title: TRANSEUROPESE NETWERKEN - JAARLIJKS VERSLAG AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT - DECEMBER 1995

eurovoc_concepts:
activity report
energy grid
trans-European network
transmission network
transport network

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 30. 05. 1996 COM(95) 571 def. TRANSEUROPESE NETWERKEN JAARLIJKS VERSLAG AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT DECEMBER 1995 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN INHOUD HET TRANSEUROPESE ENERGIENETWERK TABEL: FINANCIERING VAN DE 10 PRIORITAIRE PROJECTEN. TRANSEUROPESE NETWERKEN VOOR TELECOMMUNICATIE HET TRANSEUROPESE VERVOERNETWERK Tabel 1: Vooruitgang in prioritaire vervoersprojecten Tabel 2: Problemen i. v. m. de prioritaire vervoersprojecten Bijlagen: Het opzetten van particuliere/publieke partnerschappen I: Financiering van particuliere/publieke partnerschappen II: TEN en mededinging in de sector vervoer. III: Regels inzake overheidsopdrachten voor TENs voor vervoer IV: Projectinstanties voor transeuropese netwerkprojecten HET DOORTREKKEN VAN DE NETWERKEN NAAR MIDDEN- EN OOST EUROPA EN DE MIDDELLANDSE ZEE GEZAMENLIJKE MILIEUPROJECTEN. Bijlagen 1. Beschrijving van enkele specifieke projectvoorbeelden afvalbeheer 2. Beschrijving van enkele specifieke projectvoorbeelden waterbeheer 3. Criteria voor gezamenlijke milieuprojecten ALGEMENE TABELLEN: Vooruitgang van de wetgevingsprocedures met betrekking tot TENs EU-Financiering van TENs - 4 - 6 - 10 - 10 - 16 - 24 - 25 - 26 - 30 - 34 - 35 - 37 - 41 - 50 - 56 - 58 - 59 - 60 2 - De l. uropese Raad heeft op zijn bijeenkomst van december llW3 te Brussel de Commissie verzocht hem elk jaai in december een verslag voor te leggen over de vorderingen van de transeuropese infrastructuurnetwerken in de sectoren vervoer en energie en over de uitvoering van de werkprogramma's op het gebied van de informatie-infrastructuur Het onderhavige verslag is opgesteld in het licht van de conclusies van de Europese Raden van Essen en Cannes. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN' 1 Transeuropese netwerken zijn van vitaal belang voor de werkgelegenheid, het concurrentievermogen en de samenhang in de Europese Unie Sinds Essen is aanzienlijke vooruitgang geboekt, maar er zijn nog grote problemen in verband met de prioriteit van projecten in de Lid-Staten, terwijl met name voor vervoer de financiering ervan een grotere inspanning vereist 2. Wat het TEN voor energie betreft, is de Commissie van oordeel dat de Lid-Staten de behandeling van de aanvragen voor vergunningen moeten versnellen. Voorts dient de EIB de behandeling van verzoeken voor de financiering van prioritaire projecten voort te zetten Het is essentieel dat de richtsnoeren voor het TEN voor energie snel worden aangenomen, toepassing ervan kan beginnen Ook de spoedig met de zodat de Commissie totstandbrenging van de interne markt voor energie geniet prioriteit > Wat het TEN voor telecommunicatie betreft, is het van belang dat de voorgestelde richtsnoeren voor het TEN voor telecommunicatie snel worden aangenomen en dat hel belang van het IDA-programma als essentieel onderdeel van TEN-Telecom wordt bevestiud. • o* 4 Voor de ontwikkeling van milieunetwerkinfrastructuur moeten de definitie van gezamenlijke milieuprojecten (JEPs) en de selectiecriteria daarvoor worden goedgekeurd. Voorts steunt de Commissie de verdere ontwikkeling naar een operationele fase waarin een in de afval- en watersector zal worden geselecteerd en beperkt aantal proefprojecten gestart Hierbij dienen bepalingen te worden overwogen die het mogelijk maken om net als voor te transeuropese netwerken ook voor JEPs administratieve en financiële steun verstrekken 5. Voor het TEN voor vervoer dienen de Raad en het Europees Parlement een compromis te bereiken, zodat de richtsnoeren voor het transeuropese netwerk zo spoedig mogelijk kunnen worden aangenomen () Er is minder vooruitgang geboekt dan verwacht voor sommige delen van bepaalde prioritaire projecten De betrokken Lid-Staten moeten gecoördineerde inspanningen leveren om de problemen op te lossen waardoor deze projecten worden vertraagd, hetgeen betekent dat nationale prioriteiten moeten worden aangepast Jammer genoeg zien de betrokken nationale autoriteiten geen mogelijkheden om de kosten wezenlijk te verlagen zonder de omvang of de uitvoerbaarheid van de meeste prioritaire projecten ernstig in gevaar te brengen. Uit onderzoek in opdracht van de Commissie blijkt dat de sociaal-economische opbrengst van is dan eerder werd gedacht Daarmee moet rekening worden gehouden bij de vaststelling van de nodige besluiten, waarom in Essen was gevraagd, over aanvulling van de thans voor TENs beschikbare middelen internationale vervoersinfrastructuurprojecten groter 7 Ofschoon uit het onderzoek van individuele prioritaire projecten naar voren komt dat er aanzienlijke ruimte is voor een grotere betrokkenheid van de particuliere sector, worden er zeer weinig partnerschappen tussen de openbare en de particuliere sector (PPP) opgericht Om bij te dragen tot de bevordering daarvan heeft de Commissie een "One-Stop Help Desk" opgezet met betrekking tot de toepassing van de communautaire regels inzake I Uittreksel ml net document van de (. ommissie "Vooruitgang op nel gebied van de transeuropese netwerken" verslag aan de F mopese Waad van Madrid. - •! - overheidsopdrachten en mededinging in verband met PPPs. Zij spoort Lid-Staten aan om politieke druk te blijven uitoefenen om PPPs op te richten en wanneer daar wettelijke of administratieve belemmeringen voor bestaan, de nodige wijzigingen door te voeren. Er dienen instrumenten van overheidssteun, waaronder overheidsdeelneming in het vermogen, te worden ontwikkeld, met name voor projecten die uit diverse bronnen worden gefinancierd. Daarom is de Commissie gewonnen voor het verbreden van de activiteiten van het EIF tot aandelenoperaties Jammer genoeg is de financiering van de prioritaire projecten door de Lid-Staten niet 8 altijd beschikbaar gesteld zoals gepland, waardoor er vertragingen bij de uitvoering zijn ontstaan Tot dusver blijken er duidelijke twee te bestaan voor prioritaire projecten, waarvoor de betrokken Lid-Staten communautaire steun vragen: financieringstekorten Project (1995-99) PBKAL HSL ' Financieringstekort (1995-99) Belgisch deel Nederlands deel Brits deel (CTRL) Oostelijk deel 200 miljoen ecu 120 miljoen ecu 240 miljoen ecu 200 miljoen ^cu 9 De Commissie dringt er bij de betrokken Lid-Staten op aan de reeds genomen maatregelen te completeren en te proberen extra middelen te verwerven om deze tekorten te helpen aanvullen Met de huidige begrotingslijn voor TENs kan niet aan deze verzoeken worden voldaan en als de Lid-Staten de financiële tekorten niet kunnen aanvullen, kan dit leiden tot ernstige vertragingen in deze reeds ver ontwikkelde projecten Gezien het grote communautaire belang van deze projecten kan extra communautaire steun wel worden gerechtvaardigd 10 De Commissie is voorstander van de oprichting van "projectinstanties" in de vorm van multinationale Europese economische samenwerkingsverbanden (EESVs) voor de ontwikkelingsfase van bepaalde verbindingen om te zorgen voor betere coördinatie en de mogelijkheden van PPPs te vergroten Zij neemt nota van de bijzondere problemen die zich bij sommige spoorwegprojecten voordoen en verzoekt de Raad met aandrang een statuut van Europese vennootschap vast te stellen dat een juridisch instrument kan zijn voor samenwerking tijdens de aanlegfase I I De Commissie zal haar eigen werkzaamheden ten aanzien van TEN-projecten meer concentreren om de vooruitgang op het terrein te helpen bespoedigen HET TRANSEUROPESE ENERGIENETWERK I Vooruitgang bij de ontwikkeling van het transeuropese energienetwerk Het wetgevend kader voor het transeuropese energienetwerk 1 2 3 twee Commissievoorstellen Inzake de specifieke communautaire wetgeving voor de TENs voor energie, werd op 29 juni 1995 in de Raad een gemeenschappelijk standpunt bereikt over inzake "Richtsnoeren" en "Een gunstiger de in de klimaat" voor de ontwikkeling van de energiesector De tweede is onlangs afgesloten en de definitieve aanneming van beide voorstellen wordt tegen einde 1995 oï begin 1996 verwacht In de Richtsnoeren worden 43 projecten van gemeenschappelijk belang aangewezen welke een referentieschema vormen voor de uitbouw van de energienetwerken in de komende jaren In dit schema zijn de 10 prioritaire projecten vervat die in Essen werden bevestigd lezing door het Europees Parlement transeuropese netwerken Nadat in september 1995 de verordening betreffende de regels voor de toekenning van financiële steun aan de • TENs was goedgekeurd, kon de Commissie een besluit nemen over de eerste vastlegging van een dergelijke steun voor TEN-projecten op het gebied van energie op grond van de begrotingstoewijzing voor 1995 tenuitvoerlegging van de Inzake de interne markt voor energie zijn er vorderingen gemaakt bij de bespreking van het Commissievoorstel voor de elektriciteitsmarkt, en gehoopt wordt dat de Raad vóór het einde van dit jaar een gemeenschappelijk standpunt over dit voorstel kan innemen Daardoor zou het mogelijk zijn dat de behandeling van het Commissievoorstel voor de aardgasmarkt begin 1996 kan worden hervat. De voorschriften van het Verdrag, met inbegrip van de regels inzake mededinging en procedures, zijn uiteraard op de energiesector van toepassing Dit houdt met name in dat de TENs niet mogen tot een versterking van eventuele machtsposities van de ondernemingen die deze beheren leiden Vooruitgang bij de opbouw van de infrastructuur voor de transeuropese energienetwerken 4 Tijdens de top van Essen is een lijst opgesteld van 10 prioritaire projecten in de energiesector, waarvan 5 betrekking hebben op elektriciteitsnetwerken en 5 op aardgasnetwerken Deze energieprojecten zijn ltalië-Griekenland Frankrijk-ltalië: Frankrijk-Spanje: Spanje-Portugal: (1) (2) (3) (4) (5) Denemarken (6) (7) Griekenland Portimal koppeling elektriciteitsnetten koppeling elektriciteitsnetten koppeling elektriciteitsnetten koppeling elektriciteitsnetten koppeling Oost- en Westdeens elektriciteitsnet aardgas-hoofdleidingen en LNG-station aardgas-hoofdleidingen en koppeling OM (93) 685 van 19 1 1994 (8) Spanje: (9) Algerije-Marokko-Spanje: (10) Rusland-Wit-Rusland-Polen-EU: aan het Spaanse net koppeling aan het Portugese net en aardgas-hoofdleidingen in Extremadura en Galicië aardgasleiding aardgasleiding 5 Met betrekking tot deze prioritaire projecten is enige v o o m i t g a ng geboekt in de twaalf maanden die sedert de Top van Essen zijn verstreken Deze vooruitgang heeft vooral betrekking op de aardgasprojecten in Spanje en Portugal Van de 10 energieprojecten waarmee de Top van Essen akkoord is gegaan • zijn de 5 aardgasprojecten in aanleg, al is voor het project Rusland-Wit- Rusland-Polen-Europese Unie alleen de eerste fase in uitvoering, en moeten voor de Spaanse projecten de hoofdleidingen in Galicië en Extremadura nog gepreciseerd worden, • • is een van de 5 elektriciteitsprojecten in aanleg (de noordelijke koppeling tussen de elektriciteitsnetten van Portugal en Spanje). is met de aanleg van 3 andere elektriciteitsprojecten nog geen begin gemaakt: de koppeling van de elektriciteitsnetten tussen Frankrijk en Italië en die tussen Italië en Griekenland als gevolg van vertragingen in de vergunningprocedures, en die tussen Oost- en West-Denemarken omdat dit project door de initiatiefnemers opnieuw wordt geëvalueerd, • van het laatste elektriciteitsproject, de koppeling van de Franse en de Spaanse elektriciteitsnetten, is de aanleg aan de Spaanse zijde stopgezet omdat gewacht wordt op de afronding van de vergunningprocedure aan de Franse kant 6. Wat de overige projecten van gemeenschappelijk belang betreft die in de T E N- energierichtsnoeren zijn aangewezen, is in enkele gevallen de aanleg begonnen, al bevinden de meeste projecten zich in het stadium dat aan aanleg voorafgaat Ik' financiering van tic omwikkeling van tic transeuropese energienctwerkcn 7. Over het algemeen wordt de financiering van de energienetwerken verzorgd door de maatschappijen in de betrokken sectoren, wnarbij zij gebruik maken van hun eigen middelen of een beroep doen op de kapitaalmarkt Inzake de 10 prioritaire projecten g i ng de groep-Christophersen ervan uit dat de financiële problemen kunnen worden financieringsinstrumenten van de opgelost door gebruikmaking van de bestaande Gemeenschap 8 De totiile kosten van de investeringen van de 10 p r i o r i t a i re p r o j e c t en worden geraamd op circa 4350 miljoen ecu In deze schatting zijn niet begrepen de kosten van die delen van de prioritaire projecten die in derde landen moeten worden aangelegd (in Algerije en Marokko voor de Maghreb-aardgasleiding en in Polen, W i t- Rusland en Rusland voor de nieuwe aardgasleiding van Rusland naar de EU). Een aanzienlijk deel van de investeringen voor de ontwikkelingsfase van deze 10 prioritaire projecten zal worden opgebracht door de ondernemingen van de betrokken energiesectoren 9 10 I I De voor deze prioritaire projecten beschikbare fondsen bestaan voornamelijk uit bijstand uit de Structuurfondsen (voor projecten in gebieden van doelstelling I) en uit (uit hoofde van het EGKS-Verdrag) leningen van de EIB en de Commissie Aanvullende steun zou kunnen worden verstrekt door het Europees Investeringsfonds (leninggaranties) en uit de begrotingslijn voor energie-TENs Sedert 1993 hebben de Structuurfondsen voor de prioritaire energieprojecten reeds bedragen vastgelegd verricht van circa 640 miljoen ecu, en zij onderzoeken momenteel aanvragen voor circa 758 miljoen ecu Voorts zijn er ten behoeve van prioritaire energieprojecten sedert 1993 voor circa 1380 miljoen ecu communautaire leningen toegekend door de E IB en de Commissie ( E G K S ), aanvragen voor leningen voor een bedrag van meer dan 500 miljoen ecu worden momenteel door de EIB en de Commissiediensten onderzocht Opgemerkt zij dat in bovengenoemd cijfer van 1380 miljoen ecu leningen zijn begrepen van circa 540 miljoen ecu welke de E IB heeft toegewezen voor die delen van de Maghreb- gasleidingen die in Algerije en Marokko aangelegd zullen worden 12 Inzake de toekenning van financiële steun uit de begrotingslijn voor TEN-energie, is kort geleden reeds een bedrag van 12 miljoen ecu uitgetrokken voor het stimuleren van haalbaarheids- en andere studies betreffende 12 projecten van gemeenschappelijk belang uit de lijst van de Richtsnoeren, waarvan er 3 prioritaire projecten zijn waartoe te Essen besloten is (koppeling van het elektriciteitsnet tussen Frankrijk en Spanje en tussen Spanje en Portugal, het Griekse aardgasproject) 13 Het Europees Investertngsfonds heeft leninggaranties ten bedrage van 207,7 miljoen ecu afgegeven voor 2 belangrijke gasprojecten (de transmediterrane aardgasleiding II naar Italie en het aardgasproject in Portugal), welk laatste project voorkomt op de prioriteitenlijst van Essen Hiermee komt men op circa 4 0% van het totale bedrag dat het Fonds gedurende de eerste anderhalf jaar van zijn activiteiten heeft gegarandeerd ( | W 4 - 1 9 9 5) Hel doortrekken van Je transeuropese energienetwerken naar derde landen 14 In de prioritaire projecten en de andere projecten van gemeenschappelijk belang is wel degelijk rekening gehouden met de noodzaak om de energienetwerken van de Gemeenschap te koppelen aan die van derde landen De TEN-energie richtsnoeren kennen ook een procedure die gevolgd moet worden om die projecten door de betrokken derde landen erkend te krijgen als "projecten van wederzijds belang". 15 De koppeling met C E N T R EE (Polen, de Tsjechische Republiek, Slowakije en Hongarije) en de UCPTE-elektriciteitsnetten is gepland voor het laatste kwartaal van 1995 Dat zal een belangrijke fase zijn in de integratie van de Europese elektriciteitsnetten Over een verdere u i t b r e i d i ng van het U C P T E- elektriciteitskoppelnet naar de Ralkaiilanden en de verbinding van het uitgebreide UCPTE-netwerk met de landen van het G OS worden in het kader van de P H A R E- en TACLS-programma's studies verricht 16 In het kader van het PHARE-programma zijn en worden studies verricht over koppeling van de gasnetten in Europa (Oost-West) en over regionale projecten die van belang zijn voor Midden- en Oosteuropese landen en/of Unielanden. Deze studies x - vormen een aanvulling op de sedert 1995 verrichte werkzaamheden in samenhang projecten van met gemeenschappelijk belang in de Richtsnoeren van de Gemeenschap aangewezen IE Nog op te lossen problemen 17. De uitvoering van verscheidene prioritaire projecten heeft nog met problemen te kampen als gevolg van de moeilijkheden bij het verkrijgen van de vergunningen voor de aanleg en/of het regelen van de financiering van de investering. 18 Projecten welke nog steeds kampen met problemen in verband niet vergunningen die het begin van de uitvoering in de weg staan zijn: • • • de koppeling van de elektriciteitsnetten tussen Italië en Griekenland; de koppeling van de elektriciteitsnetten tussen Frankrijk en Italië, de koppeling van de elektriciteitsnetten tussen Frankrijk en Spanje 19 Projecten welke nog steeds problemen ondervinden in verband met de economische beoordeling en/of de financiering zijn • • • • • • de koppeling van de elektriciteitsnetten tussen Italië en Griekenland (lening van de EIB aangevraagd); de koppeling van de West- en de Oostdeense elektriciteitsnetten (de betrokken elektriciteitsmaatschappijen zijn bezig met een reevaluate van het project), het Griekse aardgasproject (de E. IB en de Commissiediensten (EGKS) hebben bepaalde voorwaarden gesteld voor de toekenning van leningen), het Portugese aardgasproject (lening van de Commissie (EGKS) aangevraagd), de aardgasprojecten in de Spaanse regio's Extremadura en Galicië (nieuwe omschrijving van de projecten; de vastleggingen van de Structuurfondsen (EFRO) moeten dienovereenkomstig worden aangepast); het Spaanse deel van het Maghreb-gasleidingproject (er is bijstand gevraagd van de Structuurfondsen (EFRO) en een EIB-lening wordt overwogen) TABEL 1 TRANSEUROPESE ENERGIEPROJECTEN: FINANCIERING VAN DE II) PRIORITAIRE PROJECTEN (in miljoen ecu) L K N I N G KN V AN l >K I Ï N A N( I K LK O l ' M K k K I N C KN roi AI i kosir. N K l ' k o r K SK t ' MK waartoe besloten is (<il in o n d e r z o e k) I H J O k A GK V AN 1 IK I K K kO ( h) waartoe besloten O V K. k DK I 1 N A N( I K k I N CS k K C K L I NC Kin I. G kS is l'kO. IK< T KN KI. KK T k l C I T K I1 "SNK 1 A V K k k KN al l l a l u- Crickcnlaiid koppeling b(> f r a n k r i jk Italie koppeling l>7 f r a n k r i jk Spanj» koppeling 104 171) 115 < !<><») h l li Span jr I'm lugal koppelingen l i l) 57 35 Niet m a a n m e r k i ng N'iel in a a n m e r k i ng N'iel a f g e r o nd A l g er o ud A l g e i o nd \ l g e r o nd e2 Denemarken < >os(-Ues(koppeling 17(1 mei in a a n m e r k i ng Niet a l g e r o nd l'kO. )K( 'TKN A A R D C A S N KÏ W K k K KN c<> ( )i lekinlaml 12X5 7 • | 2 I ' )| XI. | V 7| n XI N'iel a f g e r o nd llooldlculingcn en 1 N'< i-Ct. niiiii. il O l'urliiüiil llooldleidinge» 16 Spanje-l'iirHlgal koppelingen Sp. inie TmiiigaJ 1 looldkidnigcti m I. Uiemadtiia en t i. ilieie Ii4 AlutTijf-Miinikkii'Spiiiiji- Gedeelte van langei iM. uukkn) naai t 'ordoha ( Spanje) h7 k i i > l a i u l - U j l - k i i > l ;. n. l I ' M I I II KI ( icdeelle in I Hu islam! 4(>2 72 4 46 X/IO (e) | 1 0 21 (e) (e) 1S. | (e) 224 (e) 101) (O 17* | 5 (, <d) N'iel a l g e r o nd 1 II l e m n g g a r a n l ie A l g e r o nd I Jl l e m n g g a r a n l ie N'iel a l g e r o nd N'iel a l g e r o nd N'iel a l g e r o nd T O T A AL 4. 150 742 * 13 i *>i XI - | | W| 1047 ( a> l i ') ( i l) (el / e l f de projeoeode als in ilo Kichtsiioeten (I'M l' 216 van 2 L K / I W 5) I il hooide van de C ominunautaire imlialieven KI-K iKN (X')-')}) en IN I I. K R l Xi II ('W-'Wi en van de ( omiiiunaulaire He-stekken voor de periodes XM-'/l en 'J4->J'J Hel loiaal van de I. IB-leningen waailoe besloten is voor de " M a g h r e h - l e i d m g" bedraagt 041 niil|oeii een. vooi de werkzaamheden in. Algerije. Marokko en de oversteek van de Straal van Gibraltar ('langer-Tarifa) Delen van de oosieli|ke I andei van Duitsland / o u d en in aanmerking kunnen komen vooi bijstand van bel LI UO 1 •. 111- of L G k S - l e n i i i g en \ e i w i | / en naai hel gehele project, dal meet omval dan hel betrokken piioiitairc pio|eel T r a n s e u r o p e se n e t w e r k en v o or t e l e c o m m u n i c a t ie Tot nu toe op dit gebied geboekte vooruitgang telecommunicatie transeuropese netwerken voor De (TEN-Telecom) waren vanaf 1993 onderwerp van een aantal maatregelen met het oog op het uitstippelen van de bij de Raad en het Europees Parlement in te dienen voorstellen, met name voor de aanneming van een aantal richtsnoeren zoals beoogd in Titel XII van het EU- Verdrag Reeds in 1993 werden twee eerste voorstellen voor richtsnoeren bij de Raad ingediend een had betrekking op transeuropese netwerken voor en het Parlement 10 2. 3 communicatie tussen overheden (TNA-1DA)1; het andere betrof een onderdeel van TEN-Telecom, namelijk TEN-ISDN2 Voorts heeft de Commissie in juli 1993 een mededeling over TEN-IBC1 aan de andere instellingen gezonden De Raad van Ministers en het Europees Parlement hebben de financiële verordening is het voorstel voor TEN en de TEN-ISDN-richtsnoeren aangenomen Voorts betreffende de algemene richtsnoeren voor TEN-Telecom bij de Raad en het Parlement in bespreking, en naar verwachting zal in de Raad Telecommunicatie van 27 november 1995 een politieke discussie plaatsvinden. Het initiatief inzake TNA- 1DA heeft aanleiding gegeven tot het voorstel voor een IDA-programma. Dit werd 6 november 1995 door de Raad Industrie aangenomen Ondanks de hiervoor genoemde vooruitgang hebben de vorige Europese Raden (bijvoorbeeld die van Essen) zich echter slechts in algemene termen over TEN- Telecom uitgelaten Daarom wordt in overweging gegeven dat tijdens de komende bijeenkomsten van de Europese Raad TEN-Telecom op dezelfde manier wordt behandeld als de andere TEN-sectoren zoals vervoer of energie, waarvoor specifieke projecten zijn aangewezen Er dient gewezen te worden op enkele specifieke aspecten van de sector telecommunicatie, die er de oorzaak van zijn dat in deze sector ten dele anders te werk moet worden gegaan dan bij de overige TEN-sectoren i) het knelpunt op het gebied van telecommunicatie hangt voornamelijk samen met de ontwikkeling van toepassingen en met interoperabiliteitsproblemen van algemene diensten op Europees niveau (zie het rapport van de groep-Bangemann) ii) bij elke actie moet rekening worden gehouden met de steeds meer geliberaliseerde context van de telecommunicatiesector TEN-TELECOM IN DE CONTEXT VAN DE GELIBERALISEERDE MARKT 4 in dat de liberalisatie van de telecommunicatiesector houdt met name is het de rol van de overheden om de prioritaire sectoren De te ondersteunen projecten moeten worden aangewezen aan de hand van een procedure welke mededinging mogelijk maakt initiatieven die voortkomen uit de tussen marktsector of uit maatschappelijke behoeften, en niet zozeer, zoals in de andere TEN-sectoren, op basis van voorstellen van de overheidsdiensten van de Lid-Staten In deze context te selecteren waarbinnen projecten ondersteuning kunnen krijgen Communautaire steun dient te worden verleend aan projecten in gebieden van algemeen belang, die grote sociaal-economische voordelen teweeg zullen brengen, doch waarbij de financiële is Deze projecten moeten worden levensvatbaarheid niet onmiddellijk toereikend in het uitgevoerd bijzonder regionale o\' plaatselijke autoriteiten betrokken zijn De toe te kennen steun moet verenigbaar zijn met de mededingingswetgeving en de voorschriften inzake staatssteun. in het kader van particuliere/publieke partnerschappen waarbij TNAIDA heelt betrekking op telematica toepassingen vooi de uitwisseling van mtoirnatie lussen overheidsdiensten ISDN (integrated Services Digital Network) is een netwerk voor transmissie in geïntegreerde en gedigitaliseerde vorm v,in spr^. iK data en stilstaande beelden met een middelgrote snelheid (64kb/s) IBC Integrated Broadband Communication 5 In dit licht bezien zal het ondersteunen van de ontwikkeling van transeuropese telecommunicatie-toepassingen, algemene diensten en netwerken een belangrijke bijdrage leveren tot het benutten van de voordelen van de informatiemaatschappij TOEPASSINGSGEBIED VAN HET IDA-PROGRAMMA 6 7. IDA-programma Het interoperabiliteit, met als specifieke doelstelling het vergroten van doeltreffendheid en transparantie van de overheidsdiensten interne markt van de efficiency, in de context van de het maximaliseren specifiek gericht op is De ambtelijke diensten van de Lid-Staten en de Europese instellingen zijn overeenkomstig het besluit van de Raad bezig met de realisering van interoperabele telematica-netwerken en -diensten voor het uitwisselen van informatie door middel van activiteiten in de volgende specifieke sectoren Opstelling en bevordering van architectuur-richtsnoeren en operationele eisen voor het bereiken van interoperabiliteit Praktische invoering van elektronische post op basis van X. 40Ü. Realisering van belastingen, volksgezondheid, transeuropese netwerken op de volgende gebieden douane en overheidsopdrachten, cultuur, zekerheid, handelsbeleid, mededingingsbeleid; landbouw, statistiek, sociale visserij, O O C T1 ^ telematicaprojecten gericht op het vergemakkelijken van het besluitvormingsproces van de Gemeenschap, ondersteuning van uitvoerende organen en bureaus (milieu, interne markt, volksgezondheid, vertaalcentrum) Horizontale activiteiten (leveren van algemene diensten, vooruitgang in het wettelijke en contractuele kader) IE Resultaten (1993-1995) TELECOMMUNICATIE - ALGEMEEN 8. Met de voorbereidende fase van TEN-ISDN en TEN-IBC waren begrotingsmiddelen gemoeid in 1994 Gedurende het begrotingsjaar 1995, waarin een begroting van 22 miljoen ecu was toegewezen, werden deze sooilen activiteiten verder ontwikkeld en voortgezet ten bedrage van 7 miljoen ecu I99. "ï en 14 miljoen ecu in 9 voorbereidende projecten waren Deze ofwel proefprojecten op het gebied van EURO-ISDN en breedbandcommunicatie, die gericht zi|n op een beter begrip van dit type acties en op een beter inzicht in de prioriteiten die moeten worden aangehouden bij de uitvoering van de transeuropese netwerken in deze sectoren haalbaarheidsstudies ofwel 10 Door deze acties werd een analyse verkregen van de voornaamste belemmeringen voor de invoering en het gebruik van op ISDN gebaseerde oplossingen, en wel via een aantal haalbaarheidsstudies en proefprojecten in de sectoren gezondheidszorg, telewerken, onderwijs, toepassingen voor MKB/KMO en desktop-multimediadiensten Bovendien werden studies over terminals en de kwaliteit van de dienstverrichting op 12 - het gebied van ISDN uitgevoerd 1 1 Hoofddoel van de inspanningen in verband met breedbandactiviteiten (TEN-IBC) was het verkrijgen van een beter inzicht in de potentiële vraag en in de technisch- economische levensvatbaarheid van breedbandtoepassingen, bijvoorbeeld op het gebied van ATM-bandbreedte4, op het gebied van on-demand diensten, multimedia e- mail, wetenschappelijke netwerken, stedelijke informatiesnelwegen, het doorgeven van rontgenbeelden op ATM-netwerken. Deze projecten hebben geleid tot de oprichting van economische samenwerkingsverbanden, en hebben voor de komende transeuropese jaren de basis geconsolideerd voor het lanceren van levensvatbare toepassingen, in het bijzonder in de sectoren van algemeen belang IDA-PROGRAMMA 12 De volgende resultaten zijn reeds bereikt: opstelling van richtsnoeren voor IDA-architectuur, invoering van een X 400-backbone-netwerk dat meer en uitgebreidere diensten biedt dan die van de overheidssectoren (ADMDs), en dat in alle 15 Lid-Staten, operationele of proefnetwerken in de context van de volgende projecten sociale zekerheid (TESS/SOSENET); werkgelegenheid (EURES); douane & heffingen (QUOTA, VIES, IDES); (PHYSAN. overheidsopdrachten (SIMAP), visserij (FIDES); statistieken (DSIS). landbouw TARIC); EBTI, e-mail aansluiting voor een eerste groep van comités met 270 leden, levering van e-maildiensten voor de Europese instellingen A IM (Asynchrone 1 ranster Modus) is een yeavanceeid transmissie- en schakelsysteem dat gebruik maakt van ?eei hoge transmissies" bijvoorbeeld het doorgeven vdn televisiebeelden van hoge kwaliteit mogelijk wordt UI. De uitdauinu van de toekomst TELECOMMUNICATIE - ALGEMEEN _> Het toekomstige werkprogramma voor het transeuropese telecommunicatienetwerk moet de tenuitvoerlegging bevorderen van transeuropese telematica-toepassingen van algemeen belang, gebaseerd op interoperabele algemene diensten en op onderling verbonden digitale netwerken met het oog op: het vergemakkelijken van de overgang naar de informatiemaatschappij, het verbeteren van het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven en het versterken van de interne markt; het versterken van de economische en sociale samenhang, het stimuleren van nieuwe activiteiten die leiden tot het scheppen van werkgelegenheid Binnen deze brede doelstellingen zal het werkprogramma voor 1996 specifieke prioriteiten vastleggen voor elk van de volgende drie niveaus haalbaarheidsstudie, beproeving en opzetten van toepassingen van algemeen belang, die voldoende breed zijn opgezet om een kritische massa van gebruikers te bereiken en een sterke betrokkenheid van de particuliere sector te bewerkstelligen bij het verrichten van investeringen in de context van particuliere/publieke partnerschappen, het stimuleren van interoperabele diensten in Europa door het opstellen en uitvoeren van gemeenschappelijke specificaties gebaseerd op Europese en mondiale normen, en de uitbreiding daarvan tot een multimedia-omgeving, het bevorderen en stimuleren van de toegang tot onderling verbonden en gestandaardiseerde transeuropese basisnetwerken, in het bijzonder de bevordering van EURO-LSDN, de ontwikkeling van breedband-netwerken (voornamelijk gebaseerd op de ATM-technologie) en de onderlinge koppeling daarvan aan mobiele en satellietnetwerken Tot slot wordt op twee terreinen een specifieke prioriteit gegeven aan activiteiten ten behoeve van MKB/KMO het aanwijzen van toepassingen die een belangrijke uitwerking hebben op hun activiteiten, een minimum-aanwezigheid van MKB/KMO in de consortia die ingaan op de uitnodigingen van de Oommissie tot het doen van voorstellen 14 Deze punten zijn behandeld in de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van "Methodologie toepassingen voor de informatiemaatschappij" met een voorstel voor een beschikking b e t r e f f e n de telecommunicatienetwerken*. De concrete uitvoering van de richtsnoeren in 1996 zal de gelegenheid bieden deze beginselen in concrete gevallen nader uit te werken t r a n s e u r o p e se totstandbrenging r i c h t s n o e r en getiteld geheel voor voor van een de Document ['. OM ( i 6j J^4 del ;an ' il mei 199'. - M - IDA-PROGRAMMA Het IDA-programma beoogt uiteraard de uitvoering van telematica-netwerken en wil daarbij tevens een aantal kernproblemen behandelen en oplossen 15 van alle uitwisseling elektronische In de IDA-projecten wordt men uiteraard geconfronteerd met de juridische problemen van het authentificeren van de gebruiker(s), elektronische handtekeningen, databescherming en -beveiliging) Dit ligt bij overheidsdiensten buitengewoon gevoelig wegens de aard informatie De Lid-Staten hebben op dit gebied geheel van de uitgewisselde verschillende wetgevingen. Een harmonisatie is dringend geboden Met het oog daarop is reeds begonnen met enkele studies. informatie/documenten (zoals 16 De inzet van de Lid-Staten is voor het succes van de IDA-projecten van vitaal belang Die is niet steeds vanzelfsprekend aanwezig 17 Het Europees Parlement en de Raad van Ministers hebben verschillende opvattingen over de wettelijke grondslag van het IDA-programma Die verschillen mogen het welslagen van het programma niet in gevaar brengen, zoals in het verleden is gebeurd inzake de begrotingsmiddelen. IV Conclusies IX Telecommunicatienetwerken informatiemaatschappij vormen de ruggegraat van de toekomstige 19 In het momentum van de groeiende activiteiten van de Gemeenschap voor de bevordering van de informatiemaatschappij zal 1996 het eerste jaar zijn met een reguliere actie op het gebied van de transeuropese telecommunicatienetwerken Deze actie moet volgens plan in de volgende jaren worden geïntensiveerd teneinde een substantiële bijdrage te leveren aan de realisatie van de economische en sociale voordelen die verbonden zijn aan de ontwikkeling van nieuwe diensten en toepassingen inzake de informatiesnelwegen Teneinde de uitvoering van de projecten op alle voorgestelde terreinen mogelijk te maken, worden de Raad en het Parlement verzocht zo spoedig mogelijk de voorgestelde beschikking over de TEN-Telecom-richtsnoeren aan te nemen 20 IDA is een concreet programma, dat reeds resultaten opleven De voortgaande realisering van deze overheids-telematicanetwerken zal zorgen voor een enorme verbetering van het beheer van de interne markt en rechtstreekse voordelen brengen aan de Europese burgers Daarom wordt de Europese Raad verzocht het belang van het IDA-programma als essentieel onderdeel van TEN- Telecom te bevestigen HET TRANSEUROPESE V E R V O E R N E T W E RK 1. VOORUITGANG I Voor de ontwikkeling van het is het noodzakelijk dat bepaalde schakels in de verbindingen van de verschillende takken van vervoer worden vervaardigd of aangepast. Dit geldt in het bijzonder voor het wegen- en spoorwegnet transeuropese vervoernetwerk (TEN-Tr) TEN Vervoer Alle spoorwegen UNI Wegen (gemeensehappel Beslaande ijk standpunt) Nieuwe «I verbetering Mes taande Nieuwe <>l verbelenng Hes taande Nieuwe ol verbetering Netwerk 5II. 3IM) 2. V600 5J0O LVoOl) 4X. 000 27. 300 l'niint. niv p i l l l C L k ll d. 7(ifi 4U44 5. 2. U "alle spoorwegen" omvatten hoge-snelheidstrein-lijnen (HSL) en De cijfers voor conventionele lijnen In de jaren 1993-1995 is een begin gemaakt met de aanleg van ongeveer 2500 km wegen en van circa 2000 km spoorwegen. Ook is reeds veel werk verricht voor de luchthavens van TEN-Tr Voor de havens is een aanvang gemaakt met een grootscheeps aanpassingsprogramma, dat volgend jaar uitgevoerd moet worden en dat vooral betrekking heeft op de korte vaart Prioritaire projecten 2 De middelen van de Gemeenschap zijn geconcentreerd op de prioritaire projecten welke zijn goedgekeurd door de Europese Raad van Essen (zie Tabel I voor de vooruitgang bij deze projecten) Communautair wetgevend kader 3 In oktober 1995 is door de Raad een gemeenschappelijk standpunt bepaald over het voorstel van de Commissie betreffende de richtsnoeren voor de ontwikkeling van een transeuropees vervoernetwerk''. Binnenkort zal het Europees Parlement de tweede lezing afsluiten 4 De verordening van de Raad betreffende de financiële steun voor TENs7 is op 23 september 1995 in werking getreden 5 De Raad heeft in juni 1995 een gemeenschappelijk standpunt aangenomen over de richtlijn Interoperabiliteit van hoge-snelheidstreinen* De "Association Européenne pour l'Interopérabilité ferroviaire" (AEIF) werd opgericht om bij te dragen aan de ontwikkeling van normen in het kader van deze richtlijn Voorstel van de Commissie Ni (. OM (94) 106 Verordening van de Raad Ni ^^36/95/EG Vooistel van de Commissie Ni COM(94) 107 l(> - Financiering 6 In de volgende tabel wordt een overzicht gegeven van de huidige stand van de financiering voor TEN-Tr en in het bijzonder voor de 14 prioritaire projecten (alle cijfers in miljoen ecu): T o t a le kosten l ol 2 ( H (i T o t a le u i t g a v e n '' L U - s u b s i d i es 1 9 9 3 - 1 9 95 i:i l - l e i n n g t i a n s a c t i es 199. 3- 1995 9 5 - 99 l)5 V e r v o er S t r u c t u r e le LI H W a a r b o r g en M e g r o l i n g '" b i j s t a n d" van hel I-III-" N el w e r k en 4 00 0 00 2 2 0. 0 00 1 1. 000 (. 25 3 9 62 6 4 17 161 1 u i s l u i t e nd 99 (101) 4 5. 0 00 c. 2. 6 00 c 3 6 2. 5 '2 6 87 5. K00 71 p r i o r i t a i re p i o | c c l en 7. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft tot nu toe in een tempo van I miljard ecu per laar leningen verstrekt voor prioritaire en daarmede samenhangende projecten, en zal dit naar verwachting blijven doen De EIB-leningen voor TEN-projecten worden verleend in het kader van een TEN-loket dat de Bank op instigatie van de Europese Raad van Essen" heeft opgezet In de loop van 1995 heeft zij nieuwe leningtransacties afgesloten voor het Oresund-project (688 miljoen ecu) en enkele van de autosnelwegprojecten. 8 Het Europees Investeringsfonds, dat door de Top van Edinburgh in het leven was geroepen teneinde te voorzien in specifieke behoeften in verband met TENs, en dat in juni 1994 formeel werd opgericht, is reeds betrokken bij verschillende prioritaire TENs In het geval van de Malpensa-luchthaven zijn voor een bedrag van 71 miljoen ecu waarborgen afgegeven Het fonds zet het onderzoek naar passende financiële regelingen voor andere prioritaire projecten, met name CTRL, voort 9 De Europese Raad van Essen heeft de doelstelling van het vergemakkelijken van particuliere/publieke partnerschappen voor TEN-Tr-projecten bevestigd (zie Bijlage I) PPPs bestaan \oc>\' de Kanaaltunnel-spoorverbinding en de West Coast Main Line in het Verenigd Koninkrijk, en zijn opgericht voor drie delen van de Griekse autosnelwegen Projectontwikkelaars zien de Gemeenschapsregels inzake overheidsopdrachten en 10 mededinging veelal als een belemmering voor PPPs. Uit analyses is gebleken dat de regels tlexibiliteit kennen voor het opzetten van PPPs De Commissie heeft wel degelijk Zoals door de t. id-muiten j jn de com missie gemeld Eventuele tinanuenny dooi ol financiële steun van de Gemeenschap 'S hierin begrepen Maas! de TEN-Degrotinysiijn v. m dit jaar zijn lussen 199u en 1994 ook subsidies uit hooide van een andeie begrotingslijn toegekend ten neoraye van 400 miljoen Üe structurele bijstand van de Gemeenschap omvat het Cohesiefonds en de Structuurfondsen, in het bijzonder het EFRO de cijfers zijn ramingen Uit het oogpunt \i^n financiering zijn de pnontaire projecten pas sedert de aanneming van de financiële verordening voor de TENs als groep samengenomen Voor 1995 werd echter communautaire financiering verstrekt voor projecten die prioritaire projecten zijn geworden De leningen van het TEN-loket worden gekenmerkt door langere looptijden een yoede financiële engineering en een snelle betrokkenheid m de luinnciele en contiactuele opzet van het pioiect - 17 - advisering over de ingestemd met inzake overheidsopdrachten en mededinging (zie Bijlagen II en III). Ook heeft de Commissie voor deze kwesties een zodat projectontwikkelaars haar in een vroeg stadium en beter kunnen consulteren toepassing van de Gemeenschapsregels "One-Stop Help Desk" opgezet (fax 32 2 295 6504), zet momenteel 11 De Commissie "gemeenschappelijk vervoersinfrastructuur-bevorderingsprogramma" bevordering van de financiële planning op een meerjarenbasis voor TEN-Tr-projecten Zulks zal ook een overzicht opleveren van de inzet van de Lid-Staten voor projecten binnen de TEN-Tr in het kader van Verordening 2236/95 op (C'fIPP) een ter Coördinatie 12 De Commissie is doorgegaan met het beleggen van studiebijeenkomsten voor de meeste prioritaire projecten, maandelijkse bijeenkomsten houden de Commissie, de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds (EIF) op de hoogte van hun respectieve activiteiten; twee groepen op hoog niveau zorgen voor een betere coördinatie de verschillende aspecten van wegtransport-teleinatica Duitsland heeft de coördinatie op zich genomen van de werkzaamheden inzake een radio-verkeersmeldingenkatiaal voor het wegverkeer. I I andere Lid-Staten werken hieraan mee navigatieproject GNSS satelliet-positionerings- van het en en 13 De Europese Raad van Essen heeft de noodzaak bevestigd van grensoverschrijdende "projectinstanties" voor grotere internationale projecten, hetgeen de weerslag vormt van de positieve ervaringen met zodanige projecten in bijvoorbeeld het 0resund-project en van de negatieve uitwerking van een gebrek aan dergelijke coördinatie, bijvoorbeeld bij de PBKAE "Europese Economische Samenwerkingsverbanden" (EESVs) zijn een geschikte in de rechtsvorm vooi het verwezenlijken van een grensoverschrijdende coördinatie zijn planningfase opgericht "Alpentunnel" vooi "SEM" voor de Zuidelijke hoge snelheidslijn "ERTMS" werd opgezet door de exploitanten van de hoge-snelheidslijnen teneinde een gemeenschappelijk Europees beheers- en controlesysteem te ontwikkelen De O o s t e n r i j k se de spoorweginfrastructuur voor de Brennerpas-verbinding opgericht, waarin zij gaarne partners uit de andere Lid-Staten opgenomen zou zien transnationale projecten de HSL Lyon-Turijn b e h e e r s o n d e r n e m i ng r e g e r i ng daarvan Er en n i e u we aantal heeft voor van een een Derde lauden haar daarom 14 De Commissie ziet de ontwikkeling van fEN-verbindingen met Midden- en Oost- Europa als een fundamenteel onderdeel van de pre-toetiedingsstrategie voor deze landen en concentreert het desbetreffende deel van dit jaarlijks verslag voor meer bijzonderheden). Het werk wordt voortgezet om de TEN-Ti te verbinden met de netwerken van derde landen, hetgeen wordt gecoördineerd via de reguliere vergaderingen van de G24 onder voorzitterschap van de Commissie Er is een Mededeling in voorbereiding over de verbinding van TEN-Tr met de netwerken van derde landen verbindingen inspanningen op deze concrete (zie 15 Van de Europees-Mediterrane Conferentie van Barcelona wordt verwacht dat zij een kader schept voor het bevorderen van infrastructuurprojecten in de regio, met steun van het bijstandsprogramma MEDA Meer pas bijzonderheden staan in het desbetreffende deel van dit verslag. communautaire geroepen leven het in IX II. PROBLEMEN Wetgeving 16 De TEN-Tr richtsnoeren komen maar moeizaam door het wetgevingsproces zij worden geblokkeerd door onenigheid tussen de Raad en het Europees Parlement over de vraag of de in Essen overeengekomen prioritaire projecten hierin moeten worden opgenomen en over de vraag of er een artikel moet komen over de noodzaak van milieu effectbeoordelingen De Commissie is van oordeel dat alle zeilen moeten worden bijgezet om deze onenigheden zo spoedig mogelijk bij te leggen Prioritaire projecten Zie Tabel 2 voor bijzonderheden. Er zijn ook problemen ontstaan doordat de Lid- 17 Staten niet geneigd waren hun nationale prioriteiten aan te passen teneinde met de transeuropese netwerken rekening te houden. Al staan zij achter de idee van de TENs en hun voordelen voor Europa in termen van werkgelegenheid, concurrentievermogen en economische samenhang, vele landen nemen de houding aan dat het andere landen moeten zijn die het netwerk moeten ontwikkelen, en concentreren zich zelf op nationale prioriteiten zonder hun planning aan te passen infrastructuren. grensoverschrijdende 18 De door de nationale autoriteiten gebezigde methoden voor het inschatten van de sociaal-economische voordelen van de op hun grondgebied gelegen gedeelten van aanzienlijke grootschalige onderschatting van de reële winsten, omdat zij alle de voordelen voor niet-onderdanen negeren Die methodologie kan best juist zijn als het gaat om een beslissing over de hoogte van nationale subsidies voor een nationaal project, maar zij houdt wel in dat, alles bijeen genomen, de nationale metingen van de sociaal-economische voordelen ten minste de helft van de internationale voordelen buiten beschouwing laten Zo worden bijvoorbeeld de voordelen voor de Franse passagiers die op het Britse deel van de hoge-snelheidslijn Londen-Parijs reizen, genegeerd evenals de voordelen voor Britse reizigers op het Frans gedeelte leiden een tot 19 Uit onderzoek dat in opdracht van de Commissie is verricht in de werkgroep voor de hoge-snelheidstrein Parijs-Briissel-Keuleii-Aiiisterdain-Londen (PBKAL) en dat in haar verslag werd bevestigd, blijkt dat wanneer deze genegeerde voordelen worden meegenomen, de sociaal-economische opbrengst van het project met een kwart toeneemt, van 7. 2% tot 9. 5% * 20 Dit internationale element van de sociaal-economische opbrengst van een gegeven prioritair project kan worden gezien als het "communautaire voordeel" Momenteel wordt gewerkt aan metingen om na te gaan hoeveel er bij andere prioritaire projecten over het hoofd is gezien, al lijken zulke hoge cijfers als die van het PBKAL onwaarschijnlijk omdat bij dat project zoveel landen betrokken zijn 21 Het niet in aanmerking nemen van het "communautaire voordeel" van de prioritaire projecten, is een aspect van de' steeds terugkerende problemen van lage of tegenstrijdige nationale prioriteiten voor vele prioritaire projecten Dit komt concreet tot uiting in de geringe (bijvoorbeeld Brenner), conflicterende planning door de nationale autoriteiten aan weerszijden van de grens financieringsproblemen (bijvoorbeeld PBKAL, HSL Oost), het niet-oplossen van vooruitgang bij het uitstippelen van projecten 19 - (bijvoorbeeld P B K A L, Brenner, H SL Oost) en het onvermogen om multinationale te vormen voor het coördineren van de werkzaamheden aan projecten projectinstanties (bijvoorbeeld P B K A L, Brenner). Verderop is er een meer uitgewerkte analyse opgenomen van de problemen rond de prioritaire projecten. De Commissie meent dat de Lid-Staten de prioriteitsstelling die thans aan TEN-projecten is gegeven, opnieuw moeten bezien, in het bijzonder voor die projecten welke in Essen als prioritaire projecten waren bevestigd 22 De Commissie vindt dat de omschrijving van verscheidene prioritaire projecten moet worden gewijzigd, willen zij een betere afspiegeling vormen van de behoeften van de transeuropese vervoernetwerken In het bijzonder dient de H SL Oost naar het Oosten te worden doorgetrokken en te worden herdoopt in H SL Parijs-München-Wenen De Noord- Zuidroute voor gecombineerd vervoer rail/weg in Ierland moet worden doorgetrokken tot Londonderry in het Noorden. De autosnelweg Lissabon-Valladolid moet een ander traject krijgen zoals voorgesteld door de Portugese regering De wegverbinding lerland- VK-Beueltix moet worden uitgebreid zodat zij ook berekend zal zijn op rail- en gecombineerd vervoer Deze nieuwe omschrijving dient te geschieden in het kader van de discussie over de TEN-richtsnoeren Financiering 23 Zoals gevraagd door de Europese Raad van Cannes, zijn de kosten van de prioritaire projecten aan een onderzoek onderworpen teneinde de mogelijkheden van kostenverminderingen na te gaan De Commissie heeft bij de Lid-Staten inlichtingen over de kosten ingewonnen en heeft werkgroepen ingesteld om de mogelijkheden bij enkele specifieke projecten in detail te onderzoeken: P B K A L, H SL Oost, de Brenner-verbinding van de H S L - N o o r d - Z u id en de Griekse autosnelwegen Uit de tot dusver verkregen resultaten komen veeleer kostenstijgingen dan besparingen naar voren, en de huidige raming van de totale investeringskosten van de 14 prioritaire projecten bedraagt circa 99 miljard ecu (tegenover 92 miljard ecu als genoemd in de Europese Raad van Essen) Het lijkt onmogelijk deze kosten te verminderen zonder de haalbaarheid en omvang van de projecten drastisch te verkleinen De Commissie is bereid om samen met de Lid-Staten en aan de hand van deskundige adviezen dieper in te gaan op de kwestie van de kostenverminderingen, zij vindt de kwestie echter in eerste instantie een zaak van de betrokken Lid-Staten 24 De begrolingsbeperkingen in de Lid-Staten blijven een sterke uitwerking op de investeringen voor vervoersinfrastructuur hebben en zullen de vooruitgang van de T E N - Tr waarschijnlijk vertragen 25 De beoogde communautaire begroting voor T E N - Tr voor de periode 1995-1999 verschaft minder dan 4% van de totale investeringen die voor die periode voor de 14 prioritaire projecten nodig zijn Ofschoon Verordening 2236/95 van de Raad inzake financiële steun voor TENs de Gemeenschap machtigt maximaal 10% van de totale projectkosten te financieren, zal zulks dan ook onmogelijk zijn De Lid-Staten hebben reeds aanvragen gedaan voor drie maal het beschikbare bedrag van dit jaar De problemen bij een aantal prioritaire projecten hebben duidelijk gemaakt dat er 26 financiële moeilijkheden zijn te maken Begin 1995 heeft de ten vastleggingen Commissie de Lid-Staten om informatie verzocht omtrent hun plannen tol 1999, en thans in de zin van het niet bij machte zijn om meerjarige laste van de T E N - Tr begroting 2(1 - stelt zij een meerjarenprogramma op dat de publieke, particuliere en communautaire financiering omvat Uit op deze cijfers gebaseerde analyses blijkt dat er ernstige financieringsproblemen bestaan voor twee projecten in het bijzonder: de HSL Oost en de HSL PBKAL Voor de PBKAL hebben de Lid-Staten ter aanvulling van deze tekorten bijkomende steun aangevraagd ten bedrage van 200 miljoen ecu voor het Belgische deel, 120 miljoen ecu voor het Nederlandse deel en 240 miljoen ecu voor het Britse deel (CTRL). De Franse regering heeft voor de HSL Oost 200 miljoen ecu aan aanvullende communautaire middelen gevraagd. 27 Ofschoon thans innoverende vormen van infrastructuur-financiering in opkomst zijn, is er bij de bestaande financiële ondersteuningsmechanismen welke door de overheidssector worden gehanteerd, niet eenzelfde snelle evolutie te bespeuren; al te vaak zijn zij gericht traditionele publieke financieringsregelingen De Gemeenschap doet gerichte op de inspanningen om haar financiële ondersteuningsmechanismen aan te passen en te herzien teneinde in deze opkomende behoeften te voorzien, bijvoorbeeld door het opzetten van het EIF, de invoering van het "TEN-loket" bij de EIB en het ontwikkelen van nieuwe vormen van begrotingsondersteuning door de Gemeenschap. De Lid-Staten hebben de uitdaging van het vinden van alternatieven voor de publieke financiering van projecten niet echt aangegaan De tamelijk lage waarden van het financiële rendement op de investering bij vele projecten maken zodanige projecten voor de particuliere sector onaantrekkelijk, tenzij er van de overheid toezeggingen komen om de winstgevendheid te verbeteren of het risico te verminderen Het feit dat vele Lid-Staten zich niet inzetten om PPPs te bevorderen, blijkt uit het geringe aandeel (circa 5%) van de aanvragen voor financiering uit de TEN-Tr In een aantal Lid-Staten zijn er nog wettelijke begroting in de voim van rentesubsidies belemmeringen, die niet sporen met de herhaalde oproepen van de Europese Raad om PPPs te bevorderen 28 Van de 14 prioritaire projecten zijn de meeste zuiver van publieke aard, al bestaat er bij sommige ervan enige ruimte voor de inschakeling van particuliere partners (Malpensa- luchthaven, HSL Turijn-Venetië, Nederlandse en Britse delen van PBKAL, West Coast Main Line, Ierland-VK-Beiielux wegverbindingen, PATH E autosnelweg) Van deze - nog veeleer in een concept-stadium verkerende - prioritaire projecten zijn de HSL Lyon- Turijn, de HSL/gecombineerd vervoer München-Verona (Brenner), de autosnelweg Lissabon-Valladolid en de Zuidelijke HSL alle serieuze potentiële kandidaten voor particuliere/publieke partnerschappen in het eigen vermogen zou In het bijzonder dient het ontbreken van geschikte bronnen voor eigen vermogen 29 te worden, aangezien dit een "vertrouwensmanco" voor wat betreft het gesignaleerd schept dat een belemmering vormt voor de ontplooiing van PPPs projectrisico Overheidsdeelneming investeerders aantrekken en nieuwe vormen van tlexibiliteit in de financiële structuur van de PPPs introduceren De statuten van het Europees Investeringsfonds kennen de specifieke mogelijkheid van de inbreng van aandelenkapitaal, al is er een apart besluit van de algemene vergadering van het EIF nodig om het Fonds in staat te stellen zijn werkterrein te verbreden Momenteel is dat namelijk beperkt tot het afgeven van leninggaranties De Commissie beveelt ten stelligste aan dat op de volgende Algemene Vergadering van het Fonds de noodzakelijke stappen worden goedgekeurd door de aandeelhouders (Zie Bijlage 1). 30 Naast aandelenkapitaal dienen er andere vormen van publieke ondersteuning te worden gebruikt wanneer zulks aangewezen is om het op gang brengen van een specifiek rol van project te vergemakkelijken De Commissie kijkt thans naar de mogelijke verschillende innoverende steunmethoden, zoals achtergestelde leningen en andere vormen van quasi-kapitaal, inbreng in natura, enz. Met het oog op de grote financieringsbehoeften van enkele projecten (bijvoorbeeld Brenner-tunnel, HSL Lyon-Turijii) zou de behoefte aan een meer gediversifieerde leningverschaffing, mogelijkerwijs met gebruikmaking van de bevoegdheden van de Gemeenschap om leningen op te nemen en uit te geven, aan de dag kunnen treden, en mag deze daarom niet volledig worden uitgesloten De Commissie onderzoekt eveneens andere methoden om het vertrouwensmanco te verminderen via pogingen om het niet-commerciële risico uit te schakelen, aangezien de particuliere sector dit risico als een sterke belemmering voor zijn inzet ziet. De Commissie zal in 1996 verslag over haar werkzaamheden uitbrengen (zie ook Bijlage I). Coördinatie 31 Weliswaar zijn er enkele Europese Economische Samenwerkingsverbanden opgericht, doch er bestaat nog aanzienlijke terughoudendheid om projectinstanties op te richten (zie Bijlage iV). De Commissie vindt dat dit in het bijzonder het geval is voor de PBKAL en is veelal een extra de Brenner-verbinding Het ontbreken van dergelijke belemmering voor de ontwikkeling van PPPs instanties 32. De onbeperkte aanspiakelijkheid van EESVs maakt hen niet geschikt voor de aanlegfase van een project Met het Commissievoorstel voor het Statuut van een Europese Vennootschap, dat al verscheidene jaren bij de Raad aanhangig is. zou dit probleem worden opgelost Indien over dit instrument met een breed toepassingsgebied niet snel overeenstemming kan worden bereikt, zou er in ieder geval een alternatieve versie specifiek toegesneden on de vervoersinfrastructuur, moeten worden aangenomen Kostentoerekening 33 Ondanks de grote en voortdurend toenemende vraag naar vervoersinfrastructuur en aanverwante diensten, lijkt de vervoersector niet bij machte om voldoende projectgebonden inkomsten te betalen te genereren De rol van de rechtstreeks door de gebruiker vergoedingen dient nader bestudeerd te worden, aangezien door dit type inkomsten niet alleen de ruimte voor de inschakeling van de particuliere sector zou worden vergroot door het opvoeren van de financiële rentabiliteit van de betrokken projecten, maar ook de tussen de takken van vervoer op een evenwichtige basis zou worden mededinging bevorderd, waardoor tevens de macro-economische allocatie van middelen zou verbeteren Door gebruikersheffingen zouden bovendien alle o\' een deel van de aan verkeer verbonden externe kosten in de prijs kunnen worden doorberekend Hierop zal verder worden ingeizaan in het Groenboek van de Commissie over het doorberekenen van externe kosten Hl. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 34 De voornaamste conclusies en aanbevelingen staan in het eerste deel van dit verslag, en worden daarom hier niet herhaald Wel formuleren wij nog enige slotopmerkingen 35 De Raad en het Europees Parlement dienen zo spoedig mogelijk de richtsnoeren voor het vervoernetwerk aan te nemen In de verordening betreffende de financiële steun voor TENs is ervan uitgegaan dat deze richtsnoeren zijn aangenomen. Alleen voor 1995 bevat die verordening een overgangsbepaling, op grond waarvan de TEN-begrotingslijn zonder richtsnoeren kan worden gebruikt. De procedures voor de uitvoering van de begroting 1996 vereisen dat er voor de selectie van de te ondersteunen projecten geldige richtsnoeren bestaan tot dusver geboekte vooruitgang bij het opzetten van het 36 De transeuropese vervoernetwerk is opmerkelijk, maar bij enkele prioritaire projecten zijn de vorderingen geringer dan was verwacht De door de top van Essen ingezette beweging zou kunnen te krijgen Bij de thans worden versneld om weer vaart gebruikte methoden wordt internationale transportinfrastructuurprojecten rechtvaardigt een aanvulling van de momenteel voor de TEN beschikbare communautaire fondsen, maar ook een aanvulling van de huidige begrotingstoewijzingen van de Lid-Staten voor deze grensoverschrijdende projecten in die prioritaire projecten onderschat, dit economische rentabiliteit van de 37 Ofschoon uit een bestudering van de individuele prioritaire projecten blijkt dat er aanzienlijke ruimte bestaat om de particuliere sector daar sterker bij te betrekken, worden er zeer weinig particuliere/publieke partnerschappen (PPPs) opgericht De Lid-Staten zouden de mogelijkheden van de PPPs opnieuw moeten bestuderen en, mochten er voor de oprichting van PPPs wettelijke oï bestuursrechtelijke belemmeringen bestaan, de noodzakelijke veranderingen invoeren De Commissie zal het volgende doen invoering van de "One Stop Help Desk" bij de Commissie voor PPPs, • • een studie maken van de verschillende methoden om de niet-commerciele risico's aan te pakken. • het opzetten van een meerjarenkader voor de financiering van de TEN-Tr-projecten met gemeenschappelijk openbare, programma ter bevordering van de vervoersinfrastructuur of CTIPP). communautaire financiering particuliere (het en • het aanzwengelen van de discussie over het in de prijs doorberekenen van de externe kosten en over een evenwichtiger concurrentie tussen de vervoerstakken, door het uitbrengen van een Groenboek over dat onderwerp met het oog op het genereren van voldoende projectgerelateerde inkomsten, met name in de vorm van rechtstreeks door de gebruiker te betalen gebruiksvergoedingen 38 De inspanningen om het transport-TEN op de netwerken van derde landen aan te sluiten, moeten worden voortgezet, waarbij voor projecten van wederzijds belang in het bijzonder gestreefd moet worden naar particuliere/publieke partnerschappen - 'M - Tabel 1: V(X)RinTüANCi IN PRIORITAIRE VERVOERSPROJECTEN de h o g e - s n c l h e i d s t r c in Voor (Berlijn-Neurenberg-Mtinchen-Verona) (450 miljoen ecu besteed in 1995) vorderen de werkzaamheden om hel spoor op een 200 kin lang traject tussen Herlijn en Neurenberg aan te passen voor hoge snelheden zoals gepland De signahsiiliewerk/aamhedeu zijn begonnen op hel traject in hel dal van de Inn in Oostenrijk n o o r d - z u i d - v e r b i n d i ng ( H S T ) / g e c o m b i n c c rd v e r v o er Voor de PBKAL (HST Panjs-Hrussel-Keulen-Amsterdam-Londen) (500 miljoen ecu besteed ui 1995) vorderen de hoge-snelheidsverbindmgen van Brussel naar Parijs en naar de Kanaaltunnel, nu de aanleg en de aanpassing van de vertnnduigen volgens de herziene planning verlopen Voor de spoorverbinding met de Kanaaltunnel (CTRL) in het Verenigd Koninkrijk zijn voorlopig twee kandidaten geselecteerd, en het ligt in de bedoeling dat tegen het eind van het jaar een winnaar zal worden bekendgemaakt Er is een door de Commissie voorgezeten werkgroep opgericht voor het PBKAL-project. die een rapport heelt opgesteld over de ftnanciermgsmogelijkheden voor het project. De Spaanse en de Franse regeruig hebben een overeenkomst gesloten om de lijn voor de HST Zuid (Madrid- Montpellier/Da\) aan te leggen (150 miljoen ecu besteed m 1995) met de mogelijkheid om de particuliere sector te betrekken bij het grensoverschrijdend gedeelte van Figueras naar Perpignan. Hiertoe is een Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV) opgericht onder supervisie van een intergouvernementele commissie Het Nederlandse parlement heelt zijn toestemming verleend om te beginnen met de procedures die nodig /qn om een bouwvergunning Ie verkrijgen voor de Betuwespoorlijn voor gecombineerd vervoer (80 miljoen ecu besteed in 1995). Deze procedure zal ongeveer twee |aar duren, waarna met de aanleg kan worden begonnen De Italiaanse en de Franse regering zijn overeengekomen de nodige studies uit te voeren ter afsluiting van de voorbereidende werkzaamheden voor de aanleg van het grensoverschrijdend gedeelte van de li|ii voor de HST Lyon-Turijn (40 miljoen ecu besteed m 1995). de tunnel lussen St-. lean de Maunenne en Susa Fr is een EESV opgencht om technische studies uit te voeren en een intergouvernementeel comité zal begin I99ó aan hel werk gaan om een concessie vooi deze verbinding vooi Ie heiciden De Criek. se autowegen (290 miljoen ecu besteed m 1995) zijn sinds 1990 m aanbouw en vorderen zoals gepland De aanbesteding is afgesloten voor ongeveer 40% van hel PATHE-traject en 25% van de Via Egnatia De werkzaamheden aan de 200 km lange verbuiding Igoumenttsa-Panagia zijn dit jaar begonnen Verscheidene gedeelten van deze projecten worden op basis van pnvé-concessies voor deze verbmduig aangelegd De aanleg van de besteed ui 1995) lig! op schema en moet tegen 1999 zijn voltooid conventionele spoorverbinding Cork-Dublin-Bell'ast-Larne-Stranraer (ö2 miljoen ecu De bouw van de luchthaven van Malpensa (Milaan) (180 miljoen ecu besteed in 1995) is grotendeels voltooid en de verbinding ervan met hel spoorwegnet vordert goed Voorde vaste verbinding met 0resund (450 miljoen ecu besteed m 1995) is in juli 1995 begonnen aan de tunnel onder het Drogdenkanaal, evenals aan de bagger- en landaanwinningswerkzaamheden Met de werkzaamheden aan de hoge brug over het Flintckanaal en de toelcidmgsbniggen daar naartoe moei in november 1995 worden begonnen Voor de Noordse driehoek (360 miljoen ecu besteed m 1995) zijn belangrijke werkzaamheden uitgevoerd op de Zweedse spoorverbindingen Mahnö-Göteborg en Malmö-Stockholm De werkzaamheden aan de Zweedse In weggedeelten Malmö-Oötcborg (E6), Malmö-Stockholm (E4) en Stockholm-Noorse grens (EI8) vorderen Finland vorderen de weggedeelten ten oosten van Turku en de ringweg om Helsinki De spoorlijn lussen Tiiiku en Helsinki wordt aanzienlijk aangepast en ei is begonnen met werkzaamheden aan andere gedeelten, waaronder Kereva-l. ahti Vooi de projcclen op hel gebied van verkeersbeheer wordt begonnen met de werkzaamheden aan hel Europese deel van liet uerelduqde salellieüiavigatiesvsteem (INSS, de eerste transponders daarvoor Zijn besteld bij Inmarsat in de zomer van 19^5. Een bilateraal akkoord mei onze Met do aanleg van liet grondnetwerk is begonnen Amerikaanse partner, de Federal Aviation Administration, werd eind oktober gesloten Verder is er een F F SV opgericht door de exploitanten van de hoge-snelheidstrem. welk verband werkt aan een gemeenschappelijk Kurupees systeem voor het beheer van het spoorverkeer Fen op radiocommunicatie gebaseerd digitaal waarschuwingssysteem voor het wegverkeer (RI)S-TM(') moet binnenkort in gebruik worden genomen, met coördinatie tussen ! 1 Lid-Staten en steun uit de begrotingslijn voor T F Ns 24 Tabel 2: PROBLEMEN IN VERBAND MET DE PRIORITAIRE VERVOERSPROJECTEN Er is weinig vooruitgang geboekt met de besluitvorming omtrent de Brcnncrtunncl door de Alpen, een essentieel deel van de HST/gecombineerd vervoer noord-xuid-verhinding (Bcrlijn-Verona via München en Brenner). De economische voordelen van dit project komen grotendeels ten goede aan Zuid-Duitsland en Noord-Ilalic, aangezien het grootste deel van het verkeer door Oostenrijk slechts doorgaand verkeer is Het enorme belang hiervan voor Oostenrijk is echter dat een overschakeling mogelijk wordt van weg- naar spoorwegverkeer, zodat het negatieve milieu-effect kan worden beperkt. Dit belang is echter met zodanig dal Oostenrijk zijn aandeel in de kosten voor de tuimel daarom alleen zou moeten financieren. Er wordt een aanvullende economische evaluatie uitgevoerd, die pas eind 1996 zal zijn afgerond. Deze wordt aangevuld met een studie van de Commissie over de verkeersprognosc voor het gehele Alpengebied. De Oostenrijkse regering heeft een beheermaatschappij voor de infrastructuur opgericht, waarbij zij ook internationale partners wil betrekken, maar dit blijkt vooralsnog moeilijk te zijn. Het grootste deel van de werkzaamheden aan het PBKAL-project (HST Parijs-Brussel-Keulcn- Amsterdam-Londen) 'loopt nu ernstig achter op het oorspronkelijke schema, hetgeen belangrijke financiële gevolgen heeft voor het voltooide Franse deel. namelijk een geraamd verlies voor de SNCF van 300 miljoen ecu. In hel rapport van de door de Commissie voorgezeten PBKAL-werkgroep wordt gewezen op belangrijke problemen met de financiering van de verbinding ten noorden van Antwerpen en ten oosten van Luik in België, waarvoor momenteel een financieringstekort van ongeveer 1 miljard ecu bestaat. Op basis van de cijfers die door deze werkgroep worden verstrekt, is er na verdiscontering van de steun van het VK ook voor de CTRL een tekort, en wel van circa 240 miljoen ecu Het is dan ook duidelijk dal dil project door een gebrek aan middelen voor grote financiële problemen kan komen te staan. De afwezigheid van maatschappijen op Europees niveau die spoorweginfrastructuur kunnen aanleggen en exploiteren, blijkt een belangrijke hinderpaal te zijn voor de financiering De HSL Oost (Parijs/Oost-Frankrijk/Zuid-Duilsland. met ecu verbinding naar Luxemburg) blijft een project dat aanzienlijke overheidssteun vereist. Onder de huidige Franse wetgeving is het zeer moeilijk de particuliere sector daarbij te betrekken. Wel heeft de Franse regering ermee ingestemd de mogelijkheid van PPP-financiering voor de tweede fase te onderzoeken In 1994 vroeg de Franse regering voor dit project officieel een grote communautaire subsidie aan (530 miljoen ecu. waarvan 360 'miljoen ecu voor de periode 1995-99). Een werkgroep, opgericht door de Commissie en het Franse ministerie voor verkeer, heeft berekend dat er door het huidig gebrek aan middelen op de begrotingslijn voor TENs een financieringstekort voor dit project zal ontstaan in de orde van 200 miljoen ecu De Portugese regering heeft te kennen gegeven dat zij een ander traject wil voor het Portugese deel van de autoweg Lissabon-Valladolid. Aan Spaanse kant wordt maar langzaam vooruitgang geboekt doordal er nog belangrijke technische studies moeten worden uitgevoerd, die drie jaar in beslag zullen nemen alvorens met de aanleg van de weg kan worden begonnen Weinig vooruitgang is ook geboekt mei de wegverbinding lerland-Verenigd Koninkrijk-Benelux. ondanks hel essentieel belang daarvan. Ofschoon de Franse en de Spaanse regering het in beginsel eens zijn over de aanleg is nog geen datum overeengekomen voor het begin van de werkzaamheden aan de HSL Zuid (Madrid-Montpcllicr/Dax). De werkzaamheden aan de conventionele/gecombineerd vervoer Betuwespoorlijn zijn vertraagd wegens plamung- en politieke problemen: de werkzaamheden, waarvan hel begin oorspronkelijk gepland was voor 1995-96. zullen nu waarschijnlijk twee jaar later van start gaan. - 25 Bijlage 1: FINANCIERING: PARTICULIERE/PUBLIEKE PARTNERSCHAPPEN Algemeen en aldus 1. De Europese Raad van Essen heeft de aanbeveling van de groep-Christophersen van overgenomen particuliere/publieke partnerschappen dient te worden vergemakkelijkt. Hij heeft de Lid- Staten, de Commissie, de EIB en het EIF verzocht daartoe de nodige maatregelen te nemen. Een van de voornaamste redenen voor de invoering van het PPP-model was de noodzaak om de tenuitvoerlegging van de TENs te versnellen. doelstelling oprichting bevestigd dat de de door financiering voor grote infrastructuurprojecten. 2 De voornaamste hinderpalen voor een verandering van het huidige model voor de aanleg en de exploitatie van de prioritaire TENs zijn het gebrek aan financiële institutionele en politieke winstgevendheid van vele projecten, alsook een aantal belemmeringen. Het is niet eenvoudig af te stappen van de traditionele benadering van openbare de financieren bij de PPPs, betekent dat de schuld wordt noodzakelijke wijze van door materiële project van de gewaarborgd vermogensbestanddelen, en niet zozeer door de kredietondersteuning van de sponsor van het project. De ingewikkeldheid van de juridische en financiële basis van PPPs, gevoegd bij de vertrouwdheid met overheidsfinanciering, plaatsen de PPPs ten opzichte van deze laatste in een achterstandspositie. Omdat bovendien de overheidssector de risico's op een niet-doorzichtige manier opvangt, komen in de openbaarheid. Dit werkt de wijdverbreide opvatting in de hand dat de kapitaalkosten van vergelijkbare door financieringsstructuren waarbij de particuliere sector deelneemt in de risico's financiële mislukkingen Projectfinanciering, infrastructuur inkomsten verzorgde zelden lager voor staat zijn dan het en de 3 De beperkte financiële winstgevendheid is een kenmerk dat projecten op het gebied van het vervoer gemeen hebben. Daarom is het onvermijdelijk dat zij forse subsidies nodig hebben, die uitkomen op een veel hoger bedrag dan bij Verordening 2236/95 is toegestaan Deze beperkt de ondersteuning door de Gemeenschap tot 10% van de totale projectkosten. Het Structuurfonds en het Cohesiefonds van de Gemeenschap bieden in daarvoor in aanmerking komende gebieden een alternatieve bron van projectsteun Voor andere projecten zal de subsidiebijdrage van de Gemeenschap marginaal blijven Ook nationale begrotingsondersteuning wordt steeds schaarser, aangezien de Lid-Staten in de aanloop naar de monetaire Unie een strenge begrotingscontrole uitoefenen te stellen deze veranderde benadering 4 De Gemeenschap stelt geleidelijk haar financieringsinstrumenten bij teneinde haar in staat in de financiering van PPP-operaties waar dat passend is. Maar de beslissingen om PPPs op te richten, worden genomen op het niveau van de Lid-Staten, alwaar het duidelijk is dat de traditionele neiging tot publieke financiering nog steeds zeer sterk is te steunen door deel te nemen te worden verzocht nieuwe te verrichten om de De Lid-Staten dienen particuliere in grote vervoersiiifrastructuuipro/ecten. De ( 'otnmissie heeft een aan/al voorstellen voorbereid over financieringsvraagstukken welke ertoe kunnen bijdragen tiezc richting in te slaan. sector sterker te he trekken inspanningen lu - Voorstellen voor de financiering van PPPs 5 Subsidies zijn de enige vorm van ondersteuning waardoor het "tekort aan winstgevendheid" van bepaalde PPPs kan worden opgevuld. Deze subsidies hoeven niet per se de vorm van contante overmakingen te hebben. Zij kunnen ook bestaan uit de overdracht van activa (grond, sporen, investeringsgoederen), goed lopende ondernemingen of netwerk Overheidssubsidies moeten worden bepaald door de verwachte sociaal-economische voordelen van een project, die voor infrastructuurprojecten normaliter groter zullen zijn dan hun financiële winstgevendheid en winstgevende verbindingen bestaande hetzelfde reeds van De stalen, regio's, plaatselijke autoriteiten en uiteraard de Gemeenschap dienen bij te dragen in verhouding lot de voordelen die zij aan de projecten denken te zullen ontlenen. In de opvatting van de Commissie worden de belangen van de Unie als geheel bij de begrotingstoewijzingen onvoldoende in aanmerking genomen 6. Het eigen vermogen (aandelenkapitaal) is de basis van de financieringsstructuur van elke particuliere onderneming, ook van maatschappijen op het gebied van infrastructuur Deelneming door de overheid in het eigen vermogen verhoogt als zodanig niet de winstgevendheid van een project, maar draagt bij tot het opvangen van risico's en het aantrekken van particulier aandelenkapitaal Het eigen vermogen van een project vormt een basis die de voorwaarde is voor het aantrekken van voldoende vreemd vermogen, waardoor het "vertrouwensmanco" tussen investeerders en leningnemers wordt overbrugd Steun door middel van overheidsdeelneming in het eigen vermogen verschaft ook nieuwe vormen van tlexibiliteit in de financiële structuur van de PPPs Vergeleken met subsidies kan hier bij een geslaagd project een bepaalde opbrengst worden gerealiseerd waardoor het mogelijk wordt middelen terug te verdienen en naar andere projecten door te sluizen Ook kan de publieke sector voor de beloning een maximum vaststellen, zodat de winstgevendheid van een project voor particulieren groter wordt Hel is mogelijk dal de Lid-Slalen een deel van de subsidies uil de TEN-begrolingslijn willen gebruiken voor de financiering van hun aandelenbezit in prioritaire projecten. Meer ui het algemeen dienen de overheden te trachten hun inzet als verschaffers van eigen vermogen in PPPs te vergroten, zodat echte partnerschapsrelaties met particuliere promotoren en investeerders lot stand gebracht worden. 7 Indien m juni 19% de Algemene Vergadering daarmee akkoord gaat, /al het LIL weldra in staat zijn zijn rol als verschaffer van eigen vermogen voor TEN-projecten te vergroten In dit aanvangsstadium zal de betrokkenheid van het EIF in aandelentransacties beperkt blijven Een mogelijkheid welke het Fonds zou kunnen overwegen, is het investeren van eigen vermogen in projectontwikkelingsinstanties, zijnde het embryo van toekomstige project-uitvoeringsorganen De Gemeenschap dient deze grotere rol van hel Londs sterk aan te moedigen, terne ei daar hel steeds evidenter wordt dat door overheids- en particuliere investeerders in het kader van particuliere/publieke partnerschappen aanzienlijke bedragen aan eigen vermogen verstrekt worden leninginstrumenten X Bepaalde te risicodragend worden genoemd als waardevolle methoden voor het aantrekken van kapitaal Achtergestelde leningen (of quasi-kapitaal in het algemeen) maken een grotere (in het bijzonder achtergestelde leningen) dienen 27 risico-expositie mogelijk dan preferente leningen, en zijn daarom in een aantal gevallen een bruikbaar alternatief voor eigen vermogen. Achtergestelde leningen bieden met name het voordeel dat, zolang de schuldendienst loopt, de zeggenschap in handen blijft van de verschaffers van het eigen vermogen. Dat kan nuttig zijn indien de particuliere sector wil participeren in de risico's zonder zich in te laten met het beheer van het betrokken project Het gebruik van verschillende vormen van quasi-kapilaal dient, waar dat passend is, te lussen de publieke en worden aangemoedigd zodat de bijzondere samenwerkingsvormen verordening de particuliere sector kunnen worden bevorderd. De nieuwe financiële begunstigt ondersteuning in de vorm van achtergestelde leningen en quasi-kap Haal in hel algemeen, bijvoorbeeld in de vorm van rentesubsidies of van subsidies om de kosten van de borgstellingen en dergelijke (van hel EIF of van andere instanties) op te vangen. 9 Momenteel is de EIB de belangrijkste verschaffer van vreemd vermogen voor prioritaire projecten. In een aantal specifieke gevallen zou het echter nuttig kunnen zijn te streven naar een diversificatie van de verstrekkers van leningen De gigantische (bijvoorbeeld Brennertunnel, Lyon- financieringsbehoeften van enkele megaprojecten Turijn, enz. ) kunnen een reden voor deze benadering zijn. Ondanks het feil dat de Raad zich tot nu toe niet eenduidig heeft uitgelaten over deze optie, zou het gebruik van de bevoegdheden van de Gemeenschap om leningen op te nemen en uil Ie geven, als aanvullende vorm van communautaire leningonderslenning niet geheel mogen worden uitgesloten. 10. In een PPP moeten de risico's worden gedragen door de partijen die daartoe het best in staat zijn. Particuliere infrastaictuur-promotoren zijn het eens over het kardinale belang van de risico's van bestuursrechtelijke en politieke aard, zoals annulering van een project, in de in de planning of bij het aannemen van wetgeving, wijzigingen vertraging wetgeving, veranderingen in de veiligheids- of andere wettelijke voorschriften In het algemeen kunnen dat soort risico's niet door de particuliere sector worden gedragen Dit probleem is bij grensoverschrijdende projecten nog groter omdat men daar te maken heeft met verschillende nationale autoriteiten en rechtsstelsels. De Commissie erkent de relevantie van die risico's en het belang om een adequate oplossing te vinden. Om die reden zal zij een algemene studie laten verrichten over de niet-commerciële risico's en mogelijke manieren om deze te dekken, met name een communautaire verzekerings- of waarborgregeling risico's, verbeterde contractuele afspraken tussen projectontwikkelaars en overheden, wettelijke démarches op het passende niveau, enz tegen niet-commerciele aan vaak gebrek optredende financiële winstgevendheid 11 Het bij vervoersinfrastructuurprojecten vindt zijn oorzaak niet zozeer in de specifieke aard van de vervoersector (de behoefte aan vervoer is sterk en neemt nog toe) maar eerder in het kennelijke onvermogen van de sector om voldoende project-gebonden te te betalen vergoedingen vergroten de genereren Rechtstreeks door de gebruiker takken van vervoer, en maken het mededinging mogelijk enkele van de negatieve externe aan het verkeer gerelateerde kosten in de prijzen door te berekenen Meer in het algemeen zorgen zij voor een efficiëntere allocatie van de economische middelen De aanbeveling van de Europese Raad van Cannes over de "totstandbrenging van eerlijker mededinging tussen de takken van vervoer" wees in deze richting, en de aanneming op 25 oktober 1993 van de "Vignetrichtlijn" 93/89/EEG is ook tussen en binnen de verschillende inkomsten 2X een stap in die richting J 'ergoedingen gebaseerd op hei feitelijke gebruik dat van de infrastructuur wordt gemaakt (bijvoorbeeld tolwegen, enz. ) dienen steeds meer te worden gebruikt voor de ontwikkeling van PPPs, met name omdat project-gebonden inkomsten in hoge mate hel potentieel voor de schaarse begrotingsmiddelen vrijkomen. van de particuliere er daarbij ook vergroten sector inzet en 12 Risicobeoordeling en kosten van transacties tussen de verschillende in een PPP deelnemende partijen kunnen worden verminderd door een verbeterde feitenkennis, zodat planning en onderhandelingen kunnen worden gevoerd op een objectieve basis Op dit punt zou de ( 'ommissie methoden onder ogen kunnen zien om ie zorgen voor een verbeterde beschikbaarheid van frequent bijgehouden verkeersstatistieken - waaronder de oprichting van een waarnemingsbureau voor verkeersstatistieken. - V) - Bijlage II TEN EN MEDEDINGING IN DE SECTOR VERVOER 1 Voor de totstandbrenging van het transeuropese transportnetwerk is het, althans voor bepaalde schakels, noodzakelijk een beroep te doen op particuliere investeerders die zich alleen, of samen met overheden, toeleggen op ontwerp, financiering, uitvoering en eventueel exploitatie van de infrastructuren. 2 Wanneer men de toegang tot de infrastructuur zodanig organiseert dat meerdere gebruikers die concurrerende vervoerdiensten of op afzonderlijke markten vervoerdiensten infrastructuur verlenen, daar gebruik van kunnen maken, kan de financiering van die inkomsten worden worden vergemakkelijkt doordat uit het gebruik ervan hogere verkregen. 3 De projectverantwoordelijken uit de overheids- en de particuliere sfeer zien echter de toepassing van de communautaire mededingingsregels veelal als een belemmering Teneinde de juiste aard van de door de projectontwikkelaars ondervonden problemen te kunnen beoordelen, weiden met vertegenwoordigers van de spoorwegondernemingen, de ministeries van verkeer, de banken, een gespecialiseerd jurist alsook met promotoren van bestaande en in het projectstadium verkerende infrastructuurwerken, gesprekken gevoerd 4 Uit die gesprekken zijn drie soorten problemen naar voren gekomen - gebrek aan informatie van de betrokkenen - ongerustheid over de lange duur van de procedures - een fundamentele kwestie: hoe de financiële winstgevendheid in overeenstemming te brengen met het beginsel van de vrije toegang tot de infrastructuren INZAKE HET GEBREK AAN INFORMATIE Stand van zaken 5 Uit de door de Commissie gevoerde gesprekken blijkt allereerst een algemeen gebrek aan informatie over het Gemeenschapsrecht bij de promotoren van infrastructuurwerken Over het algemeen blijft men bij het ontwerpen van deze infrastructuur alleen letten op het binnen elke staat toepasselijke recht, zonder van meet af aan het nodige belang te hechten aan de communautaire voorschriften. zij 6. Voorts verwarring mededingingsregels en de communautaire en/of nationale voorschriften overheidsopdrachten bestaande algemeen gewezen op de tussen de betreffende 7. Gevolg van die verwarring is met name dat bepaalde promotoren ten onrechte menen dat de naleving van de specifieke voorschriften inzake overheidsopdrachten volstaat om aan het Gemeenschapsrecht te voldoen Wat zijn de oplossingen9 8 De Commissie is bereid bij te dragen aan een betere voorlichting van alle partijen die overheden. bij de verwezenlijking van de infrastructuurwerken betrokken zijn - 30 vervoersondernemingen, banken, particuliere investeerders. Die informatie moet zowel betrekking hebben op de voor de Lid-Staten en het bedrijfsleven geldende basisregels als op de aspecten van de procedure om voor ontheffingen in aanmerking te komen Daarom moeten de Commissiediensten in een zo vroeg mogelijk stadium bij de projecten worden betrokken. De projectontwikkelaars moeten dus het initiatief nemen om contact op te nemen met de Commissiediensten, en wel zo spoedig mogelijk om alle nodige gegevens en adviezen te verkrijgen. De Commissiediensten zullen die projecten bestuderen en daarbij volledige geheimhouding garanderen De projectverantwoordelijken kunnen voor alle inlichtingen betreffende de mededingingsregels contact opnemen met de diensten van Directoraat-Generaal IV of de "One-Stop Help Desk" van de Commissie (fax 32 2 295 65 04). 9 De projectontwikkelaars dienen te nemen met de nationale autoriteiten op het gebied van de mededinging, die hun alle nuttige informatie over de mededingingsregels kunnen verstrekken tevens contact op INZAKE DE LANGE DUUR VAN DE PROCEDURES 10 Stand van zaken De projectontwikkelaars zouden gaarne binnen een standpunt van de Commissie willen vernemen over de rechtmatigheid van hun project. Het is evenwel vaste praktijk dat voor een officieel besluit van de Commissie procedures gevolgd moeten worden die een bepaalde tijd vergen termijn een officieel redelijke I I Wat zijn de oplossingen''' Gedacht kan worden aan de volgende oplossingen In de eerste plaats is het zinvol dat de belanghebbende partijen contact op nemen 12 met de Commissiediensten en wel vóór de ondertekening van akkoorden Die stap wordt vaak gezet wanneer de Commissie belangrijke zaken behandelt, daarmee wordt voorkomen dat na de kennisgeving van de akkoorden problemen opduiken die de behandeling van de dossiers vertragen Aldus worden de Commissiediensten gehouden van de projecten, en kunnen zij de dossiers dan ook sneller behandelen tevens vanaf het begin volledig op de hoogte 13 Ook moeten de belanghebbende partijen met een redelijke mate van zekerheid weten wanneer zij een antwoord van de Commissie kunnen verwachten Na de kennisgeving van de akkoorden in verband met de TEN-financiering, en mits partijen vóór de afsluiting van de akkoorden met de Commissiediensten contact hebben opgenomen, zal de Commissie trachten binnen ten hoogste zes maanden een definitieve beslissing te nemen Hierbij wordt ervan uitgegaan dat de Commissie vóór de kennisgeving van de akkoorden over alle nodige informatie beschikt }\ - INZAKE DE VERHOUDING TUSSEN FINANCIEEL EVENWICHT EN HET RECHT VAN TOEGANG TOT INFRASTRUCTUUR 14 Stand van zaken Voor de betrokken infrastructuur zijn hoge bedragen nodig die over zeer lange periodes worden afgeschreven en die over het algemeen een niet erg hoge rentabiliteit hebben. 15. De projectontwikkelaars moeten derhalve zorgen voor een maximum aan garanties inzake het gebruik van die infrastructuur en de betaling van de gebruiksvergoedingen Daarbij zijn er voor exploitanten van de infrastructuur twee benaderingen mogelijk: - ofwel te wachten op de verwezenlijking van de infrastructuurwerken om aan de transportondernemingen die met gebruikmaking van deze infrastructuur diensten willen verlenen, capaciteit aan te bieden - dan wel vanaf de lancering van het project capaciteit te laten reserveren door vervoersondernemers die zich ertoe verbinden gebruiksvergoedingen te betalen 16 Geen van de in het kader van deze studie ontmoete gesprekspartners heeft de wens uitgesproken om de totale capaciteit van een infrastructuurproject voor één gebruiker te reserveren. Een zo uitgesproken reservering beperkt namelijk de inkomstenbronnen van de infrastructuur 17 Daarentegen hebben alle gesprekspartners er de nadruk op gelegd dat de infrastructuur-exploitant, indien hij dat wenst, althans een deel van de capaciteit moet kunnen reserveren voor vervoersondernemingen die aldus tot het financiële evenwicht van het project bijdragen Ook kan zich de kwestie voordoen van het gebruik van transportmateneel dat is verworven door ondernemingen die tevens projectontwikkelaar zijn. 18 De projectontwikkelaars beseffen ook heel goed dat het reserveren van capaciteit voor langere periodes indruist tegen het beginsel van vrije toegang tot de infrastructuur en tegen het concurrentiebeginsel 19 Wat zijn de oplossingen7 20 Het Gemeenschapsrecht laat niet toe dat de volledige capaciteit van de infrastructuur aan één onderneming of één groep ondernemingen wordt voorbehouden, maar staat wel toe dat de exploitant capaciteit voor verschillende ondernemingen reserveert die in staat zijn om concurrerende vervoerdiensten te verrichten 21 Bij de beoordeling van de capaciteitsreservering moeten de specifieke kenmerken van elk project worden genomen Wel kunnen dé algemene criteria worden aangegeven rechtmatigheid van een overeenkomst inzake in aanmerking - infrastructuurbeheerder indien de aan vanaf de vervoersondernemingen de mogelijkheid wil geven om capaciteit te reserveren, is het wenselijk dat die mogelijkheid wordt geboden aan alle ondernemingen uit de lancering van het project >2 - Gemeenschap die mogelijk hierin geïnteresseerd zijn. de voor een onderneming gereserveerde capaciteit moet in verhouding staan tot de rechtstreekse of indirecte financiële verplichtingen welke die onderneming aangaat, en in overeenstemming zijn met voor een redelijke periode geplande operationele behoeften. een nieuwe infrastructuur kent in het algemeen niet vanaf de ingebruikneming congestie. Derhalve mag uit hoofde van het bepaalde in artikel 3 van Richtlijn 91/440/EEG een onderneming of een groep ondernemingen niet de totale capaciteit reserveren. Een deel van die capaciteit moet beschikbaar blijven om de exploitatie van concurrerende diensten door andere ondernemingen mogelijk te maken ondernemingen die een recht op gebruik hebben, mogen zich niet verzetten tegen de overdracht van die rechten indien die niet gebruikt worden. de looptijd van de overeenkomsten tot reservering van capaciteit mag een redelijke termijn die op basis van elk concreet geval wordt vastgesteld, niet overschrijden. - u Bijlage III REGELS VOOR VERVOER INZAKE OVERHEIDSOPDRACHTEN VOOR TENs (1) Op communautair niveau vormen de bestaande regels inzake overheidsopdrachten een kader waarbinnen in onderlinge mededinging aannemers worden geselecteerd voor de uitvoering van een bepaald stuk vervoersinfrastructuur. Er bestaan twee soorten regels: Richtlijn 93/37 voor overheidsdiensten en Richtlijn 93/38 voor nutsbedrijven Doel van de richtlijnen is natuurlijk niet hindernissen op te werpen, maar wel te zorgen voor het beste rendement onder de best mogelijke omstandigheden (2) Om de mogelijkheden die door de bestaande wetteksten inzake de toepassing op TENs en PPPs worden geboden te verduidelijken, heeft de Commissie laten nagaan in hoeverre de bestaande regels inzake overheidsopdrachten verenigbaar zijn met i) de techniek van projectfinanciering (concessies) waarbij participatie van de particuliere sector op risicobasis voor de aanleg en exploitatie van infrastructuurprojecten mogelijk wordt in samenwerking met de overheidssector, ii) de noodzaak 0/7? de particuliere sector zo spoedig mogelijk te betrekken hij hel bestuderen van de uitvoerbaarheid van een infrastructuurproject en aan het ontwerp ervan te laten deelnemen. (3) De conclusie is dat deze richtlijnen dergelijke activiteiten inderdaad toestaan en dat er bijgevolg geen wetgevende maatregelen nodig zijn. De Commissie is van mening dat de bestaande bepalingen inzake concessies overeenkomstig Richtlijn 93/37 een adequaat kader vormen voor de participatie van de particuliere sector in de verlening van concessies door de overheid voor de prioritaire TEN-projecten. Wat besprekingen vóór de aanbesteding betreft, is de Commissie van mening dat, voor zover daadwerkelijke mededinging in de aanbestedingsfase gewaarborgd is, dergelijke voorafgaande technische besprekingen volgens de beginselen van de Gemeenschapswetgeving inderdaad zijn toegestaan (4) Teneinde alle betrokken partijen lichten over de mogelijkheden voor samenwerking tussen de openbare en de particuliere sector overeenkomstig de regels inzake overheidsopdrachten, zal een meer gedetailleerde analyse van deze kwestie worden opgenomen in de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake overheidsopdrachten in de Europese Unie (referentie komt nog) Indien nodig zal de Commissie hieromtrent in de loop van 1996 specifieke richtsnoeren opstellen in te (5) Om eventuele misverstanden en vertragingen bij de projecten in verband met de regels inzake overheidsopdrachten te voorkomen, wordt aanbevolen met betrekking tot de raadplegen vóórdat de prioritaire projecten de diensten van de Commissie aanbestedingsdocumenten worden gepubliceerd Bij de Commissie is een "One-Stop Help Desk" (fax 32 2 295 65 04) opgericht om dergelijke verzoeken te behandelen te M - Bijlage IV P R O J E C T I N S T A N T I ES VOOR NETWERKPROJECTEN T R A N S E U R O P E SE 1. De groep-Christophersen en de Europese Raad van Essen waren het erover eens dat wetgeving op Europees niveau de coördinatie en de financiering van complexe grensoverschrijdende Idealiter zou een maatschappij moeten worden opgericht die - ten minste tijdelijk - eigenaar is van het project en het project ook uitvoert en leidt. ten zeerste zou vergemakkelijken infrastructuurprojecten 2. De projectinstantie voor een grensoverschrijdend bestaan uit vier onderdelen. infrastructuurproject zou moeten - een projectovereenkomst tussen de Lid-Staten in kwestie, - een projectcommissie bestaande uit afgevaardigden van de Lid Staten, - een projectontwikkelaar, - een projectmaatschappij, die optreedt als beheerder van de infrastructuur De projectovereenkomst is in de regel een intentieverklaring (Memorandum of Understanding) tijdens de ontwikkelingsfase, maar kan ook een verdrag worden tijdens de aanleg. Zij moet de omschrijving van het project omvatten, evenals bijzonderheden zoals een beschrijving van de te verrichten werkzaamheden, een tijdschema en de financiële en organisatorische regelingen De projectcommissie neemt het dagelijks bestuur waar tijdens de uitvoering van het project en onderhoudt het contact met de nationale overheden en afgevaardigden Zij moet gemachtigd worden het nodige te doen voor de verlening van de concessies Het kan eventueel gewenst zijn een deel van de bevoegdheden van deze commissie op een bepaald ogenblik over aan de projectontwikkelaar en de projectmaatschappij te dragen essentieel voor de De projectontwikkelaar kan een vereniging of beter nog een EESV zijn, waarin ten minste alle partijen uit de openbare sector participeren Aangezien grote infrastructuurprojecten meestal in de publieke sfeer worden uitgevoerd, is politieke ervan Tijdens de steun ontwikkelingsfase moet de projectontwikkelaar eerst technische, economische en milieustudies uitvoeren, tot de economische levensvatbaarheid en de financiële haalbaarheid van het project Tijdens de uitvoering van het project fungeert de projectontwikkelaar als moderator en draagt hij bij tot de vooruitgang van het project in het bijzonder met betrekking succesvolle verwezenlijking is een commerciële onderneming die optreedt als De projectmaalschappij beheerder van de infrastructuur Voor spoorweginfrastructuur is een dergelijke onderneming omschreven in Richtlijn 9I/440/EEG als "elke overheidsinstantie1"1 of onderneming die met name belast is met de totstandbrenging en het onderhoud regel- en van de spoorweginfrastructuur, veiligheidssystemen" De rechtsvorm van de projectmaatschappij kan in de verschillende stadia van een project veranderen, zij kan starten als EESV, maar een voor alsmede met het beheer van de aanlegactiviteiten moet gedetailleerde ontwerp- zij en eichdienot vervullen door spoorwfqin(fa'>tructuu( 3 S aandelenvennootschap zijn, een "naamloze vennootschap" of een gelijkwaardige rechtsvorm als bedoeld in de statuten van de Europese vennootschap de Op het meer vertrouwde nationale niveau vervullen wetgeving en regering de rol de en van spoorwegondernemingen de rol kunnen vervullen van projectontwikkelaar en projectmaatschappij. projectovereenkomst projectcommissie, terwijl de 3 In de meeste gevallen worden de details van de prioritaire projecten beschreven in een intentieverklaring (memorandum of understanding) of in een verdrag Ook zijn er voor de meeste projecten intergouvernementele commissies of werkgroepen opgericht, zodat de basis-coördinatieregelingen bestaan. Er bestaan echter nog steeds problemen met deze regelingen aangezien de afgevaardigden door hun respectieve overheden gemachtigd moeten worden. De commissies of werkgroepen hebben niet de nodige bevoegdheid om de projecten metterdaad te beheren enkele 4. De Commissie neemt met voldoening kennis van de eerste tekenen van grensoverschrijdende coördinatie door middel van de oprichting van een aantal EESVs (Europese Economische Samenwerkingsverbanden) voor de bevordering 15) van Spoorwegondernemingen van grensoverschrijdende coördinatie en maken, samen met regionale autoriteiten, gebruik van de mogelijkheden welke deze specifieke rechtsvorm biedt voor het verrichten van voorbereidende economische en technische haalbaarheidsstudies. hoofdverslag, te (zie voordelen punt ingezien transnationale projecten hebben lijken de 5. Vanwege de onbeperkte aansprakelijkheid van de projecteigenaren zijn de bepalingen van de Europese Economische Samenwerkingsverbanden niet geschikt voor de uitvoeringsfase van grootschalige infrastructuurinvesteringen Dit is een ernstig nadeel omdat er op communautair niveau geen andere rechtsvorm bestaat die in de uitvoeringsfase van transnationale investeringsprojecten kan worden gebruikt Derhalve moeten de investeerders oplossingen zoeken via nationale rechtsfiguren in het geval van de Kanaaltunnel) of vertrouwen op intergouvernementele samenwerking (PBKAL, Brenner, de meeste HSL-projecten). Maar doorgaans is het tamelijk duur om die structuren op te zetten en voldoen zij niet aan alle essentiële criteria, zoals bescherming van de aandeelhouders, beperkte aansprakelijkheid van de oprichters en rechtszekerheid van de rechtsvorm (zoals investeringen grensoverschrijdende Teneinde de Gemeenschap toe te rusten met effectieve instrumenten voor het doen van particuliere/publieke partnerschappen particuliere investeerders aan te trekken, dient de Raad onverwijld het voorstel voor het Statuut van de Europese Vennootschap aan te nemen De voordelen van dat statuut doen zich niet alleen gelden bij vervoerprojecten zoals de hoge-snelheidstrein en goederenspoorlijnen, maar ook bij andere TEN-projecten op het gebied van energie en telecommunicatie om en in HET DOORTREKKEN VAN DE NETWERKEN NAAR MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN DE MIDDELLANDSE ZEE A. HET DOORTREKKEN VAN DE ENERGIENETWERKEN NAAR DERDE LANDEN De rol van de Unie 1. De energiesector wordt gezien als een belangrijk gebied voor economische samenwerking met derde landen, enerzijds met het oog op de Europese integratie en in sterke mate afhankelijk zijn van externe anderzijds omdat de Lid-Staten energiebronnen, met name gas, zodat het met het oog op de continuïteit van de energievoorziening van de Unie wenselijk is dat het aantal bronnen wordt vergroot. Het ontwikkelen van capaciteit voor de produktie en het transport van energie in de Unie en is dan ook een van de uitgangspunten van het Europees de rest van Europa Energiehandvest. 