σκοπό την προσέλκυση ξένα™ επενδυτών. Βασίζεται στον καθορισμό ανώτατων πισταντικών ορίίον. Βασικός στόχος: ταχεία μεία)ση του πληθωρισμού μέσα) της εισαγίογής νέου νομίσματος, της αύξησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας και της ενίσχυσης της ανεξαρτησίας της Κεντρικής Τράπεζας. Καθιέρίοση ΦΠ Α το 1992. Βελτίίοσητης φορολογικής διοίκησης. Υψηλά έσοδα από το ΦΠΑ, περιλαμβανομένης της είσπραξης καθυστρούμενα»ν όφειλα'™. Έσοδα από ιδίίοτικοποιήσεις πολύ χαμηλότερα τα™ αναμενόμενο™ λόγο) της ανεπάρκειας εγχώριο™ κεφαλαίο™. Από πλευράς δαπάνα'™, υπέρβαση τα>ν στόχο™ λόγίο τίον υψηλότερο™ από τις προγραμματισθείσες δαπάνες κοινίονικής προνοίας και καθαρού δανεισμού του δημοσίου για την κάλυψη εγγυημένο™ δανείο™ επιχειρήσεο™ σε υπερημερία. Το Μάρτιο 1995 εγκρίθηκε νέο πρόγραμμα για το 1995/96. 2. 200 επιχειρή σεις, που αντιπροσωπεύουν το 70% περίπου της οικονομίας ιδιαντικο- ποιήθηκαν με το πρόγραμμα διανομής κουπονιών που ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο 1995. Η ιδίίοτικοποίηση έναντι αντιπαροχής σε ρευστά διαθέ σιμα ήταν ανεπιτυχής λόγο) της ανεπάρκειας εγχώριο™ κεφαλαίο™. Θέση σε εκκαθάριση 20 δημόσιων επιχειρήσεο™. 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. Η Εθνική Τράπεζα ευθύνεται για τη πισταντικού τομέα νομισματική πολιτική και την τραπεζική εποπτεία. Το 1995 θεσπίστηκαν ρυθμίσεις για το σχηματισμό προβλέψεα™ για επισφαλή δάνεια. Από 1ης Ιανουαρίου 1996, όλες οι τράπεζες που αδυνατούν να διατηρήσουν τα αποθεματικά τους στο ελάχιστο επίπεδο τα™ 4 εκατ. Mdl (περίπου 900. 000 δολάρια ΗΠΑ) υποχρεούνται να διακόψουν τις δραστηριότητες τους ή να συγχίονευθούν με μεγαλύτερη τράπεζα. 1. Ελευθέρίοση τίον τιμών 2. Ελευθέρίοση του εμπορίου 3. Συναλλαγματικό καθεστίός 22 5. 9 ΡΟΥΜΑΝΙΑ Η διαδικασία ελευθέρίοσης των τιμών άρχισε το Νοέμβριο 1990. Στα μέσα του 1995, μόνο το 3% του συνόλου τα™ καταναλαντικών αγαθά'™ και υπη ρεσία'™ υπόκεινταν σε διοικητικό καθορισμό τ<ον τίμα'™ (έναντι 90% το 1989). Οσον αφορά τις τιμές βιομηχανικά'™ προϊόντα™ και εφοδιασμού σε πρώτες ύλες, τα ποσοστά τα™ διοικητικά καθοριζόμενα™ τιμών ήταν 7 και 27%) αντίστοιχα. Πλήρης ελευθέρωση, εκτός μερικών εισαγανγικών/εξαγίογικώνποσοστώ- σεα™/περιορισμώνπου διατηρούνται είτε για υγειονομικούς λόγους είτε στο πλαίσιο της επιδότησης ορισμένα™ αγαθών. Συμφίονία με την ΕΕ από 1ης Φεβρουαρίου 1995. Καθεστώς πλέον ευνοούμενου κράτους στις ΗΠΑ. Περιορισμένη μετατρεψιμοτηταστο ισοζύγιο τρεχουσίον συναλλαγο'™. Τον Απρίλιο 1994 θεσπίσθηκε καθεστώς συναλλαγματικής ισοτιμίας βάσει τα™ μηχανισμών της ελεύθερης αγοράς, αλλά η πρακτική τα™ πολλαπλών ισοτιμιών συνεχίζεται. Το συνάλλαγμα διατίθεται στους ιδιώτες μέσο) ιδίίοτικών ανταλλακτηρίίον. Ωστόσο, κατά το παρελθόν οι αρχές έχουν επανειλημμένα υπαναχωρήσει από τα αναγγελθέντα μέτρα ελευθέρίοσης της αγοράς συναλλάγματος. Μετά από μια σημαντική μείίοση στα μέσα του έτους, οι προσαυξήσεις στην αγορά ανταλλακτηρίίον συναλλάγματος υπερέβησαν εκ νέου το 20% στα τέλη του 1995. 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις Φιλελεύθερο καθεστώς για τις συμμετοχές στο κεφάλαιο εταιριών και τον επαναπατρισμό κερδών από μη μόνιμους κατοίκους. Η έλλειψη προόδου στις ιδιίοτικοποιήσεις περιόρισε τις εισροές επενδύσεα™. 5. Νομισματική πολιτική 6. Δημόσια οικονομικά 7. Ιδιοντικοποίηση και αναδιάρ- θρίοση τα™ επιχειρήσεο™ 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- πιστίοτικού τομέα Η Κεντρική Τράπεζα χρησιμοποιεί τόσο άμεσα όσο και έμμεσα μέσα νομισματικής πολιτικής. Η χρηματοδότηση δημοσιονομικών ελλείμματα™ από την Κεντρική Τράπεζα έχει σχεδόν σταματήσει. Ανεπαρκής χρηματοοικονομική πειθαρχία στις δημόσιες επιχειρήσεις. Ικανοποιητική πρόοδος στις φορολογικές μεταρρυθμίσεις και καθιέρίοση νέίον συστήματα™ φορολογίας, περιλαμβανομένου του ΦΠΑ. Η αναθεώ ρηση του συστήματος φορολογίας εισοδήματος αναμένεται για τα τέλη του 1996. Το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι σχετικά χαμηλό και υπό έλεγχο. Περιορισμένη πρόοδος στην ιδιωτικοποίηση μεσαία™ και μεγάλα™ επιχειρήσεο™ μέσα) του Ταμείου Κρατικής Ιδιοκτησίας. Κάποια επιτυχία στην ιδίίοτικοποίηση μικρών επιχειρήσεο™ με εξαγορές. Οι μεγάλες καθυστερήσεις στις διεταιρικές πληρίομές παρακίολύουν τη χρηματοοικονομική αναδιάρθρωση ζημιογόνο™ επιχειρήσεο™, οι οποίες ασκούν σημαντικές πιέσεις για την αύξηση τ<ον φορολογικά'™ επιβαρύνσεο™ υπέρ τρίτα™. Μια νέα προσπάθεια για την αναδιάρθρίοση το™ πλέον προβληματικών επιχειρήσεο™ αναλήφθηκε στα τέλη του 1995 με την υποστήριξη της Διεθνούς Τράπεζας. Το 1995 επιτεύχθηκε συμφωνία με τη Διεθνή Τράπεζα για νέο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων του τραπεζικού συστήματος, θεσπίστηκαν κανόνες προληπτικής εποπτείας και αναθεωρήθηκε το σύστημα συμψηφισμού διατραπεζικών πληρίομών. Η πρόοδος στην ιδίίοτικοποίηση τα™ κρατικών τραπεζών ήταν εξαιρετικά βραδεία και η διαδικασία ιδίίοτικοποίησης έχει αρχίσει μόνον για μία κρατική τράπεζα. Οι συναλλαγές στο Χρηματιστήριο Αξιο'™ Βουκουρεστίου άρχισαν το Νοέμβριο του 1995. 23 Ελευθέρίοση τα™ τιμών 2. Ελευθέρωση του εμπορίου 3. Συναλλαγματικό καθεστίός 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 5. Νομισματική πολιτική 5. 10 ΣΛΟΒΑΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Το 95% του συνόλου του κύκλου εργασιών πραγματοπιείται με ελεύθερες τιμές. Ρυθμίσεις για τις τιμές υπάρχουν ακόμα στους τομείς της ενέργειας, τίον δημόσιο™ συγκοινίονιών, τα™ ενοκίο™, τίον τηλεφίονικών και τηλεγραφικών υπηρεσιών, και τα™ φαρμακευτικών προϊόντα™. Οι εισαγίογές έχουν ελευθερωθεί εκτός από ορισμένα ευαίσθητα είδη που υπόκεινται σε άδειες εισαγίογής. Απαιτούνται ακόμα άδειες εξαγίογής για περιορισμένο αριθμό προϊόντων. Συμφίονίες ελεύθερο™ συναλλαγών με την ΕΚ, τις χώρες της ΕΖΕΣ και τις χώρες του Visegrad. Τελίονειακή ένωση με την Τσεχική Δημοκρατία από την εποχή της διάλυσης της ΤΣΟΔ. Το Μάρτιο του 1994 επιβλήθηκε επιβάρυνση 10% στις εισαγίογές καταναλωτικών προϊόντων, η οποία μειώθηκε σε 7,5% στα μέσα του 1996. Οι τελευταίοι περιορισμοί στη μετατρεψιμότητατίον πληρίομίόν στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρέχουσα'™ συναλλαγών καταργήθηκαν τον Οκτίόβριο 1996 και καταργήθηκε το σύστημα συμψηφισμού με την Τσεχική Δημοκρατία. Από τον Φεβρουάριο του 1993 η συναλλαγματική ισοτιμία συνδέεται με δέσμη νομίσματα™ δυτικών χαίρων. Δεν υπάρχουν περιορισμοί στη συμμετοχή στο κεφάλαιο εταιρία'™ από μη μόνιμους κατοίκους, εκτός από την περίπταχτη ελάχιστο™ ευαίσθητα™ ή σχετιζόμενα™ με την άμυνα τομέα™. Ελεύθερος επαναπατρισμός το™ κερδών και του προϊόντος ρευστοποίησης επενδύσείον. Η Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας ιδρύθηκε τον Ιανουάριο 1993 και είναι ανεξάρτητη από την κυβέρνηση. Η σλοβακική κορώνα εισήχθη το Φεβρουάριο του 1993. Η νομισματική πολιτική βασίζεται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό σε έμμεσα μέσα ελέγχου της ρευστότητας: τα τελευταία πιστωτικά όρια για τις τράπεζες καταργήθηκαν τον Ιανουάριο 1996. 6. Δημόσια οικονομικά Μεταρρύθμιση του ΦΠΑ, εισαγίογή συστήματος ειδικού φόρου κατανά λίοσης και φόρου εισοδήματος φυσικών πρόσωπα™ τον Ιανουάριο 1993. Τα δημόσια έσοδα εκτιμώνται σε 51% του ΑΕΠ το 1995. 7. Ιδίίοτικοποίησηκαι αναδιάρ- θρίοση τα™ επιχειρήσεο™ 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- πισταντικού τομέα Η πρώτη φάση ιδίίοτικοποιήσεα™ μεγάλης κλίμακας ολοκληρίόθηκε την άνοιξη του 1993. Μια δεύτερη φάση διδίοτικοποιήσείον με κουπόνια άρχισε το 1994 και ματαιώθηκε στα μέσα του 1995. Στο πλαίσιο της σημερινής στρατηγικής για τις ιδιαντικοποιήσεις δίδεται έμς)αση στις παραδοσιακές μεθόδους (και ιδίοις στην απευθείας εκχο\νηση στους διαχειριστές και τους εργαζομένους το™ επιχειρήσεο™). Η πτανχευτική νομοθεσία τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούνιο του 1993 αλλά ελάχιστες εταιρίες έχουν καταθέσει αίτηση πτωχεύσείος. Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδα™ που θεσπίστηκε τον Ιανουάριο 1990. Μείζονα χρηματοπιστίοτικά ιδρύματα ιδιαντικοποιήθηκαν εν μέρει στο πλαίσιο μιας πρώτης φάσης ιδιανιικοποιήσεα™ μεγάλης κλίμακας. Οι κρατικές συμμετοχές σε ορισμένες κρατικές τράπεζες, όπίος το κρατικό ταμιευτήριο, οι δύο μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες και η μεγαλύτερη ασφαλιστική εταιρία θα εκχωρηθούν το 1996. Από το 1991, λήφθηκαν μέτρα για την ενίσχυση τα™ ισολογισμών τα™ τραπεζών, θέσπιση αυστηρότερα™ κανόνα™ για την αξιολόγηση τα™ επισφαλίόν δανείίον και για το σχηματισμό τα™ σχετικών προβλέψεα™. Το χρηματιστήριο της Μπρατισλάβα λειτουργεί από το 1993 αλλά η ανάπτυξη το™ χρηματοπισταπικώναγορών παραμένει ανεπαρκής. 24 5. Π ΟΥΚΡΑΝΙΑ Ελευθέραχτη το)ν τιμών 2. Ελευθέρίοση του εμπορίου 3. Συναλλαγματικό καθεστώς 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 5. Νομισματική πολιτική 6. Δημόσια οικονομικά Καταργήθηκαν τα όρια στα περιθίόρια κέρδους. Μείίοση του αριθμού τιον προϊόντα™ για τα οποία οι μεταβολές στις τιμές πρέπει να εγκρίνονται εκ τα™ πρότερο™. Μεγάλες αυξήσεις στις τιμές άνθρακα, ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου, μεταφορά'™ και στέγασης το™ νοικοκυριών, ώστε να επιτευχθεί το 1996 πλήρης κάλυψη του κόστους. Καταργήθηκε το σύστημα το™ κρατικά'™ παραγγελιά'™ και όλοι οι περιορισμοί στο εσίοτερικό εμπόριο. Οι χορηγήσεις του προϋπολογισμού του 1995 για κρατικές προμήθειες γείοργικών προϊόντα™ περιορίστηκαν στις ανάγκες τα™ οργανισμών που είναι ενταγμένοι στον προϋπολογισμό, οι οποίες εκτιμώνται με βάση τις τιμές της αγοράς. Δεν υπάρχουν περιορισμοί στο πλαίσιο του καθεστώτος εισαγονγών, εκτός ελάχιστο™ εξαιρέσε<ον κυρίίος για λόγους υγείας και ασί(>άλειας. Οι μέγιστοι εισαγ<ογικοί δασμοί μειιόθηκαν σε 30%. Κατάργηση όλο™ τοιν εξαγιογικών ποσοστίόσείονκαι άδεια'™ εκτός από τις εξαγανγές που υπόκεινται σε συμφκονίες εκούσιου περιορισμού εξαγαν/ο'™ (VERs). Κατάργηση της επίσημης συναλλαγματικής ισοτιμίας και ενοποίηση της ισοτιμίας που διαμορφώνεται στη διατραπεζική αγορά. Επαναφορά υψηλού βαθμού μετατρεψιμότηταςτίον πληρίομίόν στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσίον συναλλαγών. Με διάταγμα που θεσπίστηκε το Μάιο του 1993 παρέχεται φορολογική ελάφρυνση (πενταετής απαλλαγή από φόρους εισοδήματος και κερδών) για ορισμένες επενδύσεις που αντιπροσανπεύουν τουλάχιστον το 20% του εταιρικού κεφαλαίου μιας επιχείρησης. Όλες οι πιστώσεις της Κεντρικής Τράπεζας χορήγηση στις εμποτικές τράπεζες με δημοπρασία. Καταργείται η προτιμησιακή παροχή πιστώσεο™. Το επιτόκιο αναχρηματοδότησης της Κεντρικής Τράπεζας προσαρμόζεται για να εξασφαλισθεί ότι παραμένει θετικό σε πραγματικούς όρους. Από το 1992 σταδιακή εξτιγίανση και εξορθολογισμόςτου προϋπολογισμού, περιλαμβανομένης της μεταρρύθμισης του ΦΠΑ, τιον φόρο™ επί τίον επιχειρήσεο™ και του φόρου εισοδήματος. Μείίοση τα™ δημοσία™ δαπανών από 72% του ΑΕΠ το 1992 σε περίπου 45% το 1995. Δημόσια έσοδα ίος ποσοστό του ΑΕΠ: 40% το 1995. θρίοση τα™ επιχειρήσεο™ 7. Ιδίίοτικοποίησηκαι αναδιάρ- Έναρξη εφαρμογής προγράμματος μαζικά'™ ιδιοντικοπυιήσεο™ με κουπόνια στις αρχές του 1995. Ιδιοντικυποιήθηκαν περίπου 1. 500 επιχειρήσεις μεσαίου και μεγάλου μεγέθους. Πρόοδος και στην ιδίίοτικοποίηση μικρών επιχειρήσεων. Απόφαση για το κλείσιμο περίπου 15 ζημιογόνα™ ανθρακίορυχείίον. Απλούστευση τίον πτανχευτικών διαδικασία'™ το 1995. 8. Μεταρρύθμιση του χρηματο- πιστοντικού τομέα Κατάθεση νόμου για την Κεντρική Τράπεζα στο κοινοβούλιο. Κατάρτιση σχεδίίον για ενίσχυση της εποπτείας και τα™ ρυθμίσεα™ στον τραπεζικό τομέα. Σχεδιάζεται η παροχή δικαιώματος έκπταχτης από το φορολογητέο εισόδημα τα™ προβλέψεα™ για επισφαλή δάνεια. Ο λογιστικός έλεγχος τα™ τραπεζών συνεχίζεται. Ο φόρος επί τ<ον κερδανν το™ τραπεζο'™ μειώθηκε σε 40%. θα κα0ιερο)0εί σύστημα εγγύησης τ<ον καταΟέσειον. 25 II. ΑΛΒΑΝΙΑ 1. Εισαγωγή Με τη στήριξη πιστωτικής διευκόλυνσης stand-by του ΔΝΤ και συμπληρωματικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ5 (70 εκατ. ECU) και των μελών της Ομάδας G-24 σε διμερή βάση, η Αλβανία ανέλαβε το 1992 τις πρώτες προσπάθειες μακροοικονομικής και διαρθρωτικής προσαρμογής, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό στέφθηκαν με επιτυχία. Μετά την απόφαση του ΔΝΤ να παράσχει νέα συνδρομή, υπό μορφή τριετούς (Αύγουστος 1993 - Ιούλιος 1996) ενισχυμένης πιστωτικής διευκόλυνσης διαρθρωτικής προσαρμογής (ESAF), το Συμβούλιο αποφάσισε στις 28 Νοεμβρίου 19946 να χορηγήσει στην Αλβανία νέα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή ανώτατου ποσού 35 εκατ. ECU για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών και των συναλλαγματικών διαθεσίμων της χώρας. Η Αλβανία τήρησε τους όρους μακροοικονομικής πολιτικής που συνοδεύουν την (ESAF), αλλά το ΔΝΤ δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει το Σεπτέμβριο του 1995 τη δεύτερη περιοδική αξιολόγηση στο πλαίσιο της πιστωτικής αυτής διευκόλυνσης λόγω διαφωνιών σε θέματα δημοσιονομικής πολιτικής. Η λειτουργία της ESAF έχει προς το παρόν ανασταλεί, αλλά οι συζητήσεις για την επανενεργοποίησή της θα μπ;ορούσαν να αρχίσουν σχετικά σύντομα εάν οι αρχές θέσουν σε εφαρμογή μετά τις εκλογές του Μαΐου 1996 αυστηρά δημοσιονομικά μέτρα. 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Η αύξηση του ΑΕΙ Ι το 1995 ανήλθε σε 9%. Ο γεο)ργικός τομέας ήταν η κινητήριος δύναμη της ανάκαμψης, ανταποκρινόμενος θετικά στις μεταρρυθμίσεις τιμών και τις ιδιωτικοποιήσεις. Ωστόσο, το πλεόνασμα του γεωργικού προϊόντος που διατίθεται στην αγορά αντιπροσωπεύει μικρό μόνο τμήμα της παραγωγής (12-20%), ενώ η βελτίωση των δικτύων διανομής συνεχίζεται με βραδείς ρυθμούς. Η συμμετοχή των τομέων των κατασκευών, των μεταφορών και άλλονν (ιδιωτικών) υπηρεσιών στην αναπτυξιακή διαδικασία ήταν σημαντική. Η βιομηχανική παραγωγή της Αλβανίας άρχισε να ανακάμπτει. Ο στόχος για το χρηματοδοτούμενο με εγχώριους πόρους δημοσιονομικό έλλειμμα καθορίστηκε στο 7% του ΑΕΠ για το 1995. Ωστόσο, οι αυξήσεις μισθών στο δημόσιο τομέα στο δεύτερο εξάμηνο κατέστησαν ανέφικτη την επίτευξη του στόχου αυτού και το έλλειμμα ανήλθε στο 8,1% του ΑΕΠ. Από το 1995, η χρηματοδότηση του ελλείμματος από την Κεντρική Τράπεζα περιορίζεται αυστηρά στο 10% των κρατικών εσόδων του προηγούμενου έτους (για το 1995: 4,6 δισεκατ. λεκ, ή 2,8% του ΑΕΠ). Για το λόγο αυτό, η κυβέρνηση και η Κεντρική Τράπεζα έλαβαν πρόσφατα μέτρα για την ανάπτυξη αγοράς βραχυπρόθεσμων κρατικών τίτλων. Έχουν ήδη εκδοθεί γραμμάτια έξι και, πιο πρόσφατα, 12 μηνών, και η κυβέρνηση άρχισε την τιτλοποίηση του ανεξόφλητου δημόσιου χρέους. Το συνολικό έλλειμμα του δημόσιου τομέα παρέμεινε υψηλό το 1995 (13% του ΑΕΠ). Όλες οι κατηγορίες δημόσιων δαπανών μειώθηκαν σε σχέση με το ΑΕΠ: η δημόσια δαπάνη υποχώρησε στο 33% του ΑΕΠ το 1995, ενώ το 1991 υπερέβαινε το 60%. Η διάρθρωση των δαπανών βελτιώθηκε, χάρη στον αναπροσανατολισμό τους από τις επιδοτήσεις και τις μεταβιβαστικές κοινωνικές πληρωμές προς τις δημόσιες επενδύσεις. Η απασχόληση στους ενταγμένους στον προϋπολογισμό οργανισμούς μειώθηκε επίσης απότομα, κατά περισσότερο από το ένα τέταρτο από τα μέσα 1992 έως τα τέλη 1994. Περαιτέρω μειώσεις επιτεύχθηκαν το 1995, οι οποίες όμως δεν ήταν επαρκείς για να αντισταθμίσουν την επίπτωση στις δαπάνες από την αύξηση κατά 20% Απόφαση του Συμβουλίου της 28ης Σεπτεμβρίου 1992 (92/482/ΕΚ). Απόφαση του Συμβουλίου της 28ης Νοεμβρίου 1994 (94/773/ΕΚ). 26 των μισθών στο δημόσιο τομέα. Η φορολογική βάση διευρύνθηκε με την εισαγωγή φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων, έγγειων φόρων και φόρου ακίνητης περιουσίας. Η καθιέρωση ΦΠΑ με συντελεστή 12,5% αναβλήθηκε έως τον Ιούλιο του 1996. Χάρη στις αυστηρές δημοσιονομκές και νομισματικές πολιτικές, ο ρυθμός του πληθωρισμού σε δίοδεκάμηνη βάση μειώθηκε σημαντικά, από περισσότερο από 300% στα τέλη του 1992 σε περίπου 15% την άνοιξη του 1995 και σε 6% το Δεκέμβριο του 1995. Ωστόσο, οι μισθολογικές πιέσεις στο δημόσιο τομέα ανέκοψαν την πτωτική αυτή τάση στους πρώτους μήνες του 1996. Εκτιμάται ότι η ανεργία μειώθηκε στο 15% του εργατικού δυναμικού, δηλαδή σε επίπεδα πολύ πιο χαμηλά σε σχέση με το ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό του 36% των πρώτων μηνών του 1993. Η συναλλαγματική ισοτιμία έναντι του δολαρίου παρέμεινε σταθερή από το φθινόπωρο του 1992, και μάλιστα ανατιμήθηκε ελαφρά στα τέλη του 1995 (94 λεκ/USS το Δεκέμβριο του 1995), εν μέρει λόγω της αδυναμίας του δολαρίου στις διεθνείς αγορές. Η αναζωπύρωση του πληθωρισμού στις αρχές του 1996 άσκησε πιέσεις στο λεκ (104 λεκ/ΙΙ8$ τον Απρίλιο του 1996) και οδήγησε σε αύξηση των επιτοκίων για την αναστροφή της τάσης. Οι πληρωμές για τρέχουσες διεθνείς συναλλαγές δεν υπόκεινται σε κανένα σχεδόν περιορισμό. Οι εξαγωγές αιτήθηκαν με ταχείς ρυθμούς το 1993 και 1994, αν και από πολύ χαμηλά επίπεδα: το 1995, οι εξαγωγές (200 εκατ. US$) αντιστοιχούσαν στο ένα τρίτο περίπου της αξίας των εισαγωγών. Το έλλειμμα χρηματοδοτήθηκε με εξωτερική βοήθεια και εμβάσματα μεταναστών, το ποσό των οποίων τα τελευταία χρόνια ήταν συνήθως διπλάσιο σχεδόν από την αξία των εξαγωγών. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε σημαντικά το 1995, στα 21 εκατ. US$, κυρίως χάρη στο σημαντικό ποσό των εμβασμάτων, το οποίο όμως είναι αμφίβολο εάν θα διατηρηθεί στα υψηλά αυτά επίπεδα. Τα διαθέσιμα σε συνάλλαγμα αυξήθηκαν (249 εκατ. US$, ή το ισόποσο των εισαγωγών 3,8 μηνών, στα τέλη του έτους), παρόλο που η Τράπεζα της Αλβανίας κατέβαλε την αρχική επιβάρυνση της συμφωνίας για το εξωτερικό χρέος (96,4 εκατ. US$). 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Παρά την ελευθέρωση των περισσότερων τιμών, οι έλεγχοι τιμών διατηρήθηκαν για περιορισμένο αριθμό αγαθών και υπηρεσιών, όπως ιδίως το αλεύρι και το ψωμί στα οποία εφαρμόζονται, αντίστοιχα, επιδοτήσεις και ανώτατες τιμές πώλησης. Η λήψη περαιτέρω μέτρων θα καταστεί αναγκαία, αλλά λόγω της πολιτικής σημασίας του θέματος σε προεκλογική περίοδο δεν αναμένονται πρωτοβουλίες στο αμέσως προσεχές μέλλον. Για το ηλεκτρικό ρεύμα, η τιμολογιακή πολιτική θα επανεκτιμηθεί στη γενικότερη προοπτική της μεταρρύθμισης του τομέα της ενέργειας. Στον προϋπολογισμό του 1996 δεν προβλέπονται πλέον επιδοτήσεις για το ηλεκτρικό ρεύμα. Όσον αφορά το εξωτερικό χρέος, η Αλβανία επέτυχε στα τέλη Αυγούστου 1995 ικανοποιητική συμφωνία (επαναγορά με σταθερές τιμές στο 20% και δικαίωμα επιλογής έκδοσης ομολογιακού δανείου στο άρτιο) με τους ξένους εμπορικούς πιστωτές της. Η αρχική επιβάρυνση για τη συμφωνία αυτή καταβλήθηκε. Την 1η Ιουλίου τέθηκε σε εφαρμογή νέο δασμολόγιο, το οποίο καταργεί τις απαλλαγές για επενδύσεις σε μηχανολογικό, βιομηχανικό, γεωργικό και ιατρικό εξοπλισμό και καθιερώνει νέα ταξιμόμηση (εξαψήφια εναρμονισμένη ονοματολογία) και νέους δασμολογικούς συντελεστές (7/25/40%). Τα μέτρα αυτά είχαν περιορισμένη επίπτωση στα έσοδα του προϋπολογισμού του 1995, λόγοο της καθυστερημένης εισαγωγής τους (Ιούλιος) και του χαμηλού συντελεστή (7%) που εφαρμόζεται σε προηγουμένως απαλλασσόμενα αγαθά. Επιπλέον, τα φαρμακευτικά προϊόντα και οι εισαγωγές υλικών προς επανεξαγα)γή δεν υπόκεινται σε δασμούς. Διαπιστώθηκε ωστόσο και η επιβολή κάποιων περιορισμών: οι εξαγωγές όλο)ν των ειδών προϊόντων ξυλείας, εκτός των επίπλων και του ξυλάνθρακα, απαγορεύτηκαν από τις αρχές του 1996. 27 Η Αλβανία εφαρμόζει από το 1992 καθεστώς ελεύθερα κυμαινόμενης συναλλαγματικής ισοτιμίας. Η μετατρεψιμότητα του λεκ για πληρωμές στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσίον συναλλαγών έχει επιτευχθεί στην πράξη και οι αρχές σχεδιάζουν την προοδευτική άρση των περιορισμών στις κινήσεις κεφαλαίων. Οι παρεμβάσεις της Τράπεζας της Αλβανίας στην αγορά συναλλάγματος υπαγορεύονται κυρίως από τους στόχους της για το επίπεδο των καθαρών συναλλαγματικών διαθεσίμων. Όσον αφορά τη φορολογική και δημοσιονομική μεταρρύθμιση, η εφαρμογή του ΦΠ Α (με ενιαίο συντελεστή 12,5%) αναβλήθηκε, τόσο λόγω τεχνικών όσο και πολιτικών δυσχερειών. Ωστόσο, ο νόμος για το ΦΠΑ τροποποιήθηκε το Μάρτιο του 1996 και ο)ς ημερομηνία εισαγωγής του έχει οριστεί η 1η Ιουλίου 1996. Η απασχόληση στους ενταγμένους στον προϋπολογισμό οργανισμούς συνέχισε να μειώνεται και στα τέλη Ιουνίου 1995 το επίπεδο της ήταν χαμηλότερο από τον επιδιωκόμενο αριθμό των 160. 000 υπαλλήλων, έναντι 174. 