text: COMISIÓN DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS Bruselas, 22. 05. 1996 COM(96) 221 final 96/0136 (ACC) Propuesta de REGLAMENTO (CE) DEL CONSEJO por el que se prorroga el Reglamento (CE) n° 3066/95 por el que se establecen determinadas concesiones en forma de contingentes arancelarios comunitarios para determinados productos agrícolas y se adaptan, con carácter autónomo y transitorio, determinadas concesiones agrícolas previstas en los Acuerdos Europeos con ei fin de tener en cuenta el Acuerdo sobre agricultura celebrado en el marco de las negociaciones comerciales de la Ronda Uruguay (presentada por la Comisión) EXPOSICIÓN DE MOTIVOS 1. 2. 3. ~ 4. 5. De conformidad con sus compromisos derivados del Acuerdo de agricultura celebrado durante las negociaciones comerciales multilaterales de la Ronda Uruguay, la Comunidad sustituyó, a partir del 1 de julio de 1995, las exacciones reguladoras agrarias variables y las demás barreras agrícolas no arancelarias por derechos de aduana fijos. Esta sustitución puede provocar la reducción del volumen de las concesiones agrarias otorgadas en virtud de los Acuerdos europeos (Hungría, Polonia, República Checa, República Eslovaca, Bulgaria y Rumania), así como la disminución de las posibilidades de algunos productos agrícolas originarios de los países en cuestión de acceder con carácter preferente al mercado comunitario. Por lo tanto, para garantizar una transición armoniosa al sistema aplicado a partir del 1 de julio de 1995 y mantener el nivel de las preferencias concedidas, es necesario adaptar las concesiones agrarias establecidas en los Acuerdos europeos. Por otra parte, en virtud de los artículos 76, 102 y 128 del Acta de adhesión, Austria, Finlandia y Suecia deben aplicar, a partir del 1 de enero de 1995, las disposiciones de los acuerdos preferentes celebrados por la Comunidad con algunos terceros países, en este caso Bulgaria, la República Checa, la República Eslovaca, Hungría, Polonia y Rumania. El 6 de marzo de 1995, el Consejo adoptó unas directrices de negociación en vista de la celebración de Protocolos adicionales a los Acuerdos europeos, sobre todo en lo que respecta a los productos agrícolas. En dichas directrices se establecen medidas para adaptar las concesiones agrarias otorgadas en virtud de los Acuerdos europeos, teniendo en cuenta, por una parte, los compromisos de la Comunidad en virtud del Acuerdo de agricultura celebrado en las negociaciones comerciales multilaterales de la Ronda Uruguay (punto 1 anterior) y, por otra, las consecuencias del Acta de adhesión de Austria, de Finlandia y de Suecia (punto 2 anterior). Cuando concluyan esas negociaciones, y a la espera de que todas las partes los Protocolos adicionales, se aplicarán Protocolos interesadas ratifiquen adicionales provisionales que cubran exclusivamente los aspectos comerciales de los citados Protocolos. No obstante, debido al escaso tiempo disponible, los Protocolos adicionales provisionales no podrán entrar en vigor el 1 de julio de 1996. El 21 de diciembre de 1995, el Consejo aprobó medidas autónomas transitorias con la finalidad, por una parte, de mantener el nivel de las preferencias concedidas dentro de los Acuerdos europeos y, por otra, de tener en cuenta los regímenes comerciales agrarios que existían entre los nuevos Estados miembros y los países asociados de Europa central. Estas medidas son aplicables hasta el 30 de junio de 1996. e El objeto de la presente propuesta es prorrogar hasta el 31 de diciembre de 1996 las medidas adoptadas por el Consejo el 21 de diciembre de 1995. REGLAMENTO (CE) N°. 796 DEL CONSEJO de por el que se prorroga el Reglamento (CE) n° 3066/95 por el que se establecen determinadas concesiones en forma de contingentes arancelarios comunitarios para determinados productos agrícolas y se adaptan, con carácter autónomo y transitorio, determinadas concesiones agrícolas previstas en los Acuerdos Europeos con el fin de tener en cuenta el Acuerdo sobre agricultura celebrado en el marco de las negociaciones comerciales de la Ronda Uruguay EL CONSEJO DE LA UNION EUROPEA, Visto el Tratado constitutivo de la Comunidad Europea y, en particular, su artículo 113, Vista la propuesta de la Comisión, Considerando que las medidas previstas en el Reglamento (CE) n° 3066/95 del Consejo, de 22 de diciembre de 1995, por el que se establecen determinadas concesiones en forma de contingentes arancelarios comunitarios para determinados productos agrícolas y se adaptan, con carácter autónomo y transitorio, determinadas concesiones agrícolas previstas en los Acuerdos Europeos con el fin de tener en cuenta el Acuerdo sobre agricultura celebrado en el marco de las negociaciones comerciales de la Ronda Uruguay , expiran el 30 de junio de 1996; "Considerando que estaba previsto sustituir dichas medidas por protocolos adicionales provisionales de los Acuerdos Europeos; que, no obstante, debido a la brevedad de los plazos, tales protocolos no podrán entrar en vigor el 1 de julio de 1996; que, por lo tanto, procede prorrogar el Reglamento (CE) n° 3066/95 hasta el 31 de diciembre de 1996, HA ADOPTADO EL PRESENTE REGLAMENTO: Artículo 1 La segunda frase del artículo 11 del Reglamento (CE) n° 3066/95 se sustituye por el texto siguiente: "Será aplicable desde el 1 de enero hasta el 31 de diciembre de 1996. ". Artículo 2 El presente Reglamento entrará en vigor el tercer día siguiente al de su publicación en el Diario Oficial de las Comunidades Europeas. Será aplicable a partir del 1 de julio de 1996. DO n° L 328 de 30. 12. 1995, p. 31. Ï El presente Reglamento será obligatorio en todos sus elementos y directamente aplicable en cada Estado miembro. Hecho en Bruselas, el. Por el Consejo El Presidente j" ISSN 0257-9545 COM(96) 221 final DOCUMENTOS ES 02 11 03 N° de catálogo : CB-CO-96-233-ES-C ISBN 92-78-04227-7 Oficina de Publicaciones Oficiales de las Comunidades Europeas L-2985 Luxemburgo


title: ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ: ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ - Πράσινο Βιβλίο

eurovoc_concepts:
competition
consumer protection
financial institution
financial market
single market

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 22. 05. 1996 COM(96) 209 τελικό ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ: ΟΙ ΠΡΟΣΑΟΚΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Πράσινο Βιβλίο (υποβληθέν από την Επιτροπή) ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Η δημιουργία της ενιαίας αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών έχει αναπόφευκτα σημαντικές συνέπειες για τους παρέχοντες τις υπηρεσίες αυτές και για όλους εκείνους, περιλαμβανομένων των μεμονωμένων καταναλωτών, που τις χρησιμοποιούν. Οι παρέχοντες υπηρεσίες αποκτούν πρόσβαση σε μια πολύ ευρύτερη αγορά, αλλά αντιμετωπίζουν παράλληλα εντονότερο ανταγωνισμό στις εγχώριες αγορές. Οι χρήστες χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών επωφελούνται από την αύξηση του ανταγωνισμού, σε επιλογής χρηματοπιστωτικών προϊόντων. επίπεδο τιμών και ποιότητας των υπηρεσιών, καθώς και των δυνατοτήτων Το παρόν Πράσινο Βιβλίο εξετάζει τις ειδικές ανάγκες για την προστασία μιας συγκεκριμένης κατηγορίας χρηστών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, εκείνης των μεμονωμένων καταναλωτών, για τους οποίους ο βαθμός της απαιτούμενης προστασίας είναι γενικά υψηλότερος από ό,τι για άλλους πιο έμπειρους ή πιο ισχυρούς χρήστες. Οι οδηγίες για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες απευθύνονται κατά κύριο λόγο στο χρηματοπιστωτικό τομέα, αλλά αφορούν επίσης τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των καταναλωτών. Περιέχουν διατάξεις που διασφαλίζουν τα δικαιώματα των καταναλωτών σε κατάλληλη και πλήρη πληροφόρηση, προστατεύουν τα έννομα συμφέροντα τους και τους παρέχουν πρόσβαση σε επανορθωτικές διαδικασίες. Επιπλέον, όλες αυτές οι οδηγίες επιδιώκουν να εξασφαλίσουν τη σταθερότητα και τη φερεγγυότητα του τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στο σύνολο του, με την επιβολή αυστηρών κανόνων προληπτικής εποπτείας και ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων. Εν αναμονή των αποτελεσμάτων της μελέτης που θα εκπονηθεί το 1996, τα οποία θα είναι διαθέσιμα στα τέλη του έτους, η εμπειρία που αποκόμισε η Επιτροπή από τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς είναι ακόμα περιορισμένη. Ωστόσο, ορισμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές έχουν ήδη εντοπιστεί και πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά για να προσδιοριστούν τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για τη διόρθωση τους. Μεταξύ αυτών των προβλημάτων πρέπει ιδίως να αναφερθεί η άρνηση πώλησης χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε μη μόνιμους κατοίκους, η έλλειψη πληροφοριών και οι δόλιες πρακτικές ορισμένων ανέντιμων μεσαζόντων. Είναι πιθανό ότι στο μέλλον θα καταστούν εμφανείς και άλλες δυσχέρειες στις οποίες προσκρούουν οι καταναλωτές. Ειδική προσοχή απαιτείται στον τομέα της εξ αποστάσεως πώλησης χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Η οδηγία που βρίσκεται σήμερα στο στάδιο της έγκρισης καλύπτει την εξ αποστάσεως πώληση όλων των αγαθών και υπηρεσιών, εκτός από τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η έκταση και η πολυπλοκότητα των πωλήσεων εξ αποστάσεως αυξάνονται συνεχώς. Παρόλο που οι περισσότερες συμβάσεις αυτού του είδους προσφέρονται και συνάπτονται προς το παρόν σε εγχώριο επίπεδο, αναμένεται ότι οι διασυνοριακές συναλλαγές θα αναπτυχθούν με ταχύ ρυθμό στον τομέα αυτό, ο οποίος βρίσκεται ακόμα στα αρχικά στάδια της ανάπτυξης του. Η Επιτροπή εξετάζει επομένως εάν ενδέχεται να καταστεί αναγκαία ή θέσπιση δεσμευτικής νομοθεσίας. Για να προσδιορίσει σαφώς τα προβλήματα, γενικής φύσης ή σχετιζόμενα με την εξ αποστάσεως πώληση χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, τα οποία θα πρέπει ενδεχομένως να αντιμετωπιστούν, η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις σημερινές και τις αναμενόμενες εξελίξεις στον τομέα της διασυνοριακής παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Με τη δημοσίευση του Πράσινου Βιβλίου, η Επιτροπή επιδιώκει να δώσει το έναυσμα για μια ευρεία διαβούλευση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Στους αμέσως προσεχείς μήνες θα οργανωθεί επίσης μια ακρόαση, προκειμένου να δοθεί στα ενδιαφερόμενα μέρη η δυνατότητα να συζητήσουν τα θέματα που εξετάζονται στο παρόν έγγραφο. Οι παρατηρήσεις σχετικά με το παρόν Πράσινο Βιβλίο πρέπει να αποσταλούν (γραπτώς) το αργότερο στις 15 Οκτωβρίου 1996 στην ακόλουθη διεύθυνση: The Director-General - DG XV European Commission Rue de la Loi 200 Β-1049 Brussels Fax: (+32 2) 295. 65. 00 E-mail: John. MOG@DG15. cec. be /[CL· ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ: ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες αποτελούν βασική συνιστώσα της οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και χρησιμοποιούνται από όλους σχεδόν τους οικονομικούς φορείς: δημόσιες αρχές, χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις όλων των μεγεθών (MME και μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες), μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, νοικοκυριά και μεμονωμένοι καταναλωτές. Στις 29 Ιουνίου 1995, το Συμβούλιο ενέκρινε μια κοινή θέση επί της πρότασης οδηγίας για την προστασία των καταναλωτών κατά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις1. Σε δεύτερη ανάγνωση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 15 Δεκεμβρίου 1995, μια τροπολογία για την ενσωμάτωση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στο πεδίο εφαρμογής της πρότασης οδηγίας δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία για την έγκριση της. Παρόλο που οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες περιλαμβάνονταν στην αρχική πρόταση της, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων η Επιτροπή αποδέχθηκε την εξαίρεση τους από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, εξηγώντας ότι λόγω της αυξανόμενης πολυπλοκότητας και διαφοροποίησης του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού τομέα, η προστασία των καταναλωτών κατά την εμπορία των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και το ειδικό πρόβλημα της πώλησης εξ αποστάσεως απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Το παρόν Πράσινο Βιβλίο καλύπτει μια σειρά θεμάτων που σχετίζονται με την προστασία των καταναλωτών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, περιλαμβανομένης ιδίως της εξ αποστάσεως πώλησης των υπηρεσιών αυτών. Λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων αναγκών των μεμονωμένων καταναλωτών, το Πράσινο Βιβλίο επικεντρώνεται σε ορισμένες σημαντικές ανησυχίες τους. Ωστόσο, η Επιτροπή έχει επίγνωση ότι στο παρόν Πράσινο Βιβλίο δεν μπορούν να εξεταστούν όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές. Στο πρώτο μέρος, η Επιτροπή διευκρινίζει το βαθμό στον οποίο η κοινοτική νομοθεσία λαμβάνει ήδη υπόψη τα συμφέροντα των καταναλωτών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Στο δεύτερο μέρος εξετάζονται ορισμένα προβλήματα που έχουν ήδη εντοπιστεί. Στο τελευταίο μέρος του Πράσινου Βιβλίου εξετάζονται εν συντομία οι προοπτικές εξέλιξης των μεθόδων εμπορίας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, και ιδίως της πώλησης εξ αποστάσεως. Τα ενδιαφερόμενα μέρη καλούνται να διατυπώσουν τη γνώμη τους για όλα αυτά τα θέματα, προκειμένου να δώσουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αναλάβει τις αναγκαίες ενέργειες. ΕΕ αριθ. C 288 της 30. 10. 1995. i ι»ι ar ο^ ι ^ ti is^i^i EOH Ε v xe Eiivi EXP ι ^Hj^tËï» ^v Πρωταρχικός στόχος της Επιτροπής στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών ήταν η δημιουργία ενιαίας αγοράς με βάση τις αρχές της συνθήκης για την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, των αγαθών, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων. Ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό με τη σταδιακή θέσπιση 50 περίπου οδηγιών που αφορούν τους παρέχοντες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τις τράπεζες, τις ασφαλιστικές εταιρίες και τις επιχειρήσεις επενδύσεων της Κονότητας. Η ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στηρίζεται στις αρχές του ελέγχου από τη χώρα καταγωγής και της αμοιβαίας αναγνώρισης βάσει συμφωνημένων ελάχιστων προτύπων προληπτικής εποπτείας. Στο πλαίσιο αυτό, οι παρέχοντες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μπορούν να ασκούν ελεύθερα τις δραστηριότητες τους στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που οδηγεί στην αύξηση του ανταγωνισμού, την επίτευξη μεγαλύτερων οικονομιών κλίμακας και τη διεύρυνση των δυνατοτήτων επιλογής για τους καταναλωτές. Οι επιπτώσεις αυτές αρχίζουν ήδη να γίνονται αισθητές, όπως καταδεικνύεται από τη διαθεσιμότητα νέων χρηματοπιστωτικών προϊόντων και την εμφάνιση νέων μορφοτν άσκησης των δραστηριοτήτων (π. χ. στους τομείς των ασφαλίσεων και των συναλλαγών σε τίτλους), καθώς και από την ανάπτυξη των διασυνοριακών συναλλαγών. Πιο λεπτομερή στοιχεία για τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς θα είναι διαθέσιμα στα τέλη του έτους, δεδομένου ότι η Επιτροπή προβαίνει αυτή τη στιγμή, μετά από αίτημα του Συμβουλίου, στη συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεων της νομοθεσίας για την ενιαία αγορά, περιλαμβανομένης εκείνης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η μελέτη θα περιέχει οικονομικά και άλλα δεδομένα σχετικά με τις επιπτώσεις της ενιαίας αγοράς στους κυριότερους οικονομικούς τομείς και βιομηχανίες, περιλαμβανομένου του τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Ειδικότερα, τα δεδομένα αυτά θα επιτρέπουν την εκτίμηση της επίπτωσης της ενιαίας αγοράς στις τιμές των διάφορων υπηρεσιών και προϊόντων, των σημεριών και μελλοντικών τάσεων και των δυνατοτήτων επιλογής των καταναλωτών. Από την άποψη αυτή, η μελέτη 1996 θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στο πλαίσιο της γενικότερης πολιτικής για τους καταναλωτές στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, αλλά ενδέχεται να μην παράσχει επαρκείς πληροφορίες για την επίλυση όλων των θεμάτων που εντοπίζονται στο Πράσινο Βιβλίο. Ο τομέας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών διέπεται παραδοσιακά από αυστηρές ρυθμίσεις και το πεδίο εφαρμογής των "ελάχιστων" προτύπων που καθιερώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ιδιαίτερα ευρύ. Οι ρυθμίσεις αυτές, βασικός σκοπός των οποίων ήταν η δημιουργία των αναγκαίων προϋποθέσεων για την ελεύθερη παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, είχαν επίσης ως συνέπεια την αύξηση του επιπέδου προστασίας του καταναλωτή που εμπιστεύεται τα χρήματα και τα οικονομικά του συμφέροντα στους φορείς παροχής αυτών των υπηρεσιών. Με τη διασφάλιση της χρηματοοικονομικής ευρωστίας, της εντιμότητας κατά τις συναλλαγές και της αξιοπιστίας των φορέων αυτών, τα πρότυπα προληπτικής εποπτείας παρέχουν πολύτιμη προστασία στους χρήστες χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Οι οδηγίες για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες περιέχουν επίσης διατάξεις για την προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών σε ειδικούς τομείς (π. χ. νομοθεσία που εφαρμόζεται σε ασφαλιστικές συμβάσεις, επανορθωτικές διαδικασίες, δικαίωμα υπαναχώρησης, ελάχιστες πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται, αρχές άσκησης της δραστηριότητας). Έτσι, ενώ οι οδηγίες για τις υπηρεσίες αυτές απευθύνονται κυρίως στους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, σημαντικός ήταν επίσης ο ρόλος της προστασίας των καταναλωτών. Οι ίδιοι οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί έχουν επίγνωση ότι η εντιμότητα κατά τις συναλλαγές και η καλύτερη εξυπηρέτηση των πελατών είναι δύο ιδιαίτερα αποτελεσματικά μέσα εμπορίας σε μια όλο και πιο ανταγωνιστική αγορά. Πολλές πλευρές της προστασίας των καταναλωτών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών αντιμετωπίζονται - άμεσα ή έμμεσα - από τις ισχύουσες κοινοτικές ρυθμίσεις. Στα επόμενα τμήματα εξετάζονται ιδίως οι ρυθμίσεις για την πληροφόρηση, τη νομική προστασία και τα συστήματα επανόρθωσης, πού αποτελούν από κοινού ένα βασικό σύνολο δικαιωμάτων του καταναλωτή. • Πληροφόρηση των καταναλωτών Λαμβανομένης υπόψη της πολυπλοκότητας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, ο καταναλωτής πρέπει να διαθέτει τις πληροφορίες που του επιτρέπουν να λαμβάνει κατάλληλες αποφάσεις ως προς την αγορά χρηματοπιστωτικής υπηρεσίας και να επιλέγει το "προϊόν" που είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες του. Οι οδηγίες για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες περιέχουν διατάξεις που απαιτούν από τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς να παρέχουν στους πελάτες τους κατάλληλες πληροφορίες. Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται σε όλες τις σχετικές χρηματοπιστωτικές συμβάσεις ανεξάρτητα από τον τρόπο σύναψης τους (πρόσωπο με πρόσωπο, εξ αποστάσεως κλπ. ). Στον τραπεζικό τομέα, οι καταθέτες - περιλαμβανομένων των καταναλωτών - πρέπει να πληροφορούνται σχετικά με τα υφιστάμενα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων και των αποταμιεύσεων τους. Όσον αφορά την καταναλωτική πίστη, πρέπει να δίδονται εκ των προτέρων πληροφορίες για τα πιστωτικά όρια, το κόστος των πιστώσεων (ιδίως του πραγματικού ετήσιου επιτοκίου) και τις διαδικασίες κλεισίματος της πίστωσης. Η πρόταση οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πίστωσης απαιτεί την πλήρη ενημέρωση των πελατών, τόσο πριν όσο και μετά την εκτέλεση της μεταφοράς. Στον τομέα των ασφαλίσεων, ο κάτοχος ασφαλιστήριου συμβολαίου πρέπει να ενημερώνεται πριν και κατά την εκτέλεση του συμβολαίου για τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του (διάρκεια, δικαίωμα ακύρωσης, εφαρμοστέο δίκαιο, διαδικασίες επίλυσης των διαφορών). Οι αναγκαίες πληροφορίες είναι πιο λεπτομερείς για την ασφάλιση στον κλάδο ζωής από ό,τι στον κλάδο ζημιών, λόγω της μακροχρόνιας δέσμευσης που συνεπάγονται οι ασφάλειες ζωής. Στους τομείς των συναλλαγών σε τίτλους και των χρηματιστηρίων, ορισμένες οδηγίες αφορούν αποκλειστικά τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται, ενώ όλες οι οδηγίες επιδιώκουν να εξασφαλίσουν την προστασία του επενδυτή με την καθιέρωση όσο το δυνατόν μεγαλύτερης διαφάνειας. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα των ενημερωτικών δελτίων για την εισαγωγή τίτλων σε χρηματιστήριο ή για τη διάθεση τίτλων με δημόσια προσφορά, καθώς και οι απαιτήσεις για την πληροφόρηση των κατόχων μεριδίων οργανισμών συλλογικών επενδύσεων και εκείνες που επιβάλλει η οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες όσον αφορά την κοινοποίηση στην αγορά πληροφοριών για τις διενεργούμενες συναλλαγές. • Νομική προστασία Ορισμένες οδηγίες περιέχουν διατάξεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση της θέσης των καταναλωτών έναντι των χρηματοπιστωτικών οργανισμών και προστατεύουν τα έννομα συμφέροντα τους σε περίπτωση δυσχερειών. Και στους τρεις τομείς, οι χώρες υποδοχής μπορούν να επιβάλλουν κανόνες που έχουν θεσπίσει για την προστασία του γενικού συμφέροντος. Κάθε εναρμονισμένος οργανισμός συλλογικών επενδύσεων (ΟΣΕΚΑ) πρέπει να τηρεί τους κανόνες περί εμπορίας και διαφήμισης που έχει θεσπίσει το κράτος στο οποίο επιθυμεί να ασκήσει δραστηριότητες, ενώ οι επιχειρήσεις επενδύσεων πρέπει να τηρούν τους κανόνες που διέπουν τις συναλλαγές στο κράτος μέλος στο οποίο παρέχουν υπηρεσίες. Οι διατάξεις αυτές απηχούν τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, το οποίο πάντα έκρινε ότι η ανάγκη προστασίας του λήπτη μιας υπηρεσίας μπορεί να δικαιολογεί την επιβολή περιορισμών στη διασυνοριακή παροχή των υπηρεσιών (ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η απαγόρευση της προσέλκυσης πελατών από τηλεφώνου). Επομένως, οι καταναλωτές εξακολουθούν να προστατεύονται από τους εθνικούς κανόνες, υπό τον όρο ότι οι κανόνες αυτοί δεν εισάγουν διακρίσεις, είναι αναγκαίοι και σύμφωνοι με την αρχή της αναλογικότητας και δεν επικαλύπτουν ταυτόσημους κανόνες. Η Σύμβαση της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 19802 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές, την οποία έχουν κυρώσει όλα σχεδόν τα κράτη μέλη3, περιέχει ειδικούς κανόνες που εφαρμόζονται σε όλα τα είδη συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές. 'Οταν μια σύμβαση συνάπτεται μετά από πρωτοβουλία ή διαφήμιση του παρέχοντος την υπηρεσία, η επιλογή από τα μέρη της εφαρμοστέας νομοθεσίας δεν μπορεί να αποστερεί τον καταναλωτή από τη δυνατότητα επίκλησης "διατάξεων αναγκαστικού δικαίου" της νομοθεσίας του (διατάξεις από τις οποίες η νομοθεσία δεδομένης χώρας δεν επιτρέπει παρέκκλιση στη σύμβαση). Εάν δεν έχει επιλεγεί η εφαρμοστέα νομοθεσία, εφαρμόζεται η νομοθεσία της χώρας της οποίας είναι κάτοικος ο καταναλωτής. Η Σύμβαση της Ρώμης, η οποία δεν καλύπτει τις ασφαλίσεις, παρέχει ουσιαστικές εγγυήσεις ότι το ασθενέστερο μέρος θα ωφελείται από τις πλέον προστατευτικές διατάξεις της νομοθεσίας την οποία αυτός γνωρίζει καλύτερα, ακόμα και εάν στη σύμβαση έχει επιλεγεί άλλη νομοθεσία. Το γεγονός ότι η Σύμβαση της Ρώμης προβλέπει την εφαρμογή της νομοθεσίας της χώρας της κύριας κατοικίας του καταναλωτή μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης που ισχύει στην ενιαία αγορά και προβλέπει την εφαρμογή της νομοθεσίας της χώρας του παρέχοντος την υπηρεσία. Σε περίπτωση παρόμοιας σύγκρουσης, η νομοθεσία της χώρας του καταναλωτή μπορεί να υπερισχύσει της νομοθεσίας του παρέχοντος την υπηρεσία εάν πληροί τα κριτήρια του γενικού συμφέροντος που έχει καθορίσει το Δικαστήριο (αναλογικότητα, αναγκαιότητα και μη επικάλυψη ταυτόσημων κριτηρίων). Εάν τα κριτήρια αυτά δεν πληρούνται, εφαρμόζεται η νομοθεσία της χώρας στην οποία είναι εγκατεστημένος ο παρέχων την υπηρεσία. Στον τραπεζικό τομέα, η οδηγία για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων προβλέπει ελάχιστη κάλυψη 20. 000 ECU (15. 000 ECU σε ορισμένες χώρες, μεταβατικά) σε περίπτωση μη διαθεσιμότητας των καταθέσεων. Το μέτρο αυτό, το οποίο προορίζεται κυρίως να ενισχύσει τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος, έχει ουσιαστικές συνέπειες για την προστασία του καταναλωτή. Οι οδηγίες για την καταναλωτική πίστη έχουν καθιερώσει ορισμένες ελάχιστες απαιτήσεις, όπως η ανάγκη γραπτής συμφωνίας, η δυνατότητα εκπλήρωσης των υποχρεώσεων του καταναλωτή προ του συμφωνημένου χρόνου και η μέθοδος υπολογισμού του πραγματικού ετήσιου επιτοκίου. Η πρόταση οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πίστωσης προβλέπει σαφείς υποχρεώσεις για τις τράπεζες, όπως η απαγόρευση του διπλού καταλογισμού προμηθειών και η επιστροφή απωλεσθείσας μεταφοράς μέχρις ενός ελάχιστου ποσού, οι οποίες παρέχουν νομική προστασία στους χρήστες (περιλαμβανομένων των καταναλωτών). Η σύσταση της Επιτροπής για τα συστήματα πληρωμών περιέχει επίσης διατάξεις για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των εκδοτών και των κατόχων καρτών πληρωμής, περιλαμβανομένων των διατάξεων για τις περιπτώσεις απώλειας, κλοπής ή πλαστογράφησης των καρτών. Οι οδηγίες στον τομέα των ασφαλίσεων περιέχουν διατάξεις για τον προσδιορισμό της νομοθεσίας που εφαρμόζεται στη σύμβαση. Κατά γενικό κανόνα, η εφαρμοστέα νομοθεσία είναι εκείνη της χώρας στην οποία βρίσκεται ο ασφαλιστικός κίνδυνος, δηλαδή συνήθως της χώρας της οποίας είναι κάτοικος ο κάτοχος του συμβολαίου. Χάρη στο σύστημα αυτό, οι ασφαλισμένοι υπόκεινται στους κανόνες με τους οποίους είναι πιο εξοικειωμένοι και δεν μπορούν να απωλέσουν την προστασία των εθνικών τους κανόνων παρά μόνον εάν το αποφασίσουν οι ίδιοι. Επιπλέον, οι οδηγίες αυτές παρέχουν στους συμβαλλόμενους περίοδο επανεξέτασης 14 έως 30 ημερών που τους επιτρέπει να αξιολογήσουν πλήρως την καταλληλότητα της μακροπρόθεσμης δέσμευσης που τους προτείνεται να αναλάβουν. ΕΕ αριθ. L 266 της 9. 10. 1980, σ. 1. Η Αυστρία, η Φινλανδία και η Σουηδία δεν έχουν ακόμα κυρώσει τη σύμβαση. Στον τομέα των συναλλαγών σε τίτλους και των χρηματιστηρίων, η Επιτροπή πρότεινε ένα μηχανισμό για την αποζημίωση των επενδυτών που βασίζεται στις αρχές του συστήματος εγγύησης των καταθέσεων. 'Οταν τεθεί σε εφαρμογή, κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να διαθέτει σύστημα αποζημίωσης των επενδυτών που θα εγγυάται ένα ελάχιστο επίπεδο αποζημίωσης (τουλάχιστον στους μικροεπενδυτές) σε περίπτωση που η επιχείρηση επενδύσεων αδυνατεί να τηρήσει τις υποχρεώσεις της έναντι των πελατών. • Συστήματα επανόρθωσης Στον τραπεζικό τομέα, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι το δικαίωμα του καταθέτη σε αποζημίωση μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αξίωσης του κατά του συστήματος εγγύησης των καταθέσεων. Παρόμοια ρήτρα προτείνεται και στην οδηγία για το σύστημα αποζημίωσης των επενδυτών. Όσον αφορά την καταναλωτική πίστη, ο καταναλωτής έχει δικαίωμα να ζητήσει έννομη προστασία κατά του πιστωτή και τα κράτη μέλη οφείλουν να επιλέξουν μεταξύ τριών εναλλακτικών συστημάτων εποπτείας, δηλαδή να εξασφαλίσουν είτε ότι τα πρόσωπα που προσφέρουν πιστώσεις ή ενεργούν ως μεσάζοντες για την παροχή τους έχουν λάβει επίσημη άδεια, είτε ότι οι δραστηριότητες των προσώπων αυτών ελέγχονται και υπόκεινται στην εποπτεία επίσημου οργανισμού, είτε ότι υπάρχουν κατάλληλοι οργανισμοί για την υποβολή καταγγελιών και την παροχή πληροφοριών ή συμβουλών στους καταναλωτές. Τέλος, η πρόταση για τις διασυνοριακές μεταφορές πίστωσης απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι υπάρχουν επαρκή και πρόσφορα μέσα επίλυσης των διαφορών. Στην ασφάλιση νομικών εξόδων, ο κάτοχος του συμβολαίου πρέπει να ενημερώνεται ρητά, σε περίπτωση διαφοράς με τον ασφαλιστή, για το δικαίωμα ελεύθερης επιλογής δικηγόρου και για τη δυνατότητα προσφυγής, εάν είναι αναγκαίο, σε διαδικασία διαιτησίας. Επιπλέον, η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών ρυθμίζει ορισμένα θέματα που επηρεάζουν έμμεσα την προστασία του καταναλωτή. Τα θέματα αυτά είναι τα ακόλουθα: • Ένας αξιόπιστος τομέας χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών Ένας από τους κυριότερους στόχους των οδηγιών για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες είναι η διατήρηση της σταθερότητας και της αξιοπιστίας του τομέα. Όλες οι οδηγίες συμβάλλουν στο στόχο αυτό. Μια σειρά από οδηγίες για τις αγορές κινητών αξιών - πολλές σε τομείς στους οποίους δεν υπήρχε πριν εθνική νομοθεσία - απαιτούν την ταχεία γνωστοποίηση στις αγορές των σημαντικών πληροφοριών που μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές. Επιπλέον, οι οδηγίες για την αποφυγή της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες και για τις συναλλαγές που διενεργούν κάτοχοι εμπιστευτικών πληροφοριών επέτρεψαν τη θέσπιση κοινών κανόνων για την εύρυθμη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών. Και στους τρεις τομείς έχουν θεσπιστεί διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες τα ανώτερα διοικητικά στελέχη και οι κυριότεροι μέτοχοι των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων πρέπει να είναι κατάλληλα πρόσωπα αναγνωρισμένης εντιμότητας και επαγγελματικής εμπειρίας. Μια πρόσφατη οδηγία που θεσπίστηκε μετά την πτώχευση της BCCI (Bank of Credit and Commerce International) επέβαλε συμπληρωματικές απαιτήσεις για την καταπολέμηση της απάτης. Οι χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις δεν πρέπει να ανήκουν σε ομίλους των οποίων οι διαρθρώσεις δεν είναι διαφανείς και δεν επιτρέπουν την άσκηση αποτελεσματικής εποπτείας. Ειδικότερα, τα κεντρικά γραφεία και η καταστατική έδρα τους πρέπει να βρίσκονται στο ίδιο κράτος μέλος και τα πρόσωπα που είναι επιφορτισμένα με τον έλεγχο των λογαριασμών τους πρέπει να κοινοποιούν στις αρμόδιες αρχές τα σοβαρά προβλήματα που ανακύπτουν. Πρέπει επίσης να αναφερθούν οι κοινοτικοί κανόνες περί ανταγωνισμού, οι οποίοι έχουν καθοριστική σημασία για τη διασφάλιση των συμφερόντων των καταναλωτών στην ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. • Υγιείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί Η αποτελεσματική εφαρμογή των αρχών της αμοιβαίας αναγνώρισης και του ελέγχου από τη χώρα καταγωγής, οι οποίες αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της ενιαίας αγοράς, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ύπαρξη αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ εθνικών εποπτικών αρχών. Ο απαιτούμενος βαθμός εμπιστοσύνης δεν θα είχε επιτευχθεί χωρίς τη δημιουργία ενός εναρμονισμένου συνόλου βασικών κανόνων προληπτικής εποπτείας. Για τους χρήστες, και ιδίως για τους καταναλωτές, αυτό συνεπάγεται ότι όποιο και εάν είναι το ίδρυμα που επιλέγουν εφαρμόζονται οι ιδιαίτερα σημαντικό στην περίπτωση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που συνεπάγονται την ανάληψη μακροχρόνιας δέσμευσης, όπως η ασφάλεια ζωής. ίδιοι ελάχιστοι κανόνες προληπτικής εποπτείας. Λυτό είναι Και στους τρεις τομείς, οι παρέχοντες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες υπόκεινται σε διαδικασία τυπικής έγκρισης καθώς και σε λεπτομερείς και αυστηρές ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις, τόσο κατά τη σύσταση όσο και κατά τη λειτουργία τους. Οι επιχειρήσεις που δεν έχουν λάβει άδεια λειτουργίας δεν μπορούν να παρέχουν τις βασικές υπηρεσίες που καλύπτονται από τις οδηγίες. • Περισσότερες δυνατότητες επιλογής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και προϊόντων Ένας από τους κυριότερους στόχους της δημιουργίας της ενιαίας αγοράς στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών ήταν η διεύρυνση και διαφοροποίηση του φάσματος χρηματοπιστωτικών προϊόντων που προσφέρονται στους χρήστες. Η αρχή που διέπει τη διαδικασία αυτή είναι σχετικά απλή και εμπνέεται εν μέρει από την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση "Cassis de Dijon"4: κάθε χρηματοπιστωτική υπηρεσία που υπάγεται στο καθεστώς της αμοιβαίας αναγνώρισης πρέπει, εάν παρέχεται νόμιμα στη χώρα καταγωγής, να μπορεί να παρέχεται και στη χώρα υποδοχής, μέσω υποκαταστήματος ή σε διασυνοριακή βάση, ακόμα και εάν η υπηρεσία αυτή δεν υπάρχει στην εν λόγω χώρα ή οι εγχώριοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί δεν την παρέχουν. Χάρη στην εφαρμογή της αρχής αυτής, ορισμένα αποταμιευτικά και ασφαλιστικά προϊόντα παρέχονται ήδη σε αγορές στις οποίες δεν ήταν πριν διαθέσιμα. • Η τιμολόγηση των χρηματοπιστωτικών προϊόντων Οι χρήστες, και ιδίως οι καταναλωτές, αναμένουν από την ενιαία αγορά φθηνότερες και καλύτερες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Οι οδηγίες για τις υπηρεσίες αυτές δεν επιδιώκουν να επηρεάσουν τον ελεύθερο καθορισμό των τιμών. Πράγματι, η μόνη άμεση παρέμβαση στον τομέα αυτό αφορούσε τις ασφαλίσεις και είχε ως αποτέλεσμα την εγκατάλειψη των διοικητικά καθοριζόμενων και εγκεκριμένων τιμολογίων. Με την άρση του εμποδίου αυτού, οι οδηγίες για τις ασφαλίσεις δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του ανταγωνισμού. Απόφαση της 20ής Φεβρουαρίου 1979 στην υπόθεση 120/78, Rewe-ZentralAG, Συλλογή σ. 649. Με τους κανόνες και τις υποχρεώσεις που επιβάλλει στους παρέχοντες υπηρεσίες, η κοινοτική νομοθεσία παρέχει ήδη σε όλους τους πελάτες έναν ορισμένο βαθμό προστασίας. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, η εμπειρία που έχει αποκομίσει η Επιτροπή από τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς στην πράξη είναι ακόμα περιορισμένη. Λυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι ορισμένες από τις οδηγίες για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες τέθηκαν μόλις πρόσφατα σε εφαρμογή. Αλλά είναι επίσης αληθές ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν ενσωματ<ύσει ακόμα πλήρως και όλες τις οδηγίες αυτές στο εσωτερικό τους δίκαιο. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να καταβάλει κάθε προσπάθεια για να εξασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη εκπληρώνουν στο σύνολο τους τις νομοθετικές δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει και θα κοινοποιεί ιδίως πληροφορίες για την πρόοδο της ενσωμάτωσης των οδηγιών σε κάθε κράτος μέλος, λαμβάνοντας παράλληλα τα αναγκαία εκτελεστικά μέτρα για την ορθή ενσωμάτωση τους εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών. Εκτός από τις επιπτώσεις της μη έγκαιρης και ορθής ενσωμάτωσης της κοινοτικής νομοθεσίας στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών, πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές έχουν ήδη εντοπιστεί και γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή. Η Επιτροπή γνωρίζει ότι ο κατάλογος αυτός δεν είναι εξαντλητικός και ότι στο μέλλον ενδέχεται να ανακύψουν και άλλα προβλήματα. Το Πράσινο Βιβλίο επιδιώκει να επικεντρώσει τις συζητήσεις σε ορισμένα από τα σημερινά και μελλοντικά προβλήματα, προκειμένου να καταρτίσει το κατάλληλο πρόγραμμα ενεργειών για την επίλυση τους. • Άρνηση παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε μη μόνιμους κατοίκους Ορισμένοι καταναλωτές αντιμετώπισαν άρνηση παροχής χρηματοπιστωτικής υπηρεσίας σε άλλο κράτος μέλος για το λόγο ότι δεν ήταν κάτοικοι ή υπήκοοι αυτού του κράτους. Αυτή η μορφή διάκρισης προκαλεί έντονη δυσφορία στους ευρωπαίους καταναλωτές και αντιβαίνει καταφανώς προς την έννοια της ενιαίας αγοράς χωρίς σύνορα. Για παράδειγμα, πολλοί καταναλωτές γνωστοποίησαν στην Επιτροπή ότι, σε ένα κράτος μέλος, ορισμένες ασφαλιστικές εταιρίες αρνήθηκαν να τους παράσχουν ασφαλιστική κάλυψη ή τους παρείχαν λιγότερο ευνοϊκούς όρους με τη δικαιολογία ότι, επειδή προέρχονται από ορισμένες χώρες της ΕΕ, συνεπάγονται μεγαλύτερο κίνδυνο για την εταιρία από ό,τι άλλοι πελάτες. Η Επιτροπή γνωρίζει επίσης ότι σε ένα άλλο κράτος μέλος, ορισμένα πιστωτικά ιδρύματα, επικαλούμνα φορολογικούς λόγους, αρνούνται να προσφέρουν συγκεκριμένες τραπεζικές υπηρεσίες (τρεχούμενοι λογαριασμοί, πιστωτικές κάρτες κλπ. ) σε μη κατοίκους. Η βασική δυσκολία κατά την αντιμετώπιση παρόμοιων καταστάσεων έγκειται στο γεγονός ότι εφόσον η συμβατική ελευθερία είναι ουσιώδης αρχή του ενοχικού δικαίου, η κοινοτική νομοθεσία δεν μπορεί να υποχρεώσει τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς να δεχθούν πελάτες, είτε αυτοί είναι μόνιμοι κάτοικοι είτε όχι. Οι καταναλωτές που αντιμετωπίζουν διακρίσεις μπορούν να απευθύνονται μόνο στα εθνικά δικαστήρια. Πρόκειται για ένα σημαντικό θέμα που η Επιτροπή παρακολουθεί προσεκτικά σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. • Δυσχέρειες κατά την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε άλλο κράτος μέλος Οι χώρες υποδοχής διατηρούν τη δυνατότητα να επιβάλλουν εθνικούς κανόνες που έχουν θεσπίσει για λόγους γενικού συμφέροντος ή στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους (π. χ. νομισματική πολιτική). Αυτό μπορεί να περιορίσει σε σημαντικό βαθμό το φάσμα των προσφερόμενων υπηρεσιών. Για παράδειγμα, σε ένα τουλάχιστον κράτος μέλος οι καταθέτες δεν έχουν τη δυνατότητα να ανοίγουν έντοκους τρεχούμενους λογαριασμούς. Οι περιορισμοί στην προσφορά υπηρεσιών λόγω της εφαρμογής της ρήτρας του γενικού συμφέροντος προκαλούν σοβαρές ανησυχίες. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής δημοσίευσαν ένα σχέδιο ανακοίνωσης5 σχετικά με το θέμα αυτό, με σκοπό τη συγκέντρωση των παρατηρήσεων των ενδιαφερομένων, στο οποίο αναλύονται λεπτομερώς οι νομικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι κανόνες που θεσπίζονται για λόγους γενικού συμφέροντος μπορούν ακόμα να περιορίζουν την παροχή τραπεζικών υπηρεσιών. Παρόμοιες δημοσιεύσεις προβλέπονται στους τομείς των ασφαλίσεων και των κινητών αξιών. Οι περιορισμοί που απορρέουν από λόγους δημοσίου συμφέροντος αποθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να προσφέρουν τα προϊόντα τους εκτός των εθνικών συνόρων και, εφόσον περιορίζουν τις δυνατότητες επιλογής, μπορούν να αποβούν σε βάρος του καταναλωτή. Πρέπει επομένως να αποδεικνύεται ότι οι περιορισμοί αυτοί είναι ανάλογοι προς τους επιδιωκόμενους στόχους. Στον τομέα των ασφαλίσεων, πολλές καταγγελίες αφορούν τις δυσχέρειες για την παροχή της υποχρεωτικής ασφάλισης αυτοκινήτων από ασφαλιστικές εταιρίες εγκατεστημένες σε άλλο κράτος μέλος. Οι ασφαλιστές δικαιολογούν συχνά την άρνηση τους επικαλούμενοι την πολυπλοκότητα του συστήματος ασφάλισης αυτοκινήτων, η οποία οφείλεται εν μέρει στην ανάγκη προστασίας τόσο του κατόχου του ασφαλιστηρίου συμβολαίου όσο και του θύματος ενός ατυχήματος. Οι ρυθμίσεις που έχουν θεσπιστεί για την εξασφάλιση της προστασίας αυτής (σύστημα της πράσινης κάρτας, υποχρεωτική συμμετοχή σε ταμεία εγγυήσεων) μπορούν να καθιστούν λιγότερο ελκυστική τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών. Επίσης, η υποχρέωση διορισμού φορολογικού αντιπροσώπου και τοπικού αντιπροσώπου για την εκτίμηση και το διακανονισμό των ζημιών στη χώρα του ασφαλιστικού κινδύνου συνεπάγονται συχνά πρόσθετο κόστος. Η Επιτροπή εξετάζει ήδη τις δυνατότητες επίλυσης των προβλημάτων αυτών. Προτίθεται επίσης να διερευνήσει και άλλα θέματα στον τομέα των ασφαλίσεων. * Χαμηλή ποιότητα της προσφερόμενης υπηρεσίας και ανεπαρκής πληροφόρηση της Οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν δυχέρειες να κατανοήσουν και να αξιολογήσουν την αυξανόμενη ποκιλία και πολυπλοκότητα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Η Επιτροπή έλαβε πληροφορίες ότι ορισμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μερικές φορές σε παράβαση της νομοθεσίας χώρας υποδοχής, προσέφεραν σε διασυνοριακή βάση πολύπλοκα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, όπως ενυπόθηκες ή καταναλωτικές πιστώσεις, χωρίς επαρκή πληροφόρηση των καταναλωτών. Για παράδειγμα, ορισμένα βασικά έγγραφα δεν ήταν διαθέσιμα στη γλώσσα του καταναλωτή, δεν παρέχονταν πίνακες απόσβεσης ή η παρουσίαση ορισμένων στοιχείων ήταν παραπλανητική. Παρόλο που η Επιτροπή δεν μπορεί να λάβει άμεσα μέτρα κατά των σχετικών επιχειρήσεων ή των μεσαζόντων τους, οι εθνικές αρχές έχουν τη δυνατότητα αυτή βάσει των διατάξεων των οδηγιών και μπορούν, για το σκοπό αυτό, να χρησιμοποιούν το υφιστάμενο σύστημα συνεργασίας με άλλες εποπτικές αρχές. Σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και το γενικό συμφέρον στη δεύτερη τραπεζική οδηγία (ΕΕ αριθ. C 291 της 4. 11. 1995, σ. 7). 9 Οι περισσότερες καταγγελίες που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή σχετικά με την ανεπάρκεια των πληροφοριών που παρέχονται στους καταναλωτές για τις τιμές και τους εφαρμοζόμενους όρους, με τη μη παροχή κατάλληλων συμβουλών και με τις δυσχέρειες όσον αφορά τη σύγκριση των διάφορων υπηρεσιών, προέρχονται από τον τραπεζικό τομέα, στον οποίο οι οδηγίας δεν επιβάλλουν άμεσα απαιτήσεις για την πληροφόρηση των καταναλωτών (εκτός από τις καταναλωτικές πιστώσεις και - όταν θα έχει θεσπιστεί η σχετική πρόταση - την εκτέλεση διασυνοριακών μεταφορών πίστωσης). Με βάση τα πορίσματα της έκθεσης της του Μαΐου 1995 σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για την καταναλωτική πίστη6, η Επιτροπή εξετάζει τη σημερινή κατάσταση όσον αφορά την πληροφόρηση των καταναλωτών (τόσο πριν όσο και μετά την υπογραφή της σύμβασης) στον τραπεζικό τομέα, ιδίως όσον αφορά την ενυπόθηκη και την καταναλωτική πίστη και τη χρηματοδοτική μίσθωση. Όσον αφορά τις διασυνοριακές πληρωμές, και ιδίως τις διασυνοριακές μεταφορές πίστωσης, τα κυριότερα προβλήματα που επισημαίνουν οι καταναλωτές - ανεπαρκείς γραπτές πληροφορίες για τους εφαρμοζόμενους όρους, διπλός καταλογισμός προμηθειών, υπερβολικά μεγάλες προθεσμίες εκτέλεσης και έλλειψη κατάλληλων διαδικασιών επανόρθωσης - ρυθμίζονται στη σχετική πρόταση που εξετάζεται σήμερα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, η οποία ελπίζεται ότι θα θεσπιστεί πριν από το καλοκαίρι. Η βελτίωση των όρων διενέργειας διασυνοριακών μεταφορών πίστωσης και η καθιέρωση ενιαίου νομίσματος θα επιτρέψουν αναμφίβολα την άρση δύο βασικών εμποδίων που δυσχεραίνουν ακόμα τη διασυνοριακή παροχή χρηματοπιστωτικών και άλλων υπηρεσιών. Η ενοποίηση της αγοράς θα ενισχυθεί ακόμα περισσότερο και η εισαγωγή ενιαίου νομίσματος θα επιτρέψει στους καταναλωτές να συγκρίνουν πιο εύκολα τις προσφερόμενες υπηρεσίες. Όσον αφορά τις κάρτες πληρωμής, φαίνεται ότι οι ομάδες χρηστών ανησυχούν κυρίως για τη μη ικανοποιητική εφαρμογή των αρχών που περιέχονται στη σύσταση της Επιτροπής του 1988 για τα συστήματα πληρωμών7, και ιδίως των κανόνων περί ευθύνης των μερών σε περίπτωση απώλειας, κλοπής ή αναπαραγωγής της κάρτας πληρωμής. Οι καταναλωτές επιδιώκουν επίσης τη βελτίωσση της διαφάνειας κατά τη χρήση της κάρτας πληρωμής, ιδίως σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο κατοικεί ο κάτοχος της. Η Επιτροπή εξετάζει τις πρακτικές στον τομέα των καρτών πληρωμής (περιλαμβανομένων των προπληρωμένων καρτών) και άλλων μέσων πληρωμής (όπως οι τραπεζικές τηλεσυναλλαγές κατ'οίκον και οι "ψηφιακές πληρωμές" ("cyber- payments")) για να διευκολύνει τη δημιουργία πραγματικής ενιαίας αγοράς στα μέσα αυτά, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα στους καταναλωτές καλύτερη νομική προστασία και πιο πλήρη και ακριβή πληροφόρηση. Η Επιτροπή έχει αρχίσει διαβουλεύσεις με τις συμβουλευτικές ομάδες της για τα συστήματα πληρωμών, σε μία από τις οποίες συμμετέχουν και εκπρόσωποι των καταναλωτών. Κάθε συμβολή στη συζήτηση αυτή είναι ευπρόσδεκτη, ενόψει των μέτρων που ενδεχομένως θα ληφθούν. • Μεσάζοντες Έχουν επισημανθεί περιπτώσεις "επιθετικών", ή ακόμα και αθέμιτων, πρακτικών από μεσάζοντες που δεν υπόκεινται σε ρυθμίσεις, κυρίως στους τομείς των τραπεζικών και των επενδυτικών υπηρεσιών. Οι μεσάζοντες αυτοί προκαλούν συχνά σοβαρή ζημία στους πελάτες τους, και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και την πτώχευση τους. Έτσι, πολλοί καταναλωτές που αναζητούσαν πιστωτικές διευκολύνσεις δέχθηκαν προτάσεις με ελκυστικούς, εκ πρώτης όψεως, όρους από μεσάζοντες που αντιπροσώπευαν ξένες εταιρίες και εισέπρατταν σημαντικές προκαταβολές παρόλο που παρείχαν ελλιπείς πληροφορίες (οι προτεινόμενες πιστώσεις αποδείχθηκαν πολύ πιο πολύπλοκες και λιγότερο συμφέρουσες από ό,τι φαινόταν αρχικά). Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που διέπουν την καταναλωτική πίστη (COM(95)l 17 τελικό της 11. 05. 1995). Σύσταση της Επιτροπής 88/590/ΕΟΚ για τα συστήματα πληρωμών και ιδίως για τις σχέσεις μεταξύ κατόχου και εκδότη κάρτας (ΕΕ αριθ. L 317 της 24. 11. 1988, σ. 55). 10 Διαπιστώθηκαν επίσης περιπτώσεις διασυνοριακών πωλήσεων συμβολαίων προθεσμιακών συναλλαγών επί εμπορευμάτων ή παράγωγων προϊόντων επί των συμβολαίων αυτών από παρόμοιους μεσάζοντες. Η Επιτροπή εξετάζει ήδη εάν είναι σκόπιμο να ενταχθούν τα μέσα αυτά (συμβόλαια προθεσμιακών συναλλαγών επί εμπορευμάτων και παράγωγα μέσα τους) στο πεδίο εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας, ώστε να απαιτείται η χορήγηση άδειας για την άσκηση των δραστηριοτήτων αυτών και η εποπτεία τους σε όλη την Κοινότητα. Με την εξαίρεση των δραστηριοτήτων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για την καταναλωτική πίστη8, οι δραστηριότητες των μεσαζόντων που δεν υπόκεινται σε ρυθμίσεις δεν καλύπτονται από την σημερινή παράγωγη κοινοτική νομοθεσία: τα κράτη μέλη είναι επομένως ελεύθερα να τις ρυθμίζουν με τον τρόπο που θεωρούν κατάλληλο για την προστασία των καταναλωτών, εφόσον τηρούν τους κανόνες της συνθήκης για την ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Αλλά είναι σαφές ότι κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους οι μεσάζοντες αυτοί παραβαίνουν συχνά την ισχύουσα εθνική νομοθεσία. Τα προβλήματα που σχετίζονται με την παράνομη άσκηση δραστηριότητας και την απάτη δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Κοινότητας και μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνον από τις εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια. Ωστόσο, η Επιτροπή έχει αρχίσει να εξετάζει το θέμα των μη υποκείμενων σε ρυθμίσεις μεσαζόντων που προσφέρουν πιστώσεις προκειμένου να προσδιορίσει τα μέτρα, σε νομοθετικό ή άλλο επίπεδο, που πρέπει να ληφθούν. • Προβλήματα που σχετίζονται με την εκτέλεση χρηματοπιστωτικών συμβάσεων Πολλές καταγγελίες και αιτήματα που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αφορούσαν την εκτέλεση συμβάσεων (τόσο εθνικών όσο και διασυνοριακών) και την ερμηνεία των όρων τους. Όταν το πρόβλημα αφορά την εκτέλεση ή την ερμηνεία μιας σύμβασης, ούτε η Επιτροπή ούτε το Κοινοβούλιο έχει αρμοδιότητα να ορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών. Η αρμοδιότητα αυτή ανήκει πάντα στα εθνικά δικαστήρια. • Έλλειψη φορολογικής εναρμόνισης Οι καταναλωτές διαμαρτύρονται συχνά ότι τα πλεονεκτήματα των "διασυνοριακών επιλογών" (τιμών και συμβατικών όρων) εξουδετερώνονται εάν εξακολουθεί να ισχύει το φορολογικό καθεστώς της χώρας στην οποία διαμένουν. Για παράδειγμα, ένας καταναλωτής ο οποίος, λόγω συμφερουσών τιμών και ευνοϊκών συμβατικών όρων, συνάπτει σύμβαση ασφάλισης ζωής σε άλλη χώρα, θα εξακολουθήσει να υπόκειται στο φορολογικό καθεστώς της χώρας της οποίας είναι κάτοικος. Το γεγονός αυτό μπορεί να εξουδετερώσει σε μεγάλο βαθμό τα πλεονεκτήματα της ασφαλιστικής σύμβασης. Επιπλέον, σε ορισμένες χώρες δεν επιτρέπεται στον καταναλωτή να εκπέσει από το φορολογητέο εισόδημα τα ασφάλιστρα που κατέβαλε διότι η σύμβαση συνάφθηκε με μη εγκατεστημένη εταιρία. Πράγματι, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε9 ότι ένα κράτος μέλος μπορεί να αρνηθεί την έκπτωση των ασφαλιστικών εισφορών που καταβλήθηκαν σε μη εγκατεστημένο ασφαλιστή στο πλαίσιο συμβάσεως ασφάλισης ζωής, προκειμένου να διασφαλίσει τη συνοχή του φορολογικού του συστήματος. Ωστόσο, σε πρόσφατη απόφαση του, το Δικαστήριο φαίνεται να περιορίζει κάπως την έκταση της προηγούμενης απόφασης, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα του δανειζομένου στις κοινωνικές παροχές που σχετίζονται με τα τραπεζικά δάνεια ακόμα και στις περιπτώσεις στις οποίες το δάνειο συνάπτεται με μη εγκατεστημένο πιστωτικό ίδρυμα10. Οι οδηγίες για την καταναλωτική πίστη απαιτούν από τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν είτε ότι τα πρόσωπα που προσφέρουν πιστώσεις ή ενεργούν ως μεσάζοντες έχουν λάβει επίσημη άδεια, είτε ότι τα πρόσωπα αυτά ελέγχονται και υπόκεινται σε εποπτεία στη χώρα καταγωγής τους, είτε ότι υπάρχουν κατάλληλες διαδικασίες για την πληροφόρηση των καταναλωτών και την εξέταση των καταγγελιών τους. Απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 1992 στην υπόθεση C-204/90 Bachman, Συλλογή 1992, σ. 249. Απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 1995 στην υπόθεση C-484/94 Svensson-Gustavson (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί). 11 Η πρόοδος στο φορολογικό τομέα είναι ακόμα ανεπαρκής. Όσο θα απαιτείται ομοφωνία για τη λήψη των αποφάσεων του Συμβουλίου σε φορολογικά θέματα, οι προοπτικές για την κατάργηση αυτών των εμποδίων στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών θα είναι πολύ περιορισμένες. • Ειδικά προβλήματα στον τομέα της υποχρεωτικής ασφάλισης αστικής ευθύνης αυτοκίνητων Ορισμένες από τις καταγγελίες που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αφορούν τα ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα θύματα "διασυνοριακών" οδικών ατυχημάτων. Σε άλλες περιπτώσεις, η διαφορά σχετίζεται με την ερμηνεία των όρων της σύμβασης. Συνολικά, μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ δύο βασικών ειδών προβλημάτων. Πρώτον, στην περίπτωση των ατυχημάτων που εμπίπτουν στο πεδίο του συστήματος της "πράσινης κάρτας" και των οδηγιών για την ασφάλιση αυτοκινήτων, δηλαδή για τα ατυχήματα που προκαλούνται από αυτοκίνητο που διέρχεται από άλλο κράτος μέλος, οι μηχανισμοί που έχουν επινοηθεί για τη διευκόλυνση της αποζημίωσης των θυμάτων φαίνεται ότι λειτουργούν αρκετά ικανοποιητικά. Δεύτερον, στην περίπτωση των ατυχημάτων που δεν καλύπτονται από το σύστημα της "πράσινης κάρτας", δηλαδή εκείνα στα οποία εμπλέκονται ένα αυτοκίνητο, οι επιβάτες του και κάθε πρόσωπο που επισκέπτεται άλλο κράτος μέλος και τα οποία προκαλούνται από τοπικό αυτοκίνητο, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα θύματα για την αποζημίωση τους εντός εύλογου χρόνου (απόσταση, προβλήματα γλώσσας, μη εξοικείωση με τη νομοθεσία και τις δικαστικές διαδικασίες) οδήγησαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να θεσπίσει ψήφισμα για τη λήψη ειδικών μέτρων. Η Επιτροπή έχει ήδη ενημερώσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι προτίθεται να λάβει κατάλληλα μέτρα για την επίλυση ορισμένων από τα προβλήματα αποζημίωσης που αντιμετωπίζουν τα θύματα αυτών των ατυχημάτων. Επιπλέον, η Επιτροπή εξετάζει αυτή τη στιγμή τη συμβατότητα με την κοινοτική νομοθεσία της καθιέρωσης υποχρεωτικών και ομοιόμορφων συστημάτων τιμολόγησης με βάση τη μείωση ή την αύξηση των ασφάλιστρων ("bonus-malus"). 12 Η ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών είναι ακόμα στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης της. Στον τραπεζικό τομέα λειτουργεί εδώ και τρία έτη, στον τομέα των ασφαλίσεων εδώ και ενάμισι έτος και σε εκείνον των επενδυτικών υπηρεσιών μόνον εδώ και μερικούς μήνες. Είναι επομένως δύσκολο να συναχθούν οριστικά συμπεράσματα στο παρόν στάδιο. Η "μελέτη 1996" που διεξάγεται αυτή τη στιγμή με σκοπό την αξιολόγηση των πρώτων αποτελεσμάτων και της επίπτωσης της ενιαίας αγοράς θα επιτρέψει τον εντοπισμό των κενών πον πρέπει να καλυφθούν ή των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν. Τα αποτελέσματα της μελέτης θα είναι διαθέσιμα στα τέλη του έτους. Εάν διαπιστωθούν κενά ή προβλήματα, η Επιτροπή θα εξετάσει τον καταλληλότερο τρόπο αντιμετώπισης τους, περιλαμβανομένης, εάν είναι αναγκαίο, της θέσπισης νέων νομοθετικών μέτρων ή της τροποποίησης υφιστάμενων κειμένων. Η εξ αποστάσεως πώληση χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στους καταναλωτές αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Έχει ήδη καταρτιστεί μια πρόταση γενικής οδηγίας για την πώληση εξ αποστάσεως προκειμένου να καθοριστούν απλοί και σαφείς κανόνες που θα εφαρμόζονται σε όλες τις νέες τεχνικές εξ αποστάσεως πώλησης προϊόντων ή υπηρεσιών. Για να ρυθμίσει τις ειδικές αυτές πρακτικές, η αρχική πρόταση της Επιτροπής περιλάμβανε έναν τριεπίπεδο μηχανισμό: υποχρέωση προηγούμενης πληροφόρησης πριν από τη σύναψη της σύμβασης, γραπτή επιβεβαίωση του περιεχομένου της και περίοδο επανεξέτασης επτά ημερών. Μετά από πολλούς γύρους διαβουλεύσεων στο πλαίσιο των κοινοτικών οργάνων, η Επιτροπή αποφάσισε να υποστηρίξει την εξαίρεση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, όπως είχε αποφασιστεί από το Συμβούλιο, και ανάλαβε τη δέσμευση να προβεί σε ειδική εξέταση των προβλημάτων στον τομέα αυτό. Μεταξύ άλλων, πρέπει ιδίως να εξεταστούν τα ακόλουθα θέματα. Η εξ αποστάσεως πώληση χρηματοπιστωτικών προϊόντων στους καταναλωτές συνεπάγεται την ανάγκη ειδικής πληροφόρησης. Ειδική προσοχή πρέπει να δοθεί στη σαφήνεια και την καταλληλότητα των πληροφοριών που δίδονται στους καταναλωτές πριν και μετά τη σύναψη των συμβάσεων. Η ανάγκη γραπτής επιβεβαίωσης θα εκτιμηθεί στο πλαίσιο αυτό. Ένα άλλο σημαντικό θέμα είναι η πρόβλεψη περιόδων επανεξέτασης κατά την πώληση χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Στον τομέα της ασφάλισης ζωής, η κοινοτική νομοθεσία παρέχει ήδη στον καταναλωτή το δικαίωμα να υπαναχωρήσει από μια σύμβαση εντός προκαθορισμένου αριθμού ημερών. Πρέπει να εξεταστεί εάν η αρχή της περιόδου επανεξέτασης πρέπει να επεκταθεί σε άλλες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, όπως η ασφάλιση ζημιών και ορισμένες τραπεζικές υπηρεσίες. Έχει ήδη γίνει δεκτό, στην κοινή θέση επί της πρότασης οδηγίας για την πώληση εξ αποστάσεως, ότι δεν μπορεί να υπάρχει δικαίωμα υπαναχώρησης όταν η τιμή των αγαθών και υπηρεσιών "εξαρτάται από διακυμάνσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές που δεν μπορούν να ελεγχθούν από τον προμηθευτή" ή εάν η παροχή της υπηρεσίας έχει αρχίσει, με συμφωνία του καταναλωτή, πριν από το τέλος της περιόδου επτά ημερών. Επιπλέον, το θέμα των πωλήσεων που πραγματοποιούνται με πρωτοβουλία του προμηθευτή και χωρίς ρητή συναίνεση του καταναλωτή δεν αντιμετωπίζεται προς το παρόν στην ισχύουσα νομοθεσία για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Επιπλέον, η νομοθεσία αυτή δεν καλύπτει ακόμα ούτε το θέμα της χρησιμοποίησης, με πρωτοβουλία του πωλητή και χωρίς να το έχει ζητήσει ο καταναλωτής, ορισμένων μέσων τηλεπικοινωνίας (όπως συσκευές αυτόματων κλήσεων και τηλεομοιοτυπίας). Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να προσδιοριστεί σε ποιο βαθμό η προσφορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στους καταναλωτές χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση τους δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα. 13 Ο όγκος και η πολυπλοκότητα των πωλήσεων εξ αποστάσεως αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς. Στον τομέα των ασφαλίσεων, η πώληση εξ αποστάσεως και το άμεσο μάρκετινγκ επεκτείνονται σε όλους τους κλάδους ασφάλισης ζημιών και ζωής. Στον τομέα των τραπεζικών εργασιών εξ αποστάσεως, η τάση για τη διενέργεια τραπεζικών πράξεων με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή γενικεύεται όλο και περισσότερο, και ορισμένα προϊόντα όπως το "ψηφιακό χρήμα" (cyber-money) και τα ηλεκτρονικά πορτοφόλια είναι ήδη διαθέσιμα. Στον τομέα των συναλλαγών σε τίτλους με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, η δημιουργία εντελώς ηλεκτρονικών αγορών με αυτοματοποιημένα συστήματα συμψηφισμού και διακανονισμού και με δυνατότητα τηλεπρόσβασης θα μπορούσαν να μεταβάλουν ριζικά τον τρόπο διενέργειας των συναλλαγών. Προς το παρόν, η εξ αποστάσεως πώληση χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών πραγματοποιείται κυρίως σε εθνικό επίπεδο. Πρέπει ωστόσο να αναμένεται ότι οι διασυνοριακές συναλλαγές αυτού του είδους θα αναπτυχθούν γρήγορα, χάρη στις νέες δυνατότητες που προσφέρει η κοινωνία των πληροφοριών. υψηλής υπηρεσιών ποιότητας. Η αξιοποίηση Η εμφάνιση νέων ηλεκτρονικών υπηρεσιών θα διευρύνει τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς για τους καταναλωτές, χάρη στην αύξηση του ανταγωνισμού και την ανάπτυξη πιο διαφοροποιημένης προσφοράς των πλεονεκτημάτων αυτών θα είναι δυνατή μόνον εάν όλοι οι πελάτες - περιλαμβανομένων των καταναλωτών - και οι παρέχοντες υπηρεσίες θα έχουν εμπιστοσύνη στο ρυθμιστικό πλαίσιο που θα διέπει τις συναλλαγές τους. Παρόλο που ο ευρωπαϊκός τομέας χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών βρίσκεται ακόμα στα πρώτα στάδια ανάπτυξης του, οι προοπτικές του είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές, λαμβανομένων υπόψη των νέων δυνατοτήτων επικοινωνίας, και τα οφέλη για τους καταναλωτές θα μπορούσαν να είναι σημαντικά. Για να εξασφαλίσει ότι οι καταναλωτές είναι σε θέση να ωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα αυτά, η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη, θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, τόσο στη νομοθεσία όσο και στις αγορές, που έχουν συνέπειες για τους καταναλωτές, καθώς και τις ειδικές ανάγκες των καταναλωτών στο σημαντικό αυτό τομέα. Η Επιτροπή επιθυμεί να ενθαρρύνει τις καινοτομίες στις μεθόδους πώλησης εξ αποστάσεως, υπό τον όρο ότι αυτές αποβαίνουν προς όφελος των καταναλωτών, των επιχειρήσεων και των άλλων κατηγοριών πελατών. Η ανάγκη λήψης ρυθμιστικών μέτρων θα πρέπει να εκτιμηθεί προσεκτικά. Η παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, είτε εξ αποστάσεως είτε όχι, εμπίπτει ήδη στο πεδίο των κοινοτικών κανόνων για την προστασία των καταναλωτών. Σε ορισμένες περιπτώσεις (οι περισσότερες οδηγίες για την ασφάλιση στους κλάδους ζημιών και ζωής, τις τράπεζες και τους ΟΣΕΚΑ), η νομοθεσία αυτή έχει ενσωματωθεί στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών και οι συνέπειες της είναι ήδη αισθητές. Σε άλλες περιπτώσεις ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν ολοκληρώσει την ενσωμάτωση των οδηγιών και επομένως οι επιπτώσεις τους (ιδίως όσον αφορά την οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες) είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστες. Η Επιτροπή θεωρεί κατά συνέπεια ότι πρέπει να εξετάσει τις απόψεις των καταναλωτών σχετικά με την ανάπτυξη των πωλήσεων εξ αποστάσεως. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αποκλείει τη λήψη μέτρων ή τη θέσπιση δεσμευτικών νομοθετικών ρυθμίσεων. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να εξασφαλίσει στους καταναλωτές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που αγοράζουν τις υπηρεσίες αυτές εξ αποστάσεως ένα επίπεδο προστασίας ισοδύναμο με εκείνο που υπάρχει κατά την αγορά άλλων αγαθών και υπηρεσιών. Για να προσδιορίσει τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν και τον πιο αποτελεσματικό τρόπο επίλυσης τους, η Επιτροπή επιθυμεί να συγκεντρώσει όσο το δυνατόν περισσότερες παρατηρήσεις σχετικά με τις σημερινές πρακτικές πώλησης εξ αποστάσεως χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και τις μελλοντικές προοπτικές τους. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή θα είναι σε θέση να εκτιμήσει τις νέες δυνατότητες που διαμορφώνονται στην αγορά των υπηρεσιών αυτών και τους ενδεχόμενους κινδύνους για τους καταναλωτές και να κρίνει εάν απαιτούνται νέες πρωτοβουλίες, και εάν ναι ποιες πρέπει να είναι αυτές, περιλαμβανομένων των μέτρων νομοθετικού χαρακτήρα. 14 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Το παρόν Πράσινο Βιβλίο καταδεικνύει ότι οι οδηγίες για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες περιέχουν ήδη διατάξεις για την προστασία των καταναλωτών. Είναι ωστόσο σαφές ότι απαιτούνται περαιτέρω μέτρα, λαμβανομένων υπόψη των προβλημάτων που έχουν ήδη εντοπιστεί και των αναμενόμενων εξελίξεων στον τομέα της διασυνοριακής παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Η Επιτροπή επιθυμεί να αρχίσει μια ευρεία διαβούλευση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Όλες οι παρατηρήσεις σχετικά με τα θέματα που εξετάζονται στο Πράσινο Βιβλίο είναι ευπρόσδεκτες και θα της επιτρέψουν να εκτιμήσει εάν είναι αναγκαία η ανάληψη πρωτοβουλιών στον τομέα αυτό. Οι παρατηρήσεις θα πρέπει να επικεντρωθούν στα θέματα που απαιτούν τη λήψη μέτρων σε κοινοτικό επίπεδο: • • • • • • τα συμφέροντα των καταναλωτών λαμβάνονται ήδη επαρκώς υπόψη στην κοινοτική και την εθνική νομοθεσία, π. χ. όσον αφορά την πληροφόρηση των καταναλωτών, τη διαφάνεια, τη νομική προστασία και τους μηχανισμούς επανόρθωσης; η ισχύουσα νομοθεσία παρέχει επαρκή βαθμό προστασίας στον ειδικό τομέα της εξ αποστάσεως πώλησης χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών; οι αποκλίσεις μεταξύ εθνικών κανόνων προστασίας των καταναλωτών έχουν αρνητικές συνέπειες για τα συμφέροντα των καταναλωτών ή για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς; ποια είναι τα εμπόδια που δεν επιτρέπουν στους καταναλωτές να επωφεληθούν πλήρως από την ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών; ποιες είναι οι άλλες σημαντικές ανησυχίες των καταναλωτών που δεν εξετάζονται στο Πράσινο Βιβλίο και τις οποίες η Επιτροπή θα πρέπει να γνωρίζει; η καθιέρωση νέων τεχνολογιών και νέων τεχνικών εμπορίας απαιτεί τη θέσπιση συμπληρωματικών κανόνων προστασίας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών; των καταναλωτών στον τομέα Οι παρατηρήσεις σχετικά με το παρόν Πράσινο Βιβλίο πρέπει να αποσταλούν γραπτώς το αργότερο στις 15 Οκτωβρίου 1996 στην ακόλουθη διεύθυνση: The Director-General - DG XV European Commission Rue de la Loi 200 Β-1049 Brussels Fax: (+32 2) 295. 65. 00 E-mail: John. MOG@DG15. cec. be Η Επιτροπή θα οργανώσει επίσης τους προσεχείς μήνες μια ακρόαση προκειμένου να επιτρέψει στα ενδιαφερόμενα μέρη να συζητήσουν τα θέματα αυτά. 15 ISSN 0254-1483 COM(96) 209 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 09 10 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-248-GR-C ISBN 92-78-04529-2 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουζεμβοϋργο


title: Comunicación de la Comisión al Consejo y al Parlamento Europeo - Seguimiento y evaluación externos e independientes de actividades comunitarias en el ámbito de la investigación y el desarrollo tecnológico

eurovoc_concepts:
EU activity
activity report
project evaluation
research and development
technological change

text: COMISIÓN DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS Bruselas, 22. 05. COM(%)22() final 996 COMUNICACIÓN DE LA COMISIÓN AL CONSEJO Y AL PARLAMENTO EUROPEO SEGUIMIENTO Y EVALUACIÓN EXTERNOS E INDEPENDIENTES DE ACTIVIDADES COMUNITARIAS EN EL ÁMBITO DE LA INVESTIGACIÓN Y EL DESARROLLO TECNOLÓGICO RESUMEN La Comisión tiene el objetivo permanente de demostrar y aumentar la credibilidad y eficacia de su labor en materia de evaluación de las acciones de IDT comunitarias. A la luz de las recientes Decisiones legislativas sobre el Cuarto Programa Marco y sus correspondientes programas específicos, en las que se establece un complejo sistema de evaluación y una activa participación de expertos externos e independientes, la Comisión decidió revisar la labor de evaluación de IDT de la Comunidad. Se pidió el dictamen del Comité de Investigación Científica y Técnica (CREST) y, seguidamente, el CREST creó un subcomité de evaluación, informándose de ello a los grupos de investigación y de cuestiones atómicas del Consejo y al Comité de Energía, Investigación y Tecnología (CEIT) del Parlamento Europeo. En la presente Comunicación se resume la evaluación exigida en las Decisiones legislativas y se describe a grandes rasgos un planteamiento racionalizado, teniendo en cuenta el dictamen del CREST. Dicho planteamiento dará resultados eficaces y rentables en el momento oportuno. Se centra en el seguimiento permanente de los programas específicos y el programa marco y en sus respectivas evaluaciones quinquenales. Los informes tendrán una periodicidad anual, en correlación con la publicación del informe anual exigido en el artículo 130 A del Tratado de la Unión Europea. Este planteamiento se ha utilizado a título experimental en 1995 y se revisará tras tres años de aplicación. El planteamiento está sólidamente basado en la experiencia acumulada por la Comisión en anteriores evaluaciones y tiene en cuenta una reciente iniciativa sobre pasos concretos para mejorar la actividad de evaluación de la Comisión. Se caracteriza fundamentalmente por que supone un nuevo avance en la coherencia del seguimiento y evaluación de las acciones de IDT comunitarias. En particular, a) b) c) d) establece un seguimiento permanente y se desarrolla a través de la evaluación de programas hasta la evaluación de la política científica y tecnológica enuncia los principios de aplicación cuenta con la adecuada asistencia de expertos externos independientes debería dar resultados a tiempo de los debates sobre las futuras Decisiones de programas. La Comisión es responsable del seguimiento y evaluación de la labor comunitaria en IDT. No obstante, la participación de expertos y organismos externos y la accesibilidad de los procedimientos aumentará la independencia y la transparencia del seguimiento y la evaluación. Además, se añade un nuevo nivel de responsabilidad, a través de la publicación de las respuestas de la Comisión a las recomendaciones del grupo encargado de la evaluación quinquenal del programa marco. Con ello aumentará la credibilidad de la evaluación de la IDT de la Comunidad. Mediante la presente Comunicación, la Comisión invita al Consejo y al Parlamento Europeo a tomar nota de este planteamiento racionalizado que tiene en cuenta los requisitos legislativos vigentes sobre evaluación y seguimiento. 1. INTRODUCCIÓN En el Libro Blanco de la Comisión "Crecimiento, Competividad y Empleo" (COM(93) 700 final) se señala, como clave para mejorar la productividad industrial y tecnológica de Europa, el aumento del esfuerzo en IDT y su adaptación a las nuevas condiciones de mercado. La evaluación, tanto de los programas (su gestión, calidad del seguimiento, eficacia de los procedimientos internos, etc. ) como de los resultados (aumento de los conocimientos científicos y técnicos, difusión y máximo aprovechamiento de los resultados, explotación industrial de los resultados de IDT y su relación con los procesos innovadores, cálculo de los esfuerzos económicos y sociales a largo plazo, etc. ) cumple una importante misión a este respecto, al contribuir a la aplicación eficaz de la labor en IDT, a la coherencia con todas las políticas pertinentes y al empleo óptimo de los recursos públicos. Las Decisiones legislativas relativas al Cuarto Programa Marco1 y sus programas específicos exigen que la Comisión aplique un complejo sistema de evaluación (véase el punto 3). En la presente Comunicación la Comisión presenta un rentables planteamiento oportunamente. racionalizado que dará resultados eficaces y 2. EVOLUCIÓN DE LA LABOR DE EVALUACIÓN DE LA IDT DE LA COMUNIDAD La evaluación sistemática de las actividades de IDT comunitarias se confirmó con el Plan de Acción de 19832 y ha seguido evolucionando desde entonces3. La participación de expertos externos ha sido un rasgo determinante a la hora de fomentar la independencia de la evaluación. En 1993, el Consejo y el Parlamento Europeo invitaron a la Comisión a que siguiera esforzándose por aumentar la credibilidad de la evaluación de los programas de IDT comunitarios, garantizando al mismo tiempo su independencia. Con posterioridad, las Decisiones legislativas sobre el Cuarto Programa Marco añadieron nuevos requisitos relativos a la evaluación. En este documento el término "Cuarto Programa Marco" incluye las actividades comunitarias resultantes de dos Decisiones: J_^, la Decisión n° 1110/94/CEE relativa al Cuarto Programa Marco de la Comunidad Europea para acciones comunitarias en materia de investigación y desarrollo tecnológico y demostración (1994-1998), y 21, la Decisión n° 94/268/Euratom relativa a un programa marco de la Comunidad Europea de la Energía Atómica para actividades comunitarias en materia de investigación y enseñanza (1994-1998). Resolución del Consejo de 28 de junio de 1983. Comunicación al Consejo relativa a un plan de acción de la Comunidad respecto a la evaluación de las actividades de investigación y desarrollo de la Comunidad entre los años 1987 y 1991, COM (86) 660 final, 20 de noviembre de 1986. En 1994, como primera medida en respuesta al Consejo y al Parlamento Europeo, los servicios de la Comisión responsables de la aplicación del programa marco prepararon un documento de reflexión. Dicho documento se remitió al CREST, al CEIT y a la Asamblea Europea de Ciencia y Tecnología (European Science and Technology Assembly - ESTA). En 1995 el CREST emitió un dictamen4 en virtud del cual se creaba un subcomité de evaluación del CREST. Se informó de ello al Grupo de Investigación, al Grupo de Cuestiones Atómicas (ambos del Consejo) y al CEIT (del Parlamento). El 21 de marzo de 1995 la Comisión aprobó un programa5 para llevar a cabo una gestión financiera coherente y eficaz (SEM 2000) dividido en tres fases: consolidación en el marco actual, reforma de la cultura de gestión financiera y colaboración con los Estados miembros. Al adoptar la segunda fase de este programa, la Comisión impuso, entre otros requisitos, la evaluación sistemática de todos los programas y acciones comunitarios y aclaró que la tarea de evaluación era, en primer lugar, responsabilidad de las Direcciones Generales operativas. 3. SITUACIÓN ACTUAL Las Decisiones legislativas sobre el Cuarto Programa Marco y sus programas específicos6 establecen que la Comisión (véase cuadro 1), por lo que respecta al programa marco, llevará a cabo un seguimiento permanente y sistemático, con la adecuada asistencia de expertos independientes y externos, de la evolución con relación a los objetivos iniciales (artículo 4. 1), y El dictamen del CREST para el Consejo y la Comisión sobre los procedimientos de seguimiento y evaluación de los programas de investigación comunitarios se adoptó en la reunión que celebró dicho comité el 18 de mayo de 1995. Recomendación n° 4 del Memorándum del Presidente, Sra. Gradin y Sr. Liikanen, SEC(95) 1301/4 de 22 de julio de 1995; y_ Comunicación a la Comisión de Evaluación (pasos concretos para mejorar la evaluación en la Comisión) SEC(96)659 de 9 de abril de 1996). Decisiones del Consejo: 94/801/CE de 23 de noviembre de 1994; 94/572/CE de 27 de julio de 1994; 94/802/CE de 23 de noviembre de 1994; 94/571 /CE de 27 de julio de 1994; 94/803/CE de 23 de noviembre de 1994; 94/911/CEde 15 de diciembre de 1994; 94/804/CE de 23 de noviembre de 1994; 94/912/CE de 15 de diciembre de 1994; 94/913/CE de 15 de diciembre de 1994; 94/805/CE de 23 de noviembre de 1994; 94/806/CE de 23 de noviembre de 1994; 94/914/CE de 15 de diciembre de 1994; 94/915/CE de 15 de diciembre de 1994; 94/807/CE de 23 de noviembre de 1994; 94/917/CE de 15 de diciembre de 1994; 94/916/CE de 15 de diciembre de 1994; 94/920/Euratom de 15 de diciembre de 1994; 94/799/Euratom de 8 de diciembre de 1994; y las Decisiones del Consejo aplicadas por el Centro Común de Investigación: 94/918/CE de 15 de diciembre de 1994; 94/919/Euratom de 15 de diciembre de 1994. dispondrá de una evaluación externa realizada por expertos cualificados independientes sobre la gestión y avances de las acciones comunitarias realizadas durante el quinquenio que preceda a la dicha evaluación y remitirá la evaluación, acompañada de sus observaciones, al Parlamento Europeo, al Consejo y al Comité Económico y Social antes de presentar su propuesta para el Quinto Programa Marco (artículo 4. 2); en cuanto a los programas específicos, llevará a cabo un seguimiento permanente y sistemático, con la adecuada asistencia de expertos independientes y externos, de la evolución con relación a los objetivos iniciales (artículo 4. 1) dispondrá de una evaluación externa realizada por expertos cualificados independientes sobre las actividades desarrolladas en los ámbitos cubiertos por el programa y su gestión durante los cinco años anteriores (artículo 4. 2); y, al finalizar cada programa específico, ofrecerá una evaluación final independiente de los resultados conseguidos en comparación con los objetivos, que remitirá al Parlamento Europeo, al Consejo y al Comité Económico y Social (artículo 4. 3). Si se aplicasen estos requisitos legislativos con la metodología actual, a) b) c) d) habría que realizar dos grandes ejercicios de evaluación (uno a mitad de transcurso del Cuarto Programa Marco y otro al finalizar), en ambos casos de unos 20 programas; el intervalo entre ambas evaluaciones sería demasiado breve para poder notar avances significativos; las evaluaciones finales se realizarían antes de conseguir resultados científicos y tecnológicos significativos y de poder notar sus repercusiones y habría que aclarar la función de los expertos externos independientes encargados de prestar la "adecuada asistencia". 4. PLANTEAMIENTO EN PRO DE LA RACIONALIZACIÓN A continuación se esboza el planteamiento racionalizado que la Comisión pretende aplicar. Tiene en cuenta el dictamen del CREST y, cuando procede, los principios de la iniciativa SEM 2000. 4. 1 Cómo racionalizar En el dictamen del CREST se reconoce que la complejidad de los requisitos de evaluación expuestos puede satisfacerse en la práctica mediante un planteamiento racionalizado, al tiempo que se evita burocracia innecesaria, y la evaluación por la evaluación (véase cuadro 1). Los requisitos de seguimiento y evaluación de los programas se cumplirán mediante dos tipos de acciones referidas al programa marco y a sus programas específicos: a) b) seguimiento permanente, con la adecuada asistencia de expertos externos e independientes, e informe anual; evaluación quinquenal intermedia. Esta evaluación será realizada por expertos externos e independientes e incorporará la evaluación final del anterior programa marco. La evaluación final de cualquier programa específico en curso se incorporará en la evaluación de los siguientes cinco años. De esta forma, la evaluación final (artículo 4. 3) será independiente de las evaluaciones quinquenales de cualquier programa. Estas dos actividades, seguimiento y evaluación, son distintas e independientes. Con respecto al programa marco, la evaluación quinquenal, junto con las observaciones de la Comisión, se comunicarán al Parlamento Europeo, al Consejo y al Comité Económico y Social antes de presentar la propuesta del siguiente programa marco (artículo 4. 2). Por otra parte, el dictamen del CREST sugiere, entre los temas que deben abordarse, los siguientes: la coherencia de la selección de proyectos con los objetivos del programa específico y del programa de trabajo; la medida en que los proyectos o grupos de proyectos seleccionados cumplen los objetivos estratégicos más generales de la Comunidad, en particular, en ámbitos pertinentes para el programa específico de que se trate; los avances y resultados de los proyectos frente a los objetivos de origen; los casos en que los equipos de seguimiento independientes consideren que los resultados pueden tener una repercusión particularmente importante o que el escaso rendimiento de un programa hace necesario un examen más profundo; la eficacia y transparencia de la gestión del programa, incluido el desarrollo de las peticiones de fondos, el proceso de evaluación y selección, la negociación de contratos y desembolso de fondos y la coordinación interrja de la Comisión; el uso de medidas especiales y actividades de apoyo (por ej. : para apoyar a las PYME, mejorar la difusión de información , etc. ). El dictamen del CREST sugiere además un conjunto de indicadores de funcionamiento de entradas y salidas para los procesos de seguimiento y evaluación (véase punto 5. 1). 4. 2. Cómo obtener el máximo beneficio A continuación se expone a grandes rasgos un planteamiento integrado de seguimiento y evaluación, con la asistencia de expertos externos, en el que los informes de seguimiento permanente proporcionan oportunamente importante información adicional al informe anual requerido en el artículo 130 P del Tratado de la Unión7. Las evaluaciones quinquenales de los programas supondrán una aportación fundamental en los debates sobre las futuras actividades comunitarias de IDT. En virtud del seguimiento permanente y de las evaluaciones quinquenales, podrá contarse con resultados cuando haya que tomar decisiones y será posible disponer de una visión de conjunto del estado de aplicación a intervalos periódicos. Además, las evaluaciones formarán un "conjunto coherente". Podrán obtenerse frutos no sólo para programas específicos sino también para el programa marco y la política científica y tecnológica de la Comunidad en su conjunto. La independencia y transparencia de las evaluaciones se verá incrementada por la adecuada participación de expertos y organismos externos (sobre todo el CREST y los comités de programas) y la accesibilidad de los procedimientos, al tiempo que se reconoce la necesidad de respetar la confidencialidad de determinados datos. Los expertos externos debatirán sus informes con los gestores de programa y con los comités de programa. Este proceso debería facilitar la aplicación de las recomendaciones de los expertos. Asimismo, se introduce un nuevo nivel de responsabilidad mediante la publicación de las respuestas de la Comisión a las recomendaciones elaboradas por el panel de evaluación quinquenal del programa marco. 5. SEGUIMIENTO EXTERNO 5. 1 Programas específicos Las funciones primordiales del seguimiento externo serán evaluar la evolución de los programas, para ayudar a los gestores de programa a adaptar a la evolución los programas específicos, y contribuir a la evaluación quinquenal de dichos programas. El seguimiento será un mecanismo de respuesta rápida que ofrece un cuadro anual de la situación del programa. El seguimiento estará basado en la recogida continua y sistemática de datos por parte de los gestores de programa sobre los avances y resultados alcanzados en los programas específicos. Con la asistencia del CREST, se ha determinado un grupo de indicadores del funcionamiento de los programas aplicables, en primer lugar, a programas de gastos compartidos con arreglo a la actividad 1 del Cuarto Programa Marco. Los restantes programas específicos, tales como el de difusión y explotación de los resultados y el de fusión termonuclear, siguen distintos procedimientos de aplicación, para los que podrían convenir indicadores distintos. Artículo 130 P del Tratado de la Unión: "Al principio de cada año, la Comisión presentará un informe al Parlamento Europeo y al Consejo. Dicho informe versará en particular sobre las actividades realizadas en materia de investigación y desarrollo tecnológico y de difusión de los resultados durante el año precedente, así como sobre el programa de trabajo del año en curso. " La participación del Centro Común de Investigación (CCI) en programas específicos se considerará como la de cualquier otro participante, mientras que sus actividades de acción directa constarán en las "Observaciones del Consejo de Administración sobre el Informe Anual del CCI", que constituirán una aportación directa al seguimiento global del programa marco. Los datos pertinentes y disponibles de cada programa específico contenidos en los indicadores de funcionamiento serán analizados por un pequeño grupo de expertos independientes para cada programa específico, el cual aportará una visión externa. Los grupos de seguimiento no duplicarán las funciones de los Comités de programa ni entrarán en conflicto con ellos, sino que añadirán una dimensión más, es decir, la evaluación independiente del funcionamiento y logros globales de cada programa específico. Los grupos de seguimiento evaluarán los resultados del programa en relación con sus objetivos y con su estado de ejecución. Cada grupo presentará los resultados de su análisis a los responsables de la gestión del programa pertinente, quienes adoptarán las medidas oportunas. 5. 2 Programa Marco El seguimiento del Programa Marco evaluará la ejecución año tras año del conjunto del programa y contribuirá a la evaluación quinquenal. Un grupo de expertos externos e independientes revisará el resultado de los estudios de los programas específicos y valorará el avance global en relación con los objetivos, prioridades y avances de la aplicación de todo el Programa Marco. Al evaluar el conjunto del Programa Marco, deberá tomarse en consideración su contribución al objetivo de fortalecimiento de las bases científicas y tecnológicas de la industria comunitaria y fomento de la competitividad a escala internacional, así como su contribución a la aplicación de otras políticas comunitarias. El grupo de expertos presentará los resultados de su análisis a los responsables de la gestión del Programa Marco, quienes adoptarán las medidas oportunas. 6. EVALUACIONES EXTERNAS QUINQUENALES DE LOS PROGRAMAS ESPECÍFICOS Y EL PROGRAMA MARCO Para los programas específicos y para el conjunto del Programa Marco, serán elaboradas, por grupos de expertos externos independientes, evaluaciones quinquenales programadas para servir de base en los debates sobre futuras decisiones legislativas sobre actividades comunitarias de IDT. Los informes de seguimiento anuales anteriormente expuestos serán a su vez una base para las evaluaciones quinquenales, que aportarán una dimensión más estratégica (por ejemplo, proyectos a largo plazo que han venido desarrollándose en sucesivos programas marco pueden evaluarse con una visión más amplia. Estas evaluaciones estarán preparadas para cuando se debata la propuesta del nuevo programa marco. Las evaluaciones quinquenales, que incorporan las evaluaciones finales del anterior Programa Marco, incluirán tres elementos principales referidos a aspectos distintos, aunque interrelacionados: a) b) c) evaluación de la pertinencia, es decir, si los objetivos iniciales aún siguen siendo válidos frente a la evolución de las condiciones socioeconómicas, industriales, científicas y tecnológicas; evaluación de la eficacia, es decir, si los objetivos se han perseguido desde la perspectiva de la relación coste/eficacia; y evaluación de la efectividad, es decir, si se han logrado los objetivos iniciales: contribución al fortalecimiento de las bases científicas y tecnológicas y la competitividad de la industria comunitaria a escala internacional, así como su contribución a otras políticas comunitarias pertinentes. Se prestará especial atención al desarrollo de metodologías fiables para la evaluación de los resultados de los proyectos de IDT. Con tal fin, se ha creado un grupo de trabajo al efecto del que forman parte representantes de la industria. Dicho grupo recomendará, con la ayuda de contribuciones externas, una metodología común para evaluar los resultados de los proyectos de IDT, en particular, los relacionados con la industria. Las evaluaciones quinquenales podrían prestar particular atención a la coherencia entre las políticas nacionales en materia de ciencia y tecnología y la de la Comunidad, con vistas a aumentar la coherencia recíproca*. En cuanto a los programas específicos, dado que la evaluación quinquenal incorporará la evaluación final del anterior programa específico, los informes de evaluación se remitirán al Parlamento Europeo, al Consejo y al Comité Económico y Social, tal como se establece en el apartado 3 del artículo 4 de las Decisiones correspondientes. En el caso del Programa Marco, el informe de evaluación quinquenal, junto con las observaciones de la Comisión, se presentará a dichos órganos antes de que se presente la propuesta para el siguiente Programa Marco, como se establece en el apartado 2 del artículo 4 desu correspondiente Decisión. 7. EJECUCIÓN La Comisión es responsable del seguimiento y la evaluación de la labor comunitaria en IDT. Buscará el adecuado asesoramiento del CREST, los Comités de programa y otros organismos pertinentes y contratará a expertos externos e independientes para desempeñar las tareas de seguimiento y evaluación quinquenal y preparar informes. Artículo 130 H del Tratado de la Unión Europea: "La Comunidad y los Estados miembros coordinarán su acción en materia de investigación y desarrollo tecnológico, con el fin de garantizar la coherencia recíproca de las políticas nacionales y de la política comunitaria". Por regla general, los grupos de seguimiento de los programas específicos estarán integrados por tres expertos con la experiencia y categoría adecuadas: uno industria, otro con los estudios pertinentes y un tercero con procedente de la experiencia en evaluación de programas de IDT. Los grupos de seguimiento del Programa Marco estarán formados normalmente por 6 o 7 expertos, un número de expertos mayor como corresponde a un ámbito de trabajo también mayor. Su composición guardará un equilibrio similar en cuanto a la experiencia industrial, experiencia académica y experiencia en evaluación de programas. Con relación a las evaluaciones quinquenales, los grupos, aunque manteniendo un número mínimo de expertos, serán ligeramente más grandes que los de seguimiento. El tamaño de los grupos de evaluación de programas específicos se determinará en relación con los objetivos y el ámbito de los respectivos programas. Para la evaluación del Programa Marco se necesitará un grupo de entre 6 y 8 expertos. En los grupos de evaluación quinquenal podrían participar algunos expertos pertenecientes a los grupos de seguimiento correspondientes, para garantizar la continuidad entre ambos ejercicios. Los expertos procederán de distintos medios, apropiados para el programa de que se trate y con la experiencia suficiente para examinar plenamente cuestiones horizontales. Se prestará especial atención a garantizar la coherencia del seguimiento y la evaluación quinquenal y a mantener el mayor grado de transparencia posible en el ejercicio. La periodicidad de los informes será anual, en correlación con la publicación del informe anual requerido en el artículo 130 P del Tratado de la Unión Europea. 8. CALENDARIO Se hará todo lo posible por aplicar este sistema con rapidez. Ya ha concluido el ejercicio de seguimiento de 1995 y se dispone de los informes cíe los expertos externos sobre los programas específicos y sobre el conjunto del Programa Marco. Con respecto a la próxima evaluación quinquenal, se espera que los primeros grupos comiencen su labor en la primavera de 1996 y que los informes sobre los programas específicos estén listos en verano u otoño de 1996 y el informe sobre el conjunto del Programa Marco antes de que finalice el año. El planteamiento racionalizado expuesto se revisará transcurridos tres años de aplicación. 9. CONCLUSIONES La serie de informes anuales de seguimiento y de informes quinquenales de evaluación proporcionará una visión de conjunto de la gestión de los programas (Programa Marco y programas específicos), de su aplicación y de los beneficios obtenidos. La participación de expertos externos y la accesibilidad de los procedimientos aumentará la independencia y transparencia del seguimiento y la las evaluación. La publicación de recomendaciones que haga el grupo encargado de la evaluación quinquenal del Programa Marco creará un nuevo nivel de responsabilidad. Gracias a la reuniones entre los expertos y gestores y comités de programas sobre los resultados del seguimiento y evaluación, se garantizará el entendimiento mutuo y facilitará la aplicación de recomendaciones apropiadas. Todos estos aspectos aumentarán aún más la credibilidad de la labor de evaluación de la IDT comunitaria. las respuestas de la Comisión a Los informes de evaluación quinquenal se remitirán al Parlamento Europeo, al Consejo y al Comité Económico y Social, proporcionando una base a las decisiones legislativas futuras sobre actividades de IDT comunitarias. Mediante la presente Comunicación, la Comisión invita al Consejo y al Parlamento Europeo a tomar nota de este planteamiento racionalizado que tiene en cuenta los requisitos legislativos vigentes sobre seguimiento y evaluación. 11 CUADRO 1: SITUACIÓN ACTUAL/SISTEMA PROPUESTO 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 A ÑO FP3 : 1990-1994 FP-i ; 1994-1998 | 1. OBLIGACIONES JURÍDICAS '. /////_"l^5V_Î998r20Ô2" FP3 Programas específicos Revisión ! FP? FP4 Fase de realizlación Evaluación Fina! ~«g Evaluación Final I Evaluación de 5 años -<i—•- Evaluación final -^ Programas específicos _ _ ^ _ ^ ^ ^ ^ _ ^ ^ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ^ ^ _ _ _ ^_ Seguimiento continuo { FP4 2. SISTEMA PROPUESTO Fase de reaiizaciorEvaluación de ? años <—t- <—*> ^ _ _ ^ _ ^i - —^ _ ^ _ _ _ _ _ _ ^ ^ _ ^ ^ _ _ _ _ _ ^ ^. ^ ^ __ Seguimiento continuo v_ (*> t*1 i*l * presentación de informes a principios de cada año (*) Evaluación de 5 años i,inci. '-; ev-ai'-jción final de FP?) período apro\. célere: 1^1 1*>Í Evaluación de 5 años uncí, la evaluación final de FP4i período aprox. cubierto: 1995-1W9 <- > FP5 -. i ; Specific programmes Seguir-::er. :o continuo v_ ?reíír. "j>:ór, CÍ informe* a ?rr:c:2:os ce c. iiLi año i*) Nota: La flecha indica los períodos aproximados li^rur. je ios c,ue deben presentarse los informes de evaluación ISSN 0257-9545 COM(96) 220 final DOCUMENTOS ES 15 N° de catálogo : CB-CO-96-231-ES-C ISBN 92-78-04205-6 Oficina de Publicaciones Oficiales de las Comunidades Europeas L-2985 Luxemburgo A-h