title: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ - ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

eurovoc_concepts:
chemical industry
competition policy
competitiveness
industrial policy

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 30. 04. 1996 COM(96) 187 τελικό ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Σελίδα ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Πίνακας Α: Δράσεις για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της χημικής βιομηχανίας Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ II. Η ΧΗΜΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΙΙ. Α Πληροφορίες γύρω από τη χημική βιομηχανία II. Β Χαρακτηριστικά της χημικής βιομηχανίας II. Γ Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χημική βιομηχανία της ΕΕ II. Γ. 1 ΙΙ. Γ. 2 Προϊόντα υψηλότερης οικολογικής ποιότητας Προϊόντα σε ανταγωνιστικές τιμές III. ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 111. Α Δράσεις για βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου Το σημερινό πλαίσιο Αρχές για μελλοντική δράση ΙΙΙ. Α. 1 ΙΙΙ. Α. 2 III. Β Δράσεις για εξασφάλιση αποτελεσματικού ανταγωνισμού Αποτελεσματικός ανταγωνισμός εντός της ΕΕ Αποτελεσματικός ανταγωνισμός εκτός της ΕΕ ΙΙΙ. Β. 1 III. Β. 2 III. Γ Δράσεις για ενίσχυση των άυλων επενδύσεων ΙΙΙ. Γ. 1 ΙΙΙ. Γ. 2 ΙΙΙ. Γ. 3 ΙΙΙ. Γ. 4 Έρευνα και ανάπτυξη Πνευματική ιδιοκτησία Η αναγκαιότητα της επιστημονικής παιδείας Κατάρτιση 111. Δ Δράσεις για ανάπτυξη της βιομηχανικής συνεργασίας ΙΙΙ. Δ. 1 ΙΙΙ. Δ. 2 Η βιομηχανική συνεργασία στην ΕΕ Η βιομηχανική συνεργασία με τρίτους. IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ V. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Πίνακας 1: Πίνακας 2: Πίνακας 3: Πίνακας 4: Πίνακας 5α: Πίνακας 5β: Πίνακας 6: Εφαρμογή των αρχών κανονιστικής αξιολόγησης των επιπτώσεων: το πρόβλημα της αλλεργίας στο νικέλιο - ένα παράδειγμα Ι V 1 1 1 3 4 4 4 5 6 6 7 10 10 11 13 13 14 15 15 16 16 17 19 21 22 23 24 25 26 27 28 AUU ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Η παρούσα ανακοίνωση, για την εκπόνηση της οποίας πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις με εκπροσώπους της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας, κινείται στο πλαίσιο της ανακοίνωσης "Μια πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας"1. Επιδίωξη είναι να εντοπισθούν οι κυριότερες προκλήσεις και ανάγκες του κλάδου και να καθορισθεί ένα σύνολο δράσεων2 προς ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του. 1. Τα χαρακτηριστικά της χημικής βιομηχανίας στην ΕΕ και σε προκλήσεις που αντιμετωπίζει * Η κύρια πρόκληση που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία είναι να ενισχύσει σε μακοοπρόθεσυη βάση την ανταγωνιστικότητα της σε διεθνές επίπεδο, εξασφαλίζοντας στους πελάτες της, εντός και εκτός Ευρώπης, υψηλής ποιότητας προϊόντα που δεν θα επιβαρύνουν το περιβάλλον και σε ανταγωνιστικές τιμές. Στο πλαίσιο αυτής της πρόκλησης, και έχοντας κατά νου ότι πρέπει να διατηρηθεί ένα επίπεδο κερδοφορίας ικανό να εξασφαλίσει τη συνέγιση των επενδύσεων στην Ευρώπη, εντοπίστηκαν αρκετά καίριας σημασίας χαρακτηριστικά του κλάδου: - Χηιιικά προϊόντα και πολιτική για το περιβάλλον και την υγεία Το φάσμα πελατών της χημικής βιομηχανίας είναι ευρύτατο: μεγάλοι βιομηχανικοί κλάδοι (αυτοκίνητα και λοιπά μέσα μεταφοράς, τρόφιμα και ποτά, φάρμακα, υφάσματα, κατασκευές) ο γεωργικός τομέας σε ό,τι αφορά λιπάσματα και φυτοφάρμακα- μεμονωμένοι τελικοί χρήστες σε ό,τι αφορά πλαστικές συσκευασίες, βαφές, απορρυπαντικά, καλλυντικά κλπ. Τα χημικά προϊόντα συνδέονται πολύ στενά με την καθηυερινή £ωή όλων, έτσι ώστε υπάρχει στην Ευρώπη υψηλός βαθυός συνειδητοποίησης των επιπτώσεων νια την υνεία και το περιβάλλον. Αποτέλεσμα αυτού, καθώς και των πραγματικών κινδύνων και της πολυπλοκότητας των σχετικών ζητημάτων, είναι να εκδίδονται ολοένα και περισσότερες κανονιστικές πράξεις, πολλές φορές εθνικής προελεύσεως οι πράξεις αυτές πρέπει να στηρίζονται σε υγιή επιστηυονική βάση, όπως επίσης πρέπει να λαυβάνεται πλήρως υπόψη η εν δυνάυει οικονουικη τους επίπτωση, συυπεριλαιιβανουένης της επίπτωσης πάνω στη διεθνή ανταγωνιστικότητα του κλάδου. - Η ευρωπαϊκή και η παγκόσμια διάσταση των αγορών του κλάδου Αναφορικά με τις αγορές, ενδιαφέρει να προωθείται η διεξαγωγή του ανταγωνισμού σε ομαλό γήπεδο, τουλάχιστον με τις κυριότερες χώρες του ΟΟΣΑ και τις νέες βιομηχανικές χώρες, σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στις αγορές, το περιβαλλοντικό πλαίσιο και ενδεχομένως τους κανόνες του ανταγωνισμού και τις φορολογικές και κοινωνικές ρυθμίσεις. - Εξάρτηση από εισανόυενες πρώτες ύλες και ενεργειακούς πόρους Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή πετροχημικών και παραγώγων αυτών, καθώς και τα μεταλλεύματα που χρειάζονται για την παραγωγή ανόργανων χημικών ουσιών, δεν απαντούν κατά κανόνα στην Ευρώπη και εισάγονται. Μαζί με ενεργειακές πηγές όπως η ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο, την παροχή των οποίων εξασφαλίζουν ευρωπαϊκές εταιρείες, αντιπροσωπεύουν έως και 60% του κόστους παραγωγής των χημικών βιομηχανιών. Ο πραγματικός ανταγωνισμός απαιτεί να μην προκαλείται στρέβλωση των ανά μονάδα τιμών αυτών των συντελεστών παραγωγής ούτε στις προμηθεύτριες τρίτες χώρες ούτε στην ΕΕ. - Υψηλός βαθμός εξάρτησης από κεφάλαια και Ε&ΤΑ Καθαρό ενεργητικό υψηλότερο από 1 εκατομ. ECU ανά εργαζόμενο για το μεγαλύτερο μέρος του κλάδου (για τα βασικά χημικά προϊόντα κυρίως) και μέσο ποσοστό δαπανών για Ε&ΤΑ 5% περίπου του κύκλου εργασιών, υποχρεώνουν τη χημική βιομηχανία να επιδιώξει υψηλούς ρυθμούς αξιοποίησης ώστε να ελαχιστοποιούνται τα πάγια έξοδα και να μεγιστοποιούνται τα έσοδα. Αυτό συνεπάγεται: • διαρκή αναδιάρθρωση, έτσι ώστε η παραγωγή να γίνεται στις πιο αποδοτικές εγκαταστάσεις και να κλείνουν ενδεχομένως οι λιγότερο κερδοφόρες • προσπάθεια εξασφάλισης των κατά το δυνατόν υεναλύτερων αγορών, με την απαίτηση για παγίωση μιας πραγματικής εσωτερικής αγοράς στην ΕΕ και για πρόσβαση σε εξωτερικές αγορές υπό τον όρο ότι δεν θα στρεβλώνονται οι όροι του ανταγωνισμού COM(94)319 Βλ. πίνακα Α. λί • αυξημένες προσπάθειες προς την κατεύθυνση της συνεργασίας στον γώρο της έρευνας, τόσο με ανταγωνιστικές βιομηχανίες όσο και με βιομηχανίες κατά τα κατάντη σε πιο "οριζόντια" πεδία Ε&ΤΑ (προώθηση της ανακύκλωσης, ευρύτερη χρήση των τεχνολογιών πληροφόρησης κλπ. )· • συνεχή ανάπτυξη νεωτεριστικών προϊόντων και μεταποιητικών μεθόδων, ως μακροπρόθεσμη στρατηγική αντιμετώπισης των αυξανόμενων πιέσεων από νέες υπό εκβιομηχάνιση χώρες (π. χ. ασιατικές χώρες και χώρες του Περσικού Κόλπου), για προϊόντα κυρίως χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας, και από τις βιομηχανικές χώρες (π. χ. ΗΠΑ, Καναδάς) οι οποίες απολαύουν ορισμένων συγκριτικών πλεονεκτημάτων (πρώτες ύλες και χαμηλότερες τιμές ενέργειας, κλπ. ). * Τα χαρακτηριστικά αυτά, με την ποικιλομορφία, πολυπλοκότητα και τη μεταξύ τους αλληλεξάρτηση, συνιστούν μια πραγματική πρόκληση για ουσιαστική εφαρμογή μιας οριζόντιας πολιτικής για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ στον επιμέρους κλάδο της χημικής βιομηχανίας. Προγράμματα δράσης και συγκεκριμένα μέτρα έχουν προσδιορισθεί στο πλαίσιο της χημικής βιομηχανίας, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως υπόδειγμα για παρεμφερείς κλάδους. 2. Βασικές αρχές και δράσεις που αποσκοπούν σε ενίσχυση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας Σε οικονομίες της αγοράς, κάθε βιομηγανική επιγείρηση έγει την ευθύνη των στρατηγικών αποφάσεων και πρωτοβουλιών που πρέπει να λαμβάνει για να διατηρεί ή και να ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση σε διεθνή κλίμακα. Παρ'όλα αυτά, οι δημόσιες αρχές έχουν κάποιο ρόλο να διαδραματίσουν στη θέσπιση του νουικού και οικονομικού πλαισίου και, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, συνοδευτικών μέτρων για τις δράσεις που αναλαμβάνει ο κλάδος. Οι δραστηριότητες που θα αναπτυχθούν από την Επιτροπή, τη βιομηχανία ή/και τα κράτη μέλη έχουν συγκεντρωθεί γύρω από τις τέσσερις ομάδες προτεραιοτήτων της ανακοίνωσης για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. 2. 1 Δράσεις για βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου Η εν λόγω βελτίωση, παράλληλα με τις πρόσφατα θεσπισθείσες "κατευθυντήριες γραμμές κανονιστικής πολιτικής" πρέπει να επικεντρωθεί: στην εδραίωση, εκσυγγρονισυό η/και απλοποίηση του οηυερινού κανονιστικού πλαισίου περί γημικών ουσιών και σκευασμάτων. Ως παραδείγματα τέτοιων δραστηριοτήτων μπορούν να αναφερθούν η κωδικοποίηση των οδηγιών περί λιπασμάτων, περί απορρυπαντικών καθώς και σχετικά με τους περιορισμούς ως προς τη διάθεση τους στην αγορά, η επαναδιατύπωση της οδηγίας περί σκευασμάτων, η απλοποίηση της οδηγίας περί προστασίας της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων από κινδύνους συνδεόμενους με χημικούς παράγοντες στον χώρο εργασίας και η απλοποίηση των διαδικασιών κοινοποίησης νέων χημικών προϊόντων, από τις MME κυρίως στην εφαρμογή μιας υγιούς προσέγγισης για κάθε είδους νέες κανονιστικές πρωτοβουλίες που αφορούν χημικά προϊόντα και εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων: • επιστημονική αξιολόγηση του κινδύνου που αντιπροσωπεύει η ουσία, το σκεύασμα ή η εγκατάσταση για την υγεία, την ασφάλεια ή/και το περιβάλλον, και σύγκριση προς τους κινδύνους που συνδέονται με ενδεχόμενα υποκατάστατα και εναλλακτικές διεργασίες· • κατάλληλη ανάλυση κόστους και οφέλους των επιλογών που είναι διαθέσιμες σε επίπεδο ΕΕ, καθώς επίσης και ενδεχόμενων εθνικών μέτρων· • όταν αυτό είναι δυνατόν και επί της ουσίας, συγκριτική ανάλυση ανάλογης νομοθεσίας, σε ισχύ ή υπό εκπόνηση, των πλέον ανταγωνιστικών τρίτων χωρών. Εάν τα αποτελέσματα των τριών αυτών τύπων ανάλυσης αιτιολογούν μια νέα πρωτοβουλία, σε διεθνές επίπεδο ή σε επίπεδο ΕΕ, θα πρέπει να επιλεγεί για την υλοποίηση της το απλούστερο και λιγότερο δαπανηρό μέσο που θα εξασφαλίζει υψηλή στάθμη προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος. Υπάρχει ευρύ φάσμα τέτοιων μέσων: μονομερείς πρωτοβουλίες της βιομηχανίας, συμφωνίες των οποίων η διαπραγμάτευση θα γίνεται σε επίπεδα ΕΕ ή σε εθνικό επίπεδο (και για τις οποίες η Επιτροπή ετοιμάζει το γενικό πλαίσιο, οικονομικά κίνητρα και κανονιστικές πρωτοβουλίες σε επίπεδο ΕΕ ή, εφόσον είναι δυνατόν και αναγκαίο, σε διεθνές επίπεδο. Η προσέγγιση αυτή θα εφαρμόζεται επίσης, όταν αυτό είναι δυνατόν, και σε περιπτώσεις κατά τις οποίες παρά τα μέτρα εναρμόνισης που έχουν ήδη ληφθεί, η εσωτερική αγορά χημικών προϊόντων παρουσιάζεται διασπασμένη: ειδικές οδηγίες (αμίαντος)· αιτήσεις εκ μέρους κρατών μελών για εφαρμογή του άρθρου 100 Α παράγραφος 4 (πενταχλωροφαινόλη, κάδμιο, κρεόζωτο,. ). Ac Όλες αυτές οι δραστηριότητες πρέπει να αναλύονται και να αναπτύσσονται σε συνεργασία με τους εκπροσώπους του κλάδου ή/και τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. 2. 2 Δράσεις για εΕασφάλιση αποτελεσματικής ανταγωνιστικότητας Το μέγεθος της χημικής βιομηχανίας σε παγκόσμια κλίμακα και η ανάγκη για συνεχή αναπροσαρμογή των δομών της θα ληφθούν υπόψη από την Επιτροπή κατά την εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού εντός και εκτός ΕΕ, ιδιαιτέρως: κατά την ανάλυση πιθανών προτάσεων της βιομηχανίας που θα αποσκοπούν στην εξεύρεση λύσεων των προβλημάτων που συνδέονται με την διαρθρωτικού γαρακτήρα υπερπαραγωγή ορισμένων βασικών χημικών βιομηχανιών, με τη βοήθεια κατάλληλων δράσεων εκ μέρους των ενδιαφερόμενων εταιρειών, υπό τον όρο ότι η τέτοια διαρθρωτικού χαρακτήρα υπερπαραγωγή είναι αποδεδειγμένη και η προτεινόμενη δράση συμβιβάζεται με τους κανόνες του ανταγωνισμού· στο πλαίσιο της συνέχισης των προσπαθειών για απελευθέρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και Φυσικού αερίου στο εσωτερικό της ΕΕ, προσπαθειών που θα οδηγήσουν σε μείωση των ενεργειακών δαπανών της χημικής βιομηχανίας, η οποία και είναι ενεργειοβόρος- στο πλαίσιο συνέχισης των προσπαθειών για ουσιαστική χρήση των μέσων του εμπορίου, και κυρίως για να καταργηθούν μεταξύ των κρατών μελών του ΠΟΕ και ορισμένων χωρών που είναι υποψήφιες για ένταξη (χώρες του Περσικού Κόλπου, Κίνα) οι μη δασμολογικοί φραγμοί (συστήματα διπλής τιμολόγησης για ορισμένες πρώτες ύλες, μητρώα εισαγωγών κλπ. ) με σκοπό τη σύναψη νέων συμφωνιών για τον ανταγωνισμό και το διεθνές εμπόριο, και συγκεκριμένα σχετικά με την άρση των φραγμών για διεθνείς επενδύσεις, διαπραγμάτευση των συμφωνιών αυτών μπορεί να γίνει σε διμερές επίπεδο με τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους (π. χ. με τις ΗΠΑ μέσω του υπερατλαντικού διαλόγου Transatlantic Business Dialogue και του κοινού σχεδίου δράσης Joint Action Plan) ή σε πολυμερή βάση. 2. 3 Δράσεις για ενίσνυση των άυλων επενδύσεων Η ολοένα και μεγαλύτερη ανάγκη για παραγωγή νέων χημικών προϊόντων υψηλής ποιότητας, για διαφοροποίηση των αγορών και για ανάπτυξη αποδοτικότερων και βιώσιμων μεθόδων παραγωγής οδηγεί τον κλάδο της χημικής βιομηχανίας, την Επιτροπή και τις εθνικές αρχές να εστιάζουν τις προσπάθειες τους για Ε&ΤΑ και για εκπαίδευση και επιστημονική κατάρτιση επί των κάτωθι κυρίως σημείων: συνέχιση ερευνητικών προγραμμάτων συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο όχι μόνο μεταξύ βιομηχανιών με παρεμφερή χαρακτηριστικά (πρωτοβουλίες SUSTECH και PRIMA για μεταποιητικές βιομηχανίες όπως είναι οι βιομηχανίες τροφίμων, χάλυβος και χάρτου), αλλά και με βιομηχανίες κατά τα κατάντη (μεταφορές, κατασκευές) και με προμηθευτές λογισμικών (για ευρύτερη χρήση των τεχνολογιών πληροφόρησης)· αυξημένη ολοκλήρωση της γημικής βιομηγανίας σε ήδη υπάρχουσες ή μελλοντικές πολυτομεακές πρωτοβουλίες (ομάδες ειδικού έργου, συσσωματώσεις), που θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για καλύτερη πρόσβαση στα διάφορα κοινοτικά προγράμματα και για βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων τους μέσω βελτιωμένου συντονισμού· μεγαλύτερη ευελιξία στην ανάπτυξη και επανεξέταση των ειδικών κοινοτικών προγραμμάτων Ε&ΤΑ βελτιωμένη πρρστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεγνίας. π. χ. για φυτοφάρμακα ή προϊόντα της βιοτεχνολογίας πρωτοβουλία του κλάδου που αποσκοπούν σε βελτίωση της διδασκαλίας της γημείας στους νέους και της επιστημονικής κατάρτισης των εργαζομένων, οι οποίες μαζί με τα κοινοτικά προγράμματα SOCRATES, Leonardo da Vinci, ορισμένα επιμέρους προγράμματα του τέταρτου προγράμματος πλαισίου και δράσεις επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία, και από κοινού με τα εκπαιδευτικά προγράμματα των κρατών μελών, θα ενισχύσουν την ουσιαστική εκπαιδευτική και επιστημονική βάση για μια καινοτόμο γημική βιομηγανία, όπου θα πρέπει να συμπεριληφθεί και η εκπαίδευση σχετικά με την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. 2. 4 Δράσεις για ανάπτυξη της βιομηχανικής συνεργασίας Η περίπλοκη και υψηλού βαθμού διαφοροποίησης δομή του εν λόγω κλάδου - στον οποίο δεν ανήκουν μόνο μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις αλλά και πλήθος MME - αλλά και οι κίνδυνοι και οι ευκαιρίες στο πλαίσιο ορισμένων διεθνών αγορών απαιτούν ένταση της δραστηριοποίησης για βιομηχανική συνεργασία. Η σημασία των MME σε ορισμένους κλάδους και ο ουσιαστικός ρόλος τους για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την υπεργολαβία καθιστούν αναγκαία την εκ μέρους της χημικής βιομηχανίας και της Επιτροπής συνέχιση ή/και ανάπτυξη δράσεων όπως: III • βελτίωση της πρόσβασης των MME σε μη εμπιστευτικού χαρακτήρα δεδομένα τεχνικού, οικονομικού και νομοθετικού περιεχομένου, με τη βοήθεια πληρέστερης μηχανογράφησης στο πλαίσιο ενός συστήματος επικοινωνίας που αναπτύσσει η ευρωπαϊκή ομοσπονδία χημικών βιομηχανιών (CEFIC)· μέσω δετού συντονισμένου με τη ΓΔ III δικτύου RISC (δίκτυο ενημέρωσης της χημικής βιομηχανίας), αμερόληπτη πηγή έγκυρων πληροφοριών θα είναι και η Υπηρεσία για την υγεία και ασφάλεια, που εδρεύει στο Μπιλμπάο· • προώθηση διαφόρων κοινοτικών προγραμμάτων που αναπτύσσει η Επιτροπή προς διευκόλυνση εταιρικών σχέσεων και υπεργολαβιών, προς βελτίωση διαχειριστικών τεχνικών κλπ. , μεταξύ MME της χημικής βιομηχανίας. Έργα διεθνούς συνεργασίας που θα αναπτύξει ο κλάδος με την υποστήριξη της Επιτροπής μπορούν να μειώσουν τους κινδύνους και να αυξήσουν τις ευκαιρίες που υπάρχουν στις αγορές τρίτων χωρών: • για τις γώοες που γειτονεύουν με την ευρωπαϊκή αγορά (ΧΚΑΕ, ορισμένα από τα ΝΑΚ, χώρες της Μεσογείου), έργα κατάρτισης και τεχνικής βοήθειας για διοικήσεις και στελέχη της χημικής βιομηχανίας, ώστε να προωθείται σταδιακά η θέσπιση ενός κανονιστικού πλαισίου (δημόσια υγεία και υγιεινή της εργασίας, περιβάλλον, νόμοι περί του ανταγωνισμού κλπ. ) ανάλογου προς εκείνο της ΕΕ θα βοηθήσουν τις υποψήφιες για ένταξη χώρες, αλλά και θα συμβάλουν ώστε να διευρυνθεί η εσωτερική αγορά της ΕΕ εξασφαλίζοντας σταθερότερους και παρεμφερείς όρους ανταγωνισμού· • για τρίτες γώρες με ταγέως αναπτυσσόμενες αγορές (ορισμένες ΧΚΑΕ, Κίνα, χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Λατινικής Αμερικής), έργα κατάρτισης και τεχνικής βοήθειας, σε συνδυασμό με άλλες δραστηριότητες περισσότερο επικεντρωμένες στη μεταφορά τεχνολογίας και την προώθηση επενδύσεων, θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για καλύτερη πρόσβαση • για γώρες πλούσιες σε πρώτες ύλες και ενεργειακούς πόρους (Ρωσία, χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου), επενδύσεις σε υποδομή ή σε ορυκτά της βιομηχανίας θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για καλύτερη πρόσβαση στους εν λόγους πόρους και ενδεχομένως καλύτερο έλεγχο των απρόβλεπτων διακυμάνσεων των τιμών. 3. Συμπεράσματα * * Η Επιτροπή πιστεύει ότι η χημική βιομηχανία στην ΕΕ, αν και η πιο σύγχρονη και ανταγωνιστική στον κόσμο, αντιμετωπίζει μια σειρά από προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπισθούν ώστε να διατηρηθεί και, εάν είναι δυνατόν, να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της σε διεθνές επίπεδο. Προς τούτο, παρουσιάζονται στην παρούσα ανακοίνωση μια σειρά δράσεων που θα πρέπει να αναπτυχθούν (ή να συνεχιστούν) από τη βιομηχανία, από την Επιτροπή και από τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με εκπροσώπους της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας, θα θέσει σε εφαρμογή ένα μεθοδικό πρόγραμμα παρακολούθησης και θα παρακολουθεί από κοντά την πορεία της ανταγωνιστικότητας της χημικής βιομηχανίας σε διεθνές επίπεδο καθώς και την υιοθέτηση των διαφόρων μέτρων που προτείνονται στην ανακοίνωση. IV ΠΙΝΑΚΑΣ A ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ Δράσεις Επιτροπή Κράτη μέλη Χημική βιομηχανία 1. 2. 3. Παγίωση του νομοθετικού έργου της εσωτερικής αγοράς επίλυση των προβλημάτων σχετικά με τον αμίαντο, τις διοξίνες και την πενταχλωροφαινόλη (PCP) Ελλείψει ρυθμίσεων σε διεθνές επίπεδο, συνεκτίμηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της ΕΕ προτού υπάρξει ρύθμιση σε επίπεδο ΕΕ Αξιολόγηση κινδύνων και επαρκής ανάλυση του κόστους και του οφέλους κάθε νέας ρύθμισης ή δράσης 4. Ανάπτυξη και διεύρυνση πρωτοβουλιών του τύπου Responsible Care 5. Θέσπιση κοινοτικού πλαισίου για αυτοδεσμευτικές συμφωνίες στα κράτη μέλη 6. 7. 8. 9. Ταχεία αξιολόγηση συγχωνεύσεων και κοινών επιχειρήσεων Βελτίωση των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων Απελευθέρωση των αγορών ενέργειας, και κυρίως των αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας Αναζήτηση των αιτίων του διαρθρωτικού και κυκλικά επαναλαμβανόμενου φαινομένου της υπερπαραγωγής και ανεπάρκειας παραγωγής 10. Επιδίωξη εφαρμογής νέων τιμολογίων 0%, 5,5%, 6,5% από τα νέα μέλη του ΠΟΕ 11. Καταπολέμηση των μη δασμολογικών φραγμών, κυρίως των διπλών τιμολογήσεων (στρέβλωση επενδυτικών κινήτρων) 12. Χρησιμοποίηση των υποδείξεων του Transatlantic Business Dialogue για την εναρμόνιση των κανόνων περί ταξινόμησης κλπ. χημικών προϊόντων 13. Επιδίωξη σύναψης πολυμερών συμφωνιών για το εμπόριο και τον ανταγωνισμό 14. Βελτίωση του τέταρτου προγράμματος πλαισίου, συμπεριλαμβανομένων των ομάδων ειδικού έργου (Task Forces) ανάπτυξη πέμπτου προγράμματος πλαισίου 15. Προώθηση των προσεγγίσεων SUSTECH και PRIMA 16. Προώθηση της επιστημονικής και τεχνολογικής καλλιέργειας 17. Εφαρμογή της πρότασης της Επιτροπής για αυξημένη προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για φυτουγειονομικά προϊόντα 18. Ανάπτυξη του δικτύου ενημέρωσης της χημικής βιομηχανίας (RISC) 19. Ενδυνάμωση των δράσεων υπέρ των MME 20. Επανενεργοποίηση του EASTT 21. Προώθηση της τεχνικής βοήθειας προς τις ΧΚΑΕ σχετικά με τη νομοθεσία περί χημικών προϊόντων 22. Ενίσχυση της συνεργασίας με την Κίνα και άλλες χώρες / / • - / / / / / / / / • / / / / / • - / / / - - - / - - / - - - - - - / / - / - - - - - / / - - - / / / - • • - / • / / / V Λ / Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Στην ανακοίνωση γίνεται μια συνοπτική περιγραφή της χημικής βιομηχανίας και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει, και προτείνονται μια σειρά από πρωτοβουλίες που αποσκοπούν σε ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της. Ως πρωτοβουλίες και δράσεις νοούνται αυτές που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη αλλά και όσες πρόκειται να αναληφθούν από την Επιτροπή, από τα κράτη μέλη και από τη βιομηχανία, εμφαίνονται δε στο κείμενο με εντονότερους χαρακτήρες. Οι δράσεις της Επιτροπής πρέπει να θεωρούνται ως μέρος της οριζόντιας πολιτικής για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας που προσδιορίζεται στην ανακοίνωση του Σεπτεμβρίου 19941, η οποία με τη σειρά της βασίστηκε στην ανακοίνωση του 1990 για τη βιομηχανική πολιτική2. Οι δράσεις και πρωτοβουλίες θα αφορούν ιδιαιτέρως τη χημική βιομηχανία, δεν θα εφαρμόζονται όμως μόνο για αυτήν. Στην εκπόνηση της ανακοίνωσης πήραν εξαρχής μέρος εκπρόσωποιτης βιομηχανίας. Σημαντικές διαφορές απόψεων μεταξύ της Επιτροπής και της βιομηχανίας επισημαίνονται με σαφήνεια. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως υπόδειγμα για παρεμφερείς κλάδους. 2. Μετά την περιγραφή της χημικής βιομηχανίας και των διαφαινόμενων προκλήσεων για τα επόμενα δέκα χρόνια, εξετάζονται στην ανακοίνωση ορισμένα μέτρα συγκεντρωμένα στο πλαίσιο των τεσσάρων προτεραιοτήτων της ανακοίνωσης νια την ανταγωνιστικότητα TXIÇ βιουηνανίας: βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου (που περιγράφεται σε εκείνη την έκθεση ως εκσυγχρονισμός του ρόλου των δημόσιων αρχών), εξασφάλιση αποτελεσματικού ανταγωνισμού, προώθηση τωνάυλων επενδύσεων και ανάπτυξη της βιομηχανικής συνεργασίας. Στο τελευταίο κεφάλαιο θα επιδιωχθεί να συναχθούν γενικά συμπεράσματα και να καταρτισθεί ένα κοινό πρόγραμμα εργασίας ως εγγύηση για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και της χημικής βιομηχανίας με σκοπό να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα. II. Η ΧΗΜΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΙΙ. Α ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗ ΧΗΜΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ 3. Η γηυική βιουηγανία παρουσιάζει υενάλη ανουοιονενεια. Βασική της δραστηριότητα είναι η διά χημικών μεθόδων μεταποίηση υλών προς διάφορες ουσίες με νέες χημικές και φυσικές ιδιότητες. Τα προϊόντα των κυριότερων κλάδων της μπορούν να καταταγούν στις εξής ομάδες: βασικά οργανικά και ανόργανα χημικά προϊόντα· λιπάσματα και αζωτούχες ενώσεις- βασικά πλαστικά και συνθετικό καουτσούκ ιατροφαρμακευτικά προϊόντα· χημικά προϊόντα για ειδικές χρήσεις, μεταξύ των οποίων γεωργοχημικά προϊόντα και ειδικά πολυμερή· βερνίκια και επιχρίσματα· προϊόντα καθαρισμού και στίλβωσης· αρώματα και προϊόντα υγιεινής του σώματος- τεχνητές ίνες. Η χημική βιομηχανία υποδιαιρείται σε δύο κλάδους κατά τα ανάντη: βασικά ανόργανα χημικά προϊόντα και πετροχημικά προϊόντα (ή βασικά οργανικά προϊόντα), ενώ οι υπόλοιποι επιμέρους κλάδοι βρίσκονται κατά τα κατάντη. Αγορές διάθεσης για τα προϊόντα των κατά τα ανάντη κλάδων είναι αποκλειστικώς σχεδόν οι κατά τα κατάντη κλάδοι. Η ανακοίνωση δεν καλύπτει τη φαρμακευτική βιομηχανία, η οποία έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενης ανακοίνωσης3, ούτε τις τεχνητές ίνες, αν και σε ορισμένες από τις στατιστικές περιλαμβάνονται στοιχεία που αφορούν τους δύο αυτούς κλάδους. 4. Η χημική βιομηχανία είναι η δεύτερη σε μέγεθος μεταποιητική βιομηχανία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αμέσως μετά τη βιομηχανία τροφίμων, ποτών και καπνού από πλευράς παραγωγής, και μετά τα ηλεκτροτεχνικά προϊόντα από πλευράς προστιθέμενης αξίας. Η ΕΕ είναι ο υεναλύτεοος παραγωγός γηυικών προϊόντων στον κόσυο. πολύ πριν από τις ΗΠΑ και ακόμη πιο μπροστά από την Ιαπωνία. Το θετικό εμπορικό ισοζύγιο της χημικής βιομηχανίας της ΕΕ είναι επίσης μεγαλύτερο εκείνων των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας. 15 από τις 30 μεγαλύτερες παγκοσμίως χημικές βιομηχανίες έχουν έδρα σε χώρες της ΕΕ (τρεις επιπλέον στην Ελβετία), οι δε τρεις μεγαλύτερες είναι γερμανικές. Η χημική βιομηχανία στην ΕΕ είναι άμεσος εργοδότης για 1,65 εκατομμύρια εργαζομένους και έχει κύκλο εργασιών που ανέρχεται σε 316 εκατ. ECU (βλ. πίνακες 1 και 2). Τρία ακόμη ι 2 COM (94) 319 Μια πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας COM (90) 556 Βιομηχανική πολιτική σε ένα ανοικτό και ανταγωνιστικό περιβάλλον COM (93) 718 7 εκατομμύρια εργαζομένων απασχολούνται σε κλάδους που χρησιμοποιούν την παραγωγή της χημικής βιομηχανίας ως ύλη για τη δική τους παραγωγή, εξαρτώνται συνεπώς από την ανταγωνιστικότητα της. 5. Για το ευρύ κοινό, μια αντιπροσωπευτική χημική βιομηχανία είναι μεγάλη επιχείρηση αν αυτό αληθεύει για την πετροχημική βιομηχανία, υπάρχουν όμως και υικρουεσαίες επιχειρήσεις που διαδραυατίζουν ζωτικό ρόλο στη γηυική βιομηχανία συνολικά και που υπερισχύουν σε επιμέρους κλάδους όπως είναι οι βαφές, χημικά προϊόντα ειδικών χρήσεων, καλλυντικά, βασικά φαρμακευτικά προϊόντα και η επεξεργασία πλαστικών υλών. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 1990, η χημική βιομηχανία στην ΕΕ περιελάμβανε 32. 700 επιχειρήσεις (δεν περιλαμβάνονται οι βιομηχανίες πλαστικών). Ποσοστό 87% των επιχειρήσεων αυτών απασχολούν λιγότερους από 50 εργαζομένους, οι οποίοι και αποτελούν ποσοστό 12% μόνο των απασχολουμένων στη χημική βιομηχανία, ενώ ο κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων αυτών αντιπροσωπεύει το 16% του συνολικού. Οι επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους, εκείνες δηλαδή που απασχολούν από 250 έως και 249 εργαζομένους, αντιπροσωπεύουν το 9% περίπου του συνόλου των επιχειρήσεων του κλάδου με το 17% περίπου των εργαζομένων του κλάδου και το 16% του συνολικού κύκλου των εργασιών. 6. Η απασχόληση στη χημική βιομηχανία της ΕΕ σημείωσε κάμψη κατά 4,4% μέσα στο 1994, έτος ικανοποιητικής ανάκαμψης της οικονομίας. Πιθανό είναι να σημειώθηκε κάμψη και κατά το 1995, μικρότερη όμως. Μολονότι το 1994 απασχολούνταν στη χημική βιομηχανία 1,65 εκατομμύρια εργαζόμενοι, μετά το 1980 (1,95 εκατομμύρια εργαζόμενοι) παρατηρήθηκε συνεχής σχεδόν μείωση του αριθμού αυτού, με μια σχετική σταθεροποίηση κατά το χρονικό διάστημα της οικονομικής άνθησης 1987-1990. Να σημειωθεί ότι τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ιαπωνία σημειώθηκε πολύ μικρότερη κάμψη της απασχόλησης στη χημική βιομηχανία (πίνακας 3). Η πτώση της απασχόλησης αντισταθμίζεται από την άνοδο των προσόντων του εργατικού δυναμικού· απαιτείται για παράδειγμα υψηλότερη εκπαίδευση και κατάρτιση και για το εργατικό ακόμη προσωπικό, ώστε να εξοικειώνεται με τις μεθόδους παραγωγής που υποστηρίζονται από ηλεκτρονικό υπολογιστή. Η χημική βιομηχανία υποχρεώθηκε εκ των πραγμάτων σε διαρκή αναδιάρθρωση για να αντιμετωπίσει τον παγκόσμιο ανταγωνισμό· σχετικό δείγμα είναι η μείωση της απασχόλησης, η οποία και επηρέασε ιδιαίτερα τους βασικούς κλάδους της χημικής βιομηχανίας: από 140. 