000 τον Αύγουστο του 1994. Στον τομέα της ιδιωτικοποίησης κρατικών επιχειρήσεων, η κυβέρνηση αποφάσισε στις αρχές του 1995 να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα μαζικών ιδιωτικοποιήσεων (Π ΜΙ) επιχειρήσεο)ν μεσαίου και μεγάλοι) μεγέθους. Η υλοποίηση του έχει ήδη αρχίσει και η διανομή κουπονιών συνεχίζεται, ενώ έχουν ήδη ολοκληρωθεί τρεις σειρές διαγωνισμών για την πώληση 69 επιχειρήσεονν σε 15. 000 μετόχους. Επιπλέον, πάνω από 3. 000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις ιδιωτικοποιήθηκαν με κανονικούς διαγωνισμούς και οι λίγες που απομένουν ενσωματώθηκαν στο ΠΜΙ. Στην περίπτωση των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας και των επιχειρήσεων διαχείρισης φυσικών πόρων, η κυβέρνηση αποφάσισε να δώσει προτεραιότητα στην προσέλκυση στρατηγικών επενδυτών. Ο νόμος για την ιδιοντικοποίηση της επιχείρησης ηλεκτρισμού (KESH) έχει ήδη εγκριθεί από το κοινοβούλιο και προβλέπει επίσης τη δημιουργία ρυθμιστικού φορέα που θα είναι αρμόδιος για την τιμολογιακή πολιτική. Η ιδιωτικοποίηση θα αρχίσει με το σύστημα διανομής ηλεκτρικού ρεύματος (δοκιμαστική πώληση τριών περιφερειακών δικτύονν). Το 30% αυτών των επιχειρήσεων διανομής να πωληθούν μέσω του ΠΜΙ, ενώ για το υπόλοιπο 70% η κυβέρνηση προετοιμάζει τις προσφορές που θα επιτρέψουν την απόκτηση συμμετοχών από ξένους στρατηγικούς επενδυτές. Παρόμοια νομοθεσία έχει εγκριθεί και για άλλους τομείς (μεταλλεία και τηλεπικοινωνίες) ή βρίσκεται υπό προετοιμασία (παροχή ύδατος). Στους τομείς αυτούς έχουν προγραμματιστεί νέες επενδύσεις με τη στήριξη διεθνών χορηγών. Τον Ιούλιο του 1995 θεσπίστηκε νόμος για τους ιδιωτικούς οργανισμούς επενδύσεων, ο οποίος καθορίζει το νομικό καθεστώς για την ίδρυση, έγκριση, λειτουργία και διοίκηση τους. Το κοινοβούλιο θέσπισε επίσης τον Οκτώβριο νόμο για τις πωλήσεις μετοχών και το αλβανικό χρηματιστήριο άρχισε να λειτουργεί στις αρχές Μαΐου 1996. Στον τομέα των κινήτρων για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, η δημιουργία ελεύθερων οικονομικών ζωνών εγκρίθηκε και επετράπηκε η αγορά γης από αλλοδαπούς. Όσον αφορά την εκκαθάριση ή ιδιωτικοποίηση των 32 προβληματικών επιχειρήσεων του Οργανισμού Αναδιάρθρίοσης Επιχειρήσεων (ΟΑΕ), 5 επιχειρήσεις ιδιωτικοποιήθηκαν με τη διαδικασία της μαζικής ιδιωτικοποίησης. Έξι επιχειρήσεις έχουν τεθεί υπό εκκαθάριση, ενώ για τις άλλες επιδιώκεται η διάσπαση τους σε μικρότερες μονάδες πριν από την ιδιωτικοποίηση στο πλαίσιο του ΠΜΙ. Ο συνολικός αριθμός απασχολούμενων στις επιχειρήσεις του ΟΑΕ ήταν περίπου 10. 000 στα τέλη του 1995, έναντι 49. 000 πριν από μερικά χρόνια, ενώ οι περισσότερες επιχειρήσεις έχουν παύσει τις δραστηριότητες τους και άλλες έχουν μειώσει δραστικά το εργατικό δυναμικό τους. Στον ιδιαίτερα σημαντικό γεωργικό τομέα, το κοινοβούλιο θέσπισε τον Αύγουστο του 1995 νόμο για τη δημιουργία "κτηματαγοράς", με τον οποίο επιτρέπεται ιδίως η αγορά και πώληση γης. Επιπλέον, το 1995 θεσπίστηκαν νόμοι για την ενυπόθηκη πίστη, τη σύσταση ασφαλειών, τη 28 μίσθοχιη αγροκτημάτων και τους διοικητικούς μηχανισμούς γιά την επίλυση διαφορών σχετικοΥν με έγγεια ιδιοκτησία. Για τα αγροκτήματα που ανήκαν σε κρατικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι "χρήστες" απόκτησαν δικαίωμα πλήρους κυριότητας, ενώ για τα αγροκτήματα προ'νην γεωργικών συνεταιριστικών θεσπίστηκε δικαίωμα εκμίσθωσης, υπεκμίσθωσης και εγγραφής υποθήκης για όσους έχουν λάβει προσωρινά πιστοποιητικά έγγειας ιδιοκτησίας. Τα προσωρινά πιστοποιητικά που έχουν ήδη εκθοδεί καλύπτουν ήδη το 85%» περίπου του συνόλου της καλλιεργήσιμης γης. Η διανομή τους συνεχίζεται και θα ολοκληρωθεί σύντομα. Στο πλαίσιο του προγράμματος για τη δημιουργία κτηματαγοράς, το οποίο εφαρμόζεται με την στήριξη του PHARE, οι αρχές επιτάχυναν την ίδρυση κτηματολογίου, το οποίο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση οριστικών τίτλων κυριότητας. Όσον αφορά το γείηργο-βιομηχανικό τομέα, η ιδιοντικοποίηση έχει σημειώσει αξιόλογη πρόοδο: τα 2/3 των "μικρομεσαίοτν" και το 50%) τονν "μεγάλονν" κρατικών γεο)ργικονν επιχειρήσεων έχουνήδη ιδκοτικοποιηθεί. Το υπόλοιπο 50% τονν "μεγάλονν" επιχειρήσεονν θα ιδιωτικοποιηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο μέσο) του ΠΜΙ. Σημαντικά μέτρα λήφθηκαν και στο χρηματοπιστωτικό τομέα: - όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση των κρατικών τραπεζών, το κοινοβούλιο θέσπισε στις 16 Νοεμβρίου 1995 νόμο για τη μετατροπή των κρατικών τραπεζών σε εμπορικές εταιρίες. Τα επιχειρηματικά σχέδια καταρτίστηκαν αλλά το πεδίο τους είναι μάλλον περιορισμένο. Πιο φιλόδοξοι είναι οι στόχοι για την Αγροτική Εμπορική Τράπεζα (ΑΕΤ), η ιδιωτικοποίηση της οποίας έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης σκοπιμότητας, και για τις δύο άλλες κρατικές τράπεζες, στις οποίες διενεργήθηκαν έλεγχοι από ανεξάρτητους ελεγκτές. Επιπλέον, διορίστηκαν πρόσφατα οι σύμβουλοι για την ιδιωτικοποίηση της ΑΕΤ, ενώ εκείνοι για την Εθνική Εμπορική Τράπεζα (ΕΕΤ) θα διοριστούν τον Ιούνιο του 1996. Με βάση τους ελέγχους που διενεργήθηκαν από ανεξάρτητους ελεγκτές, θα γίνουν προσφορές σε ξένους στρατηγικούς επενδυτές για την πώληση το)ν βιώσιμων τμημάτοον αυτο'νν τονν τραπεζών πριν από τα τέλη του 1996. Οι διαπραγματεύσεις για την ΑΕΤ έχουν ήδη αρχίσει. Η διαδικασία για την εξαγορά της Savings Bank από ιδιοντικούς επενδυτές θα αρχίσει πριν από τον Ιούλιο του 1997 και, θα έχει ο>ς στόχο την απόκτηση πλειοψηφικής συμμετοχής από ξένους επενδυτές, ενώ το υπόλοιπο τμήμα θα πωληθεί στην εγχώρια αγορά. Το 10% του κεφαλαίου των τραπεζών θα πωληθεί υπό μορφή κουπονιών ιδιωτικοποίησης· - όσον αφορά τη νομοθεσία και τις ρυθμίσεις για τον τραπεζικό τομέα, καταρτίζεται σύστημα συμψηφισμού και σχέδιο λογαριασμών βάσει διεθνών προτύπων που θα αντικαταστήσει το υπάρχον σύστημα εντός του 1997. Το Φεβρουάριο του 1996, το κοινοβούλιο θέσπισε το νόμο για τα καθήκοντα και τις ευθύνες της Τράπεζας της Αλβανίας, περιλαμβανομένων του καθεστώτος των πιστωτικών διευκολύνσεονν υπέρ της κυβέρνησης. Θεσπίστηκε παράλληλα νόμος για το τραπεζικό σύστημα, με τον οποίο εναρμονίζονται οι διαδικασίες χορήγησης αδειών και οι ρυθμίσεις για την άσκηση τραπεζικής δραστηριότητας στην Αλβανία (ιδίως για συνεταιριστικές τράπεζες και άλλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς). Πολλές ξένες και δύο ιδιωτικές αλβανικές τράπεζες έχουν υποβάλει αίτηση για εγκατάσταση θυγατρικών στην Αλβανία- τρεις από αυτές έχουν ήδη λάβει άδεια λειτουργίας. Επίσης, τον Οκτώβριο του 1995 το κοινοβούλιο θέσπισε νόμο για τις πτωχευτικές διαδικασίες που περιέχει ειδικές διατάξεις για τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές εταιρίες. Στον τομέα των ασφαλίσεων, ένας νέος νόμος έθεσε τέρμα στο κρατικό μονοπώλιο στον τομέα αυτό και επιτρέπει σε ιδιωτικές επιχειρήσεις να παρέχουν ασφαλιστικές υπηρεσίες. 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Στις 28 Νοεμβρίου 1994, το Συμβούλιο Υπουργών αποφάσισε να χορηγήσει στην Αλβανία συμπληρωματική μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή ανώτατου ποσού 35 εκατ. ECU υπό μορφή μη επιστρεπτέας ενίσχυσης, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας της Ομάδας των 24 που αποσκοπούσε στη συγκέντρωση συνολικού ποσού 72 εκατ. US$. Η συνδρομή αυτή συμπληρώνει 29 την ενίσχυση που παρείχε το ΔΝΤ μέσω μιας τριετούς ενισχυμένης πιστωτικής διευκόλυνσης διαρθρωτικής προσαρμογής (ESAF) στα μέσα του 1993, με σκοπό την εξασφάλιση ικανοποιητικής κατάστασης στο ισοζύγιο πληρο)μών και την ενίσχυση το>ν συναλλαγματικό'™ διαθεσίμων της χώρας. Είχε προβλεφθεί ότι η εκταμίευση της κοινοτικής συνδρομής θα γινόταν σε δύο δόσεις. Η πρώτη (15 εκατ. ECU) καταβλήθηκε το Μάιο του 1995, μετά την υπογραφή του μνημονίου συμφωνίας στο οποίο καθορίζονται οι μακροοικονομικοί και διαρθρωτικοί όροι για τη χορήγηση της συνδρομής. Η έγκριση από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της 10ης και 11ης Απριλίου 1995 της έκθεσης της Επιτροπής για την πρόοδο που σημειώθηκε στην Αλβανία στον τομέα των ανθρωπίνου δικαιωμάτο)ν, επέτρεψε στις υπηρεσίες της Επιτροπής να προβούν στην εκταμίευση της δεύτερης δόσης (20 εκατ. ECU) της συνδρομής. Η Επιτροπή έκρινε τον Ιούλιο του 1995 ότι οι αλβανικές αρχές είχαν επιτύχει ικανοποιητική πρόοδο στη διαδικασία προσαρμογής και μεταρρυθμίσεανν και ότι η Αλβανία τήρησε επομένως τους όρους για την παροχή της ενίσχυσης. Λαμβανομένου όμως υπόψη των δυσχερειών που αντιμετωπίζει η Αλβανία στην επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων για το έτος 1995 και στον καθορισμό νέων στόχων στην προεκλογική περίοδο του 1996, η σύναψη του τρίτου ετήσιου προγράμματος στο πλαίσιο της ESAF σημεύυσε καθυστέρηση και, κατά συνέπεια, η Επιτροπή αποφάσισε να αναβάλει την εκταμίευση της δεύτερης δόσης. Στους επόμενους μήνες οι αλβανικές αρχές καθόρισαν οριστικά την ημερομηνία έναρξης εφαρμογής του ΦΠΑ (1η Ιουλίου 1996). Επιπλέον, επιτεύχθηκε ουσιαστική πρόοδος στις μεταρρυθμίσεις που είχαν σημειώσει καθυστέρηση (ιδιωτικοποίηση κρατικών επιχειρήσεων, μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα, έκδοση πιστοποιητικών έγγειας ιδιοκτησίας). Οι θετικές αυτές εξελίξεις, σε συνδυασμό με τις διαβεβαιώσεις των αλβανικών αρχών σχετικά με την εφαρμογή διορθωτικών μέτρων για την αντιμετώπιση της επιδεινούμενης δημοσιονομικής κατάστασης, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την εκταμίευση της συνδρομής. 30 III ΑΛΓΕΡΙΑ 1. Εισαγωγή Παρά τα ικανοποιητικά αποτελέσματα στην εφαρμογή της οικονομικής πολιτικής και ορισμένες ενδείξεις μακροοικονομικής σταθεροποίησης, η συνεχιζόμενη πολιτική αβεβαιότητα και τα προβλήματα ασφάλειας επιβράδυναν το ρυθμό των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και την ανάπτυξη ενός δυναμικού ιδιωτικού τομέα το 1995 και επηρέασαν αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση και τις εγχώριες και ξένες επενδύσεις. Η ανάπτυξη πολιτικού διαλόγου με την αντιπολίτευση αποτελεί επομένως απαραίτητη προϋπόθεση για την πρόοδο της μακροοικονομικής σταθεροποίησης και για την εφαρμογή πιο αποφασιστικών μεταρρυθμίσεων. Η πρώτη σημαντική αναστροφή των προηγούμενων τάσεων σημειώθηκε το 1994, υπό την επίδραση μιας περαιτέρο) σοβαρής επιδείνοχτης της κοινοννικοοικονομικής κατάστασης. Το δηνάριο υποτιμήθηκε κατά 45% περίπου και το καΟεστίός σταθερο'νν συναλλαγματικοί ισοτιμιών αντικαταστάθηκε από ένα καΟεστίός ελγχόμενης διακύμανσης που αποσκοπούσε στη σταθεροποίηση της πραγματικής σταθμισμένης ισοτιμίας. Οι τιμές, οι εισαγωγές και η πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα ελευθερώθηκαν σε σημαντικό βαθμό. Οι επιδοτήσεις καταναλωτικών ειδών μειώθηκαν σταδιακά και τέθηκε σε εφαρμογή ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα κοινωνικής προνοίας. Η χρηματοοικονομική πειθαρχία στις κρατικές επιχειρήσεις ενισχύθηκε και λήφθηκαν τα πρώτα μέτρα για την ιδιωτικοποίηση τους. Παρά τις προσπάθειες διαφοροποίησης, η οικονομία εξαρτάται ακόμα σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό από τους υδρογονάνθρακες (20% του ΑΕΠ, 60%) των φορολογικών εσόδων και 95% των εξαγωγών). Από την άποψη αυτή, η Αλγερία δεν είναι αυτόνομη ως προς τις οικονομικές της επιλογές, στο βαθμό που οι μεσοπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές της εξαρτώνται καθοριστικά από την εξέλιξη των τιμών του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, οι οποίες το 1995 σταθεροποιήθηκαν σε χαμηλά επίπεδα (περίπου 15 δολάρια/βαρέλι). Η κυβέρνηση ρου σχηματίστηκε μετά τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου 1995 επιβεβαίο>σε το φιλόδοξο πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής που τέθηκε σε εφαρμογή το 1994. Το 1994 και 1995 οι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί και η Κοινότητα στήριξαν τις νέες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες της Αλγερίας. Το Μάιο 1994 το ΔΝΤ ενέκρινε μια δίοδεκάμηνη συμφωνία stand-by ποσού 1 δισεκατ. US$ και το Μάιο 1995 μια τριετή διευρυμένη πιστωτική διευκόλυνση (EFF) ποσού 1,8 δισεκατ. US$. Το Δεκέμβριο, το ΔΝΤ προέβη στην πρώτη περιοδική αξιολόγηση της πορείας του προγράμματος και τα αποτελέσματα της ήταν ικανοποιητικά, γεγονός που επέτρεψε μια νέα "ανάληψη" πόρων από την Αλγερία το 1996. Τον Ιανουάριο του 1995, η Διεθνής Τράπεζα ενέκρινε ένα δάνειο οικονομικής αποκατάστασης- ύψους 150 US$. Στα τέλη του 1995, η Διεθνής Τράπεζα ολοκλήρωσε τις διαδικασίες χορήγησης ενός δανείου διαρθρωτικής προσαρμογής υπέρ του χρηματοπιστοπικού τομέα και του τομέα το>ν επιχειρήσεονν (FESAL), το οποίο είχε ήδη εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο της τον Απρίλιο του 1996. Το προβλεπόμενο συνολικό ποσό του δανείου ανέρχεται σε 400 εκατ. US$, από τα οποία 300 εκατ. για τη στήριξη μέτρων προσαρμογής και το υπόλοιπο ποσό για τη στήριξη του γεο)ργικού τομέα και του τομέα των κατοικιών. Συνάφθηκαν επίσης συμφωνίες για την αναδιάταξη του εξωτερικού χρέους τόσο με τους πιστωτές της Λέσχης του Παρισιού όσο και με εκείνους της Λέσχης του Λονδίνου, το 1994 και το 1995 αντίστοιχα. Τον Αύγουστο του 1994 η Κοινότητα αποδέσμευσε τη δεύτερη και τελευταία δόση (150 εκατ. ECU) του πρώτου δανείου μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής υπέρ της Αλγερίας, το οποίο είχε αποφασιστεί το 1991. Το Δεκέμβριο του 1994 το Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη χορήγηση, σε δύο δόσεις, συμπληρωματικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής 200 εκατ. ECU. 31 Οι όροι για την εκταμίευση της πρώτης δύσης (περαιτέρω ελευθέρωση των εισαγωγών, μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα, πρόοδος στην αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση δημόσιων επιχειρήσεων) περιέχονται στο μνημόνιο συμφωνίας που υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 1995 μετά από διαπραγματεύσεις με τις αρχές της Αλγερίας. Μετά τον έλεγχο της τήρησης τονν όρων αυτών, η πρώτη δόση (100 εκατ. ECU) εκταμιεύθηκε το Νοέμβριο του 1995. Συμφωνήθηκε με τις αρχές της Αλγερίας ότι η διαπραγμάτευση των όρων για την εκταμίευση της δεύτερης δόσης θα γίνει σε μεταγενέστερο στάδιο στο πλαίσιο συμπληρωματικού μνημονίου συμφωνίας. Επιπλέον, επιτεύχθηκε συμφωνία για την ταχεία διάθεση των ενισχύσεων που προβλέπονται ήδη σε διάφορα πρωτόκολλα συνεργασίας. Επίσης, συμπληρωματική διμερής συνδρομή θα διατεθεί μέσω του κοινοτικού προγράμματος MEDA για την περίοδο 1996-1998. 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Παρά κάποια ενθαρρυντικά πρώτα αποτελέσματα και τη γενναιόδίορη εξωτερική βοήθεια, η (Πίνολική οικονομική κατάσταση στην Αλγερία παρέμεινε το 1995 ιδιαίτερα ασταθής, γεγονός που αντανακλά τον αντίκτυπο μιας σειράς εσωτερικών και εξοπερικών διαταραχών, την ανεπάρκεια της παραγωγικής βάσης σε όλους τους τομείς εκτός των υδρογονανθράκων, την περιορισμένη ικανότητα δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, τα εντεινόμενα προβλήματα ασφάλειας, την ανεπαρκή ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος και την αντίσταση του διοικητικού μηχανισμού στις μεταρρυθμίσεις. Για το 1995 εκτιμάται ότι η αύξηση του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους ανήλθε σε 4,3%. Το αποτέλεσμα αυτό κατέστησε δυνατή την άνοδο του κατά κεφαλήν ΑΕΠ για προ'πη φορά μετά από περισσότερα από 5 έτη. Η αύξηση του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους επιτεύχθηκε κυρύυς χάρη στην ισχύ των εξαγωγών υδρογονανθράκων και την ανάκαμψη της γεωργικής παραγωγής μετά από δύο συνεχή έτη ξηρασίας. Ωστόσο, και κατά το έτος αυτό ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης δεν ήταν επαρκής για να έχει θετική επίπτωση στο υψηλό ποσοστό ανεργίας (25% στα τέλη του 1995). Παρά την προοδευτική (αλλά ακόμα μη πλήρη) ελευθέρωση το)ν τιμών, την υποτίμηση του δηναρίου και τη μείωση των επιδοτήσεων το 1995, η κυβέρνηση επέτυχε να συγκρατήσει τον ετήσιο ρυθμό πληθωρισμού κάτω από το επίπεδο του 30%) μέσω ενός συνδυασμού μέτρονν για τον έλεγχο των τιμών ορισμένονν βασικο')ν ειδών (που αποτελούν τον πυρήνα τονν προϊόντων βάσει τονν οποίων υπολογίζεται το ποσοστό πληθο)ρισμού) και ελαφρά περιοριστικών νομισματικών, δημοσιονομικών και εισοδηματικών πολιτικών. Το δημοσιονομικό έλλειμμα σημείωσε νέα μείωση από 4,4% το 1994 σε 1,4% το 1995, ως αποτέλεσμα μιας σειράς περιοριστικών μέτρων που αποσκοπούν στη συγκράτηση της ανοδικής τάσης των αποδοχών και μισθών στο δημόσιο τομέα, στη μείωση των επιδοτήσεων και τονν μεταβιβαστικών πληρωμών και στην αύξηση των φορολογικών και δασμολογικών εσόδων. Το καθεστώς συναλλαγματικής ισοτιμίας βασίζεται σε ένα είδος ελεγχόμενης διακύμανσης με περιορισμένες παρεμβάσεις της κεντρικής τράπεζας για τη στήριξη του δηναρίου, και επιτρέπει τη διατήρηση επαρκών συναλλαγματικών διαθεσίμων (τα οποία ανέρχονταν στα τέλη του 1995 στο ισόποσο των εισαγωγών 1,8 μηνών, έναντι 2,6 μηνών στα τέλη του προηγούμενου έτους). Η σημαντική υποτίμηση του δηναρίου το 1994 και ο μηχανισμός ελεγχόμενης διακύμανσης της ισοτιμίας του είχαν σαν αποτέλεσμα την απότομη μείωση της διαφοράς μεταξύ της επίσημης ισοτιμίας του δηναρίου και της ισοτιμίας του στην παράλληλη αγορά. Στις αρχές του 1994 η διαφορά αυτή είχε ανέλθει στο 250%), ενο) στα μέσα του 1995 είχε μειωθεί σε περίπου 50%ι. Ωστόσο, η διατήρηση μιας (έστο) και μειούμενης) διαφοράς μεταξύ των δύο ισοτιμιο'νν αντικατοπτρίζει την ατελή εφαρμογή της μετατρεψιμότητας των πληρωμών στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που είχε αναγγελθεί το 1994 και τη συνεχιζόμενη προσφυγή σε πρακτικές που περιορίζουν την πρόσβαση των μόνιμων κατοίκων σε συνάλλαγμα, ιδίως για 32 τουρισμό και διασυνοριακές συναλλαγές μικρής αξίας. Η διαφορά αυτή τροφοδοτεί επίσης προσδοκίες για περαιτέρω υποτίμηση και παρέχει κίνητρα για τη διενέργεια μη καταγραφόμενων (και δυνητικά αποσταθεροποιητικών) πράξεων σε συνάλλαγμα και για μεταφορές κεφαλαίων στο εξωτερικό. Τα επιτόκια παραμένουν αρνητικά σε πραγματικούς όρους, γεγονός που επιδρά αρνητικά στην αποταμίευση και εξασθενίζει την εμπιστοσύνη στο δηνάριο, ενθαρρύνοντας τη μετατόπιση κεφαλαίονν μόνιμανν κατοίκονν από το δηνάριο σε λογαριασμούς και διαθέσιμα σε δολάρια. Η συνολική κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών επιδεινώθηκε το 1995. Στο προπό εξάμηνο του έτους, μια σημαντική εξωτερική διαταραχή (δυσμενείς μεταβολές της συναλλαγματικής ισοτιμίας και επιδείνωση των όρων του εμπορίου) ενέτεινε την αρνητική βραχυπρόθεσμη επίπτωση από την ελευθέρωση των εξωτερικών συναλλαγών. Για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις αυτές οι αρχές έλαβαν μέτρα προσαρμογής, περιορίζοντας την εσωτερική ζήτηση και επιταχύνοντας το ρυθμό διολίσθησης του δηναρίου στο πλαίσιο του καθεστώτος ελεγχόμενης διακύμανσης. Επέτυχαν πράγματι με τον τρόπο αυτό ένα μικρό πλεόνασμα στο εμπορικό ισοζύγιο (0,06 δισεκατ. US$), αλλά η θετική αυτή εξέλιξη υπεραντισταθμίστηκε από μια αύξηση κατά 27,7%) στις πληρωμές τόκων, με αποτέλεσμα την περαιτέρω επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το οποίο εμφάνισε έλλειμμα 5,6%) του ΑΕΠ το 1995, έναντι ελλείμματος 4,3% το προηγούμενο έτος. Όσον αφορά την κίνηση κεφαλαίων, πραγματοποιήθηκαν ορισμένες άμεσες ξένες επενδύσεις στον τομέα τονν υδρογονανθράκων. Η Αλγερία δεν έχει σχεδόν καμία πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές και παρά τις συμφωνίες με τη Λέσχη του Παρισιού και τη Λέσχη του Λονδίνου, οι οποίες επέτρεψαν την εξομάλυνση των σχέσεων της με τους πιστωτές από δυτικές χώρες, κανένα σχεδόν νέο τραπεζικό δάνειο δεν χορηγήθηκε στην Αλγερία το 1995. Μετά τη σύναψη τονν συμφωνιών για την ελάφρυνση του χρέους, οι δαπάνες εξυπηρέτησης του ως ποσοστό των εξαγωγών μειώθηκαν από 82% το 1993 σε περίπου 49%) το 1995. Αλλά η εξυπηρέτηση του εναπομένοντος χρέους παραμένει ένα σημαντικό βάρος για την Αλγερία, λαμβανομένων υπόψη των χαμηλών εσόδων από εξαγωγές πετρελαϊκών, των υψηλότερων τιμών στις διεθνείς αγορές σιτηρών και των μειούμενων διαθεσίμων σε συνάλλαγμα. 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Οι αυστηροί έλεγχοι στις εισαγωγές και στην πρόσβαση σε συνάλλαγμα καταργήθηκαν τον Απρίλιο του 1994 και αντικαταστάθηκαν από ένα πιο φιλελεύθερο καθεστώς που περιλαμβάνει σύστημα επαγγελματικών κριτηρίων για τους εισαγωγείς και κατάλογο με περιορισμένο αριθμό απαγορευόμενων εισαγοννών, οι οποίες μειώθηκαν προοδευτικά και καταργήθηκαν στα τέλη του 1994, εκτός από τα αγαθά τονν οποίων η εισαγωγή απαγορεύεται για λόγους που σχετίζονται με τη θρησκεία και την δημόσια ασφάλεια. Σταδιακή μείωση παρατηρείται και στον αριθμό τονν αγαθών που υπόκεινται σε επαγγελματικά κριτήρια, ενώ καταργήθηκαν επίσης τα κρατικά μονοπο')λια για ορισμένες εισαγωγές. Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, η πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα ελευθερο')θηκε πλήρως για όλες τις πληρωμές ιδιωτικών και δημόσκον επιχειρήσεων στο πλαίσιο του ισοζυγίου εμπορικών συναλλαγών. Μόνον οι εισαγωγές που χρηματοδοτούνται με ξένες πιστώσεις υπόκεινται ακόμα σε προηγούμενη έγκριση. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των μέτρων ελευθέρωσης είναι ατελής και τα αποτελέσματα της περιορισμένα, δεδομένου ιδίως του αυξανόμενου αριθμού μη εγκεκριμένων, ανεπίσημων φορέων της αγοράς που δεν έχουν πρόσβαση σε συνάλλαγμα μέσω του τραπεζικού συστήματος και διενεργούν ανεπίσημες πράξεις σε συνάλλαγμα μέσω ιδιωτικών (και ανεκτών από τις αρχές) ανταλλακτηρίων, συμβάλλοντας έτσι στον κατακερματισμό της αγοράς και τη διατήρηση της ισοτιμίας. Οι απαιτήσεις διαφοράς μεταξύ επίσημης και ανεπίσημης συναλλαγματικής 33 υποχρεωτικής εκχώρησης συναλλάγματος καταργήθηκαν. Οι μόνιμο ι κάτοικο ι έχουν δυνατότητα να ανοίγουν λογαριασμούς σε συνάλλαγμα σε τοπικές τράπεζες και δεν υπάρχει περιορισμός στο ποσό συναλλάγματος που μπορεί να κατέχεται στους λογαριασμούς αυτούς, το επιτόκιο των οποίων είναι υψηλότερο από εκείνο των καταθέσεων σε δηνάρια. Το νομοθετικό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις βελτιο')θηκε σημαντικά. Τον Ιανουάριο του 1995 θεσπίστηκε νόμος περί ανταγωνισμού, με τον οποίο ελευθερώνεται το καθεστώς των τιμών και επιβάλλονται αυστηροί περιορισμοί στους συνασπισμούς επιχειρήσεονν και στα μονοπώλια. Ο εμπορικός κώδικας, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 1993, καθιέρωσε ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιονν επιχειρήσεων. Ο επενδυτικός κώδικας για κοινές επιχειρήσεις προβλέπει δυνατότητα πλήρους επαναπατρισμού των κερδών. Η αναδιάρθρωση των δημόσιων επιχειρήσεων βασίζεται σε δύο στρατηγικές: χρηματοοικονομική και διοικητική αναδιάρθρωση αφενός και, αφετέρου, ιδιωτικοποίηση. Ωστόσο, η πρόοδος τονν μεταρρυθμίσεων στον τομέα των δημόσιων επιχειρήσεων ήταν περιορισμένη το 1995. Το 1995, πέντε δημόσιες επιχειρήσεις κατέστησαν αυτόνομες από χρηματοοικονομική άποψη. Οι πιστωτικές διευκολύνσεις του Δημόσιου Ταμείου υπέρ αυτόνομων δημόσιων επιχειρήσεων απαγορεύτηκαν. Οι αρχές επέβαλαν ανώτατο όριο στις εμπορικές πιστώσεις προς τις 23 πλέον ζημιογόνες μεγάλες επιχειρήσεις και έλαβαν τα πρώτα μέτρα για τη χρηματοοικονομική τους αναδιάρθρωση, σύμφωνα με τις οδηγίες και με τη στήριξη της Διεθνούς Τράπεζας. Τον Απρίλιο του 1995 υπογράφηκαν συμβάσεις αποδοτικότητας και "διαχείρισης" με άλλες 7 δημόσιες επιχειρήσεις. Τέθηκε επίσης σε εφαρμογή πρόγραμμα αναδιάρθρο)σης για το σύνολο τονν 94 κατασκευαστικών επιχειρήσεο)ν, με σκοπό την ενίσχυση του κλάδου της κατασκευής κατοικιών και τη μεταφορά της δραστηριότητας αυτής στον ιδιωτικό τομέα, σε συνδυασμό με τον αναπροσανατολισμό των δραστηριοτήτων τονν δημόσιων κατασκευαστικών επιχειρήσεων στα δημόσια έργα. Περίπου 88 τοπικές επιχειρήσεις κοινής ωφελείας έκλεισαν. Ο νόμος για τις ιδκοτικοποιήσεις θεσπίστηκε τον Ιούλιο του 1995 και τον Αύγουστο οι αρχές ανακοίνωσαν την πρόθεση τους να ιδιωτικοποιήσουν πάνω από 500 δημόσιες επιχειρήσεις. Ο ίδιος νόμος προβλέπει την επιστροφή στους προηγούμενους ιδιοκτήτες μέρους των εδαφικών εκτάσεων που είχαν κρατικοποιηθεί. Τα αποτελέσματα του πρότυπου προγράμματος για την ιδιωτικοποίηση 5 ξενοδοχείων υπολείπονται πολύ των προσδοκιών, δεδομένου ότι η σημερινή πολιτική κατάσταση και τα προβλήματα ασφαλείας δεν ευνοούν τις ιδιωτικές, εγχώριες ή ξένες, επενδύσεις στην Αλβανία. Στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος, η Τράπεζα της Αλγερίας ενίσχυσε την εποπτική της ικανότητα και καθιέρωσε πιο αυστηρές ρυθμίσεις και ελέγχους. Στις πέντε κρατικές εμπορικές τράπεζες διενεργήθηκαν τακτικοί έλεγχοι ίίπό το 1992, καταρτίστηκαν σχέδια θεσμικής ανάπτυξης και υπογράφηκαν συμβάσεις αποδοτικότητας. Με βάση τους ελέγχους αυτούς ανακεφαλαιοποιήθηκαν τέσσερεις κρατικές τράπεζες και ενισχύθηκε η κεφαλαιακή επάρκεια τους (η οποία αναμένεται να ανέλθει στο προβλεπόμενο από την ΤΔΔ επίπεδο του 8%) έως το 1999). Οι τράπεζες έχουν πλέον τη δυνατότητα να καθορίζουν ελεύθερα τα επιτόκια καταθέσεων και δανεισμού τους, μετά την κατάργηση το Δεκέμβριο του 1995 του προσωρινού ανώτατου περιθωρίου μεταξύ τονν δύο επιτοκίων. Το Σεπτέμβριο του 1995 εγκρίθηκε η ίδρυση νέας ιδιωτικής τράπεζας, αλλά η συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων στον τραπεζικό τομέα παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη παρά τη θέσπιση φιλελεύθερου καθεστώτος για τις επενδύσεις. 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Μετά την επίτευξη κατ'αρχήν συμφωνίας μεταξύ της Αλγερίας και του ΔΝΤ τον Απρίλιο του 1994 και την υποβολή αιτήματος από τις αρχές της χώρας για χορήγηση νέας συμπληρωματικής 34 μακροοικονομικής συνδρομής, το Συμβούλιο ενέκρινε την απόφαση της Επιτροπής να αποδεσμεύσει τη δεύτερη και τελευταία δόση του προγράμματος του 1991 και συμφοννησε κατ'αρχήν ως προς την παροχή συμπληρωματικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 200 εκατ. ECU. Η δεύτερη δόση, ύψους 150 εκατ. ECU, εκταμιεύθηκε πράγματι τον Αύγουστο και το Συμβούλιο ενέκρινε στις 22 Δεκεμβρίου 19947 την πρόταση της Επιτροπής για την παροχή, σε δύο δόσεις, συμπληρωματικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Στις αρχές του 1995 υπογράφηκε με τις αρχές της Αλγερίας μνημόνιο συμφωνίας στο οποίο καθορίζονται οι όροι για την εκταμίευση της πρώτης δόσης, ύψους 100 εκατ. ECU. Οι όροι σχετικά με τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αφορούν την περαιτέρω ελευθέρωση των καθεστώτων των εισαγωγών και των συναλλαγματικών ισοτιμιών, τις μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα και την πρόοδο στην αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση δημόσιων επιχειρήσεων. Επιπλέον, το μνημόνιο συμφωνίας υπογραμμίζει τους στόχους της Κοινότητας στον κοινωνικό τομέα και την ανάγκη αποτελεσματικού συνδυασμού της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής με τους άλλους κοινοτικούς μηχανισμούς παροχής βοήθειας, με σκοπό τη διευκόλυνση της υλοποίησης των οικονομικών μεταρρυθμίσεων στην Αλγερία. Μετά την εξακρίβωση της πλήρωσης τονν όρανν αυτών, η Κοινότητα αποφάσισε να προβεί στην εκταμίευση της πρώτης δόσης το Νοέμβριο του 1995. Η διαπραγμάτευση των όρων για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης θα γίνει σε μεταγενέστερο στάδιο στο πλαίσιο συμπληρωματικού μνημονίου συμφωνίας και εφόσον η περεία του προγράμματος που έχει συμφωνηθεί με το ΔΝΤ εξακολουθεί να είναι ικανοποιητική. 7 Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 94/936/ΕΚ. 35 IV ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ 1. Εισαγωγή Τα τρία κράτη της Βαλτικής, τα οποία ανέκτησαν την εθνική τους κυριαρχία τον Αύγουστο του 1991, είχαν ήδη εισάγει μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του προηγούμενου καθεστο'ντος μετά την έγκριση από το Ανώτατο Σοβιέτ του νομοσχεδίου για την οικονομική τους ανεξαρτησία το Νοέμβριο του 1989. Οι οικονομικές προοπτικές επιδεινώθηκαν το 1992, όταν οι χώρες αυτές είχαν ήδη θέσει με αποφασιστικότητα σε εφαρμογή τις μεταρρυθμίσεις για τη μετάβαση σε οικονομία αγοράς. Η διακοπή των εμπορικών σχέσεων μεταξύ πρώην σοβιετικών δημοκρατιών και η αύξηση τονν τιμών των εισαγόμενων από τη Ρωσία ενεργειακών προϊόντων στα επίπεδα των διεθνών αγορών είχαν σαν αποτέλεσμα την απότομη διαταραχή τονν εμπορικών ροών των χωρών αυτών. Αναμενόταν ιδίως ότι τα ελλείμματα των εξωτερικών λογαριασμοί τους θα οδηγούσαν αναπόφευκτα σε μια κατάσταση που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί χο>ρίς διεθνή βοήθεια. Οι τρεις χώρες κατάρτισαν προγράμματα σταθεροποίησης και μεταρρυθμίσεονν για την περίοδο από τα μέσα του 1992 έ(ος τα μέσα του 1993 και σύναψαν συμφοννίες stand-by με το ΔΝΤ. Οι χορηγοί της Ομάδας τονν 24 κλήθηκαν να συμβάλουν στην κάλυψη του αναμενόμενου ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρίομίόν στην περίοδο εφαρμογής του προγράμματος, το οποίο είχε εκτιμηθεί σε 105 εκατ. US$ για την Εσθονία, 210 εκατ. US$ για την Λετονία και 285 εκατ. US$ για την Λιθουανία. Με βάση τις ενθαρρυντικές προοπτικές για την παροχή βοήθειας από χώρες της Ομάδας των 24, το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τις αντίστοιχες συμφωνίες stand-by το Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1992. Το Νοέμβριο του 1992, το Συμβούλιο της ΕΚ8 ενέκρινε τη χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ανώτατου ποσού 220 εκατ. ECU στις τρεις χώρες (40 εκατ. ECU στην Εσθονία, 80 εκατ. ECU στην Λετονία και 100 εκατ. ECU στην Λιθουνία) για τη στήριξη των προγραμμάτων τους. Τα ποσά αυτά αντιπροσώπευαν το 50% του εκτιμώμενου ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών. Το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης διμερούς βοήθειας της Ομάδας τονν 24 διατέθηκε από την Ιαπωνία και από τις χώρες της ΕΖΕΣ. Οι συμβάσεις δανείων και τα μνημόνια συμφο)νιο')ν μεταξύ Κοινότητας και καθεμιάς από τις δικαιούχες χώρες υπογράφηκαν (ττις αρχές του 1993. Η Επιτροπή προέβη στην εκταμίευση της προντης δόσης (50% τονν ποσονν τονν δανείων) το Μάρτιο του 1993 για την Εσθονία και την Λετονία και τον Ιούλιο του 1993 για την Λιθουανία. Για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης τέθηκε ως όρος η εξακρίβωση της τήρησης ορισμένονν κριτηρίων όσον αφορά τη μακροοικονομική σταθεροποίηση και την πρόοδο τονν διαρθρονυικο'νν μεταρρυθμίσεονν, τα οποία ορίζονται στα μνημόνια συμφωνίίόν. 2. Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις Εσθονία Μετά από μια απότομη επιδείνωση το 1992 και στις αρχές του 1993, η οικονομία της Εσθονίας άρχισε να εξέρχεται από την ύφεση στα τέλη του 1993. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 4% το 1994 και με τον ίδιο περίπου ρυθμό το 1995 (4,5%>). Η ανεργία παρέμεινε στο σχετικά χαμηλό επίπεδο του 5%. Η μακροοικονομική σταθεροποίηση, μετά τον υπερπληθωρισμό της περιόδου 1992-93, είχε σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί χάρη στην εισαγωγή τον Ιούνιο του 1992 ενός currency board arrangement, βάσει του οποίου η νομισματική βάση περιορίζεται στην αξία τονν διαθεσίμου σε σκληρά νομίσματα και χρυσό στην κεντρική τράπεζα. Καθιερο')θηκε ταυτόχρονα νέο νόμισμα, η εσθονική κορώνα. Τα μέτρα συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στη σταθεροποίηση της οικονομίας: ο πληθίορισμός μειώθηκε και συνέχισε να υποχο>ρεί από 42% το 1994 σε 29% το 1995 (στοιχεία τέλους του έτους). Οι πληθο>ριστικές πιέσεις παρέμειναν ωστόσο ισχυρές στη διάρκεια του 1995, Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 92/542/ΕΟΚ (ΕΕ αριθ. L 351 της 02. 12. 1992). 36 ιδίως στον τομέα τίον υπηρισιονν. Στο πλαίσιο του currency board arrangement απαγορεύεται η παροχή πιστωτικών διευκολύνσεων από την κεντρική τράπεζα στο δημόσιο τομέα, γεγονός που ενισχύει τη δημοσιονομική πειθαρχία. Το 1995 η δημόσια δαπάνη υπερέβη τα προϋπολογισμένα επίπεδα, αλλά η αύξηση αντισταθμίστηκε από την πρόοδο των φορολογικών εσόδων και τονν εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Οι χρηματοπιστωτικές ροές του δημόσιου τομέα παρουσίασαν πλεόνασμα (0,8% του ΑΕΠ). Λόγω των αυξημένων καταθέσων του δημοσίου στον τραπεζικό τομέα, το πλεόνασμα του προϋπολογιμού ήταν ελαφρά χαμηλότερο (0,3%> του ΑΕΠ). Προβλέπεται ότι ο προϋπολογισμός του 1996 θα είναι σχεδόν ισοσκελισμένος. Η Εσθονία έχει ολοκληρώσει το μεγαλύτερο μέρος των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεονν για τη μετάβαση σε οικονομία αγοράς. Οι τιμές και το εξωτερικό εμπόριο ελευθερώθηκαν πλήρως. Η ιδιωτικοποίηση μικρών επιχειρήσεων (περίπου 1. 000) έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Από τις 500 μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις, 100 περίπου παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο και αναμένεται να ιδιωτικοποιηθούν το 1996, εκτός από τα μονοπώλια φυσικών πόρων. Παρά τις αρχικές καθυστερήσεις, η ιδιωτικοποίηση της γης επιταχύνεται. Η μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα φαίνεται πιο δυσχερής. Η Τράπεζα της Εσθονίας ενίσχυσε την εποπτική της ικανότητα και μείίοσε τη συμμετοχή της στην Savings Bank στο 25%) του κεφαλαίου της. Το κράτος μείο)σε επίσης σε λιγότερο ίϋΐό 10% τη μειοψηορική του συμμετοχή σε εμπορικές τράπεζες. Οι συντελεστές κες)αλαιακής επάρκειας αυξάνονται σταδιακά. Καταρτίστηκε σχέδιο για την αναδιάρθρωση της δυνητικά αφερέγγυας Τράπεζας Βόρειας Εσθονίας. Η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την ΕΚ τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1995. Το εξωτερικό εμπόριο αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς, ιδίως όσον αφορά τις εισαγωγές οι οποίες το 1995 αυξήθηκαν κατά 33%) σε σχέση με το 1994. Οι εμπορικές συναλλαγές με την Ευρωπαϊκή Ένωση σημείωσαν αισθητή πρόοδο μετά την ανεξαρτησία και εμφανίζουν μεγάλο έλλειμμα σε βάρος της Εσθονίας. Το συνολικό έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου αυξήθηκε σημαντικά και εκτιμάται σε 690 εκατ. US$, ή 20% του ΑΕΠ. Χάρη στο πλεόναμα στο ισοζύγιο υπηρεσιών, ιδίως λόγω των αυξανόμενων εσόδων από τον τουρισμό που ανήλθαν σε περίπου 150 εκατ. US$, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσο')ν συναλλαγών παρέμεινε κάτο) από το επίπεδο αυτό (285 εκατ. US$, ή περίπου 8% του ΑΕΠ, εξαιρουμένων των επίσημων κινήσεονν κεφαλαίων). Η Εσθονία επέτυχε ωστόσο να χρηματοδοτήσει το σημαντικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών με ένα ευρύ πλεόνασμα στο λογαριασμό κεφαλαίων: για τρίτο συνεχές έτος, ο λογαριασμός κίνησης κεφαλαίονν παρουσίασε πλεόνασμα, κυρίως χάρη στις υψηλές εισροές άμεσων ξένονν επενδύσεονν (περίπου 200 εκατ. US$). Τα επίσημα συναλλαγματικά διαθέσιμα συνέχισαν να αυξάνονται και στα τέλη του 1995 ανέρχονταν σε 580 εκατ. US$, ή στο ισόποσο τονν εισαγωγών 3 μηνών περίπου. Στο πλαίσιο του currency board arrangement, η εσθονική κορώνα συνδέεται με το γερμανικό μάρκο με σταθερή ισοτιμία 8 προς 1. Με δεδομένο το διψήφιο ρυθμό πληθωρισμού, η συναλλαγματική αυτή σχέση οδήγησε σε μια σχετική απώλεια εξωτερικής ανταγωνιστικότητας, η οποία παραμένει όμως σε αποδεκτά επίπεδα χάρη στο αρχικά χαμηλό επίπεδο της ισοτιμίας μεταξύ γερμανικού μάρκου και εσθονικής κορώνας και στο συγκρατημένο ρυθμό αύξησης των τιμών βιομηχανικών προϊόντων. Το Μάρτιο του 1995, το ΔΝΤ ενέκρινε μια νέα συμφωνία stand-by διάρκειας 15 μηνών για ποσό 14 εκατ. SDR (21 εκατ. US$), από το οποίο οι αρχές δεν έχουν ακόμα προβεί σε αναλήψεις. Λετονία Μετά από μια απότομη επιδείνωση το 1992 και 1993, η συνολική οικονομική κατάσταση της Λετονίας σταθεροποιήθηκε το 1994: ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης ανήλθε στο 1% περίπου, ο πληθθ)ρισμός συνέχισε να επιβραδύνεται και μειώθηκε στο 26%) στα τέλη του έτους, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν της τάξης του 2% του ΑΕΠ. Τον Απρίλιο του 1995, το ΔΝΤ επιβεβαίωσε τη στήριξη του στις πολιτικές που ακολουθούν οι αρχές εγκρίνοντας μια δεύτερη συμφωνία stand-by διάρκειας 13 μηνών. 37 Για το 1995, το δημοσιονομικό έλλειμμα είχε προγραμματιστεί στο 2% του ΑΕΠ, όπχος και το 1994. Ωστόσο, η δημοσιονομική κατάσταση της Λετονίας επιδεινώθηκε στις αρχές του 1995 και το έλλειμμα αυξήθηκε το έτος αυτό σε 92 εκατ. λατς (184 εκατ. US$), ή 4% του ΑΕΠ. Επιπλέον, τον Απρίλιο του 1995 σημειώθηκε σημαντική κρίση στον τραπεζικό τομέα και μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες της χώρας (Banka Baltija), η οποία αντιπροσώπευε το 20% πον εγχώριων καταθέσεων, κηρύχθηκε αφερέγγυα. Έως τα μέσα του 1995, πέντε ακόμα τράπεζες είχαν κηρυχθεί αφερέγγυες και οι αρχές απαγόρευσαν σε ορισμένες άλλες να συνεχίσουν να συγκεντρώνουν καταθέσεις. Συνολικά, οι αφερέγγυες τράπεζες αντιπροσώπευαν το ένα τρίτο των στοιχείων ενεργητικού των εγχώριων τραπεζών, ή περίπου 1,2 δισεκατ. US$. Ως αποτέλεσμα της κρίσης αυτής, η προσφορά χρήματος με την ευρεία έννοια μειώθηκε κατά 10%) στο δεύτερο τρίμηνο. Ωστόσο, το υψηλό ποσοστό αποταμιεύσεων που κατέχονται υπό μορφή ρευστών διαθεσίμων σε συνάλλαγμα αναμφίβολα άμβλυνε τις περιοριστικές συνέπειες της κρίσης. Η μείωση του ΑΕΠ ανήλθε συνολικά σε 1,5% το 1995. Η ανεργία παρέμεινε σταθερή στο 6,3%) περίπου του εργατικού δυναμικού στα τέλη του 1995. Η Τράπεζα της Λετονίας διατήρησε την περιοριστική κατεύθυνση της νομισματικής της πολιτικής και ο πληθωρισμός συνέχισε να επιβραδύνεται, από 26% το 1994 σε περίπου 23% το 1995. Στη διάρκεια του καλοκαιριού οι αρχές ενέκριναν μια δέσμη μέτρονν για την αντιμετο'νπιση τονν άμεσων και μακροπρόθεσμων αναγκών του χρηματοπιστωτικού τομέα, ενισχύοντας το πλαίσιο των εποπτικών ρυθμίσεονν και δημιουργώντας σύστημα εγγύησης των καταθέσεων. Οι άλλες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις συνεχίστηκαν το 1995. Ο Οργανισμός Ιδιωτικοποιήσεων κατέστη πλήρως λειτουργικός και το 1995 ιδιωτικοποιήθηκαν άλλες 230 επιχειρήσεις. Η πώληση των μετοχών της Γενικής Τράπεζας, η οποία είναι μια από τις τρεις μεγαλύτερες κρατικές τράπεζες, άρχισε στο τρίτο τρίμηνο του έτους. Η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 1995. Οι εισαγωγές και οι εξαγωγές αυξήθηκαν σημαντικά το 1995, αντανακλώντας τη συνεχιζόμενη μετατόπιση των εμπορικών ροών προς τις δυτικές χώρες. Όπως και το 1994, το εμπορικό ισοζύγιο παρέμεινε αρνητικό το 1995 (έλλειμμα 440 εκατ. US$, ή 10% του ΑΕΠ). Το πλεόνασμα του ισοζυγίου υπηρεσιών, το οποίο οφείλεται κυρίως στον τομέα των μεταφορών, επέτρεψε τον περιορισμό του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στο ήμισυ περίπου του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου (180 εκατ. US$, ή 4% του ΑΕΠ, εξαιρουμένων των επίσημων μεταφορών). Οι αρχές συνέχισαν με επιτυχία την πολιτική σταθερής ισοτιμίας μέσω της ανεπίσημης σύνδεσης του λατς με το SDR και, παρά τις κερδοσκοπικές κινήσεις που είχαν ως αποτέλεσμα τη μείίοση των συναλλαγματικών διαθεσίμων κατά 90 εκατ. US$ την άνοιξη, το 1995 η ισοτιμία του λατς κυμάνθηκε περίπου στα προηγούμενα της επίπεδα. Υπό συνθήκες διψήφιου πληθωρισμού η κατάσταση αυτή αντιστοιχεί σε μια πραγματική ανατίμηση του νομίσματος. Η συνολική ανταγωνιστικότητα της οικονομίας ωστόσο φαίνεται ότι παρέμεινε αμετάβλητη. Για την κάλυψη του ελλείμματος του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών, η Λετονία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισροές ιδιωτικών κεφαλαίων, οι οποίες διατηρήθηκαν σε υψηλά επίπεδα το 1995 παρά τη χρηματοπιστονακή κρίση. Το γεγονός αυτό συνέβαλε στον περιορισμό τονν αρνητικών συνεπειονν της κρίσης και στη διατήρηση τονν συναλλαγματικοί αποθεμάτων της χώρας στο σχετικά υψηλό επίπεδο των 600 εκατ. US$ στα τέλη του έτους, το οποίο αντιστοιχεί σε εισαγωγές 5 μηνών περίπου. Η μη ικανοποιητική πορεία του προγράμματος που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ μετά την κρίση της άνοιξης του 1995 δεν επέτρεψε την αξιολόγηση του στη διάρκεια του καλοκαιριού. Στις αρχές του 1996, το ΔΝΤ σύναψε νέα συμφωνία stand-by με τις λετονικές αρχές, την οποία το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τον Μάιο του τρέχοντος έτους. Λιθουανία 38 Μετά από τέσσερα έτη ύφεσης, η οικονομία της Λιθουανίας άρχισε να ανακάμπτει το 1994, στο οποίο το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2%. Για το 1995, ο ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται σε 2,5%), παρά μια μείωση του ΑΕΠ στο πρώτο τρίμηνο του έτους. Η βασική τάση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης είναι και αναμένεται να παραμείνει ισχυρή χάρη στην αύξηση των επενδύσεονν και των εξαγωγών. Ωστόσο, η ανεργία αυξήθηκε σημαντικά το 1995 στο 7% περίπου του ενεργού πληθυσμού, έναντι 2% στα τέλη του 1994. Ο πληθωρισμός, μετά τα ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα του 1992, επιβραδύνθηκε το 1993 και στις αρχές του 1994. Την 1η Απριλίου 1994 καθιερώθηκε καθεστώς currency board arrangement, στο οποίο η νομισματική επέκταση περιορίζεται στην αξία των διαθεσίμων σε χρυσό και σκληρά νομίσματα στην Τράπεζα