2. Wat de prioritaire projecten en andere projecten van gemeenschappelijk belang voor het transeuropese energienetwerk betreft, is rekening gehouden met de noodzaak om de energienetwerken van de Unie met die van derde landen te verbinden, In de richtsnoeren voor het TEN voor energie is een specifieke bepaling opgenomen inzake de procedure die in het kader van bestaande overeenkomsten tussen de Unie en de betrokken landen moet worden gevolgd als het erom gaat dat de betrokken derde landen deze projecten als "projecten van wederzijds belang" erkennen. 3. In de sectoren elektriciteit en aardgas zullen, uitgaande van de studies die zijn gefinancierd in de programma's PHARE en TAC1S, alsmede de studie die vanaf 1995 zal worden gefinancierd in het energie TEN-programma met betrekking tot projecten van gemeenschappelijk belang, prioritaire netwerkprojecten worden geselecteerd voor de betrokken derde landen. Elektriciteitsnetwerken 4. 5. In de richtsnoeren van de Gemeenschap heeft de ontwikkeling van elektriciteits verbindingen met derde landen prioriteit: er zijn projecten voor koppelingen tussen de Unie en de landen van Midden- en Oost-Europa met inbegrip van het Baltisch gebied en de Balkan, het GOS, de EER-landen, Zwitserland, de landen van Noord-Afrika en de Mediterrane landen. In ruimer Europees verband is in oktober 1995 met succes een proefkoppeling tussen de elektriciteitsnetten Centrei (Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije) en UCPTE (West-Europa) tot stand gebracht. Dit betekent een belangrijke stap voorwaarts in de integratie van de Europese elektriciteitsnetten. In de programma's PHARE en TACIS worden studies verricht van de verdere uitbreiding van het UCPTE-net naar de Balkan-landen en de koppeling van het uitgebreide UCPTE-net met de GOS-landen. In het Middellandse-Zeegebied wordt een onderzeese verbinding tussen Spanje en Marokko zijn aangelegd in het oostelijke deel van het Middellandse-Zeegebied en ?> elektriciteitsverbindingen tussen Griekenland en Turkije en tussen Turkije en Syrië gepland. Aardgasnetten 6. Voor aardgas zijn of worden verbindingen tot stand gebracht met aardgasnetten in derde landen om het transport of de doorvoer van gas naar de Unie mogelijk te maken. Dit geldt met name voor Noorwegen, de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS en de landen in het Middellandse-Zeegebied, met name Noord-Afrika, met pijpleidingen van Algerije via Tunesië naar Italië en van Algerije via Marokko naar Spanje en vervolgens Frankrijk. In het PHARE-programma zijn en worden studies verricht van Oost-West-gasverbindingen in Europa en van regionale projecten die voor de landen van Midden- en Oost-Europa en/of Lid-Staten van de Unie van belang zijn. B. HET DOORTREKKEN VAN DE VERVOERSNETWERKEN NAAR DERDE LANDEN a) MIDDEN- EN OOSTEUROPESE LANDEN Ontwikkeling van de infrastructuur 1. Het verbinden van de transeuropese netwerken met de landen van Midden- en Oost-Europa is niet alleen en doelstelling op korte en middellange termijn voor het stimuleren van economische groei en werkgelegenheid, maar draagt er ook toe bij de economieën van die landen te integreren met die van de Unie. 2. Een essentieel onderdeel van een versnelde verbetering van de infrastructuur is de geleidelijke harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke regelingen die in die regio van toepassing zijn. Bovendien is het voor hun integratie in de Unie ook van essentieel belang dat de LMOE het "acquis communautaire" overnemen. De Unie vat dit proces van "toenadering van de wetgevingen" aan met drie elkaar aanvullende processen. - de tenuitvoerlegging van de Europa-akkoorden; - het nastreven van sectoriële akkoorden inzake toegang tot de markt; - het Witboek over de overneming van de wetgeving inzake de interne markt door de Middeneuropese landen. Doel van deze processen is de totstandbrenging van structuren die moeten verhinderen dat er verstoring van de mededinging optreedt in de opkomende markten voor transport, telecommunicatie en energie, en om de internationale handel en samenwerking te bevorderen 3. Het potentiële investeringsniveau in de transeuropese netwerken is enorm. Naar schatting zijn voor de ontwikkeling van de grote internationale corridors voor het wegtransport voor Midden- en Oost-Europa tussen de 30 en de 45 miljard ecu nodig. Het aanpassen ÏI van de voornaamste internationale spoorwegen aan de Westeuropese normen, vergt naar verwachting nog eens 25 tot 30 miljard ecu. Een dergelijk investeringsbedrag gaat niet alleen de financiële en institutionele capaciteiten van de Midden- en Oosteuropese landen te boven, maar overtreft ook de beschikbaarheid van externe financiering 4. De druk op de krappe nationale begrotingen maakt dat de financiering van de infrastructuur steeds problematischer wordt. Al zal ongetwijfeld aan de internationale financiële instellingen worden gevraagd om een groot deel van de financieringsbehoeften voor de modernisering en aanpassing van de transportsystemen voor hun rekening te nemen, alleen de omvang van de vereiste financiële middelen al maakt het noodzakelijk dat er aanvullende regelingen en niet-conventionele financieringen met inschakeling van de particuliere sector komen. 5. De transeuropese-netwerkbenadering voegt een bijzondere dimensie aan dit proces toe, aangezien een groot deel van de economische levensvatbaarheid van de afzonderlijke projecten voortvloeit uit hun integratie in het algemene netwerk. De individuele verbindingen moeten worden beoordeeld vanuit het netwerk- perspectief, dat veel verder reikt dan de nationale grenzen. De netwerkbenadering biedt aanzienlijke mogelijkheden, daar de winstgevendheid van regio-omspannende netwerken groter is dan die van de afzonderlijke verbindingen die het netwerk vormen. 6. Omdat er verscheidene wettelijke en bestuursrechtelijke kaders naast elkaar moeten bestaan, en er een niveau bijkomt met het oog op de coördinatie tussen de verschillende landen, met name voor grensoverschrijdende projecten, rijzen er nieuwe problemen. Transnationale verbindingen hebben aldus veelal te lijden onder uiteenlopende nationale voorkeuren en prioriteiten aan weerszijden van de grens. Door de onderlinge betrokkenheid van projecten die tot eenzelfde netwerk behoren, hebben vertragingen in de uitvoering van bepaalde belangrijke verbindingen een grote invloed op de inkomsten van reeds bestaande verbindingen door derving van inkomsten. Een onderling afgestemde, gecoördineerde en versnelde opbouw van het netwerk waardoor te vroege en te late oplevering van belangrijke verbindingen worden voorkomen, zal daarom de economische opbrengst voor alle partijen aanzienlijk verhogen en zodoende de mogelijkheden voor een snelle uitvoering van de projecten vergroten. 7. Vooral in het licht van de economische situatie in de Midden- en Oosteuropese landen is het van essentieel belang dat de geplande infrastructuur nauw aansluit bij de feitelijke behoeften, zodat de schaarse middelen zo optimaal mogelijk worden benut. De ontwikkeling van de transeuropese netwerken in Midden- en Oost-Europa moet daarom stoelen op een realistische beoordeling van de vraag naar infrastructuur. 8. Projecten met de hoogste rentabiliteit zullen veeleer betrekking hebben op groot onderhoud, renovatie en aanpassing van bestaande infrastructuur dan op de aanleg van volkomen nieuwe autosnelwegen en hoge- snelheidslijnen. Er zal natuurlijk altijd behoefte zijn aan een aantal stukken nieuwe infrastructuur, bijvoorbeeld het opheffen ringwegen, grensposten, enkele geselecteerde van knelpunten zoals stedelijke 3^ weggedeelten waar het verkeer bijzonder intensief is en waar de bestaande infrastructuur in verval is geraakt. De rol van de Unie 9. Het Verdrag betreffende de Europese Unie bepaalt dat op het gebied van de transeuropese netwerken "de Gemeenschap kan besluiten met derde landen samen te werken om projecten van gemeenschappelijk belang en de interoperabiliteit van de netwerken te verzekeren". De Associatieovereenkomsten met de Midden- en Oosteuropese Landen bepalen dat een prioritair samenwerkingsgebied bestaat routes van gemeenschappelijk belang en transeuropese verbindingen" van de vervoersinfrastructuur. in de "aanleg en de modernisering van de belangrijkste te bevorderen infrastructuurnetwerken in Midden- en Oost-Europa dient 10. De Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993 benadrukte dat de Gemeenschap de ontwikkeling van te bevorderen, voornamelijk met behulp van de tijdelijke leningfaciliteit van de Europese Investeringsbank. De Europese Raad te Essen van december 1994 besloot tot een alomvattende strategie met het oog op het voorbereiden van de geassocieerde Midden- en Oosteuropese In de toetreding pre-toetredingsstrategie werd benadrukt dat de integratie van de geassocieerde landen in de transeuropese netwerken een sleutelfactor is voor het versterken van hun politieke en economische banden met de Unie. tot de Europese Unie. landen op de 1 I. Overeenkomstig de conclusies van de paneuropese conferentie van 1994 is de steun van de Gemeenschap gericht op de negen "corridors van Kreta" 12. In het kader van de coördinatie van de G24 zijn door de verschillende regeringen en de Commissie intentieverklaringen (Memoranda of Understanding) ondertekend zodat de gecoördineerde corridors Berlijn-Warschau-Minsk-Moskou en Helsinki-St Petersburg-Moskou-Kiev-Boekarest- Plovdiv-Alexandroupolis. kan worden ontwikkeling bevorderd van de 13. In een gestructureerde dialoog tussen de ministers van verkeer uit de Midden- en Oosteuropese landen en de Raad, die tijdens een gezamenlijke bijeenkomst op 28 september op gang is gebracht, moeten de behoeften verder worden beoordeeld en moet overeenstemming worden bereikt over projecten van wederzijds belang. PHARE 14. De Raad heeft erop gewezen dat Phare technische bijstand dient te verstrekken, en heeft er zijn instemming mee betuigd dat dit programma, met inachtneming van de bestaande begrotingsbeperkingen, aanvullende middelen ter beschikking stelt ten behoeve van kapitaaluitgaven voor de ontwikkeling van infrastructuur die voor de Gemeenschap van belang is. Wo 15. investeringen. Thans kan In aansluiting op de Europese Raad van Essen heeft de Commissie Phare uitgebouwd in de richting van een meerjarig financieringsinstrument en een veel grotere nadruk gelegd op het aspect totale Phare-vastleggingen beschikbaar worden gesteld voor de cofinanciering van infrastructuurprojecten die met name verbonden zijn met de ontwikkeling van transeuropese netwerken. Met alle partnerstaten is - met de nauwe betrokkenheid van de internationale financiële instellingen en met name de Europese Investeringsbank - overeenstemming bereikt over de meerjaren-investeringsprogramma's voor de ontwikkeling van de transeuropese netwerken voor de periode 1995-1999. tot 25 % van de 16. Het is de bedoeling om de Phare-bijdrage voor de cofinanciering van de met het transeuropese vervoernetwerk verbonden infrastructuurprojecten in 1996 te verhogen tot circa 190 miljoen ecu. De overeenkomstige cijfers voor 1993, 1994 en 1995 bedroegen respectievelijk 30, 75 en 119 miljoen ecu. Balkangebied 17. De Unie hecht groot belang aan de verbetering - in een geïntegreerd transeuropees kader en rekening houdend met de prioriteiten van de Gemeenschap - van de netwerken van de staten die in de plaats zijn getreden van het voormalige Joegoslavië, en aan het daartoe bevorderen van de samenwerking tussen die staten zodra de politieke omstandigheden dat toelaten. b) HET EUROPEES-MEDITERRANE PARTNERSCHAP 18. De Europese Raad heeft tijdens zijn bijeenkomsten te Essen en Cannes een nieuwe benadering van de mediterrane partners van de Unie voorgesteld. In zijn economische dimensie wil het Europees-mediterrane partnerschap de mediterrane partners integreren in een Europees-mediterrane economische ruimte. De doelstelling van economische openstelling en integratie in de Europese economie (EU en niet-EU), houdt in dat de Middellandse-Zeelanden beschikken over efficiënte economische infrastructuren, vooral op de gebieden vervoer, energie en telecommunicatie. De aansluiting van de transeuropese netwerken in die sectoren op de overeenkomstige infrastructuur in de Middellandse-Zeelanden (of de gezamenlijke ontwikkeling daarvan) staat derhalve centraal in de problematiek van het Europees-mediterrane partnerschap. 19. De ontwerpen voor een Verklaring en voor een werkprogramma, die aangenomen zouden moeten worden tijdens de Conferentie van Barcelona (27-28 november), maken in de passages betreffende vervoer, telecommunicatie en energie, daarvan expliciet melding. Waar in verband met het ontwikkelingsniveau in het Middellandse-Zeegebied de HSL-netwerken geen groot potentieel hebben, zijn daarentegen de aansluitingen of uitbreidingen van de verkeersnetten (autosnelwegen, havens), de telecommunicatie- en de energienetten van essentieel belang voor de integratie van de mediterrane economieën in de Europese economie. hi 1. 2 3. 4 GEZAMENLIJKE MILIEUPROJECTEN (JEPs) EEN MILIEU-NETWERKBENADERING VOOR WATER EN AFVAL Tijdens de Europese Raad van Essen hebben de staatshoofden en relevantie van een regeringsleiders nota genomen van de potentiële netwerkbenadering in specifieke sectoren van het milieubeleid, en hebben zij de Commissie, de Raad en de Lid-Staten verzocht de mogelijkheid te bestuderen van het opstellen van richtsnoeren voor de ontwikkeling van een milieu-infrastructuurnetwerk en van het wegnemen van de belemmeringen voor een milieu-infrastructuur, waarbij zij benadrukten dat de bestaande financiële instrumenten dienen te worden gebruikt ter ondersteuning van eventuele toekomstige richtsnoeren en prioritaire projecten. 1er uitvoering van het mandaat van Essen heeft de Commissie een werkgroep op hoog niveau opgericht met vertegenwoordigers van de nationale ministeries van milieu De groep heeft vier keer vergaderd. Daarnaast heeft de Commissie in oktober een workshop georganiseerd over afvalbeheer en een andere over waterbeheer, welke werden bijgewoond door deskundigen en verantwoordelijken uit de publieke en de particuliere sector. De netwerkgerichte benadering zoals beoogd in het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, kwam niet voort uit theoretische of intellectuele overwegingen, maar is bedoeld om op een praktische wijze problemen op te lossen. Met de netwerkbenadering wordt immers gestreefd naar het doen van bepaalde infrastructuur-investeringen waarvan de economische voordelen een effect hebben dat verder reikt dan de directe geografische omgeving. Dit type investeringen is nu juist essentieel voor het ten volle benutten van het potentieel van de interne markt, doch wordt gehinderd door administratieve en financiële belemmeringen. In de sectoren vervoer, energie en telecommunicatie zijn deze investeringen gericht op het tot stand brengen van de koppeling van bestaande netwerken met het oog op de volledige ontwikkeling van hun potentieel. In het geval van het milieu zijn die investeringen gericht op het bieden van een effectieve en/of de oplossing voor het probleem van het hulpbronnenbeheer verontreiniging, dat door de grensoverschrijdende dimensie aanleiding geeft tot fricties, een belemmering vormt voor produktieve activiteiten of het risico inhoudt van een rechtstreekse of indirecte belemmering voor het vrije handelsverkeer binnen de interne markt. 5. In de meeste van die gevallen worden de problemen die de investeringen vertragen of belemmeren, in hoofdzaak veroorzaakt door: de moeilijkheid om een billijke en evenwichtige verdeling van de kosten en baten te bereiken, een en ander gerelateerd aan het territoriale effect van het probleem; de moeilijkheden bij het stimuleren van een operationeel en effectief partnerschap tussen de vele betrokken publieke en particuliere medespelers; -41 o^ de moeilijkheid van het ondernemen van operationele actie in een bestuursrechtelijke, die wordt gekenmerkt context wetgevende en culturele verschillen; door grote om de moeilijkheid de probleem gedecentraliseerde aard van de verantwoordelijkheden voor ontwerp, financiering en tenuitvoerlegging van de naar verhouding kleine milieuprojecten. overwinnen van het te en van de beraadslagingen over de Op basis van de analyses toekomstperspectieven, zowel van de werkgroep op hoog niveau als van de is de Commissie van oordeel dat milieu-investeringen een workshops, soortgelijke ondersteuning dienen te krijgen als wordt gegeven aan telecommunicatie. in de investeringen Investeringen in het milieu zijn immers belangrijk teneinde het potentieel van de interne markt volledig te kunnen benutten Ook is het zo dat de uitvoeringsregelingen die bij een netwerkbenadering worden toegepast, net zo goed in de milieusector als in andere sectoren toepasselijk zijn sectoren vervoer, energie en Gezien de specifieke kenmerken van de milieusector besloot de werkgroep te definiëren als op hoog niveau om de maatregelen op dit gebied "Gezamenlijke Milieuprojecten" (JEPs). Deze worden omschreven als "acties welke de Lid-Staten, gezamenlijk of in onderlinge coördinatie, opzetten voor de ontwikkeling of de voorbereiding van dat van gemeenschappelijk belang is voor de bescherming of verbetering van het milieu in de Unie". Door deze projecten moet worden gezorgd voor de verwezenlijking of bespoediging van investeringen die noodzakelijk zijn voor de volledige benutting van het potentieel van de interne markt. In dit licht bezien is deze benadering gericht op een efficiënter en effectiever gebruik van zowel de administratieve als de financiële middelen De JEPs zullen bij uitvoering de ontwikkeling van nieuwe en schone technologieën bevorderen en versterken. project een De werkgroep op hoog niveau heeft selectiecriteria voor JEPs vastgesteld (zie Bijlage B. 2). In de twee workshops zijn concrete voorstellen voor projecten gedaan, waarvan enkele in een vergevorderd stadium van voorbereiding zijn en op betrekkelijk korte termijn kunnen worden gelanceerd (zie Bijlage B. 2). Zowel de werkgroep op hoog niveau als de workshops hebben er op gewezen dat, willen de projecten met succes worden bekroond, er een administratieve en financiële prikkel moet komen. Het gaat hierbij niet alleen om een beter gebruik van de bestaande financiële instrumenten, maar ook om de JEPs toe te laten tot die instrumenten welke tot nu toe beperkt blijven tot en de telecommunicatie infrastructuurprojecten vervoer, sectoren energie in Naar de opvatting van de Commissie houdt de volgende stap in dit dossier in, dat een aantal proefprojecten wordt geselecteerd en uitgevoerd met de bedoeling de uitvoeringsregelingen te testen. - 4 2- RESULTATEN VAN DE ANALYSE EN VAN DE BERAADSLAGINGEN OVER DE TOEKOMSTPERSPECTIEVEN MOTIVERING VAN ACTIE A. HORIZONTALE OVERWEGINGEN 11 Een gezamenlijke benadering. zal leiden tot een grotere economische tot een optimalisering van de kosteneffectiviteit van de investeringen, tot betere resultaten voor het milieu en derhalve levensvatbaarheid van de investering. Andere te behalen voordelen zijn een bespoediging van de investeringen, het bereiken van hogere normen en een harmonisatie van de capaciteit. Daardoor worden de voorwaarden geschapen voor meer werkgelegenheid en samenhang op het niveau van de Gemeenschap bij de behartiging van bepaalde milieubelangen. Gezamenlijke milieuprojecten zijn niet per se bedoeld voor de vervulling van de verplichtingen die uit de bestaande Gemeenschapswetgeving op het gebied van het milieu resulteren. 