title: ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ - ΖΩΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ - ΠΡΩΤΑ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

eurovoc_concepts:
information technology
job creation
organisation of work
technological change
vocational training

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ -tt" xr •Λ. ~* tr -A. Βρυξέλλες, 24. 07. 1996 COM(96) 389 τελικό ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΖΩΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΠΡΩΤΑ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ (υποβληθέν από την Επιτροπή) Περιεχόμενα 1. 2. Πρώτα ο άνθρωπος στην κοινωνία των πληροφοριών - Περίληψη Ποια η χρησιμότητα της Πράσινης Βίβλου; - Πρόσκληση σε έναν πολιτικό, κοινωνικό και δημόσιο διάλογο 3. Η εργασία στην κοινωνία των πληροφοριών 3. 1. Οι ανησυχίες: επανάσταση στα επαγγελματικά προσόντα και ανασφάλεια στην εργασία 3. 2. Τα γεγονότα: ένας νέος κόσμος εργασίας 3. 3. Ηπρώτη πρόκλησης: αύξηση των γνώσεων και της ευαισθητοποίησης όσον αφορά τις νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας 3. 4. Η δεύτερη πρόκληση: να εξασφαλιστεί ότι οι MME θα αξιοποιήσουν πλήρως την ΚΠ 3. 5. Ητρίτη πρόκληση: εκσυγχρονισμός των θεσμών του επαγγελματικού βίου 3. 6. Μια νέα έννοια της ασφάλειας ; 3. 7. Μια νέα "κουλτούρα" της πρόβλεψης *• 3. 8. θέματα για περαιτέρω προβληματισμό > 4. Η απασχόληση στην κοινωνία των πληροφοριών 4. 1. Οι ανησυχίες: ανάπτυξη χωρίς απασχόληση και το τέλος της εργασίας; 4. 2 Τα γεγονότα: σταθερή αύξηση της απασχόλησης από το 1960 και εξής 4. 3. Η πρώτη πρόκληση: αποτροπή των εγωκεντρικών πολιτικών διαχείριση 4. 4. Η δεύτερη πρόκληση: αποτελεσματικότερη της διεργασίας μετατροπής των θέσεων απασχόλησης 4. 5. Η τρίτη πρόκληση: υπέρβαση του χάσματος όσον αφορά τα επαγγελματικά προσόντα 4. 6. Εκ βάθρων αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης ώστε να συμβαδίσουν με την επανάσταση των ΤΠΕ 4. 7. Η πλατφόρμα: οι νέες προτεραιότητες των προγραμμάτων σύγκλισης 4. 8. θέματα για περαιτέρω προβληματισμό 5. Συνοχή. Η ζωή στην κοινωνία των πληροφοριών 5. 1. Οι ανησυχίες: συγκέντρωση ή συνοχή; 5. 2. Τα γεγονότα: η δημόσια πολιτική κάνει τη διαφορά 5. 3. Η πρώτη πρόκληση: η αξιοποίηση στο έπακρο του νέου ρυθμιστικού πλαισίου 5. 4. Η δεύτερη πρόκληση: η βάση του ανθρώπινου δυναμικού 5. 5. Η τρίτη πρόκληση: δυναμική συμμετοχή και ολοκλήρωση 5. 6. Εδραίωση των αποτελεσμάτων 5. 7. θέματα για περαιτέρω προβληματισμό 6. Η κοινωνία των πληροφοριών - το ευρωπαϊκό μοντέλο 1. ΠΡΟΤΑ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ - ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1. Διανύουμε μια ιστορική περίοδο τεχνολογικών αλλαγών, τις οποίες προκαλεί η ανάπτυξη και η συνεχώς ευρύτερη εφαρμογή των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ). Η διαδικασία αυτή είναι ταυτόχρονα διαφορετική και ταχύτερη από οτιδήποτε έχουμε γνωρίσει μέχρι σήμερα. Έχει μεγάλες δυνατότητες όσον αφορά τη δημιουργία πλούτου, την άνοδο του βιοτικού επιπέδου και τη βελτίωση των υπηρεσιών. 2. Οι ΤΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής μας ζωής, παρέχοντας μας χρήσιμα εργαλεία και υπηρεσίες στο σπίτι, στο χώρο εργασίας, παντού. Η κοινωνία των πληροφοριών δεν είναι κάτι που θα υπάρξει στο απώτερο μέλλον αλλά αποτελεί ήδη πραγματικότητα της καθημερινής μας ζωής. Προσθέτει μια νέα διάσταση στην κοινωνία όπως τη γνωρίζουμε, μια διάσταση που αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία. Η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών στηρίζεται όλο και περισσότερο στη γνώση. 3. Ωστόσο, η ταχύτητα εισαγωγής των ΤΠΕ ποικίλλει ανάλογα με τις χώρες, τις περιφέρειες, τους τομείς, τις βιομηχανίες και τις επιχειρήσεις. Τα οφέλη, υπό τη μορφή της ευημερίας, και τα βάρη, υπό τη μορφή του κόστους της αλλαγής, κατανέμονται άνισα μεταξύ των διαφόρων περιοχών της Ένωσης και μεταξύ των πολιτών. Όπως είναι φυσικό, θεάνθρωποι ανησυχούν και αναζητούν απαντήσεις στα ερωτήματα σχετικά με τις συνέπειες των ΤΠΕ. Οι ανησυχίες τους μπορούν να συνοψιστούν σε δύο κύριες ερωτήσεις: • • η πρώτη αφορά την απασχόληση. Οι τεχνολογίες αυτές δεν θα καταργήσουν περισσότερες θέσεις απασχόλησης απ'όσες θα δημιουργήσουν,καιθα είναι σεθέση οι άνθρωποι να προσαρμοστούν στις αλλαγές αυτές όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο εργάζονται; η δεύτερη αφορά τη δημοκρατία και την ισότητα. Ο πολύπλοκος χαρακτήρας και το κόστος των νέων τεχνολογιών δεν θα διευρύνουν το χάσμα μεταξύ των βιομηχανικών και των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών, μεταξύ των νέων και των ηλικιωμένων, μεταξύ αυτών που κατέχουν τη γνώση και αυτών που δεν την κατέχουν; 4. Προκειμένου να δώσουμε απάντηση στις ανησυχίες αυτές χρειαζόμαστε δημόσια πολιτική που να μπορεί να μας βοηθήσει να δρέψουμε τους καρπούς της τεχνολογικής προόδου και να εξασφαλίζει ισότιμη πρόσβαση στην κοινωνία των πληροφοριών και δίκαιη κατανομή του δυναμικού ευημερίας. Η Πράσινη Βίβλος αποσκοπεί στο να ενθαρρύνει το διάλογο σχετικά με την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πληροφοριών και δίνει το βάρος στα βασικά θέματα της οργάνωσης της εργασίας, της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής. 1. 1. Η εργασία στην κοινωνία των πληροφοριών (Κεφάλαιο 3) 5. Χάρη στις ΤΠΕ μειώθηκε δραστικά το κόστος της αποθήκευσης και της επεξεργασίας των πληροφοριών κατά τα τελευταία 50 χρόνια. Βλέπουμε τώρα να σημειώνεται αντίστοιχη μείωση όσον αφορά το κόστος της μετάδοσης των πληροφοριών. Αυτή είναι η αρχή της επανάστασης στη διάδοση των πληροφοριών. Κατ'αυτόν τον τρόπο, οι ΤΠΕ αναμορφώνουν την επαγγελματική ζωή, την οργάνωση των επιχειρήσεων και την κοινωνία στο σύνολο τη ς. Οι επιχειρήσεις αλλάζουν και απομακρύνονται από το σχήμα των ιεραρχικά δομημένων και πολύπλοκων οργανισμών με απλές θέσεις εργασίας για να μεταβληθούν σε πιο αποκεντρωμένους οργανισμούς που στηρίζονται στα δίκτυα και περιλαμβάνουν πιο σύνθετες θέσεις εργασίας. Οι πλέον επιτυχημένες επιχειρήσεις συνδυάζουν τις ΤΠΕ με τη ν εκπαίδευση και τη ν επαγγελματική κατάρτιση και με την οργανωτική αλλαγή που βασίζεται σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. Η επιλογή αυτής της προσέγγισης συνεπάγεται ορισμένες προκλήσεις • • • η πρώτη πρόκληση συνίσταται στην αύξηση των γνώσεων και στην προσπάθεια να συνειδητοποιήσουν όλοι τις δυνατότητες του νέου προτύπου οργάνωσης της εργασίας, ώστε να επιτευχθεί και αύξηση της παραγωγικότητας και ικανοποίηση από την εργασία· μια δεύτερη πρόκληση συνίσταται στο να βοηθηθούν οι MME, οι οποίες είναι η κύρια πηγή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητες που προσφέρουν οι αλλαγές αυτές ώστε να καταστούν ανταγωνιστικότερες· μια τρίτη πρόκληση συνίσταται στον εκσυγχρονισμό του συμβατικού πλαισίου του επαγγελματικού βίου, ώστε να βρεθούν οι τρόποι και τα μέσα χάρη στα οποία θα συμβιβαστούν οι έννοιες της ευελιξίας και της ασφάλειας. 1. 2. Η απασχόληση στην κοινωνία των πληροφοριών (Κεφάλαιο 4) 6. Εδώ και αρκετές δεκαετίες, η Ευρώπη χαρακτηρίζεται από σταθερή αλλά αργή αύξηση της απασχόλησης. Ηεισαγωγή των ΤΠΕ δεν φαίνεται να έχει αλλάξει το ρυθμό της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Αν κάτι έχει αλλάξει είναι ότι η αύξηση χαρακτηρίζεται όχι από λιγότερη αλλά από μεγαλύτερη ένταση απασχόλησης. Ηεισαγωγή των ΤΠΕ έχει σημαντικές συνέπειες στις ανάγκες σε επαγγελματικά προσόντα και η πολιτική της απασχόλησης πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στην επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό υπογραμμίζεται από την ήδη υπάρχουσα αναντιστοιχία μεταξύ της προσφοράς εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού και τη ς ζήτησης νέων επαγγελματικών προσόντων-αυτό που αποκαλείται αγορά εργασίας δύο ταχυτήτων. • • αυτό που χρειάζεται η Ευρώπη είναι η εκ βάθρων αναδιάρθρωση του συστήματος εκπαίδευσης και επαγγελματική ς κατά ρ τ ίσης, ώστε να ανταποκριθεί στην επανάσταση των ΤΠΕ και να μπορεί να παρακολουθεί τη διαρκή τεχνολογική εξέλιξη που θα σημειώνεται στο μέλλον. το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να εξελιχθεί από διδακτικό σε μαθησιακό. Οι επιχειρήσεις πρέπει να παρέχουν περισσότερες δυνατότητες μάθησης με πρακτική άσκηση. Στους ανέργους πρέπει να παρέχονται δυνατότητες επανακατάρτισης αντί να καταδικάζονται σε μακροχρόνια ανεργία και απώλεια των επαγγελματικών προσόντων τους. 1. 3. Συνοχή: Η £ωή στην κοινωνία των πληροφοριών(Κεφάλαιο 5) 7. Η ενίσχυση τη ς οικονομική ς και κοινωνική ς συνοχής παραμένει ένας από τους βασικούς στόχους της Ένωσης. Η εξέλιξη προς τη σύγκλιση του κατά κεφαλήν εισοδήματος μεταξύ κρατών μελών ήταν θετική αλλά αργή· ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ περιφερειών του ίδιου κράτους μέλους σημειώνουν αυξητική τάση συν τω χρόνω. Οι ΤΠΕ μπορούν να συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στην υποστήριξη της περιφερειακής και τοπικής ανάπτυξης και στην προώθηση της ένταξης και της δυναμικής συμμετοχής· το ζητούμενο είναι κυρίως πώς θα αυξηθούν στο έπακροοι ευκαιρίες και πώς θα μειωθούν στο ελάχιστο οι κίνδυνοι που αντιπροσωπεύουν οι ΤΠΕ για τη συνοχή. • • • η πρώτη πρόκληση είναι να εξασφαλιστεί ότι η απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών θα συνεχιστεί πλήρως και με ταχύ ρυθμό στο σύνολο της Ένωσης και ότι το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο θα υποστηρίζει τους στόχους της συνοχής· να στο συνίσταται δεύτερη πρόκληση μια συνδυαστούν αποτελεσματικότερα σε ένα ενιαίο σύνολο οι πολιτικές για τα Διαρθρωτικά Ταμεία και την κοινωνία των πληροφοριών, κατά τρόπον ώστε να ενθαρρυνθεί η πρόσβαση στις σύγχρονες ΤΠΕ και η χρήση τους. Η διαδικασία ενίσχυσης της συμμετοχής τοπικών παραγόντων χάρη σε τοπικά και περιφερειακά σύμφωνα για την απασχόληση θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό μέσογια μια νέα πολιτική συνοχής, που θα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ένταση απασχόλησης και θα είναι περισσότερο προσανατολισμένη στο ανθρώπινο δυναμικό- μια τρίτη πρόκληση συνίσταται στο να εξασφαλιστεί ότι η κοινωνία των πληροφοριών θα αποτελέσει μέσο για τη δημιουργία μιας κοινωνίας που δεν θα αποκλείει κανέναν από τους κόλπους της. Η κοινωνία των πληροφοριών θα πρέπει να έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο και θα πρέπει να χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και για τον άνθρωπο ώστε να αποκαλυφθεί η δύναμη της πληροφορίας και όχι για να δημουργηθούν ανισότητες μεταξύ "επαϊόντων" και "αδαών". 1. 4. Οι κατευθυντήριες αρχές της κοινωνίας των πληροφοριών (Κεφάλαιο 8. Ο τρόπος με τον οποίο αναπτύσσουμε την κοινωνία των πληροφοριών, η οποία αντιπροσωπεύει τη θεμελιωδέστερη αλλαγή της εποχής μας, πρέπει να αντικατοπτρίζει τις ιδέες και τις αξίες στις οποίες στηρίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτές οι ιδέες και αξίες πρέπει να είναι διαφανείς προκειμένου να κερδίσουν και να αξίζουν την ευρεία υποστήριξη των ευρωπαίων πολιτών. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή καλεί όλους τους ενδιαφερομένους να προβληματιστούν σχετικά με τις δυνατότητες διατύπωσης ενός συνόλου κοινών κοινοτικών αρχών με στόχο την ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Κοινωνίας των Πληροφοριών. > / 2. ΠΟΙΑ Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟ. ΚΟΙΝΟΝΤΚΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΒΙΒΛΟΥ; - ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΕ ΕΝΑΝ 9. Η σημασία της κοινωνίας των πληροφοριών (ΚΠ) ως θετικής δύναμης για αλλαγή υπογραμμίστηκε στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής του 1993 με τίτλο "Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση"1. ΗΕπιτροπή ανέλαβε μέσω της εν λόγω Λευκής Βίβλου και της έκθεσης που ακολούθησε για την "Ευρώπη και την παγκόσμια κοινωνία των πληροφοριών" - με την πλήρη υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου - μια σειρά σημαντικών πρωτοβουλιών, προκειμένου να συμβάλει στη διαμόρφωση και την προώθηση της ΚΠ στην Ευρώπη. 10. Το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής του 1994 "Η πορεία της Ευρώπης προς την κοινωνία των πληροφοριών"2 παρουσιάζει μια επισκόπηση του προγράμματος εργασίας της Επιτροπής σχετικά με την κοινωνία των πληροφοριών δίνοντας κυρίως έμφαση στα κοινωνικά και κοινωνιακά ζητήματα. Τα θέματα αυτά επισημαίνονται και στο ευρωπαϊκό σύμφωνο εμπιστοσύνης για την απασχόληση της Επιτροπής3. Η παρούσα Πράσινη Βίβλος εντάσσεται σε ένα σύνολο πρωτοβουλιών, τις οποίες αναπτύσσει η Επιτροπή προκειμένου να συμπληρώσει καινά προωθήσει το πρόγραμμα δράσης του 1994. V 11. Προκειμένου να φωτίσει νέες όψεις των κοινωνικών προκλήσεων που θέτει η κοινωνία των πληροφοριών, η Επιτροπή ζήτησε συμβουλές από μερικούς από τους επιφανέστερους εμπειρογνώμονες στην Ευρώπη σχετικά με την προώθηση τηςδημιουργίαςθέσεων απασχόλησης, τηςκοινωνικής αλληλεγγύης,της ισότητας ευκαιριών και της πρόσβασης, και της διατήρησης της πολιτισμικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης στην κοινωνία των πληροφοριών. 12. Δύο μεγάλες ομάδες συγκροτήθηκαν από την Επιτροπή. Μία ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου ξεκίνησε τις εργασίες της το Μάιο του 1995 και υπέβαλε την προκαταρκτική της έκθεση 'Ή οικοδόμηση της κοινωνίας των πληροφοριών για όλους" το Φεβρουάριο του 1996. Παράλληλα, η Επιτροπή δημιούργησε ένα Φόρουμ της κοινωνίας των πληροφοριών, τοοποίο έχει ευρύτατη βάση και αποτελείται από 128 μέλη. Ηπρώτη ετήσια έκθεση του Φόρουμ εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 1996. Η ΚΠ ήταν επίσης ένα από τα τέσσερα κύρια θέματα του πρώτου Ευρωπαϊκού Φόρουμ για την κοινωνική πολιτική που διοργανώθηκε στις Βρυξέλλες το Μάρτιο του 1996. 13. Οι εκθέσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου και του Φόρουμ αποσκοπούσαν στο να αποτελέσουν το έναυσμα για συζητήσεις σχετικά Συμπλήρωμα 6/93 του Δελτίου της ΕΕ. COM(94) 347 της 19. 07. 1994. ΟΚΕ(96) 1 της 5. 6. 96. με θέματα που κινούνται πέρα από αυτά που είναι ήδη οικεία στους ακαδημαϊκούς και επιχειρησιακούς κύκλους. Οι δύο αυτές εκθέσεις αποτελούν συμπληρώματα της παρούσας Πράσινης Βίβλου και όλες οι πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο που θα τις προμηθευτείτε δίνονται στο τέλος του κειμένου. 14. ΗΕπιτροπή αποφάσισε να εκπονήσει μια Πράσινη Βίβλο προκειμένου να προκαλέσει μια ευρεία διαδικασία διαλόγου και να ευαισθητοποιήσει τους ενδιαφερομένους σχετικά με τα κοινωνικά και κοινωνιακά ζητήματα τα οποία τίθενται. Μόνο με την ενεργό συμμετοχή ευρέος φάσματος συντελεστών μπορούν οι κοινωνίες μας να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις και επιλογές με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπες. 15. Έτσι, ο επιδιωκόμενος στόχος είναι να προκληθούν σχόλια και συζητήσεις σχετικά με την Πράσινη Βίβλο και τις δύο εκθέσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου και του Φόρουμ ως το τέλος του έτους. Η διαδικασία αυτή θα ξεκινήσει το Σεπτέμβριο, σε συνεργασία με την ιρλανδική προεδρία σε ένα ευρωπαϊκό συνέδριο στο Δουβλίνο. Υπό το πρίσμα των αντιδράσεων που θα εκφραστούν, η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις για δράση εντός του 1997. 16. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο όλα τα κράτη μέλτ/συμμετέχουν στη θεώρηση των κοινωνικών προκλήσεων που θέτει η αναδυόμενη κοινωνία των πληροφοριών. Η Πράσινη Βίβλος θίγει ζητήματα που αφορούν τις αρμοδιότητες των κυβερνητικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών. Αναγνωρίζοντας πλήρως την αρχή της επικουρικότητας, η Επιτροπή θα εξετάσει σε ποιο βαθμό μπορεί να υπάρξειπροστιθέμενη αξία από τη συγκέντρωση τωνεμπειριών μέσω σχεδίων επίδειξης ή άλλων πρωτοβουλιών, κοινών προγραμμάτων χορηγίας για τη διεξαγωγή ερευνών και συστηματικής ανταλλαγής πληροφοριών, που θα συμβάλουν και θα λειτουργήσουν καταλυτικά στις πολιτικές και τα μέτρα που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη. Ο ρόλος των Διαρθρωτικών Ταμείων θα είναι βασικός στη διαδικασία αυτή, ιδίως ο στόχος 4 και η κοινοτική πρωτοβουλία ADAPT-BIS. 17. Η Πράσινη Βίβλος συμπληρώνει επίσης μια σειρά πρωτοβουλιών που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη σε άλλους τομείς δραστηριοτήτων της Επιτροπής, ιδίως τη Λευκή Βίβλο για τη διδασκαλία και την μάθηση4, που έχει ως κύριο θέμα τα επαγγελματικά προσόντα και τις γνώσεις που θα είναι απαραίτητες για την πλήρη συμμετοχή των πολιτών στην κοινωνία των πληροφοριών, καθώς και την πρωτοβουλία που θα αναληφθεί προσεχώς με τίτλο "Η μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών". COM(95) 590. 18. Στο πλαίσιο της υφιστάμενης συνεργασίας η Πράσινη Βίβλος έχει ως στόχο: • • • να εμβαθύνει τον πολιτικό διάλογο με τα ευρωπαϊκά όργανα και τα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά τις πολιτικές απασχόλησης στο πλαίσιο της διαδικασίας του Έσσεν (ενιαία έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το Δεκέμβριο του 1996 και εφαρμογή των πολυετών προγραμμάτων του 1997), να στρέψει τον κοινωνικό διάλογο μεταξύ εργοδοτών και συνδικαλιστικών οργανώσεων στα θέματα αυτά και να αποτελέσει το έναυσμα για ανάληψη πρωτοβουλιών από κοινού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, να αποτελέσει το έναυσμα για δημόσιο διάλογο ιδίως μετιςΜΚΟ, με βάση τα συμπεράσματα του Φόρουμ για την ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική, που διοργανώθηκε το Μάρτιο του 1996. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα ζητήματα που τίθενται στην παρούσα Πράσινη Βίβλο. > / 3. Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ KOINQNIA ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ 3. 1. Οι ανησυχίες; επανάσταση στα επαγγελματικά προσόντα και ανασφάλεια στην εργασία 19. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, υπήρξαμε μάρτυρες μιας επανάστασης στις ΤΠΕ, που ήταν πολύ σημαντικότερη απ'ό,τι οι περισσότεροι από μας θα μπορούσαν να προβλέψουν. Μια από τις κύριες συνέπειες των νέων ΤΠΕ ήταν η θεαματική μείωση του κόστους και του χρόνου αποθήκευσης, επεξεργασίας και μετάδοσης των πληροφοριών. Αυτές οι δραματικές αλλαγές στις σχέσεις κόστους έχουν μεγάλη επίδραση στον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε την παραγωγή και την κατανομή των αγαθών και των υπηρεσιών και ως εκ τούτου στην ίδια την εργασία. Οι εξελίξεις αυτές αναμορφώνουν την εργασία, τη δομή των επαγγελματικών προσόντων και την οργάνωση των επιχειρήσεων. Εισάγουν έτσι θεμελιώδεις αλλαγές στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία στο σύνολο της. 20. Οι αλλαγές που προκύπτουν όσον αφορά τη δομή των επαγγελματικών προσόντων, των εργασιακών προτύπων, των επιχειρήσεων, και των αγαθών και των υπηρεσιών προκαλούν αμηχανία και επιβάλλουν τόσο στους εργαζομένους όσο και στους εργοδότες νέες και πολύ διαφορετικές απαιτήσεις. Τα στατικά επαγγελματικά προσόντα που β α σ ^ ο ν τ αι σε συγκεκριμένα καθήκοντα και τα παραδοσιακά μοντέλα και τεχνικές μάνατζμεντ καθίστανται ανεπαρκή και άκαμπτα σε ένα εργασιακό περιβάλλον τοοποίο απαιτεί ακριβώς το αντίθετο και από τους εργαζομένους και από τους μάνατζερ - την ανάπτυξη μιας νέας "κουλτούρας" στο χώρο των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας, που θα χαρακτηρίζεται από ευελιξία, εμπιστοσύνη, ηθική δέσμευση και την ικανότητα να προλαμβάνονται και να αξιοποιούνται οι αλλαγές. 21. 0 ρυθμό ς κατάργηση ς θέσεων απασχόλησης στα τέλη του 20ού αιώνα δεν διαφέρει και τόσο πολύ από αυτόν που προκάλεσαν οι διαρθρωτικές αλλαγές του παρελθόντος. Αυτό που θέτει περισσότερα προβλήματα είναι η νέα φύση της απώλειας θέσεων εργασίας. Ο σημερινός ρυθμός της αλλαγής και οι νέες μέθοδοι παραγωγής που οφείλονται σ'αυτόν, απαιτούν επαγγελματικά προσόντα με ευρύτερη βάση και νέες παραγωγικές διαδικασίες, ώστε να υπάρξει ανταπόκριση στις συνεχώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της αγοράς. Αυτό δημιουργεί μεγάλες ανησυχίες όσον αφορά την ασφάλεια της απασχόλησης, το περιεχόμενο της εργασίας, την απαρχαίωση των επαγγελματικών προσόντων και τη σχέση μεταξύ εργασίας και ζωής. θέτει επίσης προκλήσεις για την Ένωση όσον αφορά το στόχο της ισότητας των ευκαιριών και της πρόσβασης. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι στο μέλλον μόνο οι εργαζόμενοι που είναι μυημένοι στις τεχνολογίες των πληροφοριών θα μπορούν να βρουν δουλειά. Οι παραδοσιακές ή χειρωνακτικές εργασίες θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν αλλά θα μειωθεί η σχετική τους οτ\μασία. 3. 2. Τα γεγονότα: ένας νέος κόσμος εργασίας 22. Οι οικονομίες μας μεταβάλλονται και από την τυποποιημένη χειρωνακτική παραγωγή κατευθύνονται προς μια περισσότερο διαφοροποιημένη παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών που βασίζεται στη γνώση. Για το λόγο αυτό οι ΤΠΕ προσφέρουν τεράστιες δυνατότητες βελτίωσης της παραγωγικότητας και των πραγματικών μισθών και ως εκ τούτου ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης και νέα)ν επαγγελμάτων. 23. Για πολύ καιρό, η τεχνολογική επανάσταση δεν ήταν συνώνυμη της ταχύτερης αύξησης της παραγωγικότητας. Ταυτοχρόνως, η ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας είχε ως αποτέλεσμα την περιορισμένη αύξηση των πραγματικών μισθών και τη δημιουργία μειωμένων προσδοκιών στους καταναλωτές, κάτι που είχεεπιπτώσεις στη διάθεση των καταναλωτών να αγοράζουν και στη διάθεση των επιχειρήσεων να επενδύουν και να δημιουργούν νέες θέσεις απασχόλησης. Οι κύριοι λόγοι για τους οποίους οι ΤΠΕ δεν οδήγησαν σε αυξημένη παραγωγικότητα είναι σήμερα πια προφανείς: στο παρελθόν, η εισαγωγή νέων τεχνολογιών δυσχεράνθηκε από την έλλειψη επαρκών οργανωτικών αλλαγών. 24. Παρά τα προβλήματα αυτά, και παρά τους ισχυρισμούς ορισμένων περί του αντιθέτου, η οικονομία της ΕΕ και τα συστήματα της αγοράς εργασίας χαρακτηρίζονται από αξιοσημείωτη ρευστότητα. Μια μελέτη της Επιτροπής σχετικά με την εμπειρική έρευνα φανερώνει Jiri το συνολικό ποσοστό δημιουργίας και διάλυσης επιχειρήσεων στην Ευρώπη ανέρχεται τουλάχιστον σε 10% κατ'έτος και ότι το ποσοστό σε ορισμένους κλάδους είναι σημαντικά υψηλότερο, με μέση "ζωή" μιας θέσης απασχόλησης 4 έως 5 χρόνια - κατάσταση που είναι συγκρίσιμη με τα ισχύοντα στις ΗΠΑ. ευελιξίας 25. Στο σύνολο τους, τα στοιχεία αυτά δηλώνουν ότι, οποιαδήποτε προβλήματα και αν υπάρχουν για την εξασφάλιση της επιτυχούς ενσωμάτωσης των ΤΠΕ, δεν συνδέονται με έλλειψη επίπεδο επιχειρήσεων. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε όλο και περισσότερα παραδείγματα σχετικά με το ότι η εισαγωγή των ΤΠΕ ανταποκρίθηκε στις υψηλότερες προσδοκίες μας. Το κύριο μήνυμα που προκύπτει από τα παραδείγματα αυτά είναι η ανάγκη για ολοκληρωμένη προσέγγιση, που θα συνδέει την εισαγωγή των ΤΠΕ με την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση και την οργανωτική αλλαγή της απασχόλησης σε λειτουργίες. Οι 26. Ηοργάνωση τέτοιων επιτυχημένων "ευέλικτων επιχειρήσεων" στηρίζεται όλο και περισσότερο σε διαδικασίες και όλο και λιγότερο σε εκτελούν μια σειρά εξειδικευμένες καθηκόντων, αντί να περνά η εργασία διαδοχικά από τον έναν στον άλλο. Οι επιχειρήσεις μετατρέπονται από ιεραρχικά δομημένους και πολύπλοκους οργανισμούς με απλές θέσεις απασχόλησης σε λιγότερο ιεραρχικά δομημένους, πιοαποκεντρωμένουςοργανισμούς που στηρίζονται σεδίκτυα και περιλαμβάνουν πιο σύνθετες θέσεις απασχόλησης. Η νέα ευέλικτη επιχείρηση έχει συγκριθεί με ένα στόλο από μικρά σκάφη που ακολουθούν την ίδια πορεία, σε αντίθεση με ένα πετρελαιοφόρο τοοποίο διευθύνεται εργαζόμενοι από ένακεντρικό σημείο. Έχει μεγάλη σημασία να αντιληφθούμε αυτή την α λ λ α γή όχι ως «ένα ΝέοΜοντέλο» οργάνωσης της ε ρ γ α σ ί α ς, αλλά ως μια διαδικασία προς συνεχώς βελτιούμενες πρακτικές όσον αφορά την οργάνωση της ε ρ γ α σ ί α ς. 27. ΗΕυρώπη έχει συνειδητοποήσει τη βαθιά αυτή αλλαγή στην οργάνωση. Δεν μας λείπουν οι καινοτόμοι ιδέες και διαθέτουμε ήδη ένα σχετικά καλά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό. Έως τώρα η αδυναμία μας ήταν, όπως επισημαίνεται εξάλλου στην Π ρ ά σ ι νη Βίβλο της Επιτροπής γ ια την καινοτομία5, η ανικανότητα μας να συνδυάσουμε τις τεχνολογικές και τις οργανωτικές α λ λ α γ έ ς. Οι υψηλής ποιότητας και αποδοτικότητας στρατηγικές απαιτούν επαγγελματική κατάρτιση στο πλαίσιο της επιχείρησης, προσεκτικό σχεδιασμό των θέσεων απασχόλησης και τ α χ ε ία εφαρμογή την α ν τ α γ ω ν ι σ τ ι κ ό τ η τ α, της οποίας προεδρεύει ο κ. Ciampi, εκπόνησε μελέτη περιπτώσεων σχετικά με τις νέες μορφές οργάνωσης της απασχόλησης. Τα πορίσματα της ομάδας επιβεβαιώνουν ότι οι καινοτομίες αυτές στην οργάνωση των επιχειρήσεο^ν έχουν ως αποτέλεσμα αυξημένη αποδοτικότητα των επιχειρήσεων, μεγαλύτερη προστασία της απασχόλησης και εμπλουτισμό των καθηκόντων. καινοτομιών. Η συμβουλευτική ομάδα των γ ια 3. 3. Η πρώτη πρόκληση; αύξηση των γνώσεων^αι της ευαισθητοποίησης όσον αφορά τις νέες μορφές οργάνωσης της ε ρ γ α σ ί α ς. 28. Το σημαντικότεροεμπόδιογια την ανάπτυξη αυτή ε ί ν αι η άγνοια όσον αφορά τις νέες μορφές οργάνωσης της ε ρ γ α σ ί ας και τις δυνατότητες της ευέλικτης οργάνωσης. Είναι επίσης πιθανόν οι μάνατζερ δικαιολογημένα να ε ί ν αι δύσπιστοι έναντι καινοτομιών οι οποίες μεταβάλλουν συστήματα και δ ι α δ ι κ α σ ί ες χάρη στα οποία επιτυγχάνεται μέχρι στιγμής αποδεκτό επίπεδο αποδοτικότητας, οπότε διστάζουν να μπουν σε έναν άγνωστο κόσμο, στον οποίο υπάρχει αμφιβολία ως προς τον τρόπο που θα πρέπει να φέρουν σε πέρας αυτή τη δ ι α δ ι κ α σ ία α λ λ α γ ής και ως προς τη διάρκεια του εγχειρήματος. Δεν υπάρχουν έτοιμες λύσεις. Η ίδια η ευελιξία των τεχνολογιών συνεπάγεται ότι πρέπει να ενσωματωθούν στην κοινωνική ένας ε ρ γ α σ ί ας προκειμένου οργάνωση α ν τ α γ ω ν ι σ τ ι κ ός συνδυασμός π α ρ α γ ω γ ι κ ό τ η τ α ς, αποδοτικότητας και ποιότητας. Το κύριο πρόβλημα σ υ ν ί σ τ α τ αι επομένως στο πώς θα αυξηθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά μετις δυνατότητες των νέων προσεγγίσεων της οργάνωσης της ε ρ γ α σ ί α ς. του χώρου επιτευχθεί να 29. Έχει ουσιαστική σημασία το να βρεθεί η ιδανική ισορροπία μεταξύ του τι πρέπει να γίνει σε επίπεδο επιχείρησης και του τι θα μπορούσε να γίνει σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο Το κλειδί γ ια την επιτυχία ε ί ν αι να καταστούν δυνατές κ α ι νά υποστηριχθούν οι τοπικές πρωτοβουλίες, και COM(95)688 της 20. 12. 95. 10 οι κυβερνήσεις και τα ευρωπαϊκά όργανα μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο καταλύτη προωθώντας τις νέες πρωτοβουλίες. Αλλά ο ρόλος των δημόσιων αρχών απαιτεί δέσμευση και δυναμική δράση σε διάφορα επίπεδα. Αυτό συνεπάγεται τόσο κατανόηση των νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας και των συνεπειών τους για τη δημόσια πολιτική και τις επιχειρήσεις, και αποτελεσματική ανταπόκριση σε πολλούς τομείς, που εκτείνονται από την οικονομική ανάπτυξη ως την πολιτική του εμπορίου, από τις πολιτικές για την έρευνα ως την ανάπτυξη των επαγγελματικών προσόντων, όσο και εμπλουτισμό της ανταπόκρισης αυτής με τις αξίες της ισότητας των ευκαιριών και της πρόσβασης. 3. 4 Η δεύτερη πρόκληση; να εξασφαλιστεί ότι οι MME θα αγιοποιήσουν πλήρως την ΚΠ 30. Η νέα έννοια μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης των ΤΠΕ, της εκπαίδευσης και επαγγελματική ς κατάρτιση ς και τη ς οργανωτική ς αλλαγής προσφέρει τεράστιες δυνατότητες στις επιχειρήσεις προκειμένου να καταστούν ανταγωνιστικότερες και να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες εργασίας. Ιδιαίτερα πλεονεκτήματα παρουσιάζει για τις MME, που αποτελούν κινητήρια δύναμη για την αύξηση της απασχόλησης - και ιδίως για τις "μίνι επιχειρήσεις" - εφόσον η όλη έννοια στηρίζεται στη μικρή μονάδα, η οποία καθορίζεται από τους νόμους της αγοράς,είναι αποκεντρωμένη και βασίζεται στην ομαδική εργασία. 31. Ο βαθμός στον οποίο η δημιουργία θέσεων απασχόλησης στις MME επωφελείται από τις ΤΠΕ ποικίλλει. Για τις MME που είναι περισσότερο στραμμένες προς την παγκόσμια αγορά, η ΚΠ παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα. Στις άλλες περιπτώσεις, οι ιδιαίτερα μικρού μεγέθους επιχειρήσεις είναι απλώς η επέκταση των ήδη υφιστάμενων παραδοσιακών υπηρεσιών παροχή ς εμπειρογνωμοσύνη ς και επαγγελματικών συμβουλών. Ωστόσο, οι περιορισμοί που αντιμετωπίζουν οι MME και τα ιδιαίτερα προβλήματα τους όσον αφορά την πρόσβαση στους μηχανισμούς έγκαιρης πρόληψης και επαγγελματικής κατάρτισης δικαιολογούν την απόδοση προτεραιότητας σ'αυτές. Στο πλαίσιο αυτό, η υψίστη προτεραιότητα θα πρέπει να είναι να παρασχεθεί η δυνατότητα στις MME να αναλάβουν οι ίδιες την ευθύνη για την προσαρμογή τους στην Κοινωνία των Πληροφοριών, και τα εργαλεία και οι τεχνολογίες της Κοινωνίας των Πληροφοριών θα τις βοηθήσουν να το πετύχουν. Το νέο ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τις MME6 που υπεβλήθη πρόσφατα από την Επιτροπή, προτείνει την ανάληψη πειραματικής δράσης για την επικύρωση των προτεραιοτήτων στον τομέα των MME και τον εντοπισμό των εμποδίων που δυσχεραίνουν τη χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών. COM(96) 329. 11 3. 5. Η τρίτη πρόκληση; εκσυγχρονισμός των θεσμών του επαγγελματικού βίου 32. Παράλληλα με το ζήτημα της αύξησης της ευαισθητοποίησης όσον αφορά τις δυνατότητες των νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας, πρέπει να εξετάσουμε το ζήτημα του εκσυγχρονισμού των θεσμών και του θεσμικού πλαισίου του επαγγελματικού βίου. Ο κόσμος της εργασίας πρέπει να οργανωθεί κατά τρόπον ώστε να υποστηρίζονται και να διευκολύνονται οι θετικές εξελίξεις και όχι να δυσχεραίνονται. Αυτό συνεπάγεται επίσης βελτίωση της ποιότητας των επαγγελματικών προσόντων και ως εκ τούτου της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης (βλ. κεφάλαιο 4). 33. Αυτό συνεπάγεται και τη δημιουργία του κατάλληλου νομοθετικού και συμβατικού πλαισίου (εργατικό δίκαιο, συλλογικές συμβάσεις, εργασιακές σχέσεις κλπ. ) ώστε να δοθεί η δυνατότητα στις επιχειρήσεις και στα άτομα να καταστούν περισσότερο ευέλικτα, ενώ ταυτόχρονα θα παρέχεται επαρκής ασφάλεια στους εργαζομένους. Το εργατικό δίκαιο των κρατών μελών, το οποίο βασίζεται στο τυπικό μοντέλο της απασχόλησης με πλήρες ωράριο, εντός της επιχείρησης και για αόριστη διάρκεια, δεν μπορεί πλέον να ανταποκριθεί πλήρως στις απαιτήσεις μιας παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών που στηρίζεται περισσότερο στις ζ ώ σ ε ι ς. 34. Οι νέες πρακτικές της οργάνωσης της εργασίας τείνουν να καταστήσουν ασαφές τοκεντρικό στοιχείο της κλασικής σχέσης απασχόλησης: η έννοια του εργοδότη καθίσταται πιο σύνθετη (όμιλοι επιχειρήσεων,κοινοπραξίες, δίκτυα, υπεργολάβοι)· η έννοια του χώρου εργασίας έχει αλλάξει· οι πρακτικές όσον αφορά το ωράριο εργασίας έχουν εξατομικευθεί προκειμένου να καλυφθούν συγκεκριμένες ανάγκεςκαι απαιτήσεις· η αμοιβή σεωριαία βάση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αντικατασταθεί από την κατ'αποκοπήν αμοιβή και το πεδίο αυτονομίας των εργαζομένων διευρύνθηκε. Με άλλα λόγια, η μισθωτή απασχόληση και η αυτοαπασχόληση τείνουν να συγκλίνουν, καθιστώντας έτσι το πεδίο εφαρμογής του εργατικού δικαίου ασαφέςκαι μειώνοντας την αποτελεσματικότητα τους σε ορισμένους τομείς (μη τυπικές συμβάσεις εργασίας, τηλεργασία και ανάθεση της εργασίας σε εξωτερικούς συνεργάτες) 3. 6. Μια νέα έννοια της ασφάλειας 35. Έχει μεγάλη σημασία να ξεκινήσει μια διαδικασία διαλόγου στον οποίο οι συμμετέχοντες θα γνωρίζουν όλα τα στοιχεία του προβλήματος όσον αφορά τις βασικές συνθήκες εξέλιξης του επαγγελματικού βίου. Ωστόσο, ο δημόσιος διάλογος σχετικά με τους θεσμούς του επαγγελματικού βίου περιορίζεται συχνά σε απλοϊκά επιχειρήματα που επικεντρώνονται στην ύπαρξη ή μη ρυθμιστικού πλαισίου. Η κοινωνία των πληροφοριών που αναδύεται μπροστά μας απαιτεί την ανάληψη πιο εκλεπτυσμένου και 12 Κέντρα κλήoηc (Call Centres) στην Ευρώπη Το είδος της εργασίας των ευρωπαίων πολιτών μεταβάλλεται, και κατά την τελευταία δεκαετία οι κλάδοι των πληροφοριών και των υπηρεσιών έχουν εξελιχθεί στην κύρια πηγή νέων θέσεων απασχόλησης. Ο τρόπος με τον οποία αργάζονται οι άνθρωποι έχει επίσης αλλάξει: παρατηρείται μεγάλη αύξηση στη μετατόπιση της εργασίας. Παραδείγματος χάριν, περισσότερες από 6. 000 επιχειρήσεις διαθέτουν σήμερα "κέντρα κλήσης", σημεία τηλεφωνικής επαφής που παρέχουν πληροφορίες στους πελάτες. Τα κέντρα αυτά απασχολούν ήδη περίπου 130,000 Ευρωπαίους και αναμένεται να δημιουργήσουν άλλες IÔ0. 000 θέσεις εργασίας ως το 2000, Η ταχύτερη εξέλιξη σημειώνεται στην Ιρλανδία, αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο έχει 4<00Q κέντρα με εισοδήματα που αγγίζουν τα 450 εκατ. ECU το 1996. Be ορισμένα,, από τα κέντρα αυτά, η εργασία απαιτεί ιδιαίτερη εξειδίκευση καν γνώση διαφόρων ξένων γλωσσών Σε άλλα, η εργασία είναι περισσότερο μονότονη, αλλά απαιτεί ικανότητα στις διαπροσωπικές σχέσεις και απαιτητικού διαλόγου σχετικά με το θεσμικό πλαίσιο που μπορεί να διαμορφώσει το νέο αυτό κόσμο της εργασίας. 36. Οι ΤΠΕ, ενσωματωμένες στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση και στην οργανωτική αλλαγή, προσφΓρουν μεγάλες δυνατότητες βελτίωσης της παραγωγικότητας και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, οι οποίες θα είναι και ενδιαφέρουσες και καλοπληρωμένες. Οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να έχουν αυτό το κριτήριο ως σημείο αφετηρίας. Ωστόσο, είναι ανάγκη να μετατοπιστεί τοεπίκεντρο της συζήτησης από τοπρόβλημα της επιβολής ή της άρσης ρυθμιστικού πλαισίου υπέρ μιας πιο γόνιμης προοπτικής, που θα αφορά την επίτευξη νέας ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας και το αμοιβαίο όφελος που θα προκύψει για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους, αν βρεθεί ισορροπία μεταξύ των δύο αυτών στοιχείων. Αυτή είναι η νέα προοπτική που εισήγαγε η Επιτροπή στις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με το χρόνο εργασίας. 37. Η νέα αυτή ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας περιλαμβάνει αφενός την προσφυγή στη μερική απασχόληση, στην προσωρινή απασχόληση, στις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, στην τηλεργασία και τις νέες μορφές εργασιακών σχέσεων, όπου χρειάζεται Αφετέρου, περιλαμβάνει όχι μόνο την ασφάλεια έναντι των αυθαίρετων απολύσεων και των διακρίσεων, αλλά και την ασφάλεια που απορρέει από την αυξημένη συμμετοχή στους κόλπους της επιχείρησης και τη δυνατότητα απόκτησης επαγγελματικών προσόντων και ικανότητας προς απασχόληση, που αποβαίνουν προς όφελος και της επιχείρησης και του εργαζομένου. Στο πλαίσιο αυτό, το ζητούμενο είναι πώς θα βρεθούν οι αποτελεσματικότερες μέθοδοι ώστε να συμμετάσχουν οι εργαζόμενοι στη διαδικασία αυτή 13 38. Τα παραπάνω αποτελούν παραδείγματα της ανανέωσης που απαιτείται. Κυρίως υπάρχει ανάγκη για την εκ βάθρων αναθεώρηση όλων των συναφών συστημάτων - προστασίας της απασχόλησης, χρόνου εργασίας, κοινωνικής προστασίας, υγείας και ασφάλειας - ώστε να αναπροσαρμοστούν σε έναν κόσμο της εργασίας που θα είναι διαφορετικά οργανωμένος, κυρίως σε έναν κόσμο όπου τα όρια μεταξύ εργασίας και ελεύθερου χρόνου, εργασίας και μάθησης, απασχολουμένων και αυτοαπασχολουμένων θα είναι, ή θα μπορούν να γίνουν, πιο ρευστά. Ηέννοια της ασφάλειας των εργαζομένων πρέπει να αναπτυχθεί και να διευρυνθεί, να στραφεί περισσότερο προς την ασφάλεια που θα στηρίζεται στην ικανότητα προς απασχόληση και στην αγορά εργασίας παρά στην ασφάλεια της συγκεκριμένης θέσης απασχόλησης Πρέπει να επικεντρώνεται στην ασφάλεια "εντός της προοπτικής της αλλαγής" και όχι στην ασφάλεια "κατά της προοοπτικής αλλαγής". Στο πλαίσιο αυτό, έχει σημασία να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ζητήματα της ισότητας και στον τρόπο με τον οποίο θα εξασφαλιστεί ότι η αλλαγή θα ενισχύσει τις προσπάθειες για την κατάργηση των στεγανών στην αγορά εργασίας και για τον καλύτερο συνδυασμό μεταξύ επαγγελματικού και οικογενειακού βίου, τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες. 39. Υπό το πρίσμα αυτών των εξελίξεων, η Επιτροπή καταρτίζει Πράσινη Βίβλο για την οργάνωση της εργασίας και το $ρόνο εργασίας, η οποία θα εξετάσει από οικονομικής πλευράς τις συνέπειες-που επιφέρουν οι αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και το χρόνο εργασίας στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών, προκειμένου να ξεκινήσει διάλογος, ιδίως με τους κοινωνικούς εταίρους και μεταξύ αυτών. 40. Κατά τη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου του 1996 η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης ανακοίνωση σχετικά με τις συνέπειες της τηλεργασίας από την άποψη του εργατικού δικαίου, της υγείας και της ασφάλειας και της κοινωνικής προστασίας. Στόχος της ανακοίνωσης αυτής θα είναι να ενθαρρυνθούν τα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι να αναπτύξουν παραδείγματα ορθής πρακτικής και να εφαρμόσουν μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των τηλεργαζομένων. 41. Οι ΤΠΕ προσφέρουν επίσης νέες ευκαιρίες στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας στο χώρο εργασίας Ιδίως, η εφαρμογή των νέων τεχνολογιών μπορεί να παράσχει σημαντική προστιθέμενη αξία στις δραστηριότητες αξιολόγησης των κινδύνων, στη συγκέντρωση, στην επιλογή και στη διάδοση των πληροφοριών, στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση όσον αφορά την ασφάλεια και την υγιεινή στο χώροεργασίας, καθώς και για τους τελικούς χρήστες, ιδίως στις MME. Το τέταρτο πρόγραμμα δράσης στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας (1996-2000)7 προσπαθεί να ανταποκριθεί δυναμικά στα ζητήματα που αφορούν τις συνέπειες της ΚΠ στις συνθήκες COM(95)282 της 12. 07. 95. 14 εργασίας και διαβίωσης, και στις 13-15 Νοεμβρίου 1996 θα λάβει χώρα στις Βρυξέλλες συνέδριο σχετικά με τα ζητήματα αυτά. 3. 7. Μια νέα "κουλτούρα" της πρόβλεψης 42. Οι παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου στο πλαίσιο του στόχου4,καθώςκαιη συνδεδεμένη μεαυτό κοινοτική πρωτοβουλία ADAPT, αποσκοπούν κυρίως στη βελτίωση της διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού με την πρόβλεψη των αλλαγών που θα επιφέρει η Κοινωνία των Πληροφοριών και κυρίως με την αύξηση των επενδύσεων στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Οι διαρθρωτικές αλλαγές επιφέρουν μόνιμες μεταβολές στην απασχόληση όσον αφορά τον όγκο, τη δομή και τα επαγγελματικά προσόντα. Ιδίως, είναι ζωτικής σημασίας η ανάπτυξη ικανότητας των επιχειρήσεων να προβλέπουν και εγκαίρως ελαχιστοποιείται ο αρνητικός αντίκτυπος των αλλαγών αυτών. Αυτό θα συμβάλει επίσης στην άντληση νέων ευκαιριών απασχόλησης μέσω μιας επαγγελματικής κατάρτισης που θα καλύπτει τις νέες ανάγκες σε επαγγελματικά προσόντα. εντοπίζεται εξελίξεις, οποία χάρη στην τις 43. Οι συνακόλουθες ανάγκες προσαρμογής γίνονται αισθητές τόσο σε μακροοικονομικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο^πιχείρησης. Για το λόγο αυτό, ένας από τους κύριους στόχους αυτής τηςΛροσέγγισηςθα πρέπει να είναι η παροχή της δυνατότητας στις επιχειρήσεις να εντοπίζουν ταχύτερα τις ποσοτικές και ποιοτικές ανάγκες τους σε ανθρώπινο δυναμικό στο πλαίσιο της καλύτερης κατανόησης της γενικής αλλαγής, αυξάνοντας έτσι τις εσωτερικές και εξωτερικές δυνατότητες προσαρμογής. 3. 8. Θέματα για περαιτέρω προβληματισμό 44. Οι εξελίξεις στη σχέση μεταξύ των νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας και του νομοθετικού πλαισίου της εργασίας θέτουν ορισμένα θεμελιώδη ζητήματα που πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου και της διαδικασίας που καθορίστηκε στοΈσσεν για την απασχόληση. 4. Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ KQ1NQNIA TÛN ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΏΝ 4. 1. Οι ανησυχίες: ανάπτυΕη χωρίς απασχόληση και το τέλος της εργασίας; 45. Το κυριότερο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα της Ευρώπης είναι η υψηλή και επίμονη ανεργία 18 εκατ. άτομα είναι άνεργα, και τα μισά από αυτά δεν έχουν εργαστεί για ένα χρόνο ή περισσότερο. Στον αριθμό αυτό πρέπει να προστεθούν ακόμη τουλάχιστον 9 εκατ. εργαζόμενοι που έχουν χάσει κάθε κίνητρο και οι οποίοι θα αναζητούσαν εργασία αν πίστευαν ότι μπορούν να βρουν. 15 • • • Κατά την αναζήτηση της ιδάνικηςισΌρροπΤα^!ΐετάξ^ϋελΐΠα?5αΤ ασφάλειας, υπάρχει ανάγκη τόσογια νομοθετική δραστηριότητα σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο όσον αφορά τις γενικές αρχές που έχουν σχέση με τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα όσο και για αυξημένη δραστηριότητα εκμέρους των κοινωνικών εταίρων ώστετα δικαιώματα αυτά να βρουν την έκφραση τους σε συμφωνίες και εργασιακές πρακτικές στο χώρο εργασίας και στην αγορά εργασίας Η σημερινή κατανομή της κανονιστικής ισχύος μεταξύ νομοθεσίας και συλλογικών συμβάσεων είναι η ενδεδειγμένη ή πρέπει να βρεθεί νέα ισορροπία; Στο παρελθόν, πολλά σημαντικά θέματα που είχαν σχέση με τον επαγγελματικό βίο, όπως η απασχόληση, η υγεία και η ασφάλεια,οι συνέπειες για τον οικογενειακό βίο και ο αγώνας κατά τοίΐί αποκλεισμού είχαν αφεθεί στο κράτος. Στο πλαίσιο αυτό θα έπρεπε να αναθεωρηθεί το πεδίο εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων; Ο πολλαπλασιασμός των νέων παραγωγικών δομών ενδέχεται να απαιτεί νέες προσεγγίσεις των θεμάτων αυτών. Καθώς το νομοθετικό καθεστώς των εργαζομένων αλλάζει συχνότερα (μεταξύ μισθωτής απασχόλησης και (^υποαπασχόλησης, μεταξύ απασχόλησης και μάθησης, μεταξύ επαγγελ|ίάτων και χώρων εργασίας), πώς μπορεί να εξασφαλιστεί μια συντονισμένη προσέγγιση του εργατικού δικαίου, της κοινωνικής ασφάλισης και της κοινωνικής προστασίας, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι αλλαγές αυτές σ'ένα π λ α ί σ ιο ο ι κ ο ν ο μ ι κ ής αποτελεσματικότητας; δ ι κ α ι ο σ ύ ν ης κ ο ι ν ω ν ι κ ής κ αι Στο πλαίσιο αυτό έχει επίσης σημασία να προβληματιστούμε σχετικά μετά παρακάτω θέματα4 • • • ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να προωθηθούν τα παραδείγματα ορθής πρακτικής όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των TUE και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης· τα μέτρα χάρη στα οποία οι MME θα αυξήσουν στο έπακρο τις ευκαιρίες που προσφέρει η Κοινωνία των Πληροφοριών και πώς θα αυξηθεί στο έπακρο η συμβολή των Διαρθρωτικών Ταμείων στην προώθηση παραδειγμάτων ορθής πρακτικής για τη χρησιμοποίηση Των νέων τεχνολογιών και την ανάπτυξη μιας νέας "κουλτούρας" έγκαιρης πρόβλεψης των εξελίξεων. 46. Ηθλιβερή αυτή κατάσταση έδωσε το έναυσμα για την έναρξη διαλόγου σχετικά με το "τέλος της εργασίας" και την "ανάπτυξη χωρίς απασχόληση", φαινόμενα τα οποία ενδέχεται να έχουν σχέση με τις επιπτώσεις των ΤΠΕ στον επαγγελματικό βίο. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, η ΔΟΕ και 16 ο ΟΟΣΑ καθώς και η ΕΕ α ν έ λ α β αν να εκπονήσουν διάφορες σημαντικές μελέτες προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα τη φύση του προβλήματος της ανεργίας στην Ευρώπη, και στρέφοντας το ενδιαφέρον τους σε συγκεκριμένα θέματα όπως η σχέση μεταξύ τεχνολογίας και απασχόλησης και γενικότερα η σχέση μεταξύ μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών. 47. Η μετάβαση προς την κοινωνία των πληροφοριών έχει ήδη ξεκινήσει, και αυτό αναπόφευκτα θα προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στον τρόποζωήςκαι στις εργασιακές μεθόδους των ευρωπαίων πολιτών. Το ζητούμενο ε ί ν αι να διαμορφώσουμε την αναδυόμενη κοινωνία των πληροφοριών κατά τέτοιοτρόπο ώστεουτε να αποτύχουμε να αντιμετωπίσουμετις διεθνείς προκλήσειςούτε να αποδυναμώσουμε την αλληλεγγύη μεταξύ των Ευρωπαίων. Υπάρχουν τρία σημεία στα οποία αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην παρούσα Πράσινη Βίβλο: - ο συνολικός αντίκτυπος των ΤΠΕ στην απασχόληση, - η αποτελεσματικότερη διαχείριση της δ ι α δ ι κ α σ ί ας μετατροπής των θέσεων απασχόλησης, - οι επιπτώσεις των ΤΠΕ στις αγορές εργασίας όσον αφορά την προσφορά και τη ζήτηση επαγγελματικών προσόντων και δεξιοτήτων. 4. 2. Τα γεγονότα: σταθερή αύξηση της απασχόλησης από το 1960 και εξής 48. Είναι γνωστό ότι το μέσο ποσοστό απασχόλησης που σημειώθηκε στην ΕΕ ήταν πολύ χαμηλότερο απ'ό,τι στις ΗΠΑκαι στην Ιαπωνία τις τελευταίες δύο δεκαετίες - περίπου 60% έναντι 70% ή περισσότερο - και ότι, σε αντίθεση με τις δύο αυτές χώρες, τα επίπεδα της α ν ε ρ γ ί ας της ΕΕ διατηρήθηκαν επίμονα γύρω στο 10% κατά το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας. 49. Π ρ έ π ει ωστόσο να παρατηρηθεί ότι το ποσοστό της αύξησης της απασχόλησης παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητο κατά τελευταία τριακονταπενταετία σε διάφορες περιοχές του ανεπτυγμένου κόσμου, αν και σε διαφορετικά επίπεδα - σε ποσοστό 2% περίπου στις ΗΠΑ, 1% περίπου στην Ιαπωνία και 0,3% στην Ευρώπη. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ποσοστό της αύξησης της απασχόλησης δεν έχει σημαντικά μειωθεί από το 1973, έτος της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης και αφετηρία γ ια την επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης. την 50. Ως εκ τούτου, η αύξηση της α ν ε ρ γ ί ας στην Ευρώπη δεν αντικατοπτρίζει μείωση του όγκου της παρεχόμενης ε ρ γ α σ ί ας αλλά έχει σε μεγάλο βαθμό σχέση με το γεγονός ότι η αύξηση της απασχόλησης (0,3% κατά μέσο όρο ετησίως) υστέρησε σε σχέση με την αύξηση του εργατικού δυναμικού (0,6% ετησίως κατά μέσο όρο). Καθόσον η αύξηση της α π α σ χ ό λ η σ ης παρέμεινε σταθερή στο σύνολο της περιόδου από το 1960 έως το 1995, δεν φαίνεται σωστή η άποψη ότι οι θέσεις εργασίας χάνονται ανεπιστρεπτί, απλώς η απασχόληση 17 δεν κατόρθωσε να αυξηθεί επαρκώς ώστε να συμβαδίζει με την αύξηση του εργατικού δυναμικού 51. Αντίθετα με την άποψη ορισμένων ότι η τεχνική πρόοδος μεταφράζεται κατ'ανάγκην σε εξοικονόμηση εργατικού δυναμικού, τα υπάρχοντα στοιχεία δηλώνουν ότι η ανάπτυξη είχε ως αποτέλεσμα μάλλον την αύξηση παρά τη μείωση της έντασης απασχόλησης, εφόσον ο ρυθμός της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης παραμένει σταθερός παρά τη δραματική μείωση του ποσοστού της οικονομικής ανάπτυξης στις δεκαετίες του '70 και του '80. Από τα στοιχεία προκύπτει επίσης ότι η σχέση μεταξύ της ι κ α ν ό τ η τ ας της αμερικανικής και της ευρωπαϊκής οικονομίας ως προς τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης έχει παραμείνει αμετάβλητη από το 1973 και εξής. Έως τότε, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης έπρεπε να φθάσει το 4,3% στην Ευρώπη προκειμένου να αρχίσει η οικονομία να δημιουργεί θέσεις α π α σ χ ό λ η σ ης και 2% στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα δημιουργούνται νέες θέσεις απασχόλησης αμέσως μόλις ο ρυθμός ανάπτυξης φθάσει το 2% στην Ευρώπη και το 0,6%) στις ΗΠΑ. 52. Η εξέλιξη αυτή που σημειώθηκε στη σχέση μεταξύ ανάπτυξης και απασχόλησης αντικατοπτρίζεται στην επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγικότητας όπως υπολογίστηκε από το 1973 και εξής Ο ρυθμός αύξησης της παραγωγικότητας και του ΑΕγχΙΊ μειώθηκε, παρά την συνεχώς αυξανόμενη εισαγωγή ΤΠΕ, ενώ η αύξηση της απασχόλησης συνεχίστηκε με τον ίδιο ρυθμό όπως και στο παρελθόν. Όποια και αν είναι η ακριβής εξήγηση αυτού του παραδόξου-που δεν σταματά να προκαλεί συζητήσεις και α ν α λ ύ σ ε ι ς - ε ί ν αι σαφές ότι τα συνολικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν τη θεωρία σχετικά με το "τέλος της εργασίας" ούτε σχετικά με την αρχή μιας περιόδου ανάπτυξης χωρίς απασχόληση. Οι καλύτερες επιδόσεις της απασχόλησης στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ιαπωνία, δεν μπορούν να ερμηνευθούν με το επιχείρημα ότι χρησιμοποιούνται λιγότερο οι ΤΠΕ και άρα εξοικονομείται εργατικό δυναμικό. 