της Λιθουανίας. Η υποχώρηση του πληθωρισμού μετά την εισαγωγή του καθεστοότος αυτού ήταν εντυπωσιακή: οι αυξήσεις τιμίόν επιβραδύνθηκαν σημαντικά το 1994 και ο ρυθμός τους στα τέλη του έτους ήταν της τάξης του 45%. Οι πληθωριστικές πιέσεις συνεχίστηκαν ωστόσο το 1995, τρφοδοτούμενες από τη χαμηλή συναλλαγματική ισοτιμία του λίτας και τις αυξήσεις στις τιμές των δημόσιων υπηρεσιών. Έτσι, ο πληθίορισμός (που εκτιμάται στο 35% στα τέλη του έτους), παρέμεινε το 1995 υψηλότερος από τον αρχικό στόχο (25%)). Το δημοσιονομικό έλλειμμα για το 1995 (3,5% του ΑΕΠ) ήταν γενικά σύμφωνο με το στόχο παρά τα μη ικανοποιητικά αποτελέσματα από πλευράς εσόδων στις αρχές του 1995, τα οποία υποχρέωσαν την κυβέρνηση να μειώσει τις δαπάνες. Η εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων συνεχίστηκε. Οι τιμές είχαν ήδη ελευθερωθεί το 1993. Οι μόνες τιμές που υπόκεινται ακόμα σε έλεγχο αφορούν μονοπωλιακές καταστάσεις. Η πτωχευτική νομοθεσία, η οποία έχει αρχίσει να εφαρμόζεται, αναθεωρήθηκε στις αρχές του 1996 προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της. Η ιδιωτικοποίηση στους τομείς των κατοικιών και των μικρών επιχειρήσεων έχει σχεδόν ολοκληρωθεί αλλά, λόγω καθυστερήσεων στη σύσταση οργανισμού ιδιωτικοποιήσεων, αναβλήθηκε έως το 1996 η ιδιωτικοποίηση μεγάλων επιχειρήσεων. Ι ϊ μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι ο πλέον ευαίσθητος τομέας. Μετά υη θέσπιση νομοθεσίας για την Κεντρική Τράπεζα και τις εμπορικές τράπεζες στις αρχές του 1995 και την επακόλουθη εφαρμογή αυστηρότερονν εποπτικο'νν ρυθμίσεων, η διαδικασία προσαρμογής στον τραπεζικό τομέα εντάθηκε σε μεγάλο βαθμό και 4 μικρές τράπεζες (από τις αρχικές 28) κηρύχθηκαν αφερέγγυες και είναι πιθανό ότι οι περισσότερες θα τεθούν τελικά υπό εκκαθάριση. Το Δεκέμβριο η κρίση επιδεινώθηκε και δύο τράπεζες μεσαίου μεγέθους, η Litimpeks και η Innovation Bank, κηρύχθηκαν επίσης αφερέγγυες. Με τη στήριξη του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας, οι αρχές προετοίμασαν νέα δέσμη μέτρων για την εξυγίανση των τριών μεγάλων κρατικών τραπεζών, τη δημιουργία συστήματος εγγύησης των καταθέσεονν και την αναθεώρηση της τραπεζικής νομοθεσίας. Οι αποζημιώσεις στους καταθέτες των αφερέγγυων τραπεζών υπολογίζονται σε 30 εκατ. λίτας (δηλαδή στο ήμισυ των εκτιμώμενων συνολικών ζημιών τους), από τα οποία 20 εκατ. έχουν προγραμματιστεί στον προϋπολογισμό του 1996. Το κοινοβούλιο ενέκρινε τον Ιούνιο του 1996 ένα νόμο για την επανακρατικοποίηση της Innovation Bank και την ανακεφαλαιοποίησή της, στο ισόποσο των 250 εκατ. US$, με την έκδοση νέων κρατικών ομολόγων. Τα επισφαλή δάνεια της Innovation Bank και των κρατικών Commercial Bank και Savings Bank μεταφέρθηκαν σε ένα νεοσυσταθέντα ad hoc οργανισμό επισφαλών δανείων. Για τρίτο συνεχές έτος, το εμπορικό ισοζύγιο εμφάνισε έλλειμμα (335 εκατ. US$, ή 4,5% του ΑΕΠ), ενώ οι εξαγωγές αυξήθηκαν με ελαφρά ταχύτερο ρυθμό από τις εισαγοννές (15% και 13% αντίστοιχα). Η μετατόπιση τονν εμπορικών ροών προς τις δυτικές χώρες συνεχίζεται και αντανακλάται στους υψηλότερους ρυθμούς αύξησης των εμπορικών συναλλαγών με δυτικές χώρες (κατά περισσότερο από 20%). Το ασθενές σημείο του εξωτερικού εμπορίου παραμένει το ισοζύγιο ενεργειακοί προϊόντων (έλλειμμα ίσο με το 5,7%) του ΑΕΠ), καθώς οι εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων αντιπροσωπεύουν το 40% του συνόλου των εισαγωγών. Το ισοζύγιο 39 τρεχουσών συναλλαγών διατηρήθηκε περίπου στα επίπεδα του 1994 (250 εκατ. US$, ή περίπου 2,3%) του ΑΕΠ, εξαιρουμένων τονν επίσημων μεταφορο'νν). Την 1η Ιανουαρίου 1995 τέθηκε σε ισχύ η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Ευρωπαϊκή Ένο>ση. Οι αβεβαιότητες όσον αφορά τον τραπεζικό τομέα συνέβαλαν στη μείωση, σε σχέση με τα προηγούμενα έτη, τονν εισροονν ιδιωτικών κεφαλαίων (135 εκατ. US$) σε επίπεδα που δεν ήταν επαρκή για να αντισταθμίσουν το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Η Κεντρική Τράπεζα απώλεσε το Δεκέμβριο συναλλαγματικά διαθέσιμα ύ\ρους 45 εκατ. US$ ως αποτέλεσμα της κρίσης εμπιστοσύνης μετά την κήρυξη σε αφερεγγυότητα της Innovation Bank και της τράπεζας Litimpex. Η κάλυψη των απομενουσών χρηματοδοτικών αναγκών κατέστησε αναγκαία τη διενέργεια σημαντικών μεσομακροπρόθεσμων δανειοληπτικών πράξεονν (ποσού 230 εκατ. US$), από τα οποία 60 εκατ. US$ αντλήθηκαν στην αγορά ιδιωτικο')ν κεφαλαίονν το Δεκέμβριο. Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα στο τέλος του έτους εκτιμώνται σε περίπου 800 εκατ. US$, ή στο ισόποσο των εισαγοννονν 3,5 μημών. Το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τον Ιούνιο του 1996 την τρίτη περιοδική αξιολόγηση του προγράμματος που υποστηρίζεται με μια τριετή (1994-97) διευρυμένη πιστωτική διευκόλυνση (EFF) ύψους 134,55 εκατ. SDR. Αυτό θα συμβάλει στην ενίσχυση των διαθεσίμων σε συνάλλαγμα και θα διευκολύνει τη χρηματοδότηση βασικών εισαγωγών για την προμήθεια ενεργειακοί προϊόντων και για επενδύσεις. 3. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Λαμβανομένης υπόψη της αναμενόμενης αύξησης της ζήτησης χρηματοδοτικών μέσίον σε σκληρό νόμισμα για επενδύσεις, καθώς και της παραδοσιακά πλεονασματικής θέσης του λογαριασμοί'. ' κεφαλαίου των τριών χωρών, η Επιτροπή, μετά από διαβούλευση με κράτη μέλη, αποφάσισε κατ'εξαίρεση και στο πλαίσιο συμπληρωματικών μνημονίων συμφωνιών που υπογράφηκαν με τις εθνικές αρχές το 1994 και το 1995 να διαθέσει μέσω του τραπεζικού τομέα το μεγαλύτερο μέρος των δανείων της δεύτερης δόσης σε υγιή και βιώσιμα επενδυτικά σχέδια για τα οποία απαιτούνται χρηματοδοτικά μέσα σε σκληρό νόμισμα. Τα κριτήρια οικονομικής σταθεροποίησης και προόδου των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για την παροχή της κοινοτικής συνδρομής, πληρούνται σε ικανοποιητικό βαθμό στην Εσθονία. Ωστόσο, οι εσθονικές αρχές, οι οποίες καταρχήν σχεδίαζαν να προβούν στην ανάληψη της δεύτερης δόσης του δανείου εντός του 1994, δεν ζήτησαν τελικά την εκταμίευση της το 1995. Στην Λετονία, το πρόγραμμα του ΔΝΤ απέκλινε από την πορεία του μετά τη χρηματοπιστωτική και δημοσιονομική κρίση της άνοιξης του 1995, ενώ η ολοκλήρωση της προβλεφθείσας για το φθινόπο)ρο περιοδικής αξιολόγησης του προγράμματος stand-by δεν κατέστη δυνατή. Τον Ιούνιο οι λετονικές αρχές ζήτησαν την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης των κοινοτικοί δανείων (40 εκατ. ECU). Οι υπηρεσίες της Επιτροπής προέβησαν στη συνέχεια σε επιτόπια εκτίμηση της κατάστασης τον Ιούλιο και ζήτησαν διευκρινίσεις από τις αρχές για τις προθέσεις τους σχετικά με τη χρησιμοποίηση των πόρων. Οι αρχές δήλωσαν σαφώς ότι οι πόροι θα διατεθούν για την αποζημίωση μικρών καταθετών που απώλεσαν τις αποταμιεύσεις τους μετά την πτώχευση της Banka Baltija. Η Επιτροπή έκρινε ότι αυτό δεν θα ήταν συνεπές με το γενικό στόχο της κοινοτικής συνδρομής, ο οποίος είναι η χρηματοδότηση εξωτερικοί αναγκών που σχετίζονται με το ισοζύγιο πληρωμών και όχι η κάλυψη εσωτερικών δημοσιονομικών αναγκών. Δεν θα ήταν επίσης συνεπές ούτε με τους όρους παροχής του δανείου (περιλαμβανομένης της ικανοποιητικής πορείας του προγράμματος που έχει συμφωνηθεί με το ΔΝΤ), ούτε με τις σχετικές με την εκταμίευση της δεύτερης δόσης υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί στο μνημόνιο συμφοννίας του 1994. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, αφού ζήτησε τη γνώμη των κρατών μελών, απέρριψε τον Οκτώβριο του 1995 την αίτηση των αρχών τη Λετονίας για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης. 40 Όσον αφορά τη Λιθουανία, οι αρχές ζήτησαν στις αρχές του 1995 την εκταμίευση της δεύτερης δόσης (50 εκατ. ECU) της κοινοτικής συνδρομής. Λαμβανομένης υπόψη της προόδου της σταθεροποίησης και των μεταρρυθμίσεων, ιδίως στον τομέα της ιδιωτικοποίησης και των ρυθμίσεων για την τραπεζική εποπτεία, η Λιθουανία τήρησε τους όρους για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης. Το μνημόνιο συμφωνίας για τη χρησιμοποίηση των πόρονν της δεύτερης δόσης υπογράφηκε τον Ιούλιο. Όπως και στην περίπτο)ση της Λετονίας και της Εσθονίας, ουμςχυνηθηκε ότι οι πόροι της δεύτερης δόσης θα διατεθούν για τη χρηματοδότηση βΐίόσιμων επενδυτικών σχεδίων και θα χορηγηθούν μέσω τραπεζών που συμμορφώνονται με τις εποπτικές ρυθμίσεις της κεντρικής τράπεζας. Λόγω της περιορισμένης δυνατότητας απορρόφησης πόρων του εγχώριου τραπεζικού τομέα, συμφωνήθηκε να διασπαστεί η δεύτερη δόση σε δύο επιμέρους δόσεις (25 εκατ. ECU καθεμία) και η άμεση αποδέσμευση της πρώτης επιμέρους δόσης (στην οποία η Επιτροπή προέβη τον Αύγουστο). Οι αρχές αποφάσισαν να διαθέσουν το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων μέσω δύο τραπεζών μεσαίου μεγέθους που τηρούν τα κριτήρια της κεντρικής τράπεζας. Ωστόσο, το Δεκέμβριο η Επιτροπή ζήτησε να διακοπεί η διάθεση των πόρων της κοινοτικής συνδρομής μέχρις ότου σημειωθεί πρόοδος στην προβλεπόμενη διαδικασία διαβουλεύσεων. Το Νοέμβριο, κατά τη δάρκεια αποστολής στην Βίλνα οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν τη βελτίωση της διαχείρισης της κοινοτικής μακροοικονομικής συνδρομής. Παρά τις εσωτερικές εντάσεις, ιδίως στο χρηματοπιστωτικό τομέα, οι Χώρες της Βαλτικής υλοποίησαν με επιτυχία τις βασικές μεταρρυθμίσεις για τη μετάβαση σε οικονομία αγοράς και τα αποτελέσματα της ενεργειών τους ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητικά. Η βασική τάση της οικονομικής ανάπτυξης θεωρείται πλέον ισχυρή και το επίπεδο τονν αναγκο'νν εξοντερικής χρηματοδότησης που είχε προβλεφθεί κατά τη σύναψη των πρώτων συμφοννιονν stand-by στα τέλη του 1992 καλύφθηκε σε μεγάλο βαθμό με εισροές ιδιωτικο'νν κεφαλαίονν. Οι ανάγκες μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής από επίσημες εξωτερικές πηγές ήταν πιο παριορισμένη από ό,τι είχε εκτιμηθεί αρχικά και η Επιτροπή δεν αποδέσμευσε το πλήρες ποσό της κοινοτικής μακροοικονικής συνδρομής που είχε εγκριθεί. Ο κίνδυνος εμφάνισης νέονν εντάσεων στα ισοζύγιαπληρωμών των χωρών αυτών δεν μπορεί να αποκλειστεί, λαμβανομένων υπόψη των αυξανόμενων εμπορικών ελλειμμάτων που δημιουργούν οι ανάγκες της αναπτυξιακής διαδικασίας. Η Επιτροπή θα επανεξετάζει τακτικά την κατάσταση. 41 V. ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ 1. Εισαγωγή Μ Λευκορωσία, η οποία ήταν μια από τις πλέον αναπτυγμένες δημοκρατίες υπό το καθεστώς της οικονομίας κεντρικού σχεδιασμού της προ'νην Σοβιετικής Ένωσης, έθεσε σε εφαρμογή τη διαδικασία μεταρρυθμίσεων αργότερα από τις περισσότερες άλλες χώρες της περιοχής. Οι πρώτες, περιορισμένης έκτασης, μεταρρυθμίσεις άρχισαν το 1993 με τη στήριξη του ΔΝΤ (προΥυη δόση πιστωτικής διευκόλυνσης συστημικής μετατροπής (STF)). Μετά τις προεδρικές εκλογές του Ιουλίου 1994, οι αρχές άρχισαν την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων για τη σταθεροποίηση της οικονομίας στο δεύτερο εξάμηνο του 1994 και στις αρχές του 1995. Το ΔΝΤ αποδέσμευσε τη δεύτερη δόση της STF στα τέλη του Ιανουαρίου 1995. Η συμφωνία για ένα πιο φιλόδοξο πρόγραμμα υπό μορφή πιστωτικής διευκόλυνσης stand-by, η οποία είχε προβλεφθεί αρχικά για το Μάρτιο του 1995 αναβλήθηκε εν αναμονή των αποφάσεων για τις νέες μεταρρυθμίσεις. Το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τελικά τη συμφωνία stand-by στις 12 Σεπτεμβρίου 1995. Στις 10 Απριλίου 1995, το Συμβούλιο της ΕΕ9 ενέκρινε τη χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Λευκορωσία, υπό μορφή δεκαετούς δανείου για την εκταμίευση του οποίου έχει τεθεί ο>ς όρος η σύναψη συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ, με σκοπό τη στήριξη προγράμματος μακροοικονομικής προσαρμογής και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεονν. Με βάση τις προσωρινές εκτιμήσεις του ΔΝΤ για τις ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης της χώρας για το 1995, το ποσό της κοινοτικής συνδρομής καθορίστηκε σε 75 εκατ. ECU. Επιπλέον, συμφωνήθηκε ότι η αποδέσμευση της κοινοτικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Λευκοροοσία θα απαιτούσε την πλήρη και εμπρόθεσμη τήρηση τονν χρηματοπιστοντικο'νν υποχρεώσεων της χώρας έναντι της Κοινότητας. 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Η μείωση της παραγωγής στη Λευκορωσία στο πρώτο στάδιο της μετάβασης σε οικονομία αγοράς ήταν πιο περιορισμένη από ό,τι στις άλλες χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και το ΑΕΠ μειώθηκε κατά περίπου 10% ετησίως το 1992 και το 1993, δηλαδή λιγότερο από ό,τι στη Ρωσία. Ωστόσο, το 1994 το ΑΕΠ σημείωσε απότομη πτώση (-20%), η οποία ήταν μια από τις μεγαλύτερες στις χώρες σε διαδικασία μετάβασης, και μια περαιτέρω μείωση κατά 10% το 1995. Οι επενδύσεις μειώθηκαν σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό στη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών, σε πολύ λιγότερο από το 50% του επιπέδου του το 1990. Το σύστημα πληρωμών και εμπορικών συναλλαγών μεταξύ δημοκρατιο')ν της πρώην ΕΣΣΔ κατάρρευσε το 1993, με αποτέλεσμα τη γενική επιδείνο)ση της κατάστασης τονν επιχειρήσεων στη Λευκοροοσία. Οι διεταιρικές και τραπεζικές πιστώσεις αυξήθηκαν σημαντικά χάρη στην άνευ ορίονν αναχρηματοδότηση του τραπεζικού συστήματος από την κεντρική τράπεζα, η οποία οδήγησε σε αυξήσεις τιμονν με ρυθμούς υπερπληθωρισμού το 1993 και 1994. Το έλλειμμα του δημόσιου τομέα παρέμεινε ωστόσο υπό έλεγχο και δεν υπερέβη το 2% του ΑΕΠ ούτε το 1993 ούτε το 1994. Η Λευκορωσία αποχώρησε από τη ζώνη του ρωσικού ρουβλίου μόλις τον Απρίλιο του 1994, όταν το λευκορωσικό ρούβλι καθιερώθηκε ως μόνο νόμιμο νόμισμα. Η εφαρμογή αυστηρής νομισματικής πολιτικής άρχισε στις αρχές του 1995. Οι μηνιαίοι ρυθμοί πληθωρισμού μειώθηκαν από 40% τον Ιανουάριο σε 2,5% τον Ιούνιο και, παρά τις σημαντικές αυξήσεις στα τιμολόγια επιχειρήσεων κοινής ωφελείας, οι αρχές επέτυχαν να σταθεροποιήσουν τον πληθωρισμό, ο οποίος σε μέσο μηνιαίο επίπεδο διατηρήθηκε κάτω από το 5% έως τα τέλη του έτους. Στις αρχές του 1995 καθιερώθηκαν μηχανισμοί αγοράς για τη χορήγηση των πιστώσεων Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 95/132/ΕΚ (ΕΕ αριθ. L 89 της 21. 04. 1995). 42 της κεντρικής τράπεζας. Οι αρχές εφάρμοσαν σε όλη τη διάρκεια του έτους μια ευέλικτη πολιτική επιτοκίονν που αποσκοπούσε στη διατήρηση ελκυστικο'νν θετικονν πραγματικών επιτοκίων για Vit διευκολυνθεί η συγκέντροκνη καταθέσεονν σε ρούβλια (χπό το τραπεζικό σύστημα. Τα θετικά πραγματικά επιτόκια και η αυστηρή νομισματική πολιτική συνέβαλαν στη σταθεροποίηση της ονομαστικής ισοτιμίας του λευκορο>σικού ρουβλίου στα 11. 500 ρούβλια/υ8$ και οδήγησαν σε σημαντική ανατίμηση σε πραγματικούς όρους έναντι του δολαρίου (+340% το 1995). Το έλλειμμα του προϋπολογισμού για το 1995 διαμορφώθηκε στο 2,3%) του ΑΕΠ και παρέμεινε εντός των ορίων που συμφωνήθηκαν με το ΔΝΤ. Στο μεγαλύτερο μέρος του, το έλλειμμα χρηματοδοτήθηκε με εσωτερικούς πόρους. Το ισοζύγιο τρεχουσίον συναλλαγών, το οποίο εμφάνισε έλλειμμα το 1993 και το 1994 (10% περίπου του ΑΕΠ), παρέμεινε αρνητικό και το 1995 (-3,5% του ΑΕΠ). Η ανταγοννιστικότητα των εξαγωγών της Λευκορωσίας προς δυτικές χώρες μειώθηκε λόγω της αύξησης των εισαγωγικών δασμών στα επίπεδα που εφαρμόζει η Ρωσία μετά την έναρξη λειτουργίας της Τελωνειακής Ένωσης με την Ρωσία στις αρχές του 1995. Παρά τις ανησυχίες για την απώλεια εξαγωγικών αγορών, η πρόοδος των εξαγωγών το 1995 ήταν ιδιαίτερα σημαντική (+75%). Παράλληλα, οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 65%, και το εμπορικό ισοζύγιο συνέχισε να εμφανίζει έλλειμμα (6% του ΑΕΠ). Το 1995, η Λευκορωσία κατάργησε σταδιακά τους περιορισμούς στις πράξεις σε συνάλλαγμα, διευκολύνοντας έτσι τη μετατρεψιμότητα το)ν πληρωμο'νν στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Τα πρώτα ουσιαστικά μέτρα στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεο)ν λήφθηκαν πρόσφατα μόνο και παραμένουν ένα από τα αρνητικά στοιχεία της οικονομικής πολιτικής στη Λευκοροκτία. Οι πολλαπλές επιδοτήσεις από τη βιομηχανία τονν τιμο'νν ενεργειακοί προϊόντονν για ιδιονυική κατανάλωση ήταν ιδιαίτερα υψηλές. Η πρώτη προσαρμογή στις τιμές τονν δημόσιονν υπηρεσιών ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 1994, με την αύξηση τονν τιμών τονν υπηρεσιών που παρέχονται από τοπικές αρχές. Τα ενοίκια, το νερό και η θέρμανση αυξήθηκαν με συντελεστές 42, 24 και 9 αντίστοιχα. Νέες αυξήσεις έγιναν στις αρχές του 1995. Ο αριθμός των "μονοπωλιακών επιχειρήσεων", οι τιμές των οποίων υπόκεινται σε έλεγχο, μειώθηκαν από 350 περίπου στα μέσα του 1994 σε 50 στα μέσα του 1995. Χάρη στα μέτρα αυτά, οι περισσότερες τιμές έχουν πλέον ελευθερωθεί. Οι τιμές των προϊόντων και υπηρεσιών του δημόσιου τομέα, οι οποίες επιδοτούνται ακόμα σε μεγάλο βαθμό, αυξήθηκαν στο 60% και στο 80%) των επιπέδων που επιτρέπουν την ανάκτηση του κόστους τον Ιούλιο και το Δεκέμβριο, αντίστοιχα. Οι κρατικές παραγγελίες για βιομηχανικά προϊόντα και προμήθειες μειο')θηκαν στο 6%) της συνολικής παραγωγής, αλλά παρέμειναν ιδιαίτερα υψηλές στο γεο>ργικό τομέα. Οι περισσότερες ίίπαιτήσεις για χορήγηση αδεκόν εξαγο)γα'νν και για εκχίόρηση συναλλάγματος από εξαγορές καταργήθηκαν στα τέλη του 1994 και στις αρχές του 1995. Ωστόσο, οι εξωτερικές συναλλαγές εξακολουθούν να υπόκεινται σε ορισμένους περιορισμούς. Οι εξαγονγικοί δασμοί, οι οποίοι είχαν καταργηθεί το Δεκέμβριο του 1994, καθιερώθηκαν εκ νέου στις αρχές του 1995 μετά την έναρξη ισχύος της Τελωνειακής Ένωσης με την Ρο)σία. (Κατά το χρόνο σύνταξης της παρούσας έκθεσης, οι αρχές είχαν επανεισαγάγει, στις αρχές του 1996, νέους διοικητικούς περιορισμούς στο εξωτερικό εμπόριο και στις πράξεις σε συνάλλαγμα). Ο τραπεζικός τομέας βαρύνεται με επισφαλή δάνεια και η αποτελεσματικότητα του είναι συνολικά χαμηλή. Πρόοδος σημειώθηκε πρόσφατα στα λογιστικά πρότυπα, αλλά οι έλεγχοι από ανεξάρτητους ελεγκτές παραμένουν σπάνιοι. Οι αρχές αύξησαν πρόσφατα τις απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών από 1 εκατ. ECU σε 2 εκατ. ECU. Αποφασίστηκε επίσης να συνεχιστεί η εκκαθάριση δύο μικρών αφερρέγγυων τραπεζών. Εκτιμάται ότι οι υπερήμερες οφειλές μεταξύ επιχειρήσεονν αντιπροσώπευαν το 50% του ΑΕΠ στα τέλη του 1995. Τα μέτρα που λής^θηκαν για τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής πειθαρχίας των επιχειρήσεων φαίνεται 43 ότι είναι ανεπαρκή ελλείψει αποτελεσματικών κυρώσεων σε περίπτωση πτώχευσης, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ασφαλείς μηχανισμοί για την κήρυξη μιας επιχείρησης σε αφερεγγυότητα (η αναθεωρημένη πτωχευτική νομοθεσία εγκρίθηκε το Μάιο του 1996). Υπό συνθήκες υψηλο'νν τιμών ενεργειακών προϊόντων, απώλειας μεριδίων αγορών και αυξανόμενων καθυστερήσεων στις πληρωμές, η αποδοτικότητα των επιχειρήσεων μειώθηκε κατά 50% περίπου στη διάρκεια τονν τελευταίονν τριών ετών. Ο αριθμός τονν ζημιογόνων επιχειρήσεων αυξήθηκε σημαντικά το 1995 και αντιπροσωπεύει πλέον το 29% του συνόλου των επιχειρήσεων (στοιχεία Απριλίου 1996, με βάση τους λογαριασμούς του 1995). Η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεονν βρίσκεται ακόμα στα αρχικά της στάδια. Οι επιχειρήσεις που είχαν ιδιωτικοποιηθεί στα τέλη του 1995 αντιπροσώπευαν μόνο το 6% του συνόλου τονν στοιχείων ενεργητικού της οικονομίας. Η ιδιωτικοποίηση μικρών επιχειρήσεων, η οποία στις άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ήταν το μέρος του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων που ολοκληρώθηκε στο συντομότερο χρονικό διάστημα, καθυστέρησε στην Λευκορωσία λόγω της δυσκαμψίας της διαδικασίας διαγωνισμών και στα τέλη του 1995 μόνον το 12%) των μικρών επιχειρήσεων είχαν ιδιωτικοποιηθεί. Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεονν μέσο) κουπονιών που εγκρίθηκε το 1994 προοριζόταν να εξασφαλίσει την εκχώρηση του 50% του συνόλου των προς ιδίίοτικοποίηση επιχειρήσεων, αλλά η διανομή κουπονιο'νν στον πληθυσμό, η οποία αναμενόταν να ολοκληρωθεί στα τέλη του 1995, καθυστέρησε σημαντικά. Η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων επιβραδύνθηκε στο σύνολο της το 1995. Ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεο)ν ήταν ιδιαίτερα βραδύς και στο γεο>ργικό τομέα. Οι τιμές τανν γεωργικών προϊόντων ελευθερώθηκαν μόλις στις αρχές του 1995, αλλά οι τιμές τονν ενδιάμεσοι προϊόντων της γεωργικής παραγωγής είχαν ελευθερο)θεί σε ένα προηγούμενο στάδιο, γεγονός που συμπίεσε την αποδοτικότητα των κρατικών γεωργικών εκμεταλλεύσεων και οδήγησε στη σώρευση καθυστερούμενων οφειλών, ιδίως εκείνονν που σχετίζονται με την προμήθεια ενργειακών προϊόντων. Το 20% περίπου των σοβχόζ και των κολχόζ μετατράπηκαν σε κοινές επιχειρήσεις. Ωστόσο, οι ιδιωτικοποιήσεις δεν είχαν αρχίσει ακόμα στα τέλη του 1995 και είναι πιθανόν ότι θα αποδειχθούν ιδιαίτερα πολύπλοκες λόγω των δυσχερών χρηματοπιστωτικοί συνθηκών που έχουν διαμορφωθεί. Υπάρχει δυνατότητα περαιτέρω μεταρρύθμισης του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της καλλιεργήσιμης γης, η οποία με την ισχύουσα νομοθεσία ανήκει στο κράτος και μπορεί μόνο να εκμισθωθεί για 99 έτη, χωρίς δυνατότητα πώλησης ή χρηματοδοτικής μίσθωσης. 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Μετά την έγκριση από το Συμβούλιο του ΔΝΤ της πρώτης συμφωνίας stand-by με τη Λευκορωσία στις 12 Σεπτεμβρίου 1995, οι υπηρεσίες της Επιτροπής προέβησαν σε επιτόπια εκτίμηση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κατάστασης της χώρας κατά τα τέλη Σεπτεμβρίου και συζήτησαν με τις αρχές τους όρους για τη χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής από την Κοινότητα. Υπογράφηκε επίσης μνημόνιο συμφωνίας στο οποίο καθορίζονται οι μακροοικονομικοί και διαρθρωτικοί όροι που συνοδεύουν την κοινοτική συνδρομή. Εκτός από την τήρηση των μακροοικονομικών κριτηρίων που προβλέπονται στη συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ, οι αρχές της Λευκορωσίας ανέλαβαν σημαντικές δεσμεύσεις σε διάφορους τομείς διαρθρωτικίόν μεταρρυθμίσεων (ελευθέρο)ση τιμών, ιδιωτικοποιήσεις και μεταρρυθμίσεις στον τομέα των επιχειρήσεων, αυστηρή χρηματοοικονομική διαχείριση στις επιχειρήσεις και μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα), στους οποίους η επίτευξη προόδου θα έχει καθοριστική σημασία για την εκταμίευση της δεύτερης δόσης της συνδρομής. Για την περίοδο του προγράμματος που προβλέπει η συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ (Ιούλιος 1995-Ιούνιος 1996), οι ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης της χώρες εκτιμήθηκαν σε περίπου 44 600 US$ και θα καλυφθούν κατά το ήμισυ σχεδόν από το ΔΝΤ. Η συνεισφορά της Κοινότητας, λαμβανομένων υπόψη το)ν αναθεωρημένων απομενουσών αναγκών, καθορίστηκε σε 55 εκατ. ECU και, σε συνδυασμό με τις συνεισφορές τονν άλλονν διμερο'νν χορηγο'νν, συνέβαλε στην πλήρη κάλυψη των απομενουσών χρηματοδοτικών αναγκών στο πλαίσιο του ισοζυγίου πληρωμών. Το ποσό της πρώτης δόσης καθορίστηκε σε 30 εκατ. ECU και η εκταμίευση του έγινε το Δεκέμβριο του 1995. 45 VI. ΒΟΥΑΓΑΡΙΑ 1. Εισαγωγή Το 1995, η οικονομία της Βουλγαρίας σημείωσε συνεχή άλλα περιορισμένη πρόοδο στα μέτωπα της σταθεροποίησης και της ανάπτυξης, τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, η οποία ανανακλά κατά κύριο λόγο τους περιορισμένους στόχους και φιλοδοξίες του προγράμματος που έθεσε σε εφαρμογή η νέα κυβέρνηση μετά τις εκλογές του Δεκεμβρίου 1994. Οι εξελίξεις, ας)ετέρου, στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ήταν και πάλι απογοητευτικές, ιδίο)ς όσον αφορά τη θέσπιση μέτρων για την επιτάχυνση της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων και για την αντιμετώπιση των σημαντικών διαχειριστικών και χρηματοοικονομικών προβλημάτων του εγχώριου τραπεζικού συστήματος, ο οποίος εξακολουθεί να βαρύνεται από τον εξαιρετικά μεγάλο όγκο των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η ανεπαρκής πρόοδος στο σύνολο των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και η έλλειψη αξιοπιστίας του οικονομικού προγράμματος της κυβέρνησης για το 1995 είχαν ως αποτέλεσμα την εξασθένηση της εμπιστοσύνης των διεθνο')ν χρηματοδοτικών οργανισμών, των εμπορικιόν τραπεζών δυτικών χο)ρών και των ιδιωτικών επενδυτών. Η επιδείνωση των προσδοκιών των δυτικών χωρών όσον αφορά τον χρηματοπιστωτικό κίνδυνο της χώρας, καθώς και οι επιφυλάξεις που εξέφρασαν επανειλημμένα οι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί για το ρυθμό των διαρθρωτικών προσαρμογών στη Βουλγαρία το 1995, αποτέλεσαν σημαντικό πλήγμα για τις βουλγαρικές αρχές, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη ότι το 1994 το ΔΝΤ, η Διεθνής Τράπεζα και οι πιστώτριες εμπορικές τράπεζες δυτικών χωρών συμφώνησαν να χορηγήσουν στη Βουλγαρία μια σημαντική συνολική δέσμη χρηματοδοτικών ενισχύσεων. Τον Απρίλιο του 1994, το ΔΝΤ ενέκρινε μια δίυδεκάμηνη πιστοπική διευκόλυνση stand-by ύψους 97 εκατ. US$, σε συνδυασμό με μια πιστωτική διευκόλυνση συστημικής προσαρμογής (STF) ύψους 324 US$, και το Σεπτέμβριο του ιδίου έτους αποφάσισε, από κοινού με τη Διεθνή Τράπεζα, να αυξήσει τη χρηματοδοτική της συνδρομή κατά 225 εκατ. US$. Επιπλέον, τον Απρίλιο του 1994 επιτεύχθηκε συμφωνία με τους επίσημους πιστωτές της Λέσχης του Παρισιού για αναδιάταξη του χρέους, την οποία ακολούθησε ένα πρόγραμμα μείωσης του χρέους και της εξυπηρέτησης του (DDSR), το οποίο συμφωνήθηκε με τις δυτικές εμπορικές τράπεζες τον Ιούλιο. Το ΔΝΤ ανέστειλε τελικά τη χρηματοδοτική βοήθεια του στα τέλη του 1994 και η αδυναμία επίτευξης νέας συμφωνίας για περαιτέρω χρηματοδότηση το 1995, λόγω διαφωνιών σχετικά με τη συμμόρφωση της βουλγαρικής κυβέρνησης με τους όρους μακροοικονομικής και διαρθρωτικής προσαρμογής που έχουν τεθεί από το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα, είχε σαν αποτέλεσμα μια νέα επιδείνωση της εξωτερικής χρηματοπιστωτικής θέσης της χώρας στα τέλη του 1995 και στις αρχές του 1996. Η συνεχιζόμενη έλλειψη εξωτερικής χρηματοδοτικής βοήθειας, το ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο των άμεσων ξένων επενδύσεων (ιδίως σε σύγκριση με εκείνο άλλων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης), καθώς και η σταθερή συρρίκνωση τονν συναλλαγματικοί διαθεσίμων της χίόρας, οδήγησαν εκ νέου τη Βουλγαρία στο κατώφλι μιας κρίσης εξωτερικών πληρο)μών. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό εάν ληφθεί υπόψη ο εξαιρετικά μεγάλος όγκος των σχετιζόμενων με το εξωτερικό χρέος υποχρεώσεων που θα καταστούν ληξιπρόθεσμες το 1996 και τα επόμενα έτη (οι οποίες υπερβαίνουν το 1 δισεκατ. US$ ετησίως). Στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού στην Ομάδα των 24, η Κοινότητα αποφάσισε τον Απρίλιο του 199410 να επιβεβαιώσει τη δέσμευση της για τη χορήγηση δανείου ύψους 110 εκατ. 10 COM(94) 118 τελικό 94/0103 (CNS) της 21 ης Απριλίου 1994. 46 ECU, το οποίο αποφασίστηκε τον Οκτώβριο του 1992. Η αποδέσμευση της πρώτης δόσης του δανείου (70 εκατ. ECU) πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 1994. 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Το οικονομικό πρόγραμμα για το 1995, το οποίο εγκρίθηκε μόλις το Μάιο από τη νεοεκλεγείσα κυβέρνηση, αποτελεί έναν μάλλον αβέβαιο και ασαφή συμβιβασμό μεταξύ της ανάγκης vit συγκρατηθεί ο πληθωρισμός με περιοριστικές νομισματικές, εισοδηματικές και δημοσιονομικές πολιτικές, να σταθεροποιηθεί η ισοτιμία του λεβ και να συνεχιστεί η αυξητική τάση στην παραγωγή, τις επενδύσεις και τις εξαγωγές, αφενός και, αφετέρου, της μέριμνας να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο το κοινωνικό κόστος των οικονομικών μεταβολών, με την αναβολή των ιδιωτικοποιήσεων και την οργάνωση γενναιόδωρου δικτύου κοινωνικής προνοίας. Τα κυριότερα μέτρα για την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής πειθαρχίας σε ορισμένες μεγάλες ζημιογόνες κρατικές επιχειρήσεις ή την εκκαθάριση τους εφόσον είναι αναγκαίο, καθώς και για την αναδιάρθρωση των τραπεζών και την ενίσχυση της τραπεζικής εποπτείας, είτε αναβλήθηκαν είτε αποδείχθηκαν ανεπαρκή, θέτοντας κατ'αυτό τον τρόπο σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα της μακροοικονομικής σταθεροποίησης. Μετά από πέντε συνεχή έτη ύφεσης, η οικονομία ανέκαμψε το 1994. Το ΑΕΠ αυξήθηκε σε πραγματικούς όρους κατά 1,4% το 1994 και κατά 2,6%) το 1995. Η σημαντική υποτίμηση του λεβ την άνοιξη του 1994 τόνίοσε τις εξαγωγές και τη βιομηχανική παραγοννή, ενο') οι εισαγοννές μειώθηκαν. Το εμπορικό ισοζύγιο, το οποίο το 1993 ήταν ελλειμματικό κατά σχεδόν 1 δισεκατ. US$, το 1995 εμφάνισε πλεόνασμα που υπερέβη τα 400 εκατ. US$. Ύα συναλλαγματικά διαθέσιμα στην κεντρική τράπεζα αυξήθηκαν από 0,6 δισεκατ. US$ στις αρχές του 1994 σε 1,5 δισεκατ. US$ στα μέσα του 1995. Η βιομηχανική παραγωγή σημείωσε άνοδο κατά 5% το 1994, κυρίως χάρη στη σημαντική πρόοδο των χημικών και των βασικών μεταλλουργικών προϊόντων. Στους τομείς αυτούς οι εξαγωγές αυξήθηκαν, καθώς το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα εξαρτάται κυρίως από την υποτίμηση του νομίσματος και από το επίπεδο τονν τιμών των ενεργειακο'νν προϊόντων, οι οποίες μέχρι πρόσφατα ήταν πιο χαμηλές από τις τιμές στις διεθνείς αγορές. Οι θετικές οικονομικές εξελίξεις επιβεβαιώνονται και από άλλους μακροοικονομικούς δείκτες. Το δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο ως ποσοστό του ΑΕΠ είχε ανέλθει σε διψήφια επίπεδα στα πρώτα έτη της δεκαετίας του 90, μειώθηκε στο 7% του ΑΕΠ το 1994 και 1995. Αφού ανήλθε στο ανώτατο επίπεδο του 16% του εργατικού δυναμικού στις αρχές του 1994, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε σε λιγότερο από 11% στα μέσα του 1995. Ο πληθωρισμός επιβραδύνθηκε από ένα μέσο μηνιαίο ρυθμό της τάξης του 4 έως 6% στην περίοδο 1992-1994, σε λιγότερο από 2% την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1995. Η υποχώρηση του πληθωρισμού διευκολύνθηκε από μια μακρά περίοδο σταθερότητας της ονομαστικής ισοτιμίας του λεβ, αλλά και από τις πιο εκτεταμένες παρεμβάσεις της κυβέρνησης στις αγορές, οι οποίες αντιπροσωπεύουν μια αναστροφή της τάσης των προηγούμενων μέτρονν ελευθέρωσης. Σταθμισμένα με το βάρος τους στο "καλάθι" βάσει του οποίου υπολογίζεται ο δείκτης τιμών καταναλωτή, το 50% περίπου των αγαθών υπόκεινται σήμερα σε κάποια μορφή επίσημης παρακολούθησης ή ελέγχου. Μια συνέπεια αυτών των μέτρων, καθώς και των χαμηλών εγχώριων τιμών του σιταριού και της αναποτελεσματικότητας των εξαγωγικών ελέγχων, ήταν η εμφάνιση ουρών στα αρτοπωλεία. Σε γενικό επίπεδο, η βελτίωση των μακροοικονομικών αποτελεσμάτων δεν οφειλόταν σε υγιή μικροοικονομικά ή διαρθρωτικά δεδομένα. Στο χρηματοπιστωτικό τομέα και στον τομέα το)ν επιχειρήσεονν, η ανεπαρκής πρόοδος της αναδιάρθρωσης και των ιδιωτικοποιήσεων συνέβαλε 47 στην ανάπτυξη μιας σχέσης στενής εξάρτησης μεταξύ τραπεζών και επιχειρήσεων. Μη κερδοφόρες επιχειρήσεις με καθυστερήσεις στην αποπληρωμή των δανείονν τους συνέχισαν να έχουν πρόσβαση σε τραπεζικές πιστώσεις. Οι τράπεζες συνέχισαν να δανείζουν στις επιχειρήσεις με την προσδοκία - η οποία βασιζόταν στην εμπειρία του παρελθόντος - ότι το κράτος θα αναλάβει τελικά να καλύψει τα χρέη τους. Η κεντρική τράπεζα συμμετείχε έμμεσα στις πρακτικές αυτές, χορηγώντας μη διασφαλισμένα δάνεια στις εμπορικές τράπεζες. Στο δεύτερο εξάμηνο του 1995 υπήρχαν όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι η οικονομική κατάσταση ήταν πλέον δυσβάστακτη. Η αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής επιβραδύνθηκε σε λιγότερο από 2% ετησίως. Το πλεονέκτημα ίίπό πλευράς τιμών που προέκυψε ίίπό την υποτίμηση της άνοιξης του 1994 εξουδετερώθηκε σταδιακά από την επακόλουθη σταθερότητα της ισοτιμίας του λεβ και από τη διαφορά μεταξύ αυξήσεων του κόστους παραγωγής στο εσωτερικό και στην αλλοδαπή. Η αύξηση των τιμών καταναλωτή επιταχύνθηκε ελαφρά και οι πιέσεις στη συναλλαγματική ισοτιμία άρχισαν να αναπτύσσονται. Τα συναλλαγματικάδιαθέσιμα μεΐίήθηκαν καθώς η κεντρική τράπεζα προέβη σε παρεμβάσεις για τη στήριξη του λεβ. Η Βουλγαρία τηρεί πάντα εμπρόθεσμα τις σχετιζόμενες με το εξωτερικό χρέος υποχρεώσεις της από τη συμφωνία με τη Λέσχη του Παρισιού για την αναδιάταξη του χρέους και από τη συμφωνία με τις πιστώτριες τράπεζες της Λέσχης του Λονδίνου για την ελάφρυνση του χρέους και του βάρους εξυπηρέτησης του (DDSR). Το 1995, οι πληρωμές για την εξυπηρέτηση του χρέους ανήλθαν σε περίπου 718 εκατ. US$. Μετά την υπογραφή των συμφωνιών αυτών, οι σχέσεις της Βουλγαρίας με τους διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς αποκαταστάθηκαν, αλλά η πρόσφατη κρίση του εγχίόριου τραπεζικού συστήματος και η μειούμενη εμπιστοσύνη στο εθνικό νόμισμα αύξησαν εκ νέου το χρηματοπιστωτικό κίνδυνο στη χώρα αυτή και είχαν αρνητικές επιππόσεις στην αξία των ομολόγονν "Brady". 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Παρά τους υφιστάμενους περιορισμούς, τις αποκλίσεις οικονομικής πολιτικής και την ελλιπή διαχείριση, η Βουλγαρία επέτυχε το 1995 να εδραιώσει τα προηγούμενα θετικά αποτελέσματα, όπως η ελευθέρωση του εμπορίου, η μετατρεψιμότητα των πληρωμών του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και το φιλελεύθερο συναλλαγματικό καθεστώς. Η διατήρηση του "κεκτημένου" αυτού θα είναι αναμφίβολα δυσχερής, λαμβανομένων υπόψη τονν νέων χρηματοπιστωτικών προβλημάτων, της μεταβλητότητας της συναλλαγματικής ισοτιμίας, της απώλειας εμπιστοσύνης στο λεβ και της σχετικά βραδείας εφαρμογής της διαδικασίας διαρθρωτικής προσαρμογής. Η πρόοδος στην ελευθέρωση του εμπορίου ήταν ενθαρρυντική αλλά ανίση. Η Βουλγαρία έθεσε το 1995 σε εφαρμογή μια φιλελεύθερη δασμολογική πολιτική (ιδίως στο εμπόριο με την ΕΕ), επιβάλλοντας όμως ταυτόχρονα, για την προστασία συγκεκριμένων εγχώριων βιομηχανικών ή γεωργικών δραστηριοτήτων, ορισμένους προσο)ρινούς περιορισμούς στις εισαγονγές όπο>ς ελάχιστες τιμές εισαγωγής, περιοριστικές άδειες εισαγωγής, δασμολογικές ποσοστώσεις, κλπ. Η Βουλγαρία εφαρμόζει ακόμα ποσοστώσεις, τέλη και δασμούς στις εξαγωγές ορισμένονν αγαθών. Προσωρινές απαγορεύσεις επιβλήθηκαν το 1993 σε εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντονν, οι οποίες όμως καταργήθηκαν οριστικά τον Ιούλιο του 1995. Η προσωρινή συμφοννία σύνδεσης με την ΕΕ τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1994. Η προοδευτική καθιέρωση φιλελεύθερου εμπορικού καθεστώτος συνοδεύτηκε από προσπάθειες για την περαιτέρω ελευθέρο)ση του συναλλαγματικού καθεστώτος. Σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή αποτέλεσε η ουσιαστική αύξηση, το Φεβρουάριο του 1994, τονν ανώτατων ορίων στο χορηγούμενο συνάλλαγμα για τρέχουσες προσωπικές πληρωμές (τουρισμός, κλπ. ) 48 και η εξασφάλιση της μετατρεψιμότητας τονν σχετιζόμενοι με εμπορικές ανταλλαγές πληρο)μο'νν στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσίον συναλλαγο'νν. Εξακολουθούν ωστόσο να υπάρχουν περιορισμοί στις τρέχουσες πληρωμές και μεταβιβάσεις. Οι μόνιμοι κάτοικοι μπορούν να κατέχουν λογαριασμούς σε συνάλλαγμα (τα έσοδα από εξαγωγές υπόκεινται σε υποχρέωση επαναπατρισμού αλλά όχι εκχώρησης). Το 1995 έληξαν επίσης ορισμένες διακυβερνητικές συμφωνίες συμψηφισμού και αντιπραγματισμού με τρίτες χώρες. Όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του τομέα των κρατικών επιχειρήσεων, η νέα κυβέρνηση συνέχισε τη στρατηγική της, η οποία επικεντρώνεται σε τρεις τομείς: χρηματοοικονομική διάσωση των κρατικών επιχειρήσεων, αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση. Η εφαρμογή της πολιτικής καθυστέρησε λόγω πολιτικο'νν διαφωνιών, αδυναμιών σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής και διοίκησης, έλλειψης αποφασιστηκότητας για την επιβολή αυστηρής χρηματοοικονομικής πειθαρχίας στις κρατικές επιχειρήσεις και ανεπαρκούς ανάπτυξης του τραπεζικού συστήματος. Από την άποψη αυτή, το 1995 μπορεί να θεωρηθεί ως μεταβατικό έτος, εν αναμονή του πιο αποφασιστικού και φιλόδοξου προγράμματος μεταρρυθμίσεων που καταρτίζεται σήμερα και θα εφαρμοστεί το 1996. Η στρατηγική χρηματοοικονομικής διάσο>σης επιχειρήσεων βασίζεται στο νόμο που θεσπίστηκε το Δεκέμβριο του 1993, δυνάμει του οποίου η κυβέρνηση μπορεί vit εκδίδει μακροπρόθεσμες ομολογίες σε λέβ και σε συνάλλαγμα προκειμένου να καλύψει τις υπερήμερες πληρίομές δανείονν και τόκων σε λεβ και σε δολάρια που είχαν σο)ρευθεί στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών έως τα τέλη του 1991. Τα δάνεια προς κρατικές επιχειρήσεις πρέπει να εξοφληθούν από την κυβέρνηση, η οποία μπορεί ενδεχομένως να τα μετατρέπει σε ίδια κεφάλαια ή να αποφασίζει τη διαγραφή ή την αναδιάταξη τους μετά την αναδιάρθρωση ή ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων. Στα τέλη του 1995 η Βουλγαρία είχε ολοκληρώσει περίπου 77 ιδιωτικοποιήσεις στις οποίες ομολογίες που εκδόθηκαν στην εγχώρια αγορά χρησιμοποιήθηκαν για μετατροπή χρεών σε ίδια κεφάλαια συνολικού ποσού 2,9 δισεκατ. λεβ. Μερικές ακόμα ιδιωτικοποιήσειςπραγματοποιήθηκαν επίσης με μετατροπές χρεών σε κεφάλαιο, αλλά χρηματοδοτήθηκαν με την έκδοση κρατικών ομολόγονν "Brady" που διατέθηκαν σε δυτικούς επενδυτές (στο πλαίσιο της συμφωνίας DDRS). Όσον αφορά την αναδιάρθρωση, στα τέλη του 1995 λήφθηκαν μέτρα για την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής πειθαρχίας στις κρατικές επιχειρήσεις. Καταρτίστηκαν σχέδια για τον περιορισμό των ζημιών και τον εξορθολογισμό της λειτουργίας τους και εντοπίστηκαν οι μη βιώσιμες επιχειρήσεις που θα κλείσουν ή θα τεθούν σε "χρηματοδοτική απομόνωση", η οποία συνεπάγεται απαγόρευση νέων τραπεζικών δανείων. Ωστόσο, τα σχέδια αυτά δεν υλοποιήθηκαν. Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 1995 αφορούσε περίπου 600 επιλέξιμες επιχειρήσεις, αλλά προέβλεπε επίσης την εξαίρεση βασικών τομέων (όπως ενέργεια, σιδηρόδρομοι, μεταλλεία κλπ. ). Οι μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις θα ιδιωτικοποιηθούν εν μέρει μόνο, σύμφωνα με τη νέα στρατηγική της κυβέρνησης για τη διατήρηση ουσιαστικής ελέγχουσας συμμετοχής στις μεγάλες επιχειρήσεις. Το 1995 ο οργανισμός ιδιωτικοποιήσεων ολοκλήρωσε μόνο 69 ιδιωτικοποιήσεις (από τις 170 που είχαν προβλεφθεί αρχικά για το 1995), τα συνολικά έσοδα των οποίων ανήλθαν σε 12,1 δισεκατ. λεβ (από τα οποία μόνον 3 δισεκατ. σε ρευστά διαθέσιμα· το υπόλοιπο ποσό αντιπροσωπεύει ανταλλαγές εγχώριων και αλλοδαπών κρατικών ομολόγων έναντι ιδίανν κεφαλαίονν των επιχειρήσεων). Επιπλέον, το 1995 τέθηκε σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα μαζικών ιδιωτικοποιήσεων για 1. 000 περίπου δημόσιες επιχειρήσεις. Η πώληση κουπονιών άρχισε τον Ιανουάριο του 1996 και οι διαγοννισμοί για την εκχίόρηση τονν επιχειρήσεων αναμένεται να αρχίσουν το φθινόπωρο. Η κατάσταση του τραπεζικού συστήματος της Βουλγαρίας επιδεινώθηκε σημαντικά στη διάρκεια του 1995 και στις αρχές του 1996, λόγω της συνεχιζόμενης ανεπάρκειας ιδίων κεφαλαίων τονν τραπεζών, τονν διαχειριστικών αδυναμιών, της περιορισμένης εποπτικής ικανότητας της ΕΤΒ, 49 της έλλειψης χρηματοπιστωτικής πειθαρχίας ("φθηνό χρήμα"), του κατακερματισμού του τομέα και του αυξανόμενου όγκου μη εξυπηρετούμενων δανείων στις επιχειρήσεις. Παρά τα μέτρα που λήφθηκαν το 1994 και 1995 για την ενίσχυση της εποπτικής ικανότητας της ΕΤΒ και την υλοποίηση προγράμματος εξυγίανσης των τραπεζών από τον Οργανισμό ΕξυγίανσηςΤραπεζών, η κατάσταση (ιδίως στις δύο μεγάλες τράπεζες Mineralbank και Economicbank) επιδεινο')θηκε σε βαθμό που θέτει πλέον σε κίνδυνο το σύνολο του χρηματοπισποτικού συστήματος της χίόρας. Για να αντιμετωπίσουν την κατάσταση, οι βουλγαρικές αρχές σχεδιάζουν να λάβουν νέα δραστικά μέτρα, όπο)ς περιορισμός της χορήγησης νέονν πιστώσεονν από την ΕΤΒ, περαιτέρο) ενίσχυση της τραπεζικής εποπτείας, απομάκρυνση διοικητών τραπεζο'νν και ανάκληση αδεκόν λειτουργίας. Σε πιο μεσοπρόθεσμη βάση, η σχεδιαζόμενη στρατηγική προβλέπει το κλείσιμο ή τη σταθεροποίηση της χρηματοοικονομικής κατάστασης των δημόσιοαν επιχειρήσεων οι οποίες είναι οι μεγαλύτεροι οφειλέτες των δύο "προβληματικών" τραπεζών και, παράλληλα, τη χρηματοοικονομική αναδιάρθρωση και ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών αυτών ενόψει της ιδιωτικοποίησης τους σε ένα μεταγενέστερο στάδιο. 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Η εκταμίευση του κοινοτικού δανείου ύψους 110 εκατ. ECU που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του Î 992 στο πλαίσιο της Ομάδας τονν 24, το οποίο συμπληρώνει τη βοήθεια που παρείχε το ΔΝΤ στην Βουλγαρία, αναβλήθηκε λόγω μη συνεπούς εφαρμογής της συμφωνίας stand-by του 1992. Για τον ίδιο λόγο δεν αποδεσμεύθηκε καμία από τις αρχικές συνδρομές της Ομάδας των 24. Στα τέλη του 1993 οι προϋποθέσεις για την ανανέωση της βοήθειας της ΕΕ και της Ομάδας των 24 στην Βουλγαρία είχαν αποκατασταθεί. Μετά τη σύναψη νέας συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ στις 16 Μαΐου 1994, το Συμβούλιο συμφώνησε με την Επιτροπή ότι η απόφαση του 1992 για την παροχή μακροοικονομικής συνδρομής στη Βουλγαρία μπορούσε να εφαρμοστεί στο πλαίσιο του νέου προγράμματος. Η αποδέσμευση της πρώτης δόσης (70 εκατ. ECU) έγινε το Δεκέμβριο του 1994 μετά τη νέα συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ και τη συμφωνία μεταξύ πιστωτών για ελάφρυνση του χρέους. Για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης έχει τεθεί ως όρος η τήρηση από την Βουλγαρία των συνήθων μακροοικονομικών κριτηρίων, ιδίο)ς όσον αφορά την ικανοποιητική πορεία της συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ, την ορθή υλοποίηση της συμφωνίας για την ελάφρυνση του χρέους και την επίτευξη προόδου στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. 