12 Het stimuleren van de JEPs kan leiden tot de volgende, meer specifieke economische en financiële voordelen die meer gewicht in de schaal kunnen leggen dan de economische kosten: (a) De onderlinge afstemming van de bestaande milieutechnologie wordt aangemoedigd, waardoor en in ontwikkeling/toepassing sneller sprake zal zijn van schaalvoordelen met betrekking tot project-ontwerpen; dit geldt ook voor de leveranciers onderzoek stadia van de er (b) Nieuwe milieutechnologieën worden aangemoedigd, hetgeen leidt tot het ontstaan van nieuwe binnenlandse en exportmarkten (voor het eind van het millennium zal volgens schattingen de marktomvang van de EU op jaarbasis 20 miljard ecu bedragen, die van de hele wereld meer dan 200 miljard ecu). (c) Verlaging van de financiële kosten, zowel de kapitaalkosten als de werkingskosten. Gecoördineerde en beter geplande investeringen verminderen het risico van mislukkingen en vertragingen. Een zinvol geheel van relatief kleine projecten verlaagt de beheerskosten en dus het van de financiële instellingen gevraagde kapitaalbedrag. Verdere kostenverminderingen kunnen worden verkregen door het vermijden van dubbel werk, het terugdringen van de logistieke kosten, het ontwikkelen van markten voor gereycleerde materialen van goede kwaliteit (afval), enz B. AFVALBEHEER 13. Een groot en steeds toenemend deel van het in de Lid-Staten van de EU geproduceerde afval (in totaal: 700 miljoen ton waarvan 30% industrieel en 17% stedelijk afval) wordt nog steeds zonder enige vorm van recycling of milieuvriendelijke behandeling gestort. Slechts enkele Lid-Staten hebben voor hun afvalbeheer enige infrastructuur ontwikkeld. Vele kampen met een 43 te grote afhankelijkheid van (oude) stortplaatsen (70%) als afvalbestemming, met allé negatieve milieugevolgen van dien zoals verontreiniging van het (uitstoot van grond- en het oppervlaktewater, en het broeikaseffect methaangas). Anders dan in de Verenigde Staten bestaat er in de EU nog slechts weinig ervaring met diensten voor geïntegreerd afvalbeheer. recycling en verbranding met energie Alternatieven, terugwinning, zullen essentiële elementen worden voor meer duurzaamheid bij een alomvattend proces van afvalvermindering. in het bijzonder 14 (Brussel, 19/20 oktober 1995) werd de In de workshop Afvalbeheer motivering voor een gezamenlijk optreden gevonden in de sterke behoefte om een groot informatiemanco metterdaad op te vullen. Dit manco betreft zowel de technieken voor afvalbeheer als de markten voor gerecycleerde produkten. Gezien de uiteenlopende mate van ontwikkeling van en de vraag naar mi lieu-infrastructuren in de verschillende regio's van de Europese Unie, zou de tenuitvoerlegging van de JEPs kunnen bijdragen aan het verkleinen van die verschillen en zodoende de samenhang tussen de verschillende gebieden kunnen versterken. 15 Een andere motivering voor de JEPs die op het gebied van recycling te bijzonder relevant is, is de wenselijkheid om kritische massa's afval bereiken teneinde de projecten economisch levensvatbaar te maken en de logistieke kosten, bijvoorbeeld bij het inzamelen van afval, te verminderen, door het ontwikkelen van netwerken van installaties. De JEPs bieden de gelegenheid voor het uitbouwen van projecten waarbij zowel de particuliere als de publieke sector betrokken zijn. Bovendien zullen de JEPs, op basis van vrijwilligheid, een betere integratie van milieu-overwegingen in de verschillende sectoren van het bedrijfsleven bevorderen. 16. In de werkgroep werden vier. verschillende categorieën afvalstromen (plastic, elektronische consumptiegoederen, "Einde Levenscyclus Voertuigen" (ELV) en de kwestie van zware metalen) geselecteerd voor bespreking door de deelnemers (deskundigen uit de particuliere en de overheidssector) De werkgroep heeft binnen de verschillende categorieën een 30-tal projecten aangewezen. De voornaamste conclusie van deze workshop was dat de JEPs in een duidelijke behoefte voorzien. Het is de moeite waard om JEPs te starten en voort samenbrengen van de nodige partners/actoren en door te zorgen voor de middelen voor de verwezenlijking daarvan. te zetten door het In Bijlage I wordt een overzicht van de meest veelbelovende projecten gegeven. C. WATERBEHEER 17. Verschillende gebieden binnen de Europese Unie worden steeds sterker geconfronteerd met belemmeringen van de economische groei als gevolg van tekorten aan water (Spanje, eilanden, enz). Andere gebieden hebben een probleem in verband met de kwaliteit als gevolg van het overmatige gebruik terugkerende) en overmatige lozingen, of hebben te maken met (steeds institutionele andere overstromingen. Weer technologische en - 44 in zoals het waterbeheer, ondoelmatigheden van waterverspilling (lekkages van behandeld (drink)water worden geraamd op in de circa 15% of 3 miljard ecu), relatieve industrie of een beperkte institutionele capaciteit door een hoge mate van versnippering, vergen verschillende en in sommige gevallen gezamenlijke antwoorden met het oog op een grotere efficiency voor wat betreft gebruik, beheer en reiniging van water. lage recycling-percentages niveaus hoge 18 Waterbeleid liggend terrein van is een voor de hand internationale samenwerking en derhalve voor Gezamenlijke Milieuprojecten. Rivieren, meren en grondwaterreservoirs trekken zich niets aan van internationale grenzen, hoewel rivieren, meren en zeeën vaak wel zulke grenzen vormen. De verontreiniging die uit één Lid-Staat afkomstig is, zal vaak gevolgen hebben in een andere Lid-Staat, en waterwinning in één Lid-Staat kan leiden tot verlaging van het waterpeil in de buurlanden. Daarom moet internationale samenwerking op dit beleidsterrein de norm zijn, en dat is ook steeds meer het geval. Een aantal internationale verdragen en overeenkomsten heeft betrekking op het beheer van deze gemeenschappelijke hulpbronnen. Bovendien denkt de Commissie aan een meer institutionele aanpak van de kwestie van het rivierbeheer welke een samenwerking op het gebied van het waterbeheer vergt (kwalitatief en kwantitatief) op basis van stroomgebieden 19 20 in plaats van dat JEPs zijn regelingen met een gezamenlijke benadering van gezamenlijke problemen. Met andere woorden, iedere Lid-Staat afzonderlijk werkt aan de oplossing van een gezamenlijk probleem door het ontwerpen of bouwen van een materiële infrastructuur, zouden zij kunnen samenwerken via het uitwisselen van ideeën en delen in de kosten van het ontwikkelen van geschikte technologieën en het toezien op en opzetten van infrastructuurkwesties proefprojecten. Een breed gamma van JEPs waarbij aan de orde komen, kan worden opgezet. Deze zullen niet per se een ondersteuning aanleg van de materiële infrastructuur, als zou blijken dat van een gezamenlijke aanpak weinig te verwachten zijn. Veeleer zouden JEPs het gemakkelijker voordelen moeten maken dat de Lid-Staten sneller en efficiënter maatregelen kunnen nemen of meer ambitieuze taken kunnen aanpakken inhouden van de feitelijke In de workshop Waterbeheer (Kopenhagen, 11/12 oktober 1995) werd het beginsel erkend van een stroomgebied-beheer (RBM) als algemeen richtsnoer voor waterbeheer. Wanneer stroomgebied-beheer meer dan twee Lid-Staten omvat, valt dit vanzelfsprekend onder de JEPs-conceptie. Gecoördineerde planning en beheer (kwalitatief en kwantitatief) van grensoverschrijdende stroomgebieden is om milieu- en economische redenen van essentieel belang. Het instellen van de commissies voor de Rijn en de Elbe heeft geleid tot aanzienlijke verbeteringen van de waterkwaliteit. Inzake de kwantitatieve aspecten moeten er nieuwe afspraken worden gemaakt. De door de workshop aangewezen projecten hadden betrekking op de verschillende aspecten van renovatie, groot onderhoud en het gebruik van de grote grensoverschrijdende stroomgebieden in Europa. Met betrekking tot de overstromingen in de verschillende Lid-Staten zou een Europees project "tot bestrijding van overstromingen en tot herstel van de uiterwaarden" als een gezamenlijk milieuproject kunnen worden aangemerkt. Voor de overige 45 - grensoverschrijdende een Europese vanzelfsprekende zaak dat lering wordt getrokken van de bestaande lichamen. De vorming van een "overkoepelend netwerk" van stroomgebied commissies zou een samenwerkingsstructuur kunnen opleveren waarbinnen relevante JEP-projecten kunnen worden uitgewerkt of uitgevoerd. stroomgebieden lijkt het 21 In de workshop Waterbeheer werden vier verschillende taken geselecteerd: 1) beheer van (de) water (voorziening) met inbegrip van de vermindering van de vraag naar water; 2) behandeling van afvalwater en verwijdering van zuiveringsslib; 3) afval faciliteiten voor havens; en 4) waterbeheer van de stroomgebieden en het oppervlaktewater. De werkgroep heeft reeksen projecten aangewezen waarbij onderscheid gemaakt werd tussen twee categorieën projectvoorbeelden: a) b) projecten welke een afzonderlijk materieel netwerk omvatten; projecten welke leiden tot verbeteringen (beter, kostenbesparend en/of sneller). in de milieu-infrastructuur In Bijlage II zijn de meest relevante projectvoorbeelden vermeld. 46 II. AAN TE HOUDEN CRITERIA toepassingsgebied 22 Zoals hiervoor vermeld, heeft de ad-hoc groep de netwerkgerichte benadering bedacht, omschreven en in de vorm van Gezamenlijke Milieuprojecten gegoten teneinde te komen tot een betere definitie van de behoeften, het en de doelstellingen van eventuele milieuprojecten. Een samenstel van negen criteria (zie Bijlage III) vormt een kader waarbinnen de verschillende JEP-doelstellingen dienen te worden verwezenlijkt. Zij omvatten beschrijvende, wezenlijke en wenselijke factoren: versterking van gezamenlijke en meer gecoördineerde acties tussen Lid-Staten (bijvoorbeeld minimaal twee), en mogelijk met deelneming van niet tot de Unie behorende landen wanneer binnen het gebied van de Unie aanzienlijke voordelen kunnen worden bereikt, als antwoord op belangrijke milieuproblemen in de sectoren water- en afvalbeheer. versterking economische efficiency (toegevoegde waarde). stimulering van de ontwikkeling en de tenuitvoerlegging van nieuwe technologie op adequate schaalgrootte. intensivering, indien nodig, van particuliere/publieke partnerschappen bij de financiering en uitvoering van de projecten, en vanzelfsprekend, bijstand bij het op een meer samenhangende manier realiseren van overeengekomen Gemeenschapsbeleid en -doelstellingen. tussen milieu-effectiviteit verhouding van de en 23 Uit de resultaten van de twee workshops blijkt duidelijk dat deze leidraden/criteria een goede basis zijn voor het verwezenlijken van JEPs. Het werd duidelijk dat er een kennelijke behoefte bestaat - in de workshop Afvalbeheer werd dit zowel door de publieke als de particuliere sector erkend - aan JEPs, en dat uit overwegingen van kosteneffectiviteit een aantal een alleen investeringen gezamenlijke aanpak gedaan zou moeten worden. in milieu-infrastructuur in het kader van ML AAN TE PAKKEN BELEMMERINGEN 24. Er bestaan enkele belemmeringen voor de verdere uitbouw van JEPs. In vele gevallen houden die verband met de en bestuursrechtelijke situatie van de milieusector. De grootste hindernis die werd de verantwoordelijkheden voor ontwerp, financiering en uitvoering van milieu- infrastructuurprojecten. Speciaal de watersector is zeer versnipperd en toont weinig neiging tot samenwerking. gedecentraliseerde institutionele ondervonden specifieke karakter van het is 25 Waar er zo vele actoren in het spel zijn, kan men stuiten op de volgende problemen: een gebrek aan perspectief voor de verdere ontwikkeling en bevordering van JEPs, een tekortschietende gestructureerde informatiestroom (beschikbaarheid en kwaliteit van de gegevens voor degenen die potentieel hierbij betrokken zijn); verschillende niveaus van plaatselijke/regionale autoriteiten; de organisatorische kloof tussen de centrale en meer op regelgeving ervaring/intellectueel niveau van de 47 - ingestelde regeringsinstanties en de meer operationele en op uitvoering ingestelde plaatselijke/regionale autoriteiten; verschillende benaderingen tussen de Lid-Staten inzake de feitelijke betrokkenheid en de potentiële rol van particuliere exploitanten en vice versa; een gebrek aan wil of stimulans om gezamenlijk op te treden. bijvoorbeeld 26. Andere belemmeringen zijn eerder van wetgevende aard als gevolg van de bestaande regelgeving, maar in sommige gevallen ook van een gebrek aan opportunistische uiteenlopende regelgeving: interpretaties van de bestaande communautaire of nationale voorschriften inzake afvalbeheer (nabijheidsbeginsel) leveren complicaties op voor het grensoverschrijdende bepaalde en gerecycleerde produkten. (kwaliteits)normen voor afvalbehandeling Harmonisatie inzake afvalbehandeling, standaardisatie en certificering zal leiden tot homogener fracties, secundaire grondstoffen en eindprodukten, waardoor gemakkelijker grotere markten ontstaan. behoefte vervoer. bestaat soms aan Er en 27 Verder onderzoek kan nodig zijn naar de vraag of prijsverschillen tussen de* Lid-Staten voor water en afvalverwijdering een belemmering vormen voor samenwerking of gezamenlijke ondernemingen tussen de Lid-Staten 28 Over de financiering van JEPs is het volgende te zeggen. JEPs kunnen per definitie (zie criteria) met een grotere waarschijnlijkheid zorgen voor hogere opbrengsten/winsten dan wanneer dezelfde problemen door nationale exploitanten afzonderlijk zouden worden behandeld. Het zal dan ook a priori moeilijk zijn om blijvende subsidie als zodanig op economische gronden te (communautaire en rechtvaardigen De bestaande nationale) voor milieu-infrastructuur staan uiteraard onder zware druk van de behoeften van de Lid-Staten die de EU-richtlijnen uitvoeren Bij publieke financiering van investeringen moet, ongeacht de aard van de investering, altijd rekening gehouden worden met de alternatieve kosten (opportunity cost). financieringsbronnen 29. In de opzet van de JEPs als zodanig liggen inherente moeilijkheden besloten, die door de partners moeten worden overwonnen en opgelost als men het project van de grond wil krijgen. Zoals eerder gezegd, komen daar nog de extra complicaties bij van verschillende normen, planningprocedures, voorschriften en prijsstelling, enz. Daarom is er alle aanleiding om enkele te stimulansen compenseren. aanvangsbelemmeringen te bouwen deze om in 30. Duidelijk is dat als JEPs die aanzienlijke economische en milieuvoordelen bieden, sneller kunnen worden verwezenlijkt door middel van een financiële te bespoedigen, een te moedigen en stimulans om het proces aan aansporingsfinanciering is, verantwoord (extra) bijvoorbeeld door het financieren van (voorafgaande) haalbaarheidsstudies, proefprojecten, de "toegevoegde waarde" van de projecten termen van economische efficiency en milieudoeltreffendheid nauwkeuriger kan worden vastgesteld, financiële engineering van de daarop volgende zal de noodzakelijke demonstratie-installaties, enz. Wanneer aanloopkosten eenmaal voor in 48 uitvoeringsfase veel gemakkelijker worden. 31 Op in zouden beginsel EU-niveau verscheidene bestaande financieringsinstrumenten het proces vlotter van start kunnen doen gaan. Voor de onmiddellijke behoeften van de aansporingsfinanciering van de JEPs zou het financiële instrument voor het milieu (LIFE) het meest aangewezen kunnen zijn omdat dat reeds demonstratieprojecten, projecten ter vergroting van het bewustzijn en projecten voor technische bijstand kent Maar LIFE legt beperkingen op ter zake van de financiering van haalbaarheidsstudies en totaal "typerende beschikbare bedragen en de maxima voor de verschillende in aanmerking komende activiteiten slechts de financiering van een klein aantal en dan nog hele kleine projecten mogelijk. infrastructuurprojecten". Daarnaast maken de in initiatiefprogramma 32. Andere mogelijkheden zijn het Cohesiefonds en de Structuurfondsen waaronder het communautaire INTERREG II en de zogenaamde artikel 1 O-acties (innoverende acties) in het kader van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Deze mogelijkheden zijn evenwel beperkt omdat op operationeel niveau het grootste deel van de middelen voor de komende jaren reeds is toegewezen en bovendien de functionele en geografische criteria een horizontale toepassing in verband met de tenuitvoerlegging van JEPs niet toelaten. Ook is er nog het Europees Investeringsfonds (EIF). Dat zou een actievere rol kunnen spelen als hefboommechanisme, ofwel door zijn waarborgen uit te strekken tot de JEPs, dan wel door het vergemakkelijken van deelneming in eigen vermogen. In dit perspectief zou het milieu als afzonderlijke doelstelling in de statuten van het EIF moeten worden opgenomen. 