title: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

eurovoc_concepts:
EU law
competitiveness
employment policy
impact study
single market

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ TÛN ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 30. 10. 1996 COM(96) 520 τελικό ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΟΨΗ 3 1. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ 6 Εισαγωγή Εμπόριο και άμεσες ξένες επενδύσεις 1. 1 1. 2 1. 3 Διάρθρωση της αγοράς 1. 4 Εισόδημα, απασχόληση και σύγκλιση 2. ΜΙΑ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ 2. 1 2. 2 2. 3 2. 4 Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων Η Ενιαία Αγορά και η κοινωνική πολιτική Συμφέροντα των καταναλωτών Προστασία του περιβάλλοντος 3. Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ 3. 1 3. 2 3. 3 3. 4 3. 5 3. 6 Το μέγεθος της πρόκλησης Αποτελέσματα των ερευνών Προϊόντα Υπηρεσίες Κεφάλαια Δημόσιες συμβάσεις , 6 7 7 8 9 9 10 11 13 15 15 16 17 19 21 23 4. ΦΡΑΓΜΟΙ ΠΟΥ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΠΑΡΕΜΠΟΔΙΖΟΥΝ ΤΗΝ 27 ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 4. 1 4. 2 4. 3 4. 4 4. 5 4. 6 Αναποτελεσματική εφαρμογή, έλεγχος της τήρησης και παροχή ένδικης 27 προστασίας 29 Κενά στο νομοθετικό πλαίσιο 30 Περίπλοκοι κανόνες 31 Παλαιοί και νέοι φραγμοί σε εθνικό επίπεδο 32 Διαχείριση της κοινοτικής νομοθεσίας 33 Η Ενιαία Αγορά και οι κοινωφελείς υπηρεσίες 5. ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ. 35 Αποτελεσματική εφαρμογή και έλεγχος της τήρησης του κοινοτικού δικαίου3 5 5. 1 5. 2 Μείωση των υπέρμετρων ρυθμίσεων 5. 3 5. 4 5. 5 36 36 Ολοκλήρωση του νομοθετικού πλαισίου σε κοινοτικό επίπεδο Συμπληρωματική δράση σε κοινοτικό επίπεδο 38 Συμπεράσματα: η ανάγκη για ανανέωση της δέσμευσης υπέρ της Ενιαίας 39 Αγοράς 42 Προσάρτημα 1: Πηγές πληροφοριών για την παρούσα έκθεση. ΟΙ ΕΠΠΙΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ: ΣΥΝΟΨΗ 1. 2. Η απασχόληση και η σταθερή ανάπτυξη αποτελούν στόχους με προτεραιότητα για την Ένωση. Στο Σύμφωνο Εμπιστοσύνης της Επιτροπής, "Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη", η Ενιαία Αγορά χαρακτηρίζεται ως "εφαλτήριο" για την τόνωση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και την επίτευξη σταθερής ανάπτυξης. Η Επιτροπή διαθέτει σήμερα ακριβή στοιχεία που επιβεβαιώνουν τα θετικά αποτελέσματα της Ενιαίας Αγοράς και τα οποία στηρίζονται στην πρώτη διεξοδική έρευνα των οικονομικών επιπτώσεων και της αποτελεσματικότητας της Ενιαίας Αγοράς, η οποία διεξήχθη στη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών. 1 Όσον αφορά τις οικονομικές επιπτώσεις, τα νέα είναι κατά κανόνα ενθαρρυντικά. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για την πλήρη επίτευξη των αποτελεσμάτων πολλών από τα μέτρα της Ενιαίας Αγοράς, αλλά υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για σημαντική αλλαγή της ευρωπαϊκής οικονομίας. Διαθέτουμε σήμερα στοιχεία, αν και πρώιμα, από τα οποία προκύπτει ότι η ενιαία αγορά είχε τις αναμενόμενες θετικές επιπτώσεις: ενίσχυση της ολοκλήρωσης, του ανταγωνισμού, των οικονομικών επιδόσεων και των πλεονεκτημάτων για τους καταναλωτές. τόσο στον αυξανόμενος ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρήσεων μεταποιητικό τομέα όσο και στον τομέα των υπηρεσιών· αύξηση του ρυθμού βιομηχανικής αναδιάρθρωσης, με τα απορρέοντα οφέλη όσον αφορά τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας· μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων και υπηρεσιών που διατίθενται σε χαμηλότερες τιμές τόσο στο δημόσιο τομέα όσο και για βιομηχανική και οικιακή κατανάλωση, ιδίως στους προσφάτως ελευθερωμένους τομείς υπηρεσιών (μεταφορές, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τηλεπικοινωνίες και ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις)· ταχύτερες και με μικρότερο κόστος διασυνοριακές παραδόσεις λόγω της κατάργησης των συνοριακών ελέγχων των εμπορευμάτων· μεγαλύτερη κινητικότητα μεταξύ των κρατών μελών τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τα μη ενεργά από οικονομική άποψη άτομα (συμπεριλαμβανομένων των φοιτητών και των συνταξιούχων)· 3. Από τους υπολογισμούς των γενικών οικονομικών επιπτώσεων των. αλλαγών αυτών προκύπτει ότι το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά οδήγησε: στη δημιουργία 300. 000 έως 900. 000 πρόσθετων θέσεων απασχόλησης σε σχέση με αυτές που θα είχαν δημιουργηθεί χωρίς την Ενιαία Αγόρα σε πρόσθετη αύξηση του εισοδήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά 1,1-1,5% κατά την περίοδο 1987-93- ι Αναλυτικότερα στοιχεία παρέχει η Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων στα ακόλουθα έγγραφα: 38 μελέτες και 1 μελέτη σχετικά με τις επιχειρήσεις (που πρόκειται να δημοσιευθεί το Νοέμβριο 1996 -1 Ιανουαρίου 1997) ένα έγγραφο εργασίας της Επιτροπής (περίπου 100 σελίδες) το οποίο συνοψίζει τα κυριότερα αποτελέσματα των μελετών (Νοέμβριος 1996) επιπτώσεων πρόκειται να των οικονομικών Εκτενέστερη ανάλυση δημοσιευθεί στην "Ευρωπαϊκή Οικονομία" (Δεκ. 1996) σε ποσοστά πληθωρισμού χαμηλότερα κατά 1-1,5% σε σχέση με τα αναμενόμενα ποσοστά χωρίς την ύπαρξη της Ενιαίας Αγοράς· οικονομική σύγκλιση και συνοχή μεταξύ των περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 4. Τα οφέλη αυτά έχουν επιτευχθεί χωρίς καμία αποδυνάμωση των προτύπων ασφαλείας για τους καταναλωτές ή τους εργαζόμενους. Αντίθετα, σε πολλούς τομείς τα πρότυπα προστασίας για τους πολίτες έχουν βελτιωθεί. Οι πολίτες της ελευθερία και περισσότερες Ένωσης διαθέτουν τώρα μεγαλύτερη ατομική δυνατότητες επιλογής απ'ό,τι στο παρελθόν. Η έρευνα της Επιτροπής επιβεβαιώνει ότι η κοινοτική νομοθεσία στον τομέα της εσωτερικής αγοράς, έχει στο σύνολο της εξασφαλίσει τις βασικές προϋποθέσεις για την ελεύθερη κυκλοφορία και την οικονομική αποτελεσματικότητα. Η κατάσταση σήμερα είναι εντελώς διαφορετική από την κατάσταση των μέσων της δεκαετίας του '80 όταν: όλα τα αγαθά αποτελούσαν αντικείμενο συστηματικών ελέγχων στα σύνορα· τα περισσότερα προϊόντα έπρεπε να ανταποκρίνονται σε διαφορετικές προδιαγραφές σε κάθε κράτος μέλος· υπηρεσίες όπως οι μεταφορές, οι τηλεπικοινωνίες, οι τραπεζικές συναλλαγές και οι ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις δεν ήταν ανοικτές στον ανταγωνισμό· οι πολίτες δεν μπορούσαν συνήθως να διαμένουν σε άλλο κράτος μέλος αν δεν είχαν απασχόληση και κινδύνευαν να χάσουν τα δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης. 5. Οι οικονομικοί φορείς θα πρέπει να εκμεταλλευθούν όσο το δυνατόν καλύτερα τις δυνατότητες που προσφέρει η Ενιαία Αγορά. Ο ρόλος των δημοσίων αρχών, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, περιορίζεται στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών στον οικονομικό και θεσμικό τομέα. Με ένα ευνοϊκότερο οικονομικό κλίμα, οι οικονομικοί φορείς θα είναι περισσότερο σε θέση να εκμεταλλευθούν πλήρως τις δυνατότητες που τους προσφέρονται. Από την έκθεση αυτή φαίνεται ότι στις περιπτώσεις που οι οικονομικοί φορείς εκμεταλλεύονται σωστά τις ευκαιρίες, τα οφέλη είναι σημαντικά. Σύμφωνα με την ανάλυση της Επιτροπής, οι ευκαιρίες θα ήταν ακόμη μεγαλύτερες αν τα κράτη μέλη είχαν καταβάλει περισσότερο φιλότιμες προσπάθειες για την εφαρμογή των ήδη συμφωνηθέντων μέτρων για την Ενιαία Αγορά και των αρχών του κοινοτικού δικαίου στις οποίες στηρίζονται. Οι καθυστερήσεις στην ενσωμάτωση και την εφαρμογή των κανόνων για την Ενιαία Αγορά σε εθνικό επίπεδο εξακολουθούν να περιορίζουν τη θετική συμβολή της Ενιαίας Αγοράς στην ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. 7. Η Κοινότητα πρέπει να στηριχθεί στις επιτυχίες της προκειμένου να αντιμετωπίσει τις εναπομένουσες δυσχέρειες πολιτικής και πρακτικής φύσης, οι οποίες εμποδίζουν την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η Ενιαία Αγορά. Η Επιτροπή υποβάλλει σαφείς προτάσεις για την ανάληψη δράσης σε δύο επίπεδα: Πρώτα απ'όλα σε εθνικό επίπεδο, όπου βρίσκεται και η κύρια ευθύνη για την εφαρμογή των κανόνων σχετικά με την Ενιαία Αγορά. Η Επιτροπή συνιστά θερμά την επιτάχυνση της εφαρμογής της νομοθεσίας για την Ενιαία Αγορά και των διατάξεων της Συνθήκης. Η Επιτροπή ζητεί επίσης να ληφθούν δραστικά μέτρα για τη μείωση του μεγάλου αριθμού ρυθμίσεων σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα τόσο για τον ανταγωνισμό όσο και για την ανταγωνιστικότητα· σε κοινοτικό επίπεδο, όπου θα πρέπει να καταβληθούν νέες προσπάθειες για την ολοκλήρωση ορισμένων σημαντικών τομέων του προγράμματος για το 1985 (όπως η κατάργηση των ελέγχων των προσώπων στα σύνορα, η φορολογία και το δίκαιο των επιχειρήσεων), να προβλεφθούν περισσότερα μέσα για τον έλεγχο της εφαρμογής και τηνπροσαρμογή της νομοθεσίας στις νέες ανάγκες και, ενδεχομένως, να αναπτυχθεί περισσότερο η πολιτική της Κοινότητας σε τομείς όπως του ανταγωνισμού, της προστασίας των καταναλωτών και του περιβάλλοντος και των πληροφοριών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα όσον αφορά τη λειτουργία και την εξέλιξη της Ενιαίας Αγοράς. Η αποτελεσματικότητα της Ενιαίας Αγοράς θα ενισχυθεί με την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος το 1999, δεδομένου ότι θα εξαλειφθούν τα εμπόδια που συνδέονται με τους συναλλαγματικούς κινδύνους και θα αυξηθούν κατά γενικό κανόνα η διαφάνεια και ο ανταγωνισμός. Στα συμπεράσματα της, στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης, η Επιτροπή καλεί για την ανάληψη δράσης προκειμένου να εξασφαλισθεί η ικανοποιητική λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς. Η Επιτροπή εξηγεί τι χρειάζεται για την ανανέωση της δέσμευσης προς την κατεύθυνση αυτή, όχι μόνο στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο - το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δουβλίνου - αλλά και από όλους όσους οφείλουν να συμβάλουν στην επιτυχία της Ενιαίας Αγοράς: τις εθνικές αρχές, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και - βεβαίως -τους ίδιους τους οικονομικούς φορείς. 1. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ 1. 1 Εισαγωγή Το Πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά, όπως περιγράφεται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής του 1985, αποτελεί το πλέον φιλόδοξο πρόγραμμα που έχει ποτέ εφαρμοστεί για την τόνωση της προσφοράς. Το πρόγραμμα αυτό έχει ήδη συμβάλει στην εξάλειψη των δυσκαμψιών της αγοράς και των εμποδίων στην κινητικότητα, τα οποία δημιουργούσαν σοβαρά προβλήματα στην Κοινότητα στα μέσα της δεκαετίας του '80. Λόγω των προβλημάτων αυτών, τα οικονομικά αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά, και οδήγησαν σε αύξηση της ανεργίας και χαμηλή ανταγωνιστικότητα. Τα αποτελέσματα της εφαρμογής των μέτρων ελευθέρωσης στο πλαίσιο της Ενιαίας Αγοράς είναι ενθαρρυντικά. Αναμφίβολα, η κατάργηση των συνοριακών ελέγχων και καθεστερήσεων, η ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων και η ελευθέρωση των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών έτυχαν θερμής υποδοχής από τους οικονομικούς φορείς. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, δημιουργήθηκαν προβλήματα στην εφαρμογή των μέτρων αυτών (τεχνικά εμπόδια, δημόσιες συμβάσεις). Στόχος της έκθεσης αυτής είναι ο εντοπισμός και η αξιολόγηση των οικονομικών επιπτώσεων των μέτρων που ελήφθησαν για την εξάλειψη των εμποδίων στις συναλλαγές μόνο στο βαθμό που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή με επιτυχία. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι στόχος της αξιολόγησης αυτής δεν είναι να δώσει πλήρεις και οριστικές απαντήσεις, για τους ακόλουθους λόγους: πρώτον, είναι δύσκολο να απομονωθούν οι επιπτώσεις που μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στην ολοκλήρωση στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς. Η τελευταία δεκαετία είδε την προσχώρηση πέντε νέων κρατών μελών, τη γερμανική ενοποίηση και τον οικονομικό μετασχηματισμό στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τη σημαντική αύξηση της βοήθειας που παρέχουν τα διαρθρωτικά ταμεία της Κοινότητας, τόσο σε όγκο όσο και σε αποτελεσματικότητα, τη διεθνοποίηση της οικονομίας και την επανάσταση στο χώρο της τεχνολογίας των πληροφοριών. Οι εξελίξεις αυτές επηρέασαν τη δυναμική της Ενιαίας Αγοράς. δεύτερον, η νομοθεσία για την Ενιαία Αγορά δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί πλήρως. Μεγάλο μέρος των διατάξεων τέθηκε σε ισχύ το 1994 ή το 1995 και ορισμένες από αυτές δεν πρόκειται να εφαρμοστούν πριν από το 2000. Οι οικονομικοί φορείς δεν έχουν ακόμη εξοικειωθεί πλήρως με τις νέες κανονιστικές και εμπορικές συνθήκες και δεν είχαν ακόμη το χρόνο να προσαρμοστούν στις νέες ελευθερίες. Ίσως η πρόσφατη ύφεση να τους έκανε διστακτικούς όσον αφορά την εκμετάλλευση των νέων ευκαιριών. Το διάστημα που έχει μεσολαβήσει δεν ήταν αρκετό για να γίνουν αισθητές οι επιπτώσεις των θεσμικών αλλαγών. Λαμβανομένης υπόψη της φύσης των μέτρων της Ενιαίας Αγοράς, η εφαρμογή τους είχε κυρίως μικροοικονομικές επιπτώσεις και οδήγησε σε τροποποιήσεις στη διάρθρωση της παραγωγής και των συναλλαγών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκ τούτου, η ανάλυση αποβλέπει κυρίως στον εντοπισμό και τη μέτρηση μικροοικονομικών φαινομένων. Ωστόσο, γίνεται επίσης απόπειρα αξιολόγησης των μακροοικονομικών επιπτώσεων στο εισόδημα και την απασχόληση. Η άρση των φραγμών στις συναλλαγές έχει τις εξής αναμενόμενες μικροοικονομικές επιπτώσεις: η άρση των φραγμών θα οδηγήσει σε βελτίωση της κατανομής των πόρων μέσω μιας διαδικασίας ειδίκευσης η οποία θα στηρίζεται στο συγκριτικό πλεονέκτημα και τις οικονομίες κλίμακας. Ωστόσο, η άρση των φραγμών ενδέχεται να συνοδεύεται από νέο κατακερματισμό των εθνικών αγορών λόγω ενεργειών που περιορίζουν τον ανταγωνισμό (π. χ. καρτέλ, κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, κρατικές ενισχύσεις). Η πολιτική ανταγωνισμού είναι συνεπώς απαραίτητη, για την αποφυγή ενεργειών του είδους αυτού και την εξασφάλιση, μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας, χαμηλότερων τιμών και καλύτερης ποιότητας για τους καταναλωτές. 1. 2 Εμπόριο και άμεσες ξένες επενδύσεις Η Ενιαία Αγορά οδήγησε σε σημαντική αύξηση των εμπορικών συναλλαγών και του μεριδίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολο των άμεσων ξένων επενδύσεων. Ωστόσο, η αύξηση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών δεν έγινε εις βάρος των εμπορικών συναλλαγών με τρίτες χώρες. Επιπλέον, παρατηρείται μια σχετική σύγκλιση των διαρθρώσεων παραγωγής, η οποία είναι αποτέλεσμα της ειδίκευσης στους ίδιους τομείς αλλά σε διαφορετικές κατηγορίες τιμής - ποιότητας, πράγμα που διευκολύνει τη διαδικασία της νομισματικής ένωσης. Από την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε φαίνεται ότι η άρση των εμπορικών φραγμών οδήγησε σε αύξηση του όγκου των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών κατά 20 -30% για τα βιομηχανικά προϊόντα. Η αύξηση αυτή δεν έγινε εις βάρος των παραγωγών τρίτων χωρών οι οποίοι επωφελήθηκαν επίσης από τη δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς. Οι φόβοι που είχαν εκφραστεί ότι η Ενιαία Αγορά θα ήταν λιγότερο ανοικτή στους ξένους προμηθευτές αποδεικνύονται αβάσιμοι. Οι εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων από τρίτες χώρες αυξήθηκαν από 12 σε 14% στο διάστημα 1980-93. Αλλαγή διαπιστώνεται επίσης στη φύση των ροών. Η Ενιαία Αγορά δεν φαίνεται να έχει ενισχύσει την ειδίκευση σε διαφορετικούς βιομηχανικούς τομείς, να ειδικεύονται δηλαδή τα κράτη μέλη σε διαφορετικούς τομείς δραστηριοτήτων, ανάλογα με τα συγκριτικά πλεονεκτήματα τους. Αντίθετα, τα κράτη μέλη ειδικεύονται όλο και πιο πολύ στο πλαίσιο κάθε βιομηχανικού τομέα, σε ορισμένες κατηγορίες τιμών-ποιότητας. Έτσι, οι καταναλωτές οφελουνται από τη μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων που έχουν στη διάδθεσή τους. των οικονομικών Τα κράτη μέλη δραστηριοποιούνται συνεπώς στο σύνολο δραστηριοτήτων και απλώς διαφοροποιούνται μεταξύ τους από το συγκεκριμένης τιμής- ποιότητας τμήμα της αγοράς που επιδιώκουν να καταλάβουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την επίτευξη της σύγκλισης μεταξύ των βιομηχανικών διαρθρώσεων των κρατών μελών, πράγμα που έχει ιδιαίτερη σημασία για την νομισματική ένωση. Όσον αφορά τις άμεσες ξένες επενδύσεις, εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι η Ενιαία Αγορά δημιούργησε ευνοϊκότερο κλίμα για τις ξένες επενδύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσέλκυε 44% των συνολικών ξένων επενδύσεων στις αρχές της δεκαετίας του '90, σε σύγκριση με 28% στα μέσα της δεκαετίας του '80. Φαίνεται ότι η Ενιαία Αγορά είχε χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. ιδιαίτερα σημαντικές επιπτώσεις στον τομέα των 1. 3 Διαρθρώσεις της αγοράς Η αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής οικονομίας ήταν σημαντική και χαρακτηρίζεται από απότομη αύξηση του αριθμού των συγχωνεύσεων και εξαγορών. Εντούτοις, παρατηρείται, αύξηση του ανταγωνισμού στις εθνικές αγορές, πράγμα που οδήγησε σε μεγαλύτερη σύγκλιση των τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών. Σημαντικό μέρος των ξένων αυτών άμεσων επενδύσεων, συνδέεται με τις συγχωνεύσεις και εξαγορές, ο αριθμός των οποίων αυξήθηκε κατακόρυφα με τη δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς. Αυτό ισχύει ιδίως στην περίπτωση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών μεταξύ επιχειρήσεων της Κοινότητας. Κατά την περίοδο 1986-1995, ο αριθμός των συγχωνεύσεων και εξαγορών αυξήθηκε από 720 σε 2. 296 στον βιομηχανικό τομέα και από 783 σε 2. 602 στον τομέα των υπηρεσιών. Ωστόσο, 70% των πράξεων εξακολουθούν να έχουν καθαρά εθνικό χαρακτήρα. Η τάση αυτή μπορεί να αντικατοπτρίζει τη βούληση των επιχειρήσεων να συνεχίσουν να αναπτύσσουν, τουλάχιστον σε πρώτη φάση, μια αμυντική στρατηγική σε εθνικό επίπεδο, αφήνοντας τη διαδικασία αναδιάρθρωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τα επόμενα έτη. Η αναδιάρθρωση που έχει ήδη επιτευχθεί οδήγησε σε αύξηση των συγκεντρώσεων στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως σύνολο. 'Οσον αφορά τον μεταποιητικό τομέα, στο διάστημα 1987-1993, το μερίδιο των τεσσάρων μεγαλύτερων επιχειρήσεων αυξήθηκε, κατά μέσο όρο, από 20,5% σε 22,8% επί του συνόλου του κύκλου εργασιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εντούτοις, διαπιστώνεται μείωση των συγκεντρώσεων σε εθνικό επίπεδο, παρόλο που το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων παρέμεινε σχετικά σταθερό. Η κατάσταση αυτή, φαινομενικά παράδοξη, εξηγείται από δύο φαινόμενα: αφενός, τη μείωση του μεριδίου που κατέχουν στην αγορά οι επιχειρήσεις με δεσπόζουσα θέση στην εθνική αγορά λόγω της αύξησης του ανταγωνισμού και, αφετέρου, στην αύξηση του μεριδίου των ιδίων επιχειρήσεων σε κοινοτικό επίπεδο λόγω της ανάπτυξης δραστηριοτήτων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Με άλλα λόγια, ο όγκος δραστηριοτήτων των μεγάλων επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δραστηριότητες σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει αυξηθεί, αλλά η γεωγραφική κατανομή των δραστηριοτήτων αυτών τροποποιήθηκε με μείωση των δραστηριοτήτων στις εγχώριες αγορές και αύξηση των δραστηριοτήτων στις αγορές των άλλων κρατών μελών. Το φαινόμενο αυτό είναι λιγότερο έντονο όσον αφορά τις δραστηριότητες του τομέα των υπηρεσιών, και ιδίως όσον αφορά τις δραστηριότητες που συνεχίζονται να διέπονται από μεγάλο αριθμό όπου παρατηρήθηκε αύξηση των συγκεντρώσεων σε εθνικό επίπεδο. Στους τομείς αυτούς ενδέχεται να πραγματοποιηθεί μεγάλης κλίμακας αναδιάρθρωση, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, στο μέλλον. κανονιστικών διατάξεων, Η ενίσχυση του ανταγωνισμού οδήγησε σε μικρότερη αύξηση των περιθωρίων κέρδους των επιχειρήσεων (της τάξης του 0,5% στο διάστημα 1987-1991), ιδιαίτερα στους τομείς στους οποίους υπήρχαν τα σημαντικότερα εμπόδια στις συναλλαγές. Σε ορισμένους από τους τομείς αυτούς, αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των τιμών προς όφελος των καταναλωτών. Επιπλέον, το μεγαλύτερο άνοιγμα των αγορών συνέβαλε στην επίτευξη μεγαλύτερης σύγκλισης των τιμών των αγαθών και υπηρεσιών μεταξύ των κρατών μελών. Όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός ελευθέρωσης λόγω της Ενιαίας Αγοράς, τόσο μεγαλύτερη είναι και η σύγκλιση. Ως αποτέλεσμα, κατά την περίοδο 1985-1993, οι συντελεστές διακύμανσης των τιμών (συμπεριλαμβανομένων των φόρων) μεταξύ των κρατών μελών για ίδια προϊόντα και υπηρεσίες μειώθηκαν από 22,5% σε 19,6% για τα καταναλωτικά αγαθά και από 33,7% σε 28,6% για τις υπηρεσίες. Αντίθετα οι συντελεστές διακύμανσης των τιμών αυξήθηκαν για τα ενεργειακά προϊόντα από 21,1% σε 31,7% και για τις κατασκευές από 22,1% σε 27,4%. Με άλλα λόγια, στους τομείς στους οποίους οι εθνικές αγορές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό κατακερματισμένες, δεν παρατηρείται καμία σύγκλιση. 1. 4. Εισόδημα, απασχόληση και σύγκλιση Οι επιπτώσεις της Ενιαίας Αγοράς στο εισόδημα ήταν θετικές. Η Ενιαία Αγορά αποτέλεσε επίσης έναν από τους παράγοντες που συνέβαλαν στην επίτευξη κάποιου βαθμού σύγκλισης προς όφελος των κρατών μελών που βρίσκονται στην περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το επίπεδο απασχόλησης θα ήταν χαμηλότερο χωρίς την Ενιαία Αγορά. Ο συνδυασμός των μικροοικονομικών διαδικασιών που περιγράφησαν πιο πάνω χρησιμοποιήθηκε σε μια προσπάθεια εκτίμησης των μακροοικονομικών επιπτώσεων του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά με τη βοήθεια διαφόρων υποδειγμάτων. Από τις εκτιμήσεις αυτές προκύπτει ότι οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 1-3%, ενώ ο πληθωρισμός μειώθηκε κατά 1-5% σε σχέση με την κατάσταση που θα είχε διαμορφωθεί χωρίς την Ενιαία Αγορά. Κατά συνέπεια, υπολογίζεται ότι, το 1994, το εισόδημα της Κοινότητας ήταν κατά 1,1 έως 1,5% υψηλότερο απ'ό,τι θα ήταν χωρίς την Ενιαία Αγορά, πρόκειται δηλαδή για αύξηση της τάξης των 60-80 δισ. ECU. Το ήμισυ περίπου των επιπτώσεων αυτών οφείλεται στην ενίσχυση του ανταγωνισμού και την αύξηση της αποτελεσματικότητας και οι υπόλοιπες στην τεχνική πρόοδο σε συνδυασμό με την Ενιαία Αγορά. Για διάφορους λόγους, οι επιδόσεις στον τομέα της απασχόλησης ήταν φτωχές. Από την οικονομική ανάλυση φαίνεται, ωστόσο, ότι το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά συνέβαλε στην επίτευξη υψηλότερου επιπέδου απασχόλησης απ'αυτό που θα είχε επιτευχθεί χωρίς την Ενιαία Αγορά. Η διαφορά εκτιμάται σε 300. 000 έως 900. 000 θέσεις απασχόλησης. Εντούτοις, οι θετικές αυτές επιπτώσεις επισκιάστηκαν από δυσμενείς οικονομικές συνθήκες που δεν συνδέονται με την Ενιαία Αγορά. Επιπλέον, η βελτίωση του εισοδήματος σε κοινοτικό επίπεδο συνοδεύτηκε από την επίτευξη σύγκλισης προς όφελος της πλειοψηφίας των κρατών μελών που βρίσκονται στην περιφέρεια της Κοινότητας. Η ανάπτυξη στην Ιρλανδία, την Ισπανία και την Πορτογαλία ήταν μεγαλύτερη από τον κοινοτικό μέσο όρο. Αυτό οφείλεται στην προσχώρηση στην Κοινότητα (Ισπανία, Πορτογαλία), στη συνεχώς αυξανόμενη βοήθεια από τα διαρθρωτικά ταμεία και το ταμείο συνοχής, και στην Ενιαία Αγορά. Από την οικονομική ανάλυση φαίνεται ότι το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά είχε συγκεκριμένες θετικές επιπτώσεις στη σύγκλιση. Συμπερασματικά, οι μακροοικονομικές επιπτώσεις της Ενιαίας Αγοράς, από τις μέχρι στιγής εκτιμήσεις, είναι σαφώς θετικές. Αναμφίβολα, οι επιπτώσεις αυτές θα εξακολουθήσουν να ενισχύονται στο μέλλον στο βαθμό που το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά εφαρμόζεται σωστά και οι οικονομικοί φορείς προσαρμόζονται στο νέο, περισσότερο ανταγωνιστικό πλαίσιο που διαμορφώνεται. 2. ΜΙΑ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Η Ενιαία Αγορά δεν περιορίζεται στον οικονομικό τομέα. Παράλληλα με άλλες πολιτικές της Κοινότητας, η Ενιαία Αγορά συνέβαλε σημαντικά στη μείωση των τιμών, στην εξασφάλιση μεγαλύτερων δυνατοτήτων επιλογής στους καταναλωτές, στην επέκταση των ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων, στην ανύψωση του βιοτικού επιπέδου, στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας στον τόπο εργασίας, στη βελτίωση της ασφάλειας και της αξιοπιστίας όσον αφορά τα προϊόντα και στη βελτίωση του περιβάλλοντος. 2. 1 Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων Στον τομέα αυτόν, η Ενιαία Αγορά έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με εξαίρεση τους συνοριακούς ελέγχους των προσώπων που δεν έχουν ακόμη καταργηθεί. Ωστόσο, απαιτούνται ακόμη ορισμένες διευκρινίσεις όσον αφορά τις νομοθετικές διατάξεις και θα πρέπει να βελτιωθεί η εφαρμογή τους σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Η ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ των κρατών μελών για την αναζήτηση εργασίας για σπουδές ή απλώς για διαμονή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα οφέλη για τους πολίτες της Ένωσης. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, η οποία για τα έξι ιδρυτικά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αποτελεί πραγματικότητα από το 1968, ισχύει σήμερα για όλα τα κράτη μέλη και τις τρεις χώρες της ΕΖΕΣ (Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάϊν). Διάφορα συνοδευτικά μέτρα, όπως η αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων ή η δυνατότητα μεταφοράς των δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης, διευκολύνουν τους πολίτες και τις οικογένειες τους να εγκατασταθούν στο κράτος μέλος της επιλογής τους. Στο πλαίσιο του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά, οι νομοθετικές διατάξεις επιτρέπουν επίσης τον συνυπολογισμό και τη δυνατότητα μεταφοράς των δικαιωμάτων συναταξιοδότησης και άλλων δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης των εργαζομένων. Οι προσπάθειες αποβλέπουν πλέον στην επέκταση των ελευθεριών αυτών στον μη ενεργό πληθυσμό, όπως οι φοιτητές και οι συνταξιούχοι, και στην περαιτέρω ανάπτυξη της αμοιβαίας αναγνώρισης των εκπαιδευτικών και επαγγελματικών προσόντων, έτσι ώστε να μπορούν οι μισθωτοί και οι αυτοαπασχολούμενοι να ασκούν το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας χωρίς αυτό να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην κοινωνική τους ασφάλιση. Το δίκτυο EURES παρέχει επίσης υπηρεσίες και πληροφορίες σχετικά με τις δυνατότητες απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και σχετικά με τις συνθήκης διαβίωσης και απασχόλησης. Από τις μελέτες σχετικά με το εργατικό δυναμικό φαίνεται μια αργή αλλά σταθερή αύξηση του αριθμού των υπηκόων της Κοινότητας που εργάζονται σε άλλα κράτη μέλη. Ωστόσο, η διακίνηση εργαζομένων αφορά μόνο ορισμένες ειδικές κατηγορίες όπως τα στελέχη επιχειρήσεων, οι ελεύθεροι επαγγελματίες ή οι ειδικευμένοι τεχνικοί και οι εργάτες με σύμβαση εργασίας στον τομέα των δομικών κατασκευών και είναι εντονότερη στις στις οποίες η ενδοκοινοτική διακίνηση εργαζομένων παραμεθόριες περιοχές, μετανάστευση αυξήθηκε κατά 18% στο διάστημα 1987-1994. Στην πραγματικότητα, δεν παρατηρήθηκε μετακίνηση εργατικού δυναμικού σε μεγάλη κλίμακα στο εσωτερικό της Κοινότητας. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην αύξηση των ενδοκοινοτικών συναλλαγών ως αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης της Ενιαίας Αγοράς και στη μεγαλύτερη κινητικότητα του κεφαλαίου σε σχέση με την εργασία. Οι πολιτιστικές και γλωσσικές διαφορές εργαζόμενους να εξακολουθούν εγκατασταθούν σε άλλο κράτος μέλος. να αποθαρρύνουν τους Στον τομέα αυτόν, το νομοθετικό πλαίσιο για την Ενιαία Αγορά έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Εντούτοις, παρόλο που έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος, πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως προκειμένου να εξασφαλιστεί η προσαρμογή των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου στην τρέχουσα κατάσταση, η κατανόηση τους και η εφαρμογή τους. Είναι επίσης σαφές, από τις έρευνες που έχουν διεξαχθεί από την Επιτροπή σχετικά με τη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς, ότι οι ευρωπαίοι πολίτες έρχονται ακόμη αντιμέτωποι με πραγματικά εμπόδια, τόσο νομικής όσο και πρακτικής φύσεως, όταν επιθυμούν να ασκήσουν τα δικαιώματα τους της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή έχει αναλάβει ορισμένες πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό, όπως τη συγκρότηση της ομάδας υψηλού επιπέδου για την ελεύθερη κυκλοφορία και την ενέργεια πληροφόρησης "Πολίτες της Ευρώπης". Στο Πράσινο Βιβλίο "Εκπαίδευση, κατάρτιση και έρευνα: τα εμπόδια στην κυκλοφορία μεταξύ των κρατών μελών" αναλύονται επίσης τα εναπομένοντα εμπόδια στην κινητικότητα των φοιτητών, των ασκουμένων, των ανέργων, των ερευνητών και των εθελοντών (ανεξάρτητα από το αν είναι υπήκοοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή διαμένουν νόμιμα σ'αυτήν) και προτείνονται ορισμένες κατευθύνσεις δράσης. Καμία συμφωνία δεν έχει μέχρι στιγμής επιτευχθεί, σε κοινοτική κλίμακα, όσον αφορά την κατάργηση των συνοριακών ελέγχων των προσώπων. Στα περισσότερα κράτη μέλη έχει σημειωθεί πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή, αλλά μόνο βάσει διακυβερνητικών συμφωνιών. Από τη διατήρηση των ελέγχων αυτών φαίνεται ότι τα κράτη μέλη προτιμούν να διεξάγουν τους ελέγχους ταυτότητας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, του εμπορίου ναρκωτικών και οποιασδήποτε άλλης απειλής για τη δημόσια τάξη στα σύνορα παρά στο εσωτερικό τους, Η αποτυχία αυτή εμποδίζει την πλήρη εκμετάλλευση των ευκαιριών που προσφέρει η Ενιαία Αγορά. 2. 2 Η Ενιαία Αγορά και η κοινωνική πολιτική Το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά έχει επηρεάσει τις συνθήκες στον κοινωνικό τομέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης· η πολιτική που ακολουθείται στον τομέα αυτόν σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο επέτρεψε την ορθή λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς. Οι φόβοι για προσέλκυση των επενδύσεων στα κράτη μέλη με χαμηλότερο εργατικό κόστος ή τα οποία δεν έχουν υιοθετήσει ορισμένα στοιχεία της κοινής κοινωνικής πολιτικής, αποδείχθηκαν αβάσιμοι. 10 Πολλά κοινωνικά μέτρα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του πλαισίου για την Ενιαία Αγορά. Οι διατάξεις που θεσπίστηκαν στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης σχετικά με την αναγνώριση των περιόδων ασφάλισης σε άλλο κράτος μέλος, η οδηγία σχετικά με τα Ευρωπαϊκά Εργασιακά Συμβούλια και η οδηγία για την τοποθέτηση των εργαζομένων αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα μέτρων για την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και την αποφυγή της του αθέμιτου ανταγωνισμού μέσω του περιορισμού της παρεχόμενης κοινωνικής προστασίας. Η πλήρης εναρμόνιση των κοινωνικών πολιτικών δεν αποτελεί στόχο της Κοινότητας. Ωστόσο, η υλοποίηση του προγράμματος κοινωνικής δράσης της Επιτροπής του 1989 οδήγησε στη θέσπιση ενός πλαισίου ελάχιστων βασικών προτύπων, για παράδειγμα στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στον τόπο της εργασίας. Στόχος του πλαισίου αυτού είναι η αποφυγή της εφαρμογής χαμηλών προτύπων στον κοινωνικό τομέα με στόχο την άσκηση αθέμιτου οικονομικού ανταγωνισμού. Ο συνεχής στόχος θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη και η βελτίωση σε όλα τα κράτη μέλη των κοινωνικών προτύπων. Το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά επιτάχυνε τη διεθνοποίηση των εταιρειών. Οι πολυεθνικές εταιρείες αναδιαρθρώνονται και αναδιοργανώνονται σε κοινοτική κλίμακα προκειμένου να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητα τους. Οι φόβοι για μετατόπιση της οικονομικής δραστηριότητας σε κράτη μέλη με χαμηλό εργατικό κόστος δεν επαληθεύτηκαν. Πολύ λίγες επιχειρήσεις εκμεταλλεύονται τις διαφορές που υπάρχουν στο εργατικό κόστος ή στη νομοθεσία των κρατών μελών για να μειώσουν τους μισθούς ή να επιδεινώσουν τις συνθήκες εργασίας προκειμένου να ασκήσουν μεγαλύτερο ανταγωνισμό. Οι περισσότερες πολυεθνικές εταιρείες, κοινοτικές ή όχι, παραδέχονται ότι με εξαίρεση ελάχιστες λειτουργίες ή τομείς, όπως της κεντρικής διαχείρισης των αεροπορικών εταιρειών, άλλοι είναι οι παράγοντες που έχουν καθοριστική σημασία για την λήψη των αποφάσεων σχετικά με την εγκατάσταση. Στον μεταποιητικό τομέα, για παράδειγμα, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι μεταφορές και η διοικητική μέριμνα. Η εξασφάλιση του απαιτούμενου επιπέδου κοινωνικής προστασίας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Χωρίς την προστασία αυτή, οι διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των κρατών μελών θα είχαν αρνητικές επιπτώσεις για όσους αποφάσιζαν να εγκατασταθούν στο εξωτερικό. Τα μέτρα για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των κρατών μελών εξασφαλίζουν ότι τα δικαιώματα στις παροχές κοινωνικής ασφάλισης που έχουν αποκτηθεί σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία (για παράδειγμα, οι συντάξεις, η ασφάλιση ασθένειας και τα οικογενειακά επιδόματα) διατηρούνται όταν κάποιος εγκαταλείπει τη χώρα του για να εργαστεί, να αναζητήσει εργασία ή να διαμείνει προσωρινά ή μόνιμα σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης. 2. 3 Συμφέροντα των καταναλωτών Η αποτελεσματικότητα και η εύρυθμη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς εξαρτώνται επίσης από τις ενέργειες και την επιρροή των καταναλωτών. Η ορθή λειτουργία της αγοράς προϋποθέτει την εξασφάλιση στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από τα οφέλη που προκύπτουν. Η αποτελεσματική λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς προϋποθέτει την ύπαρξη ισχυρών οργανώσεων καταναλωτών με πρόσβαση στις πληροφορίες και μέσων για την εκπροσώπηση και την άσκηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών. Το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά εξασφάλισε στους εμπόρους λιανικής πώλησης και τους καταναλωτές την πρόσβαση σε φθηνότερα και καλύτερης ποιότητας προϊόντα και υπηρεσίες. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, τόσο οι καταναλωτές όσο και οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα επωφελούνταν από την ενίσχυση του ανταγωνισμού, τη μείωση 11 των τιμών και την προσφορά μεγαλύτερου αριθμού προϊόντων και υπηρεσιών και νέων δικτύων διανομής. Από τα προαναφερθέντα στο κεφάλαιο Ι φαίνεται ότι αυτό συμβαίνει ήδη. Σύμφωνα με το άρθρο 100Α, παράγραφος 3, τα υψηλά επίπεδα προστασίας χρησιμοποιούνται ως βάση για την εναρμόνιση της νομοθεσίας. ειδών διατροφής και τομϊέα, όπως η βιομηχανία των Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, ο εφοδιασμός αρχίζει να γίνεται σε κοινοτική κλίμακα, ιδίως όσον αφορά τις οικιακές ηλεκτρικές συσκευές, τα είδη διατροφής αναγνωρισμένου σήματος και τα έπιπλα. Στους διάφορους κλάδους του μεταποιητικού των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, τα διαθέσιμα στοιχεία όσον αφορά τις τιμές δεν είναι ιδιαίτερα κατατοπιστικά. Οσον αφορά τις υπηρεσίες, όπως οι αεροπορικές μεταφορές και οι τηλεπικοινωνίες, οι μειώσεις των τιμών είναι δυνατόν να μην συνδέονται αποκλειστικά με την εφαρμογή του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά. Εντούτοις, η επιτάχυνση της σύγκλισης των τιμών, ιδίως όσον αφορά τα καταναλωτικά αγαθά στα οποία οι διαφορές όσον αφορά την ποιότητα είναι περιορισμένες, οφείλεται στην εφαρμογή του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά. Η μείωση και η σύγκλιση των τιμών ανεκόπησαν από τους ελέγχους στους οποίους υπόκεινται τα προϊόντα αυτά (ιδίως όσον αφορά τα ιατρικά ή φαρμακευτικά προϊόντα) ή λόγω των προτιμήσεων των καταναλωτών για εθνικά, περιφερειακά ή τοπικά προϊόντα (ιδίως όσον αφορά τον τομέα των ειδών διατροφής, στον οποίο μόνο τα προϊόντα αναγνωρισμένου σήματος εξασφάλισαν καλύτερη πρόσβαση στην αγορά). Οι καταναλωτές έχουν στη διάθεση τους μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων και υπηρεσιών, ιδίως στον τομία του τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και των υπεραστικών αεροπορικών συνδέσεων. Τα οφέλη όσον αφορά τις δυνατότητες επιλογής και τις τιμές δεν έχουν, κατά κανόνα, επηρεάσει αρνητικά την ασφάλεια ή την ευημερία των καταναλωτών. Στο πλαίσιο του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά έχει δοθεί στην ασφάλεια των καταναλωτών άμεση προτεραιότητα σε σχέση με την ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων και των υπηρεσιών. Το άνοιγμα των αγορών θα μπορούσε να έχει οδηγήσει σε πρόσθετους κινδύνους, για παράδειγμα λόγω των διαφορών που παρατηρούνται όσον αφορά τα πρότυπα και της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών και υπηρεσιών που εισάγονται από τρίτες χώρες. Για τον λόγο αυτόν, παράλληλα με την εφαρμογή του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά ελήφθησαν μέτρα για τη σύγκλιση των συστημάτων πιστοποίησης, τον καθορισμό αυστηρότερων κυρώσεων για όσους παράγουν προϊόντα που δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα και την καθιέρωση συστημάτων ταχείας ειδοποίησης και απόσυρσης από την αγορά σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Η προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών εξαρτάται από την ύπαρξη σαφών και ακριβών πληροφοριών στις οποίες θα μπορούν να στηριχθούν λογικές και διαφανείς επιλογές. Αυτό αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ορθή λειτουργία της Ειαίας Αγοράς. Από την άποψη αυτή, η ονομασία των προϊόντων και η επισήμανση θα πρέπει να αποτελούν αποτελεσματικό και σωστό μέσο ενημέρωσης των καταναλωτών χωρίς να χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για τον κατακερματισμό της αγοράς και την προστασία των εθνικών παραγωγών. Οι ενέργειες της Κοινότητας, όπως αυτές που αποβλέπουν στη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη και*στην εφαρμογή των εγγυήσεων πέραν των εθνικών συνόρων είναι απαραίτητες προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους καταναλωτές να εκμεταλλευθούν πλήρως τις ευκαιρίες που προσφέρει η Ενιαία Αγορά. Δεδομένου όμως ότι τα χρηματικά ποσά είναι συχνά πολύ μικρά, σπανίως επιτυγχάνεται η διασυνοριακή παροχή έννομης προστασίας. Η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει ορισμένες νέες λύσεις για την ικανοποίηση των καταναλωτών που έχουν υποστεί ζημίες, έτσι ώστε να ενθαρρυνθούν οι καταναλωτές να πραγματοποιούν αγορές πέραν των εθνικών συνόρων. Γενικότερα, η πολιτική προστασίας των καταναλωτών πρέπει να ενσωματωθεί στις υπόλοιπες ενέργειες σχετικά με την Ενιαία Αγορά (όπως η ελευθέρωση των αγορών, η πληροφόρηση ή οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τομείς στους οποίους οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν 12 ακόμη δυσχέρειες όσον αφορά την προστασία των συμφερόντων τους), προκειμένου να ληφθούν καλύτερα υπόψη και να προωθηθούν τα συμφέροντα των καταναλωτών. 2. 4 Προστασία του περιβάλλοντος Η πολιτική για την προστασία του περιβάλλοντος και η Ενιαία Αγορά έχουν συμπληρωματικό χαρακτήρα. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να γίνει μια οριστική αξιολόγηση των επιπτώσεων του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά στο περιβάλλον. Είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί καλύτερος συντονισμός της προστασίας του περιβάλλοντος και μεγαλύτερη σύγκλιση των εθνικών νομοθεσιών για να αποτραπεί η δημιουργία νέων τεχνικών εμποδίων στις συναλλαγές, διασφαλίζοντας πάντα την επίτευξη των στόχων της περιβαλλοντικής πολιτικής. Το άρθρο 2 της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι Κοινότητα έχει ως αποστολή, με τη δημιουργία κοινής αγοράς, να προάγει, μεταξύ άλλων, "μία σταθερή και διαρκή, μη πληθωριστική και σεβόμενη το περιβάλλον ανάπτυξη". Η πολιτική και στους δύο αυτούς τομείς θα πρέπει να έχει ως στόχο την αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση των πόρων, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών πόρων, το κόστος των οποίων θα πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη. Ο δεσμός μεταξύ των δύο αυτών πολιτικών, οι οποίες προβλέπονται από τη Συνθήκη, επιβεβαιώνεται από τις επιχειρήσεις, η πλειοψηφία των οποίων δέχεται ότι είναι απαραίτητη η θέσπιση νομοθεσίας για την προστασία του περιβάλλοντος. Σε ορισμένους τομείς, οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις ώθησαν τις επιχειρήσεις να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες φιλικές προς το περιβάλλον, οι οποίες συνέβαλαν επίσης στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Πριν από την υλοποίηση της Ενιαίας Αγοράς, οι προβλέψεις όσον αφορά τις επιπτώσεις της στο περιβάλλον ήταν ιδιαίτερα απαισιόδοξες. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να γίνει οριστική αξιολόγηση και να προσδιοριστούν ποσοτικά οι επιπτώσεις αυτές προκειμένου να επιβεβαιωθούν ή να διαψευστούν οι ανησυχίες που είχαν εκφραστεί. Εντούτοις, οι έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης δείχνουν ότι τα μεσοπρόθεσμα οφέλη για το περιβάλλον θα είναι σημαντικά μετά την πλήρη εφαρμογή των διατάξεων για την Ενιαία Αγορά σε τομείς όπως της ενέργειας. Έτσι, η ενιαία αγορά της ενέργειας θα οδηγήσει πιθανόν σε αύξηση της κατανάλωσης αερίου, το οποίο ρυπαίνει το περιβάλλον πολύ λιγότερο απ'ό,τι τα άλλα καύσιμα, και σε μείωση των εκπομπών C02 κατά 105 εκατ. τόνους ετησίως. Όσον αφορά τις μεταφορές, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η συμβολή της Ενιαίας Αγοράς στην αύξηση της κυκλοφορίας στη διάρκεια των πέντε πρώτων ετών της δεκαετίας του '90. Ωστόσο, η ανάπτυξη των οδικών μεταφορών εμπορευμάτων στην Ευρώπη των 15 υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 15% περίπου στη διάρκεια της περιόδου 1990-94 και τα μέσα ετήσια ποσοστά αύξησης των οδικών εμπορευματικών μεταφορών ήταν ελαφρώς υψηλότερα στο διάστημα 1990-1994 απ'ό,τι στη διάρκεια της δεκαετίας του '80. Η κυριότερη ανησυχία όσον αφορά το περιβάλλον σε σχέση με τις εξελίξεις αυτές, δεδομένου ότι δεν έχει επιτευχθί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων για τα οχήματα, είναι η αύξηση των εκπομπών C02 και σωματιδίων. Ως εκ τούτου, η Κοινότητα ενδέχεται να συναντήσει ορισμένες δυσχέρειες όσον αφορά την επίτευξη, μεταξύ άλλων, των στόχων της όσον αφορά τη σταθεροποίηση και τη μείωση των εκπομπών C02. Επιπλέον, με τη συνεχή αύξηση της κυκλοφορίας ασκούνται πρόσθετες πιέσεις στο περιβάλλον στις περιοχές διέλευσης (π. χ. τις Αλπεις). Παράλληλα, η τεχνολογική βελτίωση των οχημάτων χάρη στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, όπως για παράδειγμα η εναρμόνιση των τεχνικών προδιαγραφών με τη θέσπιση αυστηρότερων προτύπων για τις εκπομπές, θα οδηγήσουν, τουλάχιστον στο μέλλον, σε μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις οδικές μεταφορές. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, η μείωση των εκπομπών θα είναι σημαντική στον τομέα των περιφερειακών μεταφορών εμπορευμάτων. Αναμένεται επίσης ότι η πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή περισσότερο δίκαιης και αποτελεσματικής πολιτικής επί των τιμών στον τομέα των μεταφορών καθώς και η προτεινόμενη αναθεώρηση του ισχύοντος φορολογικού πλαισίου 13 για τα βαρέα οχήματα θα οδηγήσει σε πρόσθετη σημαντική μείωση των εκπομπών. Τέλος, αναμένεται ότι η στρατηγική για την αναζωογόνηση των σιδηροδρόμων της Κοινότητας θα ενισχύσει, μακροπρόθεσμα, την ανταγωνιστική θέση αυτού του μέσου μεταφοράς, το οποίο είναι λιγότερο εχθρικό για το περιβάλλον. Οι διατάξεις σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία στην Ενιαία Αγορά, όπως οι τεχνικές προδιαγραφές, προβλέπουν υψηλά επίπεδα προστασίας του περιβάλλοντος, σύμφωνα με το άρθρο 100Α, παράγραφος 3. Στα νομοθετικά κείμενα που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της "νέας προσέγγισης", η προστασία του περιβάλλοντος και η ενεργειακή απόδοση αποτελούν συχνά "ουσιώδεις απαιτήσεις". Ωστόσο, όπως σε άλλους τομείς στους οποίους γίνεται όλο και πιο αισθητή η ανάγκη θέσπισης κατάλληλου κανονιστικού πλαισίου προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες των πολιτών, υπάρχει ο κίνδυνος θέσπισης από τα κράτη μέλη νομοθεσιών που αποκλίνουν μεταξύ τους, στον τομέα του περιβάλλοντος, πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει σε νέο κατακερματισμό της Ενιαίας Αγοράς. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η θέσπιση κοινοτικού πλαισίου θα αποτελούσε την καλύτερη εγγύηση ότι οι διεξαγόμενες ενέργειες θα αποφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και θα εξασφαλίσουν την ισορροπία μεταξύ της Ενιαίας Αγοράς και των περιβαλλοντικών στόχων. Ως παραδείγματα τομέων στους οποίους θα πρέπει να αναθεωρηθεί η εθνική νομοθεσία μπορούμε να αναφέρουμε: τη νομοθεσία σχετικά με τις εκπομπές και τους κινδύνους, η οποία, παρόλο που έχει θεσπιστεί σε μεγάλο βαθμό, σε ευρωπαϊκό επίπεδο (χρησιμοποίηση του διοξειδίου του τιτανίου), υπάγεται κυρίως στην αρμοδιότητα των κρατών μελών (εκπομπές διαλυτών)· τα εθνικά συστήματα απονομής οικολογικού σήματος, ο αριθμός των οποίων αυξάνεται παρ'όλη την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσον αφορά το κοινοτικό σύστημα απονομής οικολογικού σήματος, ενδέχεται να οδηγήσουν σε στρέβλωση του ανταγωνισμού και να προκαλέσουν σύγχυση στους καταναλωτές· τις ρυθμίσεις σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων για τις οποίες η ανεπαρκής εφαρμογή ή η μη ορθή ενσωμάτωση είχαν ως αποτέλεσμα την επιβολή διαφορετικών υποχρεώσεων στους παραγωγούς σε εθνικό επίπεδο. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η κατάλληλη ενσωμάτωση της πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος στην πολιτική για την Ενιαία Αγορά, προκειμένου να εξασφαλισθεί η μεγαλύτερη δυνατή πρόοδος προς την επίτευξη των στόχων της συνθήκης, έχει ζωτική σημασία για την Κοινότητα. Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα πρέπει να συνεχίσουν να μελετούν τα μέσα που θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να επιτευχθεί η ισορροπία αυτή. Η Επιτροπή προτίθεται να διεξαγάγει πολιτικό διάλογο σχετικά με το θέμα αυτό στη διάρκεια του 1997. 14 3. Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ Το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά μετέβαλε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιούνται οι διασυνοριακές συναλλαγές. Τα περισσότερα από τα κυριότερα εμπόδια στην ολοκλήρωση των αγορών των προϊόντων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων καταργήθηκαν. Τα εσωτερικά σύνορα δεν έχουν πλέον στρατηγική σημασία για τις επιχειρήσεις. Η διαδικασία εξάλειψης των εμποδίων ευρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο και το νομοθετικό πλαίσιο είναι πιο τελειοποιημένο για τις αγορές των προϊόντων παρά για τις αγορές των υπηρεσιών. Ωστόσο, σε ορισμένες αγορές υπηρεσιών, παρατηρούνται ακόμη στρεβλώσεις όσον αφορά τις αποφάσεις για τη διεξαγωγή επενδύσεων και τις διασυνοριακές συναλλαγές. Αυτό οφείλεται ως ένα βαθμό σε εμπόδια διαρθρωτικής φύσεως, αλλά υπάρχουν επίσης ακόμη, σε ορισμένους τομείς, εμπόδια διοικητικής φύσεως. Σε πολλούς τομείς, οι διατάξεις σχετικά με την Ενιαία Αγορά δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί πλήρως. Εντούτοις, ακόμη και στις περιπτώσεις αυτές, έχουν δημιουργηθεί οι κατάλληλες διαρθρώσεις προκειμένου να εξαλειφθούν τα εναπομένοντα εμπόδια και να προληφθεί η αντικατάσταση τους από άλλα. Τα μέτρα αυτά καθιστούν αμετάκλητη την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς. Η εξάλειψη των εμποδίων στις εμπορικές συναλλαγές και η διεύρυνση των εμπορικών οριζόντων έχουν συμβάλει στην αύξηση των δυνατοτήτων επιλογής των επιχειρήσεων. Οι φραγμοί αίρονται και οι επιχειρήσεις μπορούν να εξασφαλίσουν νέα μερίδια στην αγορά αν εκμεταλλευθούν σωστά τις νέες ευκαιρίες που τους προσφέρονται. Το κατά πόσο η Ενιαία Αγορά θα τηρήσει τις υποσχέσεις της εξαρτάται τώρα κατά κύριο λόγο από την ικανότητα των επιχειρήσεων να αντιδράσουν θετικά στο άνοιγμα των νέων αγορών. 3. 1 Το μέγεθος της πρόκλησης Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '80, ο ανταγωνισμός στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οικονομίας περιοριζόταν αισθητά από την ύπαρξη εμποδίων στις συναλλαγές και τις επενδύσεις μεταξύ των κρατών μελών. Οι διασυνοριακές παραδόσεις απαιτούσαν μεγάλο αριθμό διατυπώσεων και ατέλειωτες καθυστερήσεις στα σύνορα. Οι παραγωγοί ήταν υποχρεωμένοι να κατασκευάζουν με διαφορετικό τρόπο τα προϊόντα τους για κάθε εθνική αγορά. Οι δημόσιες συμβάσεις δεν ήταν ανοικτές στον ανταγωνισμό και συνήθως ανατίθεντο σε τοπικούς προμηθευτές. Οι παροχείς υπηρεσιών δεν μπορούσαν να ασκήσουν τη δραστηριότητα τους σε άλλα κράτη μέλη χωρίς να αντιμετωπίσουν ανυπέρβλητες δυσχέρειες. Οι επιχειρήσεις που επιθυμούσαν να αναδιοργανωθούν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα νομικής και φορολογικής φύσεως. Οι συναλλαγματικοί διασυνοριακές Θύματα του προστατευτισμού αυτού ήταν οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές. καταναλωτές οι οποίοι, αν και δαπανούσαν πολλά χρήματα είχαν περιορισμένες δυνατότητες επιλογής. εμπόδιζαν έλεγχοι, άλλων, μεταξύ τις Στόχος του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά ήταν η κατάργηση των εμποδίων αυτών στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και των προσώπων. Εντούτοις, οι θετικές επιπτώσεις της νομοθεσίας για την Ενιαία Αγορά ενδέχεται να περιοριστούν από τις εθνικές ρυθμίσεις οι οποίες δεν είναι σύμφωνες με τις διατάξεις της Ενιαίας Αγοράς ή από τις ενέργειες επιχειρήσεων που περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Αυτό μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη αποτελεσματικών αγορών προϊόντων, υπηρεσιών και εργασίας που θα μπορούν να προσαρμοστούν εύκολα και 15 γρήγορα στην άσκηση έντονου ανταγωνισμού από το εξωτερικό. Παρόλο που τα κράτη μέλη είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνα για το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσουν τις δραστηριότητες τους οι επιχειρήσεις, η πολιτική της Κοινότητας στον τομέα του ανταγωνισμού και των κρατικών ενισχύσεων οφείλει να διασφαλίσει ότι οι επιχειρήσεις δεν προβαίνουν σε ενέργειες που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, ότι οι δραστηριότητες των παρεχόντων υπηρεσιών γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος είναι σύμφωνες με τις διατάξεις της Συνθήκης περί ανταγωνισμού και ότι οι κρατικές ενισχύσεις δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Στόχος του κεφαλαίου αυτού είναι η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της νομοθεσίας όσον αφορά την εξάλειψη των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών, των υπηρεσιών και κεφαλαίων και το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων, με άλλα λόγια σε ποιο βαθμό έχουν εξαλειφθεί τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία. 3. 2 Αποτελέσματα των ερευνών Από την οικονομική ανάλυση προκύπτει ότι η Ενιαία Αγορά λειτουργεί ικανοποιητικά, πράγμα που επιβεβαιώνεται από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις οι οποίες αναγνωρίζουν σαφώς ότι με το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά επιτεύ$ηκε η κατάργηση μιας σειράς εμποδίων στις διασυνοριακές συναλλαγές και η αύξηση του αριθμού των ευκαιριών που προσφέρονται στην αγορά. Δύο μεγάλες έρευνες, από τις οποίες η μία διεξήχθη σε οργανισμούς που αντιπροσωπεύουν 50% της βιομηχανικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 48% των θέσεων απασχόλησης, και η άλλη στηρίζεται στις απαντήσεις 13. 000 ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, επιβεβαιώνουν τη θετική αυτή εντύπωση της βιομηχανίας. Ωστόσο, το ποσοστό ικανοποίησης είναι υψηλότερο μεταξύ των επιχειρήσεων του μεταποιητικού τομέα απ'ό,τι μεταξύ των επιχειρήσεων του τομέα των υπηρεσιών (από 31 έως 51% μεταξύ των πρώτων και 15 έως 37% για τις δεύτερες). Το ποσοστό των επιχειρήσεων που κρίνουν ότι η Ενίαια Αγορά λειτουργεί ικανοποιητικά είναι ακόμη υψηλότερο σε τομείς στους οποίους υπήρχαν πολλά μη δασμολογικά εμπόδια (π. χ. ηλεκτρικές μηχανές, είδη διατροφής, χημικά προϊόντα, μεταφορές). Τα αποτελέσματα αυτά είναι αντιπροσωπευτικά για το σύνολο των επιχειρήσεων, δεδομένου ότι η έρευνα δεν αφορούσε μόνο τους τομείς που επηρεάστηκαν περισσότερο άμεσα από το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά. Οι μεγάλες επιχειρήσεις δείχνουν ιδιαίτερα ικανοποιημένες κατά την αξιολόγηση της Ενιαίας Αγοράς: 47% των μεγάλων επιχειρήσεων οι οποίες απασχολούν περισσότερα από 1000 άτομα πιστεύουν ότι το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά κατάφερε να καταργήσει τα εμπόδια στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές στον τομέα τους, έναντι 38% των επιχειρήσεων που απασχολούν από 20 έως 49 άτομα. Τα ποσοστά των επιχειρήσεων μέσου μεγέθους τοποθετούνται ανάμεσα στα προαναφερθέντα ποσοστά. Τα ίδια περίπου αποτελέσματα δίνει και η εκτίμηση των επιμέρους μέτρων. Ο μάλλον συγκρατημένος ενθουσιασμός των MME οφείλεται ενδεχομένως στο γεγονός ότι οι επιχειρήσεις αυτές αναπτύσσουν κατά κανόνα δραστηριότητες σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο. Στους περισσότερους από τους τομείς που επηρεάστηκαν περισσότερο από το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά κυριαρχούν επιχειρήσεις με μέγεθος μεγαλύτερο του μέσου όρου (τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός, ηλεκτρικές μηχανές, χημικά προϊόντα και τεχνητές ίνες, φαρμακευτικά προϊόντα, αυτοκίνητα οχήματα και εργαλειομηχανές). Το κόστος της συμμόρφωσης με το νέο καθεστώς αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για τις περισσότερες MME. Οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να ανακατανείμουν το προσωπικό τους προκειμένου να αντιμετωπίσουν τίς πρόσθετες διοικητικές διατυπώσεις. Οι μικρότερες επιχειρήσεις επισημαίνουν ότι το επιβαλλόμενο αυτό πάγιο κόστος αντιπροσωπεύει υψηλότερο ποσοστό του κύκλου εργασιών τους απ'ό,τι για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Εντούτοις, σε ορισμένους τομείς, οι MME εκφράστηκαν θετικά για τις επιπτώσεις της Ενιαίας Αγοράς στις δραστηριότητες τους. Για παράδειγμα, στον τομέα των απορρυπαντικών και των καλλυντικών, οι MME εξασφάλισαν καλύτερη πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές και στον τομέα των μηχανημάτων δομικών κατασκευών, 29% των 16 MME έναντι 7% μόνο των μεγάλων επιχειρήσεων πιστεύουν ότι η Ενιαία Αγορά τις ενθάρρυνε να πωλούν τα προϊόντα τους στο εξωτερικό. Στο πλαίσιο των θετικών αυτών εκτιμήσεων, η αποτελεσματικότητα του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά ποικίλλει. Τα συμπεράσματα της Επιτροπής συνοψίζονται κατωτέρω στα κεφάλαια σχετικά με τα προϊόντα, τις υπηρεσίες, τα κεφάλαια και τις δημόσιες συμβάσεις. 3. 3 Προϊόντα Η νομοθεσία για την Ενιαία Αγορά εξασφάλισε την ελεύθερη κυκλοφορία των περισσοτέρων προϊόντων και το νέο κανονιστικό πλαίσιο έτυχε κατά κανόνα ευνοϊκής αντιμετώπισης. Οι έλεγχοι στα σύνορα καταργήθηκαν με επιτυχία. Η ενσωμάτωση των εκκρεμουσών οδηγιών θα επιτρέψει την πλήρη εκμετάλλευση των πλεονεκτημάτων της Ενιαίας Αγοράς. Η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης είναι δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη, αλλά το πρόβλημα αυτό πρόκειται να επιλυθεί σύντομα. Η θέσπιση περισσότερων ευρωπαϊκών προτύπων αποδεικνύεται απαραίτητη για την κατάργηση των μη κανονιστικών εμποδίων στην πρόσβαση στην αγορά. Στο σύνολο, οι παραγωγοί μπορούν με εμπιστοσύνη να εργαστούν με βάση πρότυπα για μια Ενιαία Αγορά. Η αγορά βιομηχανικών προϊόντων αποκτά, κατά κύριο λόγο, σε αντίθεση με την κατάσταση που επικρατούσε πριν από μία δεκαετία, τις διαστάσεις και τα χαρακτηριστικά της Ενιαίας Αγοράς. Η μεταβολή αυτή οφείλεται κυρίως στην κατάργηση των τελωνειακών και φορολογικών διατυπώσεων και την κατάργηση των τεχνικών εμποδίων στις συναλλαγές. Κατάργηση των τελωνειακών και φορολογικών διατυπώσεων: Οι μεταβολές στις τελωνειακές και φορολογικές διαδικασίες είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθεί κατά δύο τρίτα το πρόσθετο κόστος των διασυνοριακών μεταφορών, να καταργηθούν 60 εκατομμύρια τελωνειακά έντυπα και να μειωθεί κατά 85% ο αριθμός των επιτεύχθηκαν πράξεων διαμετακόμισης στην Κοινότητα. Οι οικονομίες που αντιπροσωπεύουν περίπου 0,7% της αξίας των ενδοκοινοτικών συναλλαγών, δηλαδή ποσό 5 δισεκατ. ECU ετησίως. Οι επιχειρηματίες θεωρούν σήμερα ότι η μεταβολή αυτή ήταν θετική, παρόλο που πιστεύουν ότι το κόστος προσαρμογής και το σύστημα που εφαρμόζεται σήμερα για τις φορολογικές δηλώσεις σχετικά με διασυνοριακές συναλλαγές είναι δυσβάστακτα. Κατά γενικό κανόνα, οι επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν ευνοϊκά την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Εντούτοις, δύο τρίτα των ερωτηθέντων στο πλαίσιο ειδικής έρευνας αντιμετωπίζουν το σημερινό καθεστώς ΦΠΑ ως προσωρινό και επιθυμούν την εφαρμογή ενός συστήματος που θα στηρίζεται στην αρχή του κράτους μέλους καταγωγής. Κατάργηση των τεχνικών εμποδίων στις συναλλαγές Το μεγαλύτερο μέρος των κοινοτικών συναλλαγών εμπορευμάτων υπόκειται σε προδιαγραφές που είναι δεσμευτικές από νομική άποψη ή σε δοκιμές πριν διατεθούν στην αγορά. Στο παρελθόν, οι απαιτήσεις αυτές (περισσότερες από 100. 000 το 1985) καθορίζονταν σε εθνικό επίπεδο. Αυτό όμως είχε ως αποτέλεσμα να αποκλείονται από την "αγορά προϊόντα καταγωγής χωρών - εταίρων, εκτός εάν ήταν ειδικά σχεδιασμένα και δοκιμασμένα βάσει τοπικών προδιαγραφών, με υψηλό ενδεχομένως κόστος. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, οι επιχειρήσεις πιστεύουν σήμερα )ότΙ η τεχνική εναρμόνιση και η αμοιβαία αναγνώριση, στόχος των οποίων ήταν η εξάλειψη των εμποδίων αυτών ήταν αποτελεσματικές. Σε ορισμένους βασικούς τομείς (χημικά προϊόντα, μηχανολογικές κατασκευές, εξοπλισμός γραφείου, είδη διατροφής, αυτοκίνητα οχήματα), 35 έως 50% των επιχειρήσεων που έλαβαν μέρος στην έρευνα της Eurostat είναι της γνώμης ότι η τεχνική 17 εναρμόνιση και η αμοιβαία αναγνώριση συνέβαλαν αποτελεσματικά στην κατάργηση των τεχνικών εμποδίων. Τα μέτρα που θεσπίστηκαν βασίζονται σε συγκεκριμένα στοιχεία και θα ήταν χρήσιμο να εξεταστούν χωριστά. Τα περισσότερα από αυτά εφαρμόστηκαν με επιτυχία, συνάντησαν όμως και αρκετές δυσκολίες. • • • • • Η αναλυτική νομοθεσία για την εναρμόνιση καλύπτει προϊόντα που αντιπροσωπεύουν περίπου 30% της βιομηχανικής παραγωγής. Οι προσπάθειες που αποβλέπουν στην κατάργηση των εμποδίων στους τομείς αυτούς, και ιδίως στους τομείς των χημικών προϊόντων, των φαρμακευτικών προϊόντων και των αυτοκινήτων οχημάτων ήταν ιδιαίτερα έντονες. Οι λεγόμενες οδηγίες «νέας προσέγγισης» καλύπτουν τουλάχιστον 17% της παραγωγής. Στις περιπτώσεις που τα μέτρα αυτά έχουν τεθεί σε εφαρμογή για κάποιο χρονικό διάστημα, όπως στην περίπτωση της οδηγίας για τα απλά δοχεία πίεσης, η αντιμετώπιση είναι ευνοϊκή. Η διαφορά της νέας προσέγγισης συνίσταται στο γεγονός ότι προσφέρει στον παραγωγό τη δυνατότητα επιλογής της τεχνικής λύσης και του οργανισμού δοκιμής ή πιστοποίησης. Ίσως δεν θα πρέπει λοιπόν να μας δημιουργεί κατάπληξη το γεγονός ότι οι ανησυχίες αφορούν κυρίως την αρχική περίοδο εφαρμογής των οδηγιών και τον τρόπο ερμηνείας της ευελιξίας αυτής στην πράξη. Τα εναρμονισμένα ευρωπαϊκά πρότυπα προσφέρουν μία ταχεία διαδικασία συμμόρφωσης με τις λεγόμενες οδηγίες νέας προσέγγισης. Ορισμένα προβλήματα δημιουργήθηκαν λόγω της καθυστέρησης στη θέσπιση των προτύπων αυτών. Αυτό αντικατοπτρίζει το χρόνο που απαιτεί η θέσπιση των προτύπων αυτών - κατά μέσο όρο χρειάζονται 5 χρόνια στους οργανισμούς τυποποίησης του ιδιωτικού τομέα για την επεξεργασία και την επίτευξη συναίνεσης όσον αφορά ένα ευρωπαϊκό πρότυπο. Με εξαίρεση ορισμένες σημαντικές αποτυχίες σε τομείς όπως των δομικών προϊόντων, οι οργανισμοί τυποποίησης κατέβαλαν τεράστιες προσπάθειες προκειμένου να προσαρμοστούν στην κατακόρυφη αύξηση της ζήτησης. Αναμένεται ότι το μεγαλύτερο μέρος των προτύπων που απαιτούνται για την ορθή λειτουργία της νομοθεσίας «νέας προσέγγισης» θα είναι έτοιμα μέσα σε δύο χρόνια. 80% της τυποποίησης πραγματοποιείται σήμερα σε ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο, ενώ πριν από 10 χρόνια 80% της τυποποίησης πραγματοποιείτο σε εθνικό επίπεδο. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα πρέπει να διαθέσει τους απαιτούμενους πόρους προκειμένου να ολοκληρωθεί το έργο, αν επιθυμεί να συνεχιστεί η εναρμόνιση των προτύπων. Το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά προσφέρει στους παραγωγούς μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά την επιλογή των οργανισμών δομικών και πιστοποίησης. Οι δυνατότητες επιλογής των οργανισμών αυτών ήταν μικρότερες σε ορισμένους τομείς καθώς και σε ορισμένα κράτη μέλη. Πολλά εξαρτώνται από την επιμέλεια που θα επιδείξουν τα κράτη μέλη όσον αφορά την κοινοποίηση των κατάλληλων οργανισμών και την εξασφάλιση ομοιόμορφου και υψηλού επιπέδου επιδόσεων. Περίπου 25% της βιομηχανικής παραγωγής επηρεάζεται από την έλλειψη εναρμόνισης των εθνικών προδιαγραφών. Η πρόσβαση στην αγορά για τα προϊόντα αυτά εξαρτάται από την αμοιβαία αναγνώριση· είναι εντούτοις δύσκολο να επιτευχθεί, με τον τρόπο αυτό, η πρόσβαση στις αγορές όλων των κρατών μελών. Η θέση σε ισχύ, το 1997, μιας νέας διαδικασίας κοινοποίησης για τα εθνικά μέτρα που περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά αναμένεται ότι θα μειώσει την ανασφάλεια όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής αυτής. Παρόλες αυτές τις παραλείψεις, οι έρευνες είναι σαφείς: η Κοινότητα κατάφερε να θεσπίσει βασικούς κανόνες και ένα θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέψει την ολοκλήρωση μιας Ενιαίας Αγοράς, απαλλαγμένης από κάθε τεχνικό εμπόδιο. 18 Επιπλέον, η πρόοδος που έχει επιτευχθεί βασίζεται σε υψηλά επίπεδα υγείας, ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος και των καταναλωτών. Σπάνιες είναι οι περιπτώσεις στις οποίες οι εθνικές αρχές έκριναν ανεπαρκές το επίπεδο αυτό. Οι φόβοι που είχαν εκφραστεί τις πρώτες μέρες της εφαρμογής του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά αποδείχθηκαν αβάσιμοι· η πρόοδος όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία επιτεύχθηκε χωρίς να θιγούν οι θεμελιώδεις αυτές απαιτήσεις. Το γεγονός ότι η Επιτροπή προσέφυγε σε ανεξάρτητους συμβούλους κατά την επεξεργασία των μέτρων εναρμόνισης για την προστασία της δημόσιας υγείας συνέβαλε αναμφίβολα σ'αυτό σε μεγάλο βαθμό. Οι ανεξάρτητες επιστημονικές αυτές επιτροπές αποδείχθηκαν ιδιαίτερα χρήσιμες. Η προσφυγή σ* αυτές όσον αφορά τη διαχείριση των κοινοτικών κανόνων θα επιτρέψει να αποφευχθούν προβλήματα και να δοθούν ταχείες και αποτελεσματικές λύσεις στα προβλήματα που θα ανακύψουν. Ακόμη και όταν τα προβλήματα που συνδέονται με κάποιες ρυθμίσεις έχουν επιλυθεί, ορισμένοι παραγωγοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσχέρειες στις προσπάθειες τους να πείσουν τους οικονομικούς φορείς να αποδεχθούν τα αποτελέσματα του ελέγχου της συμμόρφωσης που πραγματοποιούν φορείς τους οποίους δεν γνωρίζουν ήμη υποχρεωτικές εθνικές προδιαγραφές και απαιτήσεις όσον αφορά τα σήματα με τις οποίες δεν έχουν εξοικειωθεί. Η Επιτροπή ενθαρρύνει τις πρωτοβουλίες που προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα για την εξάλειψη των εμποδίων στην αμοιβαία αναγνώριση και την εναλλακτική χρησιμοποίηση των σημάτων καθώς και για την ανάπτυξη κοινών ευρωπαϊκών προτύπων και σημάτων. Δεν πρόκειται όμως για κανονιστικό πρόβλημα: Μόνο η αλλαγή νοοτροπίας των πελατών θα επιτρέψει την αντιμετώπιση των τεχνικών αυτών εμποδίων μη κανονιστικού χαρακτήρα. Αυτό αποδεικνύει σε ποιο βαθμό η λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς για τα προϊόντα εξαρτάται και από την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Για να λειτουργήσει ορθά η Ενιαία Αγορά, θα πρέπει οι πελάτες να είναι σίγουροι ότι τα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά ανταποκρίνονται σε ορισμένες απαιτήσεις, ιδίως όσον αφορά τα προϊόντα με τα οποία δεν είναι εξοικειωμένοι. Η εμπιστοσύνη αυτή μπορεί να κλονιστεί, στην Ενιαία Αγορά, από μία υποψία ότι ορισμένα προϊόντα μπορούν να διατεθούν στην αγορά άλλου κράτους μέλους, και συνεπώς να κυκλοφορούν ελεύθερα, χωρίς να ανταποκρίνονται στις απαιτούμενες προϋποθέσεις, διότι οι κοινές τεχνικές προδιαγραφές δεν έχουν εφαρμοστεί εκεί, είτε λόγω της έλλειψης κατάλληλου μηχανισμού για τον εντοπισμό και την επιβολή κυρώσεων στις περιπτώσεις ψευδών δηλώσεων συμμόρφωσης, ή μη αποτελεσματικών ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα της Κοινότητας, ή ανεπαρκούς επίβλεψης των δοκιμών. Η ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων ενίσχυσε την ανάγκη επίτευξης συμφωνίας σχετικά με τις διαδικασίες ελέγχου και επιτήρησης για την πρόληψη προβλημάτων του είδους αυτού. Στον τομέα αυτόν απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή για τη μελλοντική διαχείριση της Ενιαίας Αγοράς. 3. 4 Υπηρεσίες Η Κοινότητα έχει θεσπίσει ένα βασικό νομικό πλαίσιο σε πολλές αγορές στον τομέα των υπηρεσιών. Οι πλέον εμφανείς περιορισμοί έχουν καταργηθεί. Εντούτοις, ορισμένα νομοθετικά μέτρα τέθηκαν σε ισχύ το 1993. Οι καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην ενσωμάτωση των νέων διατάξεων στο εθνικό δίκαιο έχουν εμποδίσει την επίτευξη προόδου (για παράδειγμα, στον τομέα των ασφαλίσεων). Θα πρέπει ίσως να ληφθούν νέα μέτρα, ιδίως όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η ολοκλήρωση των αγορών στον τομέα των υπηρεσιών απαιτεί μεγαλύτερες προσπάθειες απ'ό,τι η ολοκλήρωση των αγορών προϊόντων. Τα μέτρα απέβλεπαν την εξάλειψη των βαθειά ριζωμένων εμποδίων στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και στο δικαίωμα εγκατάστασης σε χώρες εταίρους. Πριν από την εφαρμογή του προγράμματος για την 19 Ενιαία Αγορά, στις εθνικές αγορές υπήρχαν στεγανά λόγω της επιβολής ποσοτικών περιορισμών στις συναλλαγές, λόγω του αποκλεισμού των ξένων προμηθευτών (οδικές εμπορευματικές μεταφορές) ή της προνομιακής μεταχείρισης των εθνικών προμηθευτών (αεροπορικές μεταφορές). Άλλες εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους εισόδου ή εγκατάστασης (χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες) ή την αποθάρρυνση της διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών (ασφάλειες). Το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά απέβλεπε στο διαχωρισμό των αποφάσεων σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά από τους τεχνικούς κανόνες όσον αφορά την επίβλεψη, τη σταθερότητα της αγοράς, την ασφάλεια και την προστασία των καταναλωτών με τη θέσπιση ελάχιστων απαιτούμενων προδιαγραφών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (η τήρηση των οποίων υπόκειται σε έλεγχο από το κράτος μέλος καταγωγής). Σε άλλους τομείς, στους οποίους οι υπηρεσίες μπορούσαν να προσφέρονται και πέραν των εθνικών συνόρων, η εναρμόνιση των διατάξεων όσον αφορά τις κοινωφελείς υπηρεσίες ήταν απαραίτητη προκειμένου να επιτραπεί η εφαρμογή της αρχής του κράτους μέλους καταγωγής. Όσον αφορά τις υπηρεσίες από επαγγελματίες και τις υπηρεσίες που διέπονται από ρυθμίσεις, η παροχή των οποίων υπόκειται συχνά στην απόκτηση ειδικών προσόντων, η προσέγγιση που υιοθετήθηκε ήταν η προσέγγιση της αμοιβαίας αναγνώρισης τατν διπλωμάτων του ιδίου επιπέδου. Οι υπηρεσίες τις οποίες αφορά το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά αντιπροσωπεύουν 50% των θέσεων απασχόλησης και της προστιθέμενης αξίας του τομέα των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Άλλες υπηρεσίες έχουν επίσης επηρεασθεί έμμεσα μεν αλλά αισθητά. Η υλική οργάνωση των δικτύων διανομής τροποποιήθηκε κατάλληλα προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας ολοκληρωμένης αγοράς. Οι υπηρεσίες αυτές συμβάλλουν στην ανάπτυξη άλλων τομέων: 100 ECU βιομηχανικής παραγωγής περιλαμβάνουν 20 ECU παροχής υπηρεσιών. Στον πίνακα 1 φαίνεται η αποτελεσματικότητα των κοινοτικών μέτρων στον τομέα των υπηρεσιών κατά την άποψη των οικονομικών φορέων. Το πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά επέτρεψε την κατάργηση των περισσοτέρων από τους περιορισμούς τους οποίους είχε θέσει ως στόχο. Όσον αφορά τους τομείς των οδικών εμπορευματικών μεταφορών, των αεροπορικών μεταφορών και των ελευθερωμένων υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών, οι οικονομικοί φορείς μπορούν στο εξής να παρέχουν ελεύθερα τις υπηρεσίες τους πέραν των εθνικών συνόρων. Η άρση των περιορισμών έχει μεταβάλει ριζικά την ικανότητα των φορέων αυτών να αποκτούν πελατεία σε χώρες εταίρους. Στο διάστημα 1990-1995, ο όγκος των υπηρεσιών οδικών μεταφορών που παρέσχαν οδικοί μεταφορείς κάποιου κράτους μέλους στο έδαφος άλλων κρατών μελών αυξήθηκε κατά 300%. Αυτό επέτρεψε την αποτελεσματικότερη παροχή υπηρεσιών όσον αφορά τον προϋπάρχοντα όγκο οδικών μεταφορών. Στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, νέες συμμαχίες και νέοι ανταγωνιστές συμβάλλουν στην εξάλειψη της ακαμψίας των διαρθρώσεων, προς όφελος των καταναλωτών. Στον τομέα των τραπεζικών υπηρεσιών, η εισαγωγή της ενιαίας τραπεζικής άδειας συνέβαλε στη σημαντική μείωση του κόστους εγκατάστασης στις χώρες εταίρους και ο αριθμός των τραπεζικών καταστημάτων που λειτουργούν σε διασυνοριακή βάση αυξήθηκε κατά 58% στη διάρκεια των 2 ετών μετά τη θέση σε ισχύ της νομοθεσίας. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, η ελευθέρωση του τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, των υπηρεσιών δεδομένων και των υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, των υπηρεσιών μέσω δορυφόρου και από το 1996, των κινητών επικοινωνιών καθώς και η χρησιμοποίηση δικτύων που ανήκουν στις εταιρείεςπου παρέχουν δημόσιες υπηρεσίες και των καλωδιακών τηλεοπτικών δικτύων είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση των εμποδίων στις επενδύσεις και οδήγησε σε μείωση των τιμών και στην παροχή καλύτερων υπηρεσιών. Ωστόσο, σε ορισμένους μεμονωμένους τομείς, όπως των ασφαλίσεων, τα μέτρα που θεσπίστηκαν δεν έχουν ακόμη επιτρέψει το άνοιγμα των εθνικών αγορών. Η μέχρι στιγμής προσέγγιση των νομοθεσιών παρουσιάζει ακόμη κενά τα οποία χρησιμοποιούνται για την παρακώλυση της εγκατάστασης ή της παροχής υπηρεσιών σε περισσότερα κράτη μέλη 20 (όπως οι εθνικοί κανόνες για την προστασία του «γενικού συμφέροντος» στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών). Τα προβλήματα αυτά, τα οποία εκτίθενται αναλυτικότερα στο κεφάλαιο 4, πρέπει να εξετασθούν κάθε ένα χωριστά και θα πρέπει επίσης να ληφθούν μέτρα για την εξάλειψη και των υπόλοιπων περιορισμών. Επιπλέον, η Επιτροπή ολοκληρώνει σύντομα τις διαβουλεύσεις που διεξάγει σχετικά με τις διατάξεις για την «ελεύθερη παροχή υπηρεσιών» και το «γενικό συμφέρον» της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας καθώς και τις διαβουλεύσεις σχετικά με το πράσινο βιβλίο για τους καταναλωτές και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Γενικότερες πρωτοβουλίες θα πρέπει ίσως να αναληφθούν, ιδίως στον τομέα των νέων υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών. 3. 5 Κεφάλαια Όλα σχεδόν τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων έχουν καταργηθεί. Οι εναπομένοντες εθνικοί περιορισμοί προέρχονται από τη φορολογική νομοθεσία ή τους εποπτικούς ελέγχους στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και δεν αποτελούν σοβαρό εμπόδιο, με εξαίρεση τους περιορισμούς που εξακολουθούν να επιβάλλονται στις επενδύσεις που πραγματοποιούν συνταξιοδοτικά ταμεία. Εντούτοις, η έλλειψη εναρμόνισης στον τομέα της φορολόγισης του εισοδήματος από κεφάλαια εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα στρεβλώσεων στην αγορά. Οι περιορισμοί στις ροές των μακροπρόθεσμων επενδύσεων και στις εμπορικές συναλλαγές έχουν καταργηθεί προ πολλού. Η οδηγία 88/361 προβλέπει την πλήρη ελευθέρωση των κινήσεων κεφαλαίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 1990 (όλες οι παρεκκλίσεις έχουν ήδη λήξει). Το 1993 καταργήθηκαν οι έλεγχοι των συναλλαγματικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών. Οι νέες διατάξεις που ενσωματώθηκαν στη Συνθήκη απαγορεύουν οποιοδήποτε περιορισμό στην κίνηση κεφαλαίων και στις πληρωμές μεταξύ των κρατών μελών. Οι ελευθερίες αυτές περιορίζονται από το δικαίωμα των κρατών μελών να επιβάλλουν περιορισμούς στη μεταφορά κεφαλαίων για λόγους που συνδέονται με τη φορολογική τους νομοθεσία ή τους εθνικούς εποπτικούς ελέγχους στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποιούν τα δικαιώματα αυτά για διάφορες χρηματοπιστωτικές αγορές· δέκα κράτη μέλη έχουν εκφράσει τις επιφυλάξεις τους, στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, όσον αφορά την ελεύθερη εγκατάσταση και τη λειτουργία υποκαταστημάτων άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. ασφαλιστικών εταιρειών, τραπεζών ξένων και Οι σημαντικότεροι περιορισμοί αφορούν τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται από συνταξιοδοτικά ταμεία. Έξι κράτη μέλη επιβάλλουν προς το παρόν περιορισμούς σε ορισμένες επενδύσεις που πραγματοποιούνται από τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Όταν οι περιορισμοί αυτοί δεν οφείλονται σε λόγους προληπτικής εποπτείας, συνιστούν παράβαση των διατάξεων της Συνθήκης και εμποδίζουν τη μεγιστοποίηση των κερδών τόσο για τα μέλη του ταμείου όσο και για τον εργοδότη. Αόγω της τεχνολογικής προόδου και της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων σε παγκόσμια κλίμακα, η ανταγωνιστικότητα και η ανάπτυξη της Ένωσης, καθώς και η ικανότητα της όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την υλοποίηση της Ενιαίας Αγοράς στον τομέα των κεφαλαίων. Προβλήματα στις κινήσεις κεφαλαίων δημιουργούνται επίσης από τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη φορολογική μεταχείριση των εσόδων από καταθέσεις και τη δυνατότητα φορολογικής έκπτωσης των ασφάλιστρων για ασφάλειες ζωής και των τόκων των στεγαστικών δανείων. Θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η οδηγία 88/361 αναφέρεται επίσης στην ανάγκη εναρμόνισης στον φορολογικό τομέα, χωρίς την οποία ενδέχεται να προκληθούν στρεβλώσεις στις ροές κεφαλαίων, οι οποίες είναι πιθανόν να επιδεινωθούν με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος. 21 Παρ'όλους αυτούς τους περιορισμούς, όλα σχεδόν τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία έχουν πλέον καταργηθεί. Οι προαναφερθείσες «επιφυλάξεις» περιορίζονται σε ορισμένους χρηματοοικονομικούς τίτλους και γεωγραφικές περιοχές και, με εξαίρεση τους περιορισμούς όσον αφορά τα συνταξιοδοτικά ταμεία, δεν εφαρμόζονται σε μεγάλο αριθμό συναλλαγών στην αγορά κεφαλαίων. Στο διάστημα 1984-1994 ο όγκος των ξένων περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων επενδυτών ή δανειοληπτών από άλλα κράτη μέλη διπλασιάστηκε. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο ο όγκος των επενδύσεων χαρτοφυλακίου που πραγματοποιήθηκαν στο εξωτερικό αντιπροσώπευαν 60% του ΑΕΠ το 1993, έναντι 6% το 1979, ενώ ο όγκος των ξένων επενδύσεων αυξήθηκε από 6% σε 42% του ΑΕΠ. Σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία, στις οποίες οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων ήταν σημαντικοί, η Ενιαία Αγορά οδήγησε στην κατάργηση των περιορισμών όσον αφορά τη ρευστότητα. Τα αιτήματα των επενδυτών για τη χορήγηση δανείων μπορούν να ικανοποιηθούν τώρα ευκολότερα με την εισροή κεφαλαίων από χώρες εταίρους και τα ποσοστά απόδοσης των επενδύσεων στις διάφορες χώρες της Ένωσης συγκλίνουν όλο και πιο πολύ. Επιπλέον, η ελευθέρωση της αγοράς κεφαλαίων έχει ενισχύσει τις πιέσεις που ασκούνται στις εθνικές αρχές όσον αφορά την τήρηση της δημοσιονομικής και νομισματικής πειθαρχίας. 22 3. 6 Δημόσιες συμβάσεις Για την πλήρη εκμετάλλευση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει η ελευθέρωση, χρειάζεται να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες τόσο από τις δημόσιες αρχές των κρατών μελών για την ενσωμάτωση των οδηγιών όσο και από τις αναθέτουσες αρχές για την εφαρμογή τους στις διαδικασίες ανάθεσης των συμβάσεων. Είναι επίσης απαραίτητο να βελτιωθεί η πρόσβαση των προμηθευτών στις δημόσιες συμβάσεις. Στις περιπτώσεις που οι αναθέτουσες αρχές και οι επιχειρήσεις που επιδιώκουν τις συναλλαγές με δημόσιους οργανισμούς εφήρμοσαν το κοινοτικό νομοθετικό πλαίσιο, επιτεύχθηκαν οικονομίες στους κρατικούς προϋπολογισμούς και προσφέρθηκαν νέες ευκαιρίες στις δυναμικές επιχειρήσεις. Το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων στον ανταγωνισμό έχει τεράστια σημασία για το δυναμισμό της οικονομίας της αγοράς και την επιτυχία της Ενιαίας Αγοράς. Οι δημόσιες συμβάσεις αντιπροσώπευαν 11,5% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 1994, δηλαδή 721 δισεκατ. ECU (μέγεθος που αντιστοιχεί στο άθροισμα της βελγικής, δανικής και ισπανικής οικονομίας ή σε 2. 000 ECU/ ανά κάτοικο). Περίπου 110. 000 δημόσιοι οργανισμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν τους κανόνες σχετικά με την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων. Παρόλο που το ποσοστό 10% για τις εισαγωγές που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο δημοσίων συμβάσεων είναι απογοητευτικό, 15 έως 25% των προϊόντων όπως ο εξοπλισμός γραφείου, ο ιατρικός εξοπλισμός, ο τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός και τα αυτοκίνητα οχήματα αγοράζονται σήμερα από προμηθευτές άλλων κρατών μελών. Από την άποψη της προσφοράς, σύμφωνα με μία έρευνα που διεξήγαγε ή Επιτροπή μεταξύ 1. 600 προμηθευτών στους οποίους έχουν ανατεθεί δημόσιες συμβάσεις, το ποσοστό εκμετάλλευσης των ευκαιριών που προσφέρονται με το άνοιγμα των νέων αγορών είναι αρκετά υψηλό (90% και 70% αντίστοιχα για τις εθνικές αγορές και τις διασυνοριακές αγορές). Μεταξύ των προσφορών που υποβλήθηκαν για διασυνοριακές αγορές, 44% επέτρεψαν στους υποβάλλοντες την προσφορά να κατακτήσουν νέες αγορές και 31% να πραγματοποιήσουν πωλήσεις σε δημόσιους οργανισμούς άλλων κρατών μελών· 36% των ερωτηθέντων ανέφεραν ότι ο ανταγωνισμός έχει αυξηθεί σε εθνικό επίπεδο. Αυτό αντικατοπτρίζει την επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας στην αγορά: ο αριθμός των προσκλήσεων υποβολής προσφορών που δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αυξήθηκε από 12. 000 το 1987 σε 95. 000 το 1995. Εντούτοις, τα αποτελέσματα αυτά απέχουν ακόμη πολύ από τα αποτελέσματα που είναι δυνατόν να επιτευχθούν. 85% των δημοσίων οργανισμών, πολλοί από τους οποίους είναι πολύ μικροί και συνεπώς ο όγκος των προμηθειών τους περιορισμένος, δεν προκηρύσσουν διαγωνισμούς. 23 Η σημαντική καθυστέρηση στην ενσωμάτωση των 11 οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις στο εθνικό δίκαιο καθώς και στην εφαρμογή τους αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους τα αποτελέσματα δεν είναι ικανοποιητικά. Μέχρι στιγμής έχουν ληφθεί μόνο 72% των απαιτούμενων εθνικών μέτρων εφαρμογής. Προς το παρόν έχει κινηθεί η διαδικασία για τη μη εφαρμογή ή την ανεπαρκή εφαρμογή των οδηγιών σε 39 περιπτώσεις. Συνολικά, μόνο 3 κράτη μέλη έχουν ενσωματώσει πλήρως και σωστά όλες τις οδηγίες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας επισήμανε ότι είναι απαραίτητο να ενταθούν οι προσπάθειες ενσωμάτωσης στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων. Η επίβλεψη της αγοράς και η εφαρμογή της νομοθεσίας εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά θέματα. Η Επιτροπή από την πλευρά της εξετάζει διάφορα θέματα, όπως η αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας, οι δυνατότητες βελτίωσης της πρόσβασης στις αγορές με τη βοήθεια των πληροφοριών, την κατάρτιση και τα ηλεκτρονικά μέσα, τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας για τις δημόσιες συμβάσεις πολιτικές που εφαρμόζονται σε άλλους τομείς, όπως στα διευρωπαϊκά δίκτυα, τις MME, το Ταμείο Συνοχής και τα διαρθρωτικά ταμεία και η πρόσβαση στις αγορές δημοσίων συμβάσεων τρίτων χωρών. 24 Πίνακας 1 : Αποτελεσματικότητα των μέτρων της Ενιαίας Αγοράς όσον αφορά την εξάλειψη των εμποδίων στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών (σύμφωνα με τις απόψεις που εξέφρασαν οι οικονομικοί φορείς) Εμπόδια Περιορισμοί στις διασυνοριακές υπηρεσίες Περιορισμοί στην εγκατάσταση Περιορισμοί στις ροές των συντελεστών Κανονιστικοί/τεχνικοί φραγμοί Φορολογικά θέματα Λοιπά Τραπεζικός τομέας •• Όροι που εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις όσον •• αφορά τη διασυνοριακή πώληση υπηρεσιών / Περιορισμοί σχετικά με την εμπορία και το περιεχόμενο των υπηρεσιών 'Οροι που εισάγουν διακρίσεις για τη χορήγηση αδειών J/ 'Ελεγχοι στην κίνηση των κεφαλαίων Ασφάλειες // 'Οροι που εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις όσον αφορά τη διασυνοριακή πώληση υπηρεσιών • Περιορισμοί σχετικά με την εμπορία και το περιεχόμενο των υπηρεσιών β // 'Οροι που εισάγουν διακρίσεις για τη χορήγηση αδειών •• 'Ελεγχοι στην κίνηση των κεφαλαίων Οδικές μεταφορές // Διμερείς ποσοστώσεις στην πρόσβαση σε άλλες •/ Όροι που εισάγουν διακρίσεις για • Περιορισμοί στις αγορές της Κοινότητας // Περιορισμοί όσον αφορά τις τιμές ™» χορήγηση αδειών ενδομεταφορές •/ Αναγνώριση των διπλωμάτων Αεροπορικές μεταφορές // Διμερείς ποσοστώσεις στην πρόσβαση σε άλλες •/ Αποκλειστικά δικαιώματα για τη • Περιορισμοί στις αγορές της Κοινότητας /• Περιορισμοί όσον αφορά τις τιμές ® Κατανομή του διαθέσιμου όρου χρήσης χορήγηση άδειας στις αεροπορικές εταιρείες Κανόνες ιδιοκτησίας στις διμερείς σχέσεις με τρίτες χώρες 9 ενδομεταφορές •• Περιορισμοί όσον αφορά τον χαρακτηρισμό και τη μεταφορική ικανότητα // Περιορισμοί όσον αφορά την • / εποπτεία 'Οροι όσον αφορά τις πωλήσεις Προστασία των καταναλωτών 'Οροι όσον αφορά τις πωλήσεις 9 Φορολόγηση των καταθέσεων β Φορολόγηση του εισοδήματος από επενδύσεις β Φόρος κληρονομιάς 9 Φορολόγηση των αποθεμάτων ® Φορολόγηση των ασφαλίστρων 9 Ενοχικό δίκαιο •• Βάρος και διαστάσεις / Κανόνες όσον αφορά την οδική ασφάλεια Συστήματα περιορισμού της ταχύτητας • Ώρες ανάπαυσης • •• Ειδικοί φόροι κατανάλωσης /ί/ Διατυπώσεις στα σύνορα για τα προϊόντα // 'Οροι όσον αφορά τις πωλήσεις •• Κανόνες ασφαλείας Τέλη αεροδρομίου β • ΦΠΑ / Διατυπώσεις ατα σύνορα για τους επιβάτες /• Πρόσβαση στα ! j Ι ] ' συστήματα κράτησης με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή Κρατικές ενισχύσεις. αθέμιτες πρακτικές θεμιτή πρόσβαση στα δίκτυα ' • 9 Ελευθερωμένες υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών Υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων / 'Οροι που εισάγουν διακρίσεις για την πρόσβαση στο δίχτυο •/ Αποκλειστικά δικαιώματα για τις υπηρεσίες κινητών επικοινωνιών, δεδομένων και μέσω δορυφόρου •/ Αποκλειστικά δικαιώματα πώλησης εξοπλισμού / Περιορισμοί στις διασυνοριακές μεταδόσεις Δικαιώματα μίσθωσης και δανεισμού / Τέλος της προστασίας το^ι δικαιωμάτων / πνευματικής ιδιοκτησίας ^ Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για τους δορυφόρους και τα καλωδιακά δίκτυα / © Εθνικοί κανόνες όσον αφορά τη χορήγηση άδειας στους οργανισμούς ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων 9 Περιορισμοί όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης 9 / • Τεχνικοί όροι για τη χρησιμοποίηση των δικτύων Τεχνικοί όροι για τη χρησιμοποίηση των δικτύων Τα εμπόδια αυτά εξακολουθούν να αυξάνουν το κόστος της παροχής υπηρεσιών σε διεθνές επίπεδο και μπορεί να θεωρηθεί ότι ισοδυναμούν με τα τεχνικά εμπόδια στο μεταποιητικό τομέα. Διανομή (καταναλωτικά αγαθά ταχείας ν. ατανάλωαηςϊ Δεν υπάρχουν περιορισμοί Δεν υπάρχουν περιορισμοί /• Περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών • ΦΠΑ // Διατυπώσεις στα σύνορα για τα προϊόντα Τεχνικοί φραγμοί όσον αφορά τα προϊόντα • Διαφήμιση 9 9 Είδη προϊόντων και MME Συγκριτική διαφήμιση Δεν υπάρχουν περιορισμοί • Περιορισμοί στα μέσα μαζικής ενημέρωσης • Παραπλανητική διαφήμιση θ Περιορισμοί όσον αφορά το περιεχόμενο / Πλήρης άρση του φραγμού· S Μερική άρση του φραγμού· θ Φραγμός που εξακολουθεί να υπάρχει· - Ανευ αντικειμένου 4. ΦΡΑΓΜΟΙ ΠΟΥ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΠΑΡΕΜΠΟΔΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μολονότι οι προσπάθειες της Ένωσης για την ολοκλήρωση μιας Ενιαίας Αγοράς ήταν σε γενικές γραμμές αποτελεσματικές, το γεγονός αυτό δεν αποτελεί λόγυ εφησυχασμού. Είναι αναπόφευκτο ότι σε ένα πολυσύνθετο σχέδιο όπως το ΣΕΑ θα δημιουργηθούν προβλήματα κατά τον ορισμό και την εqJαρμoγή των νέων βασικών κανόνων. Στο παρόν κεφάλαιο εξετάζονται λεπτομερέστερα οι φραγμοί που παρεμποδίζουν τη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς ως υπόβαθρο για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων περαιτέρω δράσης στο κεφάλαιο 5. 4. 1 Αναποτελεσματική εφαρμογή, έλεγχος της τήρησης και παροχή ένδικης προστασίας Οι εγκεκριμένοι κοινοτικοί κανόνες πρέπει να μεταφέρονται στη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους και να εφαρμόζονται αποτελεσματικά και δίκαια. Δυστυχώς, αυτό δεν συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις. Μέχρι στιγμής, τα κράτη μέλη δεν έχουν τηρήσει πλήρως τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν. Η Επιτροπή παρακολουθεί ενεργά τις εν λόγω παραλείψεις, ιδίως κινώντας επίσημες διαδικασίες παράβασης κατά των κρατών μελών τα οποία δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους. Ωστόσο, η μόνη πραγματική λύση είναι να αναληφθεί αποφασιστικότερη δράση στο εθνικό τη διάγνωση του Στρατηγικού επίπεδο. Η παρούσα έκθεση Προγράμματος για την Εσωτερική Αγορά (1993) της Επιτροπής, ότι η έλλειψη συνοχής των νομικών συστημάτων στα επιμέρους κράτη μέλη θίγει την άσκηση των δικαιωμάτων που σχετίζονται με την Ενιαία Αγορά. επιβεβαιώνει επίσης • Μεταφορά Μολονότι ο συντελεστής μεταφοράς για τα μέτρα Ενιαίας Αγοράς βελτιώνεται σταθερά, ανερχόμενος κατά μέσο όρο σε 90% για την Ένωση των 15, η ανεπαρκής μεταφορά εξακολουθεί να αποτελεί λόγο ανησυχίας. Τα μέτρα του Λευκού Βιβλίου του 1995 μεταφέρθηκαν σε κάθε κράτος μέλος σε ποσοστό 56%. Τόσο οι σημαντικές καθυστερήσεις όσο και η χαμηλή ποιότητα της μεταφοράς δεν επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν πλήρως το δυναμικό της Ενιαίας Αγοράς. Επιπλέον, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν διάφορες τεχνικές μεταφοράς με αποτέλεσμα η νομοθεσία που προκύπτει από αυτές να δημιουργεί σε ορισμένες περιπτώσεις νομική αβεβαιότητα και προβλήματα ερμηνείας. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη υποχρεούνται να αντιμετωπίσουν διαφορετικές απαιτήσεις, ανάλογα με το κράτος μέλος στο οποίο αναπτύσσουν δραστηριότητες, γεγονός το οποίο δημιουργεί υψηλές δαπάνες συμμόρφωσης. Τυπικά παραδείγματα είναι οι δημόσιες συμβάσεις και η αναγνώριση των διπλωμάτων. Ωστόσο, οι εν λόγω δαπάνες δεν επιβαρύνουν μόνο τις επιχειρήσεις και τους πολίτες· από πρόσφατες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου πρρκυπτει ότι είναι δυνατό υπό ορισμένες συνθήκες να ζητηθούν από τα κράτη μέλη σημαντικές αποζημιώσεις για ζημίες που προκάλεσαν λόγω ανεπαρκούς μεταφοράς. • Έλεχος της τήρησης του κοινοτικού δικαίου Ο άνισος έλεγχος της τήρησης της κοινοτικής νομοθεσίας θεωρείται συχνά ως ο ανθεκτικότερος φραγμός που παρεμποδίζει τις εμπορικές συναλλαγές ή τον ανταγωνισμό στην Ενιαία Αγορά, διότι η εξάλειψη του προϋποθέτει τη στενή παρακολούθηση εθνικών, περιφερειακών, ή ακόμη και τοπικών πρακτικών. Αυτό που χρειάζεται είναι κυρίως η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών. Ωστόσο, οι μέθοδοι ελέγχου της τήρησης 27 του κοινοτικού δικαίου στα επιμέρους κράτη μέλη είναι κάθε άλλο παρά εναρμονισμένες, δημιουργώντας δύο κύρια προβλήματα: - κίνδυνο εκμετάλλευσης του εν λόγω φαινομένου από ορισμένους παραγωγούς ή φορείς παροχής υπηρεσιών, γεγονός που θα υπονομεύσει το υψηλό επίπεδο προστασίας που η νομοθεσία έχει ως στόχο να διατηρήσει· και - στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των παραγωγών ως αποτέλεσμα του διαφορετικού τρόπου με τον οποίο ελέγχεται η τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας. Οι επιχειρήσεις διαμαρτύρονται συχνά για την άνιση και ενίοτε μεροληπτική, κατά τους ισχυρισμούς τους, εφαρμογή των ελέγχων, τόσο μεταξύ όσο και εντός των κρατών μελών. Η έλλειψη εξοικείωσης με το κοινοτικό δίκαιο και ως εκ τούτου η εσφαλμένη εφαρμογή του από τους εθνικούς δημόσιους υπαλλήλους αποτελεί συχνή πηγή καταγγελιών εκ μέρους τόσο των επιχειρήσεων όσο και των πολιτών που επιχειρούν να ασκήσουν τα δικαιώματα τους στη Ενιαία Αγορά. θα πρέπει να εξασφαλισθεί επειγόντως ο αποτελεσματικός και ισότιμος έλεγχος της τήρησης του κοινοτικού δικαίου σε κάθε κράτος μέλος, ενδεχομένως θεσπίζοντας νέους κανόνες για ορισμένες πτυχές της εναρμονισμένης νομοθεσίας για τα προϊόντα. Στον τομέα της εναρμονισμένης νομοθεσίας για τα προϊόντα, ιδίως στις περιπτώσεις που ο παραγωγός είναι ο μόνος υπεύθυνος για τη συμμόρφωση του προϊόντος του με τη νομοθεσία, απαιτείται μια αποτελεσματική εποπτεία της αγοράς για να αντιμετωπισθούν θέματα όπως η αμοιβαία βοήθεια μεταξύ των αρχών ελέγχου, η ανταλλαγή πληροφοριών, τα κοινά προγράμματα ελέγχου, οι λογιστικοί έλεγχοι, η εκπαίδευση και οι βάσεις δεδομένων. Ένα άλλο είδους πρόβλημα ελέγχου της τήρησης του κοινοτικού δικαίου ενδέχεται να προκύψει σε τομείς όπου το άνοιγμα της αγοράς βασίζεται στην αρχή της «αμοιβαίας αναγνώρισης». Οι ελεγκτές ενός κράτους μέλους ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες είτε κατά τον προσδιορισμό των απαιτήσεων στις οποίες πρέπει να ανταποκρίνονται τα προϊόντα ή οι φορείς παροχής υπηρεσιών είτε κατά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης του προϊόντος ή του φορέα παροχής υπηρεσιών προς τις εν λόγω απαιτήσεις. Απαιτείται η ευρύτερη ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις εθνικές ρυθμίσεις και τις σχετικές διαδικασίες για την εκτίμηση της συμμόρφωσης. • Παροχή ένδικης προστασίας Η έλλειψη αποτελεσματικών ένδικων μέσων ενδέχεται να παρεμποδίσει την ορθή τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας. Η εξασφάλιση αποτελεσματικών ένδικων μέσων απαιτεί μια αλυσίδα μηχανισμών, από την ικανότητα προσδιορισμού του ελαττωματικού προϊόντος μέχρι τη βούληση και τη δυνατότητα για τη λήψη μέτρων προκειμένου να απομακρυνθεί το εν λόγω προϊόν από την αγορά και, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο, να επιβληθούν κυρώσεις. Ένδικη προστασία μπορούν να ζητήσουν οι ιδιώτες μέσω των δικαστηρίων, αλλά και στην περίπτωση αυτή υπάρχουν φραγμοί. Εν προκειμένω, η έλλειψη αποτελεσματικών δικαστικών μέσων για τον έλεγχο της τήρησης της κοινοτικής νομοθεσίας ενδέχεται να λειτουργήσει ανασταλτικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ληφθεί κοινά μέτρα που εξασφαλίζουν τη δέουσα τήρηση του εναρμονισμένου δικαίου εκ μέρους των δικαστηρίων (για παράδειγμα, το Εμπορικό Σήμα της Κοινότητας), αλλά σε άλλες περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ιδιώτες προσφεύγουν στη δικαιοσύνη η αναγνώριση της ευθύνης του κράτους ενδέχεται να είναι περιορισμένη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι απίθανο μεμονωμένα άτομα με περιορισμένους πόρους να προσφύγουν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Ακόμη και αν συμβεί αυτό, ο βαθμός στον οποίο οι νομικοί γνωρίζουν το κοινοτικό δίκαιο είναι ενίοτε πολύ χαμηλός. 28 4. 2 Κενά στο νομοθετικό πλαίσιο Έντεκα χρόνια μετά την έγκριση του προγράμματος του Λευκού Βιβλίου του 1985 εξακολουθούν να εκκρεμούν οι προτάσεις του λεγόμενου «σκληρού πυρήνα», ενώ η ελευθέρωση της αγορά σε τομείς που δεν καλύπτονται από το εν λόγω πρόγραμμα δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Επίσης, κρίνεται απαραίτητη η μερική προσαρμογή των ήδη υφιστάμενων μέτρων προκειμένου να διευκρινιστούν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να απλοποιηθούν οι κοινοτικοί κανόνες. (α) Μη έγκριση των μέτρων του Λευκού Βιβλίου Τα κύρια προβλήματα που επηρεάζουν τη διαχείριση επιχειρήσεων εντοπίζονται σε καίριους τομείς όπως το δίκαιο και η φορολογία επιχειρήσεων, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και η ελευθέρωση των αγορών μεταφορών και ενέργειας. Ιδίως, η αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να θεσπίσει ένα συγκροτημένο και απλό σύστημα φορολογίας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης ή να εξαλείψει διακρίσεις που δημιουργούν στρεβλώσεις μεταξύ των φορολογικών καθεστώτων των κρατών μελών δεν επέτρεψε στις εταιρείες να αναπτύσσουν δραστηριότητες σε ενιαίο και ολοκληρωμένο επίπεδο Ένωσης. Αυτό στη συνέχεια παρεμπόδισε τη συμβολή τους στην αύξηση της απασχόλησης. Η σημασία των εν λόγω προβλημάτων επιβεβαιώνεται συνεχώς από τις παρατηρήσεις που υποβάλλουν οι επιχειρηματικές οργανώσεις. Οι τομείς στους οποίους δεν έχει υλοποιηθεί η αρχική ημερήσια διάταξη για την Ενιαία Αγορά είναι οι εξής: • Φορολογία εταιρειών Έχει καθυστερήσει σοβαρά η επίτευξη συνεπέστερης προσέγγισης όσον αφορά τη φορολογία των εισοδημάτων των εταιρειών στο πλαίσιο της Ενιαίας Αγοράς. Εξακολουθεί να μην υφίσταται πλαίσιο πολιτικής για την εξάλειψη κάθε μορφής διπλής φορολογίας και άλλων φραγμών όσον αφορά τις διασυνοριακές ροές εισοδήματος στο εσωτερικό της Ενιαίας Αγοράς. Ανάλογο πλαίσιο θα καταργούσε επίσης τις φορολογικές απώλειες λόγω του διασυνοριακού αρμπιτράζ και της διασυνοριακής φοροαποφυγής ή διαφυγής. Τα προβλήματα που συχνά αναφέρουν οι επιχειρήσεις, τα οποία καλύπτονται εν μέρει μόνο από τις τρέχουσες προτάσεις της Επιτροπής, περιλαμβάνουν την απουσία κοινού συστήματος για τον συμψηφισμό των ζημιών εντός ομίλων σε επίπεδο Ένωσης, τη φορολογική μεταχείριση μόνιμων εγκαταστάσεων σε σύγκριση με εγχώριες εταιρείες, την κατ' εξακολούθηση κατακράτηση φόρων επί των πληρωμών τόκου και δικαιωμάτων εκμετάλλευσης εντός ομίλων εταιρειών καθώς και για διεταιρικά μερίσματα, και το ολοκλήρωτο δίκτυο των «διμερών συμβάσεων». • Προσέγγιση της φορολογικής μεταχείρισης του εισοδήματος επενδύσεων Η συνύπαρξη διαφορετικών εθνικών συστημάτων φορολογίας για το εισόδημα επενδύσεων και οι στρεβλώσεις μεταξύ μόνιμων και μη κατοίκων που ισχύουν σε ορισμένες χώρες διαταράσσουν την κυκλοφορία κεφαλαίων. • Ένα σύστημα ΦΠΑ βάσει της προέλευσης Πολλές από τις εκφραζόμενες ανησυχίες δεν απορρέουν τόσο από το μεταβατικό καθεστώς όσο από τις δυσκολίες που σχετίζονται με την κοινοτική νομοθεσία ΦΠΑ. Το παρόν σύστημα βασίζεται στην επιτόπια παρακολούθηση της κυκλοφορίας εμπορευμάτων και κατά συνέπεια είναι πλέον ακατάλληλο για τις σύγχρονες επιχειρηματικές πρακτικές. Επιπλέον, οι 29 προβλεπόμενες από τις οδηγίες ειδικές ρυθμίσεις, επιλογές και εξουσίες, σε συνδυασμό με τις παρεκκλίσεις και τις διαφορές που παρατηρούνται κατά την εφαρμογή των κοινών διατάξεων, προκάλεσαν αποκλίσεις όσον αφορά τον τρόπο εφαρμογής του κοινού συστήματος ΦΠΑ. Η πρόσφατη πρόταση προγράμματος εργασίας για ένα σύστημα διαμόρφωσης του ΦΠΑ βάσει της προέλευσης αποσκοπεί στην εξάλειψη των εν λόγω προβλημάτων καταργώντας οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ εγχώριων και ενδοκοινοτικών συναλλαγών και θεσπίζοντας νομικές διατάξεις που να μπορούν να εφαρμοστούν και να τηρηθούν κατά τον ίδιο τρόπο σε όλη την ΕΕ. • Δίκαιο εταιρειών Οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις εξακολουθούν να προσκρούουν σε νομικά προβλήματα. Δύο εκκρεμείς προτάσεις (η δέκατη οδηγία και το Ευρωπαϊκό Καταστατικό Εταιρειών) θα συμπληρώσουν το νομικό πλαίσιο και θα επιτρέψουν στις εταιρείες να εξοικονομήσουν σημαντικές δαπάνες μέσω της απλοποιημένης οργάνωσης και διοίκησης. Η επίτευξη του στόχου αυτού αποτελεί υψηλή προτεραιότητα προκειμένου να διευκολυνθούν οι επιχειρηματικές δραστηριότητες στην Ευρώπη. Η έγκριση της προτεινόμενης οδηγίας πλαίσιο για τις προσφορές εξαγοράς θα παράσχει διάφορα μέσα με τα οποία θα εξασφαλίζονται εγγυήσεις για την τήρηση των ελάχιστων προδιαγραφών προστασίας των μετόχων σε περίπτωση εξαγορών. Με το εν λόγω μέτρο δεν αντιμετωπίζονται οι διαρθρωτικοί φραγμοί κατά των εξαγορών αλλά δημιουργείται ένα πλαίσιο μεγαλύτερης νομικής ασφάλειας που θα καθιστούσε ευχερέστερη την αντιμετώπιση των εν λόγω εμποδίων σε μεταγενέστερο στάδιο. (β) Η ανάγκη προσαρμογής των υφιστάμενων μέτρων Χάρη στην παρούσα έκθεση προσδιορίζονται ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες τα υφιστάμενα μέτρα δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες των οικονομικών φορέων που επιθυμούν να αναλάβουν διασυνοριακές δραστηριότητες, είτε λόγω ασαφών διατάξεων, είτε λόγω περιορισμένου πεδίου εφαρμογής. • Ασαφής νομοθεσία κανόνες του ΠΕΑ ενίοτε οδήγησαν Ορισμένοι αλληλοσυγκρουόμενες, ερμηνείες στα κράτη μέλη. Η ασάφεια των οδηγιών για τις δημόριες συμβάσεις έχει προκαλέσει ορισμένα προβλήματα όσον αφορά τον έλεγχο της τήρησης τους. Αλλα τομεακά μέτρα (μηχανικός εξοπλισμός στο χώρο εργασίας, η οδηγία για την εκμίσθωση γραμμών και η οδηγία για τη διαφάνεια στον τομέα των φαρμακευτικών προϊόντων) έχουν επίσης δημιουργήσει ερμηνευτικά προβλήματα. αποκλίνουσες, και σε Στον τομέα των ειδών διατροφής έχουν προκύψει θέματα όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ εναρμονισμένων και μη μέτρων και σχετικά με την αλληλεπίδραση των διαφόρων νομοθετικών κειμένων. Η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει τα θέματα αυτά, μεταξύ άλλων σε ένα ευρέος φάσματος Πράσινο Βιβλίο για το δίκαιο τροφίμων. • Περιορισμένο πεδίο εφαρμογής Σε ορισμένες περιπτώσεις, η νομοθεσία της Ενιαίας Αγοράς δεν έχει καλύψει επαρκώς όλους τους φραγμούς που παρεμποδίζουν τις εμπορικές συναλλαγές ούτε προέβλεψε τις νέες εξελίξεις στην αγορά όπως για παράδειγμα τις δυσκολίες που προκαλούνται από την έλλειψη ενιαίας διαδικασίας έγκρισης για τους ασφαλιστικούς μεσάζοντες ή εθνικών κανόνων εγκατάστασης όσον αφορά ορισμένα βιομηχανικά προϊόντα. 4. 3 Περίπλοκοι κανόνες Σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων η εφαρμογή του ΠΕΑ επέφερε στις επιχειρήσεις πρόσθετες δαπάνες δύο ειδών: 30 • το πρώτο είναι βραχυπρόθεσμο· πρόκειται για τις μεταβατικές δαπάνες λόγω των μεταβολών που είναι απαραίτητες για την εναρμόνιση των συστημάτων και των νέων τεχνικών απαιτήσεων (όπως η υποχρεωτική προετοιμασία και μετάφραση τεκμηρίωσης για τη συμμόρφωση με την οδηγία όσον αφορά τον τεχνικό εξοπλισμό)· • το δεύτερο είναι το κόστος των υπερβολικά σύνθετων και λεπτομερών ρυθμίσεων, που υποχρεώνουν τις εταιρείες να πραγματοποιούν σημαντικές επενδύσεις σε μόνιμη βάση προκειμένου να συμμορφωθούν. Για παράδειγμα, η υποχρέωση υποβολής έκθεσης που το INTRASTAT επιβάλλει στους εμπόρους είναι αυστηρότερη σε σύγκριση με το προηγούμενο σύστημα. Οι κείμενες ρυθμίσεις για την άμεση φορολογία ενδέχεται να είναι επαχθείς όσον αφορά τον τόπο προμήθειας, την ανάγκη για φορολογικούς εκπροσώπους και την εισαγωγή ειδικών καθεστώτων για τις πωλήσεις εξ αποστάσεως ή τα νέα μέσα μεταφοράς. Τα θέματα αυτά αποτελούν το αντικείμενο πρωτοβουλιών που έλαβε η Επιτροπή, συγκεκριμένα της πρωτοβουλίας SLIM και της πρόσφατης πρότασης προγράμματος εργασίας για ένα νέο κοινό σύστημα ΦΠΑ. 4. 4. Παλαιοί και νέοι φραγμοί σε εθνικό επίπεδο Η απλοποίηση των εθνικών κανόνων θα συμβάλει στην αποτελεσματικότερη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς. Λόγω της επιτυχούς κατάργησης των μέτρων αποσπασματοποίησης της αγοράς, η εξάλειψη των εθνικών ρυθμιστικών φραγμών που συνεχίζουν να παρεμποδίζουν τις διασυνοριακές συναλλαγές έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία. Οι εθνικοί κανόνες, μολονότι ενδέχεται να εξυπηρετούν στόχους δημόσιας πολιτικής, δεν είναι πάντα ανάλογοι με τους επιδιωκόμενους στόχους και επιπλέον ενδέχεται να έχουν προστατευτικό αποτέλεσμα. Πολλοί από τους εν λόγω φραγμούς ήταν γνωστοί στους αρχιτέκτονες του αρχικού ΠΕΑ. Παραδειγματικά αναφέρεται ο τομέας των φαρμακευτικών προϊόντων, στον οποίο οι εθνικές ρυθμίσεις όσον αφορά τα καθεστώτα τιμής και επιστροφής εξόδων καθυστερούν την πρόσβαση στις εθνικές αγορές και ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν για την προώθηση των τοπικών προϊόντων. Η ασυντόνιστη τεχνική νομοθεσία με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος και των καταναλωτών αντιμετωπίζεται συχνά από τις επιχειρήσεις ως μια περιπλοκή της Ενιαίας Αγοράς και ως λόγος για μεγαλύτερη εναρμόνιση των κανόνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις το πρόβλημα ενδέχεται να σχετίζεται με ανεπάρκειες της υφιστάμενης νομοθεσίας της ΕΕ όπως, για παράδειγμα, στον τομέα της ανάκτησης απορριμμάτων, στον οποίο υφίστανται ελάχιστοι περιορισμοί όσον αφορά τον τύπο μέτρων που τα κράτη μέλη μπορούν να υιοθετήσουν. Σε άλλες περιπτώσεις, οι κοινοτικοί κανόνες υπολείπονται έναντι των εθνικών προδιαγραφών διότι αυτές είναι αυστηρότερες και περισσότερες. Οι διαφορές αυτές έχουν σημαντικές επιπτώσεις στις μικρότερες εταιρείες που προσπαθούν να εισέλθουν σε νέες αγορές. Μολονότι πολλά από τα εν λόγω μέτρα βασίζονται σε διατάξεις της συνθήκης, ενδέχεται ενίοτε να είναι δυσανάλογα προς τους στόχους τους. Η επίκληση της αρχής της επικουρικότητας και η προσφυγή στο άρθρο 100α, παράγραφος 4 προκειμένου να δικαιολογηθεί η διατήρηση των εθνικών μέτρων περιβαλλοντικής προστασίας δημιουργεί επίσης προβλήματα σε ορισμένους τομείς, ιδίως σε αυτόν των χημικών προϊόντων, μολονότι η προσφυγή στο άρθρο 100(a), παράγραφος 4 περιορίστηκε σε ελάχιστες περιπτώσεις με περιορισμένες εμπορικές συνέπειες. Λόγω της εμφάνισης των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας υπάρχει μεταξύ άλλων ο κίνδυνος ασυντόνιστων εθνικών πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση θεμάτων δημόσιας πολιτικής. Πρόσφατα η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για τη δημιουργία μηχανισμών που θα 31 ενισχύσουν την κανονιστική διαφάνεια στην Ενιαία Αγορά για τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας προκειμένου να εξασφαλισθεί, στις περιπτώσεις που αυτό κρίνεται απαραίτητο, μια πιο συντονισμένη προσέγγιση των σχετικών θεμάτων. Γενικότερα, η μόνιμη τάση ορισμένων κρατών μελών να θεσπίζουν λεπτομερείς τεχνικούς κανονισμούς για προϊόντα συνιστά διαρκή απειλή για την Ενιαία Αγορά· κατά μέσο όρο κοινοποιούνται κάθε χρόνο στην Επιτροπή περισσότεροι από 450 νέοι εθνικοί τεχνικοί κανόνες που αφορούν προϊόντα. Δεν υπάρχουν ακόμη πολλές ενδείξεις ότι τα κράτη μέλη προτίθενται κατά τη θέσπιση κανόνων να τηρήσουν την αρχή της αυτοπειθαρχίας, υπέρ της οποίας κόπτονται όταν πρόκειται για την Ένωση. 4. 5 Διαχείριση της κοινοτικής νομοθεσίας (α) Επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη Ο στόχος της διαχείρισης των τεχνικών κανονισμών είναι να παραμείνει η προστασία της υγείας και της ασφάλειας των πολιτών της ΕΕ και του περιβάλλοντος σε υψηλό επίπεδο. Για το λόγο αυτό, οι οδηγίες πρέπει να προσαρμόζονται σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες επιστημονικές γνώσεις. • Η αποτελεσματικότητα των κανονισμών εξαρτάται από την ταχύτητα με την οποία λαμβάνονται αποφάσεις· η περίπτωση των προσθέτων τροφίμων αποτελεί παράδειγμα των δυσκολιών που προκύπτουν όταν οι διαδικασίες λήψης απόφασης είναι εξαιρετικά χρονοβόρες και περίπλοκες. • Η προσαρμογή των οδηγιών θα πρέπει να βασίζεται σε ανεξάρτητα επιστημονικά στοιχεία όσον αφορά τις σχετικές διαδικασίες, τις μεθόδους παραγωγής, τις επιθεωρήσεις, τις δειγματοληψίες και τις μεθόδους ελέγχου. Η Επιτροπή έχει συγκροτήσει σειρά επιστημονικών επιτροπών που ασχολούνται με την προετοιμασία των προτάσεων. Προκειμένου να αυξήσουν την αξιοπιστία των αποφάσεων τους, οι εν λόγω φορείς πρέπει να ενισχυθούν από άποψη αυτονομίας, διάρθρωσης και σύνθεσης. Η ύπαρξη διαθέσιμης επιστημονικής γνώσης σε κοινοτικό επίπεδο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη θέσπιση νομοθεσίας που να εγγυάται την καλύτερη δυνατή προστασία της υγείας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει στην Επιτροπή να αντιδράσει σε νέες προκλήσεις που απαιτούν νέους κανονισμούς, προκειμένου να αποφευχθεί η εμφάνιση νέων φραγμών στις εμπορικές συναλλαγές. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο την επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη που προέρχεται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της προκειμένου να συμβάλλει στην αντιμετώπιση θεμάτων που σχετίζονται με την προστασία της υγείας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος. (β) Οι εξωτερικές πτυχές της Ενιαίας Αγοράς Η ανάπτυξη εσωτερικής κοινοτικής νομοθεσίας δεν είναι ανεξάρτητη από τις δράσεις της ΕΕ στον εξωτερικό τομέα: • οι δεσμεύσεις των κρατών μελών στο πλαίσιο διεθνών διαπραγματεύσεων μπορούν να επηρεάσουν τις δεσμεύσεις τους έναντι της Κοινότητας και αντίστροφα· • είναι προς το συμφέρον της Κοινότητας να χρησιμοποιεί ως βάση της εσωτερικής νομοθεσίας το αποτέλεσμα της προόδου που επιτυγχάνουν οι διεθνείς οργανισμοί, στο βαθμό που οι συνήθεις κατευθυντήριες γραμμές και οι συστάσεις των εν λόγω οργανισμών 32 δικαιολογούνται επιστημονικά και ανταποκρίνονται στα επίπεδα προστασίας της υγείας που έχει προσδιορίσει η Επιτροπή. Η ύπαρξη Ενιαίας Αγοράς σημαίνει ότι η ΕΕ πρέπει να διεξάγει συγκροτημένες διαπραγματεύσεις όσον αφορά τα θέματα διεθνούς εμπορίου προκειμένου να επιτευχθεί το περαιτέρω άνοιγμα των αγορών με διμερή ή πολυμερή μέσα, όπως οι Συμφωνίες Αμοιβαίας Αναγνώρισης στον τομέα της αναγνώρισης των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από την εκτίμηση της συμμόρφωσης. Η Ενιαία Αγορά αποτελεί επίσης παράγοντα πρωταρχικής σημασίας για την προώθηση της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων: οι εταιρείες πρέπει να αναπτύσσουν δραστηριότητες στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αγοράς, προάγοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τον εξορθολογισμό των πράξεων, τη μείωση των δαπανών και την καινοτομία και διαφοροποίηση των προϊόντων· η εισαγωγή του ανταγωνισμού σε δραστηριότητες που αφορούν τα προγενέστερα στάδια παραγωγής οδηγούν σε μείωση του κόστους των εισροών. Εφόσον οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο ανταγωνισμό στους δικούς τους τομείς, θα αναγκασθούν όχι μόνο να καταστούν αποτελεσματικότερες και ανταγωνιστικότερες αλλά και να προσφέρουν προϊόντα και υπηρεσίες καλύτερης ποιότητας. 4. 6. Η Ενιαία Αγορά και οι κοινωφελείς υπηρεσίες Μολονότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τις προσπάθειες για τη δημιουργία Ενιαίας Αγοράς στον τομέα των κοινωφελών υπηρεσιών στον οποίο τα κράτη μέλη παραδοσιακά χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα σε καθορισμένους προμηθευτές, οι εν λόγω προσπάθειες δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Στον τομέα των υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών, οι υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας έχουν ήδη ελευθερωθεί και επίκειται η ελευθέρωση της φωνητικής τηλεφωνίας και των σχετικών υποδομών. Στους τομείς αυτούς, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στον καθορισμό διαφανών κανόνων που να εγγυώνται την πρόσβαση στα δίκτυα με ίσους και ανταγωνιστικούς όρους και να προωθούν τα συμφέροντα των καταναλωτών, και υπό την προϋπόθεση ότι θα ισχύουν εγγυήσεις για ορισμένους κανονιστικούς στόχους όπως η παροχή καθολικής υπηρεσίας ή οι τεχνικές απαιτήσεις για τη διαλειτουργικότητα. Στον τομέα της ενέργειας, μολονότι έγιναν σημαντικά βήματα στις αρχές της δεκαετίας του ' 90 με τη μορφή οδηγιών για τη διαμετακόμιση και τη διαφάνεια των τιμών, οι προσπάθειες για την ελευθέρωση της αγοράς έχουν αρχίσει μόλις τώρα να καρποφορούν. Τον Ιούλιο του 1996 εγκρίθηκε κοινή θέση για οδηγία όσον αφορά τους κοινούς κανόνες για την Ενιαία Αγορά στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία προβλέπει το περιορισμένο αλλά προοδευτικό άνοιγμα της αγοράς στον ανταγωνισμό και εισάγει το στοιχείο της επιλογής του πελάτη, καταργώντας κατ' αυτόν τον τρόπο μονοπωλιακές καταστάσεις. Το προοδευτικό άνοιγμα της αγοράς θα ελευθερώσει το ένα τρίτο κάθε εθνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας μετά από εξαετή περίοδο. Ουσιαστικά οφέλη για το σύνολο των καταναλωτών αναμένονται μόνο εφόσον επιτευχθεί η πλήρης ελευθέρωση: τα πρόσθετα κέρδη για τους καταναλωτές αναμένεται ότι θα ανέλθουν σε 10 έως 12 δισ. ECU ετησίως, ποσό που ισοδυναμεί με 30 ECU ανά κάτοικο - ήτοι δύο φορές τα αναμενόμενα κέρδη από το άνοιγμα της αγοράς που έχει ήδη αποφασισθεί. Η καθιέρωση της πρόσβασης του τρίτου μέρους στον τομέα του φυσικού αερίου θα επιτρέψει επίσης στους καταναλωτές να εξοικονομήσουν 900 εκατ. ECU ετησίως ενώ σημαντικά πρόσθετα κέρδη ενδέχεται να προκύψουν από την αύξηση του εσωτερικού ανταγωνισμού στον τομέα του φυσικού αερίου. Για να αξιοποιηθεί πλήρως το όφελος από την ολοκλήρωση θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στο ρυθμιστικό πλαίσιο για την ελευθέρωση. Οι κανόνες ανταγωνισμού θα αποτελέσουν εργαλείο πρωταρχικής σημασίας για τη ρύθμιση της αγοράς (μέσω της εκ των προτέρων καθοδήγησης και της εφαρμογής ανά περίπτωση). Για την επικράτηση ουσιαστικού 33 ανταγωνισμού σε τομείς στους οποίους η πρόσβαση στα δίκτυα είναι σημαντική απαιτείται δράση σε δύο μέτωπα: - συμφωνία όσον αφορά κοινούς κανόνες για τη διαφάνεια στη συμπεριφορά των φορέων λειτουργίας δικτύου και θέσπιση σαφών κριτηρίων όσον αφορά τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο και τις υπηρεσίες που παρέχονται μέσω αυτών· - αυστηρή εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ με παράλληλη τήρηση του κανονιστικού πλαισίου. Ο διαχωρισμός των κανονιστικών ευθυνών από τις λειτουργικές δραστηριότητες θα συμβάλει στην αποτελεσματική ελευθέρωση. Η εφαρμογή της αρχής της Ενιαίας Αγοράς στις σιδηροδρομικές μεταφορές και τις ταχυδρομικές υπηρεσίες θα πρέπει επίσης να οδηγήσει σε σημαντικές μειώσεις του κόστους και να αποφέρει οφέλη για τους καταναλωτές. 34 5. ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ Στο παρόν κεφάλαιο η Επιτροπή προτείνει τη βάση για μια νέα πολιτική δέσμευση όσον αφορά την Ενιαία Αγορά, καλώντας να αναλάβουν δράση όλα τα μέρη που επιδιώκουν την επιτυχία της, ήτοι: τις εθνικές αρχές των κρατών μελών, τους οικονομικούς παράγοντες για τους οποίους έχει δημιουργηθεί η αγορά και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης. Η Επιτροπή προσδιορίζει τους κύριους τομείς που θα πρέπει να ρυθμισθούν προκειμένου η δέσμευση για την Κοινή Αγορά να είναι πλήρης. Αυτό σημαίνει κατ'αρχή το σεβασμό των δεσμεύσεων που έχουν ήδη αναληφθεί, στις οποίες περιλαμβάνονται οι εξής: αποτελεσματική εφαρμογή και τήρηση του υπάρχοντος κοινοτικού δικαίου· μείωση του φόρτου των υπέρμετρων ρυθμίσεων, ιδίως, αλλά όχι αποκλειστικά, σε εθνικό επίπεδο, που εξακολουθούν να παρεμποδίζουν τη λειτουργία της αγοράς· και. κάλυψη των λίγων αλλά σημαντικών κενών στην Ενιαία Αγορά προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι που ετέθησαν το 1985. Επιπλέον, απαιτείται μια νέα δέσμευση για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων. 5. 1 Αποτελεσματική εφαρμογή και έλεγχος της τήρησης του κοινοτικού δικαίου Ι Η ορθή τήρηση των κοινών κανόνων σε όλη την Ενιαία Αγορά αποτελεί την κυρία προτεραιότητα. Το θέμα αυτό θεωρείται γενικά ως πρόβλημα από τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες, λόγω των καθυστερήσεων κατά την εφαρμογή του δικαίου σε ορισμένα κράτη μέλη και της ανομοιόμορφης ερμηνείας και τήρησης του. Επιπλέον, το εν λόγω θέμα είναι σημαντικό προκειμένου να εξασφαλισθεί σε όλη την Ένωση το ίδιο επίπεδο ασφάλειας και προστασίας. Αυτό ενδέχεται να απαιτήσει την αλλαγή της διοικητικής και δικαστικής νοοτροπίας σε κάθε κράτος μέλος. Όλο και περισσότερο τα θέματα ελέγχου της τήρησης του κοινοτικού δικαίου αποτελούν πρόκληση και θα πρέπει να τύχουν μεγαλύτερης προσοχής στο πολιτικό επίπεδο. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο μιας ανανεωμένης προσέγγισης, στην οποία θα περιλαμβάνεται το ακόλουθο πρόγραμμα: Ειδικές πρωτοβουλίες νια την ενίσνυση των κοινοτικών κανόνων: απαιτείται η θέσπιση αποτελεσματικότερων κανόνων για τον έλεγχο της τήρησης του κοινοτικού δικαίου, και ιδίως η ενίσχυση της εποπτείας της αγοράς όσον αφορά τη συμμόρφωση με τις κοινοτικές απαιτήσεις. Πλαίσιο νια την πολιτική ελέννου τικ τηοησης του κοινοτικού δικαίου: τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδεικνύουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον όσον αφορά το θέμα του ελέγχου της τήρησης του κοινοτικού δικαίου και να ανταλλάσουν προθύμως λεπτομερείς πληροφορίες όσον αφορά τις σχετικές διαρθρώσεις, διαδικασίες και προβλήματα. εκτέλεσης του κοινοτικού δικαίου απαιτούνται Έλεννοι των εθνικών μέτοων προκειμένου να επιτευχθεί ένα υψηλό επίπεδο αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των αρμοδίων υπηρεσιών στα κράτη μέλη. Κινητοποίηση επιστηιιονικής και τεννικης ειιπειοοννωιιοσύνης: θα πρέπει να γίνεται μεγαλύτερη χρήση ανεξάρτητης επιστημονικής και τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης. Επιτάνυνση των διαδικασιών παοάβασης: η ταχεία διεκπεραίωση των τεκμηριωμένων καταγγελιών και, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες αυτό κρίνεται απαραίτητο, η κίνηση των διαδικασιών παράβασης κατά κρατών μελών θα συνεχίσουν να αποτελούν θέματα ύψιστης προτεραιότητας. 35. Βελτίωση των αέσων ελέγχου της τήρησης του κοινοτικού δικαίου νια την Ενιαία Ανοοά. καθώς και μεγαλύτερη συμμετοχή των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά τον έλεγχο της τήρησης του κοινοτικού δικαίου. Παρακολούθηση της λειτουονίας της εσωτερικής αγοράς, η οποία θα πρέπει να κλιμακωθεί βελτιώνοντας την εθνική συλλογή στατιστικών στοιχείων για υπηρεσίες και χρησιμοποιώντας ευρύτερα το δίκτυο κέντρων πληροφόρησης της Επιτροπής. 5. 2 Μείωση των υπέρμετρων ρυθμίσεων Μέρος της εθνικής νομοθεσίας που δεν θίγεται από το ΠΕΑ εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό και ενδεχομένως περιττό φραγμό όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά και τις διασυνοριακές πράξεις. Απαιτείται η λήψη ειδικών μέτρων που θα καταστήσουν εμφανέστερη και θα απλοποιήσουν, εφόσον αυτό είναι δυνατό, την εν λόγω νομοθεσία. θα ήταν σκόπιμο να επεκταθεί η ήδη αναληφθείσα δράση όσον αφορά την απλοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας για την Ενιαία Αγορά. (α) Κοινοτικοί κανόνες: Η Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει την εφαρμογή της πρωτοβουλίας SLIM (Απλούστερη Νομοθεσία για την Εσωτερική Αγορά) η οποία αποσκοπεί στην ανάπτυξη ιδεών για την απλοποίηση των κοινοτικών οδηγιών και, εφόσον αυτό κρίνεται απαραίτητο, των εθνικών κανόνων εφαρμογής τους. Σύντομα θα υποβληθεί στο Συμβούλιο έκθεση για τέσσερις τομείς (INTRASTAT, προϊόντα δομικών κατασκευών, καλλωπιστικά φυτά και αναγνώριση διπλωμάτων). Βάσει των σχετικών αποτελεσμάτων, η Επιτροπή θα προσδιορίσει τη μέθοδο εργασίας και το πεδίο περαιτέρω δράσης. (β) Εθνικοί κανόνες: Θα ήταν σκόπιμο να εξετασθεί το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων: Μητρώο των εθνικών μέτοων αποσπασαατοποίησης των ανοοών. που θα επιτρέψει να αναθεωρηθεί σε εθνικό επίπεδο η εθνική νομοθεσία που θεωρείται ότι παρεμποδίζει την Ενιαία Αγορά. Μείωση του διοικητικού οόοτου που απορρέει από τις ρυθμίσεις των κρατών μελών, ιδίως μέτρα για την αντιμετώπιση των θεμάτων που σχετίζονται με την απλοποίηση της εναρκτήριας φάσης για επιχειρηματικές δραστηριότητες. Ανταλλαγή πληροφοριών, ιδίως όσον αφορά την εμπειρία των κρατών μελών από την είναι αναθεώρηση των κανονισμών τους προκειμένου να εκτιμήσουν κατά πόσο αναγκαίοι ή για να μειώσουν το κόστος τους. 5. 3 Ολοκλήρωση του νομοθετικού πλαισίου σε κοινοτικό επίπεδο Υπάρχουν ορισμένα σημαντικά κενά στο νομικό πλαίσιο που απαιτείται να καλυφθούν προκειμένου να εξασφαλισθεί η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, υπηρεσιών, κεςραλαίων και προσώπων. Τα εν λόγω κενά έχουν δημιουργηθεί είτε επειδή δεν έχει αναληφθεί δράση όσον αφορά ήδη υποβληθείσες προτάσεις είτε λόγω νέων εξελίξεων στην κοινωνία που καθιστούν απαραίτητη τη θέσπιση κοινών κανόνων. 36 α) Ολοκλήρωση του Λευκού Βιβλίου του 1985: Πολλά από τα καθοριστικά στοιχεία του προσχεδίου του Λευκού Βιβλίου δεν έχουν ακόμη εφαρμοσθεί. Τα υπάρχοντα κενά είναι πρωταρχικής σημασίας για την προώθηση της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης και για να εξασφαλισθεί η πλήρης συμμετοχή των πολιτών στην Ενιαία Αγορά. Έχουν υποβληθεί στο Συμβούλιο προτάσεις όσον αφορά ορισμένους τομείς πρωταρχικής σημασίας: Μέτρα για την εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλφοοίας προσώπων: Το νομικό πλαίσιο που απαιτείται για να εξασφαλισθεί η ελεύθερη κυκλφορία προσώπων δεν έχει ακόμη θεσπισθεί. Από πολιτική άποψη η διατήρηση των συνοριακών ελέγχων προσώπων σε ορισμένα, εάν όχι σε όλα, εσωτερικά σύνορα αποτελεί τη σημαντικότερη αποτυχία του προγράμματος για την Ενιαία Αγορά. Επιβάλλεται να αναληφθεί δράση όσον αφορά τις τρεις προτάσεις οδηγιών που είναι απαραίτητες για την εξάλειψη των συνοριακών ελέγχων και εκκρεμούν ενώπιον του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου. Η Επιτροπή ενδέχεται να προτείνει συμπληρωματικά μέτρα προκειμένου να αναβαθμιστεί περαιτέρω η άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και εγκατάστασης προσώπων στο εσωτερικό της Κοινότητας. Επίσης, απαιτούνται περαιτέρω εργασίες προκειμένου να διευκολυνθεί η απόκτηση και η διατήρηση των δικαιωμάτων σε κοινωνικά επιδόματα. Θέματα Φορολογίας: Η παρούσα έκθεση επισήμανε ορισμένους τομείς στους οποίους η απουσία κοινής ή συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά την φορολογία συνιστά εμπόδιο στη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς. Κοινό σύστηιια για το Φόρο Προστιθέμενης ΑΗίας: Θα είναι αδύνατο για τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν το σύνολο της Ενιαίας Αγοράς ως εσωτερικής αγοράς τους εάν δεν αρθεί η φορολογική διάκριση μεταξύ "εγχώριων" και "διασυνοριακών" πράξεων. Η Επιτροπή πρότεινε πρόσφατα ένα πολυετές πρόγραμμα εργασίας για την επίτευξη του στόχου αυτού. • Κατάργηση της διπλής Φορολογίας και άλλων φραγμών όσον αφορά τις διασυνοριακές οοές εισοδήματος: η σταστιμότητα όσον αφορά την εναρμόνιση της φορολογικής μεταχείρισης εταιρειών ή ιδιωτών που αναπτύσσουν δραστηριότητες σε περισσότερα από ένα κράτη μέλη αποτελεί μία από τις εμφανέστερες αποτυχίες του αρχικού προγράμματος για την Ενιαία Αγορά. Επιπλέον, παρεμποδίζει σοβαρά τη δημιουργία περισσότερων θέσεων απασχόλησης. Προσέγγιση της Φοοολονίας του εισοδήιιατος επενδύσεων: Τα διαφορετικά εθνικά συστήματα για τη φορολογία του εισοδήματος επενδύσεων εξακολουθούν να προκαλούν στρεβλώσεις στην Ενιαία Αγορά κεφαλαίων. Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος δικαίου εταιρειών: Η απουσία κοινοτικού συστήματος δικαίου εταιρειών συνεπάγεται πρόσθετες δαπάνες για τη σημαντική μειονότητα εταιρειών που επιθυμούν να εγκατασταθούν σε περισσότερα από ένα κράτη μέλη. Ποοσαομονή Tie ισνύουσας νομοθεσίας: Μέρος της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά χαρακτηρίζεται από περιττή ασάφεια ή πολυπλοκότητα. Οι κύριοι τομείς για άμεση δράση είναι τα προϊόντα δομικών κατασκευών και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ενώ εν καιρώ αναμένεται να πρσδιοριστούν και άλλοι. 37 β) Μία Ενιαία Ανοοά νια την οιχονοιιία του αύοιο Οι ανάνκες της κοινωνίας της πληροφορίας: Οι εθνικές αρχές, στην προσπάθεια τους να θεσπίσουν κανόνες για τη λειτουργία των υπηρεσιών που βασίζονται στην τεχνολογία της πληροφορίας, ενδέχεται εξ αμελείας να προκαλέσουν εκ νέου διάσπαση της Ενιαίας Αγοράς. Η Επιτροπή θα υποβάλει σχέδιο δράσης για την εξέταση, μεταξύ άλλων, των νομοθετικών μέτρων που είναι απαραίτητα προκειμένου να εξασφαλισθεί η λειτουργία δικτύων για την επικοινωνία και τη διαβίβαση πληροφοριών, ή η δυνατότητα επέκτασης της αρχής της "αμοιβαίας αναγνώρισης" των εθνικών κανόνων στις εν λόγω αναφαινόμενες αγορές. Βιοτεννολονία: Η βιοτεχνολογία είναι πρωταρχικής σημασίας για την ανάπτυξη ευρέος φάσματος νέων προϊόντων, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την προστασία της υγείας στους τομείς της ιατρικής, των γεωργικών προϊόντων και των ειδών διατροφής. Η έλλειψη κοινής νομοθεσίας συμβατής με την Ενιαία Αγορά θα λειτουργήσει ανασταλτικά όσον αφορά την ευρωπαϊκή έρευνα και την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της, με αποτέλεσμα αυτή να βρεθεί σε μειονεκτική θέση σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της. Ειδικές πρωτοβουλίες νια τις υπηρεσίες: Η σημασία των υπηρεσιών για την οικονομία της Ένωσης (περίπου 70% της απασχόλησης) σημαίνει ότι ενδέχεται να κριθεί απαραίτητη η λήψη πρόσθετων μέτρων για να υπερκερασθούν τα εμπόδια που τίθενται στη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών ή εγκατάσταση. Μία ενιαία ανοοά ενέργειας: Αφού αξιολογήσει την αποκτηθείσα εμπειρία από την πρώτη φάση του ανοίγματος της αγοράς, η Επιτροπή θα προτείνει τα τελικά μέτρα που απαιτείται να ληφθούν προκειμένου να δημιουργηθεί μια πραγματική ενιαία αγορά στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Δεδομένης της επιτυχίας που αποτελεί η ομόφωνη κοινή θέση του Συμβουλίου όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια, έχουν αρχίσει ανάλογες προσπάθειες για την ελευθέρωση της αγοράς φυσικού αερίου. 5. 4 Συμπληρωματική δράση σε κοινοτικό επίπεδο Η ύπαρξη νομικού πλαισίου δεν επαρκεί για την οικοδόμηση ενιαίας αγοράς. Απαιτούνται και άλλα μέσα πολιτικής για να προωθηθεί η πλήρης χρησιμοποίηση της Ενιαίας Αγοράς. Πρώτο και κυριότερο, το ενιαίο νόμισμα. ενιαίο νόαισμα: το Ευρώ εδραίωσης και Ένα αποτελεσματικότερης λειτουργίας της Ενιαίας Αγοράς. Το ενιαίο νόμισμα όχι μόνο θα μειώσει τις δαπάνες των συναλλαγών και θα καταργήσει τους συναλλαγματικούς κινδύνους που συνδέονται με τις διασυνοριακές συναλλαγές και επενδύσεις, αλλά και θα αυξήσει τη διαφάνεια των τιμών, προωθώντας κατ'αυτό τον τρόπο τον ανταγωνισμό. είναι το σημαντικότερο μέσο Απασνόληση και κοινωνική πολιτική: Η Κοινότητα θα πρέπει να στηρίξει τα προγράμματα εθνικής εκπαίδευσης και τις ενεργές πολιτικές για την εργασία, ιδίως μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. Επίσης, μέσω της κοινωνικής πολιτικής της η Κοινότητα θα εξακολουθήσει να μεριμνά ώστε αφενός η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων να μην παρεμποδίζεται από εθνικά μέτρα κοινωνικής πολιτικής και αφετέρου να επικρατήσουν υψηλά κοινωνικά πρότυπα στην Ενιαία Αγορά. Πολιτική αντανωνισαού: Η εγκαθίδρυση ενιαίας αγοράς απαιτεί μεγαλύτερη επαγρύπνηση όσον αφορά την εφαρμογή της πολιτικής ανταγωνισμού. Ενδέχεται να κριθεί απαραίτητη η επανεξέταση του κείμενου πλαισίου προκειμένου να απλοποιηθούν οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις. Φοοολονική πολιτική: Σε έκθεση της που εκδόθηκε πρόσφατα, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της που εξέφρασαν μέλη της υψηλού επιπέδου ομάδας των προσωπικών τις απόψεις 38 εκπροσώπων των υπουργών οικονομικών και παρουσίασε την εκτίμηση της όσον αφορά την ανάγκη συγκροτημένης και συνολικής φορολογικής πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο. Πολιτική πληροφόρησης: Η Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει την εφαρμογή σειράς πρωτοβουλιών, όπως η δράση "Πολίτες της Ευρώπης", για να ανταποκριθεί στην ολοένα αυξανόμενη ανάγκη για μόνιμη πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα και τις ευκαιρίες των πολιτών στην Ενιαία Αγορά και για σαφή ενημέρωση όσον αφορά τα σημεία επαφής για την επίλυση προβλημάτων στο πλαίσιο των εθνικών και τοπικών διοικήσεων. Πολιτική περιβάλλοντος: Η Ενιαία Αγορά βασίζεται στη διατήρηση και την ενδεδειγμένη προστασία του περιβάλλοντος. Εάν οι εθνικές πρωτοβουλίες λαμβάνονται ασυντόνιστα υπάρχει ο κίνδυνος να μην επιτευχθούν τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα στον εν λόγω τομέα και να περιορισθούν τα οφέλη της Ενιαίας Αγοράς. Η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει περαιτέρω τα μέσα για την καλύτερη ένταξη της πολιτικής περιβάλλοντος στην Ενιαία Αγορά. Πολιτική επιχειρήσεων: Το πολυετές πρόγραμμα MME μπορεί να βοηθήσει τις μικρότερες εταιρείες στην Ενιαία Αγορά, κυρίως βελτιώνοντας το επιχειρησιακό περιβάλλον και εξευρωπαΐζοντας τις επιχειρησιακές στρατηγικές για τις MME, μέσω της παροχής πληροφοριών και υπηρεσιών στήριξης που να εξασφαλίζουν ευκαιρίες συνεργασίας. Διευρωπαϊκά δίκτυα: Τα δίκτυα υποδομών πρέπει να ολοκληρωθούν προκειμένου να εξυπηρετήσουν την ολοένα αυξανόμενη κινητικότητα εμπορευμάτων, υπηρεσιών και προσώπων. Οι δημόσιοι και ιδιωτικοί πόροι μπορούν από κοινού να επιταχύνουν την ανάπτυξη διευρωπαϊκών υποδομών. Η υπέρβαση των φραγμών που παρεμποδίζουν ανάλογες συνεργασίες ιδιωτικού και δημόσιου τομέα θα πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα της Κοινότητας. Πολιτική έρευνας και καινοτομία: Η κοινοτική πολιτική έρευνας, ανάπτυξης και τεχνολογίας συμβάλλει στην απόκτηση των επιστημονικών γνώσεων που απαιτούνται για την εφαρμογή της Ενιαίας Αγοράς σε σειρά τομέων (υγεία, τυποποίηση και τηλεματική). Η σταδιακή ανάπτυξη κοινοτικής πολιτικής καινοτομίας θα βοηθήσει στη δημιουργία των συνθηκών για την καλύτερη χρησιμοποίηση των ευκαιριών που προσφέρει η Ενιαία Αγορά, κυρίως μέσω της υψηλής τεχνολογίας. Πολιτική καταναλωτών, μέσω της οποία θα πρέπει να προωθηθούν τα συμφέροντα των καταναλωτών, ιδίως όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τις κοινωφελείς υπηρεσίες και την κοινωνία της πληροφορίας. 5. 5 Συμπεράσματα: η ανάγκη για ανανέωση της δέσμευσης υπέρ της Ενιαίας Αγοράς Κατά τα επόμενα έτη αναμένεται να σημειωθούν σημαντικές εξελίξεις συνεπεία της ώθησης που έδωσαν στην Ενιαία Αγορά οι ήδη ληφθείσες αποφάσεις. Η παρούσα ανακοίνωση καταδεικνύει σε ποιο βαθμό η Ενιαία Αγορά έχει ήδη τροποποιήσει ριζικά το οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον στην Ένωση. Στον οικονομικό τομέα πολλά από τα αναμενόμενα οφέλη της Ενιαίας Αγοράς χωρίς εσωτερικά σύνορα αρχίζουν να γίνονται αισθητά όσον αφορά τον αυξημένο ανταγωνισμό μεταξύ εταιρειών, τη βιομηχανική αναδιάρθρωση, τις χαμηλότερες τιμές και τη μεγαλύτερη επιλογή για τους καταναλωτές. Μολονότι το συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα των εν λόγω αλλαγών υπήρξε μέχρι στιγμής σχετικά μέτριο από άποψη πρόσθετων οικονομικών εισοδημάτων ή θέσεων απασχόλησης, έχει δρομολογηθεί μία διαδικασία η οποία θα αποφέρει όλο και σημαντικότερα οφέλη στο μέλλον. Οι επιχειρήσεις γίνονται ανταγωνιστικότερες σε διεθνές επίπεδο, όπως αποδεικνύεται από το μεγαλύτερο αριθμό ξένων άμεσων επενδύσεων στην Ένωση. Επιπλέον, η στρατηγική των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων μεταβάλλεται προσανατολιζόμενη περισσότερο στην 39 ευρύτερη αγορά. Πολιτικά επίσης η ύπαρξη της Ενιαίας Αγοράς έχει τροποποιήσει ριζικά το πλαίσιο για τη λήψη εθνικών αποφάσεων όσον αφορά θέματα που επηρεάζουν την αγορά. Η νέα κινητικότητα των οικονομικών πόρων σημαίνει ότι κατά την εκπόνηση των εθνικών κανόνων πρέπει να λαμβάνονται όλο και περισσότερο υπόψη οι επιπτώσεις τους στην αγορά. Επιπλέον, έχει αυξηθεί η αλληλεξάρτηση των κρατών μελών όσον αφορά την επίτευξη των στόχων της κοινής νομοθεσίας. Σε μία αγορά χωρίς εσωτερικά σύνορα η προστασία της τάξης, της ασφάλειας και της υγείας δεν είναι δυνατόν να διαχωρισθούν· ο αποτελεσματικός έλεγχος της τήρησης του δικαίου έχει καταστεί θέμα κοινού και όχι απλά εθνικού συμφέροντος. Από πολιτική άποψη, η Ενιαία Αγορά εξακολουθεί να αποτελεί το επίκεντρο του ενδιαφέροντος ως μέσο πρωταρχικής σημασίας για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων της Ένωσης. Πρώτο, οι θέσεις εργασίας. Όπως η Επιτροπή ανέφερε στο Σύμφωνο Εμπιστοσύνης, η πλήρης αξιοποίηση της Ενιαίας Αγοράς αποτελεί το πρώτο βήμα για τη δημιουργία απασχόλησης στην Ένωση. Η αναβάθμιση του ανταγωνισμού ως αποτέλεσμα των ανοικτών αγορών αποτελεί το κλειδί για τη διεθνή ανταγωνιστικότητα που θα εξασφαλίσει τα μέσα συντήρησης των πολιτών μας σε μακροπρόθεσμη βάση. Υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι η ύπαρξη της Ενιαίας Αγοράς αρχίζει να συμβάλει θετικά στα συνολικά επίπεδα απασχόλησης στην Ένωση, ακόμη και σε περίοδο σοβαρής ύφεσης. Εφόσον Ένα ευνοϊκότερο οικονομικό κλίμα αναμένεται ότι θα αποφέρει ακόμη καλύτερα αποτελέσματα στο μέλλον. Δεύτερο, η Κοινότητα είναι αντιμέτωπη με την τάση για παγκοσμιοποίηση της διεθνούς οικονομίας. Η Ενιαία Αγορά αποτελεί το εκτενέστερο και επιτυχέστερο παράδειγμα κατάργησης των φραγμών μεταξύ των εθνικών αγορών. Εάν η πορεία αυτή συνεχισθεί, σε επίπεδο τόσο πλαισίου αγοράς όσο και προσαρμογής των επιχειρήσεων σε αυτό, η Κοινότητα θα βρεθεί στην κατάλληλη θέση ώστε να επηρεάσει και να εκμεταλλευθεί τις ευρύτερες ευκαιρίες που θα προσφέρει η παγκοσμιοποίηση. Η επέκταση της Ενιαίας Αγοράς στις κοινωφελείς υπηρεσίες καθώς και οι συνέπειες από την πλήρη εφαρμογή της ήδη θεσπισθείσας νομοθεσίας αναμένεται ότι θα επιταχύνουν την εν λόγω τάση. Τρίτο, η επίτευξη της ΕΝΕ θα συμβάλει στην αποτελεσματική λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς, δεδομένου ότι θα εξαλείψει τόσο το κόστος συναλλαγών και το συναλλαγματικό κίνδυνο των διασυνοριακών πληρωμών όσο και το φαινόμενο της μη διάθεσης των πόρων κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, το οποίο ενδέχεται να προκαλέσουν οι διακυμάνσεις των νομισμάτων. Η Ενιαία Αγορά, προωθώντας τη σύγκλιση και ένα ομοιογενέστερο οικονομικά περιβάλλον, θα συμβάλει στην επιτυχία της ΕΝΕ. Τέταρτο, η δέσμευση της Ένωσης να αναπτύξει τις σχέσεις της με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ), μέσω των ευρωπαϊκών συμφωνιών και των διαπραγματεύσεων για διεύρυνση, θέτει σαφώς στην ημερήσια διάταξη την παροχή των κεκτημένων δικαιωμάτων της Ενιαίας Αγοράς στις ΧΚΑΕ. Η προετοιμασία των ΧΚΑΕ έχει ήδη δρομολογηθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής που αφορά το στάδιο πριν την ένταξη. Η επιτυχής επέκταση της Ενιαίας Αγοράς στις εν λόγω χώρες θα εξαρτηθεί σημαντικά από το κατά πόσο οι χώρες αυτές θα τη θεωρήσουν συγκροτημένη και πλήρως επιχειρησιακή βάσει όχι μόνο ενός πλήρους και συνεκτικού νομικού πλαισίου, αλλά και βάσει των θεσμών, διαρθρώσεατν και πρακτικών που τη στηρίζουν. Εάν δεν στρατευθούμε πλήρως υπέρ της υλοποίησης μιας Ενιαίας Αγοράς που να λειτουργεί εύρρυθμα, τα τεράστια αυτά οφέλη θα απωλεσθούν. Δεδομένου ότι οι κυριότερες προσπάθειες για τη θέσπιση κοινού νομοθετικού πλαισίου όσον αφορά την Ενιαία Αγορά έχουν σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί, εκείνο που χρειάζεται τώρα είναι να εξασφαλισθεί ότι σε κάθε κράτος μέλος θα δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις ή 40 τους πολίτες να εκμεταλλευθούν πλήρως το εν λόγω πλαίσιο. Για το σκοπό αυτό απαιτείται η ανάληψη δέσμευσης σε κάθε επίπεδο: κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό. Η επιτυχία της Ενιαίας Αγοράς απαιτεί τη δραστηριοποίηση των οικονομικών φορέων καθώς και όσων είναι υπεύθυνοι για τη θέσπιση και εφαρμογή των κανόνων. 41 Προσάρτημα 1: Πηγές πληροφοριών για την παρούσα έκθεση αϊ Το πεδίο εα>αοαονικ του Ποονοάιιιιατο€ νια την Ενιαία Ανοοά (ΠΕΑ) Για τους σκοπούς της παρούσας ανασκόπησης, το ΠΕΑ θεωρείται ότι περιλαμβάνει:. τα 282 μέτρα που περιγράφονται στο Λευκό Βιβλίο που εξέδωσε η Επιτροπή το 1985 με στόχο την κατάργηση των υπολοίπων φορολογικών, τεχνικών και φυσικών φραγμών που παρεμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων· προϋπάρχοντα νομοθετικά μέτρα τα οποία συνιστούσαν σημαντική βάση για την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς. Σε μεγάλο βαθμό, το Λευκό Βιβλίο του 1985 ολοκλήρωσε ένα ήδη εκτεταμένο οικοδόμημα. Ωστόσο, τα μέτρα του 1985 ήταν ιδιαίτερα σημαντικά, δεδομένου ότι αφορούσαν κατάλοιπα φραγμών που παρεμπόδιζαν σε μεγάλο βαθμό την αξιοποίηση των θετικών αποτελεσμάτων από προγενέστερες δράσεις· προσθήκες στο πρόγραμμα νομοθετικών μέτρων για την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς σε τομείς οι οποίοι παραβλέονται στο Λευκό Βιβλίο του 1985 (συμπεριλαμβανομένης της ελευθέρωσης ορισμένων υπηρεσιών βάσει δικτύου, όπως οι αγορές τηλεπικοινωνιών και ενέργειας)·. πλαισίωση των κοινοτικών πολιτικών για τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας της Ενιαίας Αγοράς, όπως η πολιτική ανταγωνισμού και τα μέτρα για την προώθηση της περιφερειακής συνοχής. β> Η προσπάθεια έοευνας; Προκειμένου να ανταποκριθεί διεξοδικά και ενημερωμένα στην εντολή του Συμβουλίου για σύνταξη της παρούσας ανασκόπησης η Επιτροπή άρχισε μια εκτεταμένη επιχείρηση συγκέντρωσης πληροφοριών, που περιελάμβανε 39 μελέτες και δύο εκτεταμένες σφυγμομετρήσεις του επιχειρηματικού κόσμου, όπως περιγράφονται σύντομα στη συνέχεια:. 19 μελέτες του τομέα της μεταποίησης και παροχής υπηρεσιών: κάθε μελέτη είχε ως στόχο να προσδιορίσει κατά πόσο τα εξεταζόμενα μέτρα για την ενιαία αγορά οδήγησαν στην κατάργηση των φραγμών που παρεμπόδιζαν την ελεύθερη κυκλοφορία και να προσδιορίσει άλλα εμπόδια που ενδεχομένως εξακολουθούν να παρεμποδίζουν τις διασυνοριακές συναλλαγές·. 6 "μελέτες για τους φραγμούς": κάθε μελέτη έχει ως στόχο να εκτιμήσει την επιτευχθείσα πρόοδο όσον αφορά την κατάργηση των σημαντικότερων μη δασμολογικών φραγμών (τεχνικοί φραγμοί, δημόσιες συμβάσεις, τελωνειακές και φορολογικές διατυπώσεις, έλεγχοι κεφαλαίων και προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας)·. ο οικονομικός αντίκτυπος της κατάργησης των φραγμών εξετάστηκε σε άλλες 15 μελέτες, οι οποίες αφορούσαν μεταξύ άλλων τις εμπορικές και επενδυτικές ροές, τη σύγκλιση των τιμών, τον ανταγωνισμό και την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και τις αγορές εργασίας, και την οικονομική συνοχή. Μια σημαντική έρευνα όσον αφορά την ευαισθητοποίηση, τις συμπεριφορές και τις αντιδράσεις στο πρόγραμμα της Ενιαίας Αγοράς σε επίπεδο εταιρειών συντονίστηκε από τη Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Eurostat), βάσει απαντήσεων από 42 13. 000 επιχειρήσεις σε 12 κράτη μέλη· ζητήθηκε από αντιπροσωπευτικό δείγμα εταιρειών με περισσότερους από 5 εργαζόμενους στον τομέα των υπηρεσιών και περισσότερους από 20 εργαζόμενους στον τομέα της μεταποίησης (24. 000 συνολικά) να αξιολογήσουν την επιτυχία του προγράμματος για την ενιαία αγορά και του αντίκτυπου του στις στρατηγικές και τις πράξεις τους. Επιπλέον, ελήφθησαν υπόψη και άλλες πηγές στοιχείων σχετικά με την αποτελεσματικότητα των νομοθετικών μέτρων για την Ενιαία Αγορά, συμπεριλαμβανομένων ανεξάρτητων μελετών ή ερευνών που πραγματοποιήθηκαν στα κράτη μέλη. γ) Θέιιατα δεδοιιένων: Με την παρούσα ανάλυση γίνεται μια προσπάθεια να εξασφαλισθούν ενημερωμένα στοιχεία για όλη την Κοινότητα από μια πηγή (Eurostat). Το πλεονέκτημα των στοιχείων από την εν λόγω πηγή είναι ότι αυτή βασίζεται σε ενιαίους ορισμούς και αξιόπιστα στοιχεία που συγκεντρώνονται σε τακτά χρονικά διαστήματα από τους εθνικούς στατιστικούς φορείς. Στο πλαίσιο της εν λόγω προσέγγισης ελήφθησαν υπόψη οι ακόλουθες παρατηρήσεις:. πολλές από τις σειρές στοιχείων που εξετάζονται στην παρούσα έκθεση είναι σχετικά ειδικευμένες και δεν συγκεντρώνονται με μεγάλη κανονικότητα (όπως για παράδειγμα έρευνες στην περίπτωση των στοιχείων για το επίπεδο των τιμών, πραγματοποιούνται μόνο ανά πενταετία). Στις περιπτώσεις αυτές, κατέστη αδύνατο να συγκεντρωθούν στοιχεία για την περίοδο μετά την τελευταία έρευνα (1993). οι σχετικές. πολλά από τα μεγέθη περιλαμβάνουν συντελεστές ή σχετικούς δείκτες που απαιτούν συνδυασμό δύο σειρών στοιχείων που χρησιμοποιήθηκαν στην ανάλυση (όπως για παράδειγμα τα περιθώρια τιμής-κόστους ή οι δείκτες συγκέντρωσης). Σε πολλές περιπτώσεις, όλα τα σχετικά στοιχεία δεν προέρχονται από τη Eurostat και χρησιμοποιήθηκαν ειδικευμένες βάσεις δεδομένων (π. χ. Visa, PIMS, Amdata). Τα πιο σύνθετα στοιχεία αυτού του είδους συχνά υστερούν σε σχέση με προσιτότερους δείκτες όπως οι ροές εμπορίου·. στο μεγαλύτερο μέρος της ανάλυσης τα στοιχεία ταξινομούνται ανά τομεακές ομάδες, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην περίπτωση των επιπτώσεων της παραγωγικότητας και της αποτελεσματικότητας, όπου οι συγκρίσεις επιχειρούνται συναρτήσει του βαθμού ευαισθησίας στο ΠΕΑ. Για το εν λόγω επίπεδο ανάλυσης απαιτούνται στοιχεία τα οποία κατατάσσονται ανά τομέα· τα στοιχεία αυτά καθίστανται διαθέσιμα μόνο με κάποια καθυστέρηση·. τα προβλήματα όσον αφορά τα δεδομένα είναι ιδιαίτερα έντονα στους τομείς των υπηρεσιών. Αυτό αντανακλά την έλλειψη προσοχής για τους εν λόγω τομείς στο παρελθόν, λόγω της εασφαλμένης άποψης ότι οι τομείς αυτοί δεν θίγονται από τη διεθνοποίηση. Επιπλέον, πολλά από τα παραδοσιακά μεγέθη που αφορούν το κόστος, την παραγωγικότητα και τις εμπορικές συναλλαγές δεν έχουν ένα ποσοτικοποιούμενο ισοδύναμο στους τομείς των υπηρεσιών. Η έλλειψη διαθέσιμων στοιχείων για τις υπηρεσίες αποδείχθηκε ιδιαίτερα προβληματική στην πορεία της παρούσας ανάλυσης. Τα ποσοτικά στοιχεία που αναφέρονται σε σχέση με επιμέρους τομείς υπηρεσιών προέρχονται συχνά από μελέτες που διεξήχθησαν ειδικά για τους εν λόγω τομείς και περιλαμβάνουν υπολογισμούς που πραγματοποιήθηκαν ειδικά για τις ανάγκες της παρούσας έκθεσης. 43 ISSN 0254-1483 COM(96) 520 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 10 04 08 13 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-558-GR-C ISBN 92-78-10839-1 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο ( /^