50 VII. ΜΟΛΔΑΒΙΑ 1. Εισαγωγή Στις 13 Ιουνίου 1994, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να χορηγήσει στη Δημοκρατία της Μολδαβίας δάνειο ύψους 45 εκατ. ECU και μέγιστης διάρκειας δέκα ετών" προκειμένου να στηρίξει τις προσπαθείς που καταβάλλει η χώρα αυτή για τη μετάβαση σε οικονομία αγοράς και να ενισχύσει τα συναλλαγματικά διαθέσιμα της κεντρικής τράπεζας. Το κοινοτικό δάνειο ήταν μέρος ευρύτερης δέσμης ενισχύσεων διεθνών χορηγών στη Μολδαβία για τη συμπλήροχτη πυν πόρονν που παρέχονται από το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα. Η προ')τη δόση του δανείου ύψους 25 εκατ. ECU, εκταμιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1994. Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης, για την οποία είχε τεθεί ο>ς όρος η τήρηση τονν κριτηρίονν του μνημονίου συμφοννίας που συνοδεύει τη σύμβαση δανείου, πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 1995. 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Μετά την εισαγωγή, το Νοέμβριο του 1993, του εθνικού της νομίσματος (μολδαβικό λέι), η Μολδαβία πραγματοποίησε αποφασιστική στροφή προς την κατεύθυνση της οικονομικής σταθεροποίησης στο πλαίσιο προγράμματος διάρκειας 15 μηνών που εφαρμόζεται με τη στήριξη συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ (η οποία εγκρίθηκε το Δεκέμβριο 1993) και συμπληροιματικής βοήθειας διεθνών χορηγών, περιλαμβανομένου του κοινοτικού δανείου ύψους 45 εκατ. ECU. Το Μάρτιο του 1995, το ΔΝΤ ενέκρινε νέα συμφωνία stand-by για τη στήριξη του οικονομικού προγράμματος που η κυβέρνηση της Μολδαβίας έθεσε σε εφαρμογή το 1995. Στόχοι του προγράμματος ήταν η εδραίωση της οικονομικής σταθερότητας και η εφαρμογή μέτρων διαρθρωτικής προσαρμογής για την αποκατάσταση συνθηκών οικονομικής ανάπτυξης. Μετά από μια μείωση του ΑΕΠ κατά 31% το 1994, λόγω των εξαιρετικά δυσμενο'νν καιρικο'νν συνθηκονν και της συνεχούς αποδιοργάνο)σης της παραγωγής και του εμπορίου μετά την κατάρρευση του κεντρικού σχεδιασμού, φαίνεται ότι η οικονομία της Μολδαβίας άρχισε να ανακάμπτει και οι πρώτες εκτιμήσεις εμφανίζουν μια μείωση του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους κατά μόνο 3% το 1995, περιλαμβανομένης της περιοχής της Transnistria. Η βελτίο>ση αυτή οφειλόταν εν μέρει στην αύξηση, κατά 4% περίπου, της παραγωγής στο σημαντικό γεωργικό τομέα μετά την αποκατάσταση ομαλών καιρικών συνθηκών, αλλά και στην επιβράδυνση του ρυθμού μείωσης της βιομηχανικής παραγωγής, ο οποίος εκτιμάται σε "μόνο" 10%. Η επίσημη ανεργία διατηρήθηκε σε σχετικά χαμηλά επίπεδα (περίπου 2% στα τέλη του 1995), αλλά πολλοί εργαζόμενοι βρίσκονταν σε άδεια άνευ αποδοχών και το πραγματικό ποσοστό ανεργίας υπερέβη κατά πολύ το 10%. Οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν το 1995, αλλά εκφρασμένοι σε δολάρια (32 US$ το μήνα σε μέσο όρο) παρέμειναν χαμηλοί σε σχέση με εκείνους των γειτονικών χωρών. Ο βασικός νομισματικός στόχος του προγράμματος του 1995 ήταν η μείωση του πληθο>ρισμού σε ίίποδεκτά επίπεδα μέσο) μιας περιοριστικής πιστονακής πολιτικής. Η Εθνική Τράπεζα της Μολδαβίας (ΕΤΜ) επέτυχε το στόχο αυτό στο πρώτο εξάμηνο του 1995: οι μηνιαίοι ρυθμοί πληθίορισμού δεν υπερέβησαν το 0,75%, έναντι ετήσιων ρυθμο'νν της τάξης του 800%) το 1993 και 120% το 1994. Ωστόσο, την άνοιξη του 1995 οι πληθο>ριστικές πιέσεις αναζωπυρώθηκαν, εν μέρει λόγω αυξήσεων στις διοικητικά καθοριζόμενες τιμές και εποχικών αυξήσείον στις τιμές των προϊόντονν διατροφής, αλλά και λόγω των υψηλών εισροών κεφαλαίονν. Πράγματι, στην προσπάθεια της να αποφύγει μια σημαντική ανατίμηση του λέι, η ΕΤΜ δεν επεδίίοξε να εξουδετερώσει την επίπτωση των εισροών κεφαλαίων. Στο τέταρτο τρίμηνο, οι πληθωριστικές συνέπειες αυτών των πολιτικών άρχισαν να γίνονται αισθητές και η κεντρική τράπεζα υιοθέτησε Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 94/346/ΕΚ. 51 (lut πιο περιοριστική νομισματική πολιτική, η οποία δημιούργησε αυξητικές πιέσεις στα επιτόκια. Οι μηνιαίοι ρυθμοί πληθωρισμού κυμάνθηκαν στο 3,5%) σε μέσο όρο μεταξύ Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου και για το σύνολο του έτους ο πληθωρισμός ανήλθε στο 24%, το οποίο είναι και το χαμηλότερο ποσοστό στην ΚΑΚ. Η δημοσιονομική κατάσταση βελτιώθηκε το 1995 και το έλλειμμα του δημόσιου τομέα μειώθηκε σε ταμειακή βάση από 9% το 1994 σε 5,5% του ΑΕΠ το 1995, δηλαδή σε επίπεδα που δεν απέχουν πολύ από τον επίσημο στόχο του 3,5%). Το έλλειμμα καλύφθηκε με υψηλότερες των αναμενόμενων εξωτερικές χρηματοδοτήσεις - κυρίως χάρη στην αναβολή της αποπληρωμής οφειλών προς την Ρωσία - και με σημαντικότερες σε σχέση με τις προβλέψεις πωλήσεις κρατικών τίτλων. Τη μείωση του ελλείμματος διευκόλυνε ο αυστηρός έλεγχος των δαπανών, οι οποίες μειώθηκαν από το 30,2% του ΑΕΠ το 1994 στο 28,5% το 1995. Όσον αφορά τα έσοδα, το προϊόν του ΦΠΑ και το)ν έγγειων φόρων ήταν ιδιαίτερα υψηλό, αλλά τα έσοδα από τη ορορολογία εισοδήματος παρέμειναν και πάλι σε χαμηλά επίπεδα (24% του ΑΕΠ, έναντι 23,5% το 1994), ενώ τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις ήταν πολύ χαμηλότερα από τα αναμενόμενα λόγω της ανεπάρκειας εγχώριων κεφαλαίων. Οι καθυστερούμενες οφειλές, τόσο από την πλευρά των εσόδων όσο και των δαπανών, περιλαμβανομένων όλων σχεδόν των μη καταβληθέντων μισθών, μειώθηκαν ως ποσοστό του ΑΕΠ. Οι πιέσεις στο ισοζύγιο πληρωμών εξακολούθησαν να είναι έντονες στο πρώτο εξάμηνο του 1995, κυρίως λόγω της συνεχιζόμενης επίπτο)σης από τη διαταραχή των όρονν του εμπορίου μετά την ευθυγράμμιση των τιμών τονν εισαγωγών ενεργειακών προϊόντων με τα επίπεδα τονν διεθνών αγορών. Στο δεύτερο εξάμηνο ωστόσο, χάρη στα καλύτερα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα από πλευράς εξαγωγών, σε συνδυασμό με τη σημαντική μείωση των εισαγονγο')ν ενεργειακών προϊόντων, το εμπορικό ισοζύγιο εμφάνισε περιορισμένο έλλειμμα. Για το σύνολο του έτους, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπερέβη ελαφρά τα 100 εκατ. US$, ή 6% του ΑΕΠ. Η Μολδαβία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εξωτερική χρηματοδοτική βοήθεια και το 1995 τα μεσομακροπρόθσμα δάνεια αντιπροσώπευαν σημαντικό μέρος των εισροών κεφαλαίων. Η εξωτερική βοήθεια προήλθε κυρίως την ΕΕ, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τα θεσμικά όργανα του Bretton Woods και ανήλθε στο ποσό των 120 εκατ. US$ περίπου. Οι άμεσες επενδύσεις παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα το 1995 (22 εκατ. US$, έναντι 18 εκατ. US$ το 1994). Επιπλέον του ποσού αυτού, το ισοζύγιο πληρωμών εμφάνισε το 1995 ξένες επενδύσεις ύψους 41 εκατ. US$, οι οποίες αντιπροσονπεύουν την κεφαλαιοποίση χρεών προς την ρωσική εταιρία Gazprom. Τα ακαθάριστα διαθέσιμα σε συνάλλαγμα της κεντρικής τράπεζας ανήλθαν σε περίπου 260 εκατ. US$ στα τέλη του 1995, ή στο ισόποσο των εισαγωγών 4 μηνών, έναντι 3 μηνών στα τέλη του 1994 και 1,4 μηνών στα τέλη του 1993. Στα τέλη του Ιουνίου 1995, η Μολδαβία αποδέχθηκε τις υποχρεώσεις του άρθρου VIII, τμήματα 2, 3 και 4 του καταστατικού του ΔΝΤ και διατήρησε στη συνέχεια ένα συναλλαγματικό καθεστώς χωρίς περιορισμούς για τις πληρωμές και μεταβιβάσεις στο πλαίσιο τρεχουσών διεθνών συναλλαγών. Το μολδαβικό λέι, το οποίο καθιερώθηκε το Νοέμβριο του 1993, παρουσίασε αξιοσημείωτη σταθερότητα σε όλη τη διάρκεια του 1995, με περιορισμένες μόνο διακυμάνσεις γύρω από το επίπεδο των 4,5 λέι/USS. Η Μολδαβία τήρησε στο σύνολο τους και για όλα τα τρίμηνα του 1995 τα ποσοτικά κριτήρια του προγράμματος που υλοποιείται με τη στήριξη της συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ. Οι μολδαβικές αρχές κατάρτισαν νέο τριετές πρόγραμμα και το αίτημα τους για τη στήριξη του προγράμματος με μια διευρυμένη πιστωτική διευκόλυνση (EFF) θα εξεταστεί από το Συμβούλιο του ΔΝΤ το Μάιο του 1996. θα πρέπει ωστόσο να αναληφθούν προηγούμενος ορισμένες ενέργειες, ιδίως στους τομείς της ενεργειακής πολιτικής (αύξηση τονν τιμών σε επίπεδα που επιτρέπουν την ανάκτηση του κόστους) και της ελευθέρωσης των τιμών και του εμπορίου (μείο)ση των εισαγονγικών δασμών, κατάργηση τονν ειδικο'νν φόρων κατανάλο>σης επί των 52 εξαγονγών σε χώρες εκτός ΚΑΚ, αναθεώρηση του συστήματος τιμών αναφοράς για τις εξαγωγές). Οι καθυστερούμενες οφειλές εξακολούθησαν να αποτελούν σημαντικό πρόβλημα στη Μολδαβία το 1995, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε προς τη σταθεροποίηση της κατάστασης. Έχουν ήδη ληφθεί κάποια μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος και συμπληροοματικά μέτρα προβλέπονται στο πλαίσιο του νέου προγράμματος. 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Το 1995 τέθηκαν σε εφαρμογή σημαντικά διαρθρωτικά μέτρα. Η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεονν επιβραδύνθηκε στις αρχές του έτους, εν μέρει λόγω της επιφυλακτικότητας των επιχειρηματιών εν αναμονή του νέου προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων της περιόδου 1995/1996, το οποίο εγκρίθηκε τελικά από το κοινοβούλιο το Μάρτιο του 1995. Η διαδικασία επιταχύνθηκε τους επόμενους μήνες και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της κυβέρνησης, 2. 200 επιχειρήσεις, που αντιπροσωπεύουν το 70% περίπου του συνόλου της οικονομίας έχουν ιδιωτικοποιηθεί με το πρόγραμμα διανομής κουπονιών που ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο του 1995. Τα έσοδα σε ρευστά διαθέσιμα ήταν ωστόσο απογοητευτικά: 44 επιχειρήσεις ιδιωτικοποιήθηκαν έναντι ποσού 22 εκατ. μολδαβικών λέι (περίπου 5 εκατ. US$), ενώ είχε προγραμματιστεί η ιδιωτικοποίηση 200 επιχειρήσεων έναντι ποσού 140 εκατ. μολδαβικών λέι (περίπου 30 εκατ. US$). Πρέπει να σημειωθεί ο ρόλος τονν χρηματοπιστωτικών οργανισμών και των οργανισμών επενδύσεων, οι οποίοι σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, προέβησαν σε εγγραφές για το 70% του συνόλου των μετοχών. Η ανάπτυξη αγοράς τίτλων έχει ζοπική σημασία για την τελική επιτυχία της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης. Η έναρξη λειτουργίας, τον Ιούνιο του 1995, του Μολδαβικού Χρηματιστηρίου Αξίίόν αποτέλεσε σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Η πρόοδος που ίτημεΐίόθηκε ίίπό την ημερομηνία αυτή είναι ικανοποιητική, ιδίως εάν συγκριθεί με την εμπειρία άλλων χρηματιστηρίων σε αντίστοιχο στάδιο ανάπτυξης. Όσον αφορά τα διαμερίσματα και τις κατοικίες, το 70%) περίπου των διαμερισμάτων έχουν ιδιωτικοποιηθεί και προβλέπεται ότι η ιδιωτικοποίηση των κατοικιών θα ολοκληρωθεί στα μέσα του 1996. Η πρόοδος των ιδιωτικοποιήσεων στο γεωργικό τομέα ήταν περιορισμένη: πολλές κρατικές εκμεταλλεύσεις και συνεταιρισμοί μετατράπηκαν σε συμμετοχικές εταιρίες, αλλά τα αγροκτήματα δεν μπορούν να πωληθούν έναντι ρευστών διαθεσίμων έως το 2001 σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η οποία αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στις ιδιωτικοποιήσεις στο γεωργικό τομέα. Αξιόλογη πρόοδος σημειώθηκε στον τομέα της αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων: κινήθηκαν διαδικασίες εκκαθάρισης κατά 20 κρατικών επιχειρήσεων, από τις οποίες ολοκληρώθηκαν ήδη δέκα. Ωστόσο, πρέπει ακόμα να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες για την αναγκαία ενίσχυση της χρηματοοικονομικής πειθαρχίας. Η πρόοδος στη θέσπιση νομοθεσίας για τις πτωχεύσεις και τις εμπράγματες ασφάλειες ήταν βραδεία: η πτωχευτική νομοθεσία, η οποία εξετάζεται ακόμα από το κοινοβούλιο, πρέπει να αναθεωρηθεί με ουσιαστικό τρόπο για να προσαρμοστεί στα διεθνή πρότυπα. Ο ανώτατος εισαγοννικός δασμός μειώθηκε στο 20% το Δεκέμβριο του 1995, εκτός μερικών εξαιρέσεονν, και οι απομένουσες εξαγωγικές ποσοστώσεις (επί των σιτηρών και των προϊόντων από σιτηρά) καταργήθηκαν. Ωστόσο, το σχέδιο του προϋπολογισμού του 1996 που παρουσίασε η κυβέρνηση το Νοέμβριο του 1995 προβλέπει ορισμένους εξαγωγικούς δασμούς και φόρους που δημιουργούν ανησυχίες για αναστροφή της σημαντικής προόδου που επιτεύχθηκε στην ελευθέρωση του εμπορίου τα τελευταία δύο έτη. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, τα μέτρα αυτά πρέπει να καταργηθούν για να καταστεί δυνατή η έγκριση της στήριξης του νέου προγράμματος από το ΔΝΤ με μια διευρυμένη πιστωτική διευκόλυνση (EFF). 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής 53 Το κοινοτικό δάνειο ύψους 45 εκατ. ECU, το οποίο εγκρίθηκε στις 13 Ιουνίου 1994, επρόκειτο να εκταμιευθεί σε δύο δόσεις και εφόσον θα έχουν τηρηθεί οι όροι του μνημονίου συμφωνίας που συνοδεύει τη σύμβαση δανείου. Η πρώτη δόση (25 εκατ. ECU), εκταμιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1994, μετά την επιτυχή ολοκλήρωση της περιοδικής αξιολόγησης τονν αποτελεσμάτονν του πρώτου προγράμματος στο πλαίσο της συμφαννίας stand-by με το ΔΝΤ. Για την εκταμίευση της δεύτερης δόσης (20 εκατ. ECU) είχε τεθεί ο>ς όρος η συνέχιση της ικανοποιητικής πορείας της συμφωνίας stand-by και η θετική εκτίμηση από την Επιτροπή των κριτηρίων σχετικά με την πρόοδο των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στους ακόλουθους τομείς: ελευθέρωση των τιμών, του εμπορίου και του συναλλαγματικού καθεστώτος, ιδιωτικοποιήσεις και χρηματοοικονομική πειθαρχία στις επιχειρήσεις και τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Λαμβανομένων υπόψη των μέτρων που έχουν ληφθεί και των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι αρχές, η Μολδαβία τήρησε σε γενικό επίπδο τους όρους για την εκταμίευση της δεύτερης δόσης του κοινοτικού δανείου. Κατά συνέπεια, η εκταμίευση της δεύτερης δόσης πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 1995. Για vit εξασφαλιστεί μια ικανοποιητική κατάσταση στο ισοζύγιο πληρωμών στην περίοδο 1995- 96, οι διεθνείς χορηγοί έκριναν, στη συνεδρίαση της συμβουλευτικής ομάδας που διοργάνα>σε η Διεθνής Τράπεζα στις 20 Μαρτίου 1995, ότι είναι αναγκαία η παροχή νέας μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Μολδαβία για τη συμπλήροχτη τονν πόρων που παρέχονται ίίπό το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο ECOFIN δήλωσε στις 20 Μαρτίου 1995 ότι θα αντιμετωπίσει ευνοϊκά ενδεχόμενη πρόταση της Επιτροπής για χορήγηση συμπληρωματικής κοινοτικής βοήθειας. Μετά την εκταμίευση της δεύτερης δόσης της πρώτης μακροοικονομικής συνδρομής, η Επιτροπή ενέκρινε επίσημα το Νοέμβριο του 1995 μια πρόταση για τη χορήγηση νέας μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Μολδαβία, ανώτατου ποσού 15 εκατ. ECU. Στις 25 Μαρτίου 199612, το Συμβούλιο αποφάσισε να εγκρίνει την πρόταση της Επιτροπής. Ωστόσο, η χορήγηση της νέας συνδρομής εξαρτάται από την έγκριση από το ΔΝΤ του νέου τριετούς προγράμματος που θα υποστηριχθεί με μια διευρυμένη πιστωτική διευκόλυνση (EFF), καθώς και από την τήρηση των όρων που θα καθοριστούν μετά από διαπραγματεύσεις με τις αρχές της Μολδαβίας και θα περιληφθούν σε νέο μνημόνιο συμφωνίας. Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 96/242/ΕΚ. 54 VIII. ΡΟΥΜΑΝΙΑ 1. Εισαγωγή Σε σχέση με τις άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η Ρουμανία έθεσε σχετικά πρόσφατα σε εφαρμογή την αναγκαία διαδικασία προσαρμογής και μεταρρυθμίσεονν για τη μετάβαση σε οικονομία αγοράς. Παρά τις εξωγενείς διαταραχές (κατάρρευση της παραδοσιακής κεντρικά Ô ιευθυνόμενης αγοράς, επείγουσα ανάγκη αναπροσανατολισμού τονν εμπορικο'νν ροών, (χρνητικές επιπτώσεις του εμπορικού αποκλεισμού της Σερβίας που επέβαλαν τα Ηνο)μένα Έθνη, κλπ. ), οι μακροοικονομικές επιδόσεις της Ρουμανίας το 1995 ήταν ενθαρρυντικές. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης της Ρουμανίας ήταν πολύ ισχυρός το 1995. Το επίσημο ποσοστό ανεργίας μειώθηκε και ο υψηλός πληθωρισμός (300%) το 1993) επιβραδύνθηκε σε σημαντικό βαθμό. Για το 1995, το δημοσιονομικό έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ εκτιμάται σε 2,8%). Οι τιμές των καταναλωτικών αγαθών ελευθερώθηκαν, οι εμπορικές ροές αναπροσανατολίστηκαν προς τις δυτικές χώρες και οι εξαγονγές αναπτύσσονται με ταχείς ρυθμούς. Ο ρόλος των ιδιωτικών επιχειρήσεων είναι όλο και πιο σημαντικός από πλευράς προστιθέμενης αξίας, απασχόλησης, κεφαλαιοποίησης, επενδύσεων και εξαγονγών. Από το 1995 η χώρα έχει εκ νέου πρόσβαση στις διεθνείς καφαλαιαγορές. Ταυτόχρονα, η Ρουμανία αντιμετώπισε αυξανόμενες δυσχέρειες στην εφαρμογή περιοριστικών νομισματικοί και δημοσιονομικών πολιτικών. Τόσο το εμπορικό ισοζύγιο όσο και το ισοζύγιο τρεχουσίον συναλλαγο'νν επιδεινο')θηκαν, η ισοτιμία του λέι δεν σταθεροποιήθηκε και στα τέλη του έτους αυξήθηκε εκ νέου αισθητά, λόγω των παρεμβάσεονν της κεντρικής τράπεζας στην αγορά συναλλάγματος, η διαφορά (σχεδόν 20%) μεταξύ της διατραπεζικής συναλλαγματικής ισοτιμίας και της ισοτιμίας στα ανταλλακτήρια συναλλάγματος (η οποία διαμορφώνεται σχετικά ελεύθερα). Η κατάσταση αυτή συνεπάγεται ότι η Ρουμανία βρίσκεται εκ των πραγμάτων σε καθεστώς διπλής συναλλαγματικής ισοτιμίας. Η κυβέρνηση συνεχίζει να προσφεύγει σε μεγάλο βαθμό σε περιοριστικές διοικητικές και ρυθμιστικές πρακτικές κατά τη χορήγηση αδειών λειτουργίας, ιδίως σε χρηματοπιστωτικούς μεσάζοντες και σε εμπορικές τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην αγορά συναλλάγματος. TÎX συναλλαγματικά διαθέσιμα μειώθηκαν σημαντικά το 1995 λόγο) το)ν προσπαθεκόν της κεντρικής τράπεζας να σταθεροποιήσει την ισοτιμία του λέι. Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεονν είναι άνισα, ιδίο)ς όσον αφορά την κατάργηση του μονοπωλίου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, τη χρηματοοικονομική αναδιάρθρωση και ιδιοντικοποίηση κρατικο'νν επιχειρήσεων και την περαιτέρω μείωση των επιδοτήσεων και ελευθέρωση του εμπορίου. Παρά τις καθυστερήσεις και τις διστακτικές πολιτικές, το 1995 λήφθηκαν πολλές αποφάσεις και το νομοθετικό και δοικητικό πλαίσιο είναι πλέον κατάλληλο για την είραρμογή οικονομικο'νν προγραμμάτοον το 1996 και τα επόμενα έτη. Η περιοδική αξιολόγηση στην οποία προέβη το ΔΝΤ το Νοέμβριο και Δεκέμβριο του 1995 επέτρεψε την παράταση της συμφωνίας stand-by έως τον Απρίλιο του 1997 και την αύξηση του ποσού της στα 750 εκατ. US$, τα οποία θα εκταμιευθούν σε διαδοχικές δόσεις. Παράλληλα, η Διεθνής Τράπεζα ενέκρινε οριστικά ένα δάνειο διαρθρωτικής προσαρμογής υπέρ του χρηματοπιστωτικού τομέα και του τομέα των επιχειρήσεων (FESAL) ύψους 280 US$ υπέρ της Ρουμανίας. Η Κοινότητα αποφάσισε να εκταμιεύσει το Νοέμβριο του 1995 την πρώτη δόση (55 εκατ. ECU) του κοινοτικού δανείου μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, το οποίο ανέρχεται συνολικά σε 125 εκατ. ECU. 55 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Οι κύριοι στόχοι του μακροοικονομικού προγράμματος της κυβέρνησης για το 1995 ήταν η επιβράδυνση του πληθωρισμού από 62% στα τέλη του 1994 σε περίπου 30%, η μείίοση του δημοσιονομικού ελλείμματος, η ενίσχυση της παραγωγής και τονν εξαγονγών, η ελευθέρίοση της αγοράς συναλλάγματος, η σταθεροποίηση της ισοτιμίας του λέι και η βελτίωση των εξο>τερικών λογαριασμών της χώρας. Για την επίτευξη των φιλόδοξων αυτών στόχονν, η κυβέρνηση ανέλαβε να συνεχίσει την μάλλον περιοριστική νομισματική, δημοσιονομική και εισοδηματική πολιτική της και, παράλληλα, να επιταχύνει τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και την ανάπτυξη στο χρματοπιστωτικό τομέα ρυθμιστικών μέσων με βάση τους μηχανισμούς της αγοράς. Η ενίσχυση της κατάστασης του ισοζυγίου πληρωμών και η σταθεροποίηση του λέι απαιτούσε την εξίΧίκράλιση επαρκούς εξίοτερικής χρηματοδότησης, υπό μορφή χρημίχτοδοτικής στήριξης του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας, άμεσων ξένων επενδύσεονν και δανείονν στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Για το σκοπό αυτό, καταβλήθηκαν προσπάθειες για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης το)ν δυτικών χωρών και τονν διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών στο οικονομικό πρόγραμμα της Ρουμανίας και στις μεσοπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές της χίόρας. Εξάλλου, παρόλο που τα οικονομικά αποτελέσματα της Ρουμανίας εξακολούθησαν να είναι ικανοποιητικά το 1995 σε πολλούς τομείς, η πρόοδος τονν διαρΟρονηκονν μεταρρυθμίσεονν ήταν περιορισμένη. Η συνολική οικονομική κατάσταση επιδεινώθηκε άλλωστε στα τέλη του έτους, όταν κατέστη σαφές ότι οι ρουμανικές αρχές δεν μπόρεσαν να αποφύγουν την επανεμφάνιση σημαντικής διαφοράς μεταξύ της επίσημης συναλλαγματικής ισοτιμίας και της ισοτιμίας στην ελεύθερη αγορά. Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα μειώθηκαν ακόμα περισσότερο, η εξωτερική θέση της χώρας επιδεινώθηκε σε μεγάλο βαθμό και η εμπιστοσύνη στο λέι μειώθηκε απότομα. Η αύξηση του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους ανήλθε σε 6,9% το 1995 (έναντι 1,3% και 3,9% το 1993 και 1994 αντίστοιχα). Η βιομηχανική παραγονγή αυξήθηκε κατά 8,9%, η γεωργική παραγίογή κατά 4,9% και οι κατασκευές κατά 11,9%. Η ωριαία παραγον/ικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 15% το 1995 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε από 11% στις αρχές του 1995 σε 9,3% στα τέλη Δεκεμβρίου. Η μείωση αυτή οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στη μετατόπιση της απασχόλησης προς το γεωργικό τομέα, ο οποίος φαίνεται ότι απορρόφησε ένα ουσιαστικό μέρος του εργατικού δυναμικού που αποχίόρησε από τη βιομηχανία. Η συνέχιση της τάσης αυτής είναι αμφίβολη, δεδομένης της χαμηλής παραγωγικότητας στο γεωργικό τομέα, ο οποίος ήδη απασχολεί πάνω από το 30% του συνολικού εργατικού δυναμικού. Ο πληθωρισμός υποχώρησε σημαντικά από ετήσιο ρυθμό 62% το 1994 σε 33,3% το 1995. Ωστόσο, η αύξηση των τιμών καταναλωτή επιταχύνθηκε απότομα στο τελευταίο τρίμηνο του έτους, εν μέρει υπό την επίδραση εποχικών παραγόντων και εν μέρει λόγω του γεγονότος ότι η μη πληθωριστική αναπτυξιακή διαδικασία δεν είναι βιώσιμη χωρίς ορισμένες βασικές διαρθροπικές μεταρρυθμίσεις. Το δημοσιονομικό έλλειμμα μειώθηκε το 1995 στο 2,8% του ΑΕΠ, γεγονός που αντανακλά τις αποφάσεις για την περικοπή των άμεσων τρεχουσών δημόσιων δαπανών, τον περιορισμό των μεταβιβάσεων προς ζημιογόνες επιχειρήσεις και την αύξηση των φορολογικών εσόδων μετά την υλοποίηση της φορολογικής μεταρρύθμισης το 1994. Εξακολουθεί να υπάρχει ένα σημαντικό οιονεί δημοσιονομικό έλλειμμα υπό μορφή προτιμησιακού δανεισμού από την κεντρική τράπεζα και τις κρατικές τράπεζες σε ζημιογόνες κρατικές επιχειρήσεις. Δημιουργήθηκαν επίσης ορισμένα αυτόνομα ταμεία που δεν είναι ενταγμένα στον προϋπολογισμό. Η εξωτερική θέση της Ρουμανίας επιδεινώθηκε το 1995. Το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου ανήλθε σε περίπου 1,3 δισεκατ. US$, δηλαδή υπερδιπλασιάστηκε σε σχέση με το 1994 (582 εκατ. 56 US$), παρά μια μάλλον ενθαρρυντική αύξηση των εξαγωγών κατά 22%) περίπου σε σχέση με το 1994. Επιπλέον, η πρόοδος των εισαγωγών, κατά λίγο περισσότερο από 32%, ήταν πολύ πιο σημαντική και αντανακλά την αύξηση της ζήτησης για εισαγωγές δυτικών μεταποιημένανν και κεφαλαιακών αγαΟονν, καθώς και ενεργειακών προϊόντίον, κυρίως από ζημιογόνες δημόσιες επιχειρήσεις. Παράλληλα με την επιδείνίοση της θέσης του ισοζυγίου τρεχουσίον συναλλαγών το 1995 (έλλειμμα ίσο με το 4,4% του ΑΕΠ), τα συναλλαγματικάδιαθέσιμα μειώθηκαν σε 2,7 δισεκατ. US$ στα τέλη του έτους, δηλαδή σε λιγότερο από το ισόποσο των εισαγο>γών 2 μηνίόν, έναντι 4 μηνο'νν στις αρχές του έτους. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις μέσω κοινών επιχειρήσεων άρχισαν να αναπτύσσονται στο τρίτο τρίμηνο του 1995. Ωστόσο, το συνολικό επίπεδο των ξένων επενδύσεων το 1995 ήταν απογοητευτικό και οι νέες εισροές ανήλθαν στα 400 εκατ. US$ περίπου, έναντι 500 εκατ. US$ το 1994. Το 1995, η Ρουμανία κατόρθωσε να αποκτήσει εκ νέου πρόσβαση στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές μέσω μιας σειράς κοινοπρακτικών δανείων που υπερκαλύφθηκαν. Το εξωτερικό χρέος της Ρουμανίας παρέμεινε σχετικά χαμηλό. Στα τέλη του 1995, το μεσομακροπρόθεσμο εξωτερικό χρέος αυξήθηκε με συγκρατημένους ρυθμούς στα 5,3 δισεκατ. US$, ίχπό 4,5 δισεκατ. US$ στα τέλη του προηγούμενου έτους. Η πορεία της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής το 1995 ήταν μάλλον ασταθής και ίΐτη διάρκεια του έτους παρατηρήθηκε μια κάποια χαλάρωση των περιοριστικοί πολιτικο'νν χάρη ίττις οποίες επιτεύχθηκαν τα περισσότερα θετικά αποτελέσματα, ιδίως όσον αφορά τη μείωση του πληθίοριαμού και τη σχετική σταθερότητα του λέι στο προπό εξάμηνο του έτους. Ωστόσο, ενόψει των διαπραγματεύσεων για την παράταση της συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ, οι αρχές ακολούθησαν εκ νέου μια περιοριστική πολιτική τους τελευταίους δύο μήνες του 1995, κυρίως με την απότομη αύξηση του επιτοκίου αναχρηματοδότησης, και υπέβαλαν ένα σχέδιο περιοριστικού προϋπολογισμού για το 1996. Η Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας (ΕΤΡ) χορηγεί ακόμα προτιμησιακές πιστώσεις ("κατευθυνόμενες πιστώσεις") στους τομείς της γεωργίας, τονν εξαγωγών και της ενέργειας με επιτόκιο 35%. Η εφαρμογή μέτρων πιστωτικού ελέγχου από τις νομισματικές αρχές περιόρισε την πρόσβαση των εμπορικών τραπεζών στην αναχρηματοδότηση από την Κεντρική Τράπεζα, εξασθενίζοντας έτσι τη χρηματοοικονομική τους θέση. Η επακόλουθη πιστωτική συμπίεση οδήγησε σε σημαντική (χύξηση των καθυστερούμενων πληρωμών στο επίπεδο των επιχειρήσεων. Οι συχνές παρεμβάσεις της κυβέρνησης στις αγορές συναλλάγματος σε όλη τη διάρκεια του 1995 και τα προσωρινά μέτρα που λήφθηκαν από τις νομισματικές αρχές το Μάιο του 1996 για τον περιορισμό του αριθμού τρίχπεζών που λαμβάνουν άδεια άσκησης δραστηριότητος στην αγορά συναλλάγματος, δημιούργησαν σοβαρές ανησυχίες. Υπάρχει ήδη, εκ τονν πραγμάτονν, ένας διπλός μηχανισμός καθορισμού των τιμών συναλλάγματος και ο όγκος τονν καθημερινών συναλλαγών στη διατραπεζική αγορά μειώθηκε σημαντικά στο πρώτο τρίμηνο του 1996. 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Η πληρωμή των καθυστερούμενων οφειλών και η επιβολή χρηματοοικονομικής πειθαρχίας στις ζημιογόνες κρατικές επιχειρήσεις αποτέλεσαν τους κεντρικούς στόχους του ρουμανικού προγράμματος οικονομικής σταθεροποίησης και αναδιάρθρωσης για το 1995. Εντοπίστηκαν ιδίως οι μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις και "régies autonomes" που θα αποτελέσουν αντικείμενο αυστηρής χρηματοοικονομικής παρακολούθησης. Τα μέτρα περιλαμβάνουν τον αποκλεισμό τονν επιχειρήσεο)ν από το τραπεζικό σύστημα, τη διαπραγμάτευση συμφωνιών διακανονισμού με τους πιστωτές, καθώς και την κατάρτιση και υλοποίηση προγραμμάτανν χρηματοοικονομικής ίχνασυγκρότησης. Σχεδιάζεται επίσης η επιτάχυνση της κανονικής διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεονν 57 και του προγράμματος μαζικών ιδιωτικοποιήσεων. Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα είναι ακόμα προσο)ρινά και η αξιολόγηση τους είναι δυσχερής λόγω καθυστερήσεων στην εφαρμογή τονν προγραμμάτονν, εντεινόμενονν προβλημάτων χρηματοδότησης και αναποτελεσματικότητας της διοίκησης. Ωστόσο, η συνολική εικόνα είναι μάλλον απογοητευτική. Το κοινοβούλιο ενέκρινε το Μάιο του 1995 τον επί μακρόν αναμενόμενο νόμο για την αφερεγγυότητα τονν εμπορικίόν επιχειρήσεονν. Ο νόμος επιτρέπει την προσφυγή σε εξώδικες διαδικασίες διακανονισμού των διαφορών και, εφόσον είναι αναγκαίο, την κίνηση πτωχευτικών διαδικασιών, ενώ αφήνει παράλληλα επαρκή περιθώρια για ενδεχόμενες προσπάθειες διάσωσης των επιχειρήσεων. Οι μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις, οι οποίες κατέχουν ακόμα δεσπόζουσα θέση στην οικονομία εξακολουθούν να επωφελούνται από εν μέρει συγκαλυμμένες επιδοτήσεις, όπως πιστώσεις με επιτόκια χαμηλότερα από τα αγοραία ή άμεσες πιστώσεις. Εάν λαμβάνονταν πλήρο>ς υπόψη, οι πρακτικές αυτές θα διόγκονναν το έλλειμμα του δημόσιου τομέα και θα καταδείκνυαν ότι η δημοσιονομική πολιτική δεν έχει αυστηρά περιοριστική κατεύθυνση. Επιπλέον, οι κρατικές επιχειρήσεις που αδυνατούν να εξυπηρετήσουν το χρέος τους σπάνια τίθενται σε εκκαθάριση, γεγονός που αυξάνει ακόμα περισσότερο την αναποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα. Ο αριθμός τονν επιχειρήσεων που ιδιωτικοποιήθηκαν αυξήθηκε, αλλά στα τέλη του έτους μόνο το ένα τρίτο των μικρών επιχειρήσεων και το 6% των μεγάλων είχαν ιδιωτικοποιηθεί. Η αντίδραση του κοινού στο πρόγραμμα μαζικίόν ιδιωτικοποιήσεονν που τέθηκε σε εφαρμογή στα μέσα του Î995 ήταν πολύ πιο επιφυλακτική από ό,τι αναμενόταν, υποχρεώνοντας τις αρχές να παρατείνουν την προθεσμία εγγραφής. Οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν απευθείας τα κουπόνια τους σε εταιρίες έως τα τέλη του Μαρτίου 1996, ή στο Ταμείο Ιδιωτικής Ιδιοκτησίας έως τα τέλη Απριλίου. Η διαδικασία ιδιονυικοποίησης για δύο από τις πέντε μεγάλες κρατικές τράπεζες, η οποία είχε προβλεφθεί ότι θα αρχίσει το 1995, αναβλήθηκε έως το 1996 και μόνον μία τράπεζα έχει μέχρι σήμερα επιλεγεί, η Ρουμανική Τράπεζα Ανάπτυξης. 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Μετά την επίτευξη καταρχήν ίτυμψωνίας μεταξύ της Ρουμανίας και του ΔΝΤ σχετικά με ένα νέο πρόγραμμα για το 1994-95, οι αρχές ζήτησαν από την ΕΕ και από την Ομάδα των 24 τη χορήγηση συμπληρωματικής μακροοικονομικής συνδρομής για την κάλυψη του απομένοντος ελλείμματος εξωτερικών χρηματοδοτήσεων (275 εκατ. US$) για τη στήριξη του προγράμματος 1994-95. Οι δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν από την ΕΕ και την Ομάδα τονν 24 ανέρχονται σε 219 εκατ. US$, ή στο 80% σχεδόν των απαιτούμενονν συμπληρωματικοί πόρίον. Περιλαμβάνουν μια νέα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή ύψους 125 εκατ. ECU σε δύο δόσεις που αποφασίστηκε από το Συμβούλιο στις 20 Ιουνίου 199413. Το Δεκέμβριο του 1994, η Επιτροπή συμφώνησε με τις ρουμανικές αρχές τους μακροοικονομικούς όρους για την εκταμίευση του δανείου. Ωστόσο, η εκταμίευση της πρώτης δόσης (55 εκατ. ECU) αναβλήθηκε λόγω της μη ικανοποιητικής πορείας της οικονομικής πολιτικής κατά την εφαρμογή του προγράμματος στο πρώτο τρίμηνο του 1995. Στις αρχές Ιουλίου, οι ρουμανικές αρχές κατέληξαν σε συμφωνία με το ΔΝΤ, δημιουργώντας έτσι τις προϋποθέσεις για την πρώτη περιοδική αξιολόγηση του προγράμματος, η οποία πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο/Δεκέμβριο του 1995. Η εκταμίευση της προνιης δόσης του δανείου της ΕΕ έγινε το Νοέμβριο του 1995. Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 94/369/ΕΚ. 58 Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης (70 εκατ. ECU) εξαρτάται από την αποτελεσματική εφαρμογή συγκεκριμένονν δκχρθριοτικίόν μεταρρυθμίσείον, περιλαμβανομένης της προόδου τονν ιδιωτικοποιήσεονν, της χρηματοοικονομικής αναδιάρθριυσης ζημιογόνων επιχειρήσεων και των μεταρρυθμίσεων στον τραπεζικό τομέα, οι οποίες συμφίονήθηκαν με τις ρουμανικές αρχές και προβλέπονται στο μνημόνιο συμφωνίας. 59 IX. ΣΛΟΒΑΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1. Εισαγωγή Η διάλυση της Τσεχικής και Σλοβακικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, την 1η Ιανουαρίου 1993, είχε πολλές αρνητικές επιπτώσεις στη σλοβακική οικονομία σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία υφίστατο ακόμα τις συνέπειες της κρίσης που προκάλεσε η διάλυση του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας και των δυσκολιών που συνοδεύουν τη μετάβαση στην οικονομία αγοράς. Η διάλυση της ομοσπονδίας είχε ως συνέπεια την απώλεια σημαντικο'νν μεταφορών δημοσιονομικών πόρων από τα εδάφη της Τσεχίας, διατάραξε το εμπόριο με την Τσεχική Δημοκρατία, περιόρισε την πρόσβαση της Σλοβακίας στις διεθνείς κεφαλαιαγορές και συνοδεύτηκε από κερδοσκοπικές κινήσεις κατά της σλοβακικής κοροννας που σχεδόν εξάντλησαν τα επίσημα συναλλαγματικά διαθέσιμα της χώρας. Υπό τις συνθήκες αυτές, η σλοβακική κυβέρνηση κατέληξε σε συμφοννία με το ΔΝΤ στα μέσα του 1993 σχετικά με την εφαρμογή προγράμματος μακροοικονομικής σταθεροποίησης στο διάίπημα έίος το τέλος του εν λόγω έτους, για τη στήριξη του οποίου εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 1993 η πρίότη ανάληψη ποσού 64,4 εκατ. ΕΤΔ στο πλαίσιο πιστονακής διευκόλυνσης συστημικής μετατροπής (STF). Επιπλέον, το Νοέμβριο 1993 η Διεθνής Τράπεζα χορήγησε στην Σλοβακία δάνειο οικονομικής ανασυγκρότησης (ERL) ύψους 80 εκατ. US$ Τον Ιούλιο του 1994 το ΔΝΤ ενέκρινε μια πιστωτική διευκόλυνση stand-by διάρκειας 20 μηνών και μια δεύτερη ανάληψη στο πλαίσιο της STF συνολικού ποσού 180 εκατ. ΕΤΔ, για την υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος για την περίοδο 1994-95. Παράλληλα, η Διεθνής Τράπεζα άρχισε διαπραγματεύσεις για τη χορήγηση δανείου για την προσαρμογή του τομέα τονν επιχειρήσεων και του χρηματοπιστωτικού τομέα (EFSAL). Για τη στήριξη του προγράμματος, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε στις 22 Δεκεμβρίου 199414 απόφαση για τη χορήγηση μακροοικονομικής συνδρομής στη Σλοβακία ανώτατου ποσού 130 εκατ. ECU, στο πλαίσιο τονν πρωτοβουλιών που ανέλαβε η Ομάδα των 24 προκειμένου να ανταποκριθεί στο αίτημα τίον σλοβακικών αρχών για την παροχή συμπληρωματικής βοήθειας. Οι δεσμεύσεις τονν άλλίον μελίόν της Ομάδας των 24 ανήλθαν στο ποσό τονν 87,3 εκατ. US$. 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Η βελτίωση τονν μακροοικονομικών αποτελεσμάτων που άρχισε το 1994 συνεχίστηκε με ταχύτερους ρυθμούς το 1995. Η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας επιταχύνθηκε και το ΑΕΠ σημείωσε ιδιαίτερα σημαντική πρόοδο κατά 7,4% σε πραγματικούς όρους, ενώ η αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής εκτιμάται σε 8,4%. Η εσωτερική ζήτηση υποκατέστησε τις εξαγωγές ως κινητήρια δύναμη της οικονομικής επέκτασης. Ωστόσο, η ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης αντανακλά σε μεγάλο βαθμό την ανοδική τάση της ιδιωτικής κατανάλωσης και της ανασύστασης αποθεμάτων. Οι πάγιες επενδύσεις, οι οποίες είχαν μειωθεί απότομα από την έναρξη της διαδικασίας μετάβασης, παρέμειναν σχεδόν στάσιμες το 1995. Η άνοδος της οικονομικής δραστηριότητας αντικατοπτρίστηκε επίσης στη μείωση του ποσοστού ανεργίας από 15,2%) το Ιανουάριο του 1995 σε 13,7% το Φεβρουάριο του 1996. Παρά την ισχυρή οικονομική ανάκαμψη, ο ρυθμός αύξησης των τιμών συνέχισε να ακολουθεί πτωτική πορεία. Ο πληθωρισμός, όπως μετράται από το δείκτη τιμών καταναλωτή σε δο)δεκάμηνη βάση, μειώθηκε από 11,7% το Δεκέμβριο του 1994 σε μόνο 6,1% το Μάρτιο του 1996, δηλαδή στο χαμηλότερο ποσοστό όλονν το)ν χωρών που βρίσκονται στη διαδικασία μετάβασης σε οικονομία αγοράς. Οι αυξήσεις τονν πραγματικο'νν μισθονν παρέμειναν υψηλές το Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 94/939/ΕΚ. 60 (οι πραγματικοί μισθοί στη βιομηχανία αυξήθηκαν κατά 6% περίπου), αλλά 1995 αντισταθμίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από σημαντικές προόδους στην παραγωγικότητα. Οι ακολουθούμενες περιοριστικές μακροοικονομικές πολιτικές συνέχισαν να στηρίζουν την υποχώρηση του πληθωρισμού. Χάρη στα υψηλότερα των αναμενόμενων έσοδα από το ΦΠ Α και τη φορολογία εισοδήματος, το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού στα τέλη του 1995 ίχνήλθε σε 8,3 δισεκατ. κορο'ννες, δηλαδή σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με εκείνο που είχε πραγραμματιστεί. Παράλληλα, το πλεόνασμα του ευρύτερου δημόσιου τομέα εκτιμάται σε περίπου 0,5% του ΑΕΠ, έναντι 1,4% το 1994 και 7,6% το 1993. Η νομισματική πολιτική παρέμεινε επίσης σχετικά περιοριστική, παρά μια κάποια χαλάρωση σε σχέση με το 1994. Τα καθαρά εγχώρια στοιχεία ενεργητικού του τραπεζικού τομέα αυξήθηκαν κατά 5% το 1995, σε επίπεδα σύμφωνα με τα προγραμματισθέντα. Η προσφορά χρήματος (Μ2), ωστόσο, αυξήθηκε με ρυθμούς υψηλότερους από τους στόχους, λόγω της ταχείας επέκτασης των καθαρών ξένονν στοιχείων ενεργητικού, η οποία οφείλεται με τη σειρά της στην καλύτερη από την αναμενόμενη κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών. Εκτιμάται ότι η προσφορά χρήματος Μ2 αυξήθηκε κατά 20,8%), έναντι προγραμματισθέντος στόχου 10%). Συνεπής με την πολιτική όλο και μεγαλύτερης προσφυγής σε έμμεσα μέσα νομισματικού ελέγχου, η Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας (ΕΤΣ) κατάργησε τον Ιανουάριο του 1996 τα εναπομένοντα ανώτατα πιστωτικά όρια για τις τράπεζες. Μετά από μια αξιοσημείωτη βελτίωση το 1994, η ενίσχυση του ισοζυγίου πληρο>μών της Σλοβακίας συνεχίστηκε το 1995. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο το 1994 εμφάνισε πλεόνασμα ίσο με το 5,7% του ΑΕΠ έναντι ελλείμματος 5,4% του ΑΕΠ το 1993, ήταν και πάλι πλεονασματικό το 1995 κατά 4,3% του ΑΕΠ. Ωστόσο, η εξέλιξη του εμπορικού ισοζυγίου τους πρίότους μήνες του 1996 υποδηλο'ννει ότι το πλεόνασμα θα συνεχίσει να μειοννεται το 1996 λόγο) της ισχυρής εσοπερικής ζήτησης. Ο λογαριασμός κίνησης κεφαλαίων βελτιώθηκε επίσης το 1995 και οι καθαρές εισροές κεφαλαίων ανήλθαν σχεδόν σε 1 δισεκατ. US$, έναντι 130 εκατ. US$ το 1994. Ο κυριότερος παράγοντας που εξηγεί την αύξηση των καθαρών εισροών κεφαλαίων ήταν η σημαντική αύξηση του δίχνεισμού σε συνάλλαγμα τονν σλοβακικών επιχειρήσεων και τρίχπεζών. Επίσης, η αυστηρή διαχείριση της διατρίχπεζικής ρευστότητας από την ΕΤΣ, σε συνδυασμό με την εμπιστοσύνη στη σταθερότητα της σλοβακικής κορώνας (και, στο πρώτο εξάμηνο του 1995, με τις προσδοκίες ανατίμησης της έναντι της τσεχικής κορώνας), ευνόησε τις εισροές βραχυπρόθεσμων κεφαλαίων. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις, ωστόσο, παρέμειναν περιορισμένες, εν μέρει λόγω της αβεβαιότητας σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση των μηχανισμών της αγοράς και, ιδίως, τις ιδιωτικοποιήσεις (βλέπε κατωτέρω). Η πρόσβαση της Σλοβακίας στις διεθνείς κεφαλαιαγορές διευκολύνθηκε από τις διαδοχικές αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής της ικανότητας. Το Μάιο του 1995, ο οργανισμός Moody's κατέταξε την Σλοβακία στην κατηγορία Baa3, η οποία είναι κατάλληλη για επενδύσεις. Εξάλλου, ο οργανισμός Standard & Poor's αναβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα της Σλοβακίας τον Απρίλιο του 1995 (από ΒΒ" σε ΒΒ) και τον Απρίλιο του 1996 (στην κατάλληλη για επενδύσεις κατηγορία ΒΒΒ_). Η Σλοβακία είναι μια από τις λίγες χώρες σε διαδικασία μετάβασης που μπορούν να επικαλεστούν υψηλή και κατάλληλη για επενδύσεις φερεγγυότητα, αναγνωρισμένη από τους μεγαλύτερους αμερικανικούς οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας. Οι ευνοϊκές αυτές τάσεις, τόσο στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών όσο και στο λογαριασμό κεφαλαίων, κατέστησαν δυνατή την ουσιαστική αύξηση των συναλλαγματικών διαθεσίμονν της χώρας. Τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα (περιλαμβανομένου του χρυσού) αυξήθηκαν από 1,75 δισεκατ. US$ στα τέλη του 1994 σε 3,4 δισεκατ. US$ στα τέλη του 1995. Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει ένα ικανοποιητικό επίπεδο που αντιστοιχεί στο ισόποσο των εισαγωγών 4 μηνών περίπου. Στην ίδια περίοδο, τα συναλλαγματικά διαθέσιμα του συνόλου του τραπεζικού συστήματος αυξήθηκαν από 3,1 σε 5 δισεκατ. US$. 61 Μετά την υποτίμηση της σλοβακικής κορώνας κατά 10% τον Ιούλιο του 1993, η συναλλαγματική ισοτιμία της παρέμεινε σταθερή έναντι μιας δέσμης δυτικο'νν νομισμάτων. Τον Ιούλιο του 1994, ο αριθμός τονν νομισμάτονν της δέσμης μειώθηκε από πέντε or δύο (γερμανικό μάρκο και δολάριο ΗΠΑ). Ενόψει της κατάργησης του συστήματος διμερούς συμψηφισμού με την Τσεχική Δημοκρατία τον Οκτώβριο του 1995, η σλοβακική κορώνα ανατιμήθηκε κατά 5% έναντι του τσεχικού νομίσματος. Τον Ιανουάριο του 1996, τα περιθώρια διακύμανσης πάνω και κάτω από την κεντρική ισοτιμία αυξήθηκαν από +/- 1,5% σε +/- 3%. Η Σλοβακία κληρονόμησε από την Τσεχική και Σλοβακική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία σχετικά χαμηλό εξωτερικό χρέος. Παρά μια κάποια επιδείνωση μετά την ανεξαρτησία, οι δείκτες εξωτερικού χρέους και εξυπηρέτησης του διατηρούνται σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα. Ο δείκτης εξωτερικού χρέους ο>ς ποσοστού του ΑΕΠ αυξήθηκε από 25,7% στις αρχές του 1993 στο 33,8%) τον Οκτώβριο του 1995. Ο δείκτης εξυπηρέτησης εξωτερικού χρέους ως ποσοστού της αξίας τονν εξαγωγών εκτιμάται ότι ανήλθε στο 9,5% το 1995, έναντι 3,3%) το 1992. 