53. Αντίθετα, η ανάπτυξη και η εισαγωγή των ΤΠΕ ήταν γενικά πιο διαδεδομένες στις χώρες αυτές - και ιδίως στις ΗΠΑ - απ'ό,τι στις ευρωπαϊκές χώρες. Επιπλέον, εντός της ΕΕ τα πλέον προηγμένα κράτη μέλη στον τομέα των ΤΠΕ είναι επίσης εκείνα με τα υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης. Όπως συμβαίνει με όλες τις τεχνολογικές α λ λ α γ έ ς, η εξάπλωση των ΤΠΕ είναι παράγοντας ανάπτυξης, και υπάρχει θετική σχέση μεταξύ της τεχνολογικής προόδου, της π α ρ α γ ω γ ι κ ό τ η τ ας και της οικονομικής ανάπτυξης, προσφέροντας δυνατότητες ανάπτυξης νέων μορφών απασχόλησης. Η τεχνολογική πρόοδος δίνει ώθηση στην καινοτομία, δημιουργώντας έτσι δυνατότητες για νέες ευκαιρίες σε επιχειρηματικό επίπεδο, ιδίως για τις MME. Το υψηλότερο αυτό δυναμικό ανάπτυξης πρέπει να αξιοποιηθεί προκειμένου να μειωθεί η α ν ε ρ γ ία και να μην υστερήσουν οι ευρωπαϊκές οικονομίες σε σχέση με τις εξελίξεις που σημειώνονται στην παγκόσμια σκηνή. 18 54. Ο βασικός αντίκτυπος των ΤΠΕ σε σχέση με την απασχόληση είναι η ριζική αναδιάρθρωση των θέσεων απασχόλησης και του κόσμου της εργασίας. Στη μεταποιητική βιομηχανία σημειώθηκε ύφεση, η οποία όμως δεν ήταν ομοιόμορφη. Στον κλάδο αυτό χάθηκαν οι χαμηλόμισθες θέσεις απασχόλησης που απαιτούν περιορισμένα επαγγελματικά προσόντα και χαμηλού επιπέδου τεχνολογία ενώ πολλαπλασιάστηκαν οι υψηλόμισθες θέσεις απασχόλησης που απαιτούν υψηλή εξειδίκευση και υψηλή τεχνολογία. 55. Η κύρια πηγή για την αύξηση της απασχόλησης είναι ο τομέας των υπηρεσιών. Αύξηση των θέσεων απασχόλησης σημειώνεται τόσο στους δυναμικούς όσο και στους παραδοσιακότερους κλάδους. Η αύξηση των θέσεων απασχόλησης που οφείλεται στις νέες τεχνολογίες αντιστάθμισε και με το παραπάνω την ενδεχόμενη μετατόπιση θέσεων απασχόλησης. Στην πραγματικότητα, η αύξηση της απασχόλησης στις υπηρεσίες ήταν ταχύτερη στις χώρες εκείνες που επένδυσαν περισσότερα στην εφαρμογή των νέων τεχνολογιών. της των δεδομένων 56. Μέχρι σήμερα, η αύξηση της απασχόλησης στο κλάδο των lllE ήταν αρκετά μικρή, λόγω της καθοδικής φάσης του οικονομικού κύκλου Πίσω από αυτό το στοιχείο όμως κρύβονται αρκετά ετερογενείς>ε<ξελίξεις. Η απασχόληση στους κλάδους της κατασκευής ηλεκτρονικών ευρείας κατανάλωσης, της επεξεργασίας εξοπλισμού και τηλεπικοινωνιών έχει σημειώσει σαφή πτώση. Τα επίπεδα της απασχόλησης στη βιομηχανία συστατικών στοιχείων και υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών παρέμειναν σταθερά. Αντίθετα, η απασχόληση στις υπηρεσίες που έχουν σχέση με το λογισμικό και την πληροφορική σημειώνει συνεχή άνοδο, τριπλασιάζοντας σχεδόν το μέγεθος της από το 1980 και εξής και απασχολώντας σήμερα περίπου 750. 000 εργαζομένους στην Ένωση. Οι προοπτικές ανάπτυξης της απασχόλησης του κλάδου αυτού εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα ευοίωνες, ιδίως όσον αφορά τις νέες υπηρεσίες που απαιτούν υψηλή εξειδίκευση και εμπεριστατωμένες γνώσεις, όπως είναι το λογισμικό πολυμέσων και η επαγγελματική κατάρτιση τελικών χρηστών. κατασκευής 57. Συνολικά, οι τάσεις αυτές αναμένεται να διατηρηθούν βραχυπρόθεσμα, με εξαίρεση τις τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες, όπου οι αναμενόμενες απώλειες θέσεων εργασίας λόγω της επικράτησης της ψηφιακής λογικής και της απελευθέρωσης δεν θα αντισταθμιστούν βραχυπρόθεσμα από τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης για τους νεοεισερχομένους στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, στις τάσεις αυτές δεν λαμβάνεται υπόψη η δημιουργία θέσεων εργασίας σε άλλους τομείς που έχουν σχέση με την κοινωνία των πληροφοριών. Στον τομέα των οπτικοακουστικών υπηρεσιών έχει σημειωθεί σημαντική αύξηση της απασχόλησης, κατά 37% στην περίοδο από το 1983 έως το 1992, και οι προοπτικές εξακολουθούν να είναι ευνοϊκές για περαιτέρω ανάπτυξη. Επιπλέον θέσεις απασχόλησης έχουν δημιουργηθεί χάρη στις ΤΠΕ σε τομείς όπως οι τηλεϋπηρεσίες, οι τραπεζικές τηλεσυνδιαλλαγές και η λιανική πώληση, αλλά είναι δύσκολονα συγκεντρωθούν ακριβή στατιστικά 19 στοιχεία σχετικά με τοθέμα. Η παρατήρηση αυτών των νέων εξελίξεων στην οικονομία, και κυρίως στους συναφείς κλάδους παροχής υπηρεσιών αποτελεί πρόκληση για τα συστήματα στατιστικής. 58. Εξάλλου, τα θετικά αποτελέσματα της κοινωνίας των πληροφοριών για την απασχόληση δεν αναμένεται να περιοριστούν μόνο στους κλάδους των ϊίϊΕ και στους άλλους κλάδους που εξαρτώνται άμεσα από την ΚΠ. Οι έρευνες της Επιτροπής φανερώνουν ότι η απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών σε συνδυασμό με την ταχεία υιοθέτηση ΤΠΕ θα οδηγήσει σε δημιουργία θέσεων απασχόλησης και αυξημένη ευημερία και στους υπόλοιπους κλάδους της οικονομίας. Η ώθηση της πραγματοποίησης επενδύσεων σε νέο εξοπλισμό τηλεπικοινωνιών και επεξεργασίας δεδομένων, σε συνδυασμό με τη γενική πτώση των τιμών και την αύξηση του πραγματικού εισοδήματος, που οφείλεται στη μείωση των τιμολογίων των τηλεπικοινωνιών, θα επιδράσουν θετικά στην απασχόληση και θα αποφέρουν προστιθέμενη αξία στην υπόλοιπη οικονομία τόσο μεσοπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Αυτή η αύξηση θέσεων απασχόλησης θα αντισταθμίσει σε μεγάλο βαθμό τις απώλειες που θα μπορούσαν να σημειωθούν στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Ο μηχανισμός αυτός δεν ισχύει μόνο για τις τηλεπικοινωνίες αλλά και για τη διάδοση όλων των ΤΠΕ. Ωστόσο, τοζητούμενοείναι πώς θα ^αντιμετωπιστεί η χρονική υστέρηση μεταξύ αυτών των διεργασιών και πώς-θα υποστηριχθούν τα άτομα στην προσπάθεια τους να προσαρμοστούν στις νέες προκλήσεις καιευκαιρίες της αγοράς εργασίας 59. Μολονότι είναι παρακινδυνευμένες οι μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις σχετικά με την εξέλιξη της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στην κοινωνία των πληροφοριών, οι προβλέψεις δείχνουν ότι θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας στο σύνολο της οικονομίας, όχι μόνο στον τομέα των ΤΠΕ και στις νέες και νεοεμφανιζόμενες υπηρεσίες πολυμέσων, αλλά και σε όλες τις άλλες υπηρεσίες και βιομηχανικούς κλάδους, συμπεριλαμβανομένων των παραδοσιακών αλλά και αυτών που βρίσκονται σε ύφεση. Σε πολλές περιπτώσεις η εισαγωγή και χρησιμοποίηση των ΤΠΕ στις επιχειρήσεις είχε θετικότατο αντίκτυπο στην απασχόληση 60. Κατά την περίοδο από το 1985 έως το 1994 η απασχόληση στον τομέα των υπηρεσιών στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 10 εκατομμύρια. Μολονότι το 80%» της συνολικής αυτής αύξησης της απασχόλησης σημειώθηκε κατά την περίοδο 1985 ως 1990, και κατά το δεύτερο ήμισυ της περιόδου σημειώθηκε αύξηση 2 εκατ. θέσεων εργασίας στους τομείς των επιχειρήσεων, της πληροφορικής και της έρευνας· η αύξηση δηλαδή ήταν ακριβώς ίδια με της προηγούμενης περιόδου: 600. 000 επιπλέον θέσεις εργασίας στην εκπαίδευση και 900. 000 θέσεις στους κλάδους της υγείας και της δημόσιας υγιεινής· και πρόκειται βέβαια για κλάδους στους οποίους οι ΤΠΕ έχουν σημαντικό αντίκτυπο. Ο μόνος μείζων τομέας υπηρεσιών όπου σημειώθηκε απώλεια θέσεων εργασίας κατά την περίοδο 1990 έως 1994 είναι ο κλάδος της χονδρικής και λιανικής πώλησης, όπου η μείωση των θέσεων απασχόλησης 2 0 οφείλεται κυρίως στην έλλειψη ζήτησης και όχι στην αύξηση της παραγωγικότητας. 61. Οι εξελίξεις αυτές στην απασχόληση επηρεάζουν επίσης την ισορροπία μεταξύ των δύο φύλων στην αγορά εργασίας. Η αύξηση στον τομέα των υπηρεσιών προσέφερε νέες ευκαιρίες στις γυναίκες που εισέρχονται για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας Η απασχόληση των γυναικών αυξανόταν συνεχώς από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 ως τις αρχές του 1990. Το ποσοστό συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό έχει αυξηθεί και σημαντικό ποσοστό των νέων θέσεων απασχόλησης που καταλαμβάνουν γυναίκες είναι θέσεις μερικής απασχόλησης. Σε αντίθεση με τη μακροπρόθεσμη αυξητική τάση της γυναικείας απασχόλησης, η απασχόληση των ανδρών μειώνεται από το 1965 και εξής, με εξαίρεση κάποιες χρονιές στα τέλη της δεκαετίας του 1980. 4. 3. Η πρώτη πρόκληση: αποτροπή των εγωκεντρικών πολιτικών 62. Για το σύνολο της αγοράς εργασίας, ένα συμπέρασμα που πρέπει να συναχθεί από τις εξελίξεις του παρελθόντος είναι ότι η χαμηλή αύξηση της απασχόλησης στην Ευρώπη, κατά περίπου 0,3°/^ετησίως, και η συνακόλουθη υψηλή και επίμονη ανεργία, πρέπει να οφείλουν την εξήγηση τους σε άλλες αιτίες και όχι στην τεχνολογία. Η ανεργία στην Ευρώπη άρχισε να αυξάνει στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Ως το 1985 είχε χαθεί μεγάλος αριθμός θέσεων απασχόλησης, ενώ ταυτόχρονα το εργατικό δυναμικό αυξανόταν ταχύτερα από ποτέ. Κατά την μακρά περίοδο ανάπτυξης που σημειώθηκε κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του '80 δημιουργήθηκαν 10 εκατ. νέες θέσεις εργασίας· ωστόσο, οι μισές από τις νέες αυτές θέσεις χάθηκαν κατά τη διάρκεια του 1992-93. 63. Διάφοροι παράγοντες - συμπεριλαμβανομένων των μακροοικονομικών εξελίξεων - έπαιξαν ρόλο στην εμφάνιση και την κλίμακα του φαινομένου της ανεργίας. Είναι ωστόσο σημαντικό να κατανοήσουμε τις διαρθρωτικές πτυχές του προβλήματος. Τα υψηλά επίπεδα ανεργίας οφείλονται στην παρατεταμένη διάρκεια των περιόδων ανεργίας. Ο λόγος που η ανεργία κατέστη μακροχρόνιο πρόβλημα και κατέληξε σε κοινωνικό αποκλεισμό είναι η παθητικότητα των πολιτικών της αγοράς εργασίας, που παρέχουν κυρίως στήριξη εισοδήματος στην πλειονότητα των ανέργων, χωρίς να τους επιτρέπουν να αποκτήσουν νέες δεξιότητες χάρη στις οποίες θα κάνουν ένα νέο ξεκίνημα στη νέα αγορά εργασίας, η οποία θα στηρίζεται περισσότερο στα επαγγελματικά προσόντα και την εξειδίκευση. 64. Χάρη στην ενιαία αγορά, η Ευρώπη κάνει ένα μεγάλο βήμα προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού της οικονομίας της. Η ενιαία αγορά δεν αποτελεί απλώς τεράστια διαρθρωτική βελτίωση. Προσφέρει επίσης νέες συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη και τις προσανατολισμένες στην απασχόληση μακροοικονομικές πολιτικές. Τα κράτη μέλη πρέπει να αξιοποιήσουν περισσότερο το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, όπως τονίζει η "Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη - ένα σύμφωνοεμπιστοσύνης" της Επιτροπής. Το έγγραφο αυτό επισημαίνει κυρίως τις δυνατότητες που έχει η διαδικασία ολοκλήρωσης, οι οποίες δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί στο έπακρο. Αυτό ισχύει κυρίως στον αγώνα για τις θέσεις εργασίας. 65. 0μεγάλος βαθμόςοικονομικήςολοκλήρωσηςκαι αλληλεξάρτησης στην Ευρώπη έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Κατά συνέπεια, η σταθερή συντονισμένη δράση παρέχει περισσότερη προστιθέμενη αξία απ'ό,τι το άθροισμα των μεμονωμένων και κατακερματισμένων μέτρων που λαμβάνονται σε κάθε κράτος μέλος. Η προσέγγιση αυτή θα αποτελέσει το αντικείμενο της έκθεσης για τη χάραξη στρατηγικής που συντάσσεται κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Φλωρεντίας, όσον αφορά την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως οντότητας να εφαρμόσει πολιτική απασχόλησης. Αυτό συνεπάγεται την αντικατάσταση των εγωκεντρικών πολιτικών μηδενικού αθροίσματος από συντονισμένες πολιτικές ανάπτυξης θετικού αθροίσματος, που θα αποτελούν πηγή εμπιστοσύνης μεταξύ καταναλωτών και επενδυτών. Μια τέτοια πολιτική προσανατολισμένη στην ανάπτυξη θα πρέπει λογικά να βελτιώσει σημαντικά τις συνθήκες για την αύξηση των θέσεων απασχόλησης στην κοινωνία των πληροφοριών. > ; 4. 4. Η δεύτερη πρόκληση: αποτελεσματικότερη διαχείριση της διεργασίας μετατροπής των θέσεων απασχόλησης 66. Η απώλεια και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας διαρθρωτικών αλλαγών που οφείλονται στην εισαγωγή των ΤΠΕ. Οι επιχειρήσεις μπορούν να κάνουν πολλά για να αποσβέσουν τους κραδασμούς αυτούς, αν προγραμματίσουν τις ανάγκες τους σε θέσεις απασχόλησης, και υπάρχουν σήμερα πολλά παραδείγματα δημιουργικών πολιτικών που έχουν συζητηθεί από τους κοινωνικούς εταίρους. Δεν πρόκειται μόνο για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, όπως δηλώνεται παρακάτω, αλλά και για τη ρύθμιση του χρόνου εργασίας, τον περιορισμό των μισθών προκειμένου να διατηρηθούν οι θέσεις απασχόλησης, για θέματα ισότητας στο πλαίσιο της διαδικασίας της αλλαγής και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης για την αντιστάθμιση απωλειών στις τοπικές και περιφερειακές οικονομίες. 67. Η αποτελεσματικότερη διαχείριση της διαδικασίας της αλλαγής συνεπάγεται τη συμμετοχή όλων των οικονομικών και θεσμικών παραγόντων - εργοδοτών, εργαζομένων, δημόσιων αρχών σε όλα τα επίπεδα, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και ιδρυμάτων επαγγελματική ς κατάρτιση ς, υπηρεσιών παροχής υποστήριξης σε επιχειρήσεις. Η προνοητικότητα των επιχειρήσεων χρειάζεται σε πολλές περιπτώσεις να ενισχυθεί από εξωτερικούς παράγοντες και η βοήθεια στον τομέα αυτό μπορεί να προέλθει από τη σύναψη συμφωνιών συνεργασίας και εταιρικών σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων, καθώς και εταιρικών σχέσεων μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, ώστε 22 να ενισχυθούν οι τοπικές δομές υποστήριξης των επιχειρήσεων. Αυτό ισχύει ιδίως γ ια τις MME, οι οποίες χρειάζονται υποστήριξη και πρέπει να συμμετέχουν σε δίκτυα προκειμένου να αυξήσουν τις ικανότητες τους γ ια καινοτομία, για τη χάραξη στρατηγικών και την πρόληψη των αναγκών τους σε επαγγελματικά προσόντα. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία, και ιδίως ο στόχος 4 και οι κοινοτικές πρωτοβουλίες ADAPT και MME, μπορούν επίσης να διευκολύνουν τις α λ λ α γ ές αυτές (βλ. σημείο 3. 7 παραπάνω). 68. Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι, προκειμένου να συνεργαστούν οι εργαζόμενοι στη διαδικασία συνεχούς αλλαγής που απαιτεί η κοινωνία των πληροφοριών, πρέπει να βρεθούν νέοι τρόποι διαχείρισης της διαδικασίας μετατροπής των θέσεων εργασίας. Αυτό είναι ευθύνη τόσο των κυβερνήσεων όσο και των κοινωνικών εταίρων. 4. 5. Η τρίτη πρόκληση: υπέρβαση του χάσματος όσον αφορά τα επαγγελματικά προσόντα 69. Ηεπανάσταση των ΤΠΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία της αγοράς εργασίας, μέσω της αναμόρφωσης της εργασίας, των δομών των επαγγελματικών προσόντων και της οργάνωσης*ητς εργασίας. Καθώς η νέα τεχνολογία ε ί ν αι τεχνολογία πληροφοριών, α π α ι τ εί όχι μόνο καλύτερες βασικές γνώσεις όσον αφορά την ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική, αλλά και μια νέα μορφή βασικών προσόντων, την ικανότητα αλληλεπίδρασης με τη νέα τεχνολογία. τεχνολογικές εξελίξεις και ο α ν τ α γ ω ν ι σ μ ός μεταξύ επαγγελματικά προσόντα Όσον αφορά 70. Οι των επιχειρήσεων επιταχύνουν το ρυθμό των διαρθρωτικών αλλαγών. Κάθε χρόνο κατά μέσο όρο ποσοστό άνω του 10% του συνόλου των θέσεων απασχόλησης χάνεται και α ν τ ι κ α θ ί σ τ α τ αι από διαφορετικές που βρίσκονται σε νέες διαδικασίες, νέες επιχειρήσεις και απαιτούν γενικώς νέα, ανώτερα ή απόκτηση ευρύτερα επαγγελματικών προσόντων, από την πλευρά της προσφοράς ο ρυθμός είναι πολύ πιο βραδύς. Κάθε χρόνο, μια γενιά που αντιπροσωπεύει το 2-3% του εργατικού δυναμικού εγκαταλείπει τον ενεργό βίο λόγω ηλικίας ή γ ια άλλες αιτίες και μία νέα γενιά εισέρχεται στην αγορά ε ρ γ α σ ί ας με νέα εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση και νέα προσόντα. Η μεγάλη τ α χ ύ τ η τα εξέλιξης των επιχειρήσεων, και η περιορισμένη προσφορά νέων επαγγελματικών προσόντων, καταλήγει σε έντονη α ν α ν τ ι σ τ ο ι χ ί α, σε "μια αγορά ε ρ γ α σ ί ας δύο ταχυτήτων", όπου π α ρ α τ η ρ ε ί τ αι υπεραφθονία απηρχαιωμένων επαγγελματικών προσόντων και έλλειψη νέων. την 71. Η πραγματική πρόκληση όσον αφορά τη μετατροπή και την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων έγκειται στην αναπροσαρμογή των ατόμων που αποτελούν ήδη μέρος του εργατικού δυναμικού στις νέες α π α ι τ ή σ ε ις της Κοινωνίας των Πληροφοριών. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού έχει περιορισμένες βασικές ικανότητες όσον αφορά την ανάγνωση, τη γραφή 23 και την αριθμητική, ενώ σήμερα οι ικανότητες αυτές είναι ακόμη πιο απαραίτητες στηνΚοινωνία των Πληροφοριών, και μεγάλος αριθμός αυτών της έχει λάβει καμία εκπαίδευση ή κατάρτιση στον τομέα δεν αλληλεπίδρασης με τις ΤΠΕ. Τα άτομα με απηρχαιωμένα ή ανεπαρκή επαγγελματικά προσόντα αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες κατά την επανένταξη τους στην αγορά εργασίας. Η επαγγελματική κατάρτιση και επανακατάρτιση προορίζονται κυρίως για τους νέους, όχι για τα άτομα που ήδη εργάζονται ή που έχουν εργαστεί για 10, 20 ή 30 χρόνια και έχουν χάσει τη δουλειά τους. 72. Στους περισσότερους από αυτούς παρέχεται απλώς εισοδηματική ενίσχυση, έως ότου παρουσιαστεί μια νέα θέση απασχόλησης ή εν αναμονή πρόωρης συνταξιοδότησης. Δεν εμφανίζονται όμως νέες θέσεις εργασίας που να ζητούν απηρχαιωμένα επαγγελματικά προσόντα. Οι νέες θέσεις εργασίας απαιτούν νέα προσόντα. Το χάσμα θα συνεχίσει να διευρύνεται εκτός εάν οι κυβερνήσεις και οι εργοδότες υιοθετήσουν μια νέα ριζικότερη πολιτική που θα αποσκοπεί στην παροχή νέων επαγγελματικών προσόντων και δεξιοτήτων, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών. 73. Οι κυβερνήσεις και οι κοινωνικοί εταίροΤ, οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι, τίθενται αντιμέτωποι με μια μείζονα πρόκληση το μέγεθος της οποίας μπορεί να γίνει αντιληπτό με τη βοήθεια των προβλέψεων, σύμφωνα με τις οποίες η ανανέωση της τεχνολογίας θα συνεχιστεί με γοργούς ρυθμούς ενώοπληθυσμόςθα συνεχίσειναγερνά. Σε ΙΟχρόνια το 80% της τεχνολογίας που χρησιμοποιούμε σήμερα θα έχει απαρχαιωθεί και θα αντικατασταθεί από νέες πιο προηγμένες τεχνολογίες. Έως τότε, το80% του εργατικού δυναμικού θα εργάζεται με βάση μια επίσημη εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση που θα έχει λάβει τουλάχιστον 10 χρόνια πριν. Οι σημαντικές αλλαγές του δημογραφικού μοντέλου χρησιμεύουν μόνο για να τονίσουν το μέγεθος της πρόκλησης Τοεργατικό δυναμικό γερνά ενώ η τεχνολογία γίνεται όλο και νεότερη 4. 6. Εκ βάθρων αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης ώστε να συμβαδίσουν με την επανάσταση των THE 74. Αυτό που χρειάζεται η Ευρώπη είναι η εκ βάθρων αναδιάρθρωση του συστήματος εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης που να ανταποκρίνεται στην επανάσταση των ΤΠΕ και να συμβαδίζει με τη συνεχή εξέλιξη τους στα επόμενα χρόνια Χρειαζόμαστε μια νέα σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ εργασίας και επαγγελματικής κατάρτισης, που θα αντικαταστήσει την παλιά μεταξύ εργασίας και έλλειψης εργασίας, μια σχέση που θα δίνει στο άτομο τη δυνατότητα να αναπτύσσει τα επαγγελματικά προσόντα και τις ικανότητες του και να εξελίσσεται αρμονικά σε σχέση με τη διαρκή επανάσταση επαγγελματικών προσόντων που συνοδεύει τις ΤΠΕ. 24 75. Μακροπρόθεσμα, η βασική ανάγκη για την Ευρώπη είναι να αναπτύξει μια νέα αρχιτεκτονική διά β ίου εκπαίδευση ς και επαγγελματική ς κατάρτιση ς, που θα δραστηριοποιεί όλους τους παράγοντες των συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένων των σχολείων, και της οποίας η χάραξη και η εφαρμογή θα ακολουθεί καταλληλότερες μεθόδους, θα λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη το φύλο των ενδιαφερομένων, αλλά και θα μεριμνά για την αποτελεσματικότερη συμμετοχή ηλικιωμένων και ατόμων με ειδικές ανάγκες. Η προσπάθεια αυτή ξεκίνησε με το ευρωπαϊκό έτος της διά βίου εκπαίδευσης, το οποίο διανύουμε, και με τη Λευκή Βίβλο για τη διδασκαλία και τη μάθηση. Αλλά η πραγματικά επείγουσα ανάγκη είναι να ανακοπεί ο συνεχώς αυξανόμενος ρυθμός απαρχαίωσης των επαγγελματικών προσόντων των ενηλίκων εργαζομένων μέσω μιας προσέγγισης έγκαιρης πρόληψης της προσαρμογής και των αλλαγών στο χώρο της εργασίας. Η ταχύτητα και η πρόνοια έχουν ουσιαστική σημασία, διότι όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι οδεύουμε προς ένα φαύλο καθοδικό κύκλο απώλειας θέσεων απασχόλησης, μακροχρόνιας ανεργίας και απαρχαίωσης των επαγγελματικών προσόντο>ν, που θα είναι όλο και δυσκολότερο να αντιμετωπιστεί με την πάροδο του χρόνου. 76. Για τη βελτίωση της ικανότητας προς απασχόληση τέσσερις τομείς έχουν τη μεγαλύτερη σημασία: ** - η προσπάθεια να τεθούν οι καλύτερες δυνατές βάσεις: τα θεμέλια των γνώσεων και των ικανοτήτων μας τίθενται κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών της σχολικής εκπαίδευσης, και οι σχετικές διαδικασίες θα ακολουθούν την εξέλιξη της κοινωνίας των πληροφοριών. Η ποιότητα και η οργάνωση της προσχολικής και σχολικής εκπαίδευσης θα υποστούν βαθιά επίδραση. Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί στους καθηγητές και τους εκπαιδευτές, και πρέπει να εξασφαλιστεί η ποιότητα της αρχικής τους κατάρτισης και της συνεχούς επαγγελματικής τους εξέλιξης ώστε να μπορούν να αξιοποιούν τις νέες ΤΠΕ. Τα προγράμματα και η υποδομή που επιτρέπουν τη σύνδεση των σχολείων με το πλήρες φάσμα των δικτύων, τα οποία είναι δυνατόν να δημιουργηθούν στην ΚΠ, ιδίως στις πλέον απομεμακρυσμένες περιοχές όπου η υποδομή κινδυνεύει περισσότερο, έχουν ιδιαίτερη σημασία. Τα κράτη μέλη, τα οποία έχουν σαφώς την ευθύνη για την οργάνωση και το περιεχόμενο της σχολικής εκπαίδευσης, θα πρέπει να συνεχίσουν να καταρτίζουν κατάλληλα προγράμματα, τα οποία θα λαμβάνουν υπόψη την ΚΠκαι η ΕΕ μπορεί να βοηθήσει διευκολύνοντας τη συγκέντρωση εμπειριών και επιτρέποντας ιδίως τη συμμετοχή των λιγότερο ευνοημένων περιοχών. Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας ζήτησε από την Επιτροπή να καταρτίσει σύντομα σχέδιο δράσης με θέμα τη "Μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών". Το κείμενο αυτό θα περιλαμβάνει τη διασύνδεση σχολικών δικτύων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την προώθηση του εκπαιδευτικού περιεχομένου των πολυμέσων, και την ευαισθητοποίηση και την επαγγελματική κατάρτιση διδασκόντων και εκπαιδευτών στη χρήση των νέων εργαλείων της κοινωνίας της πληροφορικής. 25 - από τη διδασκαλία στη μάθηση: σύμφωνα με την πρώτη ετήσια έκθεση του Φόρουμ της κοινωνίας των πληροφοριών, πρέπει να υπάρξει σύντομα αναπροσανατολισμός της εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης ώστε τα εκπαιδευτικά ιδρύματα να μπορούν να α ν τ α π ο κ ρ ί ν ο ν τ α ι κ α λ ύ τ ε ρα στις αλλαγές των αναγκών των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας σε επαγγελματικά προσόντα. Αυτό έχει ζωτική σημασία γ ια τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την αύξηση της παραγωγικότητας. Τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν αρχίσει να θέτουν τις βάσεις γ ια τις "κοινωνίες της μάθησης" του μέλλοντος, και οι προσπάθειες τους αξίζει να ενισχυθούν με τη δημιουργία δεσμών εταιρικής σχέσης με τη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις σε τοπικό επίπεδο, όπως συνιστά η έκθεση Ciampi γ ια την α ν τ α γ ω ν ι σ τ ι κ ό τ η τα και όπως πειραματικά εφαρμόστηκε στα προγράμματα Comett και Leonardo da Vinci. Το σύστημα υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης έχει επίσης α ν α λ ά β ει σημαντικές πρωτοβουλίες, πολλές από τις να οποίες χ ρ ε ι ά ζ ε τ αι σημαντική υποστήριξη και πόρους ώστε να δημιουργήσει τις α π α ρ α ί τ η τ ες συμμαχίες με τον κόσμο της ε ρ γ α σ ί α ς. Αυτό θέτει ζ η τ ή μ α τα ικανότητας επένδυσης, μεθοδολογίας και κατάρτισης προγραμμάτων σπουδών, που θα δίνουν ι δ ι α ί τ ε ρη έμφαση στις ανάγκες του εκπαιδευομένου. Γενικά, εφόσον η ικανότητα συγκράτησης κατά την εκπανδευτική διαδικασία είναι μεγαλύτερη (80%) όταν ο μαθητής κάνει κάτι ο ίδιος σε αντίθεση με το όταν δ ι α β ά ζ ει ή ακούει κάτι (5-10%), οι δυνατότητες της α υ τ ο δ ι δ α σ κ α λ ί ας με τη χρησιμοποίηση ΤΠΕ είναι τεράστιες και, αν διαμορφωθούν σωστά, μπορούν να αποτελέσουν βασικό μέσο για την κάλυψη των κενών της γνώσης. Οι βασικές αρχές της εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης πρέπει να εδράζονται περισσότερο στην έννοια των ικανοτήτων μάθησης, παρά στην επίσημη εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση. ενθάρρυναν κοινοτικά προγράμματα, αλλά εξακολουθεί - μάθηση δια της πρακτικής οδού: "η επιχείρηση της μάθησης" πρέπει να αποτελέσει βασική συνιστώσα της κοινωνίας της γνώσης. Οι άνθρωποι που θα εργάζονται σε μια τέτοια επιχείρηση θα χρησιμοποιούν την ηλεκτρονική τους πρόσβαση στις γνώσεις και στις πληροφορίες γ ια να ανανεώνουν τα επαγγελματικά τους προσόντα. Για το σκοπό αυτό απαιτούνται νέες μορφές εταιρικής σχέσης μεταξύ επιχειρήσεων, διαφόρων οργανισμών και εκπαιδευτών, ώστε να εξασφαλιστεί η ύπαρξη αυτών των νέων και μεταβαλλόμενων επαγγελματικών προσόντων. Υπό αυτή την προοπτική, είναι εύκολο να καταλάβει κανείς ότι η ανανέωση των επαγγελματικών προσόντων εντός του ωραρίου ε ρ γ α σ ί ας θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από τη μείωση του ίδιου του χρόνου ε ρ γ α σ ί α ς. Η ουσία αυτής της προσέγγισης έγκειται στη συνεχή ενίσχυση της ικανότητας του εργατικού δυναμικού να βρίσκει απασχόληση μέσω της επαγγελματικής κατάρτισης. Ο κίνδυνος ελλοχεύει στο ότι καθώς οι επιχειρήσεις πολλαπλασιάζουν τις συμβάσεις πιο ευέλικτων μορφών απασχόλησης, με χαμηλότερα επίπεδα ασφάλειας της 26 H χρησιμοποίηση των THJE στα σχολεία Ορισμένα κράτη μέλη ανέλαβαν την προσπάθεια να ευθυγραμμίσουν τα εκπαιδευτικά τους συστήματα με τη δυναμική της Κοινωνίας των Πληροφοριών. Έτσι το Ομοσπονδιακό Γερμανικό Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε πρόσφατα την ανάληψη μιας τέτοιας πρωτοβουλίας* επονομαζόμενης Sçhufen ans Netzv μέσω της οποίας 10. 000 σχολεία της Γερμανίας επί συνόλου 52. 000 θα συνδεθούν για τριετή περίοδο μ€ τα εθνικά και διεθνή δίκτυα και τις υπηρεσίες πολυμέσων. Ορισμένα από τα γερμανικά Lander, αποφάσισαν να συνδέσουν όλα τα σχολεία,κατ*τοοποίο αποτελεί μακροπρόθεσμα στόχο και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, Η πρωτοβουλία Schulen ans Netz μπόρεσε να πραγματοποιηθεί χ&ρη στην καινοτόμο εταιρική σχέση μεταξύ κυβέρνησης και ιδιωτικών επιχειρήσεων, Παρόμοιες πρωτοβουλίες έχουν ξεκινήσει και σε άλλες χώρες όπως το ΗνωμένοΒαοίλείο,η Γαλλία, η Ιταλία, η Δανία, ή Βουηδία, η Πορτογαλία και η Φινλανδία, εργασίας, ώστε να ανταποκριθούν γρήγορα στις αλλαγές της ζήτησης εργατικού δυναμικού, η λογική της επένδυσης στην επαγγελματική κατάρτιση του εργατικού δυναμικού θα αποκτήσει μικρότερη και όχι μεγαλύτερη βαρύτητα. Παραδείγματος χάριν, η τάυη των μεγάλων ιαπωνικών επιχειρήσεων να επενδύουν στην επαγγελματική κατάρτιση μπορεί να βρει την εξήγηση της στην πολιτική της διά βίου απασχόλησης, χάρη στην οποία οι καρποί της επαγγελματικής κατάρτισης μένουν στην επιχείρηση. Επομένως, στην Ευρώπη δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι η ευελιξία και η ανασφάλεια της εργασίας είναι έννοιες συνώνυμες. Στην πραγματικότητα, η ικανότητα των επιχειρήσεων να αναπροσαρμόζονται διαρκώς στην εξέλιξη της αγοράς και της τεχνολογίας εξαρτάται από τη συνεργασία ενός σταθερού και αφοσιωμένου πυρήνα εργαζομένων, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι επιχειρήσεις να επενδύουν περισσότερο στην επαγγελματική κατάρτιση αυτού του πυρήνα, και πρέπει να προβλέπονται ειδικές πρωτοβουλίες και ρυθμίσεις για την επέκταση αυτής της τακτικής και στο εργατικό δυναμικό της περιφέρειας. - επαγγελματικός αναπροσανατολισμός αντί τηε υποβάθμισης των επαγγελματικών προσόντων: το δυσκολότερο ζήτημα είναι η επανένταξη στον επαγγελματικό βίο των ατόμων που έχουν χάσει τη δουλειά τους. Εκεί που κυρίως απέτυχαν τα κράτη μέλη κατά τα τελευταία 20 χρόνια ήταν στο να προσφέρουν στους ανέργους τη δυνατότητα για ένα νέο ξεκίνημα. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος είναι ένας από τους κεντρικούς στόχους της στρατηγικής τουΈσσεν για την επαναπασχόληση, τους οποίους υπογράμμισαν εκ νέου οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων στοΕυρωπαΐκό Συμβούλιο της Μαδρίτης το 1995. Αντί να υπάρχουν 9 εκατ. άτομα σε κατάσταση μακροχρόνιας ανεργίας και σταδιακής υποβάθμισης των επαγγελματικών τους προσόντων, κάτι το οποίο αποτελεί την ακριβότερη μορφή δημόσιων δαπανών, με τη μικρότερη δυνατή απόδοση για την 27 οικονομία ή το άτομο, και αντί να δεχθούμε ότι ακόμη περισσότερα εκατομμύρια κατευθύνονται προς την ίδια κατάσταση μακροχρόνιας ανεργίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να φροντίσουν ώστε να υπάρχουν 9 εκατ. άτομα τα οποία θα ασχολούνται με την αναβάθμιση, τη διατήρηση και τη βελτίωση των επαγγελματικών τους προσόντων όσον αφορά τη γραφή, την ανάγνωση, την αριθμητική και την αλληλεπίδραση με τις THE. θα πρέπει να αποτελεί δικαίωμα και υποχρέωση όλων των ανέργων η διατήρηση και η ανάπτυξη των βασικών τους επαγγελματικών προσόντων για την κοινωνία των πληροφοριών και η προσαρμογή τους στην πραγματική, δυναμική αγορά εργασίας. Ηεπανένταξη θα πρέπει να ξεκινά πολύ πριν τα άτομα καταστούν μακροχρόνια άνεργα και αποθαρρυνθούν Εδώ βρίσκεται και η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ ενεργών και παθητικών πολιτικών Στο πλαίσιο αυτό, οι κυβερνήσεις πρέπει να βρουν τρόπους ανακατανομής των δαπανών που διατίθενται για παθητικές πολιτικές της αγοράς εργασίας, ώστε να διατεθούν για τη χρηματοδότηση ενεργών πολιτικών, που θα προετοιμάζουν τους αναζητούντες εργασία για ένα νέο μοντέλο παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών, το οποίο θα στηρίζεται περισσότερο στη γνώση. Αν διατεθούν περισσότεροι πόροι στη χορήγηση υποτροφιών επαγγελματικής κατάρτισης και στην ενθάρρυνση για την απόκτηση νέων επαγγελματικών προσόντων, σε αντίθεση με την απλή χρηματοδοτική υποστήριξη/θα αυξηθεί ο δυναμισμός της αγοράς εργασίας και θα βελτιωθούν τα ΟημάΌΐα οικονομικά στο σύνολο τους. Στο πλαίσιο αυτό, οι υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας θα πρέπει επίσης να προσπαθήσουν να παρέχουν στους αναζητούντεςεργασία περισσότερο εξατομικευμένη υποστήριξη που θα στηρίζεται στις ΤΓΕΕ. 4. 7. Η πλατφόρμα: οι νέες προτεραιότητες των προγραμμάτων σύγκλισης 77. Έχει επιτευχθεί πλέον συναίνεση στην Ευρώπη ως προς το ότι η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στη σύγχρονη πολιτική της απασχόλησης. Γι'αυτό το λόγο η Ευρώπη χαιρετίζει με ιδιαίτερο ενθουσιασμό τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Φλωρεντίας, όπου η έμφαση δίδεται στην επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, στην υποδομή, και στην έρευνα και την ανάπτυξη. Κατ'αυτόν τον τρόπο, οι υπουργοί εργασίας και απασχόλησης, εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, έρευνας και ανάπτυξης, μεταφορών και επικοινωνιών διαθέτουν μια νέα πλατφόρμα για την ανάληψη σημαντικών πρωτοβουλιών όσον αφορά την ανάπτυξη και την απασχόληση. 78. Η τοποθέτηση της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης στο επίκεντρο μιας νέας πολιτικής της επα ν απασχόληση ς μπορεί να συναντήσει αντίσταση, με το επιχείρημα ότι το βαθιά ριζωμένο πρόβλημα της ανεργίας στην Ευρώπη δεν μπορεί να επιλυθεί μέσω της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, αν με το πέρας της επαγγελματικής κατάρτισης δεν προσφερθούν και νέες θέσεις εργασίας. Το επιχείρημα αυτό έχει βάση αλλά είναι άστοχο Σκοπός της εκπαίδευσης και της τις επαγγελματικής κατάρτισης είναι να αντικαταστήσουν δεν 28 της εκπαίδευσης δημιουργίας νέας πολιτικής πολιτικές ανάπτυξης και θέσεων μακροοικονομικές απασχόλησης. Ο στόχος και επαγγελματικής κατάρτισης είναι να εισαχθεί στις επιχειρήσεις και στην αγορά εργασίας μια έννοια υγιούς ευελιξίας, η οποία θα επιτρέπει την εφαρμογή μακροοικονομικής πολιτικής περισσότεροπροσανατολισμένης στην ανάπτυξη. Για το λόγο αυτό το κλειδί για την ανάπτυξη της απασχόληση ς είναι η υιοθέτηση μια ς ολοκληρωμένη ς προσέγγιση ς που θα συνδυάζει διαρθρωτικά και μακροοικονομικά μέτρα, όπως ορίζεται στις γενικές οικονομικές κατευθυντήριες γραμμές, και γι'αυτόν ακριβώς το λόγο θα πρέπει η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του εκπαιδευομένου, με ιδιαίτερη έμφαση στην καταπολέμηση των ανισοτήτων και των μειονεξιών, προκειμένου να απελευθερωθεί το παραγωγικό δυναμικό του πληθυσμού στο σύνολο του. > / 29 4. 8. Θέματα για περαιτέρω προβληματισμό 79. Οι παραπάνω προκλήσεις θέτουν ορισμένα ερωτήματα που πρέπει να εξεταστούν, ιδίως στο πλαίσιο της διαδικασίας του Έσσεν για την απασχόληση (κοινή έκθεση για την απασχόληση για τη Σύνοδο Κορυφή ς του Δουβλίνου και πολυετή προγράμματα του 1997). Αφορούν κυρίως: τις δυνατότητες της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης; ποια είναι τα σχέδια των κρατών μελών για τα επόμενα 5 χρόνια όσον αφορά τις ανάγκες σε επαγγελματικά προσόντα που δημιουργεί η κοινωνία των πληροφοριών; και της το σχεδιασμό επαγγελματικής κατάρτισης; πώς θα αναδιαμορφωθούν, προκειμένου ν# αναπροσαρμοστούν στις ήδη υφιστάμενες και τις μελλοντικές ανάγκες Της κοινωνίας των πληροφοριών κατά τη διάρκεια των επόμενων 5^-ίΟετών; εκπαίδευσης και την ποιότητα της ttjv ικανότητα επανακατάρτισης των ανέργω^» ίου αποτελούν σήμερα το πιο ευαίσθητο σημείο του συστήματος εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης- πώς θ<* δοθεί στα άτομα που έχουν χάσει την εργασία τους η δυνατότητα να κάνουν μια νία αρχή στον επαγγελματικό βίο; και, σε ποιο βαθμό είναι δυνατόν να εξασφαλιστεί ισότητα ευκαιριών και πρόσβασης, προκειμένου να επιτραπεί η εκδήλωση του παραγωγικοί δυναμικού του συνόλου του ενεργού πληθυσμού; 80. Υπάρχουν επίσης ορισμένα θέματα, στα οποία οι κοινωνικοί εταίροι έχουν ιδιαίτερη αρμοδιότητα και τα οποία πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου: 30 ποιες πρωτοβουλίες είναι διατεθειμένοι οι κοινωνικοί εταίροι να αναλάβουν από κοινού στον τομέα του ανθρώπινου δυναμικού ώστε να εξασφαλιστεί η διαρκής αναβάθμιση των επαγγελματικών προοόντων και δεξιοτήτων των εργαζομένων, και να καλυφθούν έτσιοι ανάγκες της "ευέλικτης επιχείρησης* κατά τη διάρκεια των επόμενων 5-10 ετών; ποιες πρωτοβουλίες να αναλάβουν οι είναι διατεθειμένοι κοινωνικοί εταίροι ώστε να δώσουν στους νέους που ολοκλήρωσαν την εκπαίδευση και επαγγελματική τους κατάρτιση τη δυνατότητα να ξεκινήσουν τον επαγγελματικό τους βίο στην πραγματική αγορά ε ρ γ α σ ί α ς ^ ς α θ ώ ς κ α ^ τ ι ς ^ υ ν ο ^ ό τ ι^ 5. ΣΥΝΟΧΗ: Η ZQH ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ 5. 1. Οι ανησυχίες: συγκέντρωση ή συνοχή: 81. Οι THE έχουν τη φοβερή ικανότητα να εκμηδενίζουν τις αποστάσεις και να βελτιώνουν την πρόσβαση στις πληροφορίες και τις υπηρεσίες. Οι νέες τεχνολογίες και τα δίκτυα έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης σε περιοχές με υψηλή ανεργία, να περιορίζουν τα μειονεκτήματα των λιγότερο ευνοημένων περιοχών που βρίσκονται στην περιφέρεια. 82. Ωστόσο, ο αντίκτυπος των ΤΠΕ στη συνοχή δημιουργεί και ορισμένες ανησυχίες. Πολλοί φοβούνται ότι οι νέες τεχνολογίες θα εντείνουν αντί ν α μειώσουν τις υπάρχουσες ανισότητες, με τελικό αποτέλεσμα τη συγκέντρωση των θέσεων απασχόλησης και παραγωγής σε μερικούς πόλους ανάπτυξης. Ορισμένοι ανησυχούν επίσης σχετικά με το ενδεχόμενο της δημιουργίας μιας κοινωνίας δύο ταχυτήτων μεταξύ των πλουσίων και των πτωχών της πληροφορίας. 5. 2. Τα γεγονότα: η δημόσια πολιτική κάνει τη διαφορά 83. Στις οικονομίες της αγοράς λειτουργούν ισχυρές συγκεντρωτικές δυνάμεις. Για το λόγο αυτό απαιτούνται ισχυρές, συνεκτικές, δημόσιες πολιτικές για τη δίκαιη κατανομή και την κοινωνική συνοχή ώστε να υπάρξει ισορροπία μεταξύ της οικονομικής προόδου και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Οι θεμελιώδεις αλλαγές, όπως η επανάσταση των πληροφοριών, καθιστούν τις πολιτικές αυτές ακόμη πιο αναγκαίες, αλλά προσφέρουν και πολλές νέες δυνατότητες χρησιμοποίησης των ΤΠΕ για τη δημιουργία μιας παραγωγικής κοινωνίας, στους κόλπους της οποίας θα έχουν όλοι θέση. 31 84. Πολλά κράτη μέλη έχουν συνειδητοποιήσει την ανάγκη ενεργών πολιτικών ΤΠΕ, και στα κράτη μέλη αλλά και σε περιφερειακό επίπεδο χαράσσονται στρατηγικές έγκαιρης πρόληψης για την ανάπτυξης της κοινωνίας των πληροφοριών Γενικά, οι στρατηγικές αυτές επικεντρώνονται κατ'αρχάς στις βασικές πλευρές της ανάπτυξης υποδομής και στην ανάγκη υποστήριξης των επιχειρήσεων - ιδίως των MME - στην προσπάθεια τους να προσαρμοστούν στην κοινωνία των πληροφοριών. Από τη στιγμή που θα ξεκινήσει η υποστήριξη της υποδομής, ενθαρρύνεται και η ανάπτυξη δημόσιων ή/και ιδιωτικών εταιρικών σχέσεων προκειμένου να προωθηθεί ευρύτερη συμμετοχή στην ΚΠ. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν αναπτύξει πολιτικές που αναγνωρίζουν παραδείγματος χάριν τη σημασία της ένταξης των σχολείων και των άλλων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στις υποδομές της ΚΠ. Ως παράδειγμα τέτοιας ευρείας στρατηγικής μπορούμε να αναφέρουμε το πρόγραμμα Info-Society 2000 τη ς Δ α ν ί α ς, τοοποίο αποσκοπεί στην προώθηση ενός φάσματος δημόσιων ηλεκτρονικών υπηρεσιών για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών και την προώθηση της κοινωνικής ένταξης σε αυτή. 85. Είναι ασφαλώς δύσκολο να αποσυνδεθεί ο αντίκτυπος των ΤΠΕ από τους γενικότερους παράγοντες που επίσης επηρεάζουν την κοινωνική και περιφερειακή ανάπτυξη Γενικά, παρατηρείται βρ'αδεία τάση σύγκλισης του κατά κεφαλήν εισοδήματος μεταξύ των κρατών μελών, αλλά δεν υπήρξε καμία ουσιαστική αλλαγή όσον αφορά τις συνολικές διαφορές εισοδήματος μεταξύ των διαφόρων περιφερειών. Ενώ μερικές από τις πλέον μειονεκτούσες περιφέρειες πλησίασαν πάρα πολύ τα επίπεδα των υπολοίπων, οι διαφορές μεταξύ περιφερειών εντός του ίδιου κράτους μέλους τείνουν να αυξάνονται συν τω χρόνω. 86 Οι κοινοτικές πολιτικές διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην πρόοδο που σημειώνουν οι χώρες που ε ξ α ρ τ ώ ν τ αι από το Ταμείο Συνοχής στην προσπάθεια τους να συμβαδίσουν με τις υπόλοιπες, και χάρη στα Διαρθρωτικά Ταμεία κατόρθωσαν να μειώσουν τις κοινωνικοοικονομικές διαφορές, παρ'όλο που τα μέσα τα οποία διετέθησαν δεν είχαν το απαραίτητο μέγεθος γ ια να αντισταθμίσουν πλήρως τις γενικές Οι περιφερειακές πολιτικές στα κράτη μέλη φ α ί ν ε τ αι να έχουν αποδώσει λιγότερους καρπούς. Η κατάσταση αυτή φαίνεται να θέτει νέες προκλήσεις τόσο ως προς τη χάραξη πολιτικής όσον αφορά το σχετικό οικονομικό πλεονέκτημα περιοχών που δεν ανήκουν σε πόλους ανάπτυξης, όσο και ως προς την καλύτερη μέθοδο γ ια την ανάπτυξη στο έπακρο των ευκαιριών και τη μείωση στοελάχιστο των κινδύνων που ενέχουν οι νέες Τ Π Ε γ ια τη συνοχή στην Ένωση τάσεις. 5. 3 Η πρώτη πρόκληση: η αγιοποίηση στο έπακρο του νέου ρυθμιστικού πλαισίου 32 87. Η πρώτη πρόκληση έγκειται στην ανάγκη να αυξηθούν στο έπακρο οι δυνατότητες που παρέχουν η απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών και η ανάπτυξη του νέου ρυθμιστικού πλαισίου, που βρίσκεται στοεπίκεντροτης μετάβασης προς την ΚΠ Η δέσμευση για πλήρη απελευθέρωση ως την 1η Ιανουαρίου 1998 θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην εξέλιξη των ΤΠΕ, στην π α ρ α γ ω γ ι κ ό τ η τα και την ανάπτυξη. Οι ΤΠΕ κ α θ ί σ τ α ν τ αι οι κύριοι φορείς της σε αποτελεσματικά τηλεπικοινωνιακά δίκτυα αποτελεί α π α ρ α ί τ η τη προϋπόθεση γ ια την αξιοποίηση της ΚΠ. Εξακολουθούν ωστόσο να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών και περιφερειών όσον αφορά το επίπεδο παροχής βασικής υποδομής, το κόστος και την αξιοπιστία των υπηρεσιών και την ύπαρξη προηγμένων υπηρεσιών. δημιουργίας πλούτου, και η πρόσβαση 88. Η Επιτροπή επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι ο συνδυασμός των νέων τεχνολογιών και της απελευθέρωσης θα μειώσει αντί να εντείνει τις υφιστάμενες περιφερειακές διαφορές Ενώ δεν έχει επιτευχθεί ακόμη πλήρης απελευθέρωση, οι εμπειρίες από τις αγορές, που έχουν ήδη προβεί σε απελευθέρωση, ε ί ν αι ενθαρρυντικές και τα στοιχεία φανερώνουν υψηλά επίπεδα διείσδυσης των ΤΠΕ ακόμη και σε απομεμεκρυσμένες περιοχές. Για να δώσουμε μόνο ένα παράδειγμα, η Φινλανδία/κατέχει παγκοσμίως τα πρωτεία, και με μεγάλη διαφορά, στον αριθμό συνδέσεων στο Internet, σε σχέση με τον πληθυσμό της. Η ικανότητα συρρίκνωσης των αποστάσεων αξιοποιείται ήδη ως σημαντικό στοιχείο της ανάπτυξης περιφερειακών πολιτικών. 89. Ωστόσο, η απελευθέρωση δεν θα παρουσιάζει αυτομάτως τα ί δ ια πλεονεκτήματα σε όλες τις περιφέρειες της Ένωσης, αφενός διότι τα υπάρχοντα επίπεδα υποδομής και υπηρεσιών είναι σημαντικά χαμηλότερα σε ορισμένες περιοχές, και αφετέρου λόγω των εκπαιδευτικών και θεσμικών εμποδίων που ορθώνονται στη χρησιμοποίηση των ΤΠΕ. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να εξασφαλιστεί ότι δεν θα ενταθούν οι υφιστάμενες διαφορές Ωστόσο, δεν αποτελεί λύση η επιβράδυνση της απελευθέρωσης των τηλεπικοινωνιών και στη δημιουργία εμποδίων για την εφαρμογή των ΤΠΕ. Αντίθετα, πρέπει να ενισχυθούν οι συνοδευτικές πολιτικές υπέρ της ανάπτυξης της υποδομής και του ανθρώπινου δυναμικού, και στο πλαίσιο αυτό τα Διαρθρωτικά Ταμεία μπορούν να διαδραματίσουν ουσιώδη ρόλο 90. Η καθολική υπηρεσία, η οποία ορίζεται ως ένα ελάχιστο σύνολο υπηρεσιών που παρέχονται σε προσιτές τιμές, αποτελεί σημαντικό παράγοντα συνοχής και η Επιτροπή έχει ήδη εξετάσει το θέμα αυτό στην πρόσφατη ανακοίνωση της σχετικά με την καθολική υπηρεσία τηλεπικοινωνιών8. Ωστόσο, αν θελήσουμε να προχωρήσουμε πέρα από τον ορισμό αυτό, εξακολουθούν να παραμένουν σημαντικά ερωτήματα όσον αφορά το επίπεδο ευνοημένων και και την ποιότητα της πρόσβασης των λιγότερο (ΌΜ % (73) τελικό της 13. 03%. 3 3 πυκνοκατοικημένων περιοχών, των ομάδων με ειδικές ανάγκες και των δημόσιων φορέων, όπως τα σχολεία, τα νοσοκομεία καιοι βιβλιοθήκες, στο πλήρες φάσμα των υπηρεσιών της ΚΠ. Αυτά και άλλα ερωτήματα θα απαντηθούν στην πρώτη έκθεση της Επιτροπής για την παρακολούθηση της παροχής καθολικής υπηρεσίας το 1998. 5. 4. Η δεύτερη πρόκληση: η βάση του ανθρώπινου δυναμικού 91 Η δεύτερη πρόκληση σ υ ν ί σ τ α τ αι στην ενίσχυση της αξιοποίησης του εργατικού δυναμικού ώστε να ενθαρρυνθεί η χάραξη στρατηγικών πρόληψης στις περιοχές που ε ξ α ρ τ ώ ν τ αι από το Ταμείο Συνοχής, ούτως ώστε να μπορέσουν να δρέψουν τους καρπούς της κοινωνίας των πληροφοριών. Η σημασία της νέας ολοκληρωμένης προσέγγισης των ΤΠΕ και της οργανωτικής ανανέωσης υπογραμμίστηκε στο σημείο 3 Η ανάγκη για σύγχρονη πολιτική στο επίπεδο των ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ οί προσόντων και δεξιοτήτων γ ια την κοινωνία των πληροφοριών εξετάστηκε στο σημείο 4 92 Ένα συμπέρασμα που συνάγεται είναι ότι οι πολιτικές για το ανθρώπινο δυναμικό θα αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία στο μέλλον, καθώς η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών θα στηρίζεται/όλο και περισσότερο στη γνώση. Ο εξοπλισμός ΤΠΕ μπορεί να αγοραστεί κ~αι να χρησιμοποιείται σε ολόκληρο τον κόσμο. Καθοριστικός παράγοντας για την πιο μακροπρόθεσμη επιτυχία μιας περιοχής ε ί ν αι το επίπεδο των γνώσεων του πληθυσμού και οι ικανότητες του στη χρησιμοποίηση ΤΠΕ Τα Διαρθρωτικά Ταμεία πρέπει να αναπροσανατολιστούν στο πλαίσιο της αναδυόμενης ΚΠ ώστε να λάβουν υπόψη αυτή την πραγματικότητα Οι πολιτικές πρέπει να στραφούν περισσότερο στην ενθάρρυνση της πρόσβασης στις σύγχρονες ΤΠΕ και στη χρησιμοποίηση τους. 93. Οι προοπτικές ε π ι τ υ χ ί ας στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες εμφανίζονται καλύτερες όταν η καινοτομία συνεπάγεται σημαντικές αλλαγές στην οργανωτική συμπεριφορά τόσοτων επιχειρήσεων όσο και των δημόσιων φορέων. Η νέα έννοια της ευέλικτης επιχείρησης θα μπορούσε να προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες γ ια περιφερειακή ανάπτυξη. 94 Στη «Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη - Σύμφωνο εμπιστοσύνης», η Επιτροπή α ν έ λ α βε την πρωτοβουλία να αναπτύξει εταιρικές σχέσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο υπέρ της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Ο επιδιωκόμενος στόχος ε ί ν αι να δοθεί ώθηση πολιτικού χ α ρ α κ τ ή ρα στο τοπικό επίπεδο, με επίκεντρο την επίτευξη ρεαλιστικών στόχων στον οικονομικό τομέα και στον τομέα της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, χωρίς να δημιουργηθούν νέες δομές. Το σημαντικότερο στοιχείο συνίσταται στην κινητοποίηση όλων των ενδιαφερομένων όσον αφορά τη δημιουργία επιχειρήσεων και θέσεων απασχόλησης στο πλαίσιο διαφόρων Φόρουμ πολιτικού προβληματισμού και διατύπωσης προτάσεων. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας έδωσε το πράσινο φως στη διαδικασία επιλογής 34 περιοχών και πόλεων που είναι διατεθειμένες να λάβουν μέρος στα πειραματικά αυτά περιφερειακά σύμφωνα γ ια την απασχόληση τοπικό επίπεδο με αντικείμενο 95. Η ενίσχυση της τοπικής συμμετοχής θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό μέσο για τη χάραξη μιας νέας πολιτικής συνοχής στο πλαίσιο της κοινωνίας των πληροφοριών, χάρη στην οποία θα δημιουργηθούν περισσότερες θέσεις ε ρ γ α σ ί ας και η οποία θα είναι περισσότεροπροσανατολισμένη στο ανθρώπινο δυναμικό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει, βάσει του άρθρου 10 του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του άρθρου 6 του ΕΚΤ, δύο είδη καινοτόμου δράσης που έχουν ως στόχο την πλήρη αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της κοινωνίας των πληροφοριών στις περιφέρειες Πρώτον, τη χάραξη περιφερειακής στρατηγικής για την κοινωνία των πληροφοριών και την κατάρτιση σχεδίων δράσης που βασίζονται στην επίτευξη συναίνεσης σε περιφερειακό επίπεδο στηριζόμενης σε ευρείες εταιρικές σχέσεις σε τρόπο ενσωμάτωσης της κοινωνίας των πληροφοριών στις πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης (συμπεριλαμβανομένων των πτυχών που έχουν σχέση με το ανθρώπινο δυναμικό και την αγορά ε ρ γ α σ ί α ς) Δεύτερον, την ανάπτυξη διακρατικών πειραματικών εφαρμογών που έχουν να επιδείξουν π α ρ α δ ε ί γ μ α τα ορθής πρακτικής Οι εταίροι θα συνεργαστούν για τ^ην προετοιμασία και την προώθηση εφαρμογών που θα συμβάλουν στην περιφερειακή ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης Η έμφαση θα δοθεί σε εφαρμογές που θα ε ί ν αι προσαρμοσμένες στις ανάγκες του χρήστη, από τις οποίες θα μπορούν να προκύψουν κοινωνικά και οικονομικά οφέλη και οι οποίες σχετίζονται με ευρύτερες προοπτικές περιφερειακή ς ανάπτυξη ς (συμπεριλαμβανομένων των εφαρμογών που απευθύνονται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, που αφορούν υπηρεσίες απασχόλησης, την επαγγελματική κατάρτιση, την ανοικτή και εξ αποστάσεως μάθηση, την υγειονομική περίθαλψη και τις υπηρεσίες υποστήριξης των επιχειρήσεων). Οι εμπειρίες που θα αποκτηθούν από αυτές και άλλες πρωτοβουλίες θα αποτελέσουν τη βάση για ευρύτερη υποστήριξη μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων τον 5. 