000 εργαζομένους που απασχολούσε η βιομηχανία λιπασμάτων κατά το 1980, παρέμεναν το 1995 μόνον 28. 000. 7. Ορισμένοι κλάδοι, τα πετροχημικά κυρίως, παρουσιάζουν κυκλική συυπερίφορά γνωρίζουν δηλαδή πολύ μεγάλες διακυμάνσεις τιμών και κερδοφορίας. Ορισμένοι είδαν τα μέτρα βιομηχανικής συνεργασίας ως ένα πιθανό μέσο για την παράκαμψη των προβλημάτων της υπερπαραγωγής σε περιόδους πτωτικών τάσεων της οικονομίας: υψηλό κόστος ανά μονάδα προϊόντος, τεράστιες περικοπές τιμών, μεγάλες οικονομικές ζημίες και έλλειψη επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες. Η υπερπαραγωγή διαρθρωτικού χαρακτήρα οφείλεται ουσιαστικά σε αδυναμία προσαρμογής των παραγωγικών δομών στη σημερινή συγκυρία, με τη λήψη κατάλληλων μέτρων μεταξύ των οποίων μπορεί να είναι και το κλείσιμο εργοστασίων. Η προσθήκη νέας παραγωγής σε μια ήδη υποτονική αγορά μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα. 8. Η χημική βιομηχανία της ΕΕ μετά από αρκετά έτη χαμηλών κερδών, βρίσκεται σε σήυερα σε φάση ικανοποιητικήο κερδοφορίας. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αειφόρο οικονομική ανάκαμψη σε παγκόσμια κλίμακα. Το ακαθάριστο κέρδος εκμετάλλευσης ανήλθε μέσα στο 1994 σε 13,5%. Η πραγματική παραγωγή του κλάδου αυξήθηκε κατά 6% μέσα στο 1994. Κατά το 1995 η αύξηση της παραγωγής παρουσίασε κάμψη, παραμένοντας όμως σε ικανοποιητικά επίπεδα, σε σύγκριση κυρίως με τα έτη της ύφεσης 1990-1993. Όμως παρά τα έτη της ύφεσης, η χημική βιομηχανία της ΕΕ παρουσίασε αύξηση παραγωγής, όταν όλη η μεταποιητική βιομηχανία παρουσίαζε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 πτώση παραγωγής. Στη δεκαετία 1985-1994, η παραγωγή της χημικής βιομηχανίας αυξανόταν με ρυθμούς ταχύτερους από το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, το οποίο αυξανόταν ταχύτερα από τη συνολική βιομηχανική παραγωγή (βλ. πίνακα 4). Η σχετική παρακμή, που θίγει στο σύνολο της τη μεταποιητική βιομηχανία της ΕΕ, είναι λιγότερο εμφανής στη χημική βιομηχανία, αλλά η μέση απόδοση κεφαλαίου στη διάρκεια ενός οικονομικού κύκλου είναι χαμηλότερη στην Ευρώπη σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Ανατολική Ασία. 9. Η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία οφείλει τη σηυερινη της ανταγωνιστικότητα σε πέντε κύριους παράγοντες: ευελιξία και προθυμία για αναδιάρθρωση· πολυεθνική διάρθρωση που ευνοεί τις ανοικτές αγορές και το ελεύθερο εμπόριο· αυξημένη αίσθηση ευθύνης απέναντι στο περιβάλλον- ικανότητα για παραγωγή καινοτομίας υψηλής ποιότητας εργατικό και στελεχικό δυναμικό. ΙΙ. Β ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ 10. Η χημική βιομηχανία είναι μια παγκόσυια βιουηγανία με πλήθος πολυεθνικών επιχειρήσεων, μολονότι αρκετές από τις αγορές διάθεσης των προϊόντων της παραμένουν περιφερειακές. Στην Ευρώπη, σημαντικός αριθμός εργοστασίων ανήκουν σε αμερικανικές επιχειρήσεις. Αλλά και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν σημαντικές επενδύσεις στις ΗΠΑ και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Πολλοί κλάδοι ωφελούνται από σημαντικές οικονομίες κλίμακας στην παραγωγή και τη διανομή, που μπορούν να οδηγήσουν σε παγκόσμιες αγορές διάθεσης. Εμπόριο και επενδύσεις είναι σημαντικά. 20% της παραγωγής της χημικής βιομηχανίας της ΕΕ εξάγεται. 11. Κατά κανόνα, n γηυική βιουηχανια είναι βιουηγανία εντάσεως κεφαλαίου και έρευνας. Σε πολλούς κλάδους αυτής, τα πάγια περιουσιακά στοιχεία ανά εργαζόμενο υπερβαίνουν το 1 εκατ. ECU, πράγμα που σημαίνει ότι το πάγιο κόστος είναι πολύ υψηλό διότι υπάρχουν μεγάλες ανάγκες για ροή μετρητών. Ποσοστό πάνω από 5% του κύκλου εργασιών διατίθεται για έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη. Η πνευματική ιδιοκτησία διαδραματίζει ζωτικής σημασίας ρόλο και γίνεται μια ολοένα και πιο σημαντική συνιστώσα για την ανταγωνιστικότητα· η χημική βιομηχανία είναι συνεπώς ιδιαιτέρως τρωτή απέναντι στην έλλειψη προστασίας της πνευ ματικής ιδιοκτησίας. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας είναι ένας δείκτης κλειδί των προσπαθειών που καταβάλλονται για την απόκτηση τέτοιου είδους περιουσιακών στοιχείων. Οι χημικές βιομηχανίες που είναι εγκατεστημένες στην Ευρώπη είναι μεταξύ των πρώτων παγκοσμίως σε κατοχή διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (πίνακας 5). Η χημική βιομηχανία της ΕΕ δεν έχει ωστόσο την πολυτέλεια να επιδείξει αυταρέσκεια ως προς αυτό. Κατά το χρονικό διάστημα 1987-89, η ΕΕ είχε συνολικά πλέον του 36% των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για χημικά προϊόντα, ποσοστό όχι μεγαλύτερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο για όλες τις τεχνολογίες μαζί. Το μερίδιο των Ηνωμένων Πολιτειών σε διπλώματα ευρεσιτεχνίας για χημικά προϊόντα υπερβαίνει τον μέσο όρο. 12. Από πλευράς επενδυτικών δαπανών, n ευρωπαϊκή γηυική βιουηγανία υοιάζει να βρίσκεται σε λιγότερο προνουιακή θέση από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Κατά το 1994 οι επενδύσεις στην ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία παρουσίασαν ελαφρά ανάκαμψη σε σχέση με το 1993, οι επενδύσεις όμως αυτές ήταν κατά 25% χαμηλότερες σε σχέση με το 1990. Αντίθετα, η χημική βιομηχανία των ΗΠΑ παρουσίασε σημαντική αύξηση επενδυτικών δαπανών το 1994, οι δαπάνες αυτές ήταν μάλιστα κατά 40% υψηλότερες από τις αντίστοιχες το 1990. Οι ίδιες δαπάνες στην Ιαπωνία σημείωσαν κάμψη το 1994, και ελαφρά μείωση σε σχέση με το 1990 (πίνακας 6). Οι διάφορες φάσεις του οικονομικού κύκλου εξηγούν εν μέρει αυτή την κατάσταση. 13. Οι δαπάνες για ενέργεια και Φυσικό αέριο ως πρώτη ύλη έχουν μεγάλη σημασία για τη χημική βιομηχανία στο σύνολο της, αφού αντιπροσωπεύουν από 15% έως 50% του κόστους παραγωγής για τα περισσότερα προϊόντα. Η ζωτική σημασία της ηλεκτρικής ενέργειας για τα χλωριούχα προϊόντα και του φυσικού αερίου για τα λιπάσματα είναι δύο μόνο από τα παραδείγματα που θα μπορούσαν να αναφερθούν. Η ΕΕ εισάγει σημαντικό μέρος των αναγκών της σε πρωτογενή ενέργεια, όπως είναι πολλές από τις πρώτες ύλες της χημικής βιομηχανίας, κυρίως δε για βασικά χημικά προϊόντα. Η κατάσταση αυτή τείνει να δημιουργεί ορισμένα μειονεκτήματα σε ό,τι αφορά το κόστος των συντελεστών παραγωγής. 14. Η ενεργειακή απόδοση στη χημική βιομηχανία έχει σημειώσει ουσιαστική πρόοδο. Η κατανάλωση ενέργειας ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος μειώθηκε κατά 25% μεταξύ 1960 και 1980, και κατά 25% επιπλέον μεταξύ 1980 και 1993. Σε πολλούς κλάδους η ενεργειακή Είναι συνεπώς ακόμη πιο αναγκαίο για την απόδοση πλησιάζει τα θεωρητικά της όρια. ανταγωνιστικότητα να υειωθούν οι τιυές του Φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας που εδρεύει στο Παρίσι, η βιομηχανία των ευρωπαϊκών χωρών μελών του ΟΟΣΑ κατέβαλε κατά το 1993 για φυσικό αέριο 169 δολλάρια ανά τόννο ισοδυνάμου πετρελαίου (ΤΙ Π) έναντι 127 δολλαρίων ανά ΤΙ Π που κατέβαλε η χημική βιομηχανία των ΗΠΑ. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία ήταν 7,4 c ανά KWh (866$ ανά ΤΙΠ) στις ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ και 4,9 c ανά KWh (565 $ ανά ΤΙΠ) στις ΗΠΑ. Επιπλέον, οι. τιμές της ενέργειας στην Ευρώπη διαφέρουν έως και κατά 100% μεταξύ κρατών μελών. 15. Τα προϊόντα της χημικής βιομηχανίας άπτονται της ζωής όλων μας. Έτσι εξηγείται εν μέρει η ύπαρξη ειδικής ευαισθησίας ως προς την επίδραση των γηυικών προϊόντων στη δηυόσια υγεία και υγιεινή της εργασίας καθώς και στο περιβάλλον. Οι κυβερνήσεις και η βιομηχανία έχουν πλήρη επίγνωση και ανταποκρίνονται στην ευαισθησία αυτή. Μ. Γ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ Η ΧΗΜΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΕ 16. Σκοπός της χημικής βιομηχανίας της ΕΕ είναι να διατηρήσει ή να βελτιώσει τη θέση της στην παγκόσμια οικονομία και να επιτύχει ικανοποιητική απόδοση κεφαλαίου. Προς τούτο, στόγος είναι να εφοδιάζει τους πελάτες της σε ολόκληρο τον κόσυο υε προϊόντα πολύ υψηλής ποιότητας υε το γαυηλότερο δυνατό ανταγωνιστικό κόστος κατά τρόπο ώστε να υην επιβαρύνεται το περιβάλλον και σε υακροπρόθεσυη βάση. Πρέπει συνεπώς οι σημερινές πωλήσεις να αποφέρουν ικανά κέρδη για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε αναζήτηση νέων προϊόντων. Επιπλέον, σε έναν κόσμο όπου τα κεφάλαια παρουσιάζουν πολύ μεγάλη κινητικότητα, η Ευρώπη πρέπει να προσφέρει ελκυστικές αποδόσεις των επενδυόμενων κεφαλαίων, ώστε να μη σημειωθεί μαρασμός των επενδύσεων και συνεπώς της οικονομικής δραστηριότητας. Στόχος της Επιτροπής και των κρατών μελών είναι να προσφέρουν το καλύτερο δυνατό οριζόντιο πλαίσιο, να δώσουν τη δυνατότητα στη χημική βιομηχανία και σε άλλες βιομηχανίες να επιτύχουν τους στόχους τους για διατήρηση ή και ανύψωση του υψηλής ειδίκευσης επιπέδου απασγόλησης στην ΕΕ. 1Ι. Γ. 1 Προϊόντα υψηλότερης οικολογικής ποιότητος 17. Για την παραγωγή νέων και ποιοτικώς ανώτερων προϊόντων απαιτείται η ανάπτυξη καινοτουιών. Τα προϊόντα αυτά θα ανταποκρίνονται στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις καθώς και στις προτιμήσεις των καταναλωτών, θα συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών καυσαερίων από τα αυτοκίνητα, στην παραγωγή νέων υφασμάτων ή προϊόντων για τη φροντίδα του σώματος. Η πρόκληση συνίσταται στη συνέχιση της παραγωγής νέων προϊόντων με τη βοήθεια της καινοτομίας, προϊόντων υε υειωυένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις καθ'όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Η καινοτομία μπορεί να συνίσταται σε συνεχή βελτίωση ενός προϊόντος ή στην επινόηση ενός εντελώς νέου συνόλου μορίων. Για την καινοτομία απαιτούνται σημαντικές δαπάνες σε Ε&ΤΑ. Προϋπόθεση είναι επίσης να υπάρχει άριστη επιστημονική βάση και μια επαρκής δεξαμενή επιστημόνων και ερευνητών με σωστή κατάρτιση. 18. Οι επιχειρήσεις μπορούν να καθορίζουν το ύψος των δαπανών τους για Ε&ΤΑ, οι δημόσιες αρχές όμως πρέπει να μεριμνούν για την ορθή εκπαίδευση του κο'ινού και να ενθαρρύνουν μια ορθολογική επιστηυονική συζήτηση επί θευάτων σγετικών υε νέα προϊόντα και υεθόδους παραγωγής. Οι αρχές αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα ύπαρξης ανεξάρτητης έρευνας του δημόσιου τομέα, η οποία να ανταποκρίνεται στις ανησυχίες και στην αντίληψη του κοινού ως προς τη δυνατότητα αποδοχής των σχετικών κινδύνων. Επιπλέον, οι δημόσιες αρχές μπορούν να παρεμποδίζουν την καινοτομία με την αξίωση απαιτήσεων για τη δοκιμή και έγκριση νέων προϊόντων. Η καινοτομία αποτελεί το κλειδί για την εξασφάλιση και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της ΕΕ. Σύμφωνα με στοιχεία προερχόμενα από ορισμένους κλάδους της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας, ο αριθμός νέων προϊόντων που εμφανίζονται στην αγορά κάθε χρόνο έχει σημειώσει σημαντική πτώση μέσα στην τελευταία δεκαπενταετία· η βιομηχανία χρωμάτων και βαφών αναφέρει πτώση 50%. Υπάρχουν ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες πολλές από τις χημικές βιομηχανίες της Ευρώπης μεταφέρουν ολοένα και περισσότερο τις δραστηριότητες καινοτομίας εκτός ΕΕ - κυρίως στις ΗΠΑ. Οι δημόσιες αρχές και η βιομηχανία πρέπει να συνεργαστούν προς αντιμετώπιση των ανησυχητικών αυτών τάσεων. Συγκεκριμένα, η περιβαλλοντική νομοθεσία πρέπει να ενθαρρύνει την καινοτομία και παράλληλα να εγγυάται υψηλής στάθμης προστασία του περιβάλλοντος. Ο καλύτερος τρόπος για να ανταποκριθεί στη διττή αυτή αποστολή, είναι να ενσωματωθεί στις διάφορες επιμέρους πολιτικές. II. Γ. 2 Προϊόντα σε ανταγωνιστικές τιυές 19. Οι ανταγωνιστικές τιμές των προϊόντων της είναι ο μόνος τρόπος ώστε η χημική βιομηχανία της ΕΕ να πραγματοποιεί πωλήσεις και κέρδη για να συνεχίσει να επενδύει και να υπάρχει. Η πρόκληση για την Ευρώπη συνίσταται στο να συνεχίσει να παράγει ποιοτικά προϊόντα σε αρκετά χαμηλές τιμές ώστε να είναι ανταγωνιστικά με προϊόντα άλλων περιοχών του κόσμου. Ένας τρόπος γι αυτό είναι να δώσει το βάρος σε προϊόντα και μεθόδους όπου έχει συγκριτικό πλεονέκτημα. Χρειάζεται συνεχής αναδιάρθρωση, στο πλαίσιο της οποίας οι λιγότερο αποδοτικές επιχειρήσεις να διακόπτουν τις δραστηριότητες τους στον συγκεκριμένο κλάδο και η βιομηχανία στο σύνολο της να μετατοπίζει τις επενδύσεις της από μη κερδοφόρους σε κερδοφόρους κλάδους. Εμπόδια βεβαίως υπάρχουν· για παράδειγμα, μέρος της πρόκλησης είναι το ξεπέρασμα των φραγμών ώστε να εγκαταλειφθούν οι υπερβολικές κρατικές ενισχύσεις. 20. Προϋπόθεση για αποτελεσματική κατανομή των πόρων είναι να λειτουργούν οι αγορές, και η χημική βιομηχανία της ΕΕ στο σύνολο της να αντλεί όφελος από τις ανοιχτές αγορές σε παγκόσμια κλίμακα. Τέτοιες αγορές γίνονται αιτία για συνεχή αναδιάρθρωση, αποτελεσματική όμως κατανομή των πόρων και πραγματική ανταγωνιστικότητα τότε μόνο επιτυγχάνονται όταν υπάρχει ουσιαστικός ανταγωνισμός. Η πρόκληση με την οποία βρίσκεται αντιμέτωπη η ΕΕ πρέπει να εξασφαλίσει ότι οι ξένες εταιρείες παραγωγής γηυικών προϊόντων θα συυυορφωθούν προς τους κανόνες του Παγκόσυιου Οργανισυού Ευπορίου (ΠΟΕ). 21. Η ευρωπαϊκή αγορά θα εξακολουθήσει να παοέγει τη βάση για τις πωλήσεις των προϊόντων της χημικής βιομηχανίας της ΕΕ, οι εξαγωγές όυως αποτελούν ζωτικής σηυασίας πηγή καθαρών κερδών. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν κάθε ενδιαφέρον να είναι παρούσες στις αγορές που γνωρίζουν σήμερα ταχεία ανάπτυξη, ώστε να αποκομίζουν όφελος από τις οικονομίες κλίμακας και να μειώνουν το κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με τις περισσότερες προβλέψεις, οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές βρίσκονται στις παρυφές του Ειρηνικού. Επιχειρήσεις της ΕΕ είναι ήδη παρούσες σε όλες τις χώρες των παρυφών του Ειρηνικού, χρειάζεται όμως να ενισχύσουν την παρουσία τους. Η Κίνα θα είναι κατά πάσαν πιθανότητα μια σημαντική αγορά για την πώληση προϊόντων κατά την επόμενη δεκαετία, ενώ το προβάδισμα παγκοσμίως θα έχουν οι λοιπές χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Δεν είναι εύκολη υπόθεση η πραγματοποίηση πωλήσεων ή η σύσταση κοινών επιχειρήσεων στην άλλη άκρη του κόσμου, είναι όμως μια πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίζεται. Προς τούτο πρέπει να εξασφαλιστούν θεμιτοί όροι για ελεύθερη πρόσβαση στις χώρες αυτές και για πραγματοποίηση επενδύσεων. Οι χώρες αυτές θα αποτελέσουν μεγαλύτερη πρόκληση και ως προμηθευτές χημικών προϊόντων σε άλλα μέρη του κόσμου. 22. Ο ανταγωνισμός σε παγκόσμιο επίπεδο και η ανταγωνιστική παραγωγή μέσω οικονομικών Κοινές κλίμακας προϋποθέτουν εγκαταστάσεις και επιχειρήσεις ελάγιστης κλίυακας. επιχειρήσεις και συγχωνεύσεις είναι δύο από τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να συσταθούν επιχειρήσεις αρκετά μεγάλες για την επίτευξη αυτών των πλεονεκτημάτων, υπό τον όρο ότι οι επιχειρήσεις αυτές δεν οδηγούν σε σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού. Οι αρμόδιες για τον ανταγωνισμό αρχές της ΕΕ πρέπει να μεριμνούν ώστε να μπορούν οι επιχειρήσεις να διευρύνονται αρκετά, όχι όμως να επιτρέπουν ενέργειες που θα παρεμπόδιζαν ενδεχομένως για να είναι ανταγωνιστικές, τον πραγματικό ανταγωνισμό στο εσωτερικό της ΕΕ. Και οι MME ωστόσο διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε ορισμένους κλάδους, όπως χημικά προϊόντα ειδικών χρήσεων, χρώματα και βερνίκια, όπου οι πωλήσεις πραγματοποιούνται απευθείας στον τελικό καταναλωτή. Οι MME είναι συχνά προμηθευτές ή πελάτες μεγαλύτερων επιχειρήσεων, και μια καίρια πρόκληση για τη βιομηχανία είναι πώς να βελτιώσει την περίπλοκη αλλά εν δυνάμει πολύ ευέλικτη αυτή δομή για μείωση του κόστους. 23. Η δυνατότητα των επιχειρήσεων να αποκομίζουν όφελος από τις οικονομίες κλίμακας σε μια μεγάλη αγορά αποτελεί για την Ενιαία Αγορά λόγο ύπαρξης. Η Ενιαία Αγορά έχει ασφαλώς διανύσει μακρό δρόμο, αντιμετωπίζει όμως την πρόκληση να εξαφαλίσει κατάργηση των φραγμών που παραμένουν και προώθηση της ολοκλήρωσης. Σε εθνικό επίπεδο εξακολουθούν να ισχύουν ορισμένες ειδικές κανονιστικές ρυθμίσεις για τα χημικά προϊόντα. Όπως συμβαίνει και με άλλους βιομηχανικούς κλάδους, η χημική βιομηχανία θίγεται από την έλλειψη πραγματικά ολοκληρωμένων σιδηροδρομικών και οδικών δικτύων μεταφοράς. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ακόμη εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου αποτελεί ένα μεγάλο μειονέκτημα που έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστική θέση της χημικής βιομηχανίας. Μια ακόμη πρόκληση είναι η έλλειψη ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος αφού οι νομισματικές διακυμάνσεις δημιουργούν μεγαλύτερες περιπλοκές. III. ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 24. Για να αντιμετωπίσουν τις παραπάνω προκλήσεις, η βιομηχανία, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη οφείλουν να αναλάβουν ειδικές δράσεις. Ορισμένες βρίσκονται ήδη υπό εξέλιξη και έχουν ανάγκη ενίσχυσης- χρειάζεται όμως να αναληφθούν και κάποιες νέες πρωτοβουλίες. Η Επιτροπή, μαζί με τη βιομηχανία και τα κράτη μέλη, πρέπει να κινηθούν στο πλαίσιο των τεσσάρων προτεραιοτήτων της πολιτικής για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας: βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου, εξασφάλιση αποτελεσματικού ανταγωνισμού, προώθηση τωνάυλων επενδύσεων και ανάπτυξη της βιομηχανικής συνεργασίας. 1H. A ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ 25. Οι περισσότερες από τις δραστηριότητες της χημικής βιομηχανίας έχουν επίπτωση στη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, γι'αυτό και πολλά από τα πεδία δραστηριότητας της χημικής βιομηχανίας ρυθμίζονται κανονιστικά. Ειδικότερα, έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη χημική βιομηχανία η κανονιστική ρύθμιση των μεθόδων παραγωγής και των προϊόντων καθεαυτό. Καθώς πρόκειται για βιομηχανία υψηλής εντάσεως κεφαλαίου, είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ένα νομικό πλαίσιο όσο γίνεται πιο σταθερό και προβλέψιμο. ΙΙΙ. Α. 1. Το σημερινό πλαίσιο 26. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η νομική βάση ενός νομοθετικού μέτρου της Κοινότητας προσδιορίζεται υπό το φως του στόλου που επιδιώκεται μέσω του μέτρου. Η νομοθεσία που αποσκοπεί σε εξασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης εμπορευμάτων στην Εσωτερική Αγορά βασίζεται στο άρθρο 100 Α. Όταν αντικείμενο της νομοθεσίας είναι η προστασία του περιβάλλοντος, ως νομική βάση χρησιμοποιείται το άρθρο 130 Σ. Το άρθρο 118 Α παρέχει έναν μηχανισμό ανάπτυξης πρωτοβουλιών για την υγεία και ασφάλεια, μηχανισμό ο οποίος απαιτεί μελέτες κόστους-αποτελεσματικότητας ώστε να αποφεύγεται η επιβολή εξαναγκαστικών όρων επί των MME, μια πλήρη επιστημονική βάση κανονιστικών ρυθμίσεων και μια διαδικασία τριμερών διαβουλεύσεων. Το ίδιο άρθρο δίνει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν αυστηρότερα μέτρα για την προστασία των συνθηκών εργασίας. Το άρθρο 129 παρέχει το πλαίσιο ανάπτυξης μέτρων σχετικών με τη δημόσια υγεία. 27. Τα ζητήματα της Εσωτερικής Αγοράς και η προστασία του περιβάλλοντος συνδέονται στενά μεταξύ τους. Όταν προτείνει νομοθεσία σχετική μετην Εσωτερική Αγορά, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει ως βάση μια υψηλής στάθμης προστασία του περιβάλλοντος (άρθρο 100 Απαράγρ. 3), ενώ τα κράτη μέλη που θέλουν να "εφαρμόζουν" (άρθρο 100 Απαράγρ. 4) ή να "διατηρούν και θεσπίζουν" (άρθρο 130 Τ) αυστηρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες από τους ισχύοντες σε επίπεδο ΕΕ πρέπει προηγουμένως να βεβαιώνονται, με βάση το άρθρο 130 Τ, ότι τα εθνικά αυτά μέτρα συμβιβάζονται προς τους κανόνες της Συνθήκης, συμπεριλαμβανομένων των αρχών που διέπουν την ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων. Ελεύθερη διακίνηση των γηυικών προϊόντων 28. Τα χημικά προϊόντα διακινούνται ελεύθερα μέσα στην εσωτερική αγορά. Σύμφωνα με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, η οποία προέκυψε από την απόφαση "Cassis de Dijon"4, προϊόντα που παράγονται και διακινούνται νόμιμα σε ένα κράτος μέλος πρέπει καταρχήν να γίνονται δεκτά σε όλα τα κράτη μέλη. Για να εντοπίζονται περιπτώσεις κατά τις οποίες κράτη μέλη δεν επιτρέπουν την ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων ακόμη και όταν αυτά έχουν παραχθεί ή/και διακινούνται νόμιμα σε άλλο κράτος μέλος, καθιερώθηκε μια διαδικασία ενημέρωσης στο πλαίσιο της οποίας η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα ανταλλάσσουν πληροφορίες, αρχής γενομένης από τον Ιανουάριο του 1997, σχετικά με τα εθνικά μέτρα τα οποία παραβιάζουν την αρχή της ελεύθερης διακίνησης των εμπορευμάτων. 29. Ενώ η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης ισχύει για κάθε είδους προϊόντα, ορισμένες ενέργειες κρατών μελών ενδέχεται να οδηγούν σε κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς. Αυτό δημιουργεί στην Επιτροπή την υποχρέωση να εναρμονίζει, να προτείνει δηλαδή ρυθμίσεις σε επίπεδο ΕΕ οι οποίες να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους για την υγεία και το περιβάλλον, παράλληλα δε να εξασφαλίζουν την ελεύθερη διακίνηση. Σε επίπεδο ΕΕ καθιερώθηκε ένα πλήρες πλαίσιο για τον έλεγχο των χημικών προϊόντων. Η άμεση συμβολή της Κοινότητας ξεκίνησε με μέτρα ad hoc. Η ανάπτυξη ενός εναρμονισμένου συστήματος ταξινόμησης, συσκευασίας και επισήμανσης επικίνδυνων ουσιών εγκαινιάστηκε με την έκδοση της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ. Ακολούθησε ένα εναρμονισμένο σύστημα για τον περιορισμό της εμπορίας και 4 Υπόθεση 120/78, Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, 20 Φεβρουαρίου 1979 χρήσεως επικίνδυνων παρασκευασμάτων5 και ουσιο^ν6. Με την οδηγία 88/379/ΕΟΚ θεσπίστηκαν εναρμονισμένοι κανόνες για την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση επικίνδυνων παρασκευασμάτων. Πιο πρόσφατα, οι έλεγχοι επεκτάθηκαν με πιο προγραμματισμένο τρόπο και στην κοινοποίηση νέων ουσιών7 καθώς και στη συστηματική αξιολόγηση των ήδη υπαρχουσών ουσιών8. Πρόκειται να καθιερωθεί ένα σύστημα μεθοδικής έγκρισης, βιοκτόνων. Επιπλέον, έχει στηθεί ένα κοινοτικό πλαίσιο το οποίο ορίζει ουσιώδεις απαιτήσεις ασφάλειας που πρέπει να τηρούνται σε ολόκληρη την Κοινότητα, ώστε να είναι δυνατή η ελεύθερη διακίνηση επικίνδυνων εμπορευμάτων. Η αξία της νομοθετικής δράσης της Κοινότητας αναφορικά με τα χημικά προϊόντα έχει τύχει γενικής αναγνώρισης, με την έννοια ότι ένα και μοναδικό σύνολο κανόνων σε επίπεδο ΕΕ είναι σαφώς αποτελεσματικότερο από 15 διαφορετικά συστήματα σε εθνικό επίπεδο. Υπάρχουν ασφαλώς περιθώρια και για περαιτέρω παγίωση, πράγμα που έχει ήδη αρχίσει να γίνεται για τα επικίνδυνα παρασκευάσματα, τα λιπάσματα και τα απορρυπαντικά. 30. Επειδή στα διάφορα κράτη μέλη οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι διαφορετικές, κάποια κράτη μέλη ενδέχεται να επιθυμούν να εφαρμόζουν εθνικούς κανόνες που υπερβαίνουν την κοινοτική νομοθεσία. Η μείζων πρόκληση συνίσταται σε εξισορρόπηση της ανάγκης για ανάπτυξη και διατήρηση της Εσωτερικής Αγοράς με την ανάγκη να ισχύει υψηλότερη στάθμη προστασίας του περιβάλλοντος στα εν λόγω κράτη μέλη. 31. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παγιώνει τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς χημικών προϊόντων προς αποτροπή δυσχερειών, όπως οι περιορισμοί που προκαλούνται στο εμπόριο εξαιτίας των διαφορετικών εθνικών νόμων. Κανονιστικές ρυθμίσεις για το περιβάλλον και αειιρόρος ανάπτυξη 32. Το κόστος τήρησης των περιβαλλοντικών απαιτήσεων θεωρείται μερικές φορές από τη βιομηχανία ως μη παραγωγικό κόστος. Η προτεραιότητα ωστόσο σε θέματα περιβάλλοντος μπορεί να τονώσει την καινοτομία για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και προϊόντων και να αποτελέσει έτσι ένα συγκριτικό πλεονέκτημα. Ομοίως, ικανοποιητικές περιβαλλοντικές επιδόσεις μπορούν να συμβάλουν σε σημαντική εξοικονόμηση πόρων και στη δημιουργία θετικής εικόνας για τις επιχειρήσεις της χημικής βιομηχανίας. 33. Στόχος καίριας σημασίας τόσο για τις δημόσιες αρχές όσο και για τη βιομηχανία είναι να ενισχυθεί η διεθνής ανταγωνιστικότητα της χημικής βιομηχανίας στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης. Η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης εμπεριέχει οικονουικές. κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές, όπως προκύπτει από τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον και την ανάπτυξη, που πραγματοποιήθηκε στο Ρίο Ιανέιρο το 1992. Στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον9 τονίζεται ότι οι πτυχές αυτές έχουν καίρια σημασία για τη χάραξη πολιτικών που να βασίζονται στην αειφόρο ανάπτυξη. ΙΙΙ. Α. 2 Αρχές για υελλοντικη δράση 34. Οι "κατευθυντήριες γραμμές κανονιστικής πολιτικής", που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή στις 16 Ιανουαρίου 1996 αποτελούν τη βασική αναφορά για μελλοντικές προτάσεις. Κύριος στόχος είναι να εξασφαλιστεί ότι η αξιολόγηση της εκάστοτε τακτικής απηχεί το κοινό συμφέρον. Στις παραγράφους που ακολουθούν εκτίθεται συνοπτικά ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να επιδιωχθεί κάτι τέτοιο στο πλαίσιο εκπόνησης νομοθεσίας η οποία άπτεται της χημικής βιομηχανίας της ΕΕ. 35. Μόλις διαπιστωθεί ένας εν δυνάμει κίνδυνος για την υγεία ή για το περιβάλλον (πολλές φορές σε κάποιο κράτος μέλος), η Επιτροπή πρέπει να κρίνει κατά πόσον χρειάζεται να αναλάβει δράση ή όχι. Ενδεχομένως να μην χρειασθεί να παρέμβει και να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα Οδηγία 76/769/ΕΟΚ Οδηγία 79/117/ΕΟΚ Με την 6η τροπολογία της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ Κανονισμός του Συμβουλίου 793/93/ΕΟΚ COM(92) 23 τελικό με αμοιβαία αναγνώριση των κανόνων των κρατών μελών. Το άρθρο 130Ρ παράγραφος 2 της Συνθήκης προβλέπει ότι, προκειμένου για περιβαλλοντικά ζητήματα, εφαρμόζεται n αρχή της προληπτικής δράσης. Η αρχή αυτή μπορεί να εφαρμοστεί όταν υπάρχουν ενδείξεις υψηλότατου κινδύνου για το περιβάλλον ή για την υγεία του ανθρώπου και, για πρακτικούς λόγους, δεν μπορεί να γίνει αξιολόγηση κινδύνων. 36. Χρειάζεται επίσης ευπεριστατωυένη αιτιολόγηση της παρέμβασης. Σ αυτό το πλαίσιο, διενεργείται πρώτα σύμφωνα με τις κοινοτικές αρχές μια αξιολόγηση κινδύνων. Εάν διαπιστωθεί ότι όντως υπάρχει απαράδεκτα υψηλός κίνδυνος, χαράσσεται λεπτομερής στρατηγική μείωσης του κινδύνου και επιλέγεται η καλύτερη από πλευράς κόστους-αποτελεσματικότητας. Στη διαδικασία αυτή περιλαμβάνεται υποχρεωτικά κατάλληλη ανάλυση κόστους και οφέλους των διαθέσιμων επιλογών (βλ. σε παράρτημα παράδειγμα της ορθής εφαρμογής των αρχών αυτών για την περίπτωση του νικελίου). Αναφορικά με προτάσεις που άπτονται του περιβάλλοντος, σύμφωνα με το άρθρο 130Ρ παράγραφος 3 της Συνθήκης απαιτείται όπως, κατά τη μελέτη των κοινοτικών δραστηριοτήτων για το περιβάλλον, συνεκτιμώνται το εν δυνάμει όφελος και κόστος της δράσεως ή της απουσίας δράσεως. Αυτό προβλέπεται και στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τα κράτη μέλη ως προς τις δικές τους αρμοδιότητες. Μια σωστή οικονομική και περιβαλλοντική ανάλυση που αποβλέπει σε εκτίμηση του καθαρού οφέλους που έχει για την κοινωνία ένα μέτρο, ρίχνει φως στην αποδοτικότητα του μέτρου και συμβάλλει σε μεγαλύτερη αντικειμενικότητα μιας συζήτησης που θα κινδύνευε διαφορετικά να είναι συγκινησιακά φορτισμένη. To CEFIC οφείλει να συνεχίσει να παρέχει ορθά επιστημονικά δεδομένα (έκθεση εργαζομένων σε επικίνδυνες ουσίες, τοξικολογικά δεδομένα), ώστε να διευκολυνθεί η θέσπιση κατάλληλου νομικού πλαισίου για έναν βελτιωμένο ανταγωνιστικό περιβάλλον. ' 37. Πριν προχωρήσει σε έκδοση προτάσεων που άπτονται της χημικής βιομηχανίας, η Επιτροπή θα πραγματοποιεί πλήρη αξιολόγηση των κινδύνων και επαρκή avàhuor) κόστους και οφέλους. Οταν τα κράτη μέλη προτίθενται να εφαρμόσουν αυστηρότερους κανόνες από τους ισχύοντες σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή θα τα ενθαρρύνει να προβαίνουν στην ίδια ως άνω ανάλυση. Οταν τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ήδη αυστηρότερους κανόνες, η Επιτροπή, στο πλαίσιο των αναλύσεων που πραγματοποιεί για να διαπιστώσει κατά πόσον τα εθνικά μέτρα συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο, θα δίνει ιδιαίτερη προσοχή στην ανάλυση των κινδύνων και στην ανάλυση κόστους-οφέλους τέτοιων εθνικών μέτρων. 38. Ο καθορισμός του επιπέδου στο οποίο πρέπει να γίνεται n παρέμβαση, αν θα γίνεται δηλαδή σε διεθνές επίπεδο (ΟΟΣΑ, UNEP, PARCOM) ή σε επίπεδο ΕΕ, έχει σημασία. Είναι προφανές ότι πρέπει να εξετάζεται κατά πόσον ο κίνδυνος εκτείνεται πέραν των εθνικών συνόρων. Η θέσπιση αυστηρότερων ρυθμίσεων εκ μέρους της ΕΕ ενδέχεται να επηρεάσει την ανταγωνιστική θέση της χημικής βιομηχανίας της ΕΕ απέναντι στις αντίστοιχες βιομηχανίες σε άλλες περιοχές του κόσμου. Η ανάγκη σύγκλισης των πολιτικών σε διεθνές επίπεδο, σύγκλισης που βρίσκεται στο επίκεντρο των σημερινών συζητήσεων για το εμπόριο και το περιβάλλον10, υπαγορεύεται όχι μόνο για να παρακαμφθεί ο πειρασμός επιστράτευσης επιχειρημάτων περί προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας για να αιτιολογηθεί ο προστατευτισμός, αλλά και για να αποτραπούν ορισμένες χώρες να εκμεταλλευθούν το συγκριτικό τους πλεονέκτημα ως "ρυπαντικών παραγωγών" χημικών προϊόντων. Όταν σε άλλες βιομηχανικές χώρες οι κανόνες είναι λιγότερο αυστηροί από τους κανόνες της ΕΕ, ενδέχεται να παρατηρηθεί το φαινόμενο της μετεγκατάστασης ορισμένων αλυσίδων παραγωγής· ενδέχεται επίσης να ενθαρρυνθούν οι εισαγωγές προϊόντων που δεν παράγονται πλέον στην ΕΕ από τρίτες χώρες. 39. Όταν δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί συμφωνία σε διεθνές επίπεδο, θα πρέπει να συνεκτιμώνται οι επιπτώσεις των νέων περιβαλλοντικών μέτρων που λαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με την ανταγωνιστικότητα της χημικής βιομηχανίας και άλλων βιομηχανικών κλάδων. Είναι σαφώς προτιμότερο να προσχωρήσουν στους περιβαλλοντικούς κανόνες τουλάχιστον οι χώρες του ΟΟΣΑ και οι πιο προηγμένες από τις αναπτυσσόμενες χώρες. 40. Πρέπει να επιλέγεται ο καταλληλότερος τύπος δράσεως. Πέραν των κανονιστικών ρυθμίσεων, η εθελοντική δράση και τα οικονομικά μέσα μπορούν να διαδραματίσουν συμπληρωματικό ρόλο Βλ. το σχέδιο ανακοίνωσης προς το Συμβούλιο για το εμπόριο και το περιβάλλον, μέρος Ι υπό 2. 3. για την επίτευξη των επιθυμητών στόχων ως προς την υγεία και το περιβάλλον. Αυτοδεσμευτικές συμφωνίες και οικονομικά μέσα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι αποτελεσματικά για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων παρά για την κανονιστική ρύθμιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των χημικών προϊόντων. 41. Η εθελοντική δράση μπορεί να λάβει τη μορφή υονουερων βιουηχανικών προγραυυάτων. όπως είναι τα προγράμματα "Responsible Care" και "Voluntary Energy Efficiency Programme" (VEEP). Οι αυτοδεσυευτικές προσεγγίσεις και συυΦωνίες απηχούν τη διμερή συνεργασία μεταξύ δημόσιων αρχών και βιομηχανίας και ενδέχεται να συμβάλουν στην επίτευξη των κοινοτικών στόχων. Χαρακτηρικτικότατο παράδειγμα περίπτωσης κατά την οποία οι αυτοδεσμευτικές τομεακές συμφωνίες μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο είναι η μείωση των εκπομπών C02, με την προϋπόθεση ότι προβλέπουν ποσοτικούς στόχους μείωσης. Η βιομηχανία προωθεί αυτή την προσέγγιση μάλλον παρά έναν φόρο ΰΟ^ενέργειας. Ως παραδείγματα αυτοδεσμευτικών δράσεων που αφορούν προϊόντα σε διεθνές επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ μπορούν να αναφερθούν η μείωση κινδύνου από βρωμιούχα επιβραδυντικά φλόγας (εφαρμόζεται σε επίπεδο ΟΟΣΑ) και η επισήμανση απορρυπαντικών (εφαρμόζεται σε επίπεδο ΕΕ). Άλλο παράδειγμα αυτοδεσμευτικής δράσης είναι η υποκατάσταση ορισμένων επικίνδυνων φυτοφαρμάκων από άλλα λιγότερο επικίνδυνα (εφαρμόζεται από βιομηχανίες σε μερικά κράτη μέλη). 42. Η βιομηχανία θα αναπτύξει και θα διευρύνει τις πρωτοβουλίες του τύπου Responsible Care και άλλα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης που αποβλέπουν σε βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων. Θα αναπτύξει επίσης νέες μεθόδους παραγωγής και προϊόντα που θα σέβονται περισσότερο το περιβάλλον και θα χρησιμοποιούν αποτελεσματικότερα τους πόρους, θα επενδύσει δε σε νέο εξοπλισμό και εγκαταστάσεις που θα συμβάλουν σε μείωση των εκπομπών και της κατανάλωσης ενέργειας (VEEP). 43. Κατά την εκπόνηση αυτοδεσμευτικών συμφωνιών, πρέπει να δίδεται προσοχή στη συμμόρφωση προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, αφού αυτοδεσμευτικές συμφωνίες που προϋποθέτουν συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων ενδέχεται να δημιουργήσουν προβλήματα αντι-ανταγωνιστικών πρακτικών εκ μέρους των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. Όταν τέτοιες αυτοδεσμευτικές συμφωνίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 παραγρ. 1 της Συνθήκης, μπορούν να τύχουν μεμονωμένης εξαίρεσης υπό τον όρο ότι πληρούται οι όροιτου άρθρου 85 παραγρ. 3. 44. Σε ό,τι αφορά αυτοδεσμευτικές προσεγγίσεις και συμφωνίες, βρίσκεται υπό μελέτη ένα κοινοτικό πλαίσιο που αποσκοπεί στην καθιέρωση κριτηρίων για την περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ και φιλοδοξεί να εξασφαλίσει ότι οι συμφωνίες αυτές δεν θα κατακερματίζουν την Εσωτερική Αγορά. 45. Τα οικονουικά υέσα χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο στο πεδίο του περιβάλλοντος. Συγκεκριμένα, οι δημόσιες αρχές μπορούν να επηρεάζουν τις περιβαλλοντικές επιλογές επιχειρήσεων και καταναλωτών μέσω της φορολογίας. Τα φορολογικά μέσα, π. χ. κίνητρα για ταχύτερη απόσβεση, αποφασίζονται κατά κανόνα σε επίπεδο κρατών μελών, με συνεκτίμηση της πολιτικής της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικών διατάξεων οδηγιών του Συμβουλίου περί φορολογικών μέσων11. Ο φάκελος C02 έχει καταδείξει τις δυσκολίες επίτευξης ομοφωνίας επί των περιβαλλοντικών φόρων. Μέχρι σήμερα, ορισμένα κράτη μέλη (Δανία, Φινλανδία, Κάτω Χώρες και Σουηδία) έχουν προβεί μονομερώς στην καθιέρωση εθνικών συστημάτων όπου προβλέπονται απαλλαγές για ορισμένες δραστηριότητες. Στις χώρες αυτές πιστεύουν ότι τα οικονομικά μέσα είναι ένας αποτελεσματικός από πλευράς κόστους τρόπος αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Προς αποτροπή αθέμιτου ανταγωνισμού και στρεβλώσεων στην κατανομή των πόρων, για τις απαλλαγές αυτές πρέπει να τηρούνται οι όροι που θεσπίζονται στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών ενισχύσεων, πλαίσιο που εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 199312. Κατόπιν αιτήματος του Συμβουλίου ECOFIN, η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να επινοήσει μια νέα προσέγγιση της φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων, προσέγγιση η οποία θα πραγματεύεται σε κοινοτικό επίπεδο το πρόβλημα του ανταγωνισμού, ενώ παράλληλα θα δημιουργεί το πλαίσιο εντός του οποίου τα [Σχετικό παράδειγμα αποτελείτο άρθρο 15 της οδηγίας 94/62/ΕΚ περί συσκευασίας και συσκευασίας αποβλήτων (ΕΕ αριθ L 365, 31 12. 94, σ. 10)] ΕΕ αριθ. C 72, 10. 3. 94, σ. 8 12 κράτη μέλη θα μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να επιδιώκουν άλλους τακτικούς στόχους, όπως π. χ. μείωση των εκπομπών C02. Ωστόσο, η χημική βιομηχανία της ΕΕ δεν πιστεύει ότι η καταβολή εισφορών για το περιβάλλον είναι ο σωστός δρόμος για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. 46. Η Επιτροπή εξετάζει επιπλέον μια ανακοίνωση σχετικά με τις εισφορές για το περιβάλλον. Η ανακοίνωση αυτή θα παρέχει στα κράτη μέλη κατευθυντήριες γραμμές για το πώς να συμβιβάζουν τη χρήση οικονομικών μέσων προς επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων με τις απαιτήσεις της Εσωτερικής Αγοράς, αυστηρά τηρώντας μεταξύ άλλων το προαναφερόμενο πλαίσιο ενισχύσεων για το περιβάλλον. ΙΙΙ. Β ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 47. Καθώς πολλές από τις επιχειρήσεις της χημικής βιομηχανίας δραστηριοποιούνται σε διάφορα κράτη μέλη, παράλληλα δε και ως πολυεθνικές σε επίπεδο παγκόσμιας οικονομίας, η χημική βιομηχανία προϋποθέτει ουσιαστικό ανταγωνισμό εντός και εκτός ΕΕ. ΙΙΙ. Β. 1 Αποτελεσυατικός ανταγωνισμός εντός της ΕΕ Κανόνες τ ου ανταγωνισυού, συγχωνεύσεις και κοινές επιχειρήσεις 48. Η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας στο σύνολο της προϋποθέτει ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν πρέπει να κάνουν κατάχρηση ενδεχόμενων δεσποζουσών θέσεων ούτε να υιοθετούν αντι- ανταγωνιστικές πρακτικές. Οι αρμόδιες για τον ανταγωνισμό αρχές θα πρέπει να εγκρίνουν συγχωνεύσεις ή κοινές επιχειρήσεις που δεν εμπερικλείουν κίνδυνο για αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού και να μην εγκρίνουν όσες απειλούν με στρέβλωση του ανταγωνισμού. Με την έννοια αυτή, είναι ιδιαιτέρα) αναγκαίο να εκτιμάται η θέση των εταίρων στην αγορά, η οποία αποκτά ολοένα και περισσότερο παγκόσμιες διαστάσεις, σε ό,τι κυρίως αφορά ορισμένα βασικά χημικά προϊόντα και προηγμένες τεχνολογίες. 49. Η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε σύντομα να αξιολογηθούν τόσο οι κοινές επιχειρήσεις συνεργατικού χαρακτήρα όσο και εκείνες συγκεντρωτικού χαρακτήρα. Η Επιτροπή έχει υποβάλει μια Πράσινη Βίβλο για την αναθεώρηση του κανονισμού περί συγχωνεύσεων, την οποία και εξετάζει ήδη μαζί με το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Επιτροπή επιδιώκει μείωση των κατωφλίων στον κανονισμό περί συγχωνεύσεων, αίροντας την ανάγκη πολλαπλών κοινοποιήσεων και δημιουργώντας μια πραγματικά "θυρίδα για όλες τις διατυπώσεις". Κύκλοι υπερπαραγωγής και ελλειυυατικής παραγωγής 50. Πολλές βιομηχανίες εντάσεως κεφαλαίου είναι επιρρεπείς σε κύκλους υπερπαραγωγής και ελλειμματικής παραγωγής, ένας δε κλάδος που είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε κάτι τέτοιο είναι τα πετροχημικά. Το πρόβλημα εντοπίζεται εύκολα, πολύ δυσκολότερη όμως είναι η ανάπτυξη αποτελεσματικών μηχανισμών για αντιμετώπιση του θέματος, ιδιαίτερα δε σε ένα ανταγωνιστικό κλίμα όπου κάθε επιχείρηση πιστεύει ότι θα επιτύχει, μάλιστα δε ότι θα κατακτήσει μερίδια της αγοράς από άλλες. Επιπλέον, στον κλάδο των πετροχημικών, οικύκλοιτης υπερπαραγωγής και της ελλειμματικής παραγωγής ενδέχεται να έχουν αιτίες και συνέπειες εκτός Ευρώπης, οπότε καλό θα ήταν να γίνει σχετική ανάλυση σε παγκόσμια κλίμακα. Η βιομηχανία παρέχει στην Επιτροπή ορισμένα δεδομένα ως συμβολή στην εκπόνηση σεναρίων. 51. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει την αναδιάρθρωση σε περιπτώσεις δυσπροσαρμογής διαρθρωτικού χαρακτήρα και θα αναζητήσει τα αίτια των περιοδικών και διαρθρωτικών δυσπροσαρμογώντης παραγωγής στον κλάδο των πετροχημικών όταν θα κρίνει κατά πόσον η όποια μορφή βιομηχανικής συνεργασίας μπορεί να ανακουφίσει τα εμφανή προβλήματα χωρίς να παραβιάζονται οι κανόνες του ανταγωνισμού. Κρατικές ενισχύσεις 52. Οι κρατικές ενισχύσεις δεν θα πρέπει να δημιουργούν αθέμιτα πλεονεκτήματα για κάποιες χημικές εταιρείες, δημιουργώντας έτσι τις προϋποθέσεις ώστε οι λιγότερο αποδοτικοί παραγωγοί να διατηρούν ή και να αυξάνουν το μερίδιο που κατέχουν στην αγορά, με 10 αποτέλεσμα να μειώνεται η αποδοτικότητα και η ανταγωνιστικότητα του κλάδου στο σύνολο του. Η χημική βιομηχανία δεν θα πρέπει επίσης να βρεθεί απέναντι στον ανταγωνισμό άλλων κλάδων που λαμβάνουν αθέμιτες επιχορηγήσεις. Η χημική βιομηχανία περιλαμβάνει πολλές δραστηριότητες εντάσεως κεφαλαίου και έχει συμφέρον να ελαχιστοποιεί τις στρεβλώσεις που προκαλούνται από τις κρατικές ενισχύσεις. Για να κρίνει ποιες κρατικές ενισχύσεις επιτρέπονται, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να εφαρμόζει διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια. Τα πλαίσια τομεακών ενισχύσεων ενδέχεται να δημιουργήσουν αρνητικές διακρίσεις απέναντι στις μικρές επιχειρήσεις αλλά και στις νέες επιχειρήσεις του κλάδου. Το νέο πλαίσιο για τις συνθετικές ίνες παραδείγματος χάρη, έχει περιορίσει το στρεβλωτικό αυτό φαινόμενο, το οποίο ενυπήρχε στο προηγούμενο πλαίσιο. Το αναθεωρημένο πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις των MME διευκολύνει όλες τις μικρές εταιρείες να πραγματοποιήσουν άυλες επενδύσεις. 53. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειες της για αυξημένη διαφάνεια των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις και των περιπτώσεων για τις οποίες η ίδια θα εγκρίνει την καταβολή κρατικών ενισχύσεων, ώστε να μειωθούν συνολικά οι χορηγούμενες κρατικές ενισχύσεις και να ελαχιστοποιηθούν οι εξ αυτών ενδεχόμενες στρεβλώσεις. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να μελετά ένα οριζόντιο σύστημα ελέγχου για τη χορήγηση περιφερειακών ενισχύσεων για μεγάλα επενδυτικά έργα, σύστημα που θα αποκαταστήσει μια πολυτομεακή πειθαρχία. Τιυές της ενέργειας και άλλων πόρων 54. Προκειμένου να μην βρεθεί σε μειονεκτική θέση η ΕΕ, ο πραγματικός ανταγωνισμός προϋποθέτει ανεμπόδιστη πρόσβαση στους πόρους, σε τιμές της παγκόσμιας αγοράς. Η ενέργεια είναι πόρος καίριας σημασίας, θα πρέπει όμως, να ληφθούν υπόψη και προϊόντα γεωργικής προέλευσης (π. χ. ζάχαρη και άμυλο) που χρησιμεύουν ως βασικά προϊόντα για την παραγωγή ορισμένων χημικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και άλλων ειδικών προϊόντων. 55. Σημαντική πρόοδος έχει ήδη σημειωθεί ως προς τον εντοπισμό των παραμενόντων εμποδίων για την ενοποίηση των αγορών ενέργειας, και κάποια πρόοδος έχει σημειωθεί προς την κατεύθυνση της άρσης των φραγμών. Πρέπει ωστόσο να παραδεχτούμε ότι στον ενεργειακό τομέα οι αγορές της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου πολύ απέχουν από του να είναι ανοικτές και ανταγωνιστικές. Ένας βιομηχανικός κλάδος όπως η χημική βιομηχανία, που αντιμετωπίζει τον διεθνή ανταγωνισμό, έχει ανάγκη ανπτγωνιστικών τιμών ενέργειας, οι οποίες μόνο μέσω της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας μπορούν να εξασφαλιστούν. Οι μεγάλοι βιομηχανικοί χρήστες θα αποκομίσουν ιδιαίτερα οφέλη χάρη στη μείωση του κόστους, με αποτέλεσμα να προκύψουν άμεσα και έμμεσα πλεονεκτήματα για όλους τους καταναλωτές, να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας στο σύνολο της. 56. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να καταβαλλει προσπάθειες για την απελευθέρωση των αγορών ενέργειας στην ΕΕ, ώστε η παραγωγή και διανομή της ενέργειας να γίνουν πιο αποδοτικές και να μειωθεί το κόστος των ενεργειακών πόρων για τη χημική βιομηχανία και άλλους βιομηχανικούς κλάδους. Μείζονος σημασίας παράγοντας για την απελευθέρωση των αγορών ενέργειας είναι και η αποτελεσματική πρόσβαση τρίτων στα δίκτυα φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. ΙΙΙ. Β. 2 Αποτελεσυατικός ανταγωνισμός εκτός της ΕΕ 57. Σε εξωτερικό επίπεδο, ο πραγματικός ανταγωνισμός προϋποθέτει ότι η Επιτροπή θα δημιουργήσει ένα ομαλό περιβάλλον που θα εγγυάται την αποτελεσματική λειτουργία του πρόσφατα συσταθέντος ΠΟΕ. Μακροπρόθεσμος στόχος τόσο της Επιτροπής όσο και της ευρωπαϊκής χημικής βιομχηανίας είναι η άρση όλων των φραγμών του εμπορίου. Οι δασμοί για τα χημικά προϊόντα στις ανεπτυγμένες χώρες είναι σχετικά χαμηλοί και θα μειωθούν ακόμα περισσότερο ώστε να εναρμονισθούν στα επίπεδα των ποσοστών 0%, 5,5% και 6,5%, ως αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης, στις οποίες οι βιομηχανίες της ΕΕ, των ΗΠΑ, του Καναδά και της Ιαπωνίας διαδραμάτισαν πρωταρχικό ρόλο. Οι αναπτυσσόμενες χώρες, και μάλιστα οι πλουσιότερες και πιο προηγμένες απ'αυτές όπως η Μαλαισία, η Ταϊλάνδη, η Βραζιλία, το Μεξικό και η Κίνα, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να μειώσουν τους δασμούς στα επίπεδα των ανωτέρω εναρμονισμένων ποσοστών. 11 58. Η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε οι νέες χώρες μέλη του ΠΟΕ, και μάλιστα οι σχετικώς πιο προηγμένες απ'αυτές, να εφαρμόσουν για τα χημικά προϊόντα ευθύς εξαρχής τα ως άνω εναρμονισμένα ποσοστά. Προσπάθειες θα καταβληθούν επίσης για τη μείωση των δασμών των άλλων χωρών. 59. Οι μη δασμολογικοί φραγμοί και μέτρα, ιδιαιτέρως δε η διπλή τιυολογηση των παντός είδους πρώτων υλών, προκαλούν στρεβλώσεις του εμπορίου. Από τέτοιες στρεβλώσεις θίγεται ιδιαίτερα η πετροχημική βιομηχανία, αφού σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες η διπλή τιμή των πρώτων υλών εφοδιασμού της πετροχημικής βιομηχανίας προκαλεί αθέμιτο ανταγωνισμό. Ένας από τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα είναι να υποχρεώνονται, όταν αυτό είναι δυνατόν, οι χώρες που επιθυμούν να προσχωρήσουν στον ΠΟΕ να μην εφαρμόζουν την πρακτική αυτή. Ο καθορισμός διπλής τιμής για τους φυσικούς πόρους μπορεί να επιφέρει στρεβλώσεις στις εμπορικές ροές και στις επενδυτικές αποφάσεις. Ως μη δασμολογικοί φραγμοί του εμπορίου χημικών προϊόντων λειτουργούν πολλές φορές και προβλήματα σχετικά με δοκιμές και πιστοποιήσεις ευρωπαίοι εξαγωγείς είχαν πρόσφατα τέτοιου είδους προβλήματα με την Κίνα και την Πολωνία. Πρέπει να τεθεί τέρμα σε διαδικασίες ειδικής καταγραφής και υποχρεωτικής δήλωσης, που δημιουργούν στρεβλώσεις του εμπορίου. Φραγμούς για το εμπόριο συνιστούν επίσης, χωρίς ο ΠΟΕ να τους θεωρεί παράνομα μέτρα, τεχνικοί κανόνες που διέπουν την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση επικίνδυνων χημικών προϊόντων και παρασκευασμάτων καθώς και η αρχή της προηγούμενης τεκμηριωμένης συναίνεσης για το εμπόριο επικίνδυνων ουσιών, που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Τα Ηνωμένα Έθνη προσπαθούν να προωθήσουν εναρμόνιση των κανόνων αυτών σε παγκόσμιο επίπεδο, η πρόοδος όμως που σημειώνεται είναι βραδεία. Ενέργειες γίνονται ώστε να επιταχυνθεί αυτή η πορεία υπό την κοινή καθοδήγηση ΕΕ και ΗΠΑ. 60. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της που αφορά την πρόσβαση στις αγορές, η Επιτροπή θα επιδιώξει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αυτά χρησιμοποιώντας πρώτα όλα τα διαθέσιμα σε πολυμερές επίπεδο μέσα, ιδιαιτέρως δε μεριμνώντας ώστε οι εμπορικοί εταίροι της Κοινότητας να αποδεχθούν, και εν συνεχεία να τηρούν, τις επιταγές του ΠΟΕ. Η Επιτροπή θα εγείρει επίσης, κάθε φορά που θα κρίνει σκόπιμο, ζητήματα σχετικά με την πρόσβαση στις αγορές, στο πλαίσιο διμερών σχέσεων με τρίτες χώρες· θα ακολουθήσει επίσης άλλες τακτικές, όπως π. χ. προώθηση της διεθνούς βιομηχανικής συνεργασίας. 61. Τον Δεκέμβριο του 1994 η Κοινότητα εξέδωσε τον κανονισμό για τους φραγμούς του εμπορίου, για την αντιμετώπιση ζητημάτων όπως οι μη δασμολογικοί φραγμοί και στρεβλώσεις του εμπορίου. Η Κοινότητα θα παρεμβαίνει κατόπιν καταγγελίας της ενδιαφερόμενης εταιρείας ή βιομηχανίας. Εισαγωγές προς την Κοινότητα υποκείμενες σε ζημιογόνες επιχορηγήσεις και ντάμπινγκ θα καταπολεμούνται με αυστηρή εφαρμογή των πιο πρόσφατων μέσων εμπορικής πολιτικής, κατόπιν βάσιμης καταγγελίας εκ μέρους της θιγόμενης εταιρείας ή βιομηχανίας. Στον υπερατλαντικό διάλογο (Transatlantic Business Dialogue) συμμετέχουν ομάδες εργασίας που καλύπτουν μεταξύ άλλων την πιστοποίηση, την κανονιστική ρύθμιση και την απελευθέρωση του εμπορίου. Εφόσον της υπαγορευθεί στο πλαίσιο του υπερατλαντικού διαλόγου, η Επιτροπή θα μπορούσε να επανενεργοποιήσει τις διμερείς συζητήσεις με τις ΗΠΑ για εναρμόνιση των κανόνων περί ταξινόμησης, συσκευασίας και επισήμανσης καθώς και της αρχής για προηγούμενη τεκμηριωμένη συναίνεση, αρχικά σε διμερές επίπεδο και εν συνεχεία σε παγκόσμιο επίπεδο. 62. Οι διεθνείς διαστάσεις της πολιτικής του ανταγωνισμού, σε συνδυασμό με την έλλειψη διεθνών κανόνων, επηρεάζουν επίσης την ανταγωνιστικότητα. Η κατάσταση αυτή γίνεται ιδιαιτέρως ζημιογόνα όταν μια συγκεκριμένη αγορά έχει παγκόσμιο χαρακτήρα. Έτσι για παράδειγμα, το εξαγωγικό καρτέλ των παραγωγών φυσικών φωσφορικών αλάτων των ΗΠΑ, εμποδίζει τους παραγωγούς χημικών λιπασμάτων της ΕΕ να αποκτήσουν πρόσβαση στα φωσφορικά λιπάσματα σε τιμές τόσο χαμηλές που να είναι ανταγωνιστικές με τις τιμές των χημικών φωσφορικών λιπασμάτων που παράγονται στις ΗΠΑ. Το ευπόριο και ο ανταγωνισυός κατέχουν σημαντική θέση στη νέα ημερήσια διάταξη των συζητήσεων γύρω από το εμπόριο. Η Επιτροπή θα επιδιώξει την επίτευξη πολυμερούς συμφωνίας, βασικά στοιχεία της οποίας θα είναι η δημιουργία ενός πλαισίου βασισμένου σε ένα σύνολο κοινών κανόνων, ένα δεσμευτικό κοινοτικό μέσο θετικού χαρακτήρα και μια διαδικασία διευθέτησης διαφορών. 63. Υπάρχει ήδη μια συμφωνία η οποία εξασφαλίζει τον συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων για τον ανταγωνισμό αρχών στην ΕΕ και τις ΗΠΑ. Υπό εξέταση βρίσκονται ανάλογες ρυθμίσεις με άλλες 12 χώρες, όπως π. χ. με την Ιαπωνία. Οι ευρωπαϊκές συμφωνίες περιέχουν κανόνες για τον ανταγωνισμό με εκτελεστικές διατάξεις, κατ αναλογία εκείνων της συμφωνίας ΕΕ - ΗΠΑ. Τέτοιοι κανόνες περιλαμβάνονται επίσης στις υπό διαπραγμάτευση συμφωνίες με τις χώρες της Μεσογείου. 64. Η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο σύναψης διεθνών συμφωνιών - διμερών και πολυμερών - πάνω στο δίκαιο του ανταγωνισμού. Επίσης, θα κρίνει κατά περίπτωση κατά πόσο είναι δυνατόν και σκόπιμο να ενσωματώνονται οι κανόνες του ανταγωνισμού στις νέες συμφωνίες συνεργασίας και σύνδεσης, προς άρση των φραγμών του εμπορίου στις αντίστοιχες χώρες. Επιπλέον, στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, οι εργασίες που αφορούν τις διεθνείς επενδύσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περιορισμό πρακτικών, όπως είναι η πρακτική της διπλής τιμολόγησης. Θα αντιμετωπιστούν έτσι τα εξαγωγικά καρτέλ και οι φραγμοί πρόσβασης στις αγορές οι δημιουργούμενοι εξαιτίας συντονισμένων πρακτικών μεταξύ εγχώριων παραγωγών. ΙΙΙ. Γ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΑΥΛΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ 65. Η ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης στις παραμονές του 21ου αιώνα εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τις δυνατότητες της για παραγωγή καινοτουίας13. σε ό,τι αφορά μεθόδους παραγωγής, προϊόντα, οργάνωση των εργασιών και ταχεία διάδοση νέων τεχνολογιών. Για να παραμείνει ανταγωνιστική η χημική βιομηχανία, ουσιαστική σημασία έχουν οι επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη, η πνευματική ιδιοκτησία, η κατάρτιση, η επεξεργασία δεδομένων και το σύνολο των πεδίων που καλύπτονται από τον όρο "άυλα". Η παραγωγικότητα στον χώρο της έρευνας είναι στόχος μείζονος σημασίας εάν ληφθούν υπόψη η συμβολή της έρευνας στην καθιέρωση προτύπων και κανόνων, ο ρόλος της Ε&ΤΑ στην προώθηση της ταχείας απορρόφησης των νέων τεχνολογιών από τις MME κυρίως, η ανάγκη για συνεκτικότερη και συντονισμένη δημόσια παρέμβαση, καθώς και οι προσπάθειες του ιδιωτικού τομέα στον χώρο της Ε&ΤΑ. Επιπλέον, η χημική βιομηχανία θα εξακολουθήσει να δίνει τη δέουσα προσοχή σε θέματα εκπαίδευσης και κατάρτισης στις επιστήμες της χημείας και του χημικού μηχανικού, καθώς και στην ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της βιομηχανίας. Η καινοτομία στον κλάδο της χημικής βιομηχανίας έχει επίσης σημαντικά αποτελέσματα και για άλλους κλάδους (π. χ. οχήματα και ηλεκτρονικά). ΙΙΙ. Γ. 1 Έρευνα και ανάπτυξη 66. Η χημική βιομηχανία έχει από πολλού αντιληφθεί τη θεμελιώδη σημασία που έχει για την ανταγωνιστικότητα η Ε&ΤΑ που οδηγεί σε καινοτομίες προϊόντων και μεθόδων παραγωγής. Μέχρι πρόσφατα η χημική βιομηχανία έτεινε να αποφεύγει τη συνεργασία με τους ανταγωνιστές της. Αν και έχει συμμετάσχει σε προηγούμενα προγράμματα πλαίσια, η συμμετοχή αυτή ήταν σχετικώς περιορισμένη δεδομένης της στάθμης των δικών της δυνατοτήτων στον χώρο Ε&ΤΑ. Η αυξανόμενη ωστόσο κοινωνική πίεση για ανάπτυξη αντιρρυπαντικών τεχνολογιών και για τη διατήρηση ανταγωνιστικής θέσης στην παγκόσμια αγορά, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος και τους υψηλούς κινδύνους για μια τέτοια Ε&ΤΑ, έκαναν τη συμμετοχή στο τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο ελκυστικότερη και σημαντικότερη για τη χημική βιομηχανία. Εγκαινιάσθηκε έτσι η πρωτοβουλία SUSTECH, η οποία υπερβαίνει τη χημική βιομηχανία και αποσκοπεί σε προώθηση της συνεργασίας στον χώρο Ε&ΤΑ για την ανάπτυξη τεχνολογιών για βιώσιμες μεταποιητικές βιομηχανίες στην Ευρώπη. Ο όρος "βιώσιμες" χρησιμοποιείται εδώ για να χαρακτηρίσει μεταποιητικές βιομηχανίες αποδοτικές από πλευράς πόρων και ενέργειας και οι οποίες παράγουν την ελάχιστη δυνατή ποσότητα αποβλήτων και επιβαρύνουν κατά το ελάχιστο δυνατόν το περιβάλλον. 67. Μέσω ειδικών προγραμμάτων του 4ου προγράμματος πλαισίου, όπως είναι το BRITE-EURAM (βιομηχανικές τεχνολογίες και υλικά), το SMT (πρότυπα, μετρήσεις και δοκιμές), ESPRIT (τεχνολογίες της πληροφόρησης), περιβάλλον και κλίμα, βιοτεχνολογίες, χρηματοδοτούνται πολλά έργα συναφή προς τη χημική βιομηχανία. Αναφέρουμε δύο παραδείγματα: την πρωτοβουλία PRIMA του προγράμματος ESPRIT, στην οποία συμμετέχουν 16 μεγάλες επιχειρήσεις από τους κλάδους της χημικής βιομηχανίας, τροφίμων και ποτών, χάλυβος, χάρτου και κοινής ωφέλειας, και η οποία αποσκοπεί ειδικά σε ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των Βλ. Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία (1995) 13 ευρωπαϊκών μεταποιητικών βιομηχανιών αξιοποιώντας κατά το δυνατόν τις τεχνολογίες της πληροφόρησης· και το έργο ADMIRE στο πλαίσιο του BRITE-EURAM, στο οποίο συμμετέχουν αρκετές χημικές εταιρείες συνεργαζόμενες επί νέων μεθόδων σχεδιασμού μεγάλης κλίμακας αντιδραστήρων υγροποιημένου αερίου. 68. Η σύσταση δυνάμεων ειδικού έργου συμβάλλει σημαντικά στον καλύτερο συντονισμό της βιομηχανίας και των ευρωπαϊκών αρχών στο πλαίσιο των προγραμμάτων Ε&ΤΑ: η χημική βιομηχανία μπορεί και πρέπει να συμμετέχει δραστήρια στα έργα που αφορούν το αυτοκίνητο, τον σιδηρόδρομο και το αεροπλάνο του μέλλοντος, καθώς και σε θέματα υδραυλικής ή ακόμη και υγείας. Ενδιαφέρον για την ανταγωνιστικότητα σημαίνει ότι η διάρθρωση των προγραμμάτων Ε&ΤΑ πρέπει να είναι τέτοια ώστε να ευνοεί το διεπιστημονικό έργο, να επιταχύνει τη διάθεση των αποτελεσμάτων στην αγορά και να καθιστά τις διατυπώσεις απλούστερες και πιο ευέλικτες. Αυτό μπορεί εν μέρει να επιτευχθεί με θεματικές δέσμες, σκοπός των οποίων είναι, δια του συντονισμού και της ενοποίησης, να επιτυγχάνουν προστιθέμενη αξία βελτιώνοντας τις μορφές συνεργασίας, διευκολύνοντας τη μεταφορά τεχνολογίας και συμβάλλοντας καταλυτικά στη διάδοση και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων. Οι δέσμες μπορούν επίσης να δημιουργούνται γύρω από συγκεκριμένους προμηθευτές ή ομάδες χρηστών, όπως είναι οι μεταποιητικές βιομηχανίες, και να συμπεριλαμβάνουν δράσεις επίδειξης και δράσεις εφαρμογών. 69. Το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο θα συνεχίσει να υποστηρίζει τη συνεργασία στο πλαίσιο πρωτοβουλιών Ε&ΤΑ της χημικής βιομηχανίας. Οι ομάδες ειδικού έργου έρευνας- βιομηχανίας συνδυάζουν άλλες κοινοτικές πολιτικές με έργα Ε&ΤΑ και έργα εφαρμογών. Το μοντέλο αυτό, του οποίου η αξία έχει ήδη καταδειχθεί, μπορεί να επεκταθεί. Νέες θεματικές δέσμες μπορεί να προκύψουν απευθείας από τη ζήτηση της βιομηχανίας και των χρηστών, με τη χημική βιομηχανία να κατέχει ρόλο κλειδί ως πρωταρχικός προμηθευτής. Η Επιτροπή επιδιώκει παρέμβαση της βιομηχανίας στις κατευθύνσεις του πέμπτου προγράμματος πλαισίου. ΙΙΙ. Γ. 2 Πνευματική ιδιοκτησία 70. Η πνευυατική ιδιοκτησία είναι ζωτικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα της χημικής βιομηχανίας. Το σύστημα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας επιτρέπει στις επιχειρήσεις να αντισταθμίζουν τις επενδύσεις που πραγματοποιούν σε Ε&ΤΑ. Μια απειλή που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα είναι η σύντομη διάρκεια πραγματικής προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας για τα φαρμακευτικά προϊόντα και, σήμερα ακόμη, για τα προϊόντα προστασίας των καλλιεργειών. Μολονότι η διάρκεια ζωής των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι 20ετής, η πραγματική τους διάρκεια είναι μόλις 1 θετής εξαιτίας του χρόνου που μεσολαβεί από τη στιγμή της χορήγησης τους μέχρις ότου κυκλοφορήσουν τα προϊόντα στην αγορά. Η μακρά αυτή περίοδος εξηγείται με τις αυστηρές και σχοινοτενείς διαδικασίες δοκιμών που απαιτούνται για τέτοια ισχυρά χημικά προϊόντα. 71. Με βάση ένα σύστημα πιστοποιητικού συμπληρωματικής προστασίας14, προβλέπεται για τα φαρμακευτικά προϊόντα πρόσθετη προθεσμία προστασίας έως πέντε έτη το ίδιο πράγμα για τα προϊόντα προστασίας των καλλιεργειών πρόκεται να εγκριθεί σύντομα15, ώστε να εξασφαλιστεί έτσι ότι η Ευρώπη θα παραμείνει επικεφαλής στην Ε&ΤΑ και παραγωγή φυτοπροστατευτικών προϊόντων όταν, όπως ελπίζεται, η σχετική πρόταση εγκριθεί από το Συμβούλιο στις αρχές του 1996. 72. Η βιοτεχνολογία αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα, αφού είναι η τεχνολογία εκείνη που μπορεί να παράγει προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών (π. χ. φάρμακα για ανίατες μέχρι σήμερα ασθένειες, βελτιωμένες φυτοκαλλιέργειες με καλλιεργητικές μεθόδους λιγότερο επιβαρυντικές για το περιβάλλον ή καλλιέργειες που επηρεάζονται λιγότερο από δριμείς κλιματικές συνθήκες, δηλαδή ξηρασία, κρύο κλπ. ). Η βιοτεχνολογία είναι συνεπώς καίρια συνιστώσα των δραστηριοτήτων ορισμένων χημικών εταιρειών, θίγεται όμως από τις αδυναμίες του νομοθετικού της πλαισίου, 14 15 Κανονισμός 1768/92 COM (95) 456 τελικό 14 μεταξύ των οποίων η έλλειψη εναρμονισμένης προστασίας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη. Χωρίς ένα σαφές νομοθετικό πλαίσιο που να βασίζεται και στους αναλαμβανόμενους κινδύνους, η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ - ήδη πρωτοπόροι παγκοσμίως - θα προχωρούν ολοένα και περισσότερο στην έρευνα και παραγωγή σΐΌ πεδίο της βιοτεχνολογίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε πρόταση για εναρμόνιση και βελτίωση της προστασίας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για βιοτεχνολογικές εφευρέσεις. Τον Δεκέμβριο του 1995 υποβλήθηκε νέα πρόταση της Επιτροπής16, όπου γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ εφεύρεσης και ανακάλυψης. Εάν γίνει δεκτή, η νέα αυτή πρόταση θα συμβάλει στη δημιουργία κλίματος ευνοϊκότερου για την καινοτομία και θα αποτελέσει μια εναρμονισμένη βάση για την προστασία των διπλωμάτων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην ΕΕ. Επίσης, θα εγγυάται τη δυνατότητα απονομής ευρεσιτεχνίας για βιοτεχνολογικές εφευρέσεις στην Ευρώπη με παράλληλη συνεκτίμηση των δεοντολογικών πτυχών. 73. Η Επιτροπή έχει επίσης προτείνει τροποποίηση των κανόνων σχετικά με τη συγκρατπυένπ γοήση νενετικώο τοοποποιπυένων υικροοργανισυών, τροποποίηση η οποία, χωρίς να περιορίζει τη σημερινή υψηλή στάθμη προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου, θέλει την οδηγία να βασίζεται περισσότερο στους αναλαμβανόμενους κινδύνους και να γίνει πιο ευέλικτη. Με την πρόταση απλουστεύονται οι διοικητικές διατυπώσεις για ορισμένες δραστηριότητες μηδενικού ή χαμηλού κινδύνου, καταργουμένων έτσι περιττών ρυθμίσεων οι οποίες δεν αιτιολογούνται με επίκληση λόγων ανασφάλειας και των οποίων συνεπώς δεν αποφεύγεται η αρνητική επίπτωση στην ικανότητα παραγωγής καινοτομίας, ενώ παράλληλα διατηρείται επαρκής διαφάνεια για τους καταναλωτές. Επιπλέον, η προσφάτους επανεξετασθείσα τμηματική εξαίρεση σχετικά με τη μεταφορά τεχνολογίας παρέχει την απαραίτητη νομική ασφάλεια για συμφωνίες περίαναγνωρίσεως πνευματικής ιδιοκτησίας, πράγμα που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κλάδο της βιοτεχνολογίας. ΙΙΙ. Γ. 3 Η αναγκαιότητα της επιστηυονικης παιδείας 74. Η παρακμή της επιστημονικής παιδείας στην Ευρώπη είναι πρόβλημα που ανησυχεί την ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία. Για να εξακολουθήσει να έχει το προβάδισμα σε παγκόσμιο επίπεδο, η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία χρειάζεται εργατικό δυναμικό με επιστημονική παιδεία και κυβερνήσεις οι οποίες να λαμβάνουν αποφάσεις με βάση τις επιστημονικές αρχές. Πάρα πολλοί είναι οι μαθητές, σπουδαστές και φοιτητές που πιστεύουν ότι η επιστήμη είναι "πολύ δύσκολη" ή "πολύ βρώμικη" για αυτούς. Οι κυβερνήσεις και, στο μέτρο του δυνατού, η Επιτροπή πρέπει να δραστηριοποιηθούν περισσότερο για την καλλιέργεια κλίματος ευνοϊκού για την επιστήμη. 75. Η βιομηχανία θα εντείνει τις προσπάθειες της ώστε να βελτιωθεί η επιστημονική και τεχνική παιδεία στην Ευρώπη. Υπό τον τίτλο "εταιρική σχέση εκπαίδευσης και βιομηχανίας", το ευρωπαϊκό συμβούλιο ομοσπονδιών χημικής βιομηχανίας (CEFIC) έχει ήδη δρομολογήσει τρεις δράσεις. Η πρώτη, που έχει τίτλο "Η χημική βιομηχανία και οι νέοι", είναι ένα πολυετές πρόγραμμα που φιλοδοξεί να καλλιεργήσει στους νέους κάτω των 18 ετών μια πληρέστερη κατανόηση βασικών επιστημονικών αρχών και συνειδητοποίηση των πλεονεκτημάτων και των κινδύνων που συνδέονται με τη χημική βιομηχανία και των μέσων που χρησιμοποιούνται για την περιστολή των κινδύνων αυτών. Η δράση που έχει τίτλο "Βραβείο επιστημονικής διδασκαλίας" είναι ένας ετήσιος διαγωνισμός εντοπισμού και βράβευσης των καλύτερων καθηγητών θετικών επιστημών στην Ευρώπη. Η δράση "Μουσεία" αποσκοπεί σε ανανέωση των εκθέσεων χημείας στα ευρωπαϊκά μουσεία. Στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής "Διδασκαλία και μάθηση: προς την κοινωνία της γνώσης"17, τονίζεται η ανάγκη μιας γερής επιστημονικής και τεχνικής βάσηςστηνεκπαίδευση. Το πρόγραμμα SOC RATES χρηματοδοτεί εκπαιδευτικές ανταλλαγές και προωθεί τη χρήση νέων τεχνολογιών στα σχολεία. ΙΙΙ. Γ. 4 Κατάρτιση 76. Η κατάρτιση κατέχει πρωταρχική θέση μεταξύ των δραστηριοτήτων της Επιτροπής και μπορεί να συμβάλει σε βελτίωση της εικόνας των θετικών επιστημών. Τρία σύνολα μέτρων κοινοτικής χρηματοδοτικής στήριξης συμβάλλουν στη βελτίωση της κατάρτισης. Με το πρόγραυυα 16 17 COM(95) 661 τελικό COM(95) 590 15 Leonardo da Vinci επιζητείται η προώθηση δράσεων για να βελτιωθεί η ποιότητα των πολιτικών και πρακτικών κατάρτισης και για να αναπτυχθούν νέοι τρόποι μάθησης μέσω πιλοτικών έργων, ανταλλαγών και τοποθετήσεων, καθώς και ερευνών και αναλύσεων στο πλαίσιο διεθνών εταιρικών σχέσεων. Το 4ο πρόγραυυα πλαίσιο Ε&ΤΑ. για το οποίο έχει ήδη γίνει λόγος, προβλέπει ειδική χρηματοδοτική βοήθεια για ερευνητικά έργα συνδεόμενα με την κατάρτιση και την τηλεκπαίδευση. Η τέταρτη δραστηριότητα του προγράμματος πλαισίου αφορά την τόνωση της κινητικότητας των ερευνητών, με σκοπό να προωθηθεί η ποσοτική αύξηση και η ποιοτική βελτίωση των ανθρώπινων πόρων στην Ευρώπη. Στόχος είναι να τονωθεί η κατάρτιση μέσω έρευνας και να βελτιωθεί η κινητικότητα και συνεργασία σε διεθνές επίπεδο. Σε μερικά προγράμματα Ε&ΤΑ περιλαμβάνεται και ειδική κατάρτιση ως συνοδευτικό μέτρο των ερευνητικών έργων, όπως για παράδειγμα η βιομηχανική κατάρτιση νέων υποψηφίων μέσω συμμετοχής σε ερευνητικό έργο του προγράμματος BRITE-EURAM. Το ειδικό πρόγραμμα "Περιβάλλον και κλίμα" χρηματοδοτεί επίσης έργα κοινωνικοοικονομικού χαρακτήρα, μεταξύ των οποίων η αναζήτηση του καλύτερου τρόπου διάδοσης της καινοτομίας καθώς και έργα που θα διευκολύνουν τις ανταλλαγές και την περαιτέρω έρευνα. Τα διαρθρωτικά ταυεία προβλέπουν χρηματοδοτική βοήθεια για κατάρτιση και ανάπτυξη. Τέτοια χρηματοδότηση μπορεί να προέλθει είτε από εθνικά προγράμματα είτε από κοινοτικές πρωτοβουλίες. Η πρωτοβουλία ADAPT (κοινοτική πρωτοβουλία προσαρμογής του εργατικού δυναμικού στις αλλαγές της βιομηχανίας) και τα νέα προγράμματα του στόχου 4 επικεντρώνονται ιδιαιτέρως στην κατάρτιση. Η εισαγωγή της υγείας και της ασφάλειας σε τέτοια προγράμματα κατάρτισης ενδιαφέρει εξίσου τόσο ως προσέγγιση αποδοτική από πλευράς κόστους όσο και ως συμβολή στην ανταγωνιστικότητα. 77. Το μελλοντικό πρόγραμμα πλαίσιο Ε&ΤΑ θα δώσει περαιτέρω ευκαιρίες υποστήριξης της κατάρτισης μέσω της έρευνας. Τα διαβρωτικά ταμεία θα εξακολουθήσουν να στοχεύουν στην κατάρτιση ως μία από τις συνιστώσες για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Στις 29 Φεβρουαρίου 1996 δημοσιεύθηκε νέα πρόσκληση υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος Leonardo da Vinci για το 1996. ΙΙΙ. Δ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 78. Τα μέτρα βιομηχανικής πολιτικής που περιλαμβάνουν και τη βιομηχανική συνεργασία έχουν μία εσωτερική και μία εξωτερική διάσταση. Και με τα δύο σύνολα μέτρων επιδιώκεται να γίνουν οι επιχειρήσεις πιο ανταγωνιστικές με την παροχή ευκαιριών που δεν θα τους δίδονταν εάν ενεργούσαν μεμονωμένα, προωθώντας τη μεταφορά μη απόρρητης γνώσης και πείρας μεταξύ των επιχειρήσεων. ΙΙΙ. Δ. 1 Η βιομηχανική συνεργασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Δίκτυο ενημέρωσης της χηυικής βιομηχανίας 79. Ένα από τα πεδία βιομηχανικής συνεργασίας είναι η πληρέστερη ενημέρωση και επικοινωνία. Η Επιτροπή έχει στήσει ένα ευρύ δίκτυο για τη χημική βιομηχανία, το δίκτυο ενημέρωσης RISC, ώστε να υπάρχει αμοιβαία ενημέρωση γύρω από τις δραστηριότητες και προθέσεις τους. Κυριότερος σκοπός του RISC είναι η συνεργασία μεταξύ διαφόρων επιχειρήσεων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα ώστε να προωθηθεί ο διάλογος και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής και της χημικής βιομηχανίας μέσω των ευρωπαϊκών συνομοσπονδιών. Οι σημερινές δραστηριότητες στο πλαίσιο του δικτύου είναι η ανταλλαγή, συγκέντρωση, επεξεργασία και ανάλυση δεδομένων διαφόρων πεδίων όπως είναι η οικονομία, το εξωτερικό εμπόριο και η νομοθεσία, ενώ παράλληλα θα τηρούνται πλήρως οι νόμοι του ανταγωνισμού. 80. Το δίκτυο RISC θα αναπτυχθεί περαιτέρω με αυξημένη ενσωμάτωση βιομηχανικών ομοσπονδιών, επωφελούμενο έτσι στον μέγιστο δυνατό βαθμό από τη μετάδοση ηλεκτρονικών δεδομένων. Μέσω του RISC θα καταστεί επίσης δυνατό και για άλλες ευρωπαϊκές ομοσπονδίες να συμμετάσχουν πληρέστερα στη διαδικασία χάραξης πολιτικής. Η Επιτροπή και η βιομηχανία θα εξακολουθήσουν να αφιερώνουν σημαντικούς πόρους για τη βελτίωση των επικοινωνιών, ιδιαιτέρως συνδεδεμένων με τα μέσα που παρέχει η κοινωνία της πληροφόρησης. Οι επενδύσεις σε τεχνολογίες της πληροφόρησης θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Θα δημιουργηθούν καλύτεροι δεσμοί ώστε η πρόοδος που θα σημειώνεται να αξιοποιείται για τις ανάγκες της χημικής βιομηχανίας και να ενισχύεται έτσι η ανταγωνιστικότητα της σε συγκεκριμένη βάση. 16 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις 81. Στο πλαίσιο της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις επιχειρήσεις καθώς και στο πλαίσιο άλλων πολιτικών περιλαμβάνονται πλήθος προγραμμάτων για τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και μέτρα στήριξης για τη δημιουργία και ανάπτυξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Τον Μάρτιο, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με ένα νέο πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και τις MME, που θα καλύπτει το χρονικό διάστημα 1997-2000 και θα αποτελεί τη νομική και δημοσιονομική βάση των ειδικών δράσεων της Κοινότητας υπέρ των επιχειρήσεων18. Ενώ οι πολιτικές αυτές δεν αφορούν ειδικά τη χημική βιομηχανία, υπάρχουν μερικές που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για MME του κλάδου. Οι ευρωθυρίδες (Euro- Info-Centres) αποτελούν ένα ενημερωτικό δίκτυο για τις επιχειρήσεις και λειτουργούν ως "πρώτη στάση"· το πρόγραμμα Β, C, Net, τα προγράμματα Europartenariat και Interprise παρέχουν ευκαιρίες συνεργασίας- υπάρχουν δε και άλλα μέτρα που αποβλέπουν σε βελτίωση της διαχειριστικής ικανότητας των MME, καθώς και σε πρόσβαση στη χρηματοδοτική και τεχνολογική τεχνογνωσία. Συγκεκριμένο παράδειγμα πεδίου που μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας είναι η πιστοποίηση της συμμόρφωσης προς τα διεθνή ποιοτικά πρότυπα. Αυτό είναι δύσκολο να επιτευχθεί από μικρομεσαίες επιχειρήσεις της χημικής βιομηχανίας, η πιστοποίηση όμως της ποιότητας έχει καθοριστική σημασία για τις πωλήσεις τους. Οι MME πρέπει να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχθούν ώστε να το επιτύχουν. Το προτεινόμενο πρόγραμμα SAFE επίσης θα συμβάλει ώστε να υποστηριχθεί η βελτίωση της διαχείρισης στις MME. 82. Σε εξέλιξη βρίσκεται μια ειδική δράση που αποβλέπει σε ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των MME της χημικής βιομηχανίας και σε βελτίωση των δεσμών μεταξύ MME καθώς και μεταξύ αυτών και μεγαλύτερων επιχειρήσεων. To CEFIC, άλλες ομοσπονδίες και η Επιτροπή συμμετέχουν σε μελέτες για την πληρέστερη κατανόηση του τρόπου λειτουργίας των MME της χημικής βιομηχανίας και των όρων από τους οποίους εξαρτάται η ανταγωνιστικότητα τους. Προς τούτο, θα εξετασθεί εμπεριστατωμένα ο ρόλος τους στην ανάθεση υπεργολαβιών, τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και τις εξαγωγές, και θα υποβληθούν προτάσεις σχετικές με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας τους. ΙΙΙ. Δ. 2 Η βιομηχανική συνεργασία υε τρίτους 83. Ρόλος της Επιτροπής είναι να θεσπίσει το πλαίσιο εντός του οποίου κάθε εταιρεία χωριστά θα αναλαμβάνει την πραγματοποίηση επενδύσεων ή θα συμμετέχει σε άλλες μορφές βιομηχανικής συνεργασίας. Εναπόκειται στην κάθε εταιρεία να αποφασίζει υε ποιον και πώς θα συνεργάζεται. Η Επιτροπή έχει να διαδραματίσει αμεσότερο ρόλο στη συνεργασία με χώρες όπου η οικονομία ελέγχεται περισσότερο από το κράτος. Η βιομηχανική συνεργασία ωφελεί τις περιοχές που λαμβάνουν βοήθεια και την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Σε όλες τις περιοχές, με τις άμεσες επενδύσεις που θα πραγματοποιηθούν από επιχειρήσεις της χημικής βιομηχανίας θα εισέλθουν κεφάλαια για τα οποία υπάρχει μεγάλη ανάγκη και θα εξασφαλισθεί καλύτερη κατανομή των πόρων, θα δημιουργηθούν επίσης ευκαιρίες για πρόσβαση και παρουσία σε νέες και ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές. 84. Δεν μπορεί να υπάρξει ενιαία στρατηγική βιομηχανικής συνεργασίας κατάλληλη για ολόκληρο τον κόσμο· οι ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής απαιτούν και ιδιαίτερο προσανατολισμό στο πλαίσιο ενός κοινού συνόλου θεσμικών μέσων. Έξω από το πλαίσιο του υπερατλαντικού διαλόγου και της ειδικής συνεργασίας με την Ιαπωνία, μπορούμε να σημειώσουμε τρεις τύπους βιομηχανικής συνεργασίας, έκτων οποίων κανένας δεν είναι απαγορευτικός για τους άλλους δύο: συνεργασία με περιοχές που γειτονεύουν προς την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Κεντροανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ)19, της Ρωσίας και μερικών από τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ), καθώς επίσης και χωρών της Μεσογείου συνεργασία με χώρες που παρουσιάζουν ταχείς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, μεταξύ των οποίων η Κίνα, οι χώρες ASEAN και χώρες της Λατινικής Αμερικής· τέλος δε, συνεργασία μέσω έργων για βελτιωμένη πρόσβαση στις πρώτες ύλες, της ενέργειας συμπεριλαμβανομένης. Η βιομηχανική συνεργασία είναι μία από τις συνιστώσες των προγραμμάτων PHARE και TACIS, του μέσου ECIP (European Community Investment Partners) και των προγραμμάτων AL Invest για τη Λατινική Αμερική και Med Invest για COM(96) 98 τελικό, 20. 