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Οι σλοβακικές αρχές ενέκριναν την άνοιξη του 1994 ένα πρόγραμμα για την επιτάχυνση τονν ιδαοτικοποιήσεονν μέσο) μεγαλύτερης προσφυγής στο σύστημα τονν κουπονιο'νν. Έίος τον Νοέμβριο του 1994, περίπου 3,5 εκατ. πολίτες είχαν εγγραφεί για την αγορά κουπονιονν. Η νέα σλοβακική κυβέρνηση που σχηματίστηκε το Δεκέμβριο του 1994 αποφάσισε ίοστόσο τον Ιούνιο του 1995 να ακυρώσει το πρόγραμμα ιδιονυικοποιήσεων με κουπόνια. Αντί μετοχών σε κρατικές επιχειρήσεις, οι πολίτες που είχαν αγοράσει κουπόνια έλαβαν πενταετή έντοκα ομόλογα του Οργανισμού Εθνικής Περιουσίας (ΟΕΠ). Τα ομόλογα του ΟΕΠ, συνολικού ποσού 33,3 δισεκατ. σλοβακικο'νν κορωνών (ή το ισόποσο 8% περίπου του ΑΕΠ) εκδόθηκαν τον Ιανουάριο του 1996. Το νέο σύστημα συνεπάγεται νέα καθυστέρηση στη διαδικασία ιδιωτικοποίησης και θα μπορούσε επιπλέον να έχει αρνητικές δημοσιονομικές επιπτώσεις, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη ότι είναι πιθανόν ότι η συνολική αγοραία αξία το)ν εταιρικών μεριδίονν που προορίζονταν να ιδιωτικοποιηθούν με το σύστημα των κουπονιών είναι πολύ χαμηλότερη από τη συνολική ονομαστική αξία των ομολόγων που εξέδωσε ο ΟΕΠ. Η ακύρωση του προγράμματος ιδιωτικοποίησης με κουπόνια εντάσσεται στη γενικότερη στροφή στην πολιτική για τις ιδιωτικοποίησης που ανήγγειλε η σημερινή κυβέρνηση, η οποία επιδιο'νκει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στις συνήθεις μεθόδους ιδιωτικοποίησης. Οι απευθείας πο)λήσεις (κυρίως σε διαχειριστές και εργαζομένους τονν επιχειρήσεων) είχαν αναπτυχθεί σημαντικά από τα μέσα του 1995, αλλά αποτελούσαν αντικείμενο επικρίσεονν λόγο) έλλειψης διαφάνειας. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο της νέας πολιτικής είναι η ίχπόφαση της κυβέρνησης, όπίος ενσωματώθηκε στο νόμο αριθ. 175 που θεσπίστηκε τον Ιούλιο του 1995, να διατηρήσει κρατικές συμμετοχές στις 29 "σημαντικές επιχειρήσεις" (περιλαμβανομένων των μεγάλων επιχειρήσεο)ν κοινής ωφελείας στους τομείς της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών και της βιομηχανίας όπλων). Δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος των "σημαντικών επιχειρήσεων" είχε περιληφθεί αρχικά στο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων με κουπόνια του 1994, το νέο μέτρο μείωσε στην πραγματικότητα κατά 35% τη συνολική λογιστική αξία των επιχειρήσεων που θα εκχωρηθούν στη δεύτερη φάση της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης μεγάλων επιχειρήσεων. Ο νόμος αριθ. 175 παρέχει επίσης στο κράτος δικαίωμα αρνησικυρίας κατά τη λήψη καθοριστικών αποφάσεων για 45 "στρατηγικές επιχειρήσεις" (περιλαμβανομένωντων μεγαλύτερων βιομηχανικών επιχειρήσεων)και παραχωρεί εκ νέου στα οικεία υπουργεία τα δικαιώματα που απορρέουν από την κρατική ιδιοκτησία τονν "σημαντικών επιχειρήσεονν", τα οποία είχαν προηγούμενος μεταβιβαστεί στον ΟΕΠ. Οι αποφάσεις για τις "σημαντικές επιχειρήσεις" θα μπορούσαν να επιβραδύνουν τόσο την αναδιάρθρο>ση όσο και την ιδιωτικοποίηση αυτών των επιχειρήσεων. Ωστόσο, οι διατάξεις του νόμου αριθ. 175 που επιτρέπουν στο κράτος να διατηρήσει (ή να ανακτήσει) προνομιούχες συμμετοχές (golden shares) στις "στρατηγικές επιχειρήσεις" κηρήχθηκαν αντισυνταγματικές από το συνταγματικό δικαστήριο της Σλοβακίας. 62 Όσον αφορά το χρηματοπισποτικό σύστημα της Σλοβακίας, απαιτείται ακόμα σημαντική πρόοδος στους τομείς τονν μη εξυπηρετούμενων δανείων, τονν ιδιωτικοποιήσει, και της προώθησης του ανταγωνισμού. Τον Ιούλιο του 1995 τέθηκαν σε εφαρμογή αυστηρότερες ρυθμίσεις για την κατάταξη των επισφαλών δανείων και τη σύσταση προβλέψεων για την κάλυψη τους. Οι ανησυχίες της κυβέρνησης σχετικά με ενδεχόμενες αρνητικές δημοσιονομικές επιπτώσεις παρεμπόδισαν ωστόσο μέχρι σήμερα την τροποποίηση της φορολογικής νομοθεσίας με σκοπό την προσωρινή έκπτωση από το φορολογητέο εισόδημα των προβλέψεων για επισφαλή δάνεια, την οποία οι αρχές σχεδίαζαν αρχικά να θέσουν σε εφαρμογή στα τέλη του 1994. Τον Ιανουάριο του 1996, η κυβέρνηση ανήγγειλε την πρόθεση της να εκχωρήσει τις πλειοψηφικές της συμμετοχές στη μεγαλύτερη τράπεζα καταθέσεονν ταμιευτηρίου (Slovenska Sporitelna), στις δύο μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες (VUB και IRB) και στη μεγαλύτερη ασφαλιστική εταιρία (Slovenska Poistovna). Το Φεβρουάριο του 1996, το κοινοβούλιο ενέκρινε νέο νόμο περί τραπεζών, ο οποίος ενισχύει τις εποπτικές εξουσίες της ΕΤΣ. Μετά τις καταχρήσεις και παρατυπίες που διέπραξαν ορισμένοι οργανισμοί επενδύσεων σε ιδιονυικοποιημένες επιχειρήσεις (ΟΕΙΕ) και ορισμένες εταιρίες επενδύσεονν, το υπουργείο οικονομικών περιόρισε στο πρώτο εξάμηνο του 1996 τις δραστηριότητες πολλο'νν από τους οργανισμούς αυτούς. Επιπλέον, τον Ιούλιο του 1995 θεσπίστηκαν νέες διατάξεις για την αύξηση της διαφάνειας και τον έλεγχο των δραστηριοτήτων των ΟΕΙΕ, καθώς και για την καλύτερη προστασία των μετόχων τους. Ωστόσο, οι νέες ρυθμίσεις, σε συνδυασμό με την ακύρωση του προγράμματος ιδιονυικοποιήσεονν με κουπόνια, θα περιορίσουν το ρόλο τονν ΟΕΙΕ στη διαχείριση των επιχειρήσεονν. Ειδικότερα, από τα τέλη του 1996 το ισχύον ανώτατο όριο στη συμμετοχή που μπορεί να κατέχει ένας οργανισμός επενδύσεων στο κεφάλαιο μιας εταιρίας θα μειωθεί από το 20%) στο 10%. Μετά από πιέσεις της ΕΕ και της ΠΟΕ, οι σλοβακικές αρχές μείωσαν, στα μέσα Ιουλίου 1996, από 10%) σε 7,5%) την πρόσθετη επιβάρυνση στα εισαγόμενα καταναλωτικά αγαθά την οποία είχαν επιβάλει στο Μάρτιο του 1994. Μετά από διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο της Επιτροπής Ισοζυγίων Πληρωμών της ΠΟΕ, οι σλοβακικές αρχές ανήγγειλαν ότι θα καταργήσουν την επιβάρυνση ως τα τέλη του 1996. Την 1η Οκτωβρίου 1995 τέθηκε σε εφαρμογή νέος νόμος για το συναλλαγματικό καθεστώς. Η σλοβακική κορώνα κατέστη πλήρως μετατρέψιμη για τις πληρωμές στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και το διατηρούμενο από τις αρχές του 1993 διμερές σύστημα συμψηφισμού με την Τσεχική Δημοκρατία καταργήθηκε. Οι αρχές προτίθενται επίσης να χαλαρίόσουν προοδευτικά ορισμένους περιορισμούς στις κινήσεις κεφαλαίονν. Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί. Το ποσοστό των ειδών με ελεγχόμενες τιμές δεν αντιπροσωπεύει πλέον παρά μόνο το 5% του συνολικού κύκλου εργασιών της αγοράς. Τα είδη αυτά περιλαμβάνουν την ενέργεια (ηλεκτρική ενέργεια, αέριο, θέρμανση και βενζίνη), το νερό, τα φαρμακευτικά προϊόντα, τα ενοίκια, τις τηλεφωνικές υπηρεσίες και τις δημόσιες συγκοινωνίες. Τα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος, αερίου και θέρμανσης για τα νοικοκυριά παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα από το επίπεδο κάλυψης του οικονομικού κόστους. Η προσαρμογή προς τα πάνω των τιμών αυτών, η οποία προβλέπεται από τη συμφωνία για το δάνειο οικονομικής ανασυγκρότησης (ERL) με τη Διεθνή Τράπεζα και από τη συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ, δεν έχει ακόμα πραγματοποιηθεί. 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής Η Σλοβακία επέτυχε όλους τους μακροοικονομικούς στόχους και τήρησε όλα τα κριτήρια που συμφαννήθηκαν με το ΔΝΤ στο πλαίσιο του προγράμματος stand-by του 1994-95. Ωστόσο, η αδυναμία τήρησης τονν όρανν πον διαρΟρονυικο'νν μεταρρυθμίσείον παρεμπόδισε την επιτυχή ολοκλήρωση της περιοδικής αξιολόγησης του προγράμματος, η οποία είχε προβλείρθεί αρχικά 63 για το Μάρτιο του 1995. Ο κυριότερος παράγοντας που δεν επέτρεψε την έγκριση της αξιολόγησης ήταν οι καθυστερήσεις και οι επακόλουθες μεταβολές της πολιτικής στον τομέα τονν ιδιωτικοποιήσεων, περιλαμβανομένης της απροσδόκητης ακύρωσης του προγράμματος ίχνταλλαγής μετοχών με κουπόνια και της αντικατάστασης του με την έκδοση ομολόγων του ΟΕΠ. Επίσης, οι αρχές δεν κατόρθο)σαν να συμμορφωθούν με τους όρους για την προικορινή έκπτωση από το φορολογητέο εισόδημα των προβλέψεονν που σχηματίζουν οι τράπεζες για επισφαλή δάνεια, την προσαρμογή των τιμών των ενεργειακών προϊόντων και την κατάργηση της πρόσθετης επιβάρυνσης επί των εισαγωγών. Η βραδύτητα στο σχεδιασμό και η αστάθεια της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων και άλλων διαρθρωτικών πολιτικονν οδήγησε επίσης τη Διεθνή Τράπεζα να διακόψει τον Απρίλιο του 1995 τις διαπραγματεύσεις για το δάνειο EFSAL. Το Μάιο του 1995, οι υπηρεσίες της Επιτροπής συζήτησαν με τις σλοβακικές αρχές τα μέτρα οικονομικής πολιτικής που πρέπει να εφαρμοστούν για τη χορήγηση της κοινοτικής πιστωτικής διευκόλυνσης. Ωστόσο, η πρόοδος των συζητήσεων ήταν ανεπαρκής λόγω της ακαμψίας των σλοβακικών αρχών ως προς τα μέτρα στα οποία δίνει έμφαση η Επιτροπή, και ιδίως την ταχύτερη δυνατή κατάργηση της επιβάρυνσης 10% επί των εισαγωγών, την προσαρμογή των τιμών των ενεργειακών προϊόντων και την ανάγκη να αποφευχθεί η επιβολή στους οργανισμούς επενδύσεονν νέονν ρυθμίσεονν που θα περιόριζαν το ρόλο τους στη διαχείριση τονν επιχειρήσεονν. Η συνέχιση τονν συζητήσεονν κατέστη ακόμα πιο δυσχερής μετά τις ίχποσ/χσεις που έλαβε η κυβέρνηση τον Ιούνιο του 1995 για τις ιοιαπικοποιήσεις,περιλαμβανομένηςιδύος της ακύρωσης του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων με ανταλλαγή μετοχών έναντι κουπονιών, το οποίο η Επιτροπή θεωρούσε απαραίτητη προϋπόθεση για την οριστική εκταμίευση της συνδρομής. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, στο διάστημα αυτό η μακροοικονομική κατάσταση της Σλοβακίας και ιδύος το ισοζύγιο πληρίομίόν, βελτίίόθηκε αισθητά. Λαμβανομένης υπόψη της ενίσχυσης της εξίοτερικής της θέσης, η σλοβακική κυβέρνηση ανακοίνοκτε ότι δεν επιθυμεί να προβεί σε ίχνάληψη των απομενουσών δόσεων της πιστωτικής διευκόλυνσης stand-by του ΔΝΤ. Συνολικά, η Σλοβακία προέβη μόνο στις δύο πρώτες αναλήψεις (συνολικού ποσού 32,2 εκατ. ΕΤΔ) βάσει αυτής της συμφωνίας stand-by, η οποία έληξε το Μάρτιο του 1996. Στο πλαίσιο αυτό, στις 23 Ιανουαρίου 1996 η Επιτροπή υπέβαλε μια πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για ακύρωση της απόφασης του 1994 σχετικά με τη χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Σλοβακία. Αναμένεται ότι η απόφαση αυτή θα εγκριθεί από το Συμβούλιο εντός του 1996. Όσον αφορά τη συμπληρίοματική χρηματοδοτική συνδρομή που παρείχαν άλλα μέλη της Ομάδίχς τονν 24, η Ιίχποννία <χποδέσμευσε στις αρχές Μαΐου 1995 βοήθεια ύψους 60 εκατ. US$, υπό μορφή συγχρηματοδότησης από την Exim Bank του δανείου οικονομικής ανασυγκρότησης (ERL) της Διεθνούς Τράπεζας. Κατά το χρόνο της σύνταξης της παρούσας έκθεσης, κανένας άλλος χορηγός δεν είχε προβεί σε εκταμίευση συνδρομής υπέρ της Σλοβακίας. 64 Χ. ΟΥΚΡΑΝΙΑ 1. Εισαγωγή Η συνεχιζόμενη διαμάχη μεταξύ μεταρρυθμιστούν και συντηρικών εξακολουθεί να αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της οικονομικής πολιτικής και επιβραδύνει την πρόοδο το)ν οικονομικών μεταρρυθμίσεων στην Ουκρανία. Στο δεύτερο εξάμηνο του 1995, οι αποκλίσεις από τους στόχους κατά την εφαρμογή της οικονομικής πολιτικής εξασθένισαν την ισοτιμία του εθνικού νομίσματος και δεν επέτρεψαν την επίτευξη των στόχο)ν για το δημοσιονομικό έλλειμμα και τον πληθωρισμό. Για το λόγο αυτό, το ΔΝΤ ανέστειλε το Δεκέμβριο την εφαρμογή της συμφωνίας stand-by (η οποία έληξε στις αρχές του 1996). Ωστόσο, η πρόοδος που επιτεύχθηκε το 1995 προς την κατεύθυνση της σταθεροποίησης ήταν σημαντική: ο ρυθμός κάμψης της οικονομικής δραστηριότητας μειώθηκε στο ήμισυ, από -23% το 1994 σε -11,8%», ο πληθίορισμός και το έλλειμμα του δημόσιου τομέα μεΐίόθηκαν και το εμπορικό ισοζύγιο βελτιώθηκε. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις άρχισαν στα τέλη του 1994 και επέτυχαν ήδη κάποια αποτελέσματα,ιδύυς όσον αφορά την ελευθέρωση τονν τιμών και του εμπορίου και, πιο πρόσφατα, τις ιδιωτικοποιήσεις μικρών επιχειρήσεων. Ωστόσο, η πρόοδος της ιδιωτικοποίησης και αναδιάρθρωσης μεγάλων επιχειρήσεων ήταν βραδεία και οι άμεσες ξένες επενδύσεις είναι ακόμα αμελητέες. Ως αποτέλεσμα των συχνών μεταβολών οικονομικής πολιτικής και της βραδύτητας των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, καθώς και των ιδιαίτερα δυσμενών καιρικών συνθηκών, αναμένεται ότι η αναπτυξιακή διαδικασία θα ανακάμψει μόνο το 1997. 2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις άρχισαν τον Οκτώβριο του 1994, τρία ολόκληρα χρόνια μετά την ανεξαρτησία της Ουκρανίας. Μετά την εκλογή του, ο πρόεδρος Κούτσμα θέσπισε ένα πρόγραμμα ελευθέρωσης το)ν τιμών του εμπορίου και του συναλλαγματικού καθεστώτος, σε συνδυασμό με μειώσεις στις επιδοτήσεις και περιορισμό του κρατικού παρεμβατισμού. Η δημοσιονομική πολιτική έγινε πιο περιοριστική, υποστηριζόμενη από μια αυστηρή νομισματική πολιτική. Το πρόγραμμα συνέβαλε στην επιβράδυνση της ταχείας επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης. Στα μέσα του 1995, ο μηνιαίος ρυθμός πληθο>ρισμού μειώθηκε σε περίπου 5%, η ισοτιμία του καρμποβάνετς (το προσωρινό νόμισμα της Ουκρανίας) σταθεροποιήθηκε, τα συναλλαγματικά διαθέσιμα αυξήθηκαν και η σταθεροποίηση της παραγο>γής βραχυπρόθεσμα φαινόταν δυνατή. Ωστόσο, ο πρόεδρος Κούτσμα και ο πρωθυπουργός Μαρτσούκ παρέμεναν αντιμέτωποι με μια συντηρητική πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, η οποία κατόρθωσε να αναβάλει ή ακόμα και να ματαιώσει ορισμένες μεταρρυθμίσεις. Επιπλέον, στη διάρκεια του καλοκαιριού του 1995, δημιουργήθηκαν αμφιβολίες σχετικά με τη βούληση της κυβέρνησης να συνεχίσει τη διαδικασία προσαρμογής. Η κυβέρνηση ενθάρρυνε τις εμπορικές τράπεζες να χορηγήσουν περισσότερες πιστο')σεις σε αφερέγγυες επιχειρήσεις, οι επιχορηγήσεις επιχειρήσεων αυξήθηκαν και ο προϋπολογισμός συνέχισε να επιβαρύνεται με τις σωρευθείσες οφειλές των επιχειρήσεονν από αγορές φυσικού αερίου. Η νομισματική χρηματοδότηση του ελλείμματος ήταν επίσης υψηλότερη σε σχέση με τις προβλέψεις. Οι παράγοντες αυτοί εξασθένισαν εκ νέου το καρμποβάνετς και η επίτευξη στο τέλος του έτους των στόχαιν για το δημοσιονομικό έλλειμμα και τον πληθωρισμό δεν κατέστη δυνατή. Λαμβανομένης υπόψη και της καθυστέρησης στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, το ΔΝΤ αποφάσισε το Δεκέμβριο του 1995 να αναβάλει την απόφαση για την εκταμίευση της τέταρτης δόσης των πόρο)ν της συμφωνίας stand-by. Παρόλο που η Ουκρανία δεν κατόρθωσε να τηρήσει τους στόχους του σταθεροποιητικού της προγράμματος στη διάρκεια του χειμώνα 1995/1996, η πρόοδος της σταθεροποίησης ήταν αισθητή το 1995. Ο ρυθμός κάμψης της οικονομικής δραστηριότητας μειώθηκε στο ήμισυ, από - 23%ο το 1994 σε -11,8% το 1995 και στην περίοδο πριν από τον Αύγουστο σημειώθηκαν 65 μάλιστα και κάποιες ανοδικές τάσεις σε μηνιαία βάση. Αναμένεται ότι τί) ΑΕ11 θα σημειώσει νέα μείωση το 1996 και θα σταθεροποιηθεί το 1997 στο 40% περίπου του επιπέδου της περιόδου πριν από την έναρξη της διαδικασίας μετάβασης σε οικονομία αγοράς. Ωστόσο, λόγω της αυξανόμενης σημασίας της παράλληλης οικονομίας, τα επίσημα στοιχεία ενδέχεται να υποεκτιμούν την πραγματική άνοδο της οικονομικής δραστηριότητας. Ο ετήσιος ρυθμός πληθίορισμού μειώθηκε από 401% το Δεκέμβριο 1994 σε 182% το επόμενο έτος. Αναμένεται ότι η βελτίωση θα συνεχιστεί το 1996. Παρόλο που τα στοιχεία για το εμποτικό ισοζύγιο ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με την πηγή, τόσο ο)ς προς το πρόσημο όσο και ίος προς το επίπεδο του, όλα εμφανίζουν βελτίωση το 1995 ο)ς αποτέλεσμα της αύξησης τονν εξαγονγών, κυρίως προς χώρες εκτός ΚΑΚ, και της στασιμότητας των εισαγωγών. Το ποσοστό των εγγεγραμμένων ανέργων παρέμεινε εξαιρετικά χαμηλό σε περίπου 0,5% του εργατικού δυναμικού. Το επίπεδο της πραγματικής ανεργίας ενδέχεται ωστόσο να είναι πολύ πιο υψηλό, καθώς η συγκαλυμμένη ανεργία σε μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις και στη δημόσια διοίκηση εξακολουθεί να είναι σημαντική και πολλές επιχειρήσεις που αντιμετονπίζουν δυσχέρειες διατηρούν τους εργαζομένους τους με άδειες άνευ αποδοχο'νν. Οι μισθοί αυξήθηκαν γενικά με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς το 1995. Οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά 12% και στο πρώτο εξάμηνο του 1995 η μέση αύξηση των μισθών στο δημόσιο τομέα ανήλθε σε περίπου 50% σε πραγματικούς όρους, με αποτέλεσμα την ευθυγράμμιση τους με τα επίπεδα των μισθών στον τομέα των επιχειρήσεων και την αναπόφευκτη αύξηση των πιέσεων στον προϋπολογισμό και στον πληθωρισμό. Ο προϋπολογισμός για το 1995 αποσκοπούσε στη μείωση του ελλείμματος σε ταμειακή βάση ίίπό το 8,6%) του ΑΕΠ τί) 1993 στο 3%. Είναι πιθανόν ότι τί) πραγματικό έλλειμμα όιαμορίρίόθηκε μάλλον στο 4% του ΑΕΠ περίπου, κυρύος λόγο) της υπέρβασης τονν στόχονν για τις δημόσες δαπάνες. Η υπέρβαση αυτή είναι ακόμα πιο σημαντική εάν ληφθεί υπόψη τί) γεγονός ότι η κυβέρνηση καθυστέρησε εκ νέου ορισμένες πληρωμές για εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων, οι οποίες δεν εμφανίζονται στο ποσό του ελλείμματος σε ταμειακή βάση. 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις Η πρόοδος τονν διαρθροντικονν μεταρρυθμίσείον στην Ουκρανία πριν από το 1994 ήταν πολύ περιορισμένη ή και ανύπαρκτη. Μετά την εκλογή του, ο πρόεδρος Κούτσμαν εξέδιυσε τί) Νοέμβριο 1994 διάταγμα για την έναρξη προγράμματος μαζικών ιδιωτικοποιήσεων με διανομή κουπονιών και έθεσε ως στόχο την ιδιωτικοποίηση 8. 000 (επί συνόλου 18. 000) μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων το 1995. Ωστόσο, λόγω των οργανωτικών προβλημάτων, των αντιδράσεων στο κοινοβούλιο και σε τοπικό γραφειοκρατικό επίπεδο, των πολύ υψηλών τιμών εγγραφής, του αποκλεισμού των ξένων επενδυτών, καθώς και της έλλειξης εμπιστοσύνης εκ μέρους του ευρύτερου κοινού, μόνον 2. 700 επιχειρήσεις προτάθηκαν προς πώληση και μόνον για 1. 500 από αυτές εκχωρήθηκε πραγματικά η πλειοψηφία των μετοχών. Η έλλειψη προόδου είναι ιδιαίτερα ανησυχητική στον καθοριστικής σημασίας γεωργικό τομέα. Οι συνεχιζόμενες διαφωνίες μεταξύ προέδρου και κοινοβουλίου σχετικά με την μέθοδο που πρέπει να επιλεγεί παρεμπόδισαν κάθε ουσιαστική πρόοδο στον τομέα αυτό. Μέχρι πρόσφατα, η πρόοδος στην ιδιωτικοποίηση μικρών επιχειρήσεων παρέμεινε επίσης περιορισμένη. Οι θετικές επιπτώσεις των μέων μέτρων που λήφθηκαν στα τέλη του 1994 άρχισαν να γίνονται αισθητές μόνο στο τρίτο τρίμηνο του 1995. Κατά συνέπεια, ο αριθμός των επιχειρήσεων που απόμεναν να ιδιωτικοποιηθούν το 1996 ήταν σημαντικός, παρόλο που αρχικά προβλεπόταν ότι η διαδικασία θα έχει ολοκληρωθεί στα τέλη του 1995. Λίχμβίχνομένης υπόψη της περιορισμένης προόδου στις ιδιοπικοποιήσεις και της έλλειψης άμεσονν ξένων επενδύσεων, η αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων συνεχίστηκε με βραδείς ρυθμούς. Οι παλαιές μονοπωλιακές δομές κατέχουν ακόμα δεσπόζουσα θέση στην οικονομία, κυρίως στη 66 βαριά βιομηχανία και στους τομείς της χημείας και των φαρμακευτικών προϊόντων. Με δεδομένη τη διατήρηση των προτιμησιακών τραπεζικών πιστώσεων και των σημαντικών ροών επιχορηγήσεων, οι περιορισμοί στους ισολογισμούς των τραπεζών παραμένουν χαλαροί. Επιπλέον, οι καθυστερούμενες οφειλές μεταξύ επιχειρήσεων σωρεύονται με ταχείς ρυθμούς και παρά την ύπαρξη πτονχευτικής νομοθεσίας, η εφαρμογή της είναι αναποτελεσματική. 4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής συνδρομής Το κοινοτικό δάνειο ύψους 85 εκατ. ECU που αποφασίστηκε στις 22 Δεκεμβρίου 1994 (94/940/ΕΚ) επρόκειτο να εκταμιευθεί σε μία δόση με την προϋπόθεση της σύναψης συμφοννίας stand-by με το ΔΝΤ, της ταχείας εφαρμογής του Σχεδίου Πυρηνικής Ασφάλειας για την Ουκρανία που συμφωνήθηκε από την ΕΕ και την Ομάδα των 7 (G-7), και της επίτευξης προόδου στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Μετά από σημαντικές καθυστερήσεις από την πλευρά της Ουκρανίας, το δάνειο εκταμιεύθηκε τελικά το Δεκέμβριο του 1995. Λαμβανομένανν υπόψη των επειγουσών χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας και το)ν προσπαθειών που καταβάλλουν οι αρχές για τη συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, το Συμβούλιο αποφάσισε στις 23 Οκτωβρίου 199515 να χορηγήσει στην Ουκρανία νέα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή υπό μορφή ενός δεύτερου δανείου ανώτατου ποσού 200 εκατ. ECU, η οποία θα συμπληρώσει τη χρηματοδοτική βοήθεια που παρέχεται από διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς και από άλλους διμερείς χορηγούς. Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 95/442/ΕΚ. ISSN 0254-1483 COM(96) 695 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 11 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-704-GR-C ISBN 92-78-13748-0 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο