title: VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD - DE TOMATENMARKT IN DE EUROPESE UNIE

eurovoc_concepts:
fresh vegetable
fruit vegetable
market
production aid
report

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 1006 1996 COM(96) 247 def VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD DE TOMATENMARKT IN DE EUROPESE UNIE A TOELICHTING In de vergadering van 26/27 juni 1995 heeft de Landbouwraad in het kader van de besprekingen over het prijzenpakket 1995/1996 de Commissie verzocht hem een verslag uit te brengen over de tomatensector in de Unie. De Commissie kan nu bijgaand verslag voorleggen. Het is gebaseerd op een enquête bij de Lid-Staten om haar eigen gegevens te toetsen en bevestigd te krijgen, en om aanvullende gegevens te verzamelen. In dit verslag wordt uitsluitend een analyse gegeven van de markt voor tomaten voor verse consumptie. Er is dus geen rekening gehouden met tomaten voor verwerking. De laatste jaren zijn er inderdaad moeilijkheden geweest op de tomatenmarkt, met name voor kastomaten, waarvan de afzet wordt geconfronteerd met een herschikking op de markt als gevolg van de nieuwe situatie sinds 1993, toen voor Spanje voor dit produkt de overgangsperiode na de toetreding is afgelopen. In dit verslag is ook een analyse opgenomen van de steunmaatregelen van de Gemeenschap op het gebied van de produktie- en de afzetstructuur. Het effect van die maatregelen op de produktie lijkt verwaarloosbaar. Voorts wordt aandacht gegeven aan nationale steunregelingen die volledig door de Lid-Staten worden gefinancierd en die uitsluitend gelden voor de tomatensector. Een van de conclusies is dat de markt, zonder maatregelen van de Gemeenschap, via de natuurlijke ontwikkeling tot een evenwichtssituatie zal moeten komen. Anderzijds heeft de Commissie in het verleden geen bezwaar gemaakt tegen nationale steun voor het afbouwen van het produktiepotentieel. Voor de kassen zouden dergelijke maatregelen toegepast kunnen worden. INLEIDING SAMENVATTING I. ANALYSE VAN DE TOMATENMARKT IN DE GEMEENSCHAP 1. 2. MONDIALE CONTEXT DE EUROPESE MARKT 2. 1. Belang van de tomatenproduktie voor de tuinbouwsector Situatie en ontwikkeling van de produktiestructuur 2. 2. Produktie in de Gemeenschap 2. 3. 2. 4. Consumptie en afzet 2. 5. Producentenprijzen ANALYSE VAN HET HANDELSVERKEER 3. 1. Het intracommunautaire handelsverkeer 3. 2 De handel met derde landen 3. 3 3. II. COMMUNAUTAIRE STEUNMAATREGELEN 1. 2. STEUNMAATREGELEN VOOR DE STRUCTUUR NATIONALE STEUNMAATREGELEN CONCLUSIES AANBEVELINGEN BIJLAGEN 1. 2. 3. Produktiegebieden : België Nederland Frankrijk Spanje Statistieken Selectiecriteria investeringssteun INLEIDING In de vergadering van 19/22 juni 1995 heeft de Landbouwraad in het kader van de besprekingen over het prijzenpakket 1995/1996 de Commissie verzocht hem een verslag uit te brengen over de tomatensector in de Unie. Dit verslag is gebaseerd op een enquête van de Commissie bij de Lid-Staten om haar eigen gegevens te toetsen en bevestigd te krijgen, en om aanvullende gegevens te verzamelen. De analyse in het verslag betreft de vijfjaren van 1990 tot en met 1994, waaronder dus drie verkoopseizoenen waarin Spanje zich voor tomaten nog in de overgangsperiode na de toetreding bevond en zich derhalve aan een aanbiedingsprijs moest houden, en verder de verkoopseizoenen 1993 en 1994, waarin voor Spanje alleen nog een statistisch toezicht op de uitvoer gold (ARH). Dit verslag bevat uitsluitend een analyse van de markt voor tomaten voor verse consumptie. Er is dus geen rekening gehouden met tomaten voor verwerking, die vanwege de andere produktie- en afzetsituatie als een apart produkt worden beschouwd. SAMENVATTING Tomaten zijn meer en meer een basisgroente in het Europese voedselpakket geworden. Ze zijn een zeer belangrijk produkt voor de communautaire landbouw (14,7 % van de totale groentenproduktie). De uitgaven van de Gemeenschap voor dit produkt bedragen 9,4 miljoen ecu en gaan naar marktinterventie. Al vanaf 1990 geven produktie en areaal van tomaten in de Gemeenschap een achteruitgang te zien. De opbrengst per ha daarentegen is door de ontwikkeling van de teelttechnieken aanmerkelijk gestegen. De tendens gaat in de richting van verdere specialisatie en vermindering van het aantal bedrijven. De sinds 1990 waargenomen stijging van de consumptie lijkt haar maximum te hebben bereikt en het verbruik zal waarschijnlijk gelijk blijven. Er is evenwel een vraag naar een grotere verscheidenheid en betere kwaliteit aan het ontstaan en dus naar nieuwe types en variëteiten waarvan de smaak de herinnering oproept aan vollegrondstomaten. Aanpassing van de produktie aan deze nieuwe vraag lijkt voor de noordelijke landen een van de mogelijkheden voor een dynamische reactie op sterke concurrentie uit de zuidelijke landen. De sterke seizoengebondenheid blijft een hoofdkenmerk van de sector. De groothandels- prijzen geven globaal een dalende tendens te zien, maar toch was er in 1994 een relatieve prijsstijging. Hoewel er nog geen definitieve gegevens zijn, zouden ook in 1995 de prijzen gedaald kunnen zijn, in het bijzonder voor kastomaten uit de tuinbouwbedrijven in de noordelijke landen. De dalende tendens is vooral te wijten aan de prijsdaling voor klassieke ronde tomaten. Voor nieuwe variëteiten "met hoge toegevoegde waarde" (trostomaten, kerstomaten) zijn de producentenprijzen daarentegen heel aantrekkelijk. De produktie van deze nieuwe variëteiten neemt geleidelijk toe. Er kon niet worden vastgesteld dat de monetaire fluctuaties van bepaalde zwakke valuta's een significant effect hebben gehad op de prijs van tomaten uit landen waarvan de munt is gedevalueerd (met name Spanje). De communautaire interventie, die sinds 1990 globaal is gedaald, is alleen als vangnet gebruikt, en nooit als inkomstenbron, zoals blijkt uit het geringe gebruik van deze mogelijkheid (gemiddeld 1,6 %). Het communautaire handelsverkeer is sinds 1990 met 27 % toegenomen, grotendeels door de stijging van de Spaanse uitvoer. De herschikking van de produktieperiodes is oorzaak van seizoengebonden spanningen in deze sector tussen de noordelijke en zuidelijke regio's. Tot 1994 namen de Spaanse produktie (inclusief de Canarische Eilanden) en de Marokkaanse namelijk de winteraanvoer (januari, februari, maart) bijna volledig voor hun rekening, terwijl de zomerperiode samenviel met de produktie van de noordelijke Lid-Staten (België, Nederland en gedeeltelijk Frankrijk). Sinds het einde van de overgangsperiode voor Spanje in 1993 zijn de prijsrestricties weggevallen en kunnen de Spaanse produkten nu volop naar andere Lid-Staten worden verzonden in de zogenaamde "gevoelige" maanden (april, mei en juni), wat voor grote overlappingen met de noordelijke produktie zorgt. Verder trachten de kastelers een deel van de "wintermarkt" in handen te krijgen via nieuwe teelttechnieken en variëteiten met een hoge toegevoegde waarde, die hoge investeringen vergen. De invoer uit derde landen, met name uit Marokko, wordt hoofdzakelijk in Frankrijk afgezet. Deze invoer lijkt de markt niet te verstoren. Overigens gebeurt de invoer sinds 1995 in het kader van de overeenkomst tussen de Gemeenschap en Marokko. De communautaire steunmaatregelen voor de produktie- en de afzetstructuur lijken geen effect van betekenis te hebben gehad op de ontwikkeling van de produktie. Die is veel sterker beïnvloed door de normale marktschommelingen, en met name door de ontwikkeling van het intracommunautaire handelsverkeer. De Commissie heeft geen gegevens over nationale, volledig door de Lid-Staten gefinancierde steunregelingen die specifiek voor de tomatensector gelden. Het is echter mogelijk dat de sector steun heeft ontvangen in het kader van nationale steunregelingen voor de landbouw in het algemeen of steunregelingen voor regionale ontwikkeling. L ANALYSE VAN DE TOMATENMARKT IN DE GEMEENSCHAP 1. MONDIALE CONTEXT De tomatenproduktie maakt qua volume 18 % van de wereldproduktie van groenten uit : volgens de gegevens van de FAO is de wereldproduktie van tomaten (inclusief tomaten voor verwerking) gestegen van 50 miljoen ton in 1990 tot 74,3 miljoen in 1993. De wereldhandel in verse tomaten bedraagt minder dan 4 % van de wereldproduktie. Tomaten voor verwerking vormen ongeveer 30 % van de wereldproduktie. Uit de geringe omvang van de uitvoer van tomaten voor verse consumptie blijkt dat in de hele wereld de tomatenproduktie vooral bestemd is voor nationale consumptie. Dit produkt is immers wegens kenmerken zoals grote bederfelijkheid, overlapping tussen de produktieperiodes van de invoer- en uitvoerlanden en grote prijsschommelingen tijdens de seizoenen niet erg geschikt voor het handelsverkeer. De belangrijkste producenten zijn de Europese Unie, de Verenigde Staten, het GOS, China en Turkije. De Europese Unie is de belangrijkste producent met een produktie van 13,4 miljoen ton, waarvan 6,9 miljoen of 48,5 % voor verse consumptie1. De handel in verse tomaten is in Europa sterk ontwikkeld. Hier bevinden zich de grootste exporteurs van de wereld, Nederland, Spanje en België, en ook de grootste importeurs, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. 