title: Het onderwijs aan kinderen van trekkende beroepsgroepen - Verslag over de tenuitvoerlegging van door de Raad en de Ministers van Onderwijs voorgenomen maatregelen 22 mei 1989 - 89/C 153/01

eurovoc_concepts:
itinerant trade
performing arts
schooling
statistics
waterway transport

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 28. 10. 1996 COM(96) 494 def. Het onderwijs aan kinderen van trekkende beroepsgroepen Verslag over de tenuitvoerlegging van door de Raad en de Ministers van Onderwijs voorgenomen maatregelen 22 mei 1989 -89/C153/01 (door de Commissie ingediend) Inhoud Inleiding HOOFDSTUK 1 Algemene gegevens ter bepaling van de context 1. 1. Kwantitatieve gegevens inzake trekkende beroepsgroepen 1. 2. Sociaal-economische gegevens 1. 3. Schoolbezoek van kinderen van trekkende beroepsgroepen HOOFDSTUK 2 Acties ten behoeve van voorlichting en hulp aan ouders HOOFDSTUK 3 Toegang tot voorschools en basisonderwijs HOOFDSTUK 4 Secundair onderwijs en beroepsopleiding HOOFDSTUK 5 Internaten HOOFDSTUK 6 Voorlichting aan en opleiding van leerkrachten, opvoeders en schoolhoofden HOOFDSTUK 7 Andere acties HOOFDSTUK 8 Resultaten en vooruitzichten Bijlage INLEIDING In 1984 werd door het Europees Parlement een resolutie (doe. 1 - 1522/83)1 in verband met het onderwijs aan kinderen van ouders zonder vaste verblijfplaats aangenomen. Naar aanleiding van deze resolutie heeft de Commissie van de Europese Gemeenschappen een studie inzake de onderwijssituatie van kinderen van schippers-, circus- en kermisfamilies in de twaalf Lid-Staten afgerond. De resultaten en conclusies van deze studie worden in 2 verslagen beschreven. Het eerste verslag (1987) bestrijkt de onderwijssituatie van schippers- en circuskinderen. In het tweede verslag (1988) wordt de onderwijssituatie van kermiskinderen behandeld. vertegenwoordigers Op initiatief van de Commissie werden de conclusies en aanbevelingen in deze verslagen en met deskundigen/vertegenwoordigers van de betrokken bevolkingsgroepen (met inbegrip van beroepsorganisaties) uit de verschillende Lid-Staten besproken (het eerste verslag in maart 1987 - het tweede verslag in mei 1988). ministeries Onderwijs van van de Rekening houdend met de resultaten van en de aanbevelingen in de namens de Commissie verrichte studie en de richtsnoeren die uit de beraadslagingen met de vertegenwoordigers van de trekkende beroepsgroepen en het overleg tussen deskundigen en vertegenwoordigers van de ministeries van Onderwijs zijn voortgekomen, hebben de Raad en de Ministers van Onderwijs, in het kader van de Raad bijeen, op 22 mei 1989 een resolutie over het onderwijs aan kinderen van trekkende beroepsgroepen aangenomen. 2 Doel van de resolutie is een algemene structurele aanpak te ontwikkelen die bijdraagt tot het wegnemen van de hinderpalen die de toegang tot de school van deze kinderen in de weg staan. De Raad en de Ministers van Onderwijs, in het kader van de Raad bijeen, zullen zich beijveren om tot een pakket maatregelen te komen op het gebied van het onderwijs aan kinderen van de trekkende beroepsbevolking. Deze maatregelen zullen tot doel hebben: het bevorderen van innoverende initiatieven; het voorstellen en steunen van positieve en aangepaste maatregelen; ervoor te zorgen dat de uitgevoerde projecten op elkaar aansluiten; de ruime verspreiding van het resultaat en het onderwijs dat hieruit voortvloeit. In de Resolutie worden de Lid-Staten daarom opgeroepen om al het mogelijke te doen ten einde: de voorlichting aan reizende families te verbeteren; de toegang tot kleuter- en basisonderwijs te verbeteren. 1 PB nr C 104 van 16. 04. 1984, blz. 144 2 PB nr C 153 van 21. 06. 1989, blz. 1-2 stappen te ondernemen om volledig secundair onderwijs en een aangepaste beroepsopleiding beschikbaar te stellen; het aanbod van huisvesting in internaten of pensions in die gevallen waar zulks passend is aan te moedigen; te bevorderen dat de bevoegde structuren de leerkrachten tijdens hun initiële opleiding en bijscholing voorlichten over de specifieke omstandigheden en behoeften van kinderen wier ouders geen vaste verblijfplaats hebben; de steun aan leerkrachten, opvoeders, directeuren van scholen en internaten en leidinggevenden bij de mobiele onderwijseenheden te bevorderen. In de Resolutie wordt voorgesteld dat wat dit betreft communautaire steun met het oog op het stimuleren van nationale initiatieven en het uitwisselen van ervaringen en ideeën tussen alle betrokkenen nuttig is. Dit verslag is in de in mei 1989 aangenomen Resolutie voorzien. Zoals door de Ministers is verzocht, is het doel allereerst om de diverse fasen aan te geven die voor het in werking brengen van de Resolutie enkele jaren na de aanneming ervan nodig zijn. In overleg met de vertegenwoordigers van de Lid-Staten in het Ad Hoc-comité voor Intercultureel Onderwijs heeft iedere Lid-Staat een nationaal verslag opgesteld. Natuurlijk vormen deze verslagen een belangrijke bron van informatie voor het onderhavige verslag. Het doel van dit verslag is: een totaaloverzicht te bieden van de situatie in de Unie in verband met de tenuitvoerlegging van de Resolutie van mei 1989, zowel op het niveau van de Lid- Staten als op dat van de Gemeenschap; om een dynamische inventarisatie en evaluatie van de resultaten op te stellen ten einde de ervaringen te onderzoeken en de kennis te consolideren; om de ontwikkeling van een toegevoegde communautaire waarde door de uitwisseling van ervaringen en in de Lid-Staten bij tussen de diverse informatie onderwijsvraagstukken betrokken partners te onderzoeken; ten einde de door de coördinatie van de ontwikkelde acties, door de coördinatie met andere communautaire acties en door de banden met de activiteiten van andere internationale instellingen tot stand gekomen synergie te bestuderen. Dit document is tevens prospectief van aard: de analyse en evaluatie dienen tot richtsnoeren en voorstellen voor werkzaamheden op de korte, middellange en lange termijn te leiden. Daarnaast heeft het een informatief doel, zodat de betrokken partners inzicht in de globale situatie en de ontwikkeling daarvan kunnen krijgen. De verspreiding van dit verslag zal tot bezinning, actie en samenwerking op de aangegeven gebieden aanzetten. HOOFDSTUK 1 ALGEMENE GEGEVENS TER BEPALING VAN DE CONTEXT 1. 1 Kwantitatieve gegevens inzake trekkende beroepsgroepen. 1. 1. 1. Overzicht van de beschikbare kwantitatieve gegevens over de diverse sectoren: Het verzamelen van gegevens over de diverse trekkende beroepsgroepen levert een aantal grote moeilijkheden op. Het is altijd zeer moeilijk en soms onmogelijk om nauwkeurige cijfers te verkrijgen en veel gegevens zijn ramingen of onvolledig. De mobiliteit van de populatie is de cruciale factor bij het verkrijgen van betrouwbare gegevens en er bestaat het gevaar van dubbel- of zelfs vaker-telling in sommige gevallen en van helemaal niet tellen in andere gevallen. In het geval van dit verslag worden de moeilijkheden nog vergroot doordat de gegevens in de zomer van 1993 retrospectief zijn verzameld voor de periode "zoals aan het einde van 1991". De gegevens moeten daarom worden beschouwd als een indicatieve momentopname. In vergelijking met de als onderdeel van de studie van de C. E. G. (1985-1988) verzamelde gegevens lijkt het dat: het aantal schippersgezinnen in de betrokken Lid-Staten (B, F, D, NL) de afgelopen jaren is gedaald (vooral in F). de circus- en kermispopulatie gelijk is gebleven (hoewel door de hereniging van Duitsland de cijfers voor "D" scherp zijn gestegen). Het werkterrein van de kermis- en circussector is gedurende de afgelopen jaren groter geworden. Het resultaat is dat verschillende circussen hun tenten gedurende lange(re) perioden in diverse landen opslaan. Dit zijn vaak de middelgrote tot grote circussen met een groot aantal gezinnen van artiesten en overige werknemers. De gastlanden maken vaak melding van het probleem dat zij niet nauwkeurig kunnen weten hoeveel leerplichtige kinderen/jongeren deel van het gevolg uitmaken, hetgeen natuurlijk de vraag doet rijzen op welke wijze het onderwijs aan hen het best kan of moet worden georganiseerd. De projecten zijn ook uitgebreid ten einde ook andere trekkende beroepsgroepen dan schippers, circus- en kermismensen te omvatten, zoals seizoenarbeiders en vissers. TABEL 1: Trekkende beroepsgroepen in BELGIË BELGIË POPULATIE BEDRIJVEN SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN KERMISPERSONEEL OVERIGEN 1289 6 1380 AANTAL FAMILIES 1639 TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD 4261 74 3500 819 10 464(BA/I. ) TOTAAL 2675 1639 7835 1293 BRONNEN: Schippers: Circus: Kermis: OPMERKINGEN: Nationale Sociale Verzekeringskas voor Middenstand en Zelfstandige Beroepen Nationaal Instituut voor de Statistiek Internaten voor de kinderen van ouders zonder vaste verblijfplaats Vlaamse kleuterscholen in aanlegplaatsen De gegevens zijn afkomstig uit een niet-officiële telling in 1992 Beroepsorganisaties in de kermissector 1. 2. De informatiekanalen inzake schippers zijn zeer beperkt. De vaststelling van het totaal aantal schippers en hun leeftijdsgroepen is gebaseerd op informele statistieken en/of niet geheel betrouwbare bronnen. Ook de cijfers over de kermissector zijn van informele statistieken afgeleid. De administratieve kanalen maken geen systematische gegevensverzameling mogelijk. Aangezien het beroep van kenniswerker niet als zodanig wordt erkend, staan kermisexploitanten als handelaren geregistreerd. 3. De gegevens over de circuswereld zijn ramingen van betrouwbare bronnen. TABEL 2: Trekkende beroepsgroepen in DUITSLAND DUITSLAND AANTAL POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN 1751 230 KERMISEXPLOITANTEN 7500 OVERIGEN 8761 1526 1200 4000 TOTAAL 9481 8761 6726 BRONNEN: Schippers: Circus: Kermis: OPMERKINGEN: Statistisches Binnenschiffahrt) Bund der Selbstàndigen in der Binnenschiffahrt Bundesamt (Arbeitsverband der Deutschen Gesellschaft der Circusfreunde Circuszeitung Circusseelsorge Deutsche Schausteller Verband e. V. Schaustellerseelsorge 1. 2. 3. 4. 5. - Bij de gegevensverzameling kan niet het gewenste complexiteitsniveau worden bereikt omdat er geen officiële statistieken voor de deelstaten en de Bondsrepubliek beschikbaar zijn. De kwestie van de etnische groep werd bij geen enkele autoriteit of instelling, school of instituut, noch in tellingen of enquêtes aangesneden. Sedert de hereniging is het aantal tot trekkende beroepsgroepen behorende personen sterk toegenomen. Dit geldt vooral voor de circus- en de kermissector. Het aantal kinderen is bijzonder groot in familiecircussen. Wat het aantal kermisbedrijven in de tabel betreft, zij opgemerkt dat dit het aantal ondernemingen omvat dat lid is van een beroepsorganisatie. Een aantal bedrijven (vooral een beroepsorganisatie. "Komödianten") zogenoemde behoort echter niet de tot TABEL 3: Trekkende beroepsgroepen in FRANKRIJK FRANKRIJK AANTAL POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN 2660 140 808 4000 KERMISEXPLOITANTEN 15000 (7500 trekkenden) 15000 OVERIGEN 67000(15000 trekkenden) TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD 3259(7) 1643 TOTAA1 17800 86808 3258 1643 BRONNEN: Schippers: Circus: Kermis: La Caisse d'Allocations Familiales de la Navigation Intérieure Door de EFECOT in samenwerking met het "Centre National de Formation des Personnels d'Inspection et de Direction" georganiseerd onderzoek (Centre CONDORCET) (1992-93) Door de ANDAC (Association Nationale pour le Développement des Arts du Cirque) georganiseerde enquête Onderzoek (zie onder schippers) Centre National des Arts du Cirque Syndicat National des Industriels Forains (SNIF) Onderzoek (zie onder schippers) Overige trekkende beroepsgroepen: - Fédération des Commerçants non Sédentaires TABEL 4: Trekkende beroepsgroepen in LUXEMBURG LUXEMBURG AANTAL 1. ' ' ' i •• POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN KERMISEXPLOITANTEN 50 OVERIGEN TOTAAL 50 BRONNEN: 50 50 160 160 55 55 Kermis: De Bond van Kermisexploitanten in het Groothertogdom Luxemburg TABEL 5: Trekkende beroepsgroepen in GRIEKENLAND GRIEKENLAND AANTAL POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN KERMISEXPLOITANTEN 110 600 OVERIGEN TOTAAL 110 600 BRONNEN: Kermis: De Griekse Bond van Kermisexploitanten TABEL 6: Trekkende beroepsgroepen in IERLAND IERLAND AANTAL 300 300 POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN KERMISPERSONEEL OVERIGEN TOTAAL BRONNEN/OPMERKINGEN: 92 92 173 173 1. 2. In 1991-92 is voor de Ierse Bond van Kermisexploitanten met hulp van een onderzoeksubsidie van het Ministerie van Onderwijs en met medewerking van de EFECOT een enquête gehouden. Tussen het geregistreerde en het werkelijke aantal is een afwijkingsmarge van 10% mogelijk. TABEL 7: Trekkende beroepsgroepen in ITALIE ITALIE AANTAL POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN 130 KERMISEXPLOITANTEN 7000 650 7000 2902 31594 1109 13400 OVERIGEN TOTAAL 7130 7650 34496 14509 BRONNEN/OPMERKINGEN: 1. 2. 3. 4. Het aantal (Associazione Nazionale Esercenti Spettacoli Viaggianti). (circus- en kermis-)bedrijven is doorgegeven door de ANESV De cijfers voor het aantal families/totale populatie/kinderen in de schoolleeftijd zijn het resultaat van een berekende raming die is gebaseerd op een door de ANESV in samenwerking met de EFECOT (European Federation for the Education of the Children of Occupational Travellers) georganiseerde enquête. De onder punt 2 genoemde enquête leverde voor de circusfamilies onder andere de volgende resultaten op: aantal respondenten = 116 (ofwel alle circusfamilies die door geheel Italië trekken). Deze 116 families omvatten 286 kinderen (198 in de schoolleeftijd). Het aantal respondenten uit de kermissector bedroeg 886 families. 396 werken in geheel Italië 287 trekken door Midden-ltalië 223 trekken door Zuid-ltalië. Tot deze 886 families behoren 2227 kinderen, waarvan 1696 in de schoolleeftijd. 10 TABEL 8: Trekkende beroepsgroepen in NEDERLAND NEDERLAND AANTAL POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN 4560 13 KERMISEXPLOITANTEN 1200 4560 46 1200 12000 169 2950 2749 43 550 OVERIGEN TOTAAL 5773 5806 15119 3342 BRONNEN: Schippers: CBS (Rapport statistiek van de binnenvloot 1991) CA!S(1993) Studie Van der Ploeg (1990) LSOVK (Landelijke Stichting Onderwijs Varende Kleuters) BSOS Kermisexploitante & Circusartisten: Stichting Rijdende School (SRS) TABEL 9: Trekkende beroepsgroepen in het VERENIGD KONINKRIJK VERENIGD KONINKRIJK AANTAL POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN KERMISEXPLOITANTEN OVERIGEN TOTAAL BRONNEN/OPMERKINGEN 22 158 1116 1296 1. ingesteld ten behoeve van trekkenden met inbegrip van In Engeland en Wales is krachtens Sectie 210 van de Wet op de onderwijshervorming ter verstrekking van beurzen voor een speciaal subsidieprogramma trekkende aanvullend onderwijs beroepsgroepen. De subsidie voorziet voornamelijk in rondtrekkend onderwijzend tot verbetering van het personeel en onderwijswelzijnswerkers en draagt bij schoolbezoek, het en het toegang kundigheidsniveau van de kinderen van trekkenden. Deze subsidie steunt extra uitgaven: de scholen ontvangen op dezelfde wijze als voor alle andere kinderen middelen voor bij hen ingeschreven kinderen. onderwijsprogramma van van tot 11 2. 