5. Η τρίτη πρόκληση: δυναμική συμμετοχή και ολοκλήρωση 96 Η τρίτη πρόκληση έγκειται στη χρησιμοποίηση της κοινωνίας των πληροφοριών προκειμένου να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή και η ικανότητα των ατόμων να συμμετέχουν πλήρως σε κάθε πτυχή του κοινωνικού και του οικονομικού βίου, ούτως ώστε η κοινωνία των πληροφοριών να καταστεί εργαλείο γ ια τη δημιουργία μιας κοινωνίας που δεν θα αποκλείει κανέναν από τους κόλπους της. Η κοινωνία των πληροφοριών πρέπει να αφορά τον άνθρωπο και να χρησιμοποιείται για τον άνθρωπο και από τον άνθρωπο ώστε να απελευθερώσει το δυναμικό της πληροφόρησης, και όχι για να δημιουργήσει ανισότητες ή να εντείνει τις ήδη υπάρχουσες μεταξύ των πλουσίων και των πτωχών της πληροφορίας. 3 5 97. Η κοινωνία των πληροφοριών προσφέρει πλήθος νέων δυνατοτήτων για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών της Ευρώπης Π α ρ έ χ ει τη δυνατότητα για τη δημιουργία νέων μορφών υπηρεσιών στον καταναλωτή και δημόσιων υπηρεσιών, και νέων μεθόδων πρόσβασης στις ήδη υπάρχουσες υπηρεσίες. Ιδίως, προσφέρει νέες λύσεις γ ια την αντιμετώπιση πολλών μορφών μειονεξίας. 98. Αυτό α π α ι τ εί πάντως την ανάπτυξη ενεργών δημόσιων πολιτικών σε διάφορους τομείς, ιδίως την εξειδίκευση στο χώρο ε ρ γ α σ ί ας και την πρόσβαση στις αίθουσες δ ι δ α σ κ α λ ί α ς, και την ενσωμάτωση της βαθιάς γνώσης των ΤΠΕ στα μέτρα για την αγορά εργασίας και για την ανάπτυξη και υποστήριξη των τοπικών κοινωνιών Η προσέγγιση αυτή επιβάλλει επίσης την προσπάθεια να δοθεί στον πληθυσμό η δ υ ν α τ ό τ η τα να κατανοήσει και να συλλάβει τις α λ λ α γ ές που φέρνουν οι νέες τεχνολογίες σε τομείς τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους όπως η δημοκρατική εκπροσώπηση και οι υπηρεσίες λιανικής πώλησης, η μάθηση και ο ελεύθερος χρόνος, η υγειονομική μέριμνα και ο πολιτισμός Τόσο όσον αφορά τη δημόσια πολιτική όσο και τη δημιουργία αγορών για τις ΤΠΕ, πρέπει να ενθαρρυνθούν η συμμετοχή, η πρόσβαση κ α ιη εμπιστοσύνη. Τα θέματα που προκαλούν ανησυχίες και ο τρόπος που μπο]5ο43ν να αντιμετωπιστούν περιλαμβάνουν παραδείγματος χάριν το χάσμα μεταξύ των γενεών, τα άτομα με ειδικές ανάγκες και την υγειονομική μέριμνα γενικά. Αφορούν επίσης το πρόβλημα της α ν ι σ ό τ η τ ας μεταξύ των φύλων τόσο στο επίπεδο της πρόσβασης στην αγορά ε ρ γ α σ ί ας όσο και στο επίπεδο του ευρύτερου αντίκτυπου των ΤΠΕ στην αγορά ε ρ γ α σ ί α ς. 99 Πολλά από τα ζητήματα αυτά εξετάστηκαν λεπτομερέστερα στην έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου και στην πρώτη ετήσια έκθεση του Φόρουμ της κοινωνίας των πληροφοριών Στα κράτη μέλη αναλαμβάνονται πολιτικές πρωτοβουλίες στις οποίες ανταποκρίνονται οι επιχειρήσεις και οι τοπικές αρχές. Ηπρόσβαση στην κοινωνία των πληροφοριών βελτιώνεται Οι ΤΠΕ καθίστανται φιλικότερες προς το χρήστη Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενθάρρυνση αυτής της διαδικασίας, παραδείγματος χάριν μέσω της συγκέντρωσης των πλεονεκτημάτων και εμπειριών, έρευνας και ανάπτυξης, της κατάρτισης κοινών πειραματικών σχεδίων και της υποστήριξης των Διαρθρωτικών Ταμείων της 100. Όσον αφορά τους στόχους της δυναμικής συμμετοχής και της ένταξης στην κοινωνία των πληροφοριών, η παρούσα Π ρ ά σ ι νη Βίβλος εστιάζει το ενδιαφέρον της σε τέσσερα κύρια θέματα: το πρώτο είναι το ζήτημα της δημοκρατίας και η σημασία της πρόσβασης. Το δεύτερο αφορά την ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών Το τρίτο είναι το ζήτημα της προώθησης της κοινωνικής ένταξης, ιδίως για ομάδες ατόμων με ειδικές ανάγκες Το τέταρτο θέμα αφορά τη δημόσια υγεία 101 Δημοκρατία δεν σημαίνει απλώς δικαίωμα ψήφου στις εκλογές. Σημαίνει επίσης συμμετοχή και εκπροσώπηση σεευρύφάσμα κέντρων λήψης αποφάσεων σε πολλά επίπεδα Τοευρωπαϊκό μοντέλο στηρίζεται στην έννοια της "πεφωτισμένης" δημοκρατίας. Η πραγματική χειραφέτηση συνεπάγεται πρόσβαση σε ακριβείς σύχρονες πληροφορίες, στις οποίες θα μπορέσουν να στηριχθούν δημοκρατικές επιλογές και αποφάσεις. Προκειμένου να υπάρξει πραγματική δημοκρατία, η οποία δεν θα αποκλείει κανέναν από τους κόλπους της, το σύνολο του πληθυσμού πρέπει να έχει ισότιμη πρόσβαση στις πληροφορίες ώστε να μπορεί να προβαίνει σε επιλογές αποτελεσματικά και ισότιμα. Η κοινωνία των πληροφοριών μπορεί να εξυψώσει την έννοια της δημοκρατίαςεξασφαλίζοντας ίση και δημόσια πρόσβαση στην υποδομή των ΤΠΕ, σε δικτυωμένες υπηρεσίες πληροφοριών και στα προσόντα που α π α ι τ ο ύ ν τ αι για την πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές 102. Έχει σημασία να συνειδητοποιήσουμε το τεράστιο δυναμικό της Κοινωνίας των Πληροφοριών όσον αφορά τη δημόσια έκφραση και τον πειραματισμό, ιδίως σε τομείς χαμηλού κόστους και στους οποίους η βάση έχει δυνατότητα πρόσβασης Όπως τονίζει το Φόρουμ για την κοινωνία των πληροφοριών στην πρώτη του ετήσια έκθεση, οι νέες τεχνολογίες θα μπορούσαν να έχουν εξ αιρετικά θετικέ ς συνέπει^ςτγια τις δημοκρατίες μας και τα ατομικά δικαιώματα με την ενίσχυση τ*5υ πλουραλισμού και της πρόσβασης στη δημόσια ενημέρωση και με την παροχή της δυνατότητας στους πολίτες να συμμετέχουν περισσότερο στη δ ι α δ ι κ α σ ία λήψης αποφάσεων Ο πολιτικός διάλογος θα μπορούσε να αναζωογονηθεί εκ νέου με τη μεγαλύτερη προσφυγή στην άμεση δημοκρατία. Ταυτόχρονα, ωστόσο, έχει σημασία να αντιμετωπιστούν οι περισσότερο αρνητικές πλευρές της ΚΠ Η κυκλοφορία ρατσιστικού και πορνογραφικού υλικού μέσω του Internet, παραδείγματος χάριν, προκαλούν μεγάλες ανησυχίες. 103. Ένα παράδειγμα σχετικά με το πώς οι ΤΠΕ μπορούν να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες γ ια μεγαλύτερη συμμετοχή του κοινού στην πολιτική δ ι α δ ι κ α σ ία και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σχετικά με το θέμα ε ί ν αι η υπηρεσία National Information Infrastructure της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία περιλαμβάνει μια πρωτοβουλία γ ια διαλογική δ ι α χ ε ί ρ ι ση των δημόσιων υποθέσεων (onlinegovernment). Τ ο κ ί ν η τ ρ ο γ ια την πρωτοβουλία αυτή είναι η επιθυμία για άνοιγμα όσον αφορά τη σχέση και το διάλογο μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και του ευρέος κοινού, και αποτελεί σημαντικό παράδειγμα χρησιμοποίησης των ΤΠΕ γ ια τη διεύρυνση της δημοκρατικής συμμετοχής Ένα άλλο παράδειγμα, από την Ευρώπη αυτή τη φορά, είναι το πρόγραμμα Info-Society 2000 της δανικής κυβέρνησης, που αποσκοπεί στην ανάπτυξη ενός φάσματος ηλεκτρονικών δημόσιων υπηρεσιών για την προώθηση της Κοινωνίας των Πληροφοριών και της κοινωνικής ένταξης στους κόλπους της Περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα που ονομάζεται Open Network of Society (ανοικτό δίκτυο της κοινωνίας), το οποίο αποτελεί ένα ομοιογενές δίκτυο πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, που 37 θα είναι τόσο εύκολο στη χρήση για τους πολίτες και τόσο εύκολο στην πρόσβαση όσο ε ί ν αι σήμερα το τηλεφωνικό δίκτυο 104. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να έχει μεγάλη α ξ ία για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συντονισμένη σε κοινοτική κλίμακα, θα μπορούσε να αυξήσει σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική συνοχή στο σύνολο της Ένωσης και να προωθήσει την αίσθηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας στους πολίτες. Ιδίως, η συμμετοχή των ίδιων των ευρωπαϊκών οργάνων σε πρωτοβουλίες ανοικτής δ ι α χ ε ί ρ ι σ ης των κρατικών υποθέσεων θα μπορούοε να έχει ουσιαστική σημασία. 105 Είναι σαφές ότι η ΚΠ προσφέρει τεράστιες δυνατότητες για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες και την αύξηση της αποτελεσματικότητας τους. Ωστόσο, η μετάβαση προς την παροχή δημόσιων υπηρεσιών δια της ηλεκτρονικής οδού θέτει και τεχνικές και οργανωτικές προκλήσεις. Προκειμένου να γίνει δυνατή η πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες άμεσης επικοινωνίας (on-line) πρέπει να εξασφαλιστεί ένα ορισμένο επίπεδο πρόσβασης σε τεχνικές εγκαταστάσεις Επιπλέον, πολλοί δεν έχουν τις οικονομικές δυνατότητες να αποκτήσουν ατομική συνδρομή στις υπηρεσίες ΚΠ, ενώ άλλοι ζουν σε περιοχές ofcoto η υποδομή της ΚΠ είναι λιγότεροανεπτυγμένη. Πρέπειεπομένως να δημιουργηθούν δημόσια σημεία πρόσβασης ή ε ν ι α ία κέντρα πληροφοριών ο)ς συμπλήρωμα της ανάπτυξης υπηρεσιών και δραστηριοτήτων ΚΠ που παρέχονται κατ'οίκον. Επιπλέον, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες των ατόμων που θεωρούν τις υπηρεσίες που βασίζονται στις ΤΠΕ δύσκολες στη χρήση ή που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προσαρμογή τους σε αυτές. 106. Όσον αφορά την ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, οι ΤΠΕ έχουν τη δ υ ν α τ ό τ η τα να βελτιώσουν την ισορροπία μεταξύ οικογενειακού και επαγγελματικού βίου Ωστόσο, αρχίζει να παρατηρείται αλλαγή σε μια αγορά ε ρ γ α σ ί ας που χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε τ αι σε μεγάλο βαθμό από την ύπαρξη στεγανών και ο αντίκτυπος των ΤΠΕ ε ί ν αι πολύ διαφορετικός γ ια τις γυναίκες απ'ό,τι για τους άνδρες. Έχει επομένως μεγάλη σημασία να συνειδητοποιήσουμε τη διαφορά αυτή σε τομείς τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους όσο η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση, το εργατικό δίκαιο, τα μοντέλα ε ρ γ α σ ί ας και των επαγγελματικών προσόντων, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε το θέμα αποτελεσματικά. Π α ρ α δ ε ί γ μ α τ ος χάριν, η προκατάληψη σχετικά με το φύλο μπορεί να αντιμετωπιστεί στην εκπαιδευτική δ ι α δ ι κ α σ ία με την προσαρμογή του εκπαιδευτικού υλικού στις ι δ ι α ί τ ε ρ ες ανάγκες των δύο φύλων, με την προσπάθεια ώστε η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση να λαμβάνουν χώρα σε περιβάλλον τις γυναίκες, με την υποστήριξη της δημιουργίας υπηρεσιών τ η λ ε ρ γ α σ ί ας που θα αποσκοπούν άμεσα στην υποστήριξη των γυναικών. Εξάλλου, μπορεί να σημειωθεί μεγάλη πρόοδος με τη συμμετοχή των γυναικών στο σχεδιασμό και τον καθορισμό προϊόντων ΤΠΕ. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αναλήφθηκε ένα σύνολο ευνοϊκότερο και ανετότερο για 3 Η ενεργειών για την αντιμετώπιση των μειονεξιών και των ανισοτήτων, που περιλαμβάνει τη μελέτη θεμάτων ισότητας σε συνεργασία με ενώσεις που ασχολούνται με θέματα ισότητας σε όλα τα κράτη μέλη, και συγκεκριμένη δράση στο πλαίσιο του τέταρτου προγράμματος δράσης γ ια τις ίσες ευκαιρίες9 107. Γενικότερα, οι α λ λ α γ ές στα συστήματα απασχόλησης, οι οποίες οφείλονται στην τεχνολογική πρόοδο, πρέπει να λάβουν υπόψη την ανάγκη ενσωμάτωσης των ζητημάτων ισότητας, τόσο όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη α ν τ α γ ω ν ι σ τ ι κ ό τ η τα όσο και την κοινωνική δικαιοσύνη, προκειμένου να αυξηθούν στο έπακροοι δυνατότητες της εξέλιξης του ρόλου των γυναικών και των ανδρών και στην ε ρ γ α σ ία και στην οικογενειακή ζωή 108 Η κοινωνική ένταξη μπορεί επίσης να ενισχυθεί χάρη στις δυνατότητες που προσφέρουν οι ΤΠΕ όσον αφορά την πρόσβαση και τη δημοκρατία, και την καταπολέμηση του αποκλεισμού και της απομόνωσης σε όλες τους τις μορφές Χάρη στις ΤΠΕ περισσότεροι άνθρωποι θα μπορούν να εργάζονται από το σπίτι ή κοντά σ'αυτό τουλάχιστον γ ια κάποιο μέρος του χρόνου ε ρ γ α σ ί α ς, κάτι που σημαίνει ότι περισσότερες κοινότητες θα εμφανίζουν δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τα κατά τη δ ι ά ρ κ ε ι α ^ ων εργάσιμων ωρών, ενώ περισσότερες υπηρεσίες θα μπορούν να παρέχονται σε τοπικό επίπεδο, ιδίως υπηρεσίες εκπαίδευσης και κοινής ωφέλειας Όπως π α ρ α τ η ρ εί η ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να συμβάλει στην αναζωογόνηση ολόκληρων τοπικών κοινωνιών, στην ενίσχυση κοινωνικών δικτύων και του αισθήματος των πολιτών ότι πράγματι ανήκουν κάπου. Οι ΤΠΕ θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στην αντιμετώπιση τα προβλήματα ορισμένων κινητικότητας και έλλειψης δ υ ν α τ ό τ η τ ας πρόσβασης. Επιπλέον, η ΚΠ μπορεί να αυξήσει το ρυθμό συμμετοχής και κατά συνέπεια την αίσθημα συλλογικής ευθύνης των πολιτών σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η προστασία του περιβάλλοντος. που σχετίζονται μειονεκτημάτων με 109 Ταυτόχρονα ωστόσοη μετάβαση προς την κοινωνία των πληροφοριών δημιουργεί προβλήματα γ ια την κοινωνική συνοχή. Τα άτομα που ζουν σε απομονωμένες αγροτικές περιοχές ή σε υποβαθμισμένες και στερημένες αστικές ζώνες και τα άτομα που δεν έχουν απασχόληση ή δεν παρακολουθούν κάποιο κύκλο κατάρτισης δεν έχουν πολλές πιθανότητες να έρθουν σε επαφή με τις νέες τεχνολογίες ή να αποκτήσουν πρόσβαση σ'αυτές, κάτι που ενέχει τον κίνδυνο δημιουργίας μιας κοινωνίας των πληροφοριών δύο ταχυτήτων. Επομένως η μετάβαση πρέπει να συνοδεύεται από μια στρατηγική που θα αποσκοπεί στην ενθάρρυνση τη ς ενεργού συμμετοχής εντός των κοινωνιών μας. Έχει σημασία να αναζωογονηθούν οι τοπικές κοινωνίες και να COM (95) 381. 3 9 προαχθεί η αίσθηση της πρόληψης στην κοινωνία των πληροφοριών για τους εξής λόγους: οι αναζωογονημένες κοινότητες είναι περισσότερο σε θέση να δημιουργήσουν ευκαιρίες για απασχόληση και πλουτισμό στην παγκόσμια αγορά εργασίας, οι μεταβαλλόμενες τάσεις στη δημογραφική εξέλιξη και την κοινωνική πρόνοια συνεπάγονται αύξηση του αριθμού των ατόμων που απαιτούν κάποια μορφή παροχής μέριμνας, οι ΤΠΕ έχουν μεγάλες δυνατότητες για την αύξηση της συνοχής και της ένταξης των κοινοτήτων και τη μείωση του κινδύνου αποκλεισμού που απειλεί τις μειονεκτούσες ομάδες, για πολλούς, η σχέση μεταξύ ε ρ γ α σ ί ας και ελεύθερου χρόνου μεταβάλλεται, κάτι που έχει σημαντικές συνέπειες σε ατομικό, οικογενειακό και συλλογικό επίπεδο, γ ια τους μακροχρόνια ανέργους, πρέπει να βρεθούν νέες μέθοδοι που θα τους επιτρέψουν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην κοινωνία 110. Έχει μεγάλη σημασία να ενθαρρυνθεί η πρόσβαση στις ΤΠΕ και η χρήση τους στα σχολεία ώστε να δημιουργηθεί μια κοινωνία πληροφοριών που δεν θα αποκλείει κανέναν από τους κόλπους τη"ξ και το θέμα αυτό θα αντιμετωπιστεί στο επόμενο σχέδιο δράσης της Επιτροπής με τίτλο "Η μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών" Η μάθηση δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στη σχολική φοίτηση Η κοινωνία των πληροφοριών θα ε ί ν αι ταυτόχρονα και κοινωνία της γνώσης, στην οποία η ανάγκη γ ια διά βίου μάθηση, στο σχολείο, στο σπίτι και στην ε ρ γ α σ ία θα ε ί ν αι υψίστης προτεραιότητας. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες που συχνά πιστεύεται ότι ε ί ν αι λιγότερο εξοικειωμένα με τη χρήση των ΤΠΕ και δεν θεωρούνται ικανά να συμμετάσχουν στην ΚΠ. συμμετοχής 111 Στην πραγματικότητα, οι ΤΠΕ έχουν τις δυνατότητες να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες την αυτόνομη δ ι α β ί ω ση τους στην κοινότητα και διευκολύνοντας δ υ ν α τ ό τ η τ ες δ ι α ν ο ί γ ο ν τ ας και π ρ ό σ β α σ η ς, νέες κοινωνικοοικονομικής ένταξης. Η αξιοποίηση αυτού του δυναμικού συνεπάγεται την προσαρμογή της τεχνολογίας στις ανάγκες των ατόμων. Οι εφαρμογές ΤΠΕ παραδείγματος χάριν μπορούν να προσφέρουν εναλλακτικές μεθόδους επικοινωνίας και παρουσίασης των πληροφοριών, όπως ε ί ν αι οι υπηρεσίες πολυμέσων για άτομα με αισθητικές διαταραχές. Μπορούν επίσης να δώσουν την ευκαιρία σε άτομα που έχουν δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση και στις εκπαιδευτικές δυνατότητες να αναπτύξουν δραστηριότητες από το σπίτι τους, όπως είναι η τηλεργασία ή η εξ αποστάσεως μάθηση. Μπορούν επίσης να διευκολύνουν την εξ αποστάσεως πρόσβαση σε κοινωνικές και ιατρικές υπηρεσίες και σε άλλες υπηρεσίες πρόνοιας 40 112 Σε διάφορες πόλεις και περιοχές της Ευρώπης, έχουν εφαρμοστεί σχέδια που χρησιμοποιούν τις ΤΠΕ με καινοτόμους τρόπους ώστε να βοηθήσουν τους ηλικιωμένους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες Η σημασία των ΤΠΕ ως εργαλείου για την προώθηση της ένταξης των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες έχει α ν α γ ν ω ρ ι σ τ εί σε διάφορα κοινοτικά προγράμματα To HANDYNET, παραδείγματος χάριν, αποτελεί ένα πανευρωπαϊκό ηλεκτρονικό σύστημα πληροφόρησης και τεκμηρίωσης σχετικά μετά τεχνικά βοηθήματα για άτομα με ειδικές ανάγκες. Η έρευνα και η ανάπτυξη όσον αφορά τη χρήση προϊόντων και εφαρμογών ΤΠΕ, που σκοπό έχουν να βοηθήσουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τους ηλικιωμένους στην καθημερινή τους διαβίωση, προωθούνται προς το παρόν στο πλαίσιο του προγράμματος TIDE της Ευρωπαϊκής Ένωσης (η τηλεματική στην υπηρεσία της ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων) Πρέπει να προβληματιστούμε ως προς τη συνέχεια που μπορεί να δοθεί στην προσπάθεια αυτή στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιογια την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (RTD). Ta θέματα αυτά θα καλυφθούν επίσης στην επόμενη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τα άτομα με ειδικές ανάγκες. 