2. DE EUROPESE MARKT 2. 1. Belang van de tomatenproduktie voor de tuinbouwsector Verse tomaten zijn een belangrijk produkt in de tuinbouwsector. Aangezien de Europese consument dit produkt het hele jaar gebruikt, kan het als een "basisgroente" worden beschouwd. Tomaten zijn goed voor 14,7 % van de totale groentenproduktie van de Unie. Het areaal voor dit produkt is gemiddeld 13 % van het tuinbouwareaal. 1 1990 tot 1994 Voor de begroting kosten de verse tomaten gemiddeld 9,4 miljoen ecu2, zijnde de uitgaven i. v. m. marktinterventies, en 1,2 % van de uitgaven voor de sector verse groenten en fruit. De uit de markt genomen totale hoeveelheden zijn sinds 1990 gedaald en bedroegen van 1990 tot 1994 gemiddeld 1,6 % van de tomatenproduktie voor verse consumptie. In genoemde periode heeft Frankrijk 3 % van zijn produktie uit de markt genomen; het wordt gevolgd door Nederland (2,8 %) en Italië (2,6 %). 2. 2. Produktie in de Gemeenschap Gemiddeld 48,5 % van de communautaire produktie is bestemd voor vers verbruik. De belangrijkste Europese producent van tomaten voor verse consumptie is Italië (29,8 %), gevolgd door Spanje (27,4 %), Griekenland (10 %) en Nederland (9 %). Deze produktie, die tot in. 1990 een stijging te zien gaf, is tussen 1990 en 1994 gedaald van 7 miljoen ton tot 6,3 miljoen ton. De daling was sterker vanaf het verkoopseizoen 1993, met name in Spanje, Italië en Nederland. In België en Griekenland daarentegen is de produktie sinds 1990 toegenomen. Tabel 1 : Ontwikkeling van de tomatenproduktie (ton) 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 België 205. 030 225. 220 268. 400 313. 960 329. 500 346. 779 309. 334 Grieken 666. 910 728. 050 665. 790 710. 700 754. 940 784. 850 757. 250 land Spanje 1. 834. 893 1. 987. 763 2. 024. 695 1. 793. 832 1. 880. 143 1. 912. 300 1. 786. 807 Frankrijk 417. 500 421. 700 461. 100 527. 300 516. 900 643. 400 492. 600 Italië 1. 594. 916 2. 018. 230 2. 657. 083 2. 759. 091 2. 712. 099 1. 984. 572 2. 149. 074 Nederland 567. 029 620. 782 640. 725 636. 149 651. 994 606. 612 540. 577 Portugal 63. 893 80. 835 86. 706 72. 625 64. 267 no data 75. 000 EUR-15 5. 530. 068 6. 265. 710 6. 987. 534 6. 993. 597 7. 098. 801 6. 651. 347 6. 262. 412 Gemiddelde over 1990 tot 1994. Voor 1994 bedroegen de budgettaire kosten 4,46 miljoen ecu, d. w. z. 0,5 % van de begroting voor de sector verse groentenen fruit. 8 Tabel 2 : Ontwikkeling van de produktie In verhouding tot de totale EUR-produktie (in %) 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 België Griekenland Spanje 3,7 12,0 33,0 3,6 11,5 31,4 Frankrijk 7. 5 6,7 3. 8 9. 4 28. 7 6. 5 4,5 10. 1 25,4 7. 5 Italië 28,7 31,9 37. 7 39,1 Nederland 10,2 9,8 9. 1 9,0 4,6 10,5 26,3 7,2 37,9 9,1 5,2 11. 7 28,5 9. 6 29. 6 9,0 4,9 12,0 28,2 7,8 33,9 8. 5 2. 3. Situatie en ontwikkeling van de produktiestructuur De vollegrondsteelt komt vooral voor in de zuidelijke landen, in het bijzonder in Italië, Spanje, Griekenland, Zuid-Frankrijk en Portugal. De teelt onder plastic is een recente vorm van vollegrondsteelt. Het gewas wordt daarbij onder plastic kassen ("tunnels") vooral beschermd tegen de wind, terwijl ook een optimale produktiekwaliteit wordt verkregen. De kasteelt is een zaak van de noordelijke landen, hoofdzakelijk Nederland, België en een gedeelte van Frankrijk. Bij deze teelt kan in de koudste periodes kunstmatig worden verwarmd. Het totale tomatenareaal in de Gemeenschap is sinds 1990 afgenomen (van 255. 000 ha in 1990 tot 217. 000 ha in 1994). Dat is gedeeltelijk het gevolg van de vermindering van het areaal in de zuidelijke landen met traditionele vollegrondsteelt en gaat gepaard met een verhoging van de produktie per ha en de introductie van nieuwe variëteiten. Italië heeft het grootste areaal, 50,6 % van het totale areaal, gevolgd door Spanje, met 25,5 %, en Griekenland, met 14,9 %. Het areaal onder glas of plastic (beschermde teelt) in de Gemeenschap bedraagt slechts 9 % van het totale areaal voor verse consumptie. In België en Nederland worden bedrijfsmatig tomaten uitsluitend in kassen geteeld. Er zij op gewezen dat in Nederland het areaal sinds 1990 voortdurend is afgenomen, terwijl er in België een lichte toename is. In Spanje maakt het areaal onder glas of plastic 16,6 % van het totale areaal uit, in Italië 5,3 % en in Frankrijk 60 %. In totaal is voor de periode van 1990 tot 1994 een vermindering van het areaal met ongeveer 17,7 % geconstateerd. De vermindering is het grootst in Frankrijk (-38,9 %), gevolgd door Nederland (-29,2 %), Griekenland (-20 %) en Spanje (-13,4 %). Tabel 3 : Ontwikkeling van het tomatenareaal (hectare) 1990 1991 1992 1993 1994 België 940 945 063 946 954 Griekenland 38. 513 39. 015 36. 657 33. 110 32. 083 Spanje Frankrijk Italië 69. 884 59. 913 55. 802 57. 111 61. 613 6. 600 6. 650 5. 960 6. 060 4. 750 136. 378 129. 669 117. 595 113. 426 115. 248 Nederland 1. 603 1. 570 1. 505 1. 390 1. 241 10 Door de uiteenlopende teelttechnieken is er een zeer groot verschil in opbrengst per ha naar produktietype. De onderstaande tabel laat het verschil zien tussen de opbrengsten in de volle-grondsteelt - 50 ton/ha - en in de kasteelt - 400 ton/ha -. Tussen 1990 en 1994 was er voor beide produktietypes een gemiddelde verhoging van de opbrengsten met 2 % per jaar. Deze aanzienlijke opbrengstverhogingen zijn hoofdzakelijk het gevolg van een betere beheersing van de teelttechnieken, nieuwe variëteiten en van de nieuwe technieken bij de beschermde teelt. Tabel 4: Ontwikkeling van de opbrengsten 'm de tomatenteelt (ton ha) 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 België 238,8 246,1 285,5 332,2 342,2 366,6 324,2 Griekenland 45,5 53,2 45,6 Spanje 42,8 44,9 45,2 48,4 44,5 51,2 47,4 52,4 49,1 52,6 49,8 Frankrijk 108,2 113 119. 3 127,7 128,2 145. 4 162,0 Italië 41,0 45,5 45,7 47,7 50. 5 48. 4 50,4 Nederland 330,6 368 399,7 405,2 433,2 436,4 435,6 2. 4. Consumptie en afzet Volgens de gegevens van de Lid-Staten is het verbruik sinds 1990 toegenomen. Die tendens zegt echter niets over de toekomst, waarvoor in het bedrijfsleven veeleer een stagnatie van de consumptie wordt verwacht. De gemiddelde consumptie van verse tomaten bedraagt in de Unie 24,6 kg/inwoner3. Dit cijfer ligt ver onder het gemiddelde voor de OESO-landen : 31 kg/inwoner. gemiddelde voor de periode 1990-1994 11 Het land met het hoogste verbruik van verse tomaten is Griekenland, gevolgd door Italië en Spanje. Overigens dient te worden gewezen op de sterke daling van de consumptie van verse tomaten in Spanje in 1994. Uit tabel 5 blijkt voorts ook dat de consumptie in de Gemeenschap niet homogeen is. Er zijn juist aanzienlijke verschillen tussen de Lid-Staten. Het verbruik in de Lid-Staat met de laagste en die met de hoogste consumptie per inwoner verhoudt zich van 1 : 15. De consumptie gaat in de richting van een vrij duidelijke voorkeur van de consument voor nieuwe variëteiten zoals trostomaten, kerstomaten en de variëteiten met organoleptische eigenschappen die meer met die van vollegrondstomaten overeenkomen. Over het algemeen is er in de Lid-Staten met een hoge produktie een hoog, maar min of gelijk blijvend verbruik. Tabel 5 ; Consumptie van verse tomaten (kg/Inwoner) Lid-Staat België Denemarken' Duitsland Griekenland Spanje Frankrijk Ierland Italië Luxemburg Nederland Portugal Verenigd Koninkrijk Oostenrijk Finland Zweden 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 10. 9 5. 9 9. 5 / 11,8 14. 0 11,7 5. 5 / / 13,5 5. 0 / / 13. 9 14. 8 15. 4 15. 3 15. 7 16,0 14. 1 66. 0 72,0 65,0 69,0 73,0 76. 0 73,0 37,0 40. 8 10. 0 10. 3 6. 0 6. 0 43. 6 10,4 6. 0 37. 2 10. 6 6. 0 36,5 35. 3 28,3 / 6. 0 / / / / 59,4 62. 1 64. 4 63. 3 57,6 57. 1 55,6 / 6. 1 / 6,4 / / 6. 2 / 6. 6 / 8. 3 8,5 / / / 6. 5 / 6. 4 / 9. 1 / 1 6,7 / 5. 9 1 8. 7 / / 6. 6 / 6,0 / 9. 0 / / 1 6,7 6,0 / / 4,5 5. 5 / 9,0 / / 9,7 / 12 Omdat de Europese consumenten steeds meer verscheidenheid in produkten verlangen, worden verschillende variëteiten geproduceerd. Het vergt van de producenten een extra inspanning om zich met nieuwe variëteiten aan de segmentering van de markt aan te passen. De laatste jaren wordt een stijging van het aantal variëteiten geconstateerd, zoals de kerstomaten en de nog aan de steel vastzittende tomaten of trostomaten die veel succes hebben wegens hun organoleptische eigenschappen en het beeld van versheid. In tegenstelling tot de produktie voor de verwerkende sector is de produktie voor de verse markt over het hele jaar gespreid; dit is mogelijk dank zij de nieuwe produktietechnieken en de nieuwe variëteiten. 2. 5. Producentenprijzen Het belangrijkste kenmerk van de prijzen voor verse tomaten is de sterke seizoenge bondenheid. Geconstateerd wordt dat er een zeer groot verschil in producentenprijs is naar gelang van de produktiemaand en de producerende Lid-Staat. Over het algemeen zijn de prijzen in de winter hoger dan van mei tot november en is er meer regelmaat in het prijsniveau. Globaal gezien zijn de prijzen voor verse tomaten gedaald van 1990 tot 1994, toen er een licht herstel is geweest. In het verkoopseizoen 1991 zijn de prijzen gestegen ten opzichte van 1990. Er waren toen evenwel prijsdalingen in Spanje, Italië en Portugal. In dat verkoopseizoen zijn, eveneens over het geheel genomen, de produktie, het areaal en de opbrengsten gestegen. Het verkoopseizoen 1992 is het eerste met een daling van de prijzen. De daling was het grootst in Spanje, België, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. In het verkoopseizoen 1993 zet de in 1992 begonnen prijsdaling door. Er zij aan herinnerd dat dit verkoopseizoen gekenmerkt werd door een produktiedaling, ondanks de toename van het areaal. In het verkoopseizoen 1994 heeft zich een relatieve stijging van de prijzen voorgedaan, vooral in Nederland en Frankrijk, waar de prijzen zelfs weer stegen tot boven het peil van het 13 verkoopseizoen 1990. In Italië, België en Portugal daarentegen hebben de prijzen zich slecht iets hersteld en niet het niveau van 1990 bereikt. In Spanje en het Verenigd Koninkrijk zijn de prijzen altijd zeer laag gebleven. Tabel nr. 6 over de ontwikkeling van de maandelijkse prijzen geeft een ander patroon te zien dan voor de prijzen op jaarbasis, en geeft sinds 1990 voor Spanje, Nederland en België een prijsstijging in mei en juni en een daling in maart en april. Anderzijds is er in 1994 een prijsherstel voor maart en april. Tabel 6 : Ontwikkeling van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 1. Spanje Maart April Mei Juni 2. Nederland Maart April Mei Juni 3. België Maart April Mei Juni 1990 1991 1992 1993 1994 | 100 100 1Q0 100 44 79 189 133 64 72 160 101 70 116 181 105 88 95 132 146 1990 1991 1992 1993 1994 100 100 100 100 77 110 94 159 68 79 126 123 53 74 96 109 77 91 104 148 1990 1991 1992 1993 1994 100 100 100 100 73 106 92 128 67 85 130 110 59 77 101 96 78 86 99 123 Bron : DGVI op aasis van gej jevens Min. Landbouw (S •panje), CBT en VBT. Voor het verkoopseizoen 1995 heeft het bedrijfsleven in het Noorden geklaagd dat de prijzen laag waren en de bedrijven dus onrendabel. 14 Het lijkt dat dit geldt voor de hele teelt onder glas en dat het dus niet gaat om een verschijnsel dat zich alleen in de tomatenteelt voordoet. De volgende cijfers uit België voor klassieke ronde tomaten kunnen dit probleem illustreren : de kosten (investeringen, produktie en lonen) bedragen 1. 400 tot 1. 500 fr. /m2; de doorsneeproduktie bedraagt ongeveer 55 kg/m2, een hoge produktie ongeveer 60 kg/m2; dit betekent dat, om kostendekkend te kunnen werken, voor zeer goede bedrijven een prijsniveau van ten minste 23 fr. /kg moet worden gehaald (1. 400 F kosten : 60 kg produktie). De gemiddelde prijs in België zou in 1995 20 fr. /kg hebben bedragen4. Op de Franse markt (goed van 55 % van de Belgische uitvoer) moeten de Belgische tomaten concurreren met Spaanse tomaten, waarvan de prijs richtinggevend is. Uit een onderzoek van de Spaanse prijzen in peseta blijkt dat die, ongeacht de monetaire problemen, zeer sterk variëren. De regressielijnen voor de periode van januari 1992 tot en met april 1995 geven tendentieel een vrijwel parallelle ontwikkeling te zien van het prijsverloop in peseta en de devaluatie van die munt. In die 40 maanden blijkt de wisselkoers ecu/peseta vrij gelijkmatig te zijn gestegen, met in totaal 32 %, terwijl de prijzen in peseta met sterke schommelingen per saldo met 51 % zijn opgelopen. In die periode zijn de Spaanse tomaten dus in ecu ongeveer 14 % duurder geworden. Er kan dus niet worden vastgesteld dat de devaluaties van de peseta een invloed hebben gehad op de prijzen in ecu, en dus in Belgische frank, van Spaanse tomaten. 4 Gegevens van de Lid-Staat. 15 Spaanse tomaten Invloed van de valutaontwikkeling op de prijzen 2C0 ! • 1eeu»_J>TA | •> Prix Pta/Kg 1 2 3 * 5 5 7 6 9 10 11 12. 1 2 3 4 S «7 1 S 101112 1 2 3 4 5 8 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 Januari 1992 / april 1995 3. ANALYSE VAN HET HANDELSVERKEER 3. 1. Het intracommunautaire handelsverkeer De handel tussen de landen van de Gemeenschap (inclusief de Canarische Eilanden) is sinds 1990 in volume met 27 % gestegen en bedraagt nu 1,3 miljoen ton, d. w. z. 21 % van de totale produktie. In 1994 had Spanje het grootste aandeel in de intracommunautaire handel. Het verzond 618. 000 ton naar de andere Lid-Staten (waarvan 306. 000 van de Canarische Eilanden). Opgemerkt zij dat het zijn uitvoer naar andere Lid-Staten sinds 1990 verdubbeld heeft. Als andere exporteurs volgen Nederland, met 410. 000 ton, en België, met 160. 800 ton. De belangrijkste afzetmarktenvoor deze uitvoer zijn Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. 16 De intracommunautaire uitvoer uit Nederland en België is sinds 1990 gedaald, vooral in het verkoopseizoen 1993, maar in het verkoopseizoen 1994 is er een licht herstel geweest. De Franse en Italiaanse uitvoer naar andere Lid-Staten is daarentegen op peil gebleven en in 1993 zelfs gestegen. 1994 was voor deze landen een recordjaar. Tabel 7 : Volume \ van het Intracommunautaire handelsverkeer (ton) 1990 1991 1992 1993 1994 Spanje 291. 885 331. 391 414. 630 433. 167 618. 426 Nederland 545. 958 559. 175 545. 010 387. 053 409. 669 België Italië 154. 667 172. 437 187. 831 150. 403 160. 779 17. 196 23. 884 28. 883 38. 832 64. 655 Frankrijk 31. 568 43. 317 46. 682 46. 758 62. 051 EUR-12 1. 051. 777 1. 142. 113 1. 238. 824 1. 068. 907 1. 332. 080 Bron : Eurostat-C ;ronos. Degege vens voor Spanj 9 zijn inclusief de Canarische Eilanden. De stijging van de Spaanse uitvoer naar andere Lid-Staten houdt waarschijnlijk verband met het aflopen van de overgangsperiode aan het begin van het verkoopseizoen 1993 en dus het wegvallen van de restricties. 1994, eenjaar waarin de produktie en de consumptie in Spanje gedaald zijn, laat een consolidatie van de stijging zien. Voor dat jaar kan worden geconcludeerd dat er is uitgevoerd ten koste van de afzet op de eigen markt. Bovendien wordt geconstateerd dat de uitvoer van continentaal Spanje (Almeria en Murcia) sterker gestegen is dan die van de Canarische Eilanden. Handelsperiodes De intracommunautaire handel gebeurde traditioneel in twee verschillende periodes : Wintertomaten van november tot en met maart : uitvoer uit Spanje (Canarische Eilanden en Murcia/Almeria). Zomertomaten van april tot september : uitvoer uit Nederland en België. In die periode werd de Spaanse produktie afgezet op de nationale markt. 17 Dit traditionele patroon is evenwel door twee recente ontwikkelingen doorbroken : Enerzijds is de Spaanse uitvoer in april, mei en juni toegenomen (zie onderstaande tabel), maar blijft nog steeds wel het grootst in januari, februari en maart. Dit lijkt er op te wijzen dat de Spaanse producenten een handelsstrategie ontwikkelen om ook deel te hebben aan de zomerverkoop, die traditioneel in handen was van de producenten in het Noorden. Anderzijds wordt voor de Nederlandse uitvoer een verschuiving in omgekeerde zin geconstateerd : in 1994 is de uitvoer in januari, februari en maart toegenomen en in mei en juni daarentegen gedaald. In België neemt de uitvoer in april en mei toe, maar ook die in februari en maart. Deze veranderingen laten zien dat de noordelijke uitvoer in de winter gaat concurreren met de Spaanse uitvoer. Sinds 1993 is het traditionele patroon van de handelsperiodes op de markt van de Gemeenschap sterk aan het veranderen. Er worden nieuwe afzetstrategieën ontwikkeld. In Nederland bij voorbeeld kunnen door de diversificatie in februari trostomaten op de markt worden gebracht. Daar staat tegenover dat met het Spaanse produktiepotentieel in bepaalde regio's 11 maanden op 12 kan worden geproduceerd. Dit is één van de sleutelfactoren van de problemen die zich de laatste jaren op de tomatenmarkt hebben voorgedaan. De natuurlijke ontwikkeling van de markt zal tot een evenwicht moeten leiden zonder communautaire steunmaatregelen. 18 Tabel 8 ; Veranderingen In de spreiding van het handelsverkeer In de tijd (ton) Januari Februari Maart 1992 1993 1994 1992 1993 1994 1992 1993 1994 België 1170 527 1076 317 462 1862 869 2221 2182 Nederland 22762 16510 22830 18125 14760 24694 27301 24878 36776 Spanje 105219 76099 95013 50741 108644 97027 68795 89203 88256 April Mei Juni 1992 1993 1994 1992 1993 1994 1992 1993 1994 België 11478 15248 81333 23562 29100 26637 30050 34558 34204 Nederland 46343 43828 43487 74566 72308 65076 93469 86330 77578 Spanje 43801 39099 49114 8428 29671 50601 5078 11230 50601 3. 2 De handel met derde landen Invoer De belangrijkste leverancier is momenteel Marokko, dat, gespreid over de periode november- maart, 148. 000 ton levert. De tweede leverancier is Israël, met 4. 000 ton in 1994. De totale invoer van de Gemeenschap bedroeg in 1994 162. 114 ton. 19 Tabel 9 : Invoer van de Gemeenschap 1990 1991 1992 1993 1994 Marokko 106. 319 135. 808 131. 920 164. 360 148. 297 3. 014 7. 217 3. 230 5. 707 3. 928 5. 033 1. 820 3. 860 2. 829 4. 073 152. 066 179. 572 162. 114 Turkije Israël Totaal Marokko Het tomatenareaal in Marokko is sinds 1990 verminderd (van 5500 ha in 1990 tot 4000 ha in 1994) met een verschuiving naar beschermde teelt. De produktie kan, ondanks een lagere oogst in 1994, stabiel worden genoemd. De belangrijkste afnemer van Marokkaanse tomaten is Frankrijk, dat in 1994 85 % van de totale EG-invoer uit Marokko heeft afgenomen. Duitsland is de eindbestemming voor 6,4 %, en België en Nederland nemen 2 % van de invoer uit Marokko af. Spanje en Italië nemen elk minder dan 400 ton af. Protocol nr. 1 van de met Marokko gesloten Euro-Mediterrane associatie-overeenkomst bepaalt dat een contingent verse tomaten van 150 676 ton vrijgesteld is van het ad valorem- recht en dat van oktober tot maart een preferentiële invoerprijs wordt toegepast. Op het punt van het verlaagde ad valorem-recht is de overeenkomst nog niet uitgevoerd : voor de invoer wordt overeenkomstig de nog steeds van kracht zijnde vroegere overeenkomst nog altijd geen ad-valorem-recht toegepast binnen de grenzen van het communautaire contingent van 96 208 ton voor de periode van 15 november 1995 tot en met 30 april 1996, waarvan 16 800 ton voor de periode van 1 tot en met 30 april 1996. Bovendien geldt voor Marokko een Frans bilateraal contingent van 120 000 ton met vrijstelling van ad valorem-recht. Bij de definitieve inwerkingtreding van de nieuwe overeenkomst zal het van het ad valorem- recht vrijgestelde communautaire contingent 150 676 ton bedragen en zal het Frans- Marokkaanse bilaterale contingent worden opgeheven. Het nieuwe contingent zal dus 20 overeenkomen met de som van het oude communautaire contingent, het "gecommunautariseerde" bilaterale contingent en bepaalde hoeveelheden die zijn toegekend in verband met de toetreding van de drie nieuwe Lid-Staten. De bepaling met betrekking tot de jaarlijkse verhoging van het contingent van de oude overeenkomst is overgenomen : van 1 januari 1997 tot 1 januari 2000 zal de hoeveelheid elk jaar worden verhoogd, telkens met 3 %. Tenslotte zal, voor de invoer boven het contingent, het ad valorem-recht met 60 % worden verminderd. Voor de preferentiële invoerprijs is de overeenkomst met ingang van 1 november 1995 vervroegd van toepassing verklaard bij Verordening nr. 3057/95 van de Raad van 22 december 1995 (PB nr. L 326). Voor de periode van 1 november 1995 tot en met 30 maart 1996 kwam Marokko in aanmerking voor een invoerprijs van 500 ecu per ton voor maximaal 145 676 ton. De invoerprijs van het gemeenschappelijk douanetarief, voor produkten van elke andere oorsprong, bedroeg 688 ecu per ton van 1 november tot en met 20 december 1995, 738 ecu per ton van 21 tot en met 31 december 1995 en 895 ecu per ton van 1 januari tot en met 31 maart 1996. Overeenkomstig artikel 3 van protocol nr. 1 van de associatie-overeenkomst komt Marokko voor elke volgende periode van 1 oktober tot en met 31 maart voor een vaste maximumhoeveelheid van 150 676 ton voor de verlaagde invoerprijs in aanmerking. Deze hoeveelheid is als volgt over die periode gespreid : 21 Hoeveelheid 5000 Periode Oktober November tot en met maart, 145676 waarvan in : november december januari februari maart 18601 36170 30749 33091 27065 Totaal 150676 De invoerprijs - 500 ecu per ton voor 1995/96 - wordt in dezelfde mate en in hetzelfde tempo verlaagd als de geconsolideerde invoerprijs in het kader van de WTO. De maandelijkse hoeveelheden voor november tot en met maart mogen, in het kader van toleranties, met 20 % worden overschreden en ook mogen ni et-gebruikte maandelijkse hoeveelheden worden "ingehaald", een en ander voor zover de totale hoeveelheid niet wordt overschreden. Ten slotte is ook bepaald dat Marokko de Commissie in kennis stelt van de wekelijkse uitvoer naar de Gemeenschap. In de preferentiële regeling betreffende het aanvullende specifieke recht zijn de bepalingen overgenomen die in het eerste kwartaal van 1995 waren ingevoerd en die tot doel hadden Marokko het behoud van zijn traditionele handelsstromen te garanderen. Voor het eerste verkoopseizoen waarin de nieuwe invoerprijsregeling van toepassing is, dat wil zeggen voor tomaten vanaf 1 januari 1995, was via een overeenkomst in de vorm van een briefwisseling tussen de Europese Gemeenschap en het Koninkrijk Marokko 'de preferentiële Besluit van de Raad van 20 december 1994, PB nr. L 48 van 3. 3. 1995. De Commissie heeft deze overeenkomst uitgevoerd bij Verordening (BG) nr. 298/95 van 14 februari 1995, PB nr. L 35 van 25. 2. 1995, blz. 6. 22 invoerprijs voor tomaten op 560 ecu per ton vastgesteld. Deze overeenkomst was voor het eerst van toepassing voor de periode van 1 januari tot en met 31 maart 1995 en voor maximaal 81 006 ton, op basis van de traditionele handel met de Gemeenschap met 12. Marokko had zich ertoe verbonden deze hoeveelheid niet te overschrijden en ze per maand als volgt te spreiden : respectievelijk 27 756, 29 594 en 23 656 ton in januari, februari en maart 1995, met een tolerantie van 10 %, en de wekelijks naar de Gemeenschap uitgevoerde hoeveelheden mee te delen. Uit de analyse inzake deze periode blijkt dat de overeenkomst goed is uitgevoerd : de hoeveelheden zijn strikt nageleefd. Alle verschillende informatiebronnen geven dat aan (zie onderstaande tabel). Verder lagen de prijzen op een redelijk peil, afgezien van één kritieke periode in februari 1995. Informatiebronnen Mededeling van Afgeboekt op contin Databank Comext : /periodes Marokko : gent 11. 0990 : reële invoer : uitvoer naar de invoer (ton) EU (ton) Januari 1995 Februari 1995 Maart 1995 Totaal 28 697 26 063 24 463 79 223 28 884 25 985 26 106 80 975 26 189 25 319 25 971 77 479 De beschikbare gegevens voor het lopende verkoopseizoen wijzen erop dat Marokko het contingent met een preferentiële invoerprijs niet volledig heeft opgenomen. Verder zijn de prijzen op peil gebleven : de forfaitaire invoerwaarde is altijd hoger geweest dan de invoerprijs "Marokko", behalve in twee kritieke periodes half november 1995 en half januari 1996. 23 Tabel 10 : Ontwikkeling van de Invoer uit Marokko in de Gemeenschap Tomaten Handel met derde landen GN 070200 Invoer uit Marokko in de (ton) 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 (januari -juni) Bron : Eurostat-comext Europese Unie 93 482 93 194 80 968 91 874 106 319 135 808 131 920 164 360 148 297 84 491 3. 3 Uitvoer Uit alle Lid-Staten van de Gemeenschap behalve het Verenigd Koninkrijk is de uitvoer van tomaten sinds 1990 voortdurend gestegen. De hoeveelheid is opgelopen van 107 000 ton in 1990 tot 278 000 ton in 1994, gemiddeld dus met 24,1 % per jaar. Tabel 11 : Uitvoer van EUR-12 (ton) PARTNERS EU CANADA ZWITSERLAND POLEN HONGARIJE ISRAËL RUSLAND SLOVENIË KROATIË TSJECHIË 1990 2. 009 425 25. 891 2. 070 131 3 0 0 0 0 1991 4. 106 1. 769 29. 549 22. 260 189 24 0 0 0 0 1992 3. 862 1. 067 29. 239 29. 959 1. 782 15 84 577 111 0 1993 12. 782 1. 978 34. 267 43. 570 4. 668 0 648 5. 051 1. 481 6. 950 NIET- EUR-12 106. 904 131. 591 147. 383 211. 207 1994 12. 549 2. 891 39. 816 32. 020 4. 463 4. 056 35. 759 7. 458 6. 602 12. 865 278. 089 24 Opgemerkt kan worden dat de uitvoer naar de landen van Oost-Europa, waaronder Rusland, Polen, Tsjechië en een aantal gebieden van het vroegere Joegoslavië, op gang komt en daarmee een handelsstroom die zich waarschijnlijk in de toekomst verder zal ontwikkelen. 25 H. COMMUNAUTAIRE STEUNMAATREGELEN 1. STEUNMAATREGELEN VOOR STRUCTUUR a) Steun voor de produktiestructuur Tot 1993 werd de steun uit het EOGFL-Oriëntatie voor de produktiestructuur niet geprogrammeerd. Voor de toekenning van deze steun gold een open-einderegeling die in elke Lid-Staat werd toegepast. De door de Lid-Staten gedeclareerde uitgaven werden door het EOGFL vergoed. Deze uitgaven kwamen daarvoor in aanmerking op voorwaarde dat was voldaan aan het bepaalde in Verordening (EEG) nr. 2328/91 van de Raad betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur. In deze verordening was geen specifiek verbod op steunverlening voor kassen of tomaten opgenomen. Sinds 1994 is er een financieel kader voor doelstelling 5a (en een programmering voor de betrokken steunverlening in de regio's van doelstelling 1). Gememoreerd dient echter te worden dat de Raad niet heeft ingestemd met de dóór de Commissie bepleite specifieke programmering voor heel Verordening (EEG) nr. 2328/91. De huidige regeling voorziet uitsluitend in een indicatieve financiële raming. Investeringssteun voor kassen en tomaten blijft mogelijk. Deze situatie maakt het moeilijk om te onderzoeken wat het eventuele effect van dergelijke steun op de produktie van tomaten is. Daarom is de Lid-Staten gevraagd een analyse uit te voeren met betrekking tot de voor deze teelt toegekende steun. Alle Lid-Staten hebben meegedeeld dat het onmogelijk was precieze gegevens over de betrokken steun te verstrekken. Ook moet er rekening mee worden gehouden dat de structurele voorzieningen voor de produktie van groenten en fruit van zeer uiteenlopende aard zijn (plastic kassen/tunnels, netten, glazen kassen, enz. ) en kunnen worden gebruikt voor diverse produkten al naar het seizoen, het klimaat, de smaak van de consumenten, de markt, enz. , wat het nog moeilijker maakt om ten aanzien van doelstelling 5a een nauwkeurige analyse uit te voeren. Bij de operationele programma's kan dit type investeringen echter beter worden gevolgd. Zo zijn van een aantal Lid-Staten aanvragen voor de bouw van kassen voor tomaten ontvangen, maar daar is altijd afwijzend op beschikt. Het meest recente geval is een Spaanse aanvraag. 26 De enige gevallen waarin tot medefinanciering voor kassen is besloten, betreffen zeer specifieke acties voor produkten zoals bloemen en buiten het gewone seizoen voortgebrachte produkten. Afgezien van deze operationele programma's kan bij gebrek aan nauwkeurige indicatoren niet meer dan een poging tot analyse worden ondernomen. Aangezien als gevolg van de bestaande regeling een gedetailleerde analyse niet mogelijk is, is bij de Lid-Staten een aantal gegevens opgevraagd om een globaal beeld te krijgen van de situatie. Volgens de ontvangen informatie is van de investeringssteun die in de periode 1990-1994 in het kader van Verordening (EEG) nr. 2328/91 is toegekend, 5,5 % gebruikt voor de bouw en modernisering van kassen voor alle soorten produkten : fruit, groenten, bloemen en boomkwekerij produkten. Voor deze investeringen is in de periode 1990-1994 in de Gemeenschap als geheel in totaal 347,65 miljoen ecu aan steun uit het EOGFL toegekend. Gepoogd kan worden om op basis van deze algemene informatie de steun voor tomaten te extrapoleren aan de hand van het gegeven dat dit produkt slechts ongeveer 14 % uitmaakt van de totale produktie van groenten en fruit (exclusief bloemen en boomkwekerijprodukten). Toepassing van dit percentage op de totale steun voor de betrokken investeringen levert als uitkomst op dat de financiële bijdrage uit het EOGFL voor de hele periode 1990-1994 op 48,67 miljoen ecu komt, wat gemiddeld 9,73 miljoen ecu per jaar is, een en ander voor de Gemeenschap van de Twaalf. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de invloed van de structurele investeringssteun op de communautaire produktie van tomaten miniem is; het is niet uitgesloten dat gesubsidieerde kassen voor deze produktie worden gebruikt, maar het betreft een marginaal verschijnsel. b) Steun voor de verwerkings- en afzetstructuur Om een volledig beeld van de situatie te krijgen dient ook aandacht te worden besteed aan de steun voor de verwerking en afzet van landbouwprodukten. Dergelijke steun is alleen toegestaan voor zover is voldaan aan nauwkeurige selectiecriteria (zie bijlage III). Zo is steun voor investeringen in de verwerking van tomaten verboden dan wel onderworpen aan zeer restrictieve voorwaarden, bijvoorbeeld een inkrimping van de verwerkingscapaciteit met 20 %. Steun voor de afzet (veiling, verpakking) is daarentegen in de regel toegestaan; het betreft 27 maatregelen die tot doel hebben de verkoop van produkten op de markt te vergemakkelijken en die dus een positief effect sorteren in de produktieketen. Ter informatie wordt in de onderstaande tabel een overzicht gegeven van de verwerkings- en afzetsteun die in de periode 1991-1993 in de hele sector groenten en fruit is toegekend. Gezien de restrictieve aanpak via selectiecriteria en het aandeel van tomaten in de sector groenten en fruit als geheel, mag worden geconcludeerd dat voor tomaten nagenoeg geen verwerkings- en afzetsteun is toegekend. Verordening (EEG) nr. 866/90 - sector groenten en fruit Periode 1991-1993 (x 1 min ecu) Lid-Staat B DK DE EL ES FR m IT LX NL PT UK Totaal EUR-12 5,78 0,11 29,10 22,06 56,95 31,40 2,37 74,17 0 4,59 26,2 6,64 259,37 Totaal periode 1991-1993 Gemiddelde 1,45 0,03 7,28 5,52 14,24 7,85 0,59 18,54 0 1,15 6,55 1,66 64,84 steun per jaar 2. NATIONALE STEUNMAATREGELEN 2. 1. Steunmaatregelen van de staten in de sector tomaten De Commissie is niet op de hoogte van uitsluitend door de Lid-Staten gefinancierde specifieke steunregelingen voor de tomatensector. Het enige bekende geval, dat verband houdt met de huidige situatie op de tomatenmarkt, is een Belgische verzoek met betrekking tot steun in de vorm van rentesubsidie en overheidsgaranties voor kredieten om bedrijven van in financiële moeilijkheden verkerende telers van tomaten, paprika en komkommers te redden. 28 Volgens het huidige beleid van de Commissie is de voornaamste voorwaarde voor het verlenen van dergelijke steun om bedrijven te redden dat die steun geldt voor reeds uitgevoerde investeringen en dat, na optelling ervan bij de reeds eerder verleende investeringssteun, de voor investeringssteun vastgestelde maxima niet worden overschreden. Verdere voorwaarden voor steunverlening om bedrijven te redden, zijn dat hun financiële moeilijkheden veroorzaakt zijn door externe factoren of dat de gesteunde bedrijven hun levensvatbaarheid voor de toekomst bewijzen. Er zij op gewezen dat de problemen die de tomatentelers in België momenteel op de markt ondervinden een van de mogelijke redenen zijn voor het verlenen van dergelijke steun. Dergelijke steun zou ook kunnen worden toegekend in verband met andere ontwikkelingen, zoals een stijging van de rente. De voornaamste reden waarom de Commissie geen bezwaar maakt tegen deze steun is echter dat de in het verleden verleende investeringssteun beneden de door de Commissie aanvaarde limiet lag. Daarom kan deze steun worden beschouwd als ex posteriori toegekende aanvullende steun. 2. 2. Steun voor de sector tomaten in het kader van algemene steunregelingen Al zijn de Commissie geen specifieke nationale steunregelingen voor tomatentelers bekend, toch is het wel mogelijk dat de tomatensector in aanmerking komt voor algemene steunregelingen van de Staten voor de tuinbouw of voor regionale regelingen die ook voor de landbouwsector gelden. De mogelijkheden dat dergelijke steun wordt toegestaan, zijn evenwel om de volgende redenen vrij klein : 2. 2. 1. De Commissie beoordeelt nationale steun in de vorm van steun voor de bedrijfsvoering (steun per eenheid produktiemiddel of steun per hectare) gewoonlijk als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, aangezien dergelijke steun geen duurzaam effect heeft op de ontwikkeling van de betrokken sector. Omdat dergelijke steunmaatregelen bovendien, als het gaat om produkten die onder een gemeenschappelijke marktordening vallen, de communauaire steunmechanismen kunnen doorkruisen, worden zij beschouwd als strijdig met de betrokken marktordeningen. De communautaire marktordeningen worden immers beschouwd als een volledig afgerond geheel dat geen ruimte laat voor aanvullende nationale steun. Dergelijke steun is dus, als hij al voorkomt, over het algemeen onwettig. 29 In verband met de besprekingen over de tomatenmarkt in de Europese Unie dient melding te worden gemaakt van twee Nederlandse maatregelen voor de tuinbouwsector die als steun voor de bedrijfsvoering zouden kunnen worden gezien, maar waarvoor artikel 92, lid 1, niet noodzakelijkerwijs van toepassing is. Het betreft de volgende gevallen : Het huidige gastarief voor de Nederlandse tuinbouw wordt door de Commissie niet als een economisch voordeel voor de tuinbouw ten opzichte van de andere sectoren van de Nederlandse economie beschouwd, omdat die sectoren ook voor dat tarief in aanmerking komen als zij dezelfde hoeveelheden gas gebruiken als de tuinbouw. Er is dus bij die tariefregeling geen sprake van staatssteun als bedoeld in artikel 92, lid 1. In Nederland is voor alle sectoren het gastarief gekoppeld aan het indexcijfer van de olieprijzen. Verder is de Commissie niets bekend over eventuele steun voor de Nederlandse tuinbouw in de vorm van belastingverlaging. Dit geldt eveneens voor de energiebelasting die kortgeleden door de Commissie is goedgekeurd. De tuinbouw wordt daarvan gedeeltelijk vrijgesteld. De voornaamste reden waarom de Commissie deze uitzondering voor de glastuinbouw heeft aanvaard, is dat : ". onverkorte invoering van de energiebelasting niet zou leiden tot een volledige terugsluizing van de belastingsopbrengsten welke een randvoorwaarde is van deze regeling. Het zou daarentegen leiden tot een aanzienlijke lastenverzwaring" voor de tuinbouwsector (Beschikking van de Commissie van 20 december 1995). 2. 2. 2. De enige vorm van steun voor de bedrijfsvoering die in overeenstemming is met artikel 92, lid 1, en die kan worden geaccepteerd als steun in het kader van Verordening (EEG) nr. 2078/92 van de Raad en als steunmaatregel van de Staten, is de steun voor met het milieu verenigbare produktiemethoden in de landbouw. Deze steun, gewoonlijk steun per hectare, moet de inkomensderving compenseren die het gevolg is van door de begunstigde aangegane verbintenissen inzake milieubescherming en omvat bovendien een stimuleringscomponent. Er zij op gewezen dat in het huidige beleid van de Commissie inzake steunmaatregelen van de Staten, geen beperking is gesteld aan deze sti mul eri ngscomponent. Vaak wordt voor met het milieu verenigbare landbouwmethoden steun verleend in de vorm 30 van in het kader van bovengenoemde verordening van de Raad medegefinancierde steun. Daar genoemde verordening niet uitsluit dat staatssteun wordt verleend op andere voorwaarden dan in de verordening is gestipuleerd of boven de daarin vastgestelde grenzen, zijn in verschillende Lid-Staten aanvullende steunregelingen ingevoerd. 2. 2. 3. Investeringssteun kan aan tomatentelers worden verleend in het kader van algemene steunregelingen. Deze steunregelingen vallen grotendeels onder Verordening (EEG) nr. 2328/91 van de Raad. Deze verordening staat aanvullende steun door de Staten alleen toe voor investeringen voor specifieke doeleinden, zoals bijvoorbeeld investeringen die de milieubescherming ten goede komen en die niet gepaard gaan met een vergroting van het produktiecapaciteit. 31 CONCLUSIES 1. Uit de analyse blijkt dat de verse markt voor tomaten in de Gemeenschap over het geheel genomen in evenwicht is, met de schommelingen die kenmerkend zijn voor een dynamische markt. Ondanks de sinds 1990 gestegen consumptie, die zich lijkt te stabiliseren, gaan de produktie en het areaal in de Gemeenschap achteruit. De teelttechnische ontwikkelingen zijn evenwel gebaseerd op opmerkelijke innovatie, waardoor de fysieke opbrengsten sterk zijn toegenomen. De vraag gaat geleidelijk in de richting van meer verscheidenheid en hogere kwaliteit. De aanpassing van het aanbod is een sleutelfactor bij een dynamische ontwikkeling van deze markt. 2. De groothandelsprijzen geven een dalende tendens te zien, ondanks een relatieve stijging in 1994. Ook voor 1995 lijkt er een tendens tot prijsdaling te zijn. Die daling is niet voor alle produkten gelijk en groter voor de klassieke variëteiten dan voor de nieuwe variëteiten of aanbiedingsvormen, waarvoor de producentenprijzen zeer aantrekkelijk waren. Er is slechts in geringe mate gebruik gemaakt van communautaire interventie. Verder kan niet worden vastgesteld dat de devaluaties van een aantal valuta's (Pta, Lit) een effect hebben gehad op de prijs in ecu van tomaten uit landen met een zwakke munt (in het bijzonder Spanje). 3. De toeneming van de intracommunautaire handel bewijst dat de sector bevredigend functioneert. Het traditionele patroon van winter- en zomeraanvoer bestaat echter niet langer. Het nieuwe evenwicht dat voor de handel in 1,3 miljoen ton tomaten tot stand zal moeten komen, zal een sleutelfactor zijn voor de oplossing van de Noord/Zuidconflicten. De invoer uit derde landen, en met name uit Marokko, verstoort de communautaire markt niet. 4. De communautaire steunmaatregelen voor de produktie- en de afzetstructuur lijken geen effect van betekenis te hebben op de ontwikkeling van de produktie. Die is veel meer beïnvloed door de normale marktschommelingen, en met name door de 32 ontwikkeling van het intracommunautaire handelsverkeer De uitkomsten van de analyse wijzen niet op algemene structuurproblemen. De sector is dynamisch, er is geen sprake van overproduktie en de schommelingen in de handel kunnen voor een eenheidsmarkt in wording normaal worden genoemd. De Commissie heeft geen gegevens over nationale, volledig door de Lid-Staten gefinancierde steunmaatregelen die specifiek voor de tomatensector gelden. Voor deze sector is een aanvraag ingediend met betrekking tot steun om bedrijven te redden. Dat soort steunmaatregelen wordt momenteel door de Commissie onderzocht. 33 AANBEVELINGEN In het licht van deze conclusies is het oordeel van de Commissie : 1. De markt van de Gemeenschap heeft als gevolg van de nieuwe situatie sinds 1993 te maken met een reorganisatieproces. De uitdagingen zijn enerzijds nieuwe eisen aan de vraagzijde en anderzijds een nieuwe spreiding in de tijd van het intracommunautaire handelsverkeer. De natuurlijke ontwikkeling van de markt zal tot het juiste evenwicht moeten leiden, zonder dat communautaire maatregelen nodig zijn. 2. Dat een aantal kasteeltbedrijven in de noordelijke landen niet rendabel is, is een probleem dat zich niet alleen in de tomatensector voordoet. Dat probleem heeft eerder te maken met conjuncturele factoren wat de opportuniteit van investeringen betreft dan met echte veranderingen in het marktevenwicht. 3. Oplossingen moeten op ad hoe-basis moeten worden gezocht, zonder dat de goede werking van de eenheidsmarkt wordt verstoord De Commissie heeft in het verleden geen bezwaar gemaakt tegen nationale steun voor het afbouwen van hetproduktiepotentieel; zo'n maatregel zou specifiek voor de kasteelt kunnen worden toegepast. Dergelijke steun zou uitsluitend mogen worden toegekend bij wijze van compensatie voor de waardedaling van de produktiemiddelen van onrendabele bedrijven die de tuinbouw willen opgeven. 34 BIJLAGEN 35 BIJLAGE 1 PRODUCTIEGEBIEDEN 1. Belgi? De Belgische produktie is sinds 1990 met 13 % toegenomen. Zij is geconcen treerd in de provincie Antwerpen, met name rond Mechelen en Hoogstraten, en in West-Vlaanderen. Deze produktie wordt meestal afgezet via coöperaties. De tomatenomzet van de groothandelsmarkten bedroeg in 1994 23,3 % van de totale waarde van de in België geproduceerde groenten. Over het geheel genomen is de omzet van kasgroenten in België in 1994 met 6,1 % toegenomen in vergelijking met 1993, waarbij de stijging voor tomaten het grootst was. Het aantal bedrijven, doorgaans gezinsbedrijven met een gemiddeld areaal van 1 ha, is sinds 1990 gedaald, maar het totale areaal is nagenoeg gelijk gebleven bij een stijgende produktie. Het areaal van de verwarmde kassen is de laatste twee jaar toegenomen. Er is een dalende tendens in het aantal bedrijven bij verdere specialisatie en toeneming van het gemiddelde areaal. De gemiddelde producentenprijzen (alle variëteiten samen) daalden in de verkoopseizoenen 1992 en 1993. In 1994 was er een stijging, maar werd niet helemaal het niveau van 1990 bereikt. Een nadere analyse per variëteit geeft ten opzichte van 1990 lagere prijzen in 1993 voor de klassieke ronde tomaten en een prijsherstel in 1994. Voor trostomaten daarentegen is er een sterke stijging in de produktie geweest van 430 ton in 1993 tot 2. 752 ton in 1994 (verkocht vanaf februari), en tegelijk een sterke prijsstijging. De stijging van de produktie van trostomaten is in het verkoopseizoen 1995 nog toegenomen en deze tendens zal waarschijnlijk doorzetten. In 1992 en 1993 is in België de traditionele tomatenteelt niet verder is uitgebreid. Vervolgens heeft men zich op diversificatie van de teelt gericht. Dat zou in 1994 tot het herstel in het prijsniveau hebben geleid. De totale uitvoer van België naar andere landen van de Unie is sinds 1990 verhoogd, met name de uitvoer naar Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk; de uitvoer naar Duitsland daalt echter. 36 l Nederland De produktie is sinds 1990 met 19 % gedaald. Het aantal bedrijven is de laatste vijfjaar met 34 % afgenomen en ook het areaal is verminderd. De ha- opbrengsten blijven stijgen. De produktie is geconcentreerd in het Westland. Tomaten zijn goed voor 37 % van de totale waarde van de Nederlandse groentenproduktie. Sinds 1990 is er een overschakeling op paprika's ten koste van tomaten. Naar variëteit vermindert het areaal voor ronde tomaten en vleestomaten, maar daartegenover staat een logische sterke toeneming van de produktie van kleinere tomaten, zoals trostomaten en kerstomaten(van 30 ha in 1993 tot 150 ha in 1994). De prijzen handhaven zich, alle variëteiten samen genomen, op het peil van 1990. In de verkoopseizoenen 1992 en 1993 is het prijsniveau met 15 % gedaald, maar in 1994 is weer het peil van 1990 bereikt. Gespecificeerd naar variëteit blijft er een prijsdaling voor vleestomaten en een stijging voor trostomaten en kerstomaten. Traditioneel wordt het grootste deel van de Nederlandse produktie afgezet via coöperaties, die ook de kwaliteitscontrole en de verkoopbevordering voor hun rekening nemen. De nieuwe strategieën richten zich de laatste jaren meer naar de vraag, wat leidt tot diversificatie van het aanbod naar nieuwe "produkten met toegevoegde waarde". Een voorbeeld van dat beleid is de introductie van trostomaten en van tomaten met een "bijzondere smaak", die op de markt een groot succes hebben. Meer dan 85 % van de Nederlandse tomatenproduktie is voor de buitenlandse markt bestemd. De verkoop loopt via de veilingen. Een vijftiental supermarktketens in de landen van bestemming verkoopt meer dan 50 % van de Nederlandse produktie. De belangrijkste landen van bestemming zijn Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden. Sinds 1990 stijgt de uitvoer naar Duitsland en neemt die naar Engeland af. 37 3. Frankrijk Terwijl sinds 1990 de produktie in Frankrijk steeg, was er in 1994 een sterke daling. De ontwikkeling van de kasteelt heeft geleid tot een inkrimping van het areaal en een stijging van de gemiddelde opbrengst. De kasteelt is in Frankrijk momenteel goed voor 75 % van de totale oogst. Het gemiddelde areaal van de bedrijven, doorgaans gezinsbedrijven, bedraagt minder dan 1 ha. Bijna 70 % van de totale produktie wordt afgezet door 45 producentenorganisaties. De Franse produktie is geconcentreerd in het zuidoosten, het zuidwesten en het noordwesten van het land. In het Zuiden is het belangrijkste produktiegebied het departement Bouches-du-Rhône, dat 20 % van de totale produktie levert. De Franse produktie volstaat niet om in de binnenlandse vraag te voorzien. Daarnaast bevoorraadt Frankrijk zich hoofdzakelijk in Spanje en België. De invoer uit Spanje is sterk toegenomen, vooral in de winter. De invoer in de zomer uit België en Nederland concurreert rechtstreeks met de Franse produktie. De EU-invoer uit Marokko komt vooral op de markt in Frankrijk, dat meer dan 85 % van die invoer afneemt. 38 4 Spanje Tomaten, in Spanje de meest gegeten groente, maken naar waarde 25 % van de totale tuinbouwproduktie uit en zijn het hele jaar door te koop. Sinds 1990 zijn produktie en areaal in Spanje met 13 % gedaald, terwijl de ha- opbrengst nog altijd toeneemt. De Spaanse produktie is over het hele jaar gespreid, maar de winterproduktie (oktober - juni), verschilt van de zomerproduktie (juni - september). De zomerproduktie, die hoofdzakelijk voor de nationale markt bestemd is, is grotendeels vollegrondsteelt van kleine gezinsbedrijven. De winterproduktie daarentegen, die geconcentreerd is in het zuidoosten en op de Canarische eilanden, levert meer dan 85 % van de produktie. Het is een intensieve teelt van grote en middelgrote bedrijven, technisch zeer gespecialiseerd en met een dynamische en zeer efficiënte afzetstructuur. De hele Spaanse uitvoer komt uit deze gebieden met winterproduktie. - Continentaal Spanje : De produktiegebieden liggen met name bij Almeria en Murcia, die 22 % van de Spaanse produktie voor de verse markt voor hun rekening nemen. Sinds 1990 neemt de produktie in dit gebied toe en is er ook een kleine stijging van de teelt onder plastic. Bijna 60 % van de bedrijven teelt tomaten onder plastic, waarbij in de winter een betere temperatuur en in de warme periodes van het jaar een betere ventilatie mogelijk is. Dank zij de nieuwe variëteiten kan in deze gebieden 11 maanden op 12 een homogene kwaliteit worden geproduceerd. In de laatste jaren is in dit gebied een hoogproduktief mediterraan model opgezet waarbij rond de produktiegebieden ook voor een afzet-, en dus export- structuur is gezorgd. - De Canarische Eilanden : De uitvoer is de belangrijkste afzetmogelijkheid voor de produktie van de Canarische Eilanden : 80 % van de produktie. Er zijn ongeveer 100 tomatenkwekerijen en die zijn goed voor 75 % van de totale waarde van de tuinbouwproduktie op deze eilanden. Het areaal en de produktie, die sinds 1990 waren toegenomen, lijken nu te stagneren, evenals de uitvoer naar de Unie. Sinds 1990 wordt de structuur gemoderniseerd, grotendeels i. v. m. verwachtingen over de Europese markt. Deze modernisering wordt voortgezet op het gebied van de verpakking en handelsstrategie. De concurrentie met Marokko heeft dat proces waarschijnlijk nog versneld. Door de internationale concurrentie zijn de vervoerkosten in 1994 met 15 % gedaald. De uitvoer naar de Unie, vooral de Engelse markt, is in 1994 met 29 % gestegen. De belangrijkste markten zijn het VK (33,5 %) en Nederland (63 %), waarlangs via Rotterdam wordt doorgeleverd naar andere bestemmingen in de Gemeenschap of daarbuiten. $< BIJLAGE 2 Statistieken 3e! Tomatenteelt in EUR15 SPANJE IERLAND FRANKRIJK DUITSLAND OENEMARKEN GRIEKENLAND Ud-staat BELGIË 1989 225. 220 915 246 17. 000 ; 1988 205. 030 859 239 15. 167 47 323 19. 100 255 75 666. 910 36. 720 46 1. 834. 893 60. 350 43 417. 500 6. 420 108 13. 500 81 167 1. 594. 916 116. 013 41 30 2 15 567. 029 1. 715 331 63. 893 1990 291. 400 940 28$ 19. 300 00 322 14. 600 : : 665. 790 38. 613 40 2. 024. 096 69. 884 40 401. 100 0. 000 119 10. 600 64 194 Z067. 083 130. 376 40 36 2 18 040. 726 1. 003 400 80. 700 : : 138. 700 680 239 6. 967. 634 264. 014 143 Bron : Gegevens van de Lid-Staten en van Eurostat, Uitwerking DG VI produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst produktie areaal opbrengst 21. 500 267 81 728. 050 37. 691 53 1. 987. 763 66. 066 45 421. 700 6. 600 113 10. 600 57 186 2. 018. 230 133. 601 46 30 2 15 620. 782 1. 687 368 80. 835 134. 000 595 225 6. 266. 710 247. 481 115 132. 100 624 212 5. 530. 068 223. 086 133 NEDERLAND VER. KONINKRIJK LUXEMBURG PORTUGAL EUR 12 ITALIE 1991 313. 960 945 332 17. 500 1992 329. 500 963 342 20. 000 16. 000 : 710. 700 39. 015 48 1. 793. 832 59. 913 44 527. 300 6. 650 128 9. 100 43 212 2. 759. 091 129. 669 48 40 3 13 636. 149 1. 570 405 72. 625 31. 306 479 65 754. 940 36. 657 51 1. 880. 143 55. 802 47 516. 900 5. 960 128 11. 700 55 213 2. 712. 099 117. 595 50 52 3 17 651. 994 1. 505 433 64. 267 137. 300 556 247 6. 993. 597 238. 364 123 125. 900 476 264 7. 098. 801 219. 496 134 1993 346. 779 946 367 14. 666 55 267 24. 100 1994 309. 334 954 324 20. 000 20. 700 784. 850 33. 110 52 1. 912. 300 57. 111 49 643. 400 6. 060 145 0 757. 250 32. 083 53 1. 786. 807 61. 613 50 492. 600 4. 750 162 0 1. 984. 572 113. 426 48 65 4 19 606. 612 1. 390 436 221. 103 34. 694 21 112. 900 401 282 6. 651. 347 247. 197 140 2. 149. 074 115. 248 50 70 4 20 540. 577 1. 241 436 75. 000 111. 000 388 286 6. 262. 412 216. 281 115 Tomatenteelt in EUR15 - totale produktie voor verse consumptie Ud-Staat BELGIË DENEMARKEN (*) DUITSLAND GRIEKENLAND SPANJE FRANKRIJK IERLAND ITALIË LUXEMBURG NEDERLAND PORTUGAL VER. KONINKRIJK OOSTENRIJK FINLAND Z W E D EN r) EUR16 1988 (tonnen) 205. 030 15. 167 19. 100 666. 910 1. 834. 893 417. 500 13. 500 1. 594. 916 30 567. 029 63. 893 132. 100 30. 145 6. 560. 213 (*) 3,7 0,3 0,3 12,0 33,0 7,5 0,2 28,7 0,0 10,2 1,1 2,4 0,0 0,5 0,0 100,0 1989 (tonnen) 225220 17. 000 21. 500 728. 050 1. 987. 763 421. 700 10. 600 2. 018230 30 620. 782 60. 835 134. 000 18. 395 28. 822 15. 540 6. 328467 (%) 3. 6 0. 3 0,3 11,5 31,4 0,7 0. 2 31,9 0,0 9. 8 1. 3 2,1 0,3 0,5 0. 2 100,0 1990 (tonnen) 268. 400 19. 300 14500 665. 790 2. 024. 695 461. 100 10500 2. 657. 083 35 640. 725 86. 706 138. 700 18. 045 31. 857 17. 887 7. 066. 323 (%) 3,8 0,3 0,2 9,4 28. 7 6. 5 0. 1 37. 7 0. 0 9. 1 1. 2 2. 0 0. 3 0. 5 0. 3 100. 0 1991 (tonnen) 313. 960 17500 16. 000 710. 700 1. 793. 832 527. 300 9. 100 2. 759. 091 40 636. 149 72. 625 137. 300 13. 768 30. 014 17. 890 7. 056269 (%) 4,5 0. 2 0. 2 10. 1 25. 4 7. 5 0. 1 39,1 0,0 9. 0 1. 0 1. 9 0. 2 0,4 0. 3 100,0 1992 (tonnen) 329500 20. 000 31506 754. 940 1. 880. 143 516. 900 11. 700 2. 712. 099 52 651. 994 64267 125. 900 12530 30546 17. 890 7. 169567 (%) 4,6 0,3 0. 4 10. 5 26. 3 7. 2 0. 2 37,9 0,0 9,1 0,9 1. 8 0. 2 0. 4 0. 2 100,0 1993 (tonnen) 346. 779 14. 666 24. 100 784. 850 1512500 643. 400 1. 984. 572 65 606. 612 221. 103 112. 900 13. 620 30. 778 18. 889 6. 714. 634 (%) 5,2 0,2 0. 4 11,7 28,5 9. 6 29,6 0. 0 9,0 3,3 1. 7 0. 2 0. 5 0. 3 100. 0 1994 (tonnen) 309. 334 20. 000 20. 700 757250 1. 786. 807 492. 600 2. 149. 074 70 540577 75. 000 111. 000 14524 34. 608 19. 000 6530. 644 <%) 4. 9 0. 3 0,3 12,0 28. 2 7,8 33,9 0. 0 8. 5 1. 2 1. 8 0. 2 0. 5 0. 3 100. 0 (*): gegevens EUROSTAT - CRONOS voor 1989,1991,1992,1994 (*•): gegevens EUROSTAT - CRONOS voor 1989,1991,1992 ^ 3 1 4 7 0 0 0 1. X ( 0 ( F: AT/ r Ontwikkeling van de uit de markt genomen hoeveelheden van 1990 tot 1994 1990 1991 uit de markt genomen uit de markt genomen 18 (%) 0,01 8 62 7783 BELGIË DENEMARKEN DUITSLAND GRIEKENLAND SPANJE FRANKRIJK IERLAND ITALIË LUXEMBURG NEDERLAND PORTUGAL VER. KONINKRIJK EUR-12 | Bron : Balans van de Lid-Staten, uitgewerkt door DG VI. E. 1 produktie 268400 19300 14500 665790 2024695 461100 10500 2657083 35 640725 86706 138700 135361 6987534 1,94 312 0 46 19091 71 26407 47 9072 0 5227 0 0 0,00 0,00 1,69 116367 11123 4,38 1. 74 produktie 313960 17500 16000 710700 1793832 527300 9100 2759091 40 636149 72625 137300 1992 uit de markt genomen (%) produktie 0. 1 2,7 0,00 6,01 053 052 6543 0 312 3169 49 25528 120 175792 0 41181 0 3 329500 20000 31306 754940 1880143 516900 11700 2712099 52 651994 221103 112900 252697 7242637 60273 6993597 0,86 1993 uit de markt genomen 5444 (%) 2,0 produktie 346779 14666 24100 784850 1912300 643400 5006 2613 11964 89 5852 1984572 65 606612 221103 112900 50091 6651347 18894 130 0 0,0 45 «J5 Zfi NI /06/96/3147C001. XOO (FR) AT/ (%) 2,4 05 0,4 0,6 1,3 0. 6 1. 7 02 0,8 •£ 1994 uit de markt genomen 7531 (%) 1. 57 produktie 309334 20000 20700 757250 1786807 492600 59 2977 9996 6644 97 13820 2149074 70 540577 75000 111000 50220 6262412 138 0,4 0,6 0,1 1. 8 05 3. 1 0. 1 0,8 Produktie en intracommunautaire handel - EUR 12 - 8 000 7 000 6 000 5 000 <j o o o 4 000 3 000 2 000 1 000 s-ie tu m 1 D Produktie Q Handelsverkeer X^~ ^> 1990 1991 1992 1993 1994 Ontwikkeling van de opbrengst (tonnen/ha) M* m tu c/> oc D m tu u. I 1 D § 2 • 1 C O «Se Consumptie van verse tomaten in de EU (ramingen) (kg/inwoner) 30 25 20 15 10 1990 1991 1992 1993 1994 Variatie van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 - Spanie - (1990=100) <r^ flojMJ^ A^ Variatie van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 - Nederland - (1990=100) 200 1990 1991 1992 1993 1994 -U KA Variatie van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 - België - (1990=100) 200 £T Variatie van de gemiddelde communautaire prijzen van maart tot en met juni ten opzichte van 1990 (1990=100) •ES | NL •BE. S 1990 1991 1992 1993 1994 Hoeveelheden uit de markt genomen tomaten ten opzichte van de nationale produktie tussen 1990 en 1994 Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Belpjë (x 1000 ton) - ^ 2 000 1 500 1 000 • Produktie j Handelsverkeer Steun ! 1990 1991 1992 1993 1994 Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Nederland - (x 1000 ton) - 2 000 1 500 1 000 500 Produktie Handelsverkeer 'Steun f} 1990 1991 1992 1993 1994 Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Süanie - (x 1000 ton) - J v 2 000 1 500 1 000 500 CD* O • Produktie Handelsverkeer Steun I 1990 1991 1992 1993 1994 Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Frankrijk - (x 1000 ton) - r80 Produktie andels Steun <tk 1 3 2 000 1 500 1 000 500 1990 1991 1992 1993 1994 Invoer van Marokkaanse tomaten in de EU ( x 1000 ton) % BIJLAGE 3 Selectiecriteria voor investeringen in de verwerking en afzet van landbouwprodukten in het kader van Verordening (EEG) nr. 866/90 In de sector groenten en fruit zijn komen volgens de selectiecriteria (Beschikking 94/342/EG) de volgende investeringen niet voor steun in aanmerking : investeringen ter verhoging van de afzetcapaciteit voor produkten waarvan in de voorbije drie jaar in de betrokken gebieden belangrijke hoeveelheden wegens overproduktie uit de markt genomen zijn; investeringen voor de uitbreiding van de verwerkingscapaciteit, tenzij in het betrokken bedrijf of in bepaalde andere bedrijven een even grote capaciteit wordt afgestoten of tenzij het bijzondere produkten betreft waarvoor een belangrijke toename van de afzetmogelijkheden is aangetoond; deze beperking geldt niet voor de gebieden van doelstelling l waarvoor is aangetoond dat de verwerkingscapaciteit er ontoereikend is; investeringen in verband met de produktie van tomatenconcentraat, gepelde tomaten, sap van citrusvruchten en perziken of peren op siroop, tenzij de nieuwe verwerkingscapaciteit minder dan 20 % bedraagt van de totale in het betrokken gebied afgestoten capaciteit. Voor steun uit het EOGFL-Orièntatie in het kader van de verordening komen slechts investeringen in aanmerking die zijn gericht op : rationalisatie en ontwikkeling van het verkoopklaar maken, de verduurzaming, de behandeling en de verwerking van landbouwprodukten en van het recycleren van bij produkten of fabricageresiduen; verbetering van de afzet op de markt, met inbegrip van verbetering van de doorzichtigheid van de prijsvorming; toepassing van nieuwe verwerkingstechnieken, waaronder de ontwikkeling van nieuwe produkten en bijprodukten, of het openen van nieuwe markten, alsmede innoverende investeringen; verbetering van de kwaliteit van de produkten. 57 ISSN 0254-1513 COM(96) 247 def. DOCUMENTEN NL 03 Catalogusnummer : CB-CO-96-256-NL-C ISBN 92-78-04819-4 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg


title: Geänderter Vorschlag für eine VERORDNUNG (EG) DES EUROPÄISCHEN PARLAMENTS UND DES RATES zur Festlegung eines Gemeinschaftsverfahrens für Aromastoffe, die in oder auf Lebensmitteln verwendet werden oder verwendet werden sollen

eurovoc_concepts:
consumer protection
flavouring
food additive
foodstuffs legislation
intellectual property

text: KOMMISSION DER EUROPÄISCHEN GEMEINSCHAFTEN Brüssel, den 10 06. 19% KOM(96) 270 endg - COD 478 STELLUNGNAHME DER KOMMISSION gemäß Artikel 189 b, Absatz 2, Buchstabe d) des EG-Vertrages, zu den Abänderungen des Europäischen Parlaments des gemeinsamen Standpunkts des Rates betreffend den Vorschlag für eine VERORDNUNG (EG) DES EUROPÄISCHEN PARLAMENTS UND DES RATES zur Festlegung eines Gemeinschaftsverfahrens für Aromastoffe, die in oder auf Lebensmitteln verwendet werden oder verwendet werden sollen ZUR ÄNDERUNG DES VORSCHLAGS DER KOMMISSION gemäß Artikel 189 a, Absatz 2 des EG-Vertrages Das Europäische Parlament hat am 22. Mai 1996 zwei Abänderungen zu dem vom Rat am 22. Dezember 1995 restgelegten gemeinsamen Standpunkt zu dem Vorschlag der Kommission für eine Verordnung des Europäischen Parlaments und des Rates zur auf Festlegung Lebensmitteln verwendet werden oder verwendet werden sollen1 angenommen. einen Gemeinschaftsverfahrens für Aromastoffe, die in oder Entsprechend Absatz 2 Buchstabe d des Artikels 189b des EG-Vertrags kann die Kommission zu den beiden vom Parlament angenommenen Abänderungen aus folgenden Gründen eine befürwortende Stellungnahme abgeben: Die Kommission kann die Einfügung eines Erwägungsgrunds über die erneute Beurteilung von in unterschiedlichen Verfahren hergestellten bereits zugelassenen Aromastoffen durch den wissenschaftlichen Lebensmittelausschuß akzeptieren. Dieser Grundsatz wird bereits in der Richtlinie über die Reinheitskriterien für Lebensmittelzusatzstoffe, die vor kurzem von der Kommission angenommen wurde, angewandt. Die Kommission kann die Abänderung betreffend die Bezeichnung der Stoffe in der Positivliste akzeptieren. Sie teilt die Auffassung, daß das geistige Eigentumsrecht geschützt werden sollte. Es wird allerdings erforderlich sein, ein angemessenes transparentes Verfahren auszuarbeiten, das sowohl die geistigen Eigentumsrechte als auch die Interessen der Verbraucher schützt. KOM(93)609endg. ;COD478;ABI. Nr. C I vom 4. 1. 1995. KOM(94) 236 endg. : ABI. Nr. C 171 vom 24. 6. 1994, S. 11 Geänderter Vorschlag für eine VERORDNUNG (EG) DES EUROPÄISCHEN PARLAMENTS UND DES RATES Gemeinschaftsverfahrens für Aromastoffe, die in oder auf Lebensmitteln verwendet werden oder verwendet werden sollen zur Festlegung eines (gemäß Artikel 189 a, Absatz 2 des EG-Vertrages von der Kommission vorgelegt) 3 Derzeitiger Vorschlag Geänderter Vorschlag Erwägung 9 offen Diese Liste muß und entsprechend den wissenschaftlichen und geändert technischen werden können. Entwicklungen sein offen Diese Liste muß und entsprechend den wissenschaftlichen und geändert technischen werden können. Entwicklungen sein Bereits zugelassene Aromastoffe, die in oder mit Ausgangsstoffen Verjähren sollen, hergestellt werden der Beurteilung wissenschaftlichen des zugrunde Lebensmittelausschuses nicht lagen, werden dem wissenschaftlichen Lebensmittelausschuß zur vollständigen Beurteilung vorgelegt. erneut die (Artikel 3 Absatz 2) des von Absatzes Auf der Grundlage der Mitteilungen gemäß Absatz 1 und nach Prüfung dieser Mitteilungen durch die Kommission unter 1 Berücksichtigung Buchstabe c werden die Aromastoffe, deren rechtmäßige Verwendung in einem Mitgliedstaat übrigen den ist, in ein Mitgliedstaaten anzuerkennen Verzeichnis aufgenomen, das nach dem Verfahren des Artikels 7 binnen eines Jahres nach Ablauf der Mitteilungsfrist wird. gemäß Erforderlichenfalls dieses Verzeichnis Verwendungsbedingungen enthalten. erstellt kann Absatz 1 des von Absatzes Auf der Grundlage der Mitteilungen gemäß Absatz 1 und nach Prüfung dieser Mitteilungen durch die Kommission unter 1 Berücksichtigung Buchstabe c werden die Aromastoffe, deren rechtmäßige Verwendung in einem übrigen Mitgliedstaat den ist, in ein Mitgliedstaaten anzuerkennen Verzeichnis aufgenomen, das nach dem Verfahren des Artikels 7 binnen eines Jahres nach Ablauf der Mitteilungsfrist wird. gemäß Erforderlichenfalls dieses Verzeichnis Verwendungsbedingungen enthalten. erstellt kann Absatz 1 Aromastoffe sind so zu bezeichnen, daß das ihres Herstellers geschützt ist. Eigentumsrecht geistige ISSN 0256-2383 KOM(96) 270 endg. DOKUMENTE DE 10 Katalognummer : CB-CO-96-280-DE-C ISBN 92-78-05356-2 Amt für amtliche Veröffentlichungen der Europäischen Gemeinschaften L-2985 Luxemburg