3. 4. 5. 6. 7. (LEA's) Voor Engeland en Wales werden de gegevens in dit verslag ontleend aan door de ingevulde vragenlijsten. Deze vragenlijsten lokale onderwijsautoriteiten werden toegezonden aan alle LEA's in Engeland en aan de vijf LEA's in Wales die momenteel subsidie in het kader van Sectie 210 ontvangen. Relevante informatie werd in Noord-leriand door het Ministerie van Onderwijs in Noord-leriand (DEMI) verstrekt, maar zo er in deze regio al trekkende beroepsbeoefenaars wonen, dan zijn het er weinig. In Schotland werden de gegevens door het Scottish Travellers Education Programma (STEP) verzameld. STEP zond naar iedere school een vragenlijst waarin om bijzonderheden over de trekkende beroepsgroepen en hun opleiding werd verzocht (schooljaar 1991-1992). Tabel 9 biedf een overzicht van de ingezamelde gegevens uit 58 LEAS te Engeland, 2 uit Wales en 12 uit Schotland. Er zijn geen gegevens voor Noord-leriand gezien het aantal trekkende beroepsgroepen onbeduidend is. In Engeland werd door 4 LEA's de aanwezigheid van 22 schipperskinderen in hun gebied gemeld (17 in de basisschoolleeftijd en schoolgaand/ 5 in de middelbare- schoolleeftijd en schoolgaand). De aanwezigheid van in totaal 158 circuskinderen werd door 13 LEA's in hun gebied gemeld (65 op lagere school leeftijd en schoolgaand, 34 op deze leeftijd en niet op school; 15 op secundaire school leeftijd en schoolgaand, 44 op deze leeftijd en niet- schoolgaand). In Engeland hebben 31 LEA's de aanwezigheid van 1116 kermiskinderen in hun gebied gemeld (681 op lagere school leeftijd en schoolgaand, 102 op deze leeftijd en niet op school/ 253 op secundaire school leeftijd en schoolgaand, 75 op deze leeftijd en niet-schoolgaand). Het aantal kermiskinderen in Schotland is niet bekend. De door STEP gehouden enquêtes leverden een totaal van 70 families op waarvan de kinderen tijdens het winterseizoen op scholen zijn ingeschreven. In 1988 had de afdeling Schotland van de Britse Bond van Kermisexploitanten 609 leden. Voor 1993 werd door deze afdeling geraamd dat in Glasgow 500 kermisfamilies waren gevestigd (die door heel Schotland en naar Noord-Engeland trekken). 12 TABEL 10: Trekkende beroepsgroepen in SPANJE SPANJE AANTAL POPULATIE BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN KERMISEXPLOITANTEN O V E R I G E N (= seizoenarbeiders) TOTAAL 30 3500 3530 BRONNEN: 300 3500 7000 10800 1200 10000 48157 S9357 600 3000 20457 24057 Circusartisten: Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen (Madrid) Kermisexploitanten: Spaanse Bond van Kermisexploitanten Seizoenarbeiders: Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen (Madrid/Sevilla) (Aantal bij projecten in Rioja en Andalusië betrokken gezinnen/kinderen) De op nationaal/regionaal niveau verzamelde kwantitatieve gegevens zijn onvolledig en vaak op ramingen gebaseerd. Zie hiervoor de bij de diverse tabellen vermelde bronnen en commentaren. De totaalcijfers voor de E. U. , zowel voor de afzonderiijke groepen als voor de trekkende beroepsbevolking als geheel, zoals in de volgende tabellen weergegeven, kunnen slechts een benadering vormen. De Lid-Staten Portugal en Denemarken zijn in deze overzichten niet opgenomen omdat geen gedetailleerde kwantitatieve gegevens beschikbaar waren. Er zijn echter ook in deze Lid- Staten trekkende beroepsgroepen. Volgens het Ministerie van Onderwijs in Portugal bijvoorbeeld zijn er tenminste 1000 kinderen in de schoolplichtige leeftijd (22 circuskinderen, 916 kermiskinderen en 61 kinderen van andere trekkende beroepsbeoefenaars). TABEL 11: KWANTITATIEVE GEGEVENS INZAKE SCHIPPERS IN DE E. U. LID-STATEN AANTAL BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD B D F NL UK 1289 1751 2660 4560 1639 1751(?) 808 4560 4261 8761 3259(7) 12000 TOTAAL 10260 8758 28281 819 (Vlaanderen) 1526 1643 2749 22 6759 13 TABEL 12: KWANTITATIEVE GEGEVENS INZAKE DE CIRCUSPOPULATIE IN DE E. U. LID-STATEN AANTAL BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD B D E F G IRL I L NL VK TOTAAL 6 230 30 140 (zie Tabel Kermis) 130 13 549 300 4000 650 46 74 1200 10 1200 600 2902 1109 169 43 158 3120 4996 4345 TABEL 13: KWANTITATIEVE GEGEVENS INZAKE DE KERMISPOPULATIE IN DE E. U. UD-STATEN AANTAL BEDRIJVEN FAMILIES TOTALE POPULATIE KINDEREN IN DE SCHOOLLEEFTIJD B D E F G IRL I L NL VK 1380 7500 3500 15000 110 92 7000 50 1200 ? 1380 7500 3500 15000 600 92 7000 50 1200 ? TOTAAL 35832 36322 3500 19000 10000 ? 1500 357 31594 160 2950 ? 69061 464 4000 3000 ? 300 173 13400 55 550 1116 23058 14 ' TABEL 14: TOTALE POPULATIE TREKKENDE BEROEPSGROEPEN IN DE E. U. POPULATIE SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN Q 10260 549 KERMISEXPLOITANTEN (*«) 35832 OVERIGEN (F/E)(***) ar. TOTAAL 46641 AANTAL 1 BEDRIJVEN TOTALE POPULATIE 28281 13560 114361 267880 424082 OPMERKINGEN: (*) Circuspopulatie (berekeningsmethode): op basis van de beschikbare gegevens uit drie Lid-Staten (E, I en NL) is het mogelijk een gemiddelde van de in verhouding tot het aantal ondernemingen te berekenen. Er zijn in deze drie Lid-Staten 173 ondernemingen met een totale populatie van 4271. Wanneer dit naar de rest van de E. U. wordt geëxtrapoleerd, zouden 549 bedrijven derhalve een populatie van ongeveer 13. 560 moeten omvatten. totale populatie per onderneming (**) Kermispopulatie (berekeningsmethode): 8 Lid-Staten (B, D, E, G, IRL, I, L, NL) omvatten 21. 322 families (x) /21. 942 kinderen in de schoolleeftijd (y). x/y= 1,03 (aantal kinderen in de schoolleeftijd per gezin). Indien wij dit cijfer (1,03) als gemiddelde voor de overige Lid-Staten (F) nemen, is het mogelijk om een totale populatie voor de kermissector in de E. U. te schatten (met uitzondering van de populatie in het VK, waarvoor noch het aantal bedrijven noch het aantal families bekend is). (***) Overige kategorieën trekkende beroepsgroepen (berekeningsmethode): 2 Lid-Staten (F, E) beschikken over gegevens inzake andere categorieën trekkende beroepsgroepen (seizoenarbeiders, ambulante handelaren). 4 Lid-Staten beschikken niet over gegevens inzake andere categorieën dan schippers, Circusartisten en kermisexploitante. De beschikbare gegevens maken het niet mogelijk nauwkeurige cijfers voor de totale populatie te berekenen. Om enig idee van de omvang van de totale populatie te krijgen, is een berekende raming noodzakelijk. Het gemiddelde aantal kinderen per gezin per categorie op basis van de beschikbare gegevens is als volgt: • circussector (E/l/NL) 1,76/gezin • • • kermissector (B/D/E/G/IRL/I/L/NL) 1,03/gezin schippers (B/D/F/NL) 0,76/gezin seizoenarbeiders (E) 2,92/gezin Het gemiddelde aantal kinderen per gezin voor de genoemde categorieën is 1,62. Rekening gezinnen het (seizoenarbeiders/ambulante handelaren) en met het geraamde gemiddelde aantal kinderen per gezin (1,62) kan de populatie op een minimum van 267. 880 worden geschat. houdend met geregistreerde aantal 15 1. 2. Sociaal-economische gegevens 1. 2. 1. Binnenvaart3 In de periode van 1979 tot 1988 is het totale aantal schepen en het tonnage in de Europese Unie met respectievelijk 20,3% en 4,8% gedaald. De overcapaciteit werd in de sector in 1988 nog op 20 % geschat van de laadruimte aangezien het structurele onevenwicht tusen vraag en aanbod bleef aanhouden en dit door de volgende factoren: de ineenstorting van de produktie van steenkool, een produkt dat altijd een belangrijke component van de vraag naar binnenvaart heeft uitgemaakt; de ijzer- en staalcrisis die tot een daling in het vervoer van mineralen in het binnenland heeft geleid en de bedrijven die deze produkten nodig hebben ertoe heeft gebracht om nieuwe lokaties te zoeken in de nabijheid van zeehavens waar zij gemakkelijker toegang hebben tot mineralen die van overzee worden geïmporteerd; de crisis in de bouwsector die een vermindering met zich brengt van het vervoer van zand, cement en grind, essentiële produkten voor de binnenvaart, vooral op de Rijnmarkt waar bouwmaterialen 47% van het totale volume uitmaken; Aan de aanbodzijde zijn de belangrijkste factoren: in wezen protectionistische interventie van de Lid-Staten op de de binnenvaartmarkt; overmatige investering in vervoersuitrusting, die verder gaat dan de werkelijke behoeften van de markt; belastingfaciliteiten die in sommige landen de scheepsbouw aanmoedigen; het ontoereikende aanpassing aan de nieuwe eisen aan de vraagzijde. feit dat kleine platte schepen niet veelzijdig bruikbaar zijn en de In April 1989 heeft de Gemeenschap regelement n° 1101/89 (CEE) van de Raad aangenomen dat tot doel heeft een programme op te zetten tot het gezondmaken van de vloot dat gebaseerd is op bijdragen uit het beroepsveld; dit programma heeft tot de volgende verminderingen geleid: een vermindering van 8% van de vervoercapaciteit van schepen voor het vervoeren van droge lading en een vermindering van 13% van de capaciiteit van schepen met citernes. Het leidt geen enkele twijfel dat deze maatregelen op doeltreffende wijze hebben bijgedragen tot het stand brengen van een nieuw evenwicht op de markt maar de economische crisis en de noodzaak de markt te liberaliseren brengen dit evenwicht weliswaar opnieuw in gevaar. r e c e n te Om daaraan te verhelpen heeft de Commissie op 23 mei 19954 op de Raad een globaal pakket aan maatregelen goedgekeurd met betrekking tot het organiseren van de markt van de binnescheepvaart en werden begeleidingsmaatregelen goedgekeurd die tot doel hebben een nieuwe stimulans te geven aan de binnenscheepvaart: de bedoeling is geleidelijk aan de markt van het vervoer per binneschip te liberaliseren tot op 1 Januari van het jaar 2000; deze liberalisering zal gepaard gaan met maatregelen die tot doel hebben de sturcturele overcapaciteit te verminderen (een nieuwe actie tot vermindering wordt opgezet in de periode van 1996 tot 1998) en investeringen aan te moedigen in terminals voor de binnenscheepvaart. De Commissie uitte tevens de wens om het gecombineerde vervoer te bevorderen3. De doelstellingen zijn: een algemeen kader voor een gecombineerd-vervoersysteem te scheppen dat Europees Parlement/Directoraat-generaal Studies: Werkdocumenten/De toekomst van de binnenvaart in Europa. Luxemburg, 1993. Gemeenschapelijk standpunt aangenomen door de Raad van 27 juni 1996. 16 op het bestrijken van de gehele Gemeenschap met spoor- en wegvervoer is gebaseerd en waardoor een aanzienlijk tonnage aan het verstopte communautaire wegennet zal worden onttrokken; de binnenvaart en het vervoer over zee in dit op spoor- en wegvervoer gebaseerde systeem te integreren. De binnenwateren vormen een geschikt alternatief voor het spoor- en wegvervoer dat op een aantal Europese verbindingen met verstopping wordt bedreigd, en waarvan het toenemende gebruik alleen steeds grotere nadelen op de gebieden milieu- en vervoerskosten kan veroorzaken. Het Europese waterwegennet is in staat om veel grotere verkeersvolumes dan tot nu toe op te nemen, mits in onderhoud en passende verbeteringen wordt geïnvesteerd. Een ander belangrijk voordeel van de binnenvaart vanuit milieuoogpunt is de veiligheid van het vervoer van gevaarlijke stoffen. Tankers en voor het vervoer van containers aangepaste schepen beschikken over speciale veiligheidsuitrusting. Deze schepen hebben een dubbele romp. Hun snelheid is altijd constant en zij behoeven slechts een klein aantal gevaarlijke manoeuvres uit te voeren. De bij het vervoer over de Europese binnenwateren betrokken firma's zijn typische familiebedrijven. Deze ondernemingen reizen gedurende het hele jaar. Sommige hebben vaste routes. De routes worden hoofdzakelijk door het type schip en vraag en aanbod bepaald. In verhouding tot het beperkte aantal betrokken bedrijven is het aandeel in de werkgelegenheid relatief groot. Zo hadden in 1991 de 1776 onafhankelijke firma's in België 1584 werknemers. (Deze data zijn afkomstig van het I. T. B. = Instituut voor het Transport langs de Binnenwateren, B, 1991). De betrokken ondernemingen hebben zichzelf in de diverse Lid-Staten (B, D, F, NL) in representatieve beroepsorganisaties georganiseerd. Bovendien zijn deze organisaties op Europees niveau in representatieve overkoepelende organisaties met elkaar verbonden. Zo bestaan bijvoorbeeld Internationale pour la Navigation Fluviale de Union scheepseigenaren, de Internationale Tankvaartvereniging (I. T. V. ) en de Europese Schippersorganisatie (E. S. O. ). Deze laatste vertegenwoordigt 90% van de bovengenoemde is tegelijkertijd mede oprichter van EFECOT (European Federation for the Education of the Children of Occupational Travellers = Europese Federatie voor het Onderwijs aan de Kinderen van Trekkende Beroepsgroepen). familiebedrijven en (U. l. N. F. ) voor de 1. 2. 