33 Wegens de hiervoor genoemde belemmeringen, in het bijzonder die van institutionele/bestuursrechtelijke aard, en de noodzaak van een duidelijke erkenning, zou een aansporingsfinanciering van JEPs een financiële steun moeten inhouden naar analogie van die voor de TENs. - 49 BIJLAGE 1 - VOORBEELDEN BESCHRIJVING VAN ENKELE SPECIFIEKE PROJECTVOORBEELDEN INZAKE AFVALBEHEER Workshop Afvalbeheer (Brussel 19/20 oktober) a. Plastic Plastic is een materiaal dat wordt aangetroffen in de meeste consumptiegoederen, om welke reden de resultaten van de parallelzitting over plastic afval samen met die van de andere drie parallelzittingen moeten worden bezien. De voorstellen die het meest in de lijn liggen van de JEPs, dat wil zeggen dat het niet alleen om denkbeelden gaat maar dat zij een verder gevorderd stadium van rijpheid hebben bereikt, zijn: I. Bouw van gezamenlijke installaties voor de recycling van plastic uit apparaten Dit is een heel goed voorbeeld van afval waarvan het op nationaal niveau bereikte volume te klein is om een economisch verantwoorde recycling op te leveren terwijl zij, als ei een Daarom worden die plastics momenteel weggegooid gemeenschappelijke strategie zou zijn uitgestippeld, zouden kunnen worden gerecycleerd en opnieuw op de markt zouden kunnen worden gebracht 2 Ontwikkeling van gezamenlijke faciliteiten voor de behandeling van PVC- kabels die zware metalen bevatten De aanwezigheid in afval van gevaarlijke stoffen zoals zware metalen, is een van de grootste zorgen van het afvalbeheerbeleid van de EU. reeds op Er is een voorbeeld van een proefproject dat laboratoriumschaal is ontwikkeld, en dat door een gezamenlijke actie van verscheidene Lid-Staten effectiever tot op een volledig operationele schaal zou kunnen worden opgevoerd. in Denemarken 3 Uitbreiding van bestaande recyciingregelingen en -technologie afvalstromen elektrisch/elektronisch afval bijzonder: Einde het Levenscyclus Voertuigen tot andere en In Er is reeds een begin gemaakt met een recyclingprogramma voor de recycling van grote hoeveelheden weggegooid plastic, waarbij alle betrokkenen van de gehele keten, van producent tot degene die de recycling verricht, worden samengebracht. Met de steun van meerdere Lid-Staten zou die ervaring kunnen worden toegepast bij andere afvalstromen. 4. Totstandbrenging van recyclingtechnieken en afzetmogelijkheden internationale of EU-omvattende databases inzake Een grote belemmering voor moeilijkheid van het verkrijgen van de nodige informatie. De mogelijkheid om over grote afstand reclame te maken voor gerecycleerde produkten, in het bijzonder via Internet, en om toegang te hebben tot informatie- in dun bevolkte gebieden, recycling is de 50 - computernetwerken, zou kunnen bijdragen tot een oplossing van dit probleem. 5. Het opzetten van een geïntegreerd netwerk voor de recycling van PET-flessen De in de Verenigde Staten opgedane ervaring zou van pas kunnen komen. Het betreft vooral bijzonder dichtbevolkte gebieden. Voor dit type afval zouden nieuwe recyclingtechnieken kunnen worden ontwikkeld. b. Elektronische consumentengoederen 1 Recycling van televisietoestellen en schermen van personal computers Na inzameling van televisietoestellen en computerschermen zijn een adequate ontmanteling en het wegnemen van de verontreiniging nodig teneinde zowel de scheiding van onderdelen en materialen als de recycling daarvan optimaal te doen recycling van verlopen De huidige milieu- televisietoestellen - CRTs) en PC- schermen, kunnen worden overwonnen door het in netwerkverband opzetten van intermediaire sloopstations en recycling-installaties in verschillende Lid-Staten van de Europese Unie De samenstelling van CRTs en PC-schermen loopt sterk uiteen, het is nodig een databasis op te zetten ter vergemakkelijking van het recyclingproces. schermen en kathodestraalbuizen schaalproblemen bij de (vooral en 2. Recycling van batterijen uit elektrische en elektronische apparatuur Batterijen die voorkomen in elektrische en elektronische apparaten, verschillen qua omvang en type Ondanks het feit dat zij gevaarlijke stoffen bevatten, worden zij meestal zonder enige voorzorg op belten gestort. Het in een netwerk opzetten van faciliteiten die, na een adequate inzameling van oude batterijen, garant staan voor een efficiënt scheiden (knoop-, zilveroxide-, nikkel-cadmiumbatterijen, enz. ) en recycleren daarvan, zou eraan kunnen bijdragen dat de schaalproblemen worden overwonnen en het milieurisico beperkt wordt. 3 Toezicht op de afvalstroom van elektronische consumentengoederen oprichting van een informatiecentrum en De optimalisatie van bestaande of toekomstige infrastructuren voor het beheer van de afvalstroom van elektronische consumptiegoederen vergt een goede kennis van de hoeveelheden en typen produkten die (per jaar) op de markt komen, het consumentengedrag, de stroom van produkten en materialen en informatie over het opvoeren van het niveau van recyclingbehandelingen. Een een zou Europees informatiecentrum (of een netwerk van centra) zou de voortdurende vraag naar gegevens van die aard bestrijken en voldoen aan de behoeften van de slopers en recyclers van die apparatuur. gezamenlijk netwerk kunnen leiden dat tot c. Einde Levenscyclus Voertuigen (ELV) toenemende Wegens de gevaarlijke eigenschappen daaivan, heeft de JEP-workshop veel aandacht besteed aan de mogelijke middelen om de situatie rond de behandeling van ELV te verbeteren. hoeveelheid van ELV en de afval 51 Omdat het metalen gedeelte van een auto (70-75%, welk percentage op termijn evenwel zal afnemen) op het punt van de juiste behandeling en recycling kennelijk geen grote problemen oplevert, heeft de betrokken sector zich vooral geconcentreerd op het overblijvende gedeelte, namelijk de residuen van het shredderproces Er werden vier projecten voorgesteld, gebaseerd op een analyse van de levenscyclus van een auto, van de ontwerpfase tot de behandeling van ELV zoals getoond in onderstaand schema. 52 LEVENSCYCLUS VAN MOGELIJKE JEPs AUTO'S Ontwerp (A) Feedback van de recyclers naar: (!) Autofabrikanten (2) Leveranciers van materialen Consumptie (ïeen projecten Sloop Handel in onderdelen (ïeen projecten Door sloop verkregen materialen (B) grootschaliger Luropecs netwerk voor de handel in materialen Analyse van de levenscyclus (bijvoorbeeld: wal zijn de vervoerkosten?) (C) systemen voor indeling naar kwaliteit Shredder FlutV NFM Geen projecten (D) ( 1 ) grootschaliger voor verbranding met energie-terugwinning (2) grootschaliger voor verdere scheiding voor hergebruik van materiaal FM ( ïeen projecten FM " Ferromelalen NFM Non-fërrometa/en Lichte fractie vrijkomend bij het shredderen of knippen van metaal (pluche, stof. plastic afval enz ) - 53 - De projecten kunnen in grote trekken als volgt beschreven worden: a) Infrastructuur voor de uitwisseling van informatie leveranciers van materialen en de recycling-bedrijfstak. tussen autofabrikanten, b) Totstandbrenging van een Europees netwerk voor gerecycleerd materiaal uit ELV. c) Indelingssysteem voor de samenstelling van de te recycleren materialen die niet als onderdelen kunnen worden verhandeld. d) Totstandbrenging van een infrastructuur voor de behandeling en verhoging van de verkoopwaarde van residuen van het shredderproces. Uit de voorstellen komt naar voren hoe onbevredigend de huidige situatie is, waarin een gebrek bestaat aan uitwisseling van informatie tussen de verschillende betrokken economische actoren en waarin, deels als gevolg hiervan, sprake is van de afwezigheid van schaalvoordelen. De deelnemers hebben erop gewezen dat elk project op zijn eigen merites en haalbaarheid moet worden beoordeeld. De groep had de stellige overtuiging dat uitvoering van de voorgestelde projecten tot aanzienlijke schaalvoordelen en tot een positief milieu-effect zou leiden. Eventuele vertrouwelijkheid van informatie werd genoemd als een belemmering voor een open uitwisseling van informatie. De administratieve last als gevolg van de wetgeving inzake afval transport werd genoemd als een andere belemmering totstandbrenging van een Europees netwerk voor gerecycleerd voor de EL V-materiaal en waardevermeerdering van residuen van het shredderproces. infrastructuur behandeling voor van een en de d. Zware metalen 1. Behandeling en beheer van residuen uit afvalverbranding Afvalverbranding is een economische activiteit die in alle Lid-Staten van de EG is. De behandeling en/of verwijdering van de resten van die van belang verbranding levert aanzienlijke problemen op waarvoor nog geen optimale oplossingen zijn gevonden. Met het project wordt beoogd procédés te ontwikkelen voor de behandeling van die residuen, de terugwinning van materialen en de veilige verwijdering van residuen, met inbegrip van demonstratieprojecten. 2. Behandeling van kwikhoudend afval Kwikhoudend afval is veelal klein van omvang maar zeer gevaarlijk en moeilijk te behandelen. Dit leidt tot hoge behandelingskosten. Met het project wordt ernaar gestreefd een voor verscheidene Lid-Staten gezamenlijke installatie op te zetten die voor de deelnemende landen economisch aantrekkelijk zou zijn. - 54 3. 4. A. 3. Reiniuing van met zware metalen besmette grond Doel van het project is de ontwikkeling van de technologie voor een grootschalige voldoende zware metalen verontreinigde grond. Het milieu- en economische belang hiervan is met name in stedelijke agglomeraties bijzonder groot. opleverende behandeling van met rendement - 55 BIJLAGE 2 BESCHRIJVING VAN ENKELE SPECIFIEKE PROJECTVOORBEELDEN van de Workshop Waterbeheer (Kopenhagen, 11/12 oktober 1995) a) Projecten welke een afzonderlijk materieel netwerk omvatten; b) Projecten welke leiden tot verbeteringen in de milieu-infrastructuur (beter, kostenbesparend en/of sneller). Met betrekking tot de eerste categorie werden twee groepen projecten genoemd. 1) Faciliteiten voor afvalinzameling in havens Het gaat hier om een groep projecten, die bij gezamenlijke uitvoering verbetering zullen brengen in de situatie waarbij afval in zee wordt gedumpt. Er zijn drie hoofdonderdelen: - aanpassing van de huidige technologie voor het in ontvangst nemen en behandelen van chemisch havenafval, bijvoorbeeld ballastwater, lenswater, enz. waardoor de gemaakte kostenbeter kunnen worden terugverdiend. - bouw en uitbreiding van adequate afvalfaciliteiten, met name in de Middellandse Zee en het Oosten van de Oostzee - het opzetten van een volgsysteem voor het toezicht op de afvalstroom tussen de havens van Europa. De ontwikkeling van een voldoende rendabel satelliettoezicht voor de opsporing van illegale of door ongevallen veroorzaakte lozingen, waardoor een betere en snellere reactie met apparatuur vanaf het vasteland mogelijk is, zou binnen deze groep projecten kunnen worden overwogen. 2. Systemen voor toezicht op rivieren Voor een gecoördineerd(e) planning en beheer voor het stroomgebied van een rivier is een tnetwerk noodzakelijk waarmee toezicht kan worden uitgeoefend. Dit systeem zou zowel moeten dienen voor het beheer van de watervoorraden als voor het ondervangen van onverwachte situaties, waardoor de betrokken landen gemakkelijker vaak optredende watertekorten en veranderingen in de waterkwaliteit kunnen voorspellen en daarop kunnen reageren. Het systeem zou een on-line toezicht en grensoverschrijdende elektronische verbindingen tussen de stations langs het stroomgebied moeten omvatten. Een zodanig systeem zou een instrument kunnen zijn voor het plannen van gezamenlijke investeringen in a n d e re behandelingsinstallaties, enz. i n f r a s t r u c t u u r - i n s t a l l a t i es s p e c i f i e ke d a m m e n, als tweede c a t e g o r ie De proef/uitvoeringsprojecten in verschillende Lid-Staten, waarbij overeenkomstige infrastructuurproblemen met nieuwe of beschikbare technologieën worden aangepakt. In de workshop werd een aantal projecten besproken, waaronder: p r o j e c t v o o r b e e l d en p a r a l l e l le omvat 1) Gebruik watervoorziening van steden van alternatieve waterbronnen bij de toekomstige 56 Een project betreffende de ontwikkeling en uitvoering van een nieuw concept van stedelijk waterbeheer, met inbegrip van specifieke projecten om voor specifieke doeleinden drinkwater te vervangen door secundaire waterbronnen van lagere kwaliteit (regenwater, licht verontreinigd grondwater, behandeld afvalwater, enz). 2) Behandeling en verwijdering van zuiveringsslib Projecten betreffende de behandeling van het bij waterzuivering verkregen slib, in samenhang met de uiteindelijke manier van verwijdering en de potentiële milieuproblemen die daardoor kunnen worden veroorzaakt. Procédés voor de verwijdering op landbouwgronden wordt verspreid, zijn van essentieel belang. Daarnaast moet aandacht worden besteed aan het beheer van industriële lozingen in samenhang met de beheersing van de input van gevaarlijke stoffen in de openbare riolen. zware metalen zuiveringsslib voordat van dit uit 3) Verwijdering van stikstof bij lage temperaturen Ontwikkeling en uitvoering van modificaties in faciliteiten en operationele strategieën voor een veilige en stabiele werking van het temperatuurgevoelige nitrificatieproces in installaties voor de behandeling van stedelijk afvalwater in gebieden met een koud en een gematigd klimaat. 4) Behandeling van afvalwater voor specifieke gebieden De totstandbrenging van faciliteiten voor de behandeling van afvalwater in kleine plaatsen met bijvoorbeeld een omvangrijke seizoengebonden toestroming van toeristen. De projecten kunnen de inbedrijfstelling omvatten van kleine installaties voor de behandeling van afvalwater en ook van grotere centrale faciliteiten waarvan de reservecapaciteit buiten het toeristen seizoen wordt gebruikt voor de behandeling van de inhoud van septische putten van de plaatselijke bevolking 5) Behandeling en hergebruik van hemelwater De ontwikkeling en totstandbrenging van eenvoudige behandelingsfaciliteiten voor hemelwater zoals bijvoorbeeld bezinkingsvijvers. Door het lage gehalte ligt de aan vervuilende mogelijkheid voor het gebruik voor de landbouw of voor andere doeleinden voor de hand Afhankelijk van het doel waar het water voor gebruikt gaat worden, zijn toezicht op de waterkwaliteit en in sommige gevallen verdere behandeling belangrijke factoren. stoffen dat voor hemelwater kenmerkend is, - 57 BIJLAGE 3 JEPs CRITERIA VOOR GEZAMENLIJKE MILIEUPROJECTEN BESCHRIJVING I. Een gezamenlijk of gecoördineerd optreden van de Lid-Staten bij de ontwikkeling van een project (of de voorbereiding van een project) van gemeenschappelijk belang voor de bescherming en de verbetering van het milieu binnen de Unie. Projecten waarbij niet tot de Unie behorende staten zijn betrokken, kunnen als JEPs worden beschouwd indien die binnen het grondgebied van de Unie aanzienlijke voordelen opleveren. 2 JEPs bieden kansen voor de ontwikkeling van nieuwe technologie doordat zij levensvatbare voorwaarden mogelijk de toepassing daarvan op economisch maken. 3 Communautaire steun voor JEPs dient geen ondersteuning voor een O&O- en techno!ogieprojeet te omvatten waarvoor fondsen beschikbaar zijn CRITERIA Essentiële: 4. Vergeleken met zuiver nationale projecten moet een een aanzienlijke "toegevoegde waarde" opleveren in de zin van milieu-effectiviteit en besparingen in kapitaal- en operationele kosten. JEP-project 5. Gemikt moet worden op belangrijke gebieden van het prioritaire milieubeleid van de EU, bijvoorbeeld in de sectoren water- en afvalbeheer, daarbinnen en in tot het bereiken van de andere relevante sectoren moeten JEPs bijdragen overeengekomen punten van Gemeenschapsbeleid en -doelstellingen. 6. Het project heeft betrekking op aanzienlijke materiële infrastructuurprojecten en -doelstellingen, met inbegrip van toezicht. Wenselijke: 7. Een JEP moet leiden tot de ontwikkeling van nieuwe en verbeterde structuren van bestuursrechtelijk partnerschap tussen de Lid-Staten. 8. Het is wenselijk dat het project bijdraagt tot de ontwikkeling en het gebruik van geavanceerde milieutechnologie. 9. Waar mogelijk dient de particuliere sector bij het project te worden betrokken. 5 S Bijlage 1: VOORUITGANG VAN DE WETGEVINGSPROCEDURES MET BETREKKING TOT TENs Gebied Voorst C O M. Advies ESC Advies Comité van de Regio's Ie lezing EP Gemeenschappelijk standpunt Raad 2e lezing EP Bemiddeling Aanneming 2 maart 1994 *28 april 1994 9 mei 1994 30 november 1994 31 maart 1995 1 3. juli 1995 niet van toepassing 18 s e p t e m b er 1995 Financiële verordeni ng V E R V O ER Multimodaal 29 maart 1994 23 november 1994 27 september 1994 18 mei 1995 28 september 1995 in behandeling voorjaar 1996 medio 1996 Interoperabiliteit H ST T E L E C OM Algemene benadering ISDN Richtsnoeren Actie IDA (3) TNA E N E R C IE G as en elektriciteit Richtsnoeren Begeleidende maatregelen 15 april 1994 23 november 1994 28 september 1994 19 januari 1995 28 september 1995 in behandeling niet van toepassing 31 mei 1995 in behandeling in behandeling januari 1996 11 begin 1996 eind 1995 / begin 1996 1 medio januari 1996 12 maart 1993 12 maart 1993 21 december 1993 21 december 1993 17 mei 1994 17 mei 1994 19 apni 1994 19 april 1994 22 december 1994 0) 13. juni 1995 niet van toepassing 11 o k t o b er 1995 12 maart 1993 12 maart 1993 7 juni 1993 7 juni 1993 17 mei 1994 17 mei 1994 17 november 1994 17 november 1994 21 december 1994 20 september 1995 niet van toepassing 6 n o v e m b er 1995 (2) 19 januari 1994 27 april 1994 17 mei 1994 18 mei 1994 29 juni 1995 26 oktober 1995 januari 1996 ? j an 96 19 januari 1994 27 april 1994 17 mei 1994 18 mei 1994 29 juni 1995 26 oktober 1995 niet van toepassing ? j an 96 (1) De Raad heeft de bespreking van hei voorstel i. \. m een communautaire actie opgeschort in afv. achting van een overeenkomst over de tinanciële verordening. (2) Verandering van rechtsgrond die leid! lol schrapping van TNA (artikel 235 in plaats van 129. sub c). (3) De verordening algemene regels financiële bijstand voor TENs is niet van toepassing op het ID. A-programma. Bijlage 2: E U - F I N A N C I E R I NG VAN T E Ns (in miljoen ecu) Gebied Soort steun Instrument 1993-1994 1995 TOTAAL VERVOER Leningen E I B ( 1 ) ( 2) 4 342. 0 2 075. 0 6 417. 0 Garanties EIF (2) 75. 9 85 2 161. 1 Steun Stnictuurfondsen(l) (3) 884. 0 115. 0 999. 0 Cohesiefonds i 827. 0 1 076. 6 2 963. 6 Begrotingslijn TENs waarvan de 14 prioritaire projecten 385. 0 180. 0 240. 0(4) 182. 5 625. 0 362. 5 ENERGIE Leningen EIB(I) (2) 1 077. 0 304. 0 1 381. 0 Garanties EIF(2) 207. 7 0 207. 7 Steun Structuurfondscn(l) 0) Begrotingslijn TENs TELECOM Leningen EIB(1)(2) Garanties EIF(4) Steun Stnicluurfoudscn(I) (3) 6757 87. 8 763 5 0 3 787. 8 156. 1 294. 7 12(4) 506. 6 12 4 294. 4 0 0 156. 1 2947 Begrotingslijn TENs 21 22(4) 43 (1) TENs en projecten in verband "met TENs (2) Ondertekende contracten (3) Aangegane betalingsverplichtingen (4) Projecten die positief /. ijn beoordeeld door hei Comité financiële steun voor TENs op de vergaderingen van 10, 11 en 12 oktober en 9 en 20 november jongstleden. 60 ISSN 0254-1513 COM(95) 571 def. DOCUMENTEN NL 07 15 11 Catalogusnummer : CB-CO-95-626-NL-C ISBN 92-77-96470-7 Bureau voor officiële pubiikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg