title: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ - (ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΥΡΗΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 40 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΥΡΑΤΟΜ)

eurovoc_concepts:
EAEC Treaty
energy policy
nuclear industry
nuclear safety
security of supply

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυ&λλες, 25. 09. 1996 COM(%) 339 τελικό ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΙΣ Π ΥΡΗΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΣΤΗΝ Ε ΥΡΩΠΑ ΪΚΗ ΕΝΩΣΗ (ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΥΡΗΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 40 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΥΡΑΤΟΜ) ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα για την Κοινότητα (PINC) Η λευκή βίβλος: Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ο ρόλος της πυρηνικής ενέργειας στην Κοινότητα και παγκοσμίως Ι. 1. 2. 3. II. Η ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 1. 2. 3. Συνολική ανταγωνιστικότητα α. β. Κόστος παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικούς σταθμούς Ανταγωνιστικότητα της πυρηνικής ενέργειας σε σύγκριση με άλλες ενεργειακές πηγές Εξαγωγές Επενδύσεις με μακροχρόνιο ορίζοντα Απασχόληση εγχώριου ειδικευμένου προσωπικού γ. δ. ε. στ. Καινοτομία και τεχνολογική ανάπτυξη Ασφάλεια του εφοδιασμού α. β. γ. δ. Μη εξάπλωση και πυρηνικές διασφαλίσεις Προστασία του πληθυσμού και του περιβάλλοντος α. Διαφαινόμενες ενεργειακές τάσεις στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Διογκούμενη παγκόσμια ζήτηση ενέργειας Ιδιαιτερότητες των πυρηνικών καυσίμων Βασικά πρότυπα ασφάλειας για την ακτινοπροστασία και την προστασία της υγείας του ανθρώπου β. Μείωση του C02 και άλλων επιβλαβών εκπομπών γ. Εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και ετοιμότητα σε καταστάσεις ανάγκης Διαχείριση πυρηνικών αποβλήτων Τεχνολογικά ζητήματα της πυρηνικής ασφάλειας δ. ε. III ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΚ IV Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 40 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΥΡΑΤΟΜ 1. 2. V Ενέργειες για διευκόλυνση των πυρηνικών επενδύσεων Ανασκόπηση των σημειούμενων εξελίξεων στο πυρηνικό πεδίο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ : ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 1 3 4 4 5 5 7 8 8 8 9 9 9 10 11 11 12 13 13 14 15. 15 16. 17 17 17 18 1. 2. 3. 4. 5. Μεταφορά ραδιενεργών υλικών Χρήση του πλουτωνίου 6. 7. Μελλοντική πυρηνική τεχνολογία, έρευνα και ανάπτυξη 18 Δραστηριότητες της πυρηνικής βιομηχανίας και επιχειρηματικές ευκαιρίες 18 Συνθήκες εφοδιασμού με πυρηνικό καύσιμο Τεχνολογικές προκλήσεις της πυρηνικής ασφάλειας 20 Αναλωμένο καύσιμο, πυρηνικά απόβλητα και παροπλισμός πυρηνικών εγκαταστάσεων21 22 22 23 VI ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 25 27 Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. To ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα για την Κοινότητα ÎPINC) Ο δεύτερος τίτλος της συνθήκης Ευρατόμ φέρει τον τίτλο "Διατάξεις για την ενίσχυση της προόδου στον τομέα της πυρηνικής ενεργείας". Το κεφάλαιο IV του τίτλου αυτού αφορά τις "επενδύσεις", το δε άρθρο 40 του κεφαλαίου έχει ως εξής: στον "Η Επιτροπή, προκειμένου να ενθαρρύνει την πρωτοβουλία προσώπων και επιχειρήσεων και να διευκολύνει μια συντονισμένη ανάπτυξη των επενδύσεων περιοδικώς τους προγράμματα ενδεικτικού χαρακτήρος κυρίως επί των στόχων της παραγωγής πυρηνικής ενεργείας και επί των παντός είδους επενδύσεων που συνεπάγεται η πραγματοποίηση τους. της πυρηνικής δημοσιεύει ενεργείας, τομέα Η Επιτροπή ζητεί τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής επί των προγραμμάτων αυτών προ της δημοσιεύσεως τους. " Από τότε που εγκρίθηκε η συνθήκη, η Επιτροπή δημοσίευσε τρία ενδεικτικά προγράμματα και μια ενημερωμένη έκδοση, αντίστοιχα κατά τα έτη 1966, 1972, 1984 και 19901. Το 1990, η Επιτροπή θεώρησε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές που παρουσιάσθηκαν στο PINC του 19842 εξακολουθούσαν ως επί το πλείστον να ισχύουν, τόσο ως προς τους στόχους ηλεκτροπαραγωγής από πυρηνική ενέργεια για την Κοινότητα, όσο και ως προς τις επιπτώσεις για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη: δημόσιες αρχές, παραγωγούς ηλεκτρισμού και πυρηνικές βιομηχανίες. Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι όλες οι αλληλεξαρτώμενες πτυχές της πυρηνικής ενέργειας καλύπτονταν από τη γενική ενεργειακή πολιτική. Το πρόγραμμα PINC του 1984 συγκαταλεγόταν στα στοιχεία που έλαβε υπόψη το Συμβούλιο όταν το 1986 κατάρτισε τους ενεργειακούς στόχους για το 19953. Κατά την άποψη της Επιτροπής, είναι πλέον εκ νέου σκόπιμο να εξετασθούν τα κυριώτερα ζητήματα που αφορούν την πυρηνική ενέργεια, όπως προβλέπεται στο ι "Ο κλάδος μελέτης και κατασκευής πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς. Ενημερωμένη έκδοση του ενδεικτικού πυρηνικού προγράμματος για την Κοινότητα, που ενέκρινε τη ΕΠιτροπή το 1984", COM(89) 347 τελικό της 7ης Φεβρουαρίου 1990 "Ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα 1984, βάσει του άρθρου 40 της συνθήκης Ευρατόμ" COM(85) 401 τελικό της 23ης Ιουλίου 1985, μαζί με τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της 30ης Μαΐου 1985, ΟΚΕ 472/85 Ψήφισμα του Συμβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 1986 σχετικά με νέους στόχους κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής για το 1995 και τη σύγκλιση των πολιτικών που ασκούν τα κράτη μέλη (βλέπε ΕΕ αριθ. C 241/01 της 25. 09. 1986) άρθρο 40 της συνθήκης Ευρατόμ, σαφώς όμως υπό το πρίσμα των περιορισμών που θέτουν το άρθρο και συνολικώς η συνθήκη Ευρατόμ. Από τότε που εγκρίθηκε το 1984 το τελευταίο PINC, έχει αλλάξει η ενεργειακή κατάσταση στην Κοινότητα, η οργάνωση δε της ενεργειακής αγοράς κινείται σταθερώς προς την απελευθέρωση. Έχουν εξελιχθεί οι γνώσεις μας για τα περιβαλλοντικά ζητήματα που συνδέονται με τη χρήση ενέργειας και έχουμε πλέον συνειδητοποιήσει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό το πόσο σοβαρή είναι η αλλαγή του κλίματος, όπως επίσης και την ανάγκη περιστολής σε πλανητική κλίμακα των εκπεμπόμενων αερίων που προκαλούν το φαινόμενο θερμοκηπίου. Συναφείς παράγοντες αποτελούν επίσης η αυξανόμενη συνειδητοποίηση των ζωτικών θεμάτων της πυρηνικής ασφάλειας που σχετίζονται με τους πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στην ΚΑΚ, καθώς επίσης και οι σοβαρές πολιτικές αλλαγές στις εν λόγω χώρες, οι οποίες συνεπάγονται την ενίσχυση της πολιτικής αφοπλισμού. Όλες οι ανωτέρω εξελίξεις επηρεάζουν τη μελλοντική ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας. Με το πρόγραμμα PINC του 1996 η Επιτροπή έχει την πρόθεση να δώσει μια εικόνα της κατάστασης που επικρατεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την πυρηνική ενέργεια, και να δείξει πόση σημασία αποδίδει στα πυρηνικά ζητήματα. To PINC του 1996 ανηγγέλθη στην προσφάτως δημοσιευθείσα λευκή βίβλο της Επιτροπής "Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση"4 το δε περιεχόμενο της τοποθετείται στο πλαίσιο μιας κοινής ενεργειακής στρατηγικής, όπως προβάλλεται στη λευκή βίβλο. Όπως σαφώς υπογραμμίστηκε στη λευκή βίβλο, η Κοινότητα κινείται προς μια ενοποιημένη, ελευθερωμένη και ανταγωνιστικότερη ενεργειακή αγορά. Το παρόν ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα ακολουθεί ως εκ τούτου γραμμή περισσότερο στραμμένη στην αγορά, απ' ό,τι τα προηγούμενα προγράμματα. Το πρόγραμμα υπογραμμίζει επίσης τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η βιομηχανία και πραγματεύεται τις κυριώτερες ανησυχίες που εκφράζει η κοινή γνώμη. Είναι σαφές ότι το πυρηνικό ζήτημα είναι πολύ αμφιλεγόμενο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ως προς αυτό δε εκφράζονται πολλές διαφορετικές απόψεις, σε ένα περιβάλλον όπου τα κράτη μέλη έχουν διαφορετικές ενεργειακές δομές και διαφορετική φιλοσοφία για την πυρηνική ενέργεια. Η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι ωστόσο σημαντικό να εκσυγχρονίσει τις απόψεις της και να προωθήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό τη διαφάνεια επί του ζητήματος αυτού. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 40 της συνθήκης Ευρατόμ, η Επιτροπή θα συμβουλευτεί και θα ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής επί του παρόντος σχεδίου ενδεικτικού πυρηνικού προγράμματος, προτού εγκρίνει και δημοσιεύσει το τελικό έγγραφο. Επιπλέον, λόγω της σημασίας που αποδίδεται από πολλά διαφορετικά μέρη στις μελλοντικές εξελίξεις της πυρηνικής πολιτικής στην Κοινότητα, και λόγω των πολύ διαφορετικών καταστάσεων που επικρατούν στα κράτη μέλη, η Επιτροπή πιστεύει ότι θα μπορούσε να αντληθεί όφελος από μια ευρεία και καλά τεκμηριωμένη ανταλλαγή απόψεων, πριν από την τελική έγκριση του εγγράφου. 4 COM(95) 682 της 13. 12. 1995 2. Η λευκή βίβλoc: μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση Στη λευκή βίβλο της "Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρο)παϊκή Ένωση", η Επιτροπή προσδιορίζει τρεις συναφείς στόχους για το ενεργειακό πεδίο: συνολική ανταγωνιστικότητα· ασφάλεια του εφοδιασμού· προστασία του περιβάλλοντος. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή : "Κατά την επιδίωξη των ανωτέρω στόχων, η Κοινότητα έχει πλήρη επίγνωσΐ) ότι προβλέπεται να αυξηθεί η ενεργειακή εξάρτηση της και ότι οι επιλογές που θα γίνουν, ιδίως ως προς την προστασία του περιβάλλοντος, πιθανώς να αυξήσουν την εξάρτησχ) αυτή. Ούτε μπορεί να αγνοήσει το γεγονός ότι η ολοκλήρωση στις συνεπάγεται ενεργειακές επιλογές που κάνει καθένα από τα κράτη μέλη". μεγαλύτερη αλληλεγγύη της Κοινότητας Στο ευρύτερο αυτό ακριβώς πλαίσιο όπου αντιμετωπίζονται θέματα συνολικής ενεργειακής πολιτικής οφείλουν να ανάγονται οι μελλοντικές εξελίξεις της πυρηνικής ενέργειας στην Κοινότητα, ενώ παράλληλα θα διατηρείται το πνεύμα των σχετικών διατάξεων της συνθήκης Ευρατόμ. Μια πολιτική διαμορφώνουσα το πλαίσιο για την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας στόχο έχει να συμβάλει στην επίτευξη των τριών στόχων ενεργειακής πολιτικής που αναφέρονται στην πράσινη βίβλο. Το μέλλον της πυρηνικής ενέργειας στην Κοινότητα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το βαθμό αποδοχής της από την κοινωνία και τους πολιτικούς ηγέτες. Η κατάσταση αναλύεται στη λευκή βίβλο ως εξής: ιδίως από τις ανησυχίες για την "Το εν λόγω πρόβλημα αποδοχι)ς προέρχεται πυρηνική ασφάλεια, τη μεταφορά και διάθεση πυρηνικών αποβλήτων και τη μη εξάπλωση η της πυρηνικής βιομηχανίας ως προς τον εξωτερικό χώρο ανταγωνιστικότητα μέλη και η ενοποίηση υπογραμμίζουν στην ηλεκτροπαραγωγή. πυρτινικών υλών. Οι επιταγές το ρόλο που διαδραματίζει της διαφοροποίησης, κράτη ενέργεια της αγοράς ηλεκτρισμού η πυρηνική σε πολλά Ωστόσο, στην πραγματικότητα, ορισμένα κράτη μέλη εξαρτώνται σε μεγάλο την τήρηση μη βαθμό από την πυρηνική ενέργεια, ενώ άλλα προτιμούν πυρηνικής ενεργειακής πολιτικής, μια τρίτη δε ομάδα έχει αποφασίσει να μεκοσει την εξάρτηση από τις βασιζόμενες στα πυρηνικά ενεργειακές πηγές πυρηνικών ή να παύσει οριστικώς τη λειτουργία όλων των υφισταμένων σταθμών. Τα ευρωπαϊκά όργανα με βάση τη συνθήκη Ευρατόμ υπέχουν ευθύνες, με τις οποίες επιτρέπεται η ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας σύμφωνα με τους τηρούμενους σε εθνικό επίπεδο κανόνες και πολιτικές. Η επιλογή μεταξύ ενεργειακών τεχνολογιών ή καυσίμων αποτελεί πάντοτε ζήτημα στο οποίο υπεισέρχονται εκτιμήσεις πολιτικής, θα πρέπει όμως να εξακολουθήσουν τα πυρηνικά να συγκαταλέγονται στις εναλλακτικές επιλογές". Τα διατυπούμενα στη λευκή βίβλο επιχειρήματα διαμορφώνουν το σκηνικό για το ανά χείρας νέο ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα. Στόχος του είναι να συμβάλει στην επανεκτίμηση διαφόρων χαρακτηριστικών της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως έχουν σήμερα και όπως πιθανώς να αναπτυχθούν στο μέλλον. Ορισμένες βασικές αρχές σε κοινοτικό επίπεδο θα υποδειχθούν ως συμπεράσματα στην παρούσα εργασία. Δεδομένου ότι η ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας παρουσιάζει σοβαρή βιομηχανική διάσταση, τόσο σε επίπεδο ηλεκτροπαραγωγής, όσο και από πλευράς ολόκληρου του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου, η πυρηνική βιομ,ηχανία είναι επιφορτισμένη με τη βαρειά ευθύνη ανταπόκρισης στις προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει τα επόμενα έτη. Στην παρούσα εργασία περιγράφονται οι προκλήσεις αυτές. Ο ρόλος της πυρηνικής ενέργειας στην Κοινότητα και παγκοσμίως Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει σήμερα ώριμη πυρηνική βιομηχανία καλύπτουσα το σύνολο του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου, διαθέτει δε τη δική της τεχνολογική βάση. Πάνω από 140 πυρηνικοί αντιδραστήρες λειτουργούν στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθιστώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση τον μεγαλύτερο παγκόσμιο παραγωγό ηλεκτρισμού από πυρηνική ενέργεια. Οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής αντιπροσωπεύουν περί το ένα τρίτο του παραγόμενου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα ηλεκτρισμού. Η συγκεντρωθείσα στη πυρηνική βιομηχανία της Δυτικής Ευρώπης επιχειρησιακή πείρα είναι τουλάχιστον ισοδύναμη, αν όχι μεγαλύτερη, από εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ιαπωνίας και των άλλων μεγάλων βιομηχανικών χωρών. Μεγάλες χώρες της Ασίας (η Κίνα, η Ινδία, η Νότια Κορέα) και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως επίσης και της ΚΑΚ, απεφάσισαν να συμπεριλάβουν την πυρηνική ενέργεια στα μέσα που χρησιμοποιούν για την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών. Αλλες χώρες της Ασίας, όπως η Ινδονησία, η Ταϋλάνδη, το Πακιστάν και η Τουρκία, έχουν δηλώσει ότι και αυτές προτίθενται να περιλάβουν την πυρηνική ενέργεια στα ενεργειακά τους προγράμματα. Ωστόσο, στις ΗΠΑ έχει να δοθεί από το 1974 άδεια κατασκευής νέων πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, μολονότι εκεί λειτουργεί πληθώρα σταθμών και συνεχίζεται η ερευνητική δραστηριότητα. Στη Λατινική Αμερική, ενώ χώρες όπως η Αργεντινή και η Βραζιλία ενθαρρύνουν την ανάπτυξη της ηλεκτροπαραγωγής από πυρηνικές πηγές, άλλες προτίμησαν να μην ακολουθήσουν την πυρηνική ενεργειακή επιλογή. Π. Η ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Οι όποιες αποφάσεις λαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο για την πυρηνική ενέργεια χρειάζεται να εντάσσονται στο πλαίσιο των αποφάσεων για τη συνολική ενεργειακή πολιτική. Οι ευθύνες της Κοινότητας με βάση τη συνθήκη Ευρατόμ περιλαμβάνουν τον καθορισμό κοινών κατευθυντήριων γραμμών ενεργειακής πολιτικής. Οι στόχοι ενεργειακής πολιτικής στο πλαίσιο της συνθήκης για την 1 ίυρωπαϊκή Ένωση εξετ< uίΟηκαν στη λευκή βίβλο της Επιτροπής με αντικείμενο την ενεργειακή πολιτική. Χρειάζεται να ληφθούν αποφάσεις για την ακολουθητέα πολιτική σχετικά με την πυρηνική ενέργεια εντός των πλαισίων που περιγράφηκαν και στο PINC και στη λευκή βίβλο, συνεκτιμώντας τις διαπιστωθείσες βιομηχανικές προκλήσεις. Χριεάζεται να υπάρχει σαφώς κατά νου το γεγονός ότι η αποδοχή της πυρηνικής ενέργειας απο την κοινή γνώμη διαφέρει από χώρα σε χώρα. Είναι επίσης σαφές ότι πρέπει να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στην ασφάλεια της πυρηνικής ενέργειας. Όπως εμφαίνεται στη λευκή βίβλο, η τυχόν κοινοτική ενεργειακή πολιτική θα πρέπει τουλάχιστον να συμβάλλει στην επίτευξη των τριών βασικών στόχων: της γενικής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας· της ασφάλειας του εφοδιασμού· της προστασίας του περιβάλλοντος. Η πυρηνική ενέργεια πρέπει να κριθεί με γνώμονα τους ανωτέρω στόχους και τη συμβολή που μπορεί να πραγματοποιήσει στην επίτευξη των εν λόγω αντικειμενικών σκοπών ενεργειακής πολιτκής. 1. Συνολική ανταγωνιστικότητα α Κόστος παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικούς σταθμούς Σύμφωνα με μια από κοινού εκπονηθείσα μελέτη των ΟΟΣΑ/ΔΟΕ, που δημοσιεύθηκε το 19935, το συνολικό κόστος της παραγόμενης σε πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας αναλύεται ως εξής, με παραδοχή μέσου προεξοφλητικού επιτοκίου 5%: αρχική επένδυση 45-55%, λειτουργία και συντήρηση 20-25% και καύσιμο 20-25%. Με μέσο προεξοφλητικό επιτόκιο ύψους 10%, το κόστος της αρχικής επένδυσης ανέρχεται σε 58-70%, η λειτουργία και συντήρηση στο 15-20% και το καύσιμο στα 12-20%. Για υδρόψυκτους αντιδραστήρες πρόσφατης σχεδίασης (τον ευρύτερα χρησιμοποιούμενο τύπο στη Δύση), το συνολικό κόστος ηλεκτροπαραγωγής εκτιμάται (σε τιμές 1991) στα 22-30 ECU/1000 kWh με την παραδοχή προεξοφλητικού επιτοκίου 5%, και σε 33-41 ECU/1000 kWh με την παραδοχή 10% προεξοφλητικού επιτοκίου. Το κόστος είναι υψηλότερο για τους παλαιότερης κατασκευής υδρόψυκτους αντιδραστήρες, για άλλους τύπους αντιδραστήρων (για παράδειγμα τους αερόψυκτους) ή για αντιδραστήρες ελαφρού ύδατος που δεν εκμεταλλεύονται το χαμηλότεριο κόστος λόγω τυποποίησης ή μαζικής παραγωγής. Το κόστος επένδυσης για ένα τέτοιο σταθμό ηλεκτροπαραγωγής πιθανώς να είναι διπλό από εκείνο ενός μεμονωμένου πυρηνικού σταθμού ανήκοντος σε ολόκληρη σειρά παραγωγής. Το κόστος επένδυσης καλύπτει το βασικό κόστος κατασκευής, την τεχνική μελέτη, τα απρόβλεπτα, το κόστος παροπλισμού και το απώτερο κόστος διαχείρισης αποβλήτων των εργασιών παροπλισμού. Οι αρμόδιες για την ασφάλεια αρχές σε ολα τα κράτη μέλη που χρησιμοποιούν πυρηνική τους παραγωγούς ηλεκτρισμού να σχηματίσουν χρηματικό αποθεματικό για τις εργασίες παροπλισμού και διάθεσης αποβλήτων, με το χρηματικό ύψος που θα κρίνει ως ενδεδειγμένο έκαστο κράτος μέλος. ενέργεια υποχρεώνουν 5 Με τίτλο: "Προβολές για το κόστος ηλεκτροπαραγωγής - ενημερωμένη έκδοση 1992" Τα αποτελέσματα του είδους αυτού μελετών του ΟΟΣΑ βασίζονται στις ληφθείσες απαντήσεις στα ερωτηματολόγια τα οποία εστάλησαν στα κράτη μέλη που διαθέτουν πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Κόστος παροπλισμού Το κόστος παροπλισμού ποικίλει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του ηλεκτροπυρηνικού σταθμού. Μολονότι στις εκτιμήσεις υπεισέρχεται κάποιος βαθμός αβεβαιότητας, τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι η εργασία παροπλισμού αντιπροσωπεύει χαμηλό σχετικώς ποσοστό του συνολικού επενδυτικού κόστους. Τώρα υπολογίζεται ότι το κόστος παροπλισμού ενός υδρόψυκτου αντιδραστήρα των 1000 MWe αντιπροσωπεύει το 10-15% του συνολικού αρχικού κόστους επένδυσης σε σταθερές τιμές, για άλλους όμως τύπους αντιδραστήρων πιθανώς να είναι υψηλότερο. Το ποσοστό αυτό μειώνεται όταν προεξοφλείται σήμερα (σε 1,4-3,7%) με προεξοφλητικό επιτόκιο 5% και σε 0,2-2,1% για επιτόκιο 10%). Κόστος καυσίμου Το κόστος καυσίμου ποικίλει ανάλογα με τον τύπο αντιδραστήρα και με την ακολουθούμενη επιλογή για τον κύκλο καυσίμου. Για κύκλο με επανεπεξεργασία, το συνολικό κόστος καυσίμου (τιμές 1991) εκτιμάται σε 4,6 ECU/1000 kHh ενώ για κύκλο με άπαξ χρήση του καυσίμου, το συνολικό κόστος εκτιμάται σε 4,1 ECU/1000 kHh. Απόβλητα, μεταφορά και διάθεση. 6 Σύμφωνα με έκθεση του ΟΟΣΑ του 1994 για κύκλο καυσίμου με επανεπεξεργασία, το κόστος επανεπεξεργασίας, εξυάλωσης και διάθεσης αποβλήτων αντιπροσωπεύει 27% του κόστους του καυσίμου, ενώ οι μεταφορές κοστίζουν 1,5 - 2%. Για κύκλο με άπαξ χρήση του καυσίμου, η μεταφορά και αποθήκευση του ακτινοβολημένου καυσίμου αντιπροσωπεύει περίπου 10% του κόστους καυσίμου, ενώ η επικάλυψη και διάθεση του ακτινοβολημένου καυσίμου αντιπροσωπεύει περί το 5% του κόστους. Κόστος αποθήκευσης Σε μια προηγούμενη έκθεση του 19907 είχε επισημανθεί ότι το κόστος κυμαινόταν μεταξύ 400 και 1300 ECU/m3 για την αποθήκευση αποβλήτων χαμηλού βαθμού ακτινοβόλησης, και σε προεξοφλημένο επενδυτικό κόστος περίπου 100. 000 ECU/m3 για αποθήκευση αποβλήτων υψηλού βαθμού ακτινοβόλησης. Είναι σαφές ότι οι εκτιμήσεις κόστους επηρεάζονται από τις παραδοχές στις οποίες βασίζονται και συνεπάγονται κάποιο βαθμό αβεβαιότητας, ιδιαίτερα όσον αφορά την επεξεργασία και διάθεση αποβλήτων. Ωστόσο, όπως δείχνουν οι μνημονευθείσες εκτιμήσεις κόστους του ΟΟΣΑ, ακόμη και μια σοβαρή διακύμανση του κόστους μεταφοράς ή αποθήκευσης αποβλήτων δεν επηρεάζει παρά μόνο λίγο το συνολικό κόστος της παραγώμενης από πυρηνικές πηγές ηλεκτρικής ενέργειας, επειδή το κόστος πυρηνικού καυσίμου αντιπροσωπεύει μόνο ποσοστό 20-25% του συνολικού. Τα οικονομικά δεδομένα του κύκλου πυρηνικού καυσίμου ΟΠΕ/ΟΟΣΑ-1994 Έκθεση EUR 12871 "Εκτίμηση του κόστους αποθήκευσης και διάθεσης για επεξεργασμένα ραδιενεργά απόβλητα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες" β Ανταγωνιστικότητα ενεργειακές πηγές. της πυρηνικής ενέργειας σε σύγκριση με άλλες Η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα αφορά το κόστος της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας (σε kWh). Το κόστος αυτό αποτελεί τον κυριώτερο συντελεστή προσδιορισμού της τιμής προσφοράς του ηλεκτρισμού από πυρηνικούς σταθμούς στους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων βαρείας βιομηχανίας που αντιπροσωπεύουν τους αντίστοιχους κύριους μεμονωμένους πελάτες. Στην προηγουμένως αναφερθείσα από κοινού μελέτη του ΟΟΣΑ και της ΔΟΕ του 1993 συγκρίνονται οι προβολές κόστους διαφόρων πηγών ηλεκτροπαραγωγής με βάση δεδομένα που έδωσαν τα κράτη μέλη, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του μέσου ισοσταθμισμένου κόστους. Στην ανωτέρω μελέτη καταδεικνύεται ότι, με βάση μέσο προεξοφλημένο κόστος με επιτόκιο 5% ετησίως, η πυρηνική ενέργεια είναι η οικονομικότερη επιλογή σε 13 από τις 15 εξετασθείσες χώρες (αποτελούν εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Κάτω Χώρες). Για προεξοφλητικό επιτόκιο ύψους 10%», 5 χώρες έχουν πραγματική οικονομική οφέλεια με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας, ενώ 5 άλλες μπορούν να επιλέξουν επί ίσοις όροις μεταξύ πυρηνικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Τα συμπεράσματα αυτά βασίζονται σιωπηρώς στην υπόθεση σταθερότητας τιμών των καυσίμων, που κανείς δεν την εγγυάται λόγω της αυξανόμενης ζήτησης φυσικού αερίου. Στους υπολογισμούς περιλαμβάνεται επίσης το κόστος παροπλισμού και διάθεσης αποβλήτων. Υπάρχει πρόθεση ενημέρωσης της μελέτης με νεώτερα στοιχεία το 1997. Μια άλλη μελέτη του ΟΟΣΑ που δημοσιεύθηκε το 1992 εξετάζει το συνολικό οικονομικό αντίκτυπο της χρήσης πυρηνικής ενέργειας. Εκπονήθηκε οικονομική μελέτη για όσες χώρες επέλεξαν την πυρηνική ενέργεια, η οποία δείχνει σαφώς τα οφέλη στο ισοζύγιο πληρωμών, λόγω εξοικονόμησης των εισαγόμενων ποσοτήτων ενέργειας. Φυσικά, η οικονομική ελκυστικότητα του ηλεκτρισμού που παράγεται από πυρηνική ενέργεια εξαρτάται από σειρά παραγόντων και ως εκ τούτου δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι άλλες μελέτες οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα. Οι εξελίξεις στην κατεύθυνση της ελευθέρωσης της κοινοτικής εσωτερικής αγοράς ηλεκτρισμού θα σημαίνουν ότι η πυρηνική ενέργεια καλείται να ανταγωνιστεί στο ίδιο πλαίσιο και υπό τους ίδιους όρους με όλες τις υπόλοιπες ενεργειακές πηγές. Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και η αυστηρή εφαρμογή των σχετικών κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις και τον ανταγωνισμό συνεπάγεται επί ίσοις όροις ανταγωνισμό για όλες τις ενεργειακές πηγές, με έμφαση στη διαφάνεια κόστους. Από πλευράς κόστους πρώτων υλών, όποιες και να είναι οι τάσεις που θα επικρατήσουν στο μέλλον στην τιμή ουρανίου ή στις τιμές συναλλάγματος, πιθανότατα θα επηρεάσουν σε μικρό μάλλον βαθμό την ανταγωνιστικότητα της πυρηνικής βιομηχανίας, επειδή το κόστος αγοράς της αρχικής ύλης αντιπροσωπεύει σήμερα ποσοστό πολύ κατώτερο του 10% του κόστους ηλεκτροπαραγωγής. Το εναπομένον μέρος του κόστους παραγωγής αντιστοιχεί ως επί το πλείστον στις καταβαλλόμενες εντός της Ευρωπαϊκής Ενώσεως τεχνολογικές και βιομηχανικές προσπάθειες. Η Ένωση διαθέτει την αναγκαία πείρα πυρηνικής τεχνολογίας, καθώς και την ικανότητα περαιτέρω βελτίωσης της. Επισημαίνεται ότι επειδή η πυρηνική βιομηχανία είναι εντάσεως κεφαλαίου, η οικονομική ελκυστικότητα της εξαρτάται σε αποφασιστικό βαθμό - μεταξύ άλλων - από τα επίπεδα των επιτοκίων. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το κόστος και η τιμολόγηση της παραγόμενης από πυρηνικές πηγές ηλεκτρικής ενέργειας πιθανώς να επαναξιολογηθούν υπό το φως των τάσεων προς την ελευθέρωση των αγορών ηλεκτρισμού, και σε ορισμένες περιπτώσεις προς την ιδιωτικοποίηση (για παράδειγμα στο Η Β). γ. Εξαγωγές Οι βιομήχανοι και παραγωγοί που υπεισέρχονται στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου, ή στην κατασκευή πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, συμβάλλουν σοβαρά στα έσοδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις εξαγωγές. Αυξάνονται επίσης οι εξαγωγικές ευκαιρίες για ευρωπαϊκή επιχειρηματική δραστηριότητα στις μεγάλες, παγκόσμιες αγορές επεξεργασίας πυρηνικών αποβλήτων και εργασιών παροπλισμού. Οι εξαγωγικές αγορές είναι βασικής σημασίας για τη διατήρηση της τεχνολογικής στάθμης και τεχνογνωσίας που έχουν αποκτήσει οι ευρωπαϊκοί βιομηχανικοί κύκλοι, ιδιαίτερα εκείνοι που αναπτύσσουν δραστηριότητες για τον κύκλο του καυσίμου ή κατασκευάζουν στοιχεία του τεχνικού εξοπλισμού. Η Επιτροπή έχει διαπραγματευθεί, και διαπραγματεύεται τώρα, πυρηνικές συμφωνίες με τρίτες χώρες, προκειμένου να διευκολύνει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και το εμπόριο πυρηνικών αγαθών και υπηρεσιών. θα πρέπει να επισημανθεί ότι όλες οι πυρηνικές εξαγωγές από την Ένωση υπόκεινται στους κανόνες του ΔΟΑΕ, καθώς και στο καθεστώς διασφαλίσεων της Ευρατόμ. δ. Επενδύσεις με απώτερο χρονικό ορίζοντα Οι επενδύσεις της πυρηνικής βιομηχανίας διενεργούνται με απώτερο χρονικό ορίζοντα. Προκειμένου να υλοποιηθούν, χρειάζονται μακρούς χρόνους προπορείας και σταθερό και ευνοϊκό κανονιστικό και οικονομικό περιβάλλον. Η μελέτη και κατασκευή ενός πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής χρειάζεται 5 έως 10 έτη, η δε μετέπειτα περίοδος λειτουργίας και συντήρησης διαρκεί 40 ή και περισσότερα. Ο φορέας λειτουργίας χρειάζεται τη διαβεβαίωση ότι σε όλη αυτή την περίοδο θα διατίθεται καύσιμο και σχετικές με αυτό υπηρεσίες,και ότι θα είναι δυνατή η επεξεργασία του αναλωμένου καυσίμου και των πυρηνικών αποβλήτων κατά τρόπο ικανοποιητικό. Κατά την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρισμού, τα κράτη μέλη μπορεί τις ανάγκες μακροχρόνιου προγραμματισμού της πυρηνικής βιομηχανίας και να διαμορφώσουν, ανάλογα, τις συνθήκες για τέτοιες βαριές μακροπρόθεσμες επενδύσεις. να λάβουν δεόντως υπόψη ε Απασχόληση εγχώριου ειδικευμένου προσωπικού Ποσοστό άνω του 90% του κόστους πυρηνικής ενέργειας οφείλεται σε υπηρεσίες παρεχόμενες από οικονομικούς παράγοντες εντός της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Επομένως, χρησιμοποιείται είτε άμεσα είτε έμμεσα σε μεγάλο βαθμό εγχώριο εργατικό δυναμικό. Το επίπεδο αυτό απασχόλησης δημιουργείται ή διατηρείται από επενδύσεις στους διαφόρους κλάδους της βιομηχανίας, οι οποίοι συμβάλλουν στην πυρηνική ενεργειακή παραγωγή, και από τη λειτουργία των σταθμών, όταν αυτοί ανεγερθούν. Η πυρηνική βιομηχανία εκτιμά ότι απασχολεί πάνω από 400000 άτομα στην Ευρώπη, σε εργασίες συνδεόμενες άμεσα με την ηλεκτροπαραγωγή και τις δραστηριότητες του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου· τα περισσότερα από αυτά διαθέτουν υψηλού επιπέδου προσόντα, συμβάλλοντας σοβαρά στην οικονομική, κοινωνική, βιομηχανική και επιστημονική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. στ. Καινοτομία και τεχνολογική ανάπτυξη Εξ αρχής έχει αναγνωριστεί στη συνθήκη Ευρατόμ ότι η ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας δεν θα ήταν δυνατή χωρίς μείζονα επιτεύγματα σε εργασίες έρευνας και ανάπτυξης. Η πυρηνική βιομηχανία υπήρξε κατά σύστημα επιτυχής από πλευράς καινοτομίας και εφαρμογής νέων τεχνολογιών. Χρειάζεται να συνεχισθούν οι προσπάθειες πυρηνικής έρευνας, παράλληλα με την έρευνα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις προσπάθειες για αύξηση του ενεργειακού βαθμού απόδοσης. Η υποστήριξη των κοινοτικών προγραμμάτων - πλαισίων έρευνας και ανάπτυξης, όπως και των εθνικών προγραμμάτων, θα συμβάλει στην περαιτέρω βελτίωση της ασφάλειας, στην αποτελεσματικότητα της βιομηχανίας και στη δημιουργία νέων εξαγωγικών αγορών. Ασφάλεια του εφοδιασμού α Διαφαινόμενες ενεργειακές τάσεις στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 'Οπως αναγράφεται στη λευκή βίβλο, είναι δύσκολη η πρόβλεψη των μελλοντικών τάσεων στην προσφορά και ζήτηση ενέργειας. Έχουν μελετηθεί διάφορα σενάρια, όπου εξετάζεται φάσμα διαφορετικών δυνατών κοινωνικοοικονομικών μελλοντικών καταστάσεων στον ορίζοντα του 20208. Στη μελέτη αυτή, "Ορισμένες από τις διαφαινόμενες τάσεις με επιπτώσεις στην άσκηση πολιτικής είναι οι εξής: θα αυξηθεί σοβαρά η εξάρτηση της Ευρώπης από την εισαγώμενη ενέργεια· το αέριο θα ανταγωνίζεται το πετρέλαιο ως η κυριώτερη συνιστώσα σύνθεσης της αναλογίας καυσίμων οι ευρωπαίοι καταναλωτές θα εξαρτώνται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό από την παρεχόμενη μέσω δικτύων ενέργεια- υφίσταται σημαντική ευελιξία ως προς την τελική μορφή της Ευρωπαϊκή ενέργεια έως το 2020: Θεώρηση με διάφορα σενάρια. Σχετ. : SEC(95) 2283 της 20. 12. 1995 μελλοντικής σύνθεσης της αναλογίας καυσίμων. Το βάρος που δίνεται στις ανησυχίες για την αλλαγή του κλίματος, οι επιπτώσεις από την τεχνολογία και την ελευθέρωση τουν αγορών και το γεγονός ότι ορισμένες ανανεώσιμες πηγές πλησιάζουν το κατώφλι της οικονομικής βιωσιμότητας τους μείζονες αποφασιστικούς παράγοντες. " θα αποτελούν Με βάση τα ανωτέρω καίρια μηνύματα, η πυρηνική ενέργεια μπορεί να συνεχίσει να διαδραματίζει ρόλο στη μελλοντική προσφορά ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Τούτο θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο σε περίπτωση που ικανοποιητικός βαθμός επιδεινωθεί κατά τα επόμενα έτη ο σημερινός διαφοροποίησης ορισμένοι εμπειρογνώμονες. όπως αναμένουν της προσφοράς, Οφείλουμε επομένως να συνεχίσουμε τις προσπάθειες για εξοικονόμηση ενέργειας, διαφοροποίηση των ενεργειακών μας πόρων και διατήρηση υψηλού βαθμού αυτάρκειας. Παρά τις αποκλίνουσες εθνικές πολιτικές τους, τα κράτη μέλη της Κοινότητας οφείλουν να ενεργούν συλλογικά για να αμβλύνουν τις δυσχέρειες ενεργειακού εφοδιασμού. Στο στόχο αυτό μπορεί να συμβάλει η πυρηνική ενέργεια. β Διογκούμενη παγκόσμια ζήτηω) ενέργειας Επειδή οι ενεργειακές αγορές είναι διεθνείς, σκόπιμο είναι να εξετάζεται και το παγκόσμιο σκηνικό της ενεργειακής κατάστασης. Με πρακτικώς στάσιμη τη ζήτηση ενέργειας στην Ευρώπη και υποχώρηση στην πρώην Σοβιετική Ένωση, εύκολα λησμονείται το γεγονός ότι η ενεργειακή ζήτηση αυξάνεται ταχέως στην Ασία. Η αύξηση του πληθυσμού και η μελλοντική ανάπτυξη στις χώρες του τρίτου κόσμου προκαλεί επίσης αύξηση της εκ μέρους των καταναλώσεως ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με τις προαναφερθείσες μελέτες υποθετικών εξελίξεων που εκπόνησε η Επιτροπή, η παγκόσμια ενεργειακή ζήτηση μπορεί να αυξηθεί από τώρα έως το 2020 κατά ποσοστό περίπου 50%. Οι συντονισμένες προσπάθειες βελτίωσης του ενεργειακού βαθμού απόδοσης, προώθησης της εξοικονόμησης και ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μπορούν να οδηγήσουν σε μικρότερη αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης ορυκτών καυσίμων στο μέλλον. Προκειμένου να ικανοποιηθεί η ανωτέρω ζήτηση, τα παγκόσμια αποθέματα στερεών καυσίμων δεν είναι βέβαια ανεξάντλητα. Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις του παγκοσμίου συμβουλίου ενέργειας, με βάση την τρέχουσα κατανάλωση, τα αποθέματα πετρελαίου (ποσοστό 75% των οποίων ελέγχονται από τον ΟΠΕΚ) πιθανώς να διαρκέσουν ελάχιστα περισσότερο από 40 έτη, το φυσικό αέριο για 65 περίπου έτη, ο άνθρακας για 200 έτη και πλέον, το δε ουράνιο περί τα 25-30 έτη, εφόσον δεν διενεργείται επανεπεξεργασία του καυσίμου (με επανεπεξεργασία πυρηνικού καυσίμου, η διάρκεια ζωής των αποθεμάτων ουρανίου πολλαπλασιάζεται). Τα αποθέματα ορυκτών καυσίμων συχνά έχουν υποτιμηθεί στο παρελθόν, επειδή ελήφθησαν ελάχιστα υπόψη οι βελτιώσεις στις τεχνικές απόληψης. Κατά την τελευταία εικοσαετία, τα αποδεδειγμένα αποθέματα ορυκτών καυσίμων παρέμειναν πρακτικώς σταθερά και μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις αυξήθηκαν, παρά την υψηλή και διογκούμενη κατανάλωση, κατά τα τελευταία δε έτη δεν υπήρχε λόγος αναζήτησης νέων μεγάλων αποθεμάτων ουρανίου. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι τα αποθέματα ουρανίου παρουσιάζουν ευρεία διασπορά σε πληθώρα χωρών. Οι τιμές πετρελαίου, που κυμαίνονται στα χαμηλότερα από το 1973 επίπεδα, πιθανότατα θα αυξηθούν μεσοπροθέσμως. Οι τιμές του ουρανίου που κυκλοφορεί στη διεθνή αγορά φθίνουν λόγω της προσφοράς των χωρών της ΚΑ Κ, η σχετική όμως 10 πυρηνικών καυσίμων (πλουτωνίου), θα μειωθούν οι ανάγκες για ουράνιο. Λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες, ορισμένες από τις χώρες με τη δυνητικώς υψηλότερη παγκοσμίως κατανάλωση ενέργειας θεωρούν ότι μπορούν να επιλύσουν τα προβλήματα ενεργειακού εφοδιασμού των με την χρήση πυρηνικής ενέργειας. Αφετέρου, λόγω των υπεισερχομένων παραγόντων αβεβαιότητας, ορισμένες χώρες απεφάσισαν να μην κατασκευάσουν πυρηνικούς σταθμούς και να επιδιώξουν άλλες μορφές διαφοροποίησης του εφοδιασμού. γ. Ιδιαιτερότητες των πυρηνικών καυσίμων Ο τρόπος κατά τον οποίο χρησιμοποιούνται τα πυρηνικά διαφέρει από εκείνον των άλλων καυσίμων. Η εξόρυξη ουρανίου γίνεται πρακτικώς μόνο για σκοπούς ενεργειακής παραγωγής. Πράγμα σημαντικότερο, αφού αφαιρεθούν τα απόβλητα προϊόντα από την αρχική του χρήση, το ουράνιο - και το παραπροϊόν του πλουτώνιο - μπορούν να ανακυκλωθούν και να χρησιμοποιηθούν για περαιτέρω ενεργειακή παραγωγή. Επειδή κατά την πρώτη του χρήση καταναλώνεται μικρό μόνο κλάσμα του ενεργειακού δυναμικού του ουρανίου, παρουσιάζει, μακροπρόθεσμα, ενδιαφέρον η ανακύκλωση του, ακόμη και η επανειλημμένη, υπό τον όρο να έχουν εξευρεθεί τεχνολογικές λύσεις για να καθίσταται η ανακύκλωση ασφαλής και οικονομικώς βιώσιμη. Το λαμβανόμενο από την διάλυση των οπλοστασίων πυρηνικό υλικό (πλουτώνιο) μπορεί επίσης να ανακυκλώνεται ως πυρηνικό καύσιμο για ηλεκτροπαραγωγή. Το πλουτώνιο, σε όλες του τις μορφές, δημιουργεί προβλήματα στους τομείς της περιβαλλοντικής ασφάλειας και της μη εξάπλωσης πυρηνικών υλών. Υφίστανται ακόμη προβλήματα που αφορούν την οικονομική βιωσιμότητα της ανακύκλωσης του. δ. Μη εξάπλωση και πυρηνικές διασφαλίσεις Υπάρχει προφανής δεσμός μεταξύ, αφενός εμπορίου πυρηνικών υλών και της αυξημένης ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και, αφετέρου, της αξιοπιστίας μιας χώρας ή μιας ομάδας χωρών ως προς την μη εξάπλωση πυρηνικών υλών. Η μη εξάπλωση είναι πρωταρχικής σημασίας, δεδομένης της δυνατότητας χρήσεως ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, οιουδήποτε βαθμού, ως σχάσιμου υλικού για πυρηνικά όπλα. 9 Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμβάλει σοβαρά στην ανάπτυξη μηχανισμών μη εξάπλωσης, και στο έδαφος της διενεργούνται επαρκώς επιθεωρήσεις πυρηνικών διασφαλίσεων. Η Ευρατόμ είναι ο περιφερειακός οργανισμός με την πλέον μακροχρόνια εμπειρία στις διασφαλίσεις και την μη εξάπλωση. Οι δραστηριότητες της συνδέονται στενά με το πνεύμα και το γράμμα της συνθήκης γιοι την μη εξάπλωση, ιδιαίτερα όσον αφορά την αλληλεξάρτηση μεταξύ περιφερειακού και παγκόσμιου συστήματος διασφαλίσεων, και τον δεσμό μεταξύ περιφερειακής και παγκόσμιας συνεργασίας για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Χρειάζεται ισοτοπικός διαχωρισμός για να εμπλουτισθεί το ουράνιο στον αναγκαίο για τα όπλα βαθμό, ενώ ο χαμηλός διαχωρισμός που χρειάζεται για την λήψη του πλουτωνίου αποτελεί μικρότερο εμπόδιο στην εκτροπή της παραγωγής προς στρατιωτική κατεύθυνση. 11 Η Ευρατόμ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα περιφερειακού ολοκληρωμένου συστήματος διασφαλίσεων: βασίζεται στο ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο και λειτουργεί επαρκώς και αποδοτικώς. II Επιτροπή και ο ΔΟΑΕ (Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας) συμφώνησαν το 1992 νέο διακανονισμό εταιρικής συνεργασίας, γνωστό ως "Νέα Προσέγγιση Εταιρικών Σχέσεων", προκειμένου να βελτιστοποιήσουν τους πόρους και να ενισχύσουν τις διασφαλίσεις. Στόχος ήταν η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δύο οργανισμών, με βάση τις εξής προϋποθέσεις: επιβεβαιώνεται ο ρόλος της Ευρατόμ ως ιδιαίτερου περιφερειακού συστήματος· θεωρείται βασικής σημασίας η αμοιβαία υποστήριξη σε εργασίες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης· θα ενισχυθεί η υποστήριξη επιμελητείας· θα αναπτυχθούν από κοινού επιμόρφωση και προμήθεια τεχνικού εξοπλισμού· θα βελτιστοποιηθούν οι διακανονισμοί επιθεωρήσεων προκειμένου να δοθεί στον ΔΟΑΕ η δυνατότητα να εξοικονομήσει πόρους επιθεωρήσεων· έκαστος οργανισμός θα διατηρήσει το δικαίωμα του να συνάγει ανεξάρτητα συμπεράσματα. Η μέχρι στιγμής κτηθείσα πείρα από την υλοποίηση της νέας αυτής θεώρησης κρίνεται θετική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέσχε πλήρη υποστήριξη στην αόριστης διάρκειας και άνευ όρων επέκταση της συνθήκης για την μη εξάπλωση (ΝΡΤ), και ως εκ τούτου θεωρείται ότι υπήρξαν επιτυχή τα αποτελέσματα της διεξαχθείσας το 1995 συνδιάσκεψης για την επανεξέταση και επέκταση της συνθήκης. Στο πλαίσιο αυτό επισημαίνεται ότι η πραγματοποιηθείσα στη Μόσχα, στις 19-20 Απριλίου 1996, πυρηνική διάσκεψη κορυφής επιβεβαίωσε τη δέσμευση της ομάδας των επτά βιομηχανικών χωρών και της Ρωσίας να συνομολογήσουν συνθήκη για την απόλυτη απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών (CTBT), που υπεγράφη τον Σεπτέμβριο 1996. Επισημαίνεται επίσης ότι από το 1992 και μετά οι πάσης φύσεως εξαγωγές πυρηνικών υλών από την Ευρωπαϊκή Ένωση προς τρίτες χώρες που δεν έχουν στην κατοχή τους πυρηνικά όπλα, υπόκεινται στις εφ'όλης της ύλης διασφαλίσεις ΔΟΑΕ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τοιουτοτρόπως βασικό παράγοντα όχι μόνο στο εμπόριο πυρηνικών υλών και σχετικού εξοπλισμού, αλλά επίσης στους σημαντικούς τομείς της μη εξάπλωσης και των πυρηνικών διασφαλίσεων. Προστασία του πληθυσμού και του περιβάλλοντος Σε γενικές γραμμές, κατά τα πρώτα 20 έτη ύπαρξης της Ευρατόμ, υπήρξε αποδοχή της χρησιμότητας της πυρηνικής ενέργειας. Η αποδοχή αυτή όμως εξασθένισε μετά το ατύχημα στο Three Mile Island και εν μέρει ακυρώθηκε μετά το ατύχημα στο 12 σταϋμου οεν συγκρίνονται με εκείνα των ηλεκτρονικών πυρηνικών σταθμών που λειτουργούν στην Ευρωπαϊκή ' Ενωση. ' Εχει γίνει πλέον διεθνώς αποδεκτό ότι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας και η κατοχύρωση της ασφάλειας της αποτελούν τις δύο όψεις του ιδίου νομίσματος. Οι χώρες που χρησιμοποιούν την πυρηνική ενέργεια οφείλουν να θέτουν υπεράνω όλων την ασφάλεια. α Βασικά πρότυπα ασφάλειας για την ακτινοπροστασία και την προστασία της υγείας του ανθρώπου Το άρθρο 2(β) της συνθήκης Ευρατόμ επιβάλλει στην Κοινότητα να "θεσπίζει ενιαίους κανόνες ασφαλείας για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων και να μεριμνά για την εφαρμογή τους", όπως προβλέπει η συνθήκη. Βάσει του άρθρου 31 της συνθήκης Ευρατόμ, έχουν θεσπιστεί βασικά πρότυπα με τα οποία καθιερώνεται η θεμελιώδης αρχή της ακτινοπροστασίας και των ανώτατων επιτρεπτών δόσεων ακτινοβολίας για τον πληθυσμό και τους εργαζομένους. Τα εν λόγω πρότυπα, σε ενημερωμένη έκδοση του 1996, συνιστούν το βασικό πλαίσιο για την ακτινοπροστασία σε όλη την Ευρωπαϊκή ' Ενωση10. Επιπλέον, οι διατάξεις του άρθρου 129 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση αναφέρουν ότι η Κοινότητα οφείλει να συμβάλλει στην εξασφάλιση υψηλής στάθμης προστασίας της υγείας του ανθρώπου, η προστασία δε αυτή αποτελεί συστατικό στοιχείο των υπολοίπων κοινοτικών πολιτικών. β Μείωση του C02 και των λοιπών επιβλαβών εκπομπών Η αυξημένη συγκέντρωση C02 στην ατμόσφαιρα, μας απειλεί σοβαρά, και θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σε μικρότερο βαθμό ο άνθρακας και τα υπόλοιπα ορυκτά καύσιμα. Μολονότι η ενέργεια χρησιμοποιείται στην Ευρώπη πιο αποδοτικά απ'ό,τι στις ΗΠΑ, στην Κίνα ή στην Ρωσία, υπάρχει περαιτέρω δυνατότητα περιστολής του C02 και των λοιπών εκπομπών με την προώθηση, για παράδειγμα, εξοικονομήσεων ενέργειας και της χρήσης ανανεώσιμων πηγών. Η χρήση πυρηνικής ενέργειας παρουσιάζει το πλεονέκτημα της μείωσης του C02 και των υπόλοιπων εκπεμπόμενων αερίων που προκαλούν το φαινόμενο θερμοκηπίου. Επισημαίνεται ότι για ολόκληρη την Ευρώπη, η χρήση πυρηνικής ενέργειας επιτρέπει ήδη την αποφυγή της εκπομπής περίπου 700 εκατομμυρίων τόννων C02 ετησίως, σε σύγκριση με ίδια ποσότητα ηλεκτρισμού μια κατάσταση όπου θα παραγόταν η χρησιμοποιο')ντας ανάλογα ορυκτά καύσιμα". Επιπλέον, η ηλεκτροπαραγωγή από πυρηνικές πηγές συμβάλλει στο να αποφεύγονται και άλλες επιβλαβείς ατμοσφαιρικές εκπομπές, όπως σωματιδίων, διοξειδίου του θείου, οξειδίων του αζώτου και μεθανίου. 10 11 Οδηγία 96/29/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 13ης Μαΐου 1996, που ορίζει τα βασικά πρότυπα ασφάλειας για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων από τους κινδύνους που προέρχονται από τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες (ΕΕ L 159, της 29. 06. 1996) Ευρωπαϊκή ενέργεια έως το 2020: Θεώρηση με βάση διάφορα σενάρια. Σχετ. : SEC(95) 2283 της 20. 12. 1995 13 γ. Εκτίμηση περιβαλλοντικών ανάγκης επιπτώσεων και ετοιμότητα σε καταστάσεις Στη συνθήκη Ευρατόμ υπάρχουν επίσης ειδικές διατάξεις (άρθρα 35-37) προκειμένου να εκτιμώνται οι ακτινολογικές επιπτώσεις από την έκλυση ραδιενεργών υλικών στη βιόσφαιρα. Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις έχουν μελετηθεί και κατασκευαστεί κατά τρόπο που να μην αφήνουν πρακτικώς να διαφεύγει κανένα επιβλαβές παραπροϊόν της λειτουργίας τους, ακόμη και υπό συνθήκες ατυχήματος. Παρόλα αυτά, το ευρύ κοινό δεν αντιλαμβάνεται κατ'αυτόν τον τρόπο τον εγγενή κίνδυνο έκλυσης ραδιενέργειας συνεπεία της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας - είτε υπό συνθήκες ομαλούς λειτουργίας είτε σε περίπτωση που συμβεί ατύχημα. ' Εχει διενεργηθεί εμπεριστατωμένη εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων των βιομηχανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων στην Ευρωπαϊκή ' Ενωση. Οι εγκαταστάσεις αυτές οφείλουν να πληρούν τις ειδικές διατάξεις της συνθήκης Ευρατόμ και του σχετικού παραγώγου δικαίου, καλύπτονται δε επίσης από την οδηγία του Συμβουλίου με αντικείμενο την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων12 και τη σύμβαση ESPOO (Σύμβαση για την Εκτίμηση των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων σε Διασυνοριακό Πλαίσιο). ' Οπως απαιτείται από τους βασικούς κοινοτικούς κανόνες, σε όλα τα κράτη να μέλη έχουν αναπτυχθεί προγράμματα έκτακτης ανάγκης ώστε εξασφαλίζεται ότι οι δημόσιες αρχές θα είναι ικανές να αντιμετωπίσουν κατά τον ενδεδειγμένο τρόπο τις πιθανές συνέπειες από την ακτινοβολία, σε περίπτωση πυρηνικού ατυχήματος. Τα προγράμματα αυτά συνυπάρχουν με κοινοτικό σύστημα ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών, το οποίο καθιερώθηκε με βάση την οδηγία του Συμβουλίου το 19871. Οι διατάξεις αυτές των προγραμμάτων θα εκμεταλλευθούν την κοινή προσέγγιση του συστήματος RODOS, το οποίο αναπτύσσεται ως σύστημα υποβοήθησης της λήψης αποφάσεων για αντιμετώπιση, εκτός του τόπου του ατυχήματος, περιπτώσεων έκτακτης πυρηνικής ανάγκης που υλοποιείται σε ορισμένα κράτη μέλη και αλλού, την ακτινοπροστασία. προγράμματος ερευνητικού κυρίως μέσω του για Σε περίπτωση πυρηνικού ατυχήματος με συνέπειες εκτός του πυρηνικού σταθμού, έχει σημασία να ενημερώνεται επαρκώς το πληττόμενο κοινό για την ακολουθητέα συμπεριφορά. Μια οδηγία του Συμβουλίου, το 1989, ασχολείται με την ενημέρωση του ευρέος κοινού σχετικά με τα προς εφαρμογήν μέτρα προστασίας της υγείας και τις αναληφθησόμενες πρωτοβουλίες στην περίπτωση έκτακτης ανάγκης λόγω ακτινοβολίας14. 12 13 14 Οδηγία 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1985 σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων που έχουν στο περιβάλλον ορισμένα ιδιωτικά και δημόσια έργα (ΕΕ L 175 της 05. 07. 1985) Οδηγία 87/600/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 14ης Δεκεμβρίου 1987 με αντικείμενο κοινοτικούς διακανονισμούς για την έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης λόγω ακτινοβολίας (ΕΕ L 371 της 30. 12. 1987) Οδηγία 89/618/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 1989) 14 Η διαχείριση πυρηνικών αποβλήτων αποτελεί σοβαρό παράγοντα της ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος. Εφαρμόζονται και διαρκώς βελτιώνονται βιομηχανικές τεχνικές για τη διαχείριση και διάθεση πυρηνικών αποβλήτων. Ωστόσο, χρειάζεται να συνεχίσει η έρευνα κατά τρόπο συστηματικό, ώστε να μειωθεί περαιτέρω ο όγκος των προς διακίνησιν αποβλήτων και να βελτιστοποιηθούν οι χρησιμοποιούμενες στη διαχείριση αποβλήτων τεχνολογίες. Το 1994 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία πρότεινε "κοινοτική στρατηγική για τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων"15. Η στρατηγική αυτή, που κατά βασιν επικεντρώνεται στις ανησυχίες ως προς την ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος, προβλέπει εναρμονισμένη προσέγγιση που αφορά αρχές διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων σε κοινοτικό επίπεδο, όπου αυτό καθίσταται πρακτικώς δυνατό, ώστε να εξασφαλίζεται ισοδύναμο επίπεδο ασφάλειας σε όλο τον κοινοτικό χώρο. Η στρατηγική εκφράζει ένα συνολικό μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο πρόγραμμα, εστιάζεται όμως , μόνο σε όσα στοιχεία βελτιώνονται από μία κοινή αντιμετώπιση των ραδιενεργών αποβλήτων σε κοινοτικό επίπεδο. Στα στοιχεία αυτά συγκαταλέγονται ο ορισμός και η κατάταξη των ραδιενεργών αποβλήτων· η ελαχιστοποίηση, η μεταφορά, η επεξεργασία και διάθεση τους· η ενημέρωση του κοινού· και η χρηματοδότηση της διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων. Για την υιοθετούμενη προσέγγιση στο πεδίο αυτό επικρατεί συναινετικό κλίμα μεταξύ της Κοινότητας και των σχετικών ειδικευμένων διεθνών οργανισμών, δηλαδή του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) και του Οργανισμού Πυρηνικής Ενέργειας (ΟΠΕ) του ΟΟΣΑ. Η συναίνεση αυτή θα μπορούσε να ενισχυθεί με την υιοθέτηση διεθνούς σύμβασης για τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων. ' Εχει ήδη ξεκινήσει η επεξεργασία σχεδίου κειμένου, στους κόλπους του ΔΟΑΕ. Η Επιτροπή υποστηρίζει πλήρως την υπό εξέλιξιν διαδικασία αυτή. ε Τεχνολογικές πτυχές της πυρηνικής ασφάλειας Το 1975, το Συμβούλιο υπουργών εξέδωσε το πρώτο του ψήφισμα με αντικείμενο "τα τεχνολογικά προβλήματα της πυρηνικής ασφάλειας"16. Το ψήφισμα αυτό εξακολουθεί να έχει σημασία για την προαγωγή της συνεργασίας στο πεδίο της πυρηνικής ασφάλειας. Τα ζητήματα πυρηνικής τεχνολογίας που συνδέονται άμεσα με την πυρηνική ασφάλεια δεν υπόκεινται σε διατάξεις με προδιαγραφές της συνθήκης Ευρατόμ. Το ψήφισμα έθεσε τη βάση για ελευθέρως συμφωνούμενη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών της Κοινότητας και της Επιτροπής με αντικείμενο τα τεχνολογικά και βιομηχανικά ζητήματα που έχουν σημασία για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Με το ψήφισμα ζητείται "η σταδιακή εναρμόνιση των COM(94) 66 τελικό της 02. 03. 1994 15 16 Ψήφισμα του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 1975 (ΕΕ C 185 της 14. 08. 1975) 15 απαιτήσεων και κριτηρίων ασφάλειας, ώστε να παρέχεται ισοδύναμη και ικανοποιητική προστασία του πληθυσμού και του περιβάλλοντος από τον κίνδυνο ακτινοβολίας συνεπεία πυρηνικών δραστηριοτήτων και για την υποβοήθηση της ανάπτυξης του εμπορίου". Στις παραμονές της επιδιωκόμενης ημερομηνίας για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής ' Ενωσης (1993), το Συμ,βούλιο ενοποίησε τη βάση για συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και Επιτροπής με αντικείμενο τα τεχνολογικά προβλήματα της πυρηνικής ασφάλειας, εκδίδοντας ένα ακόμη ψήφισμα στις 18 Ιουνίου 1992 Το ψήφισμα παραθέτει ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές για την επίτευξη ευρύτερης αποδοχής σε ολόκληρη την Ένωση όσον αφορά βασικές απαιτήσεις ασφάλειας. Η επίτευξη ευρύτερης αποδοχής για τις απαιτήσεις αυτές θα αποβεί προς όφελος κάθε προσπάθειας εναρμόνισης συνδεόμενης με κώδικες και πρότυπα υλικών και κατασκευαστικών μεθόδων, που έχουν μεγάλη σημασία για την μηχανική ακεραιότητα των κατασκευαστικών στοιχείων των πυρηνικών μονάδων. Το ψήφισμα του 1992 ζητεί επίσης συνεκτικότητα μεταξύ εναρμόνισης κριτηρίων και απαιτήσεων ασφάλειας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και του προγράμματος συνεργασίας της Ένωσης με μη κράτη μέλη. III. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΚ Το ατύχημα του Τσερνομπίλ το 1986 απεκάλυψε σοβαρά ελαττώματα στη μελέτη, κατασκευή και λειτουργία αντιδραστήρων και, γενικότερα, στη φιλοσοφία ασφάλειας που επικρατούσε στις χώρες της περιοχής. Οι αρχές υποτίμησαν τότε, και μάλιστα επί σειρά ετών, τη σοβαρότητα της κατάστασης. Στις αρχές μόνο της δεκαετίας του 1990, μετά τις πολιτικές αλλαγές, κατέστη εμφανές ότι θα έπρεπε επειγόντως να ληφθούν μέτρα για να βελτιωθούν οι παλαιότεροι αντιδραστήρες, ακόμη μάλιστα και να δοθεί η δυνατότητα στις χώρες όπου αυτοί λειτουργούν, να τους κλείσουν. Υπό το πρίσμα αυτό, στην οικονομική διάσκεψη κορυφής το 1992 στο Μόναχο η ομάδα των 7 βιομηχανικών χωρών δεσμεύτηκε σε ένα πρόγραμμα δράσης που εγκρίθηκε από την ομάδα των 24 χωρών (G-24), υπό μορφήν βάσεως για τις πάσης φύσεως προσπάθειες τεχνικής αρωγής στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Από πλευράς της, η Ευρωπαϊκή ' Ενωση, ανέλαβε να χρησιμοποιήσει την τεχνική αρωγή που προβλέπεται βάσει του προγράμματος PHARE για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των Βαλτικών Χωρών, και βάσει του προγράμματος TACIS με στόχο τις χώρες της ΚΑΚ. Η αρωγή αυτή αναπτύχθηκε κυρίως στα εξής πεδία: υποστήριξη προς τις αρμόδιες για την ασφάλεια αρχές αρωγή για την μελέτη και λειτουργία ανταλλακτικά επεξεργασία αποβλήτων και κύκλος πυρηνικού καυσίμου συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης Τσερνομπίλ 17 Ψήφισμα του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 1992 (ΕΕ C 172 της 08. 07. 1992) 16 την κάλυψη των πλέον επειγουσών ελλείψεων, ειοικως όσον άφορα τους λιγότερο ασφαλείς αντιδραστήρες, και για την υιοθέτηση, στις χώρες αυτές, της σχετικής με την ασφάλεια φιλοσοφίας μας. Επίσης καταρτίζονται και υλοποιούνται πλέον μακροπρόθεσμα μέτρα με στόχο να φέρουν τους αντιδραστήρες, είτε τους υφιστάμενους είτε τους υπό κατασκευήν, καθώς και τις υπόλοιπες πυρηνικές εγκατάστεις, σε διεθνώς αποδεκτά επίπεδα ασφάλειας. Τα δάνεια Ευρατόμ αποτελούν σήμερα μία δυνατότητα χρηματοδότησης των αναγκαίων επενδύσεων. Η υλοποίηση τέτοιων προγραμμάτων προϋποθέτει ότι όλες οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και η ΚΑΚ, λαμβάνουν εσπευσμένα μέτρα για την εισαγωγή συστήματος πυρηνικής αστικής ευθύνης, όπως καθορίζεται στις συμβάσεις του Παρισιού και της Βιέννης, παρέχοντες τοιουτοτρόπως τη δυνατότητα στην ευρωπαϊκή πυρηνική βιομηχανία να τους προσφέρει υποστήριξη μέσα σε ικανοποιητικό νομικό πλαίσιο. Η υλοποίηση των αρχών του Ευρωπαϊκού Ενεργειακού Χάρτη θα διενεργηθεί μέσω της "Συνθήκης του Ενεργειακού Χάρτη", δεσμευτικού κειμένου εφαρμοζόμενου σε όλες τις μορφές ενέργειας, που ήταν ανοικτό για υπογραφή από τον Δεκέμβριο 1994 έως τα μέσα Ιουνίου 1995. Μέχρι την ημέρα της προθεσμίας υπογραφής, 50 χώρες, καθώς και οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες, είχαν προσυπογράψει τη συνθήκη, μεταξύ των οποίων όλες οι ευρωπαϊκές χώρες και ορισμένες χώρες ΠΟΟΣΑ, με εξαίρεση τις ΗΠΑ και τον Καναδά. Εξετάζεται ακόμη δήλωση που να αφορά τις ειρηνικές χρήσεις της πυρηνικής ενέργειας. IV. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 40 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΥΡΑΤΟΜ 1. Ενέργειες για τη διευκόλυνση των πυρηνικών επενδύσεων Σε γενικές γραμμές, όπως αναφέρει το άρθρο 40 της συνθήκης Ευρατόμ, ο ρόλος της Επιτροπής είναι "να ενθαρρύνει την πρωτοβουλία προσώπων και επιχειρήσεων και να διευκολύνει μια συντονισμένη ανάπτυξη των επενδύσεων τους στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας". Μολονότι οι αποφάσεις λαμβάνονται από τα κράτη μέλη, η Επιτροπή μπορεί να διευκολύνει τις στρατηγικές τους επιλογές, παρέχοντας τοιουτοτρόπως τη δυνατότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση να αντλήσει, στον μέγιστο βαθμό, όφελος από την ασφαλή χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Ως παραδείγματα των πρωτοβουλιών που ανέλαβε η Επιτροπή, αναφέρονται η προώθηση και ενθάρρυνση της ταχείας εναρμόνισης απαιτήσεων, κανόνων, κριτηρίων και πρακτικών σχετικά με την μελέτη, λειτουργία, συντήρηση και πιστοποίηση εγκαταστάσεων. 2. Ανασκόπηση των σημειούμενων εξελίξεων στο πυρηνικό πεδίο Σαράντα έτη μετά την υπογραφή της συνθήκης Ευρατόμ, η εφαρμογή της επιβάλλει στην Επιτροπή να αναγνωρίζει το γεγονός ότι η πυρηνική ενέργεια αποτελεί βιομηχανική, οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα σε πολλές από τις πλέον ανεπτυγμένες χώρες και ότι η πυρηνική βιομηχανία στη Δυτική Ευρώπη έχει πλέον ενηλικιωθεί. 17 Η εγκατεστημένη ισχύς ηλεκτροπαραγωγής από πυρηνικές πηγές ανερχόταν το 1995 σε 120 GWe στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Σύμφωνα με τα τρέχοντα προγράμματα των κρατών μελών, θα εξακολουθήσει να αυξάνεται ελαφρώς, φθάνοντας τα 125 GWe το έτος 2000. Μολονότι δεν υφίστανται λεπτομερή σχέδια για την περίοδο μετά το 2000, τα σχέδια υποθετικών εξελίξεων που αναπτύχθηκαν από την Επιτροπή18 προβλέπουν ότι πιθανότατα η εγκατεστημένη ισχύς θα κυμαίνεται μεταξύ 118 και 138 GWe το έτος 2010, με βάση ορισμένες μακροπρόθεσμες παραδοχές. Οι παραδοχές αυτές αφορούν για παράδειγμα την τιμή της ενέργειας στο μέλλον, την ένταση του ενεργειακού βαθμού απόδοσης, τις πολιτικές επιλογές στις οποίες θα προβούν οι κυβερνήσεις κ. λπ. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν είναι εφικτός ο καθορισμός ποσοτικών στόχων παραγωγής ή επενδύσεων για την πυρηνική βιομηχανία πέραν του έτους 2000, επισημαίνοντας επιπλέον ότι στόχος της ' Ενωσης είναι σήμερα να αφήνει τις δυνάμεις της αγοράς να διαδραματίζουν τον ρόλο τους. Σε περίπτωση που, στο μέλλον, οικονομικές ή πολιτικές πιέσεις μεταβάλουν το σημερινό πλαίσιο, πιθανώς θα χρειαστεί εκ νέου θεώρηση στον απώτερο χρονικό ορίζοντα. Για παράδειγμα, σε περίπτωση που γίνουν πολιτικές επιλογές προκειμένου να καταπολεμηθούν τα εκπεμπόμενα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο θερμοκηπίου, πιθανώς να εξετασθεί ανάλογα η καθιέρωση στόχων ηλεκτροπαραγωγής από πυρηνικές πηγές σε κάποιο απώτερο χρόνο. Εν πάσει περιπτώσει, χρειάζεται να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στο πυρηνικό πεδίο και να εντοπιστούν οι μείζονες προκλήσεις τις οποίες θα κληθεί να αντιμετωπίσει η πυρηνική βιομηχανία στο μέλλον. Ως εκ τούτου η Επιτροπή προτείνει να εξετασθούν, στα εναπομένοντα τμήματα του παρόντος εγγράφου, τα βασικά χαρακτηριστικά και οι προκλήσεις για τον τομέα της πυρηνικής ενέργειας κατά τα επόμενα έτη, και να υποδειχθούν ορισμένες αρχές που θα ισχύουν σε κοινοτικό επίπεδο για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. V. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Κατά τα επόμενα έτη, ο παγκόσμιος πληθυσμός θα αντιμετωπίσει όλο και δυσχερέστερα περιβαλλοντικά προβλήματα συνδεόμενα με την ενέργεια. Η πυρηνική ενέργεια δίνει τη δυνατότητα να παραχθούν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρισμού κατά τρόπο οικονομικό, χωρίς να εξαντλούνται τα αποθέματα ορυκτών καυσίμων του πλανήτη. 1. Δραστηριότητες και επιχειρηματικές ευκαιρίες της πυρηνικής βιομηγανίας Στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι σήμερα μάλλον περιορισμένες οι προοπτικές κατασκευής νέων ηλεκτροπυρηνικών σταθμών. Υπάρχουν όμως επενδυτικά προγράμματα για την αντικατάσταση ή τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση μονάδων εν λειτουργία. ' Εχουν επίσης εγκαινιαστεί ερευνητικά προγράμματα για την ανάπτυξη αντιδραστήρων νέας γενεάς. Τα προγράμματα αυτά θα επιτρέψουν, 18 Ευρωπαϊκή ενέργεια έως το 2020: Θεώρηση με διάφορα σενάρια. Σχετ. : SEC(95) 2283 της 20. 12. 1995 18 κατ'αρχήν, στην πυρηνική βιομηχανία να αναπτύξει περαιτέρω την τεχνολογική και ερευνητική της βάση και τις αναπτυξιακές της δεξιότητες και, στις περιπτώσεις που αυτό καθίσταται δυνατό, να βελτιώσει περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα και τεχνογνωσία της. Σε ορισμένους από τους ανταγωνιστές μας η κατάσταση που επικρατεί είναι διαφορετική. Ιδιαίτερα στην Ιαπωνία, υφίστανται προοπτικές για νέες εξελίξεις, και προκειμένου να εκμεταλλευθούν τις προοπτικές αυτές, ορισμένες ιαπωνικές εταιρίες συνέπηξαν ισχυρούς δεσμούς με βορειο-αμερικανικές βιομηχανικές εταιρίες. Η ταχεία οικονομική ανάπτυξη που πραγματοποιείται στην Ά πω Ανατολή καθιστά επίσης την τελευταία μια μεγεθυνόμενη αγορά. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία οφείλει να είναι έτοιμη να εκμεταλλευθεί κάθε ευκαιρία για ανάπτυξη δραστηριοτήτων στις εν λόγω χώρες. Η κτηθείσα από εταιρίες της Ευρωπαϊκής ' Ενωσης πείρα στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου τυγχάνει ήδη εκμεταλλεύσεως στις ανερχόμενες αγορές της ' Απω Ανατολής. Υπάρχουν επίσης μεγάλες ευκαιρίες στις τεράστιες αγορές διαχείρισης αποβλήτων και παροπλισμού πυρηνικών εγκαταστάσεων, ειδικώς στις ΗΠΑ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευθεί, στο πλαίσιο της συνεργασίας με τρίτες χώρες, να δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην ασφάλεια κατά τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας (αρχή "κατ' αρχάς η ασφάλεια"). Η Ένωση έχει αναλάβει την ιδιαίτερη υποχρέωση να συνεργασθεί για την προώθηση μιας σχετικής με την ασφάλεια φιλοσοφίας σε όλες τις χώρες που διαθέτουν πυρηνικούς αντιδραστήρες· για αυξημένη διεθνή διαφάνεια στις πυρηνικές δραστηριότητες· και για τη συνέχιση της αναμόρφωσης του ενεργειακού τομέα στις διερχόμενες μεταβατικό στάδιο χώρες, με βάση αποδοτικές στρατηγικές προσανατολισμένες στο άνοιγμα απέναντι στον κόσμο και στην υιοθέτηση αντίστοιχων οικονομικών και περιβαλλοντικών αρχών. Η βιομηχανία οφείλει επίσης να είναι σε θέση να συνεργαστεί με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και με την ΚΑΚ στο πλαίσιο αυτό, υπό τον όρο της επάρκειας της χρηματοδότησης και της ύπαρξης συστήματος αστικής ευθύνης, σύμφωνα με διεθνείς κανόνες. Η εμπλοκή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας θα εξασφάλιζε την τήρηση διεθνώς αποδεκτών προτύπων για την ασφάλεια. Χρειάζεται επίσης να συμμετάσχουν όλα τα κράτη που διαθέτουν πυρηνική ενέργεια, στις υπάρχουσες συμβάσεις για την πυρηνική ευθύνη (σύμβαση των Παρισίων/Βιέννης) ως μέσου πλήρους νομικής εξασφάλισης, και για την πυρηνική βιομηχανία και για τους ευρωπαίους πολίτες. 2. Συνθήκες εφοδιασμού με πυρηνικά καύσιμα Στον βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, δεν διαγράφεται κίνδυνος διακοπής του εφοδιασμού με ουράνιο ή των υπηρεσιών εμπλουτισμού. Παρ' όλα αυτά, η κατά τα τελευταία έτη σημειωθείσα μεγάλη αύξηση των μεριδίων της αγοράς φυσικού ουρανίου που κατέκτησε η ΚΑΚ, μέσω αφύσικα χαμηλών τιμών (πολύ κάτω από το κόστος παραγωγής σε μια οικονομία της αγοράς) προκάλεσε σοβαρές ανησυχίες στην ευρωπαϊκή βιομηχανία πυρηνικών καυσίμων και οδήγησε σε δραστικές περικοπές της παραγωγής ουρανίου στην Κοινότητα, καθώς και στις χώρες με οικονομία της αγοράς, που προμηθεύουν παραδοσιακά την Κοινότητα. Επιπλέον, οι πυρηνικές ύλες από τη διάλυση των οπλοστασίων είναι ικανές να επιδεινώσουν τα προβλήματα της αστάθειας της αγοράς φυσικού ουράνιου και της πλεονάζουσας δυναμικότητας για εμπλουτισμό. Η Επιτροπή και ο οργανισμός εφοδιασμού Ευρατόμ τηρούν πολιτική διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας, που εφαρμόζεται κατά τρόπο ευέλικτο με την άσκηση του δικαιώματος του 19 οργανισμού να συνομολογεί συμβάσεις και να επιδιώκει την αποφυγή υπέρμετρης εξάρτησης από μία και μοναδική πηγή εφοδιασμού. II Επιτροπή διερευνά επίσης τη δυνατότητα εξεύρεσης λύσεων σε συνεργασία με τα κυριότερα οικεία κράτη. Από πλέον πρόσφατες πρώτες ενδείξεις σκλήρυνσης των τιμών ουρανίου πιθανώς να υποδηλώνουν ότι η μεταλλευτική βιομηχανία θα αρχίσει εκ νέου να προβαίνει στις αναγκαίες επενδύσεις για την κάλυψη των παγκόσμιων αναγκών σε ουράνιο προς τα τέλη του αιώνα. ' Ηδη υπάρχουν ενδείξεις ότι αυξήθηκε η παραγωγή στην Αυστραλία, στις ΗΠΑ και στην Ναμίμπια, διατηρήθηκε δε σε υψηλά επίπεδα στον Καναδά. Δεν έχουν όμως ακόμη επιβεβαιωθεί οι τάσεις αυτές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει προγράμματα συντονισμού για την ασφαλή αποθήκευση σχάσιμου υλικού που ελευθερώνεται από τη διάλυση των πυρηνικών οπλοστασίων, για την ειρηνική χρήση του και για την ασφαλή και εγγυημένη μεταφορά του. Τεχνολογικές προκλήσεις της πυρηνικής ασφάλειας Τα ψηφίσματα του Συμβουλίου με αντικείμενο τα τεχνολογικά προβλήματα της πυρηνικής ασφάλειας (1975-1992) που αναφέρθηκαν στο σημείο Π. 3 (ε) υλοποιούνται μέσω των εξής τριών συμπληρωματικών δράσεων: i. Προσπάθειες για να επιτευχθεί συναίνεση μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης πυρηνικών μονάδων, των μελετητών, των κατασκευαστών, των κανονιστικών αρχών και των οργάνων τεχνικής υποστήριξης, σχετικά με τεχνικά ζητήματα καίριας σημασίας για την ασφάλεια μελέτης και εκμετάλλευσης· ii. Συντονισμένη προσπάθεια μεταξύ κρατών μελών και της Επιτροπής για την εκτίμηση, από πλευράς ασφαλείας, μεγάλων ευρωπαϊκών έργων πυρηνικών εγκαταστάσεων· iii. Ο καθορισμός ισοδυναμίας, όσον αφορά την ασφάλεια, για όσους τεχνικούς κώδικες επηρεάζουν τη μηχανική ακεραιότητα των κατασκευαστικών στοιχείων μιας πυρηνικής μονάδας. Αναμένεται ότι με τον συνδυασμό των ανωτέρω δράσεων θα διευκολυνθεί η επίτευξη συναίνεσης σχετικά με τις βασικές απαιτήσεις ασφαλείας, αποφεύγοντας τοιουτοτρόπως την παρεμβολή τεχνικών εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών. Οι δράσεις αυτές αναμένεται επίσης να ενισχύσουν την προσπάθεια εναρμόνισης όσον αφορά τους τεχνικούς κώδικες, λαμβάνοντας εγκαίρως υπόψη τις απαιτήσεις ασφάλειας. Οι μόνιμες συμβουλευτικές ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής σχετικά με την ασφάλεια των αντιδραστήρων, τις κανονιστικές αρχές και τους κώδικες καθώς και τα πρότυπα μηχανικής αντοχής, προσφέρουν ένα κατάλληλο βήμα για συνεχή επικοινωνία και συνεργασία μεταξύ των σχετικών παραγόντων. ' Ενας άλλος στόχος του ψηφίσματος του 1992 είναι η εξασφάλιση της συνέπειας μεταξύ της χρήσης της ορθότερης πρακτικής για την πυρηνική ασφάλεια στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και της μεταφοράς τεχνογνωσίας προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και την Κοινοπολιτεία των Ανεξαρτήτων Κρατών, μέσω των κοινοτικών προγραμμάτων τεχνικής συνεργασίας και αρωγής. Τα προγράμματα αυτά βασίζονται στη μεταφορά τεχνογνωσίας, την μεταλαμπάδευση της φιλοσοφίας μας για την ασφάλεια και, ακολούθως, στην μεταφορά τεχνικού εξοπλισμού. Στο διάστημα μεταξύ 1991 και 1995, η Ευρωπαϊκή Ένωση διέθεσε 555 εκατομμύρια ECU για έργα στις ΧΚΑΕ και στην ΚΑΚ. Πρόθεση μας είναι να διαθέσουμε ανάλογους μέσους ετήσιους προϋπολογισμούς 20 στον εν λόγω τομέα, για το διάστημα 1996-1999. Καταβάλλονται προσπάθειες για την αποτελεσματική μεταφορά των ορθότερων πρακτικών για την ασφάλεια που υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, μέσω της προώθησης επαφών μεταξύ εταίρων από την Ανατολική και τη Δυτική Ευρώπη: φορέων εκμετάλλευσης μονάδων, μελετητών, κατασκευαστών, οργανισμών τεχνικής υποστήριξης και κανονιστικών αρχών. Μεικτές επιτροπές εμπειρογνωμόνων μπορούν να αποτελέσουν το κατάλληλο βήμα για την επικοινωνία και συνεργασία σε θέματα πυρηνικής ασφαλείας. Σε ευρύτερο πλαίσιο, πραγματοποιήθηκε ένα σημαντικό αρχικό βήμα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ασφάλειας παγκοσμίως, με την σύνταξη διεθνούς συμβάσεως για την πυρηνική ασφάλεια, στους κόλπους του ΔΟΑΕ. Με βάση τη σύμβαση αυτή, τα συμβαλλόμενα μέρη αναλαμβάνουν τη δέσμευση να συμμορφούνται προς θεμελιώδεις αρχές, υιοθετούμενες με βάση την συναίνεση μεταξύ εμπειρογνωμόνων παγκόσμιου κύρους, η δε συμμόρφωση αυτή μπορεί να επαληθεύεται. Ως εκ τούτου, θα πρέπει όσο το δυνατόν περισσότερα κράτη να ενθαρρυνθούν προς την κατεύθυνση της να επικύρωσης και εφαρμογής της ανωτέρω σύμβασης. 4. Αναλωμένο καύσιμο, πυρηνικά απόβλητα και παροπλισμός πυρηνικών μονάδων Υπάρχουν βιομηχανικές διεργασίες για την επεξεργασία πυρηνικών αποβλήτων, τον παροπλισμό πυρηνικών μονάδων στο τέλος της διάρκειας ζωής τους και για την επανεπεξεργασία του αναλωμένου καυσίμου. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι διαχείρισης του αναλωμένου καυσίμου. ' Ενας τρόπος είναι η τοποθέτηση του αναλωμένου καυσίμου σε ανακτήσιμες δεξαμενές αποθήκευσης. ' Ενας δεύτερος τρόπος είναι η χημική επανεπεξεργασία των ράβδων αναλωμένου καυσίμου με την οποία αφαιρούνται το πλουτώνιο και το ουράνιο, η εξυάλωση των προκυπτόντων αποβλήτων και η εναποθήκευση των εξυαλωμένων αυτών αποβλήτων. Οι λύσεις αυτές εξετάζονται σε πολλές χώρες. Μια άλλη δυνατότητα είναι η ταφή του ανεπεξέργαστου αναλωμένου καυσίμου σε μόνιμες μονάδες αποθήκευσης σε μεγάλο βάθος. που στοιχεία υπάρχουν Με τον πρώτο και τον τρίτο τρόπο αντιμετώπισης, θεωρούνται ως απόβλητα όλα τα καύσιμο, συμπεριλαμβανομένου του πλουτωνίου και του ουρανίου χαμηλού βαθμού εμπλουτισμού. Στον δεύτερο τρόπο αντιμετώπισης, με την ανακύκλωση του επαναχρησιμοποιήσιμου πλουτωνίου και του ελαφρώς εμπλουτισμένου ή εξαντλημένου ουρανίου, μειώνεται ο όγκος των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας που προορίζονται για τελική διάθεση. τέτοιο αναλωμένο ένα σε Οι μέθοδοι αποθήκευσης και διάθεσης βελτιώνονται σταθερά μέσω προγραμμάτων έρευνας και επίδειξης, τα οποία και πρέπει να συνεχίζονται κατά τρόπο συστηματικό. Υπάρχει ήδη στην Κοινότητα κάποια πείρα στο πεδίο του παροπλισμού πυρηνικών μονάδων, από ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, όπως από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες ισχύος Gundremmingen-Ακαι Greifswald στη Γερμανία, Chinon-Ακαι St. Laurent-A στη Γαλλία, Windscale AGR και Berkeley στο Ηνωμένο Βασίλειο, Vandellos Ι στην Ισπανία και τις μονάδες επανεπεξεργασίας ΑΤ-1 στη Γαλλία και Eurochemic στο Βέλγιο. Μέχρι τώρα ωστόσο, οι περισσότεροι από τους μεγάλης ηλικίας σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής εκσυγχρονίσθηκαν και αναβαθμίστηκαν, παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής της επένδυσης, δεν έχουν δε ακόμη παροπλισθεί. Στις περιπτώσεις που μελετώνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις ΗΠΑ νέοι ηλεκτροπυρηνικοί σταθμοί, δίδεται έμφαση στη μείωση του κόστους του μελλοντικού παροπλισμού των. 21 5. Μεταφορά ραδιενεργών υλικών Σε όλα τα κράτη μέλη ασκείται πολιτική ασφάλειας ως προς την μεταφορά ραδιενεργών υλικών. Συντάσσονται τακτικά εκθέσεις της Επιτροπής, σύμφωνα με την οδηγία του Συμβουλίου του 1992, με αντικείμενο τα φορτία ραδιενεργών αποβλήτων19. Πρόσφατα εγκρίθηκε από την Επιτροπή20 πρόσθετη έκθεση όπου περιγράφονται τα μέτρα που εγκρίθηκαν και εφαρμόζονται ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία του κοινού και του περιβάλλοντος από τις ακτινοβολίες. Η έκθεση καλύπτει τη μεταφορά ραδιενεργών υλικών, προερχόμενων από πάσης φύσεως δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων των ιατρικών· οι τελευταίες αντιπροσωπεύουν το πλείστο των διακινούμενων φορτίων. Η έκθεση συμπεραίνει ότι "τα φορτία ραδιενεργών υλών που διακινούνται παγκοσμίως κάθε χρόνο μεταφέρθηκαν υπό ασφαλείς συνθήκες" και ότι "τα εξαίρετα αυτά αποτελέσματα μπορούν να αποδοθούν στην ύπαρξη αυστηρών, ενιαίων κανονισμών που επιβάλλονται με αυστηρότητα επί σειράν δεκαετιών, και των οποίων η επάρκεια και εφαρμογή επανεξετάζεται τακτικά από ομάδες εμπειρογνωμόνων". Δεν πρέπει όμως αυτές οι εξαίρετες επιδόσεις ως προς την ασφάλεια να οδηγούν σε εφησυχασμό. 6. Χρήση πλουτωνίου Στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στη Γερμανία και στην Ελβετία, το πλουτώνιο που λαμβάνεται από την επανεπεξεργασία ακτινοβολημένων καυσίμων ανακυκλωνόταν και ανακυκλώνεται με επιτυχία σε αντιδραστήρες ελαφρού ύδατος. Οι φορείς εκμετάλλευσης των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής είναι ικανοποιημένοι με τα σχετικά αποτελέσματα21. Οι αντιδραστήρες ταχέων νετρονίων είναι θεωρητικά ικανοί να καίνε πλουτώνιο, ακόμη και το πλουτώνιο που είναι κατάλληλο για όπλα και που διατίθεται από τη διάλυση των πυρηνικών οπλοστασίων - μολονότι δεν έχει ακόμη δοκιμασθεί σ' έναν τέτοιο ρόλο - συνεχίζονται όμως επί του παρόντος οι σχετικές ερευνητικές εργασίες. Οι αντιδραστήρες ταχέων νετρονίων μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τη μείωση των ποσοτήτων ραδιενεργών αποβλήτων που αποτελούνται από βαρέα στοιχεία γνωστά ως ακτινίδες. 19 20 21 Οδηγία 92/3/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 3ης Φεβρουαρίου 1992 σχετικά με την επίβλεψη και τον έλεγχο των φορτίων ραδιενεργών αποβλήτων που κυκλοφορούν μεταξύ των κρατών μελών και προς και από την Κοινότητα Ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και προς το Συμβούλιο σχετικά με την ασφαλή μεταφορά ραδιενεργών υλών στην Ευρωπαϊκή Ένωση: COM(96) 11 της 20ης Μαρτίου 1996. Μολονότι στις Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούν περί τους 110 μεγάλοι αντιδραστήρες παραγωγής ισχύος, το αναλωμένο καύσιμο δεν υποβάλλεται σε επανεπεξεργασία, μετά την απόφαση της κυβέρνησης κατά την προεδρία Carter της δεκαετίας του 1970 να εγκαταλειφθεί ο βασιζόμενος στο πλουτώνιο κύκλος καυσίμου. Αφετέρου, η Ιαπωνία έχει την πρόθεση στι εγγύς μέλλον να διενεργεί ανακύκλωση του πλουτωνίου ως καυσίμου για τους ηλεκτροπυρηνικούς σταθμούς της. 22 Η πυρηνική βιομηχανία αντιμετωπίζει την πρόκληση της εξασφάλισης μιας ασφαλούς και οικονομικώς συμφέρουσας ανακύκλωσης πλουτωνίου. Στην παρούσα φάση, το κόστος που συνδέεται με την επανεπεξεργασία, τον χειρισμό και την μετατροπή του πλουτωνίου σε καύσιμο ΜΟΧ, καθιστά τη λύση δαπανηρότερη, με βάση την τιμή αγοράς, απ' ό,τι το ουράνιο χαμηλού βαθμού εμπλουτισμού (LEU). Υπάρχουν όμως και πολλοί άλλοι παράγοντες που υπαγορεύουν την επιλογή του καυσίμου στον υπόψη τομέα. Η παρουσία πλουτωνίου στον ειρηνικών χρήσεων κύκλο πυρηνικού καυσίμου έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ασκούμενη παγκοσμίως πολιτική μη εξάπλωσης των πυρηνικών υλών. 7. Μελλοντική πυρηνική τεχνολογία, έρευνα και ανάπτυΗη Προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι πάσης φύσεως νέες προκλήσεις και να υπάρξει ικανοποιητική απάντηση στις ανησυχίες του κοινού, ο ρόλος της έρευνας υπογραμμίσθηκε πολλές φορές από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή. Το πρόγραμμα-πλαίσιο ET Α Ευρατόμ (1994-1998)22 υπογράμμισε ότι χρειάζεται να εδραιωθεί η πυρηνική επιλογή, αποδεικνύοντας την ικανότητα μας να την ελέγχουμε σε όλους τους τομείς εφαρμογής. Η εν λόγω κατάδειξη της ικανότητας μας για πλήρη κατοχύρωση της πυρηνικής ασφάλειας θα συνεχισθεί, με τους εξής άξονες προτεραιότητας: την ανάπτυξη μιας δυναμικής προσέγγισης του ζητήματος της πυρηνικής ασφάλειας· την από κοινού χρήση των μεγάλων ευρωπαϊκών εγκαταστάσεων εκτέλεσης δοκιμών· τη διαμόρφωση μιας κοινής αντίληψης για τα ζωτικής σημασίας φαινόμενα που συνδέονται με τον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου· την ανάπτυξη μέσων πρόληψης και άμβλυνσης των σοβαρών ατυχημάτων σε αντιδραστήρες· τη συγκρότηση της επιστημονικής και τεχνικής βάσης για την μακροχρόνια ασφάλεια της διάθεσης ραδιενεργών αποβλήτων· την επιδίωξη της ανάπτυξης τεχνικών για πυρηνικές διασφαλίσεις· την ενσωμάτωση της ακτινοπροστασίας σ* ένα σφαιρικό σύστημα για την προστασία του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Στις προς υλοποίηση δραστηριότητες, είτε μέσω εμμέσων δράσεων είτε από το Κοινό Κέντρο Ερευνών, συγκαταλέγονται νέα συστήματα ελέγχου και παρακολούθησης, ζητήματα συνδεόμενα με σοβαρά ατυχήματα, εργασίες με αντικείμενο νέα χαρακτηριστικά ασφάλειας για καινοτόμους αντιδραστήρες, 22 Απόφαση 1110/94/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Απριλίου 1994 σχετικά με το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιοκοινοτικών δραστηριοτήτων στο πεδίο της έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης για το χρονικό διάστημα 1994 έως 1998 (ΕΕ αριθ. L 126 της 18. 05. 1994) 23 η γήρανση της εγκατάστασης, η ασφάλεια του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου και η διαχείριση αποβλήτων Για το εγγύς μέλλον, σε φάση ανάπτυξης ευρίσκεται νέα γενεά αντιδραστήρων, με σαφή στόχο την ενσωμάτωση των τελευταίων εξελίξεων στον τομέα της ασφάλειας. Ένας τέτοιος αντιδραστήρας που αναπτύσσεται από την ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι ο ευρωπαϊκός αντιδραστήρας ύδατος υπό πίεση (EPR). Οι προσπάθειες ισχύος, αποσκοπούν στη σχεδίαση ηλεκτροπυρηνικού σταθμού μεγάλης οικονομικώς βιώσιμου και ικανού να πληροί τις απαιτήσεις των αρμόδιων για την ασφάλεια αρχών. Ο EPR ευρίσκεται σε φάση κατασκευαστικής μελέτης, αναμένεται δε εντός 2 ή 3 ετών να κατασκευασθεί σχετικό πρωτότυπο. Συνεχίζεται με αργό ρυθμό η ανάπτυξη αντιδραστήρων ταχέων νετρονίων (FNR). Τούτο οφείλεται σε ορισμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ελάχιστοι τέτοιοι αντιδραστήρες που υποβάλλονται σε δοκιμές στη Γαλλία, στην Ιαπωνία και στη Ρωσσία. Οι FNR πιθανώς να καταστούν τελικώς ικανοί για μαζική παραγωγή ηλεκτρισμού στην Ευρώπη, μόλις επιλυθούν τα σημερινά τεχνικά προβλήματα. Σε περίπτωση που συμβεί αυτό, η χρήση τους πιθανώς να προσφέρει ορισμένα πλεονεκτήματα από πλευράς διαχείρισης και διάθεσης αποβλήτων, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως στο παρόν έγγραφο. Επί του παρόντος, η θερμοπυρηνική σύντηξη αποτελεί τεράστιο τεχνολογικό έργο στο οποίο έχουν εγκύψει η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ελβετία. Η σύντηξη προσφέρει σημαντικές προοπτικές για το απώτατο ενεργειακό μέλλον, δεσμεύει όμως υψηλό ποσοστό του προϋπολογισμού δημόσιων φορέων για εργασίες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Επειδή η ανάπτυξη της τεχνολογίας σύντηξης παρουσιάζει τεράστιες δυσκολίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης αποφασίσει να συνεργαστεί με μείζονες ανά τον κόσμο εταίρους (ΗΠΑ, Ιαπωνία και Ρωσσία) στο πλαίσιο της συμφωνίας ITER (Διεθνής θερμοπυρηνικός Πειραματικός Αντιδραστήρας). 24 VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η διαχείριση της πυρηνικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων του αναλωμένου καυσίμου, της διάθεσης αποβλήτων και του παροπλισμού της μονάδας, καθώς και οι υπόλοιπες προκλήσεις που θα διαμορφωθούν στο μέλλον, αποτελούν τους στόχους στους οποίους θα δώσουν προτεραιότητα οι κανονιστικές αρχές, η πυρηνική βιομηχανία και οι υπόλοιποι σχετικοί με το αντικείμενο οργανισμοί. Η χρήση πυρηνικής ενέργειας συνεπάγεται θετικές επιπτώσεις για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, τις εισαγωγές καυσίμων, την τεχνογνωσία σε θέματα υψηλής τεχνολογίας, τις θέσεις εργαζομένων με υψηλού επιπέδου προσόντα και την περιστολή των εκπομπών C02. Αφετέρου, υφίστανται προβλήματα συνδεόμενα με τις ανησυχίες για την ασφάλεια, τη μεταφορά, τη διαχείριση αποβλήτων, τον παροπλισμό πυρηνικών μονάδων και τη μη εξάπλωση πυρηνικών υλών. Όλα αυτά είναι τομείς στους οποίους πρέπει να αφιερωθεί έντονος προβληματισμός και που θα συνεχίζουν να απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Σημαντική είναι επίσης η περαιτέρω τεχνολογική ανάπτυξη και η αυξημένη διεθνής συνεργασία. Σαράντα σχεδόν έτη μετά την υπογραφή της συνθήκης Ευρατόμ, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διαθέτει ώριμη πυρηνική βιομηχανία που καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου, έχει δε τη δική της τεχνολογική βάση. Ορισμένα κράτη μέλη απεφάσισαν να μην παράγουν πυρηνική ενέργεια, ενώ μερικά άλλα σχεδιάζουν να παροπλίσουν τους ηλεκτροπυρηνικούς σταθμούς των. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ορισμένα από τα κράτη μέλη της, στο πλαίσιο μιας μελλοντικής στρατηγικής εφοδιασμού με ενέργεια, μπορεί να επανεξετάσουν το ρόλο της πυρηνικής ενέργειας έναντι άλλων εναλλακτικών πηγών. Οι μελλοντικές συζητήσεις για τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας θα επηρεαστούν από το κατά πόσον οι περιστάσεις θα επιβεβαιώσουν τη συνεχώς εντεινόμενη εξάρτηση της Κοινότητας από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων για την ικανοποίηση μελλοντικών ενεργειακών αναγκών. Κατά το παρελθόν, η χρήση της πυρηνικής ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρισμού συνέβαλε στη μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων· η συνακόλουθη μείωση της ζήτησης στη διεθνή πετρελαιαγορά συνέτεινε στον μετριασμό των τιμών πετρελαίου και των υπολοίπων ενεργειακών μορφών. Η Επιτροπή πιστεύει ότι προκειμένου να διαμορφώσει πλαίσιο για τη συνεχή συμβολή της πυρηνικής ενέργειας στον ενεργειακό εφοδιασμό, πρέπει να τηρηθούν ορισμένες κοινές αρχές. Οι κατωτέρω παρατιθέμενες υποδείξεις λαμβάνουν υπόψη την απαιτούμενη ισορροπία μεταξύ εθνικών και κοινοτικών ευθυνών. Βασίζονται στη συνθήκη Ευρατόμ και στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου και οι δύο προσφέρουν ένα κατάλληλο πλαίσιο για την κοινοτική δράση. Οι συνιστώμενες αρχές είναι οι εξής: το δικαίωμα απόφασης για την ανάπτυξη ή μη ειρηνικών χρήσεων της πυρηνικής ενέργειας ανήκει σε έκαστο κράτος μέλος· θα πρέπει να γίνεται σεβαστή η επιλογή οιουδήποτε κράτους μέλους ως προς το ανωτέρω ζήτημα· όσα κράτη μέλη απεφάσισαν να χρησιμοποιήσουν την πυρηνική ενέργεια, οφείλουν παράλληλα να κατοχυρώνουν υψηλό βαθμό πυρηνικής ασφάλειας, τήρηση των 25 απαιτήσεων για την μη εξάπλωση των πυρηνικών υλών, όπως προβλέπουν οι σχετικές διεθνείς συμφωνίες, καθώς και υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας του ανθρώπου· ενώ υπεύθυνα για τη θέσπιση προτύπων ασφάλειας και τη χορήγηση αδειών σε πυρηνικές εγκαταστάσεις είναι τα κράτη μέλη μεμονωμένως, οι δε εθνικοί φορείς εκμετάλλευσης είναι υπεύθυνοι για την ασφαλή τους λειτουργία, η συλλογική ευθύνη έναντι όλων των Ευρωπαίων πολιτών για την κατοχύρωση της πυρηνικής ασφάλειας ανήκει από κοινού κράτος και εθνικό φορέα. Εάν τα ανωτέρω πρότυπα αποτελέσουν τη βάση για κοινή αντιμετώπιση των επίμαχων ζητημάτων, μπορούν να υπάρξουν οφέλη από την συναξιοποίηση της πείρας και την ανάπτυξη της συνεργασίας. Οι αρχές αυτές, εφόσον υλοποιηθούν από τα κράτη μέλη, θα μπορούσαν επίσης να προσφέρουν το πλαίσιο στο οποίο η πυρηνική βιομηχανία θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμβάλλοντας καίρια στον ενεργειακό εφοδιασμό της Ένωσης και στην οικονομική της δραστηριότητα. Δεν αρκεί όμως η ύπαρξη υψηλού βαθμού πυρηνικής ασφάλειας στην Κοινότητα μόνο. Χρειάζονται επίσης βελτιώσεις της πυρηνικής ασφάλειας στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στα νέα ανεξάρτητα κράτη, προκειμένου δε να επιτευχθεί αυτό, είναι βασικής σημασίας οι συνδυασμένες προσπάθειες των κρατών μελών, της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, των εταίρων χωρών και της ευρύτερης διεθνούς κοινότητας. ************* 26 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΙΝΑΚΕΣ: 1. Πυρηνικά προγράμματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση 27 1. 1 Πυρηνικοί σταθμοί και προγραμματιζόμενες μονάδες - Κατάσταση όπως έχει διαμορφωθεί την 27 01. 01. 1996 - Εγκαταστημένες ηλεκτροπαραγωγής 1. 2 Παραγωγή φυσικού ουρανίου 1. 3 Μονάδες μετατροπής 1. 4 Μονάδες εμπλουτισμού 1. 5 Μονάδες κατασκευής καυσίμου ουρανίου 1. 6 Κατασκευή καυσίμου μεικτών οξειδίων ΜΟΧ 1. 7 Επανεπεξεργασία 2. Μερίδιο των πυρηνικών πηγών στην ηλεκτροπαραγωγή 3. Κόστος ηλεκτροπαραγωγής 4. Κόστος του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου ισοκατανεμημένο στη διάρκεια ζωής του ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ 27 28 28 29 30 30 31 32 33 35 27 1 - ΠΥΡΙΙΝΙΚΛ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ1 1. 1 - Πυρηνικοί σταθμοί ηλεχτροπαραγοιγής- Εγχατεστημένεςχαιπρογραμματί£όμενε€ μονάδε€ - Κατάσταση όπως έχει διαμοραχοθεί την 01. 01. 1996 Συνδεδεμένοι στο δίκτυο Υπό κατασκευή Πλήθος μονάδων GWe Πλήθος μονάδων GWe Βέλγιο Φινλανδία Γαλλία Γερμανία Κάτω Χώρες Ισπανία Σουηδία ΗΒ EUR 15 7 4 56 21 2 9 12 35 5,6 2,3 58,5 22,7 0,5 7,0 10,0 12,9 146 119,5 _ _ 4 _. _ _ - 4 _ _ 5,8 _ _ _ _ - 5,8 1. 2 - Παραγωγή φυσικού ουρανίου (σε τόννους U/ετησίως) Βέλγιο Γαλλία Γερμανία Portugal Ισπανία 1995 2000 2010 40 1016 35 18 255 45 500 0 50 810 45 0 0 50 850 Πηγή - Δεδομένα πυρηνικής ενέργειας 1996, ΟΠΕ/ΟΟΣΑ Μετρικοί τόννοι ουρανίου ετησίως 28 1. 3 - Μονάδες μετατροπής (τόνοι U/ετησίως)2 Γαλλία Comurhex / Pierrelatte HB (UF6) BNFL / Springfields 1995 14 000 2000 15 500 2010 15 500 6 000 6 000 6 000 1. 4 - Μονάδες εμπλουτισμού (σε χιλιάδες SWU/ετησίως)3 1995 10 800 2000 10 800 2010 10 800 3 450 4 000 4 500 Γαλλία Eurodif Γερμανία Urenco Κάτω Χώρες Urenco HB Urenco Μετρικοί τόννοι ουρανίου ετησίως Μονάδες εργασιών διαχωρισμού ετησίως 29 1. 5 - Μονάδες κατασκευής καυσίμου ουρανίου (τόννοι Β Μ /ετησίως)4 Βέλγιο FBFC / Dessel LWR Γαλλία FBFC / Romans & Pierrelatte LWR Γερμανία Siemens / Lingen LWR Ισπανία ENUSA / Juzbado LWR Σουηδία ABB Atom / Vasteras LWR HB BNFL / Springfields LWR HB BNFL / Springfields GCR 1995 400 2000 400 2010 400 1150 1150 1150 950 220 400 330 400 400 250 250 600 200 600 200 260 1590 1550 4 Τόννοι βαρέων μετάλλων ετησίως 30 1. 6 - Κατασχευή χαυσίμου μιχτο>ν ofcioicov ΜΟΧ (τόννοι ΒΜ/ετησίως)4 Βέλγιο Dessel Γαλλία Cadarache Γαλλία Mel οχ, Marcoule Γερμανία Hanau HB Sellafield 1995 2000 2010 35 15 120 25 8 35 15 120 1206 1207 705 15 120 120 120 1. 7 - Επανεπε£εργασία (τόννοι ΒΜ/ετησίως)4 Γαλλία Marcoule (Gas Graphite) Γαλλία La Hague (LWR) HB Sellafield (Magnox + AGR) HB THORP / Sellafield (LWR) 1995 400 1 600 1 500 223 2000 0 2010 0 1 600 1 600 1 500 1 500 633 678 Τόννοι βαρέων μετάλλων ετησίως The additional capacity is in process of licensing Process of licensing has been suspended Start-up : 1997/98 31 2- MEPIAÏO ΤΩΝ ΠΥΡΗΝΙΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗ (ΠΟΣΟΣΤΑ %) 19908 19959 20008 Βέλγιο Γερμανία Ισπανία Γαλλία Κάτω Χώρες Φινλανδία Σουηδία Ηνωμένο Βασίλειο EUR-15 ΗΠΑ Ιαπωνία Κορέα (Νότια) Ελβετία 60,8 27,8 35,9 75,5 4,9 35,3 46,7 20,7 33,6 19,1 25,9 49,1 42,6 55,5 29,6 34,1 76,1 4,9 29,9 46,5 24,9 34,8 19,9 32,2 36,3 38,7 t Ι 58,7 26,0 34,2 76,0 4,8 25,2 47,6 23,4 33,1 18,6 31,7 37,5 38,1 Ευρωπαϊκή ενέργεια έως το 2020: Θεώρηση με διάφορα σενάρια. SEC(95) 2283 της 20. 12. 1995 - για το έτος 2000: εξέλιξη κατά την παραδοσιακή λογική Ενέργεια - Πηγή EUROSTAT - Προσωρινά δεδομένα (ΟΟΣΑ για τις τρίτες χώρες) 32 3 - ΚΟΣΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (σε Ecu ανά lOOOkWh) 10 Επενδύσεις Λειτουργία & Συντήρηση Καύσιμο ΣΥΝΟΛΟ προεξοφλητικό επιτόκιο 5 % ετησίως 11 -22 3,7 - 12 4- 8 22- 40 3,7 - 11 1,8 - 5,2 13-26 19-42 2 6 - 74 2 6 - 56 προεξοφλητικό επιτόκιο 10 %ετησίως Πυρηνική Ενέργεια Άνθρακας 7- 15 Φυσικό αέριο 4,5- 9 19-74 4- 12 4,5- 7 33 -60 15 - 26 7- 17 7- 11 2,2 - 5,2 13 -26 19- 38 33 - 60 30- 60 Πυρηνική ενέργεια Ανθρακας Φυσικό αέριο Παραδοχές : σταθμός με αντιδραστήρα PWR ισχύος 1000 MWe που τίθεται σε υπηρεσία το έτος 2000 τιμές 1991 10 Προβλέψεις κόστους για την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, ενημερωμένη έκδοση του 1992 - ΟΠΕ/ΟΟΣΑ, ΙΕΑ - 1993 33 4- ΚΟΣΤΟΣ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΟΥ Π Υ Ρ Η Ν Ι Κ ΟΥ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΙΣΟΚΑΤΑΝΕΜΗΜΕΝΟ ΣΤΗ ΑΙΛΡΚΕ1Λ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ( ΣΕ ecu ανά 1000 kWhV1 Επιλογή επανεπεξεργασ ίας Επιλογή άμεσης διάθεσης Ουράνιο Μετατροπή Εμπλουτισμός Κατασκευή καυσίμου Μερικό σύνολο γ ια το στάδιο πριν από τη χρήση Μεταφορά αναλωμένου καυσίμου Επανεπεξεργασία & εξυάλωση Διάθεση αποβλήτων Μεταφορά / αποθήκευση αναλωμένου καυσίμου Εγκιβωτισμός / διάθεση αναλωμένου καυσίμου 1^22 0,16 1^38 0,74 3,50 0,08 1,235 0,015 = = =^ ^= = = = = = = == Μερικό σύνολο γ ια το στάδιο μετά τη χρήση | Επιστροφές (U -ι- Pu) Συνολικό κόστος 1,33 -0,19 4,64 1^22 0,16 1^38 0,74 3,50 0,38 0,18 0,56 | | 4,06 Παραδοχές : >χες : στ αθμός με αντιδραστήρα PWR ισχύος 1000 MWe π ου τίθεται σε υπηρεσία το έτος 2000 2000 •00 προεξοφλητικό επιτόκιο ύψους 5% ετησίως τιμές 1991 Οικονομικές παράμετροι του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου ΟΠΕ/ΟΟΣΑ 11 1994 34 ΣΥΝΤΜΉΣΕΙΣ Asea Brown Boveri (εταιρεία) Προηγμένος αερόψυκτος αντιδραστήρας British Nuclear Fuels pic (εταιρεία) Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης Κοινοπολιτεία των Ανεξαρτήτων Κρατούν Ευρωπαϊκός αντιδραστήρας ύδατος υπό πίεση Franco Belge de Fabrication de Combustible (εταιρεία) Αντιδραστήρας ταχέων νετρονίων Αερόψυκτος αντιδραστήρας Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας International Energy Agency International Thermonuclear Experimental Reactor Light Water Reactor Καύσιμο από μεικτό οξείδιο Οργανισμός Πυρηνικής Ενέργειας Συνθήκη για τη μη εξάπλωση των πυρηνικών όπλων Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Αναπτύξεως Οργανισμός Πετρελαιοεξαγωγών Χωρών Ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα στην Κοινότητα Αντιδραστήρας ύδατος υπό πίεση Μονάδες εργασιών διαχωρισμού ABB AGR BNFL XKAE KAK EPR FBFC FNR GCR ΔΟΑΕ IEA ITER LWR MOX ΟΠΕ NPT ΟΟΣΑ ΟΠΕΚ PINC PWR SWU THORP Θερμικός σταθμός επανεπεξεργασίας οξειδίου 35 ISSN 0254-1483 COM(96) 339 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 12 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-479-GR-C ISBN 92-78-09288-6 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο


title: COMMISSION REGULATION (EC) No 1847/96 of 25 September 1996 on the issue of import licences on 30 September 1996 for sheepmeat and goatmeat products pursuant to GATT-WTO non-country specific tariff quotas for the fourth quarter of 1996

eurovoc_concepts:
Netherlands
United States
goatmeat
import licence
originating product
sheepmeat


title: QUESTION ECRITE no 2488/96 de José VALVERDE LÓPEZ à la Commission. Rapports annuels sur l'efficacité des politiques appliquées

eurovoc_concepts:
EU programme
EU publication
activity report
application of EU law
government policy
national implementing measure
parliamentary scrutiny
project evaluation

formats: html print


title: Dictamen del Comité Económico y Social sobre la «Propuesta de Reglamento (CE) del Consejo que establece disposiciones transitorias para la aplicación del Reglamento (CE) n° 1626/94 por el que se establecen determinadas medidas técnicas de conservación de los recursos pesqueros en el Mediterráneo» () (97/C 30/25)#

eurovoc_concepts:
Mediterranean Sea
catch of fish
conservation of fish stocks
fishery resources
fishing regulations

formats: html pdfa1b print


title: Parere del Comitato economico e sociale in merito: - alla «Proposta di regolamento (CE) del Consiglio recante deroga, per la campagna 1996/1997, al Regolamento (CE) n. 1035/77 che prevede misure particolari intese a favorire la commercializzazione dei prodotti trasformati a base i limoni» e - alla «Proposta di regolamento (CE) del Consiglio che modifica il Regolamento (CE) n. 1543/95 in ordine al periodo di applicazione»

eurovoc_concepts:
aid system
citrus fruit
food processing
marketing
production aid


title: ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1844/96 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 25ης Σεπτεμβρίου 1996 για τον καθορισμό των αντιπροσωπευτικών τιμών και των ποσών των πρόσθετων δασμών κατά την εισαγωγή μελάσσας στον τομέα της ζάχαρης

eurovoc_concepts:
CCT duties
import
molasses
representative price


title: REGULAMENTO (CE) Nº 1844/96 DA COMISSÃO de 25 de Setembro de 1996 que fixa os preços representativos e os montantes dos direitos adicionais aplicáveis na importação dos melaços no sector do açúcar


title: SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 2486/96 van José VALVERDE LÓPEZ aan de Commissie. Stimulering van het gebruik van de vlag van de Europese Unie

eurovoc_concepts:
EU national
EU publication
European Union
European symbol
Structural Funds
advertising
communications policy
dissemination of EU information
promotion of the European idea
public awareness campaign


title: 96/585/CE: Décision de la Commission du 25 septembre 1996 modifiant la décision 92/25/CEE relative aux conditions de police sanitaire et à la certification vétérinaire concernant les importations de viandes fraîches en provenance du Zimbabwe (Texte présentant de l'intérêt pour l'EEE)

eurovoc_concepts:
Zimbabwe
boned meat
fresh meat
health certificate
import
veterinary inspection


title: Verordening (EG) nr. 1846/96 van de Commissie van 25 september 1996 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 716/96 houdende vaststelling van buitengewone maatregelen ter ondersteuning van de rundvleesmarkt in het Verenigd Koninkrijk

eurovoc_concepts:
United Kingdom
aid system
animal disease
beef
slaughter of animals
veterinary legislation


title: Parere del Comitato economico e sociale in merito alla «Proposta di regolamento (CE) del Consiglio recante quarta modifica del Regolamento (CE) n. 3699/93, che definisce i criteri e le condizioni degli interventi comunitari a finalità strutturale nel settore della pesca, dell'acquacoltura e della trasformazione e commercializzazione dei relativi prodotti»

eurovoc_concepts:
Structural Funds
aquaculture
exchange rate
originating product
product quality


title: Opinion of the Economic and Social Committee on the "Role of the EU in urban matters"

eurovoc_concepts:
area management
town and country planning
town planning
urban area
urbanisation


title: RÈGLEMENT (CE) N° 1850/96 DE LA COMMISSION du 25 septembre 1996 fixant les restitutions à l'exportation de l'huile d'olive

eurovoc_concepts:
export refund
olive oil


title: Det Økonomiske og Sociale Udvalgs udtalelse om »Kommissionens forslag til Rådets forordning (EF) om støtte til skibsbygningsindustrien«

eurovoc_concepts:
OECD
State aid
competition law
international agreement
shipbuilding


title: WRITTEN QUESTION No. 2489/96 by José VALVERDE LÓPEZ to the Commission. Monitoring of expenditure

eurovoc_concepts:
European Commission
European Court of Auditors
activity report
administrative court
budgetary control
competence of the Member States
exchange of information
financial control
fraud


title: REGLAMENTO (CE) N° 1851/96 DE LA COMISIÓN de 25 de septiembre de 1996 por el que se establecen valores globales de importación para la determinación del precio de entrada de determinadas frutas y hortalizas

eurovoc_concepts:
citrus fruit
fruit vegetable
grape
import price
stone fruit


title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad houdende technische maatregelen voor de instandhouding van de visbestanden"

eurovoc_concepts:
catch of fish
conservation of fish stocks
fishery management
fishing area
fishing net


title: Stellungnahme des Wirtschafts- und Sozialausschusses zum Thema "Die Probleme der Landwirtschaft in den Regionen und auf den Inseln in aeusserster Randlage der Europaeischen Union" (97/C 30/11)#

eurovoc_concepts:
EU programme
island region
less-favoured agricultural area
peripheral region
production aid


title: Parecer do Comité Económico e Social sobre a «Proposta de regulamento (CE) do Conselho que prevê determinadas medidas técnicas de conservação dos recursos da pesca»


title: Talous- ja sosiaalikomitean lausunto aiheesta "Ehdotus neuvoston päätökseksi yhteisön politiikan määrittelemisestä ja täytäntöönpanosta televiestinnän ja postipalvelujen alalla"

eurovoc_concepts:
EU policy
commitment of expenditure
legislation
postal and telecommunications services


title: SCHRIFTLICHE ANFRAGE Nr. 2448/96 von Luigi MORETTI an den Rat. Europäische Rechtspersönlichkeit der Regionen

eurovoc_concepts:
European treaties
Italy
accession to the European Union
economic development
intergovernmental conference (EU)
regional law
regions of Italy


title: 96/584/CE: Decisión de la Comisión de 25 de septiembre de 1996 que modifica la Decisión 95/340/CE por la que se establece la lista provisional de terceros países de los que los Estados miembros autorizan la importación de leche y productos lácteos y por la que se deroga la Decisión 94/70/CE (Texto pertinente a los fines del EEE)

eurovoc_concepts:
food technology
health control
import
milk
milk product
third country


title: Det OEkonomiske og Sociale Udvalgs udtalelse om »Kommissionens forslag til Raadets forordning (EF) om aendring af Raadets forordning (EOEF) nr. 3922/91 om harmonisering af tekniske krav og administrative procedurer inden for civil luftfart« () (97/C 30/09)#

eurovoc_concepts:
Community certification
administrative procedure
civil aviation
harmonisation of standards
technical regulations


title: Parecer do Comité Económico e Social sobre a «Comunicação da Comissão ao Conselho e ao Parlamento Europeu "Política da Comunidade Europeia no domínio das águas"»

eurovoc_concepts:
EU policy
environmental protection
sustainable development
water management
water resources


title: Kommissionens forordning (EF) nr. 1846/96 af 25. september 1996 om ændring af forordning (EF) nr. 716/96 om ekstraordinære støtteforanstaltninger for oksekødsmarkedet i Det Forenede Kongerige


title: INTERROGAZIONE SCRITTA n. 2491/96 dell'on. Jesús CABEZÓN ALONSO alla Commissione. Il Commissario Fischler e gli ovini

eurovoc_concepts:
animal disease
consumer protection
goat
health control
livestock
livestock farming
public health
sheep
veterinary inspection


title: PREGUNTA ESCRITA n. 2499/96 del Guido PODESTÀ a la Comisión. Evaluación de proyectos piloto en el sector de la conservación del patrimonio arquitectónico

eurovoc_concepts:
architectural heritage
cultural policy
heritage protection
project evaluation
self-employed person
vote


title: ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ αρ θ. 2484/96 του Hiltrud BREYER προς την Επ τροπή. Avoparcin στην εκτροφή ζώων

eurovoc_concepts:
animal feedingstuffs
cattle
consumer protection
dangerous substance
fattening
food additive
food inspection
health control
livestock
veterinary inspection


title: SKRIFTLIG FORESPØRGSEL nr. 2494/96 af Jesús CABEZÓN ALONSO til Kommissionen. Et EU-kontor i Nicaragua

eurovoc_concepts:
EU control
EU financing
Nicaragua
appointment of staff
project management


title: Parecer do Comité Económico e Social sobre o «Livro Verde da Comissão: A protecção jurídica dos serviços codificados no mercado interno»

eurovoc_concepts:
EU action
audiovisual piracy
broadcasting
intellectual property
single market


title: Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση Κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για τον καθορισμό των όρων με τους οποίους γίνονται δεκτοί στις εθνικές οδικές μεταφορές επιβατών σε ένα κράτος μέλος μεταφορείς μη εγκατεστημένοι σε αυτό»

eurovoc_concepts:
carriage of passengers
common transport policy
free movement of persons
road transport
single market


title: SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 2522/96 van Riccardo NENCINI aan de Commissie. Toeristenbussen in Florence

eurovoc_concepts:
Tuscany
bus
equal treatment
free movement of persons
local government
metropolis
tourism
tourism policy
urban economy


title: KOMMISSIONENS FORORDNING (EF) Nr. 1849/96 af 25. september 1996 om fastsættelse af maksimumsrestitutioner ved udførsel af olivenolie i forbindelse med den 20. dellicitation under den løbende licitation, der blev åbnet ved forordning (EF) nr. 2544/95

eurovoc_concepts:
award of contract
export refund
olive oil


title: WRITTEN QUESTION No. 2514/96 by Hiltrud BREYER to the Council. Subsidies for air transport

eurovoc_concepts:
Denmark
Germany
Sweden
air transport
aviation fuel
excise duty
mineral oil
petroleum
tax exemption
tax harmonisation


title: Stellungnahme des Wirtschafts- und Sozialausschusses zu dem "Vorschlag für eine Verordnung (EG) des Rates über die Bedingungen für die Zulassung von Verkehrsunternehmern @um Personenkraftverkehr innerhalb eines Mitgliedstaats, in dem sie nicht ansässig sind"


title: SCHRIFTLICHE ANFRAGE Nr. 2493/96 von Jesús CABEZÓN ALONSO an die Kommission. Äußerungen des Kommissionsmitglieds für Landwirtschaft über Schafe


title: SCHRIFTLICHE ANFRAGE Nr. 2454/96 von Gijs de VRIES an den Rat. Wahlen in Bosnien-Herzegowina

eurovoc_concepts:
Bosnia and Herzegovina
EU Member State
local election
polling station
refugee
right to vote
rights of aliens


title: Spain.

eurovoc_concepts:
Community support framework
Spain
job access
youth unemployment


title: Parere del Comitato economico e sociale in merito a «I problemi dell'agricoltura nelle regioni e nelle isole ultraperiferiche dell'Unione europea»#(97/C 30/11)#

eurovoc_concepts:
EU programme
island region
less-favoured agricultural area
peripheral region
production aid


title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité, over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 2081/92 inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen"

eurovoc_concepts:
agricultural product
designation of origin
foodstuff
industrial property
product designation


title: PERGUNTA ESCRITA n. 2496/96 do Deputado Salvador GARRIGA POLLEDO à Comissão. Orçamento 1997 - dotações para pagamentos na categoria 2

eurovoc_concepts:
draft budget (EU)
guarantee
less-favoured region
payment appropriation
supplementary budget


title: KOMISSION ASETUS (EY) N:o 1845/96, annettu 25 päivänä syyskuuta 1996, tuontitullien vahvistamisesta riisialalla

eurovoc_concepts:
CCT duties
import
rice


title: Parecer do Comité Económico e Social sobre a «Proposta de regulamento (CE) do Conselho que fixa as condições em que os transportadores não-residentes podem efectuar serviços de transporte rodoviário de passageiros num Estado-Membro»


title: PERGUNTA ESCRITA n. 2511/96 do Deputado Hiltrud BREYER à Comissão. Subvenções às companhias aéreas nacionais

eurovoc_concepts:
State aid
aid for restructuring
air transport
competition
control of State aid
liberalisation of the market
transport company


title: PERGUNTA ESCRITA n. 2454/96 do Deputado Gijs de VRIES ao Conselho. Eleições na Bósnia-Herzegovina


title: Parecer do Comité Económico e Social sobre: - a «Proposta de regulamento (CE) do Conselho que estabelece uma derrogação, para a campanha de 1996/1997, ao Regulamento (CEE) nº 1035/77 que prevê medidas especiais para favorecer a comercialização dos produtos transformados à base de limões», e - a «Proposta de regulamento do Conselho que altera o Regulamento (CE) nº 1543/95, no que diz respeito ao período de aplicação»

eurovoc_concepts:
aid system
citrus fruit
food processing
marketing
production aid


title: SKRIFTLIG FORESPØRGSEL nr. 2516/96 af Nikitas KAKLAMANIS til Kommissionen. Tyrkiets deltagelse i EU-programmer

eurovoc_concepts:
Association Council (EU)
EU programme
Türkiye
democracy
education
fundamental rights
vocational training
young person


title: ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1847/96 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 25ης Σεπτεμβρίου 1996 περί εκδόσεως, στις 30 Σεπτεμβρίου 1996, πιστοποιητικών εισαγωγής για τα προϊόντα του τομέα προβείου και αιγείου κρέατος στο πλαίσιο δασμολογικών ποσοστώσεων ΓΣΔΕ/ΠΟΕ που δεν είναι ειδικές ποσοστώσεις ανά χώρα για το τέταρτο τρίμηνο του 1996

eurovoc_concepts:
Netherlands
United States
goatmeat
import licence
originating product
sheepmeat


title: Komission asetus (EY) N:o 1846/96, annettu 25 päivänä syyskuuta 1996, naudanliha-alan poikkeuksellisista markkinatukitoimenpiteistä Yhdistyneessä kuningaskunnassa annetun asetuksen (EY) N:o 716/96 muuttamisesta

eurovoc_concepts:
United Kingdom
aid system
animal disease
beef
slaughter of animals
veterinary legislation


title: REGOLAMENTO (CE) N. 1844/96 DELLA COMMISSIONE del 25 settembre 1996 che fissa i prezzi rappresentativi e gli importi dei dazi addizionali all'importazione per i melassi nel settore dello zucchero

eurovoc_concepts:
CCT duties
import
molasses
representative price


title: Talous- ja sosiaalikomitean lausunto aiheesta "Komission tiedonanto neuvostolle, Euroopan parlamentille, talous- ja sosiaalikomitealle ja alueiden komitealle: Yhteenkuuluvuuspolitiikka ja ympäristö"

eurovoc_concepts:
Cohesion Fund
Structural Funds
economic and social cohesion
environmental policy
sustainable development


title: VERORDENING (EG) Nr. 1849/96 VAN DE COMMISSIE van 25 september 1996 tot vaststelling van de maximumrestituties voor de uitvoer van olijfolie voor de twintigste deelinschrijving in het kader van de bij Verordening (EG) nr. 2544/95 geopende permanente openbare inschrijving


title: ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ αρ θ. 2495/96 tων βουλετών Jesus CABEZON ALONSO , Juan COLINO SALAMANCA προς την Επ τροπή. Θανάτωση βοοειδών προσβεβλημένων από σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια

eurovoc_concepts:
EU financing
United Kingdom
animal disease
cattle
epidemic
slaughter of animals
slaughter premium


title: Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση όγδοης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις διατάξεις για τη θερινή ώρα»

eurovoc_concepts:
EU policy
approximation of laws
impact study
report
summertime


title: Yttrande från Ekonomiska och sociala kommittén om "Förslag till rådets direktiv om ändring av rådets direktiv 66/400/EEG, 66/401/EEG, 66/402/EEG, 66/403/EEG, 69/208/EEG och 70/458/EEG om saluföring av betutsäde, utsäde av foderväxter, utsäde av stråsäd, utsädespotatis, utsäde av olje- och spånadsväxter och utsäde av köksväxter"

eurovoc_concepts: labelling marketing packaging seed seedling


title: ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ αριθ. 2500/96 του Guido PODESTA προς την Επιτροπή. Αρχιτεκτονική κληρονομιά

eurovoc_concepts:
architectural heritage
cultural policy
heritage protection
project evaluation
public awareness campaign
tourism policy


title: Dictamen del Comité Económico y Social sobre la «Propuesta de Reglamento (CE) del Consejo que modifica por cuarta vez el Reglamento (CE) nº 3699/93 por el que se definen los criterios y condiciones de las intervenciones comunitarias con finalidad estructural en el sector de la pesca, la acuicultura y la transformación y comercialización de sus productos»

eurovoc_concepts:
Structural Funds
aquaculture
exchange rate
originating product
product quality


title: RÈGLEMENT (CE) N° 1847/96 DE LA COMMISSION du 25 septembre 1996 relatif à la délivrance, le 30 septembre 1996, des certificats d'importation pour les produits du secteur des viandes ovine et caprine au titre des contingents tarifaires GATT/OMC non spécifiques par pays pour le quatrième trimestre de 1996


title: 96/569/CE: Decisione del Consiglio del 24 settembre 1996 relativa alla conclusione dell'accordo in forma di scambio di lettere sull'applicazione provvisoria del protocollo che fissa le possibilità di pesca e la contropartita finanziaria previste nell'accordo tra la Comunità economica europea e la Repubblica popolare dell'Angola sulla pesca al largo dell'Angola, per il periodo 3 maggio 1996 - 2 maggio 1999

eurovoc_concepts:
Angola
agreement (EU)
financial compensation of an agreement
fishing agreement
fishing area
fishing licence


title: Directiva 96/61/CE del Consejo de 24 de septiembre de 1996 relativa a la prevención y al control integrados de la contaminación

eurovoc_concepts:
EU environmental policy
air quality
industrial pollution
polluter pays principle
pollution control measures
waste management


title: SKRIFTLIG FORESPØRGSEL nr. 2581/96 af Spalato BELLERE' til Kommissionen. Botulisme i Italien

eurovoc_concepts:
Italy
consumer protection
epidemiology
food inspection
food poisoning
foodstuffs legislation
health risk
milk product
preserved product
toxicology