2. Circuswereld circus is een familiebedrijf. Zeer vaak bestaat de kern van een Een circusonderneming uit één of meer families die al generaties lang in het circusmilieu hebben gewerkt. Naast de familiekern kan het circusbedrijf artiesten en/of andere medewerkers (technici, chauffeurs, enz. ) in dienst nemen. Het al of niet aannemen financiële mogelijkheden van het bedrijf. van personeel Vanzelfsprekend nemen grote circussen meer artiesten en andere medewerkers in dienst. is afhankelijk van de De contracten gelden gewoonlijk voor één toernee. De contractduur wordt in feite bepaald door het tempo waarin de showprogramma's worden vernieuwd. Dit leidt 17 ertoe dat bij circusbedrijven, naast de vaste kern, een tamelijk wisselende groep contractmedewerkers meereist. De circusactiviteiten vinden plaats in twee perioden, namelijk de winterperiode (meestal van november tot maart) en de zomerperiode. In de meeste Lid-Staten proberen de circussen het trekseizoen te rekken. In enkele landen - voor het merendeel in Zuid-Europa - trekken circussen het hele jaar rond. leggen ieder zomerseizoen een groot aantal kilometers af. De Circussen verplaatsingsfrequentie is afhankelijk van het aantal lokaties dat gedurende een toemee wordt bezocht, alsook van het aantal voorstellingen dat op een bepaalde lokatie wordt gegeven. Natuurlijk kunnen in grotere steden meer voorstellingen worden gegeven. In kleinere landen (België, Denemarken en Nederland) blijven circussen meestal slechts één of twee dagen op een bepaalde plaats staan. Het exploiteren van een circus is zwaar werk. Vooral tijdens een toemee volgen veel in een enorm tempo op: voorbereiding van de toemee, activiteiten elkaar administratie, reizen, opzetten, afbreken, onderhoud van materiaal en uitrusting, voorstellingen, verzorging van dieren. Hierbij komt dan nog de zorg voor het gezin! Bovendien is opleiding noodzakelijk en moeten nieuwe nummers voor het komende seizoen worden ingestudeerd en begeleid. Ofschoon het werk afhankelijk van het aantal medewerkers kan worden verdeeld, is het een feit dat in het circusbedrijf mannen, vrouwen en kinderen samenwerken. In enkele Lid-Staten (bijv. Frankrijk) lijkt het trekpatroon van circusfamilies - vooral in kleine circussen - de afgelopen jaren een verandering te hebben ondergaan. Zij hebben zich gerealiseerd dat zij binnen een kleiner gebied werken en leiden een steeds meer sedentair bestaan. In deze Lid-Staten komt het ook vaker voor dat de kinderen niet met hun ouders meetrekken, maar bij gastgezinnen (van verwanten of vrienden) inwonen. De meeste circuskinderen blijven echter in de buurt van hun ouders. Het gezinsleven en het beroepsleven van de ouders lopen door elkaar heen. Zij verblijven altijd in een zeer drukke omgeving. De vele indrukken en ervaringen wisselen elkaar snel af. Circuskinderen worden door het afmattende karakter van het circusleven beïnvloed. Al op zeer jonge leeftijd worden zij betrokken bij het circusbedrijf, zowel artistiek gezien (namelijk door een bescheiden rol in de voorstellingen) als bij de organisatie van bijvoorbeeld het verzorgen van de dieren, het verkopen van programma's, enz. Veel circuskinderen kunnen zich vanaf jonge leeftijd in meerdere talen uitdrukken. Zij bewegen zich immers altijd in een internationaal gezelschap. Velen zijn creatief, inventief en flexibel in hun algemeen functioneren. Hun levenswijze brengt hen ertoe hun eigen oplossingen te vinden voor de problemen waarmee zij worden geconfronteerd. Wanneer men wil nagaan in hoeverre de betrokken partijen in het circus zijn georganiseerd, dient een onderscheid te worden gemaakt tussen organisaties voor circusdirecties en die voor circusartiesten en andere medewerkers onder contract. Tussen de diverse circusbedrijven bestaat een grote rivaliteit. Dit is waarschijnlijk de reden waarom in de circuswereld weinig over goed functionerende, operationele overkoepelende organisaties wordt gesproken. Slechts circusdirecteuren. in een klein aantal landen bestaan beroepsorganisaties voor 18 Uit het Paret-verslag f5) bleek ook dat artiesten en andere contractmedewerkers zich zeiden bij een beroepsorganisatie (vakbond) aansluiten. Het circus speelt nog altijd een belangrijke rol in het culturele leven van de burgers van de Europese Unie. In 1992 werd op verzoek van de ANDAC (Association Nationale pour le Développement des Arts du Cirque) en van de Direction du Théâtre et des Spectacles van het Ministerie van Cultuur onderzoek verricht naar het circusbezoek in Frankrijk. Uit dit onderzoek bleek dat 16% van de Franse burgers (=10 miljoen mensen) minstens éénmaal per jaar een circus bezoekt. (Zie tabel 15) Tabel 15: Circusbezoek in Frankrijk Deze studie is gebaseerd op een groep van 100 personen van alle leeftijdsgroepen die in een periode van 12 maanden naar het circus gingen. Circus bezoeken komen op de vierde plaats in het culturele leven van de Franse burgers (zie tabel 16). 4- O. u ni i i i i i i i i i i i i i 50 - M 2S-34 3 5 - 49 1 1 - 14 1 5 - 24 B-10 +66 0 -S Jaar Bron : Département des études et de la prospective (F) (Verslag van een door Pierre Paret in 1980 voor de CEG verrichte studie " La situation économique et sociale des entreprises de cirque et des professionals du cirque dans les pays de la Communauté") 19 T a b el 16: C u l t u r e le u i t s t a p j es v an de F r a n s en Percentage van de Fransen (van 15 jaar en ouder) die een bezoek hebben gebracht. D nooit BS ooit, maar niet in de afgelopen 12 maanden B in de afgelopen 12 maanden openbare dansavond | markt voor tweedehandsmeubeien tijdelijke tentoonstelling van schilderij/beeldhouwwerken 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Bron : Département des études et de la prospective (F) 20 1. 2. 3. Kermissector De meeste kermisondernemingen zijn familiebedrijven. Onder deze bedrijven bestaat natuurlijk een grote variatie in aanbod (verkoop, amusement, show,. ), in omvang (bijv. autoscooters, cake-walks, achtbanen, in vergelijking met een schiettent) en in gebieden waarbinnen men rondtrekt. De meeste families zitten al vele generaties in het kennisvak. Hun leven wordt volledig bepaald door kermisevenementen. In de meeste landen begint het seizoen in maart en duurt het tot november. Deze periode vormt het intensieve trekseizoen. In enkele Lid-Staten (de zuidelijke) rond. Daarnaast proberen in alle Lid-Staten steeds meer mensen werk voor de winterperiode te vinden. In de winter worden bijvoorbeeld in steeds meer landen Kerstmarkten georganiseerd. reizen kermisexploitanten het hele jaar Het aantal verplaatsingen wordt grotendeels door de omvang van het bedrijf, maar vooral door de duur van de kermissen bepaald. Deze duur varieert sterk naar gelang het een dorpskermis of een kermis in een kleine of grote stad betreft. In grote steden duren de kermissen vaak enkele weken. De meeste kermisbedrijven reizen elke week naar een andere plaats. De meeste kermisfamilies moeten zich in de loop van het seizoen vaak verplaatsen, maar enkele bedrijven beperken hun verplaatsingen tot één gebied. Andere (voornamelijk de grootste bedrijven) bestrijken een groter gebied. De kermisactiviteit heeft ook een internationale dimensie. Vooral bij kermisbedrijven uit België/Nederland, Frankrijk/Duitsland en het Verenigd Koninkrijk/Ierland neemt het aantal onderlinge grensoverschrijdende activiteiten toe. Het exploiteren van een kermis is een arbeidsintensieve bezigheid. Vooral in de grotere Lid-Staten (F, D, VK en I) bieden de kermisbedrijven aan heel wat mensen werk. Ter illustratie enkele cijfers uit Duitsland (1979): naast de 12. 000 "gezinsleden" waren er bij de kermisondernemingen nog 22. 300 andere medewerkers in dienst. Uitsluitend de grootste bedrijven kunnen het zich veroorioven personeel in dienst te nemen. Daarom nemen sommige bedrijven gedurende bepaalde perioden tijdelijk personeel aan (bijv. bij het afbreken en opzetten). De kermisexploitanten zijn genoodzaakt aanzienlijke investeringen in de aankoop van nieuw materiaal en het onderhoud en de revisie daarvan te steken, ten einde het bedrijf voldoende "glamour" te verlenen en modem te houden. Zo werden de totale investeringen van de Duitse kermissector in 1987 op 55 miljoen Duitse mark (= 32 miljoen ecu) geraamd. Wat de belangstelling van het publiek voor kermissen, jaarmarkten, enz. betreft, zijn er weinig cijfers beschikbaar. In Duitsland werden bijvoorbeeld 170 miljoen bezoekers geregistreerd. Tabel 16 geeft aan hoe populair de kermis in Frankrijk is! De kermissector in de Europese Unie is goed voor een jaaromzet van circa 2,5 miljard ecu. (Bron: The European Showmen's Union), Door het grote aantal verplaatsingen, samen met het steeds weer opzetten en afbreken van de attracties, zijn de kermismensen gedwongen tijdens het reisseizoen erg hard te werken. De winterperiode (december, januari, februari) is een seizoen dat de kermisfamilies moeten trachten door te komen. Deze tijd wordt gebruikt voor onderhoud en revisie van materialen en voertuigen. In deze periode verblijven de families in winteronderkomens, sommigen in gewone woningen, anderen met hun caravans en uitrusting op gereserveerde terreinen. 21 Een typisch kenmerk van de kermisfamilie is dat het gezinsleven en het beroepsleven door elkaar heen lopen. In een kermisbedrijf werken man en vrouw (en ook de kinderen) samen. door beroepsorganisaties In de meeste Lid-Staten worden de economische en maatschappelijke belangen van landen kermisexploitanten van vertegenwoordigen de kermisbedrijven. regionale beroepsorganisaties zich in overkoepelende/nationale organisaties hebben verenigd. Enkele beroepsorganisaties bestaan al tientallen jaren. Zij hebben hun eigen bestuur en adviseurs en in sommige landen brengen zij tevens hun eigen publikaties en tijdschriften uit. In de grootste Lid-Staten is het vaak zo dat beroepsorganisaties de meerderheid In sommige behartigd. deze In enkele Lid-Staten bestaan sociaal-culturele, educatieve en kerkelijke organisaties die zich voor de behoeften en verlangens van de kermissector inzetten. Naast de nationale/regionale beroepsorganisaties bestaat ook nog de "European Showmen's Union" (E. S. U. ). Deze organisatie werd in 1954 opgericht. Alle Lid-Staten vertegenwoordigd. van de Europese Unie en de E. V. A. -landen zijn hierin 1. 3. Schoolbezoek van kinderen van trekkende beroepsgroepen 1. 3. 1. Voorschools onderwijs (B, F, NL) waar kleuterscholen In de Lid-Staten (vlakbij binnenwateren) bestaan, gaan schipperskinderen in de kleuterleeftijd met steeds grotere In de meeste Lid-Staten volgen circus- en kermiskinderen vrijwel geen voorschools onderwijs. regelmaat naar school. in aanlegplaatsen 1. 3. 2. Basisonderwijs In de betrokken Lid-Staten (B, F, NL, D) krijgen de meeste schipperskinderen basisonderwijs. Er wordt in ruime mate gebruik gemaakt van (algemene of speciale) huisvesting. In enkele Lid-Staten (bijv. D) brengt dit de ouders vanwege de financiële gevolgen in ernstige problemen (zie Hoofdstuk 5). In diverse Lid-Staten bezoeken de kinderen van kermis- en circusfamilies in de winterperiode gewone scholen. Kinderen die met hun ouders gedurende het seizoen rondtrekken, gaan in de buurt van de kermis of het circus naar school. Als gevolg hiervan is het onderricht aan deze kinderen tijdens het seizoen zeer onregelmatig en bezoeken zij een aantal verschillende scholen. In enkele Lid-Staten bestaan mobiele scholen ten behoeve van trekkende kermiskinderen (NL) en circuskinderen (E, NL, T deelstaat in D en 1 LEA in het VK). Op het ogenblik dat materiaal werd ingewonnen voor dit rapport, bestond er in het VK ëen mobiele circusschool die sindsdien gesloten werd. De Travellers Education Services gefinancierd door een beurs van Sectie 210, helpt de circusfamilies. In sommige Lid-Staten (bijv. VK, F) wordt het onderwijs aan trekkende kinderen ondersteund door de verstrekking van materialen voor afstandsonderwijs. In sommige Lid-Staten trekken de kermis-/circuskinderen gedurende het werkseizoen niet met hun ouders mee. Deze kinderen verblijven in internaten of bij gastgezinnen (verwanten). Dit geldt vooral voor België, waar de meeste kermiskinderen van internaten gebruik maken. In andere Lid-Staten (bijv. F, NL, I) kiezen weinig tot zeer weinig families voor internaten. 22 Op deze plaats zij opgemerkt dat het schoolbezoek van trekkende circuskinderen zeer onregelmatig is. Dit wordt meestal veroorzaakt door het feit dat de circussen (vooral de kleinere die de overgrote meerderheid vormen) in het trekseizoen vaak een groot aantal lokaties aandoen en zelden langer dan enkele dagen blijven staan. Het onderwijs aan kinderen uit internationaal trekkende circussen (die in aantal toenemen) levert bijzondere problemen op. Het gastland weet bijna nooit precies om hoeveel kinderen het gaat of op welke wijze het onderwijs aan deze kinderen is of zou kunnen worden georganiseerd. De individuele ouders van de betrokken kinderen zijn meestal aangewezen op hun eigen vermogens en middelen om in het onderwijs aan hun kinderen te voorzien. In diverse Lid-Staten wordt nu gesuggereerd dat deze situatie alleen op basis van concrete maatregelen, afspraken en samenwerking op Europees niveau kan worden opgelost. 1. 3. 3. Secundair onderwijs De meeste schipperskinderen in de betrokken Lid-Staten lijken het secundair onderwijs (beroepsopleiding) regelmatig te bezoeken. Dit komt meestal doordat zij van internaten gebruik maken. Op grond van de geringe beschikbare informatie lijkt het secundair onderwijs aan circus- en kermiskinderen onregelmatig tot zeer onregelmatig. Dit geldt vooral voor trekkende kinderen (zie 1. 3. 2. ). Het ontwikkelen van adequate aangepaste modellen vormt voor diverse Lid-Staten nog altijd een groot probleem. 1. 3. 4. Kwantitatieve gegevens Tabel 17: BELGIË Onderwijsvoorzieningen KINDEREN VAN SCHIPPERS VOORSCHOOLS ONDERWIJS (op 3 schoten in aanlegptaatsen: 2 in Vlaanderen/1 in Wallonië) Schooljaar 1991 -1992: 244 kleuters (Bekje) Schooljaar 1992-1993: 147 kleuters (Vlaanderen) BASISONDERWIJS In internaten 535 kinderen KINDEREN VAN KERMISEXPLOITANTEN Basisonderwijs (schooljaar 1992/93) 30% van de kinderen bezoekt gewone schoten 70% van de kinderen bezoekt internaten 23 Tabel 18: FRANKRIJK: In enkele regio's geregistreerde aantallen kinderen Basisonderwijs Secundair Onderwijs Niet-schoolgaand Académie de C réveil 1000 Académie d'Orléans-Tours 600 Académie de Versailles Académie d'Aix-Marseille 1693 1021 Tabel 19: IERLAND 1020 42 36 1640 4099 379 Onderwijsvoorzieningen (Resultaten van de enquête in 1991/1992) N = 92 gezinnen/173 kinderen (kermis- en circussector) AANTAL KINDEREN VOORZIENINGEN TIJDENS HET TREKSEIZQEN 40% 38% 19% 3% Verblijft gedurende de schoolweek in het winterkwartier om de lokale school te bezoeken Reist dagelijks van het kennisterrein naar school Bezoekt geen enkele school Bezoekt een internaat (*) AANTAL KINDEREN VOORZIENINGEN TIJDENS HET WINTERSEIZOEN 97% 3% Bezoekt de school in de nabijheid van het winterkwartier Bezoekt een internaat Q (*) Op kosten van het gezin zelf ONDERVERDELING NAAR LEEFTIJDSGROEP Kleuters Leerlingen basisonderwijs Leerlingen secundair onderwijs TOTAAL 40 99 34 173 24 Tabel 20: NEDERLAND KINDEREN VAN SCHIPPERS VOORSCHOOLS ONDERWIJS 500 kleuters bezoeken min of meer regelmatig scholen in aanlegplaatsen (7) of gewone scholen BASISONDERWIJS 1074 kinderen maken gebruik van internaten SECUNDAIR ONDERWIJS 916 kinderen maken gebruik van internaten KINDEREN VAN CIRCUSARTISTEN tijdens het winterseizoen bezoeken de circuskinderen de gewone school - tijdens het werkseizoen bezoeken zij de rijdende school KINDEREN VAN KERMISEXPLOITANTEN - tijdens het winterseizoen (oktober-maart) bezoeken de kermiskinderen (basisniveau) gewone scholen - tijdens het trekseizoen bezoeken de kinderen de rijdende school. Wanneer mogelijk bezoeken de kermiskinderen gewone scholen (25%). Tabel 21: 63 LEA's (60 in Engeland - 2 in Wales) VERENIGD KONINKRIJK AANTAL van 5 tot 11 jaar van 12 tot 16 jaar TOTAAL schoolgaand niet-schoolgaand schoolgaand niet-schoolgaand TREKKENDE BEROEPSGROEPEN SCHIPPERS CIRCUSARTISTEN 22 158 KERMISEXPLOITANTEN 1116 TOTAAL 1296 17 65 681 763 34 102 136 5 15 258 278 44 75 119 25 HOOFDSTUK 2 ACTIES TEN BEHOEVE VAN VOORLICHTING EN HULP AAN OUDERS 1. 2. In de diverse nationale verslagen wordt het feit benadrukt dat, wil het onderwijs aan kinderen van trekkende beroepsgroepen ooit worden verbeterd, goede communicatie en passende samenwerking met hun ouders een eerste vereiste zijn. Een groot deel van deze communicatie en samenwerking "valt weg", juist vanwege de mobiliteit van de doelgroepen. De in dit verband momenteel in volle gang zijnde voorbereiding, uitvoering en follow- up van initiatieven berusten op samenwerking met: vertegenwoordigende de vertegenwoordigers van de doelgroepen, de doelgroepen organisaties (beroepsorganisaties, maatschappelijke organisaties, pastorale organisaties en dergelijke), de individuen, organisaties en instellingen die op een of andere wijze bij de doelgroepen zijn betrokken). van de Bijzondere aandacht wordt geschonken aan: onderzoek naar en/of beheer van geschikte informatiekanalen, de opzet van bestuurbare informatiekanalen, ontwikkeling van doelgerichte, concrete, duidelijke informatie (zowel naar vorm als naar inhoud). 3. Met deze acties en te vergemakkelijken (3. 1. ), voorlichtingscampagnes voorouders te organiseren (3. 2. ), of ouders directe steun te bieden (3. 3. ). intiatieven wordt beoogd: het overleg met ouders 3. 1. Overleg met ouders: Met de ouders werd overleg (op lokaal, regionaal of nationaal niveau) gevoerd, naar gelang de fase van een proefproject (voorbereiding, start, follow-up, evaluatie), bijv. : welke specifieke verwachtingen, ervaringen hebben de ouders? Er werden enquêtes voor de doelgroepen opgesteld of georganiseerd en de resultaten en conclusies werden besproken; De opzet op regionaal en/of nationaal niveau van overlegmechanismen (steungroepen, overlegcomités en netwerken van vertegenwoordigers van de representatieve comités, enz. ). 3. 2 Voorlichtingscampagnes: In diverse Lid-Staten worden regelmatig voorlichtingsbrochures en folders onder de ouders verspreid; deze publikaties bevatten feiten en cijfers over de onderwijsvoorzieningen en - initiatieven die voor hun kinderen open staan (op regionaal en/of nationaal niveau); publikatie van informatie (door de bevoegde ministeries van Onderwijs en/of in de pers en/of de betrokken vertegenwoordigende organisaties) in de speciale inbegrip van EFECOTs tijdschriften voor deze doelgroep (met "Newsline"). 26 3. 3. Directe steun aan ouders: de ontwikkeling van begeleidingssystemen, met speciale aandacht voor gemakkelijke communicatie tussen ouders en scholen, en tussen de diverse scholen die kinderen van trekkende beroepsgroepen opnemen; de ontwikkeling van onderwijsinstrumenten die schippersgezinnen aan boord kunnen gebruiken wanneer zij hun jonge kinderen niet naar een nabijgelegen school aan land kunnen brengen. Dit omvat bijv. werkfolders, brochures en audiocassettes die de ouders kunnen gebruiken om de ontwikkeling van hun peuters te sturen en te richten. Op de taalontwikkeling van peuters wordt bijzondere nadruk gelegd. In sommige Lid-Staten zijn adviseurs/ambulante leerkrachten beschikbaar. De bedoeling is om goede betrekkingen met de afzonderlijke ouders op te bouwen en te onderhouden. Soms zijn zij verantwoordelijk voor het ontwikkelen van goede contacten tussen de ouders en de betrokken onderwijsinstellingen. 4. Diverse activiteiten en initiatieven zoals hierboven beschreven worden voorbereid en uitgevoerd met medewerking en steun van de EG. 4. 1 Concrete resultaten in de schippers- en de In diverse Lid-Staten worden de beroepsorganisaties kermissector geacht een actievere rol met betrekking tot het onderwijs aan de kinderen van hun leden te spelen: tijdens bijeenkomsten met de betrokken ouders worden onderwijs en opleiding besproken; onderwijs en opleiding zijn nu thema's van belang in hun eigen tijdschriften en publikaties; in een aantal landen zijn administratieve maatregelen genomen om een systematische follow-up van onderwijs/opleiding te waarborgen en ervoor te zorgen dat dit een onderdeel van hun organisatorisch beleid blijft. Sommige beroepsorganisaties hebben een verantwoordelijke aangesteld (op nationaal inzake opleiding en en/of onderwijskwesties verantwoordelijk is. regionaal niveau) die voor het beleid 4. 2. De kanalen waarlangs afzonderlijke ouders hun wensen inzake het onderwijs aan hun kinderen kenbaar kunnen maken zijn duidelijker aangegeven. Tevens zijn er aanwijzingen dat de individuele ouders steeds vaker van deze kanalen gebruik maken, bijv. : ouders leggen afzonderlijke kwesties aan hun beroepsorganisaties voor; steeds meer ouders in grensoverschrijdende beroepen vragen informatie over onderwijsvoorzieningen in andere landen aan; het EFECOT-bureau in Brussel wordt regelmatig met vragen van individuele ouders benaderd. 4. 3 4. 4. regio's hebben de In bepaalde - met steun van hun beroepsorganisatie - groepen gevormd. Dit heeft tot regionale ouderverenigingen (kermisfamilies) geleid. Het doel hiervan is om behoeften op onderwijsgebied beter te omschrijven - en te verdedigen. individuele ouders De vertegenwoordigers van de betrokken onderwijsministeries achtten het overleg met en maatschappelijk werkers buitengewoon nuttig en produktief: beroepsorganisaties, pastorale ouders, het specifieke karakter van de sectoren werd toegelicht; 27 tevens werden de bijzondere problemen en verwachtingen van ouders uiteengezet; de bespreking leverden nieuw concrete initiatieven op. 4. 5. Voor de ouders werden brochures in het Duits, Engels, Frans, Italiaans, Spaans en Nederlands samengesteld. Deze beogen: de ouders bewust te maken van het belang van onderwijs voor hun kinderen; de ouders enkele adviezen te geven, naar aanleiding van de vraag "wat moeten we doen als we een tijdje in een ander land gaan werken?" De praktijkervaring leert dat deze brochures wat vorm en inhoud betreft moeten worden herwerkt. Als instrument lijkt de "Europese brochure" aan een reële behoefte te beantwoorden. 4. 6. Het opzetten van dergelijke initiatieven voor circusfamilies lijkt uiterst moeilijk. Dit is voornamelijk te wijten aan het ontbreken van nationale/regionale of Europese beroepsorganisaties in deze sector. 5. Conclusies De resultaten lijken aan te geven dat er een reële behoefte bestaat aan initiatieven die zijn bedoeld om ouders, zowel formeel als informeel, bij alles in verband met het onderwijs aan hun kinderen te betrekken. Zowel de voorlichtingscampagnes voor ouders als het instellen van overleg tussen ouders en andere betrokken partijen lijken belangrijke instrumenten bij de opzet en uitvoering van geschikte onderwijsvoorzieningen. Wat de tenuitvoeriegging van de Resolutie van mei '89 betreft, spelen de initiatieven een zeer belangrijke rol. initiatieven dragen bij Deze in de korte- en middellange- tot de voorziening termijnbehoeften bij de verbetering van de onderwijssituatie voor de kinderen van trekkende beroepsgroepen. Het begin van een tussen beroepsorganisaties en beleidsvertegenwoordigers is voor deze laatsten van bijzonder belang, ten einde te beschikken over de meest recente informatie inzake aantal gezinnen, aantal kinderen, aantal/lokatie van kermissen, reisroutes, enz. "gestructureerd overleg" In het leerproces is continuïteit bijzonder belangrijk. Aan trekkende kinderen - die vaak uiteindelijk een aantal verschillende scholen bezoeken - kan deze continuïteit niet worden geboden tenzij alle betrokkenen aan het overleg deelnemen en zich de noodzakelijke inspanningen getroosten. De ouders zelf hebben hierin een belangrijke taak te vervullen. Het is even noodzakelijk dat zij concrete hulp ontvangen. Als gevolg van de voorlichtingscampagnes voor ouders en van overiegvergaderingen tussen ouders en onderwijzend personeel of eventueel vertegenwoordigers van de overheid kunnen nu instrumenten ten behoeve van de ouders worden uitgewerkt en verspreid. Tot de mogelijkheden behoren lijsten met vragen en suggesties die ouders op tafel kunnen leggen wanneer zij met een school contact opnemen. Vanwege hun mobiliteit kunnen de ouders zelden of nooit aan het regelmatige gestructureerde overleg tussen school en gezin deelnemen. Daarom zal het noodzakelijk zijn specifieke structuren voor deze communicatie op te zetten. 28 HOOFDSTUK 3 TOEGANG TOT VOORSCHOOLS EN BASISONDERWIJS 1. Voorschools onderwijs Juist bij de eerste stappen op het schoolpad worden de kinderen van trekkende beroepsgroepen met de ergste problemen geconfronteerd. Daarom dient aan het voorschoolse onderwijs van trekkende kinderen bijzondere aandacht te worden besteed. De in de nationale verslagen genoemde initiatieven (gewoonlijk in de proefproject- of projectfase) zijn bedoeld om: de drempels voor toegang tot onderwijsvoorzieningen te verlagen voor ouders (en kinderen), de socialisatie te stimuleren, de bevorderen, adequate volg systemen voor de leerlingen te ontwikkelen, de verwerving van taalvaardigheden te bevorderen. inbegrip van gewone scholen) in de samenleving (met integratie te Diverse Lid-Staten (B, F, NL) hebben speciale projecten voor de kinderen van schippersgezinnen opgezet. Gezien de reisroutes van deze groep (de lengte en breedte van het land en grensoverschrijdend) wordt in deze projecten zorgvuldig aandacht besteed aan de totstandkoming van samenwerking tussen de diverse betrokken onderwijsvoorzieningen in aanlegplaatsen - opvangcentra) op regionaal/nationaal en internationaal niveau (= netwerken op nationaal en Europees niveau). In B (Vlaanderen) zijn twee opvangcentra (scholen in aanlegplaatsen) opgenomen in de formele structuur van het "Netwerk voor Onderwijs aan Varende Kleuters". Een adviseur is verantwoordelijk voor de coördinatie. (lessen Er bestaat een intensieve samenwerking tussen de zeven scholen in aanlegplaatsen en twee ambulante leerkrachten in NL, de twee scholen in B (Vlaanderen), de school in B (Wallonië) en het opvangcentrum in Noord-Frankrijk (Conflans-Ste-Honorine), met de steun van de EU. - Het is de bedoeling een volledig functionerend Europees netwerk voor het onderwijs aan internationaal trekkende kleuters op te zetten. In het kader van dit Europese project is een "Internationaal Onderwijspaspoort" ontwikkeld. Door middel van dit paspoort kunnen alle betrokkenen het kind volgen. Daarnaast wordt aan een onderwijsgids voor ouders gewerkt. Deze gids zal ouders een nuttige bron van informatie en leidraad zijn. In de scholen in aanlegplaatsen in de diverse Lid-Staten wordt bijzondere aandacht besteed aan: de taalontwikkeling van schipperskinderen, de sensorieel-motorische ontwikkeling, het opzetten van activiteiten om de integratie van schipperskinderen en kinderen op de wal aan te moedigen. Een aantal van deze projecten heeft een stadium bereikt waarin onder de betrokken onderwijzers en ouders reeds aanzienlijke ervaring is opgedaan. In enkele Lid-Staten wordt overwogen deze onderwijsvoorzieningen te institutionaliseren (B/Vlaanderen). Wat de jonge kinderen van circus- en kermisgezinnen betreft, trachten de meeste Lid- 29 Staten nog steeds hun koers te bepalen door: overleg met de betrokken ouders te voeren, behoeften en vereisten te onderzoeken, kleinschalige (plaatselijke) proefprojecten op te zetten. In de Lid-Staten waar voor de trekkende kinderen van kermis- en circusgezinnen mobiele scholen bestaan (E, F, NL), zijn ook tijdens het trekseizoen voorzieningen voor kleuters beschikbaar. In enkele Lid-Staten (B/Vlanderen) worden in overleg met de beroepsorganisaties uit de kermissector proefprojecten opgezet, die zijn bedoeld om te onderzoeken welke voorziening voor kleuters tijdens het trekseizoen het best kan worden verwezenlijkt. In sommige Lid-Staten (bijv. D en L) worden tijdens bepaalde kermissen op initiatief van enkele organisaties voorzieningen voor kleuters getroffen. In diverse nationale verslagen worden de positieve effecten van reclameactiviteiten genoemd. Dit komt tot uiting in het feit dat deze projecten tot grotere deelname van trekkende peuters aan het formele onderwijs leiden. 2. Basisonderwijs 2. 1. Basisonderwijs schipperskinderen: Wat het basisonderwijs betreft, lijken de nationale verslagen aan te tonen dat de overgrote meerderheid van de schipperskinderen van internaten gebruik maakt (zie Hoofdstuk 1 + 5). Dit vormt een bevestiging van de conclusies in de studie van de EG (1985-1988). In dit hoofdstuk zullen wij ons derhalve beperken tot een verslag over de mogelijkheden op het gebied van basisonderwijs voor kermis- en circuskinderen. 2. 2. Basisonderwijs kermis- en circuskinderen: In de meeste Lid-Staten kiezen de ouders van circus- en kermiskinderen meestal voor openbare basisscholen en niet voor internaten. De meesten van deze kinderen trekken tijdens het seizoen met hun ouders rond (behalve in bepaalde Lid-Staten). reeks ondersteunende In sommige Lid-Staten wordt al sinds maatregelen toegepast die zijn bedoeld om het basisonderwijs aan deze doelgroepen te verbeteren. tijd een lange in verband met een I, NL, VK) samen aan een Bovendien werkt een aantal Lid-Staten (D, E, F, diepgaande studie leeriingenbegeleidingssysteem dat aan trekkende kinderen is aangepast (naast schippers-, circus- en kermiskinderen vormen ook de kinderen van seizoenarbeiders een doelgroep). Het is de bedoeling van deze studie om de criteria voor een aangepast begeleidingssysteem van de leerlingen te bepalen en een gids met aanbevelingen en richtlijsen voor het gebruik ervan samen te stellen, op basis van bestaande ervaring in de betrokken Lid-Staten en de ervaring die bij diverse proefprojecten zal worden opgedaan. In het kader van de genoemde Europese projecten wordt door diverse Lid-Staten (D, NL, VK) samengewerkt bij de ontwikkeling van aangepaste materialen voor afstandsonderwijs en de uitwisseling van relevante ervaringen en ideeën. Bovendien wordt hun huidige verloop zoals altijd in het licht van de ervaring 30 voortdurend aangepast (en gestuurd door de tenuitvoerlegging van Resolutie 89/C 153/02), bijv. de ontwikkeling van geschikte begeleidingssystemen, de ontwikkeling van aangepaste materialen voor afstandsonderwijs. In de diverse Lid-Staten vindt het onderwijs aan trekkende kinderen plaats aan de hand van verschillende onderwijsmodellen (of combinaties van modellen). In dit verband moet worden gezegd dat deze modellen in diverse Lid-Staten al geruime tijd functioneren (NL, VK). Evenzo zijn deze modellen in de meeste Lid-Staten eerst in het recente verleden in gebruik genomen en hebben zij daarom vaak de vorm van proefprojecten. In enkele Lid-Staten wordt het onderwijs aan kermis- en circuskinderen (NL, VK) of aan circuskinderen (D, E, F) georganiseerd met behulp van mobiele scholen. Het gebruik van mobiele onderwijseenheden door plaatselijke Traveller Education Services in het VK moet worden gezien in de context van het regeringsbeleid om de tot het integratie van scholen en hun hoofdonderwijsprogramma In één Lid-Staat (NL) zijn naast het bestaande netwerk van mobiele scholen onlangs mobiele minischolen ingevoerd. Deze mobiele minischolen zijn voor de trekkende kinderen op kleine kermissen bedoeld. in normale te bevorderen. trekkenden toegang Sommige Lid-Staten kiezen voor een model waarbij trekkende kinderen normale scholen bezoeken. In dit model worden uitdrukkelijk uiteenlopende onderwijskundige maatregelen getroffen om de betrokken scholen te ondersteunen. In enkele Lid-Staten worden extra onderwijzers aangesteld, soms aanzienlijke aantallen (D, VK). Hier wordt bijzondere aandacht besteed aan de soepele samenwerking tussen de betrokken scholen, enerzijds die welke de kinderen in de winter bezoeken en anderzijds de diverse scholen die zij tijdens het trekseizoen aandoen. Diverse Lid-Staten stellen systematisch materiaal voor afstandsonderwijs aan trekkende kinderen ter beschikking (F, VK). Een aantal Traveller Education Services in het VK is betrokken geweest bij het beschikbaar stellen van materiaal vooor afstandsonderwijs ten einde bij te dragen tot continuïteit in de scholing tijdens het trekseizoen. De EG heeft projecten in het VK gesteund om verdere ontwikkelingen op dit gebied voort te zetten en te coördineren. Bepaalde Lid-Staten (B, E, I) zijn bezig met de voorbereiding of uitvoering van projecten met het oog op een op maat gemaakt onderwijsbestel dat precies aansluit op de specifieke situatie van deze kinderen tijdens het trekseizoen. Uit de verslagen blijkt dat bijzondere aandacht is geschonken aan: tussen samenwerking onderwijsinstellingen zinvolle zomerseizoen; de keuze van leermateriaal voor het trekseizoen; de ontwikkeling van geschikte systemen voor het groeperen van leerlingen volgens aanleg; de ontwikkeling "correspondentie"-type (bijv. de eerste beginselen van lezen en schrijven). van geschikte materialen voor onderwijs in winter- van het en 31 Wat het onderwijs aan circus- en kermiskinderen betreft, hebben de diverse betrokken Lid- Staten ons laten weten dat zij aan de ontwikkeling van onderwijzersnetwerken op nationaal en Europees niveau bijzondere aandacht hebben besteed. 3. Algemene opmerking Uit alle nationale verslagen blijkt dat de vele en gevarieerde acties en projecten op dit gebied worden ontwikkeld in samenwerking met (en met steun van) de EG. De volgende aspecten van deze acties en projecten lijken ons de kern van de zaak: van overleg met de doelgroepen het organiseren representatieve organisaties en instellingen. ), ontwikkeling van geschikte begeleidingssystemen, ontwikkeling van aangepaste materialen voor afstandsonderwijs. (woordvoerders, 32 HOOFDSTUK 4 SECUNDAIR ONDERWIJS EN BEROEPSOPLEIDING 1. 2. De betrokken Lid-Staten (B, NL, F, D) beschikken over specifieke voorzieningen voor de beroepsopleiding van schippersgezinnen. Schipperskinderen kunnen deze opleidingen fulltime of part-time volgen. Bovendien zijn afspraken gemaakt over specifieke diploma's waar dit onderwijs toe leidt. Bepaalde Lid-Staten hebben voorzieningen voor de parttime beroepsopleiding van kermiskinderen ontwikkeld (of voorbereid). Deze voorzieningen worden (of werden) in nauw overleg met vertegenwoordigers van de kermissector voorbereid. Naast specifieke beroepsvaardigheden werd tevens bijzondere aandacht aan niet-exacte wetenschappen en algemeen vormend onderwijs besteed. Met medewerking van de EU werden, in Vilvoorde (B) en Munsbach (L), twee Europese seminaries georganiseerd. Het doel van deze initiatieven was om een goed gefundeerd antwoord te formuleren op de vragen: Is er behoefte aan degelijke opleiding in de Europese kermissector? Indien degelijke opleiding nodig is, wat moet deze dan omvatten? Hoe kan deze worden georganiseerd? Naar aanleiding van de genoemde seminaries ontstond samenwerking tussen het Apeldooms College (NL), het centrum voor secundair beroepsonderwijs deeltijds - K T. A in Evere (B) en het centrum voor secundair beroepsonderwijs deeltijds in Overpelt/Maasmechelen (B). Deze samenwerking leidde in 1993 tot de start van twee actuele projecten met steun van de Commissie van de Europese Gemeenschap in het kader van het PETRA II- programma. Voor de diverse onderdelen van het programma worden per thema modules samengesteld zodat elke leerling in zijn/haar eigen tempo kan werken. Doel van het project is een pakket modules te ontwikkelen, zodat de verschillende opleidingsgebieden worden bestreken. Naast de algemene opleiding worden meer gespecialiseerde en technische opleidingsgebieden behandeld. Bij de keuze, de voorbereiding, de ontwikkeling en de evaluatie van het leerplan hebben de betrokken partners systematisch de beroepsorganisaties in de kermissector geraadpleegd. In 1992 werd met steun van de EG een Europese adviesgroep voor opleiding in de kermissector opgericht. In het kader van deze groep werden de lopende PETRA- projecten voorbereid. Geleidelijk aan zijn meer deelnemers van onderwijsinstellingen uit diverse Lid-Staten (D, VK/Engeland & Schotland) naar voren getreden ten einde bij dit overleg te worden betrokken. Het doel van de adviesgroep is tweeledig. Enerzijds wil de groep te weten komen in welke regio's van de Europese Unie er nog meer geïnteresseerde partners zijn die bij de toekomstige projecten en acties betrokken zouden willen worden. Anderzijds moet het overleg leiden tot de bepaling van prioriteiten op basis waarvan de toekomstige acties en projecten zullen worden ontwikkeld. Ofschoon de besprekingen nog niet zijn afgerond, zijn reeds diverse werkterreinen gedefinieerd: •"••- bij de voorbereiding en uitvoering van alle projecten en acties dient 33 systematisch overleg met de vertegenwoordigers van de kermissector plaats te vinden (beroepsorganisaties); in de toekomst zullen de materialen en ervaringen van de lopende PETRA- projecten moeten worden verspreid. Hiertoe zal bijzonder aandacht dienen te worden geschonken aan de uitwisseling van ervaringen met betrekking tot de gekozen strategieën; wat de totstandkoming van degelijke opleiding betreft, spelen onderwijzers een zeer belangrijke rol. Daarom dient - ook in het kader van de Europese samenwerking - speciaal aandacht aan de opleiding en voorlichting van leerkrachten te worden besteed. Enkele uitgewerkt, zijn: thema's die tot mogelijke acties en projecten zouden kunnen worden informatie over het sociale en het beroepsleven van de doelgroep, methodologische aanpak en onderwijsstrategie, attitudes van leerkrachten, de in de lopende PETRA-projecten gestarte ontwikkeling van modules dient in de toekomst te worden voortgezet. Er dienen diverse modules te worden ontwikkeld om op middellange termijn over een passende, efficiënte en volledige syllabus te kunnen beschikken. In deze volledige syllabus dient ook aandacht aan algemeen vormend onderwijs te worden besteed. De syllabus, d. w. z. de modules, dient optimale opleidingsmogelijkheden voor zowel meisjes als jongens te bieden. Het is de bedoeling door middel van acties en projecten een aantrekkelijk en passend opleidingspakket aan te bieden. Enkele Lid-Staten (B, D, F, I) beschikken over officieel erkende voorzieningen voor de opleiding van circusartiesten. De betrokken instellingen hebben onlangs een netwerk gevormd. Dit zal de basis voor coördinatie in geheel Europa vormen. Daarnaast zullen samenwerking en overleg met de circussector tot stand worden gebracht. De concrete doelstellingen zijn: de tussen samenhang verschillende een circusartiesten in Europa tot stand te brengen, circusfamilies te informeren en met hen samen te werken op het gebied van de mogelijkheden voor zowel algemeen vormend als beroepsonderwijs voor hun kinderen, de kwaliteit van het niet-professionele onderwijs in circusvaardigheden Europa te verbeteren. beroepsopleidingen voor in De beroepsopleiding in circusvaardigheden is van recente datum. Slechts enkele scholen zijn hierin gespecialiseerd. Er bestaan tussen hen grote verschillen, zij zijn prestatie-, traditie- of creativiteitgericht, ieder met haar eigen geschiedenis, invloeden, doelstellingen. Zij hebben alle één ding gemeen: de opleiding van toekomstige artiesten die in circuskunsten zijn gespecialiseerd. De families eisen beroepsopleiding voor hun kinderen, omdat de traditionele methode van kennisoverdracht niet altijd toereikend is om hun een zekere toekomst te bieden. De coördinatie van de betrokken instellingen stelt trekkende ouders in staat om scholen in overeenstemming met hun voorkeur te vinden. Vijftien jaar lang zijn de circusscholen in heel Europa snel in aantal toegenomen. Dit is niet alleen het gevolg van de inspanning van enthousiaste circusfamilies, maar ook van politieke wil. Ondanks de voornemens van bepaalde betrokken scholen of bonden om de kwaliteit van het onderwijs aan circuskinderen verder te verbeteren, heeft men zich bij de uitbreiding van het aantal circusscholen niet altijd aan de essentiële pedagogische beginselen ten aanzien van de kinderen gehouden. 34 4. In sommige Lid-Staten biedt het leerplan ruimte voor de opleiding van trekkende beroepsgroepen. In het kader van het nationaal leerplan (VK - Engeland en Wales) bestaat er flexibiliteit zodat er bij het werk met de bijzondere behoeften van minderheden met inbegrip van trekkende beroepsgroepen rekening wordt gehouden. Zo kan bij literatuur één van de criteria voor het kiezen van boeken de relevantie daarvan voor de cultuur van trekkende beroepsgroepen zijn. Evenzo maken de keuzemogelijkheden voor leermateriaal bij vakken als design, technologie, kunst en muziek het de kinderen uit trekkende bevolkingsgroepen mogelijk werk te doen dat bij hun ervaring en achtergrond aansluit. Daarnaast hebben er enkele bescheiden in het voortgezet onderwijs plaatsgevonden die speciaal op het ontwikkelingen aanpassen van cursussen voor jongeren met een trekkersachtergrond zijn gericht, zoals speciaal opgezette cursussen in voeding, hygiëne, elektronica en veiligheid. In Schotland zijn scholen bezig met het ontwikkelen van een reeks korte modules die kunnen worden verzameld en voor diploma's van de Scottish Vocational Education Council (Schotse Raad voor Beroepsopleiding) kunnen worden ingeruild. Deze aanpak biedt de mogelijkheid om het op school geleerde en de buiten de school opgedane ervaring te combineren. 5. In enkele Lid-Staten (VK, F) worden aangepaste materialen voor afstandsonderwijs aan kinderen van trekkende beroepsgroepen ter beschikking gesteld. 35 HOOFDSTUK 5 INTERNATEN 1. 2. 3. 4. 5. Bepaalde Lid-Staten beschikken over internaten waarin de kinderen van trekkende beroepsgroepen gedurende hun schoolloopbaan kunnen verblijven. Deze formeel onderwijs in de klas belast. In andere situaties wordt apart zorg gedragen voor huisvesting en onderricht. internaten zijn soms niet alleen met huisvesting, maar ook met In sommige Lid-Staten bestaan specifieke internaten voor trekkende beroepsgroepen (zogenoemde "tehuizen voor kinderen van ouders zonder vaste verblijfplaats") (B, F, NL). De regeringen van bepaalde Lid-Staten treffers regelingen voor financiële hulp voor de uitgaven van ouders voordat hun kind in het internaat wordt aangenomen. De feitelijke door de ouders te betalen kosten kunnen van land tot land aanzienlijk verschillen. Sommige ouders moeten hun beroep opgeven (en dus ander werk zoeken) om hun kinderen de kans te geven formeel onderwijs te ontvangen. Dit is het geval in de Lid-Staten (bijv. D) waar veel trekkende gezinnen zich de schoolgelden voor de internaten niet kunnen veroorloven. In de meeste Lid-Staten staan de internaatsvoorzieningen open voor kinderen/tieners gedurende hun gehele schoolloopbaan (leerplichtige leeftijd). In twee Lid-Staten zijn er internaten waar kleuters terecht kunnen. De meeste schippersgezinnen kiezen voor een internaat voor hun kinderen (basis- en secundair onderwijs). In de meeste Lid-Staten kiest slechts een beperkt aantal kermis- en circusgezinnen voor het internaat (zie ook hoofdstuk 1). In het kader van een Europees project met steun van de EU werken de betrokkenen uit diverse Lid-Staten samen aan een onderzoek naar intemaatsvoorzieningen voor de kinderen van trekkende beroepsgroepen. 36 HOOFDSTUK 6 VOORLICHTING, STEUN EN OPLEIDING VAN LEERKRACHTEN, OPVOEDERS EN SCHOOLHOOFDEN 1. 2. 3. 4. Het opzetten van onderwijs voor trekkende beroepsgroepen omvat in diverse Lid- Staten het aanstellen van extra personeel. Op grond van de nationale verslagen lijkt bijzondere aandacht te worden besteed aan het voorlichten van de betrokken leerkrachten over de specifieke situatie, behoeften en eisen van trekkende beroepsgroepen. In sommige Lid-Staten worden maatregelen voorbereid om de leerkrachten door middel van initiële opleiding en bijscholing met betrekking tot het onderwijs aan kinderen uit de diverse doelgroepen onder de trekkende bevolking te instrueren en te sturen. De netwerken, zowel op nationaal als op Europees niveau, vormen een belangrijke steun voor de betrokken leerkrachten. Door middel van deze netwerken kunnen o. a. materialen, ervaringen en ideeën worden uitgewisseld. In de afgelopen tussen trekkende beroepsgroepen werken leerkrachten die met de kinderen van (voorschools, basis- en secundair onderwijs). Diverse Lid-Staten (B, D, E, F, NL, VK) nebben aan deze projecten deelgenomen. Uit de nationale verslagen van de betrokken Lid-Staten blijkt duidelijk dat deze uitwisselingsprojecten zeer positief werden beoordeeld. jaren heeft een aantal uitwisselingen plaatsgevonden Op basis van deze uitwisselingen kan het Europees netwerk voor het onderwijs aan schipperskinderen in de kleuterleeftijd worden ontwikkeld (zie hoofdstuk 3). In het kader van deze uitwisselingsprojecten werden ook voor de leerkrachten voor reizende circuskinderen twee Europese seminaries georganiseerd (Asten (NL)/Madrid (E)). Op basis van de resultaten en conclusies van deze seminaries hebben de betrokken leerkrachten een concreet actieplan ontwikkeld. Aldus wordt momenteel een Europees netwerk voor leerkrachten van reizende circuskinderen opgezet. In overleg en samenwerking met EFECOT (European Federation for the Education of the Children of Occupational Travellers - Europese Federatie voor het Onderwijs aan Kinderen van Trekkende Beroepsgroepen) werd door CONDORCET (Centre National de Formation des Personnels d'Inspection et de Direction - Nationaal Centrum voor de Opleiding van Inspectie- en Directiepersoneel) (F) in 1992/1993 een onderzoek naar het onderwijs van trekkende beroepsgroepen uitgevoerd. Dit onderzoek (met de daaraan verbonden studiebezoekers aan B, NL, VK) maakte een geïntegreerd deel uit van de opleiding van de kandidaat-inspecteurs die het onderzoek verrichtten. Alle onder dit punt (4) genoemde initiatieven werden met steun van de EG (Task Force Menselijke Hulpbronnen) genomen en door EFECOT voorbereid, gecoördineerd en geëvalueerd. 37 HOOFDSTUK 7 ANDERE ACTIES 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Enkele Lid-Staten hebben de oprichting van diverse overlegstructuren aangekondigd. Deze overlegstructuren zullen bij de voorbereiding en de ondersteuning van diverse acties en projecten in verband met het onderwijs aan trekkende beroepsgroepen worden gebruikt. Deze overlegstructuren bestaan uit de ouders, de leerkrachten, vertegenwoordigers van de beroepsorganisaties en maatschappelijk en pastorale werkers (bijv. BERID in D). In sommige Lid-Staten georganiseerd. (bijv. F) zijn voor de ouders alfabetiseringsprojecten In diverse Lid-Staten is (of wordt) door het Ministerie van Onderwijs een dienst opgezet die verantwoordelijk is voor de voorbereiding van beleid, de coördinatie van en het toezicht op het onderwijs aan trekkende beroepsgroepen. In diverse Lid-Staten worden initiatieven voorbereid en/of genomen om degenen die betrokken zijn bij het onderwijs aan trekkende beroepsgroepen systematisch bewust te maken. In Engeland en Wales is subsidie van Section 210 beschikbaar voor een aantal uiteenlopende voorzieningen die buiten het bereik van de huidige EG-resolutie vallen. Ook een aantal plannen van lokale onderwijsautoriteiten voor onderwijs (LEAs) aan trekkenden geven doelstellingen weer die de draagwijdte van de EG-resolutie te buiten gaan. In Schotland hebben vergaderingen plaatsgevonden van de Show Parents Association, EAS, de bevoegde inspecteur voor onderwijs aan trekkenden en STEP (Scottish Traveller Education Project). Er zijn vier verbindingsambtenaren aangesteld. Als vertegenwoordigers van het artiestengilde bezoeken zij scholen om leerkrachten en kinderen bewust te maken van de artiestencultuur. STEP zal de opleiding van deze verbindingsofficieren verzorgen. In Nederland is het Bestuurlijk Overleg van de Schippersscholen (B. S. O. S. ) opgezet. Dit adviesorgaan bestaat uit vertegenwoordigers van de besturen van de betrokken scholen. Met het advies wordt beoogd een bijdrage aan beleidsvoorbereiding te leveren. Bovendien werd in 1991 in Nederland een initiatief genomen om een netwerk van alle bij het onderwijs aan schipperskinderen betrokken leerkrachten op te zetten. In 1992 maakte het Russische Staatscircus een toemee door Nederland met talrijke Russische kinderen en met kinderen van andere nationaliteiten (met inbegrip van de Nederlandse). Dit circus verzocht de Stichting Rijdende School om het onderwijs aan deze kinderen te verzorgen. Ook een Duits circus met o. a. Russische artiesten vroeg om onderwijs. Daarnaast werd in 1992/1993 ook door een Duits circus met Duitssprekende kinderen en een stuntteam met Nederlands- en Duitsprekende kinderen dit verzoek gedaan. Samenwerking met het Kultusministerium van Nordrhein-Westfalen (D) leidde ertoe dat de Duitssprekende leerlingen met bruikbaar leermateriaal door Nederland konden trekken. Het onderwijs aan de kinderen van het genoemde Russische Staatscircus (1992) dankzij de samenwerking en het overleg met het kon Departement van Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap in België en met EFECOT worden voortgezet. Deze in het Nederlandse verslag beschreven feiten zijn geen geïsoleerde feiten. Zij vormen concrete illustraties van de reeds in hoofdstuk 3 genoemde problemen. in Vlaanderen 38 Op Europees niveau wordt nu een informatie- en documentatiecentrum op het gebied van het onderwijs aan trekkende beroepsgroepen ontwikkeld. Dit geschiedt met steun van de EU/DG XXII (Intercultureel Onderwijs). 39 HOOFDSTUK 8 RESULTATEN EN VOORUITZICHTEN 1. 2. Uit de nationale verslagen blijkt duidelijk dat de diverse Lid-Staten verschillende maatregelen en initiatieven in samenhang met de tenuitvoerlegging van Resolutie 89/C 153/01 aan het voorbereiden of van het uitvoeren zijn. Aangezien dit bijna altijd zeer nieuwe maatregelen of initiatieven zijn, moeten de voor de verdere ontwikkeling van dit engagement noodzakelijke maatregelen zowel op nationaal/regionaal als op Europees niveau worden genomen. Bovendien hebben de verschillende nationale verslagen tevens duidelijk gemaakt welke de concrete middellange-termijn prioriteiten voor een toekomstig beleid en toekomstige acties en projecten zijn (zie hieronder). Juist de levenswijze van de trekkende beroepsgroepen zelf bepaalt dat zij van het ene land naar het andere reizen en hun werk vereist dat zij door heel Europa trekken. Op grond van hun economische activiteit vallen de trekkende beroepsgroepen onder de communautaire wetgeving en bijgevolg hebben hun kinderen onder dezelfde voorwaarden toegang tot onderwijs als de onderdanen van het gastland. Naast de erkenning van dit fundamentele recht is het essentieel dat de Lid-Staten van de Europese Unie op dit terrein samenwerken om behooriijk onderwijs aan deze kinderen te waarborgen. Bovendien wordt in artikel 126 van het Verdrag betreffende tot de de Europese Unie verklaard dat de communautaire actie die bijdraagt ontwikkeling van onderwijs van hoge kwaliteit is gericht op het ontwikkelen van de uitwisseling van informatie en ervaring over kwesties die de onderwijsstelsels van de Lid-Staten gemeen hebben en op het bevorderen van de samenwerking tussen onderwijsinstellingen. 3. De uiteenlopende acties en projecten die in de afgelopen jaren van start zijn gegaan (sommige acties/projecten bevinden zich in een voorbereidende fase, andere zijn in uitvoering), dienen verder te worden afgewerkt. In diverse Lid-Staten is het de bedoeling de bij deze acties en projecten opgedane ervaring te benutten: het te ontwikkelen, om onderwijsvoorzieningen specifieke situatie van de trekkende beroepsgroepen, en/of reguliere bij onderwijsinstellingen trekkende beroepsgroepen op behoorlijke, aangespaste en vooral flexibele wijze op te vangen. om in staat te stellen om de kinderen van rekening houdend met de noodzakelijke maatregelen nemen van de 4. 5. 6. Het doel van het onderwijsbeleid is om trekkende beroepsgroepen in alle opzichten - ondanks hun mobiliteit - dezelfde kansen op het gebied van onderwijs te bieden als de bevolking met een vaste verblijfplaats. In veel Lid-Staten blijft het bezoek van de middelbare school een reden tot grote bezorgdheid. Er dienen bijzondere aangepaste beroepsopleiding voor deze sectoren te organiseren die aan de feitelijke behoeften en eisen beantwoordt. Wat dit betreft dient bijzondere aandacht te worden geschonken aan: te worden geleverd om inspanningen de voorbereiding van jongeren op het kiezen van een beroep, de mogelijkheden voor permanente vorming. De organisatie van beroepsopleiding dient in overleg met de vertegenwoordigers van de betrokken sectoren plaats te vinden. 40 7. 8. 9. 10. 11. Wat betreft het internationale karakter en/of de toenemende grensoverschrijdende activiteiten in de betrokken sectoren, is overleg en coördinatie van voorbereiding, opzet en toezicht op Europees niveau noodzakelijk. Uit de nationale verslagen blijkt duidelijk dat voor het onderwijs aan circuskinderen - vooral kinderen uit internationaal reizende circussen - concrete afspraken en samenwerking noodzakelijk zijn. In dit verband dient de oprichting van een Europese "pool" van leerkrachten uit de diverse Lid-Staten te worden overwogen. (Leerkrachten die naar aanleiding van de bezoeken van internationaal reizende circussen kunnen worden opgeroepen). Er dient een Europese gegevensbank van onderwijs- en leermaterialen te worden ontwikkeld om deze leerkrachten te ondersteunen. Deze taak zou mogelijk kunnen worden verbonden met het informatie- en documentatiecentrum waaraan momenteel reeds wordt gewerkt (zie hoofdstuk 7). De mobiliteit van trekkende beroepsgroepen houdt een belangrijke maatschappelijke uitdaging voor het onderwijs in het algemeen in. Men dient te bedenken dat de term "trekkende bevolking" meer dan alleen schippers, circusfamilies, kermisfamilies of seizoenarbeiders inhoudt. Hun specifieke problemen overstijgen hun sociale situatie. Naarmate Europa geleidelijk vorm krijgt, valt te verwachten dat het heen en weer reizen van mannen, vrouwen en kinderen binnen de Europese Gemeenschap aanmerkelijk zal toenemen. Het verschijnsel "mobiliteit om beroepsredenen" zal in het middelpunt van de aandacht komen te staan. Het onderwijsbeleid zal worden geconfronteerd met het probleem van het tegemoetkomen aan de specifieke behoeften en eisen die als zodanig het gevolg zijn van deze mobiliteit. De grensoverschrijdende verplaatsing van personen en gezinnen bevordert de samenwerking en uitwisselingen in het onderwijsbeleid van diverse regio's op nationaal niveau en van de diverse betrokken Lid-Staten. Tevens stimuleert het gecoördineerde acties op het niveau van de Europese Gemeenschap. In het onderwijsbeleid dient tevens de Europese horizon in het oog te worden gehouden. Dit betekent o. a. dat met de gevolgen van de toenemende mobiliteit van de bevolking van Europa voor het onderwijs rekening dient te worden gehouden. Dit geldt vooral in verband met de trekkende beroepsgroepen. Overleg en samenwerking over de grenzen heen zullen noodzakelijk zijn indien wij meer continuïteit tot stand willen brengen in de onderwijsvoorzieningen die nu binnen het bereik van deze bevolkingsgroepen zijn. De onderwijsinnovaties en acties ten behoeve van de trekkende bevolking zijn tevens specifiek bedoeld om de kwaliteitscontrole in het algemeen te garanderen. De instrumenten die het onderwijs verschaft tot aanpassing aan een wisselende omgeving en tot autonomie in persoon en beroep van de trekkende beroepsgroepen vormen vernieuwende initiatieven waarvan de ontwikkeling kan worden getransplanteerd naar andere (bredere) doelgroepen - praktisch elke andere groep die wordt geacht onderwijskundige ondersteuning nodig te hebben. Met medewerking en steun van de EG voorbereide en georganiseerde acties en projecten hebben er veel toe bijgedragen om goede praktijkmethoden te verspreiden en degenen die op lokaal niveau bij het onderwijs aan trekkende kinderen zijn betrokken meer bewust te maken van ontwikkelingen elders in het eigen land en in het buitenland. Deze acties en projecten hebben er tevens toe bijgedragen innoverende initiatieven te bevorderen door te zorgen dat ervaringen worden uitgewisseld, dat resultaten met elkaar in verband worden gebracht en dat de geleerde lessen op grote schaal worden verspreid - ontwikkeling van materialen voor afstandsonderwijs, - ontwikkeling van aangepaste begeleidingssystemen, - ontwikkeling van materialen voor ouders. 41 De ontwikkeling van netwerken met degenen die voor het klasseonderwijs aan de kinderen van de diverse doelgroepen verantwoordelijk zijn (op nationaal en Europees niveau) dient te worden voortgezet. 12. Uit de verslagen uit de diverse Lid-Staten blijkt dat de voorbereiding en uitvoering van toekomstige acties en projecten de volgende duidelijk afgebakende terreinen kan overwogen worden: voorlichting, overleg en samenwerking met de betrokken ouders, richtlijnen en advies voor het lokale schoolbeleid, ontwikkeling van geschikt leer- en educatief materiaal, verspreiding en uitwisseling van deze materialen op Europees niveau, ontwikkeling van aangepaste materialen voor open- en afstandsonderwijs (ondersteund door informatie- en communicatietechnologieën). Verspreiding en uitwisseling van deze materialen op Europees niveau, ontwikkeling en verspreiding van geschikte functionele begeleidingssystemen op Europees niveau, beproeving van het aanvankelijke prestatieniveau en de leerresultaten, initiële opleiding en bijscholing voor leerkrachten (met bijzondere aandacht voor o. a. "veeltaligheid" in de onderwijsvoorzieningen). 13. 14. De diverse nationale verslagen tonen aan dat zowel op nationaal/regionaal als op Europees niveau een degelijke coördinatie op het gebied van het onderwijs aan trekkende beroepsgroepen noodzakelijk is. tendensen Het is wenselijk dat de Lid-Staten het verrichten van een diepgaand onderzoek naar in de verlangens van ouders en kinderen onder de de diverse verschillende trekkende beroepsgroepen in overweging zouden nemen. Dit onderzoek zou een nauwkeurig kwantitatief beeld moeten opleveren ten aanzien van de motivatie, keuzemogelijkheden en resultaten van leerlingen en ten aanzien van de wijze waarop het onderwijs en de aanwezige leerkrachten hierop reageren. 15. Wat de ontwikkeling van acties en projecten betreft, hebben de Lid-Staten hun hoop gesteld op samenwerking in geheel Europa. Met betrekking tot coördinatie van de verschillende acties en projecten dient de belangrijke rol van EFECOT - de Europese Federatie voor het Onderwijs aan Kinderen van Trekkende Beroepsgroepen - te worden benadrukt. 42 BIJLAGE Nationale verslagen over de tenuitvoerlegging van de Resolutie van 22 mei 1989 (89/C 153/01) (B) België (NI. ) Mare Verlot, met Sven Sierend en Nele Goethals, Scolarisatie van kinderen uit de trekkende beroepsbevolking, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs, januari 1994, 38 blz. (B) België (Fr. ) Alain Reyniers, La scolarisation en Communauté française de Belgique des enfants de culture itinérante, Communauté française de Belgique, Scolarisation en milieu multiculturel, oktober 1993, 56 blz. (D) Duitsland Martin Emundts, Die schulische Betreuung der Kinder von Binnenschiffern, Circusangehörigen und Schaustellern/der Kinder van Sinti und Roma und Fahrenden, Kultusministerium Nordrhein-Westfalen, 16 blz. (E) Spanje Informe sobre la atención educativa a la población itinérante, Ministerio de Educación y Ciencia, 10 blz. (F) Frankrijk La scolarisation des enfants de parents exerçant des professions itinérantes, Ministère de l'Education Nationale, Direction des Ecoles, Direction des Lycées, december 1993, 25 blz. (IRL) Ierland Report on the implementation of E. C. Resolution 89/C 153/01 on School Provision for Children of Occupational Travellers, oktober 1993, 10 blz. (I) Italië Rapporto sulla scollarizzazione dei figli di esercenti spettacoli viaggianti e circensi, Associazione Nazionale Esercenti Spettacoli Viaggianti, oktober 1993, 3 blz. (NL) Nederland Overzicht van voorzieningen in Nederland voor het onderwijs aan kinderen van de trekkende bevolking, kermisexploitanten, circusmedewerkers en schippers, Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen, december 1993, 30 blz + bijlagen. (VK) Verenigd Koninkrijk School provision for Occupational Travellers in het UK relevant to EC Resolution 89/C 153/01, Department for Education, 10 blz. 43 ISSN 0254-1513 COM(96) 494 def. DOCUMENTEN NL 16 Catalogusnummer : CB-CO-96-502-NL-C ISBN 92-78-09929-5 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg


title: 391 D 0544 : Beschluß der Kommission vom 17. Oktober 1991 über die Verbindungsgruppe für ältere Menschen (91/544/EWG)(ABl. Nr. L 296 vom 26.10.1991, S. 42).,391 D 0544 : Besluit van de Commissie van 17 oktober 1991 met betrekking tot de contactgroep van ouderen (91/544/EEG)(PB nr. L 296 van 26.10.1991, blz. 42).,391 D 0544 : Decisione della Commissione del 17 ottobre 1991 relativa al Gruppo di collegamento "Anziani" (91/544/CEE)(GU n. L 296 del 26.10.1991, pag. 42).,391 D 0544 : Decisión de la Comisión de 17 de octubre de 1991 relativa al Grupo de enlace de las personas de edad avanzada (91/544/CEE)(DO n̊ L 296 de 26.10.1991, p. 42).,391 D 0544 : Decisão da Comissão de 17 de Outubro de 1991 relativa ao grupo de ligação das pessoas idosas (91/544/CEE)(JO n̊ L 296 de 26.10.1991, p. 42).,391 D 0544 : Décision de la Commission du 17 octobre 1991 relative au groupe de liaison des personnes âgées (91/544/CEE)(JO n̊ L 296 du 26.10.1991, p. 42).,391 D 0544 : Kommissionens afgørelse af 17. oktober 1991 om et Kontaktudvalg for Ældre (91/544/EØF)(EFT nr. L 296 af 26.10.1991, s. 42).,391 D 0544 : Απόφαση της Επιτροπής της 17ης Οκτωβρίου 1991 περί της ομάδας συνδέσμου για τους ηλικιωμένους (91/544/ΕΟΚ)(ΕΕ αριθ. L 296 της 26.10.1991, σ. 42).,391 R 0544 : Commission Decision of 17 October 1991 on the Liaison Group on the Elderly (91/544/EEC)(OJ No L 296, 26.10.1991, p. 42).

eurovoc_concepts:
advisory committee (EU)
consolidation of EU law
elderly person


title: Règlement (CE) n° 2232/96 du Parlement européen et du conseil du 28 octobre 1996 fixant une procédure communautaire dans le domaine des substances aromatisantes utilisées ou destinées à être utilisées dans ou sur les denrées alimentaires

eurovoc_concepts:
flavouring
food safety
foodstuff
marketing
public health

formats: html pdfa1b print


title: Rozhodnutie Spoločného výboru EHP č. 55/96 z 28. októbra 1996, ktorým sa mení a dopĺňa protokol 31 k Dohode o EHP o spolupráci v rámci špecifických oblastí mimo štyroch slobôd

eurovoc_concepts:
EFTA countries
EU programme
European Economic Area
European cooperation
gender equality
protocol to an agreement

formats: html pdf print

text: 222 SK Úradný vestník Európskej únie 11/zv. 2 21997D0327(01) L 85/64 ÚRADNÝ VESTNÍK EURÓPSKYCH SPOLOČENSTIEV 27. 3. 1997 ROZHODNUTIE SPOLOČNÉHO VÝBORU EHP č. 55/96 z 28. októbra 1996, ktorým sa mení a dopĺňa protokol 31 k Dohode o EHP o spolupráci v rámci špecifických oblastí mimo štyroch slobôd SPOLOČNÝ VÝBOR EHP, so zreteľom na Dohodu o Európskom hospodárskom priestore, v znení protokolu, ktorým sa upravuje Dohoda o Európskom hospodárskom priestore, ďalej len „dohoda“, a najmä na jej články 86 a 98, keďže protokol 31 k dohode bol zmenený a doplnený rozhodnutím Spoločného výboru EHP č. 54/96 (1); keďže sa skončilo uplatňovanie tretieho strednodobého akčného programu spoločenstva o rovnosti príleži- tostí pre ženy a mužov (1991 až 1995); keďže úmyslom zmluvných strán bolo posilniť spoluprácu v rámci činností spoločenstva, ktoré okrem iného vyplývajú z tretieho strednodobého akčného programu spoločenstva o rovnosti príležitostí pre ženy a mužov; keďže takáto spolupráca sa z rôznych dôvodov uskutočňovala v menšom rozsahu, ako sa pred- pokladalo; keďže spolupráca v oblasti rovnosti príležitostí by sa mala v období od 1. januára 1996 do 31. decembra 2000 podľa rozhodnutia Rady 95/593/ES (2) obnoviť v rámci strednodobého akčného programu spolo- čenstva o rovnosti príležitostí pre mužov a ženy; keďže článok 5 protokolu 31 k dohode by sa preto mal zmeniť a doplniť s cieľom umožniť takúto pokra- čujúcu spoluprácu, ROZHODOL TAKTO: Článok 1 V článku 5 protokolu 31 sa do odseku 2 za zarážku týkajúcu sa rezolúcie Rady z 21. mája 1991 o treťom strednodobom akčnom programe spoločenstva o rovnosti príležitostí pre ženy a mužov (1991 až 1995) vkladá táto zarážka: (1) Ú. v. ES L 21, 23. 1. 1997, s. 9. (2) Ú. v. ES L 335, 30. 12. 1995, s. 37. 11/zv. 2 SK Úradný vestník Európskej únie 223 „— 395 D 0593: Rozhodnutie Rady 95/593/ES z 22. decembra 1995 o strednodobom akčnom pro- grame spoločenstva o rovnosti príležitostí pre mužov a ženy (1996 až 2000) (Ú. v. ES L 335, 30. 12. 1995, s. 37). Štáty EZVO sa podieľajú na tomto akčnom programe spoločenstva v súlade s ustanoveniami stano- venými v dodatku 2 k tomuto protokolu. “ K protokolu 31 sa dopĺňa dodatok podľa prílohy k tomuto rozhodnutiu. Článok 2 Článok 3 Toto rozhodnutie nadobúda účinnosť 1. novembra 1996 za predpokladu, že Spoločnému výboru EHP boli predložené všetky notifikácie podľa článku 103 ods. 1 dohody. Toto rozhodnutie sa uverejní v časti EHP Úradného vestníka Európskych spoločenstiev a v dodatku EHP k uvedenému vestníku. Článok 4 V Bruseli 28. októbra 1996 Za Spoločný výbor EHP předseda H. HAFSTEIN PRÍLOHA „Dodatok 2 k protokolu 31 1. Štáty EZVO sa podieľajú na strednodobnom akčnom programe o rovnosti príležitosti pre mužov a ženy (1. januára 1996 až 31. decembra 2000). 2. Štáy EZVO na program finančne prispievajú v súlade s článkom 82 ods. 1 písm. a) dohody. 3. Štáty EZVO sa v plnom rozsahu podieľajú na práci vo výboroch ES, ktoré pomáhajú Komisii pri riadení, rozvoji a vykonávaní akčného programu uvedeného v odseku 1. “


title: Rådets förordning (EG) nr 2087/96 av den 28 oktober 1996 om ändring, såvitt avser tillämpningsperioden, av förordning (EG) nr 1543/95 med undantag för regleringsåret 1995/1996 av förordning (EG) nr 3119/93 om särskilda åtgärder för att främja bearbetningen av vissa citrusfrukter

eurovoc_concepts:
EU aid
agro-industry
citrus fruit
economic support
food processing


title: 376 R 1416 : Council Regulation (EEC) No 1416/76 of 1 June 1976 on the financial provisions applying to the European Centre for the Development of Vocational Training(OJ No L 164, 24.6.1976, p. 1).,376 R 1416 : Neuvoston asetus (ETY) N:o 1416/76, annettu 1 päivänä kesäkuuta 1976, Euroopan ammatillisen koulutuksen kehittämiskeskuksen varainhoitoa koskevista määräyksistä(EYVL N:o L 164, 24.6.1976, s. 1)(EP. 05/NIDE 01, s. 194).,376 R 1416 : Reglamento (CEE) N̊ 1416/76 del Consejo de 1 de junio de 1976 por el que se establecen las normas financieras aplicables al Centro Europeo para el Desarrollo de la Formación Profesional(DO n̊ L 164 de 24.6.1976, p. 1)(EE 05, V 2, p. 80).,376 R 1416 : Regolamento (CEE) n. 1416/76 del Consiglio del 1̊ giugno 1976 recante le disposizioni finanziarie applicabili al Centro europeo per lo sviluppo della formazione professionale(GU n. L 164 del 24.6.1976, pag. 1).,376 R 1416 : Regulamento (CEE) n̊ 1416/76 do Conselho de 1 de Junho de 1976 fixando disposições financeiras aplicáveis ao Centro Europeu para o Desenvolvimento da Formação Profissional(JO n̊ L 164 de 24.6.1976, p. 1).,376 R 1416 : Rådets forordning (EØF) nr. 1416/76 af 1. juni 1976 om finansielle bestemmelser vedrørende Det Europæiske Center for Udvikling af Erhvervsuddannelse(EFT nr. L 164 af 24.6.1976, s. 1).,376 R 1416 : Rådets förordning (EEG) nr 1416/76 av den 1 juni 1976 om finansiella bestämmelser för Europeiska centrumet för utveckling av yrkesutbildning(EGT nr L 164, 24.6.1976, s. 1)(SU 5/Vol. 1, s. 194).,376 R 1416 : Règlement (CEE) n̊ 1416/76 du Conseil, du 1 er juin 1976, portant dispositions financières applicables au Centre européen pour le développement de la formation professionnelle(JO n̊ L 164 du 24.6.1976, p. 1).,376 R 1416 : Verordening (EEG) nr. 1416/76 van de Raad van 1 juni 1976 houdende financiële bepalingen voor het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding(PB nr. L 164 van 24.6.1976, blz. 1).,376 R 1416 : Verordnung (EWG) Nr. 1416/76 des Rates vom 1. Juni 1976 betreffend Finanzvorschriften für das Europäische Zentrum für die Förderung der Berufsbildung(ABl. Nr. L 164 vom 24.6.1976, S. 1).,376 R 1416 : Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1416/76 του Συμβουλίου της 1ης Ιουνίου 1976 περί των δημοσιονομικών διατάξεων πού εφαρμόζονται στο Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Καταρτίσεως(ΕΕ αριθ. L 164 της 24.6.1976, σ. 1).

eurovoc_concepts:
Cedefop
consolidation of EU law
operation of the Institutions