113 Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων των νέων αυτών εφαρμογών εγείρει σημαντικά ζητήματα όσον αφορά τη διαθεσιμότητα, τοκόστος των ΤΠΕ και τη δυνατότητα πρόσβασης σε αυτές Ενώ μερικές εφαρμογές απαιτούν μόνο μια απλή τηλεφωνική γραμμή, άλλες απαιτούν πιο προηγμένες τεχνολογίες στιςοποίες δεν μπορεί να έχει πρόσβαση ο καθένας. Επομένως, πέρα από τις τρέχουσες εργασίες για την ανάπτυξη εφαρμογών φιλικών προς το χρήστη έχει επίσης μεγάλη σημασία να εξασφαλιστεί ότι τόσο η κοινωνική τις το τηλεπικοινωνίες και η παροχή "καθολικής υπηρεσίας" λαμβάνουν υπόψη την εξέλιξη των αναγκών των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες, ώστε να τους επιτρέψουν να συμμετάσχουν πλήρως στην κοινωνία των πληροφοριών και να επωφεληθούν από αυτή. Πολλά από αυτά τα ζητήματα θα εξεταστούν στην πρώτη έκθεση παρακολούθησης τηςΕπιτροπής σχετικά με την παροχή καθολικής υπηρεσίας το 1998 ρυθμιστικό πολιτική πλαίσιο όσο και γ ια 114. Η νέα κοινωνία των πληροφοριών επιφέρει και την αναμόρφωση του σχεδιασμού, της παροχής και του πεδίου εφαρμογής της υγειονομικής μέριμνας, και εδώ υπάρχει ευρύ πεδίο γ ια την εφαρμογή καινοτομιών. Η εισαγωγή των ΤΠΕ στον κλάδο της υγείας, ιδίως της τηλεματικής στον υγειονομικών υγειονομικό υπηρεσιών, θα βελτιώσει την ποιότητα της διάγνωσης και της υγειονομικής μέριμνας και θα επιτρέψει την εξασφάλιση της αποδοτικότητας των σε αραιοκατοικημένες και υπηρεσιών υγειονομικών παρεχόμενων απομεμακρυσμένες περιοχές. τομέα, θα διευκολύνει την κάλυψη των 115 Η ανάπτυξη των ΤΠΕ καθιστά δυνατή και αναγκαία την αναδιοργάνωση της εργασίας στις υγειονομικές υπηρεσίες όλων των επιπέδων. Το σύνολο του συστήματος υγείας θα επηρεαστεί, όπως θα επηρεαστεί και η παροχή 41 υγειονομικών υπηρεσιών καιοι συναφείς διαδικασίες. Οι θέσεις ε ρ γ α σ ί ας και τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα του προσωπικού του υγειονομικού τομέα θα υποστούν βαθιές αλλαγές, θα υπάρξει ανάγκη για επαγγελματική κατάρτιση και επανακατάρτιση σε μεγάλη κλίμακα του προσωπικού του υγειονομικού τομέα Επιπλέον, τα συστήματα τηλεματικής του τομέα αναμένεται να παράσχουν μεγαλύτερη υποστήριξη στο γιατρό όσον αφορά την ικανότητα διάγνωσης και πληροφόρησης ^ ^ ^ ^ ^ ^ Ε Π ( ρ η σ ΐ μ ο ι ! ο ι η < ση Τα τελ€υταία 10 χρόνια η χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών υπολογιστών και ηλεκτρονικών δελτίων ασθενών στην πρωτοβάθμια υγειονομική μέριμνα και στα νοσοκομεία σημειώνει τ α χ ε ία αύξηση σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το90% των γενικών ιατρών διαθέτει προσωπικό υπολογιστή και το 79% χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά ιατρικά δελτία, η Δ α ν ία όπου το65% των γενικών ιατρών διαθέτει προσωπικό υπολογιστή και χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά δελτία κ α ι οι Κάτω Χώρες όπου τα α ν τ ί σ τ ο ι χα ποσοστά ε ί ν αι 80 και 40%, ενώ σε άλλες χώρες σημειώνονται πολύ πιο αργοί ρυθμοί Μεγάλες προσπάθειες καταβάλλονται για την τυποποίηση των ηλεκτρονικών δελτίων ασθενών και των καρτών ασθενών με/ολοκληρωμένο κύκλωμα {smartcards) oxonpoy ραμμαΚΤΏ εφαρμογών τηλεματικής από τις αρχζς της δεκαετίας του 1990. Αποτέλεσμα αυτού ή τ αν η μεγάλη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ νοσοκομείων, γενικών ιατρών και ε ρ γ α σ τ η ρ ί ων όσον αφορά την ποιότητα της υγειονομικής μέριμνας, την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα. 42 116 Ένα από τα αποτελέσματα αυτής της εξέλιξης θα είναι η αύξηση της συγκέντρωσης και μεταφοράς ιατρικών αρχείων σε σχέση με το παρελθόν Η εξασφάλιση υψηλού βαθμού προστασίας του απορρήτου της ιδιωτικής ζωής και προστασίας των υγειονομικών δεδομένων θα αποτελέσει κατά συνέπεια μείζονα προτεραιότητα θα χρειαστούν νέες εγγυήσεις προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τόσο οι επαγγελματίες του χώρου όσο και οι ασθενείς έχουν εμπιστοσύνη στα νέα συστήματα. Όπως π α ρ α τ ή ρ η σε η ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, ενδέχεται να χρειαστεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επανεξεταστούν τα ηθικά πρότυπα στον τομέα της υγείας 117. Η τυποποίηση αποτελεί επίσης σημαντικό ζήτημα στην υγειονομική μέριμνα που βασίζεται στην τηλεματική. Επιβάλλεται η κατάλληλη τυποποίηση των συστημάτων τηλεματικής και των συνδεδεμένων συστημάτων, συμπεριλαμβανομένου του λογισμικού, σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως τα πλεονεκτήματα που μπορούν να προκύψουν για το σύνολο του συστήματος υγείας. Αυτός είναι ο τομέας στον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να δ ι α δ ρ α μ α τ ί σ ει ηγετικό ρόλο, σε συνεργασία με τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς τυποποίησης. > / 118. Τέλος, έχει ζωτική σημασία να αξιολογηθούν τόσο οι θετικές όσο και οι πιθανώς αρνητικές συνέπειες των ΤΠΕ σε διάφορα επίπεδα των συστημάτων υγείας. Έχουν αναληφθεί διάφορα πειραματικά σχέδια στον τομέα της υγείας στην Ευρώπη, αλλά μέχρι σήμερα έχει καταβληθεί πολύ μικρή προσπάθεια ε ν ι α ί ας αξιολόγησης του αντίκτυπου των καινοτομιών της τηλεματικής. Όπως επισημαίνει η ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, οι πληροφορίες και οι εμπειρίες που έχουν συγκεντρωθεί θα πρέπει να συλλέγονται, να α ν α λ ύ ο ν τ αι και να διανέμονται συστηματικά. Συνιστά επίσης τη δημιουργία κεντρικών σημείων επαφής για την ανάλυση και την α ν τ α λ λ α γή τέτοιων πληροφοριών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 5. 6. Εδραίωση των αποτελεσμάτων 119. Τα κράτη μέλη χαράσσουν δημόσιες πολιτικές σχετικά με το σύνολο των θεμάτων που αφορούν την επίτευξη της κοινωνικής συνοχής στο πλαίσιο της αναδυόμενης κοινωνίας των πληροφοριών. Σε όλους αυτούς τους τομείς η Ευρωπαϊκή Ένωση δ ι α δ ρ α μ α τ ί ζ ει επίσης το ρόλο της υποστηρίζοντας τη χάραξη πολιτικής, χρησιμοποιώντας μέσα όπως η παρούσα Πράσινη Βίβλος και οι συζητήσεις βάσει των οποίων διαμορφώθηκε, συγκεντρώνοντας τα πλεονεκτήματα και τις εμπειρίες από συγκεκριμένα θέματα. Υπάρχει επίσης σε όλες αυτές τις προσπάθειες η σημαντική συνδρομή των Διαρθρωτικών Ταμείων 120 Σημαντική πτυχή αυτού του φάσματος δραστηριοτήτων είναι το έργο που έχει γίνει στο πλαίσιο του τέταρτου προγράμματος πλαισίου RTD γ ια την 43 προώθηση των κοινωνικών εφαρμογών των ΤΠΕ Ο στόχος της δημιουργίας μιας κοινωνίας των πληροφοριών "φιλικής προς το χρήστη", παραδείγματος χάριν μέσω της προσπάθειας για τον εντοπισμό μεθόδων που θα διευκολύνουν την πρόσβαση των ατόμων στην ενημέρωση και την εκπαίδευση διά βίου, αποτελεί ένα από τα θέματα προτεραιότητας που όρισε η Επιτροπή σε πρόσφατη ανακοίνωση της σχετικά με τις προκαταρκτικές κατευθυντήριες γραμμές για το πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο RTI)1" 5. 7. Θέματα για περαιτέρω προβληματισμό: 121. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων των ΤΠΕ για την ενίσχυση της συνοχής και την επίτευξη της ολοκλήρωσης θέτει ορισμένα σημαντικά ζητήματα > / "' Com (96) 332 44 Τι περισσότερο πρέπει εθνικό και περιφερειακό επίπεδο ώστε να αυξηθούν στο έπακρο τα πλεονεκτήματα πο^ 6α προκύψουν από τη δ ι α δ ι κ α σ ία απελευθέρωσης και να προλειανθεί το έδαφος γ ια τη μετάβαση προς την ΚΠ; γίνει σε κοινοτικό, να Ποιος ε ί ν αι ο βαθμός προτεραιότητας που δίνουν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές στην ΚΠ εντός του πλαισίου των αρμοδιοτήτων τους; Π ο ια συμπεράσματα έχουν ήδη συναχθεί από την εξέλιξη των περιφερειακών στρατηγικών και πειραματικών ενεργειών όσον αφορά την Κ Π κ αι πώς μπορούν αυτές οι εμπειρίες να αξιοποιηθούν και να διαδοθούν; Τι είδους στρατηγικές είναι δυνατόν να αναπτυχθούν, στο πλαίσιο των περιφερειακών συμφώνων για την απασχόληση, προκειμένου να δοθούν τα μέσα και οι δυνατότητες πρόσβασης που απαιτούνται για την απελευθέρωση των δυνατοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού με στόχο την αξιοποίηση στο έπακρο του αντίκτυπου των ΤΠΕ για την ανάπτυξη τοπικό, σε περιφερειακό και να αναληφθούν προκειμένου να ενθαρρυνθεί και να διευκολυνθεί η ανάπτυξη εφαρμογών ενδιαφέροντος που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών; τηλεματικής κοίνωνιακού επίπεδο μπορούν δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ες επίπεδο, Τι τοπικό εθνικό είδους σε Όσον αφορά τη βελτίωση της δημοκρατικής δ ι α δ ι κ α σ ί α ς, τι είδους ενέργειες πρέπει να αναληφθούν προκειμένου να αυξηθεί στο έπακρο η δυνατότητα των ατόμων να συμμετέχουν πλήρως στην ενεργό κοινωνία; Πώς μπορούμε ιδίως να εξασφαλίσουμε ότι οι ΤΠΕ θα συμβάλουν στην καταπολέμηση των μειονεκτημάτων και των ανισοτήτων και, στο πλαίσιο αυτό, πώς μπορεί να αυξηθεί στο έπακρο η συμβολή των κοινοτικών ενεργειών; Πώς μπορούμε να διευκολύνουμε το τεράστιο δυναμικό των ΤΠΕ για τη βελτίωση της κάλυψης και της παροχής της υγειονομικής περίθαλψης; 4 5 6. H ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ - TO EYPÛHAÏKO ΜΟΝΤΕΛΟ 122. Η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζεται σε μια μακρά παράδοση πολιτικής ποικιλομορφίας, δημοκρατίας και οικονομίας της ελεύθερης αγοράς. Τα κράτη μέλη έχουν αναπτύξει κοινωνικά μοντέλα με πολλά κοινά χαρακτηριστικά, που περιλαμβάνουν κυρίως παγιωμένα κοινωνικά δικαιώματα και ανεξάρτητους κοινωνικούς εταίρους, ικανούς να αναλάβουν ευθύνες για τις συνθήκες ε ρ γ α σ ί ας και για ισότιμη κατανομή. Σ το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα κράτη μέλη δημιούργησαν μια ενιαία αγορά 370 εκατ. κ α τ α ν α λ ω τ ών και 16 εκατ επιχειρήσεων, τη μεγαλύτερη οικονομική οντότητα στον κόσμο 123. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο στηρίζεται αφενός στον ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων και αφετέρου στην αλληλεγγύη μεταξύ πολιτών και κρατών μελών. Η ευρωπαϊκή κοινωνία των πληροφοριών πρέπει να αξιοποιήσει οπωσδήποτε αυτή την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική δύναμη, συνδυάζοντας τις τεχνολογικές, οικονομικές και κοινωνικές πτυχές ώστε να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες γ ια όλους τους πολίτες της > / 124. Η κοινωνία των πληροφοριών αντιπροσο)πεύει τη σημαντικότερη αλλαγή τη ς εποχή ς μας, παρέχει τεράστιες ευκαιρίες γ ια την κοινωνία στο σύνολο της αλλά ενέχει και κινδύνους για τα άτομα και τις περιφέρειες. Ο τρόπος ανάπτυξης της πρέπει να αντικατοπτρίζει τις ιδέες και τις αξίες που διαμόρφωσαν την Ευρωπαϊκή Ένωση Αυτές οι ιδέες και αξίες πρέπει να χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ο ν τ αι από διαφάνεια και συνέπεια προς την κοινωνική δικαιοσύνη προκειμένου να κερδίσουν την υποστήριξη των πολιτών. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή καλεί όλα να προβληματιστούν σχετικά με τη δυνατότητα διατύπωσης ενός συνόλου κοινών κοινοτικών αρχών γ ια την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πληροφοριών τα ενδιαφερόμενα μέρη 125. Σύμφωνα με την Επιτροπή οι δημόσιες πολιτικές θα πρέπει μεταξύ άλλων: 1. Να ενισχύσουν την ικανότητα της οικονομίας της ΕΕ να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης, να επιτυγχάνει υψηλά επίπεδα και βιώσιμους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης, να εξασφαλίζουν ότι οι MME θα επωφελούνται πλήρως από την ΚΠκαι να βελτιώσουν τη συνοχή μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών, με την αξιοποίηση του δυναμικού των ΤΠΕ προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγικότητα στη χρησιμοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, των κεφαλαίων και των υλικών μέσων 2 Να προωθήσουν τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη, των μη μεριμνώντας ώστε οι κυβερνήσεις, με τη συμμετοχή 3. 4 5. 6 κυβερνητικών οργανώσεων, να υποστηρίζουν πλήρως τις δυνατότητες που προσφέρουν οι ΤΠΕ ως προς την παροχή χρήσιμων και σύγχρονων στοιχείων σχετικά με θέματα κοινού ενδιαφέροντος και την παροχή της δυνατότητας στους πολίτες να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων Να εξασφαλίσουν ότι οι στόχοι των πολιτικών των ίσων ευκαιριών καθίστανται πιο φιλόδοξοι, τόσο στον επαγγελματικό όσο και στον οικογενειακό βίο, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στην εκπαίδευση των νέων στις ΤΠΕ, και ενσωματώνοντας την ενημέρωση και επαγγελματική κατάρτιση σε σχέση με τις ΤΠΕ στις διάφορες πολιτικές και ενέργειες που αποσκοπούν στο να αντιμετωπιστούν οι ανισορροπίες στους ρόλους που αναλογούν στους ενηλίκους ανάλογα με το φύλο τους Να άρουν τα εμπόδια στα οποία προσκρούουν οι μειονεκτούσες κοινωνικές ομάδες και να εξασφαλίσουν ότι τα άτομα, που προς το παρόν στερούνται προοπτικών στην κοινωνία, θα αποκτήσουν τη δυνατότητα πραγματικής επαφής με τις ΤΠΕ και κατά συνέπεια θα βελτιώσουν τη σχετική τους θέση στην κοίνώνία, αντί να περιπέσουν σε ακόμη μειονεκτικότερη κατάσταση *" Να υποστηρίξουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες, πολλά από τα οποία μπορούν να βοηθηθούν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους και να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες τους, καθώς επίσης να βελτιώσουν περαιτέρω τη συμβολή τους στην κοινωνία στο σύνολο της με τη βοήθεια των ΤΠΕ Να μειώσουν τη γραφειοκρατία και να βελτιώσουν την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, και να αυξήσουν τα συνολικά οφέλη του κράτους προνοίας, όπως είναι η παροχή υγειονομικής μεγαλύτερης περίθαλψης μέσω των αποτελεσματικότητας και της καλύτερης παρεχόμενων υπηρεσιών και των ατομικών αναγκών της εναρμόνισης εκπαίδευση, και η Τα σχόλια σχετικά με τα θέματα που παρουσιάζονται στην παρούσα Πράσινη Βίβλο είναι ευπρόσδεκτα και πρέπει να διαβιβαστούν στην ακόλουθη διεύθυνση: PEOPLE FIRST European Commission Directorate General V Employment, Industrial Relations and Social Affairs DG V/B/5 200, rue de la Loi/Wetstraat 200 47 Β-1049 BELGIUM ως τις 31 Δεκεμβρίου 19%. Μπορείτε να διαβιβάσετε τα σχόλια σας επίσης και με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στην ακόλουθη διεύθυνση: peoplefirst@fse. dg5 cec. be Αντίτυπα της Πράσινης Βίβλου, της έκθεσης της Ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου και της έκθεσης του Φόρουμ για την κοινωνία των πληροφοριών διατίθενται στην παραπάνω διεύθυνση ή στον server ISPO του Web URL: http://www. ispo. cec be/infosoc/legreg/docs/peopl st. html http://www. ispo. cec. be/hleg/hleg. html http://www. ispo. cec. be/intb forum/pub html H πρόσβαση στην Πράσινη Βίβλοείναι επίσης δυνατή στη διεύθυνση Web της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιλέγοντας κατά σειρά: "The European Institutions", "European Commision", "Directory of the European Commission", "DG V Employment, Industrial Relation and Social Affairs". > / http://europa. eu. int/ 48 ISSN 0254-1483 COM(96) 389 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 16 IS 05 Αριθ. καταλόγου : CB-C0-96-412-GR-C ISBN 92-78-07831-Χ Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινστήΐων L-2985 Λουξεμβούργο Ά