3. 1996 18 19 Βλ. την ανακοίνωση της Επιτροπής για τη βιομηχανική συνεργασία με τις ΧΚΑΕ- COM(95) 71 τελικό 17 τη Μεσόγειο. Επιπλέον, στο πλαίσιο της σύμβασης Λομέ IV αναπτύσσονται δράσεις υπέρ των χωρών ΑΚΕ (Αφρική - Καραϊβική - Ειρηνικός). Στη σύμβαση αυτή υπάρχει ένα κεφάλαιο που επιγράφεται "Βιομηχανική ανάπτυξη, βιομηχανική παραγωγή και μεταποίηση" και όπου, μεταξύ άλλων, προβλέπονται τα εξής: (ΐ) βιομηχανικές κοινές επιχειρήσεις μεταξύ εταιρειών ΕΕ και ΑΚΕ- (ϋ) υποστήριξη προς τεχνικές, μεταλλουργικές και χημικές εταιρείες· (iii) μεταφορά τεχνολογίας (iv) ξένες επενδύσεις υπέρ βιομηχανικών εταιρειών ΑΚΕ· (ν) κατάρτιση- (νί) έρευνα. Στο πλαίσιο της ίδας σύμβασης ιδρύθηκε το Κέντρο για την ανάπτυξη της βιομηχανίας, με σκοπό να υποστηριχθεί η βιομηχανική ανάπτυξη των χωρών ΑΚΕ. Περιοχές άυεοτκ γειτνίασης 85. Η προ της προσχώρησης στρατηγική, που αποσκοπεί σε προετοιμασία όσων από τις χώρες της Κεντροανατολικής Ευρώπης επιθυμούν να γίνουν μέλη τη ΕΕ, ορίζει το πλαίσιο για έναν συγκροτημένο διάλογο μεταξύ ΕΕ και ΧΚΑΕ και παρέχει ένα χειροπιαστό εγκόλπιο για άσκηση στο πεδίο της νομοθετικής ανταγωνιστικότητας: τη Λευκή Βίβλο σχετικά με την προπαρασκευή των συνδεδεμένων ΧΚΑΕ για ένταξη στην εσωτερική αγορά της ΕΕ. Ο ρόλος της χημικής βιομηχανίας σ'αυτή την πορεία πρέπει να είναι άμεσος. Η Επιτροπή έχει καθιερώσει επαφές με τις ΧΚΑΕ προκειμένου να διευκρινισθεί ποιες ήταν οι διαδικασίες πιστοποίησης που δεν συμβιβάζονταν με τις διαδικασίες της ΕΕ. Η συνεργασία παραγωγών απορρυπαντικών και καλλυντικών από την ΕΕ και τις ΧΚΑΕ έδωσε τη δυνατότητα σε ορισμένες από τις τελευταίες αυτές να κατανοήσουν πληρέστερα την ευρωπαϊκή νομοθεσία επί θεμάτων πιστοποίησης και να δραστηριοποιηθούν από μόνες τους προς την κατεύθυνση της θέσπισης ανάλογης νομοθεσίας. Η Ομοσπονδία Καλλυντικών (COLIPA) διοργάνωσε στα τέλη του 1995 στην Πράγα συνάντηση των εθνικών αρχών και παραγωγών καλλυντικών των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών. Η Ένωση Παραγωγών Λιπασμάτων (EFMA) συμμετέχει επίσης σε ένα έργο που φιλοδοξεί να ενθαρρύνει την ορθότερη χρήση των λιπασμάτων στη Ρωσία. 86. Η Επιτροπή, από κοινού με τις ενδιαφερόμενες ομοσπονδίες και τις επιχειρήσεις, θα εξακολουθήσει να παρέχει στις ΧΚΑΕ τεχνική βοήθεια σε ό,τι αφορά τη νομοθεσία για μελλοντική ένταξη, ώστε να υποστηριχθεί η πραγματοποίηση επενδύσεων και η ανάπτυξη εναρμονισμένων θεσμικών πλαισίων. Η βιομηχανία της ΕΕ θα συνεργαστεί με τη βιομηχανία και τις κυβερνήσεις των ΧΚΑΕ για να εξασφαλιστεί ότι η εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας θα γίνεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγονται περιττές διοικητικές διατυπώσεις και να αποτρέπονται φραγμοί του εμπορίου, καθώς και εξαγωγές από τις ίδιες αυτές χώρες επί των οποίων - εξαγωγών - θα λειτουργεί στρεβλωτικά η χαμηλότερη στάθμη περιβαλλοντικής προστασίας που ισχύει στις χημικές εγκαταστάσεις των χωρών αυτών. Η Επιτροπή θα ασχοληθεί επίσης με ειδικά θέματα βιομηχανικής συνεργασίας στο πλαίσιο των μεικτών επιτροπών όπου συμμετέχουν οι ΧΚΑΕ και που έχουν συσταθεί βάσει των συμφωνιών σύνδεσης, και θα αναπτύξει τη βιομηχανική συνεργασία με τις χώρες της Μεσογείου. 87. Για δράσεις συνεργασίας σε διάφορα πεδία, ιδιαιτέρως δε για κατάρτιση επί θεμάτων διαχείρισης σε χημικές επιχειρήσεις των ΧΚΑΕ όπου ήδη εμπλέκονται το CEFIC, ενδέχεται να συνεχιστεί η χρηματοδότηση μέσω του PHARE αναλόγως των προτεραιοτήτων των εν λόγω χωρών. Η βιομηχανία θα επαναδρομολογήσει το τεχνολογικό πρόγραμμα EASTT για το περιβάλλον για να γίνουν γνωστές στις χώρες της Κεντροανατολικής Ευρώπης οι ορθότερες τεχνικές και η τεχνογνωσία που χρειάζονται ώστε να επιτευχθούν περιβαλλοντικά πρότυπα συμβατά με την ένταξη στην ΕΕ. Παρουσία στις αγορές ταχείας ανάπτυξης 88. Η Κίνα είναι μια πελώρια αγορά με τεράστιο δυναμικό. Πολλές εταιρείες του χημικού κλάδου στην ΕΕ επενδύουν ήδη στην Κίνα, η Επιτροπή όμως έχει και αυτή κάποιο ρόλο να διαδραματίσει ώστε η Κίνα να εξακολουθήσει να δέχεται τέτοιες επενδύσεις. Προς διευκόλυνση και προώθηση των επενδύσεων, ένα από τα καθήκοντα της Επιτροπής είναι να ενθαρρύνει την Κίνα στην υιοθέτηση κανονιστικών πλαισίων που να συμβιβάζονται με τις κανονιστικές ρυθμίσεις της ΕΕ. Έχουν ήδη αχθεί σε πέρας ορισμένες δράσεις σχετικά με την πιστοποίηση και την ποιότητα. Η COLIPA συνεργάζεται με κινεζικές εταιρείες παραγωγής καλλυντικών επί κανονιστικών θεμάτων σχετικών με τα προϊόντα αυτά. 89. Η Επιτροπή θα αναπτύξει τη βιομηχανική συνεργασία με την Κίνα και άλλες χώρες της Ανατολικής Ασίας αλλά και της Λατινικής Αμερικής, ώστε η ευρωπαϊκή βιομηχανία να 18 καταλάβει σημαντική θέση για την ανάπτυξη τους και να επωφεληθεί από τις εν λόγω ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές. Τα κύρια ζητήματα θα περιστραφούν γύρω από τη νομοθεσία των χημικών προϊόντων (ειδικά για την Κίνα), τη μεταφορά τεχνολογίας, επιτυχημένες κοινές επιχειρήσεις και άλλες μορφές άμεσων ξένων επενδύσεων. Τα περιβαλλοντικά ζητήματα θα έχουν ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον και θα αποτελούν αντικείμενο έργων βιομηχανικής συνεργασίας. Πρόσβαση στις πρώτες ύλες, της ενέργειας συυπεριλαυβανουένης 90. Η πρόσβαση στις πρώτες ύλες μπορεί να βελτιωθεί μέσω έργων βιομηχανικής συνεργασίας. Ένα σύνολο έργων θα μπορούσε να είναι η επέκταση των δυτικοευρωπαϊκών πετρελαιοαγωγών προς την Κεντροανατολική Ευρώπη μέχρι ακόμη και τη Ρωσία. Οι αγωγοί φυσικού αερίου που ξεκινούν από τη Ρωσία θα μπορούσαν επίσης να επεκταθούν ειδικά για τον εφοδιασμό ευρωπαϊκών χημικών εταιρειών. Υπάρχουν και προτάσεις για εφοδιασμό φυσικού αερίου από την περιοχή του Περσικού Κόλπου. Στη βιομηχανική συνεργασία μπορούν να πάρουν μέρος το Συμβούλιο Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου και χώρες της Μεσογείου, π. χ. για την διά ξηράς μεταφορά φυσικού αερίου από τη Σαουδική Αραβία σε κάποιο λιμάνι της Βόρειας Αφρικής. 91. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει έργα βελτίωσης της πρόσβασης στις πρώτες ύλες και την ενέργεια και θα στήσει μηχανισμούς ενθάρρυνσης εταιρειών της ΕΕ να αναλαμβάνουν τέτοιες πρωτοβουλίες. «V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 92. Η χημική βιομηχανία αποτελεί τη δεύτερη σε μέγεθος μεταποιητική βιομηχανία στην ΕΕ και τον μεγαλύτερο παραγωγό χημικών προϊόντων παγκοσμίως. Ο κλάδος αντιπροσωπεύει το 30% των δαπανών Ε&ΤΑ του βιομηχανικού τομέα στην ΕΕ. Η χημική βιομηχανία πρέπει να αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις αν θέλει να διατηρήσει, αν όχι να αυξήσει, τη συνολική της ανταγωνιστικότητα. Την πρωταρχική ευθύνη για την ανταγωνιστικότητα της φέρει η ίδια. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν το κατάλληλο πλαίσιο και να αναλάβουν, αν χρειασθεί, ειδικές δράσεις προς ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. 93. Γύρω από τα τέσσερα πεδία προτεραιότητας της ανακοίνωσης με τίτλο "Μια πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας" έχει καταγραφεί ένα σύνολο δράσεων για τη βιομηχανία, την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. Η υλοποίηση τους θα συμβάλει οπωσδήποτε υπέρ της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας και θα χρησιμεύσει έτσι ως υπόδειγμα εφαρμογής μιας τέτοιας πολιτικής σε βιομηχανικούς κλάδους με παρεμφερή χαρακτηριστικά και ανάλογες προκλήσεις. 94. Για να αντιμετωπίσουν την πρόκληση βελτίωσης του κανονιστικού πλαισίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μεριμνήσει ώστε να παγιωθούν οι νομοθετικές πτυχές της εσωτερικής αγοράς και να επιλυθούν τα προβλήματα που δημιουργούνται εξαιτίας των διαφορών ανάμεσα στις εθνικές νομοθεσίες. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα εφαρμόζεται ένα επίσημο σύνολο αρχών για τις διάφορες περιπτώσεις ταξινόμησης, περιορισμού ή έγκρισης που διέπουν την εμπορία χημικών προϊόντων. Βάσει των αρχών αυτών η Κοινότητα θα κρίνει κατά πόσον υπάρχει ανάγκη κανονιστικής ρύθμισης, ποιος θα την αναλάβει και πώς θα την υλοποιήσει. Στο ίδιο πνεύμα, στο πλαίσιο των ρυθμίσεων που θα διέπουν το περιβάλλον θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην ανταγωνιστικότητα, να γίνεται πάντοτε ανάλυση κόστους και οφέλους και σωστή αξιολόγηση των κινδύνων, όπως ορίζει η Συνθήκη. Εφόσον κρίνεται σκόπιμο και είναι εφικτό, οι διεθνείς περιβαλλοντικές ρυθμίσεις θα προτιμώνται έναντι της δράσεως σε επίπεδο ΕΕ. Αυτοδεσμευτικές συμφωνίες θα εξετάζονται κατά περίπτωση, υπό εκπόνηση δε βρίσκεται σχετικό με αυτές κοινοτικό πλαίσιο. 95. Για να αντιμετωπίσει την πρόκληση εξασφάλισης αποτελεσυατικού ανταγωνισυού. η Επιτροπή θα αναλύει τυχόν προτάσεις της βιομηχανίας σχετικές με την αντιμετώπιση της διαρθρωτικής υπερπαραγωγής, εκεί όπου παρουσιάζεται αυτό το φαινόμενο, σύμφωνα με τους κανόνες της Συνθήκης. Η Επιτροπή θα επιμείνει προς την κατεύθυνση της απελευθέρωσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, εξασφαλίζοντας ανταγωνιστικότερες τιμές ενέργειας για τη χημική βιομηχανία και άλλους βιομηχανικούς κλάδους. Στο πλαίσιο του ΠΟΕ, η Επιτροπή θα επιδιώξει τον περιορισμό δασμολογικών και μη δασμολογικών φραγμών, δίδοντας ιδιαίτερη 19 προσοχή στο πρόβλημα της διπλής τιμολόγησης, για τα νέα κυρίως μέλη του ΠΟΕ. Τόσο ο ΟΟΣΑ όσο και ο ΠΟΕ θα συνεχίσουν τις εργασίες τους σχετικά με τις στρεβλώσεις που δημιουργούνται εξαιτίας των επενδυτικών κινήτρων καθώς και σχετικά με τις πολυμερείς συμφωνίες επιθεμάτων εμπορίου και ανταγωνισμού. Στην ημερήσια διάταξη του υπερατλαντικού διαλόγου θα περιλαμβάνονται επίσης και τα χημικά προϊόντα. Η χημική βιομηχανία καλείται να μεταφέρει στην Επιτροπή πληροφορίες αναφορικά με τα προβλήματα που συναντάει σε σχέση με την πρόσβαση σε αγορές τρίτων χωρών, έτσι ώστε να λαμβάνονται μέτρα προς επίλυση τους. 96. Για να αντιμετωπίσει την πρόκληση εξασφάλισης περισσότερων άυλων επενδύσεων, η βιομηχανία, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συγκεντρώσουν τις προσπάθειες τους για να ενισχύσουν την καινοτομία, την Ε&ΤΑ, την εκπαίδευση και την όλη επιστημονική καλλιέργεια. Αναφορικά με τις δράσεις Ε&ΤΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η χημική βιομηχανία θα ενταχθεί πληρέστερα στις υπάρχουσες ομάδες ειδικού έργου και σε πιο οτοχοθετημένες δέσμες δραστηριοτήτων, θα ενισχυθεί η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, προς όφελος των γεωργοχημικών προϊόντων και της βιοτεχνολογίας με ορισμένες βελτιώσεις που θα γίνουν σχετικά με την απονομή των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Προγράμματα της Επιτροπής που εκτείνονται από το πρόγραμμα πλαίσιο Ε&ΤΑ έως τα διαρθρωτικά ταμεία, το SOCRATES και το Leonardo da Vinci θα διευρύνουν την εκπαίδευση και κατάρτιση των επιστημόνων στην Ευρώπη. 97. Για να αντιμετωπίσει την πρόκληση περαιτέρω προώθησης της βιουηχανικής συνεργασίας, η Επιτροπή και η βιομηχανία θα αναπτύξουν περαιτέρω το ενημερωτικό δίκτυο RISC και θα δώσουν μεγαλύτερη δημοσιότητα στις δράσεις που αναλαμβάνουν υπέρ των MME της χημικής βιομηχανίας. Σε ό,τι αφορά τη συνεργασία με χώρες εκτός ΕΕ, θα ενισχυθεί η συνεργασία με τις ΗΠΑ μέσω του υπερατλαντικού διαλόγου και με την Ιαπωνία μέσω ειδικών έργων απορρύθμισης. Θα συνεχισθούν επίσης δράσεις από κοινού με εταιρείες του κλάδου σε γειτονικές χώρες, όπως είναι για παράδειγμα οι ΧΚΑΕ σε χώρες με ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως είναι για παράδειγμα η Κίνα και σε χώρες με μεγάλο ενεργειακό πλούτο και πλούτο πρώτων υλών, όπως είναι οι χώρες του Αραβικού Κόλπου και η Ρωσία. 98. Η δρομολόγηση και υλοποίηση των δράσεων για τις οποίες γίνεται λόγος παραπάνω προϋποθέτει εμβάθυνση και ενίσχυση των σχέσεων που ήδη υπάρχουν μεταξύ των διαφόρων εκπροσώπων της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας (CEFIC, κλαδικές ενώσεις και μερικές φορές μεμονωμένες επιχειρήσεις), των κρατών μελών και της Επιτροπής. Με ένα npoypauua εργασίας, θα πρέπει να επανεξετασθούν οι πρωτοβουλίες στα κυριότερα πεδία δράσης, όπως είναι π. χ. οι κανόνες της εσωτερικής αγοράς, οι περιβαλλοντικές δράσεις, ζητήματα εσωτερικού και εξωτερικού ανταγωνισμού, Ε&ΤΑ, εκπαίδευση και κατάρτιση, ενημέρωση/επικοινωνία και συνεργασία των MME με τρίτες χώρες. 20 Πίνακας 1 : Παραγωνή και εμπορικές συναλλαγές κατά το 1994 Παραγωγή Εξαγωγές Εισαγωγές ΕΕ ΗΠΑ Ιαπωνία 316 287 196 67 43 20 41 28 17 Πηγές : CEFIC και Eurostat Εμπορικό ισοζύγιο 26 15 3 250 200 O u t p ut "Ε U ' U SA ' J a p an Trade B a h n ce fc~F Exporte in porte 21 Πίνακας 2 : Οι 30 μεγαλύτερες χημικές επιχειρήσεις στον κόσμο (1994) Κύκλος εργασιών σε παγκόσμια κλίμακα σε εκατ. ECU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 HOECHST BASF BAYER DU PONT DOW CIBA-GEIGY RHONE POULENC MERCK & Co ELF GROUP ICI MITSUBISHI CHEMICAL ASAHI CHEMICAL AKZO NOBEL SANDOZ ROCHE SHELL SUMITOMO CHEMICAL EXXON PFIZER MONSANTO SOLVAY ENICHEM ZENECA HULS L'AIR LIQUIDE LILLY. ELI GENERAL ELECTRIC MITSUI TOATSU BOC HENKEL 25 714 22 625 22 494 18 932 16 827 13 771 13 069 12 586 11 934 11 826 11 021 10 983 10 261 9 760 9 069 8 705 8 046 8 024 6 962 6 955 6 588 6 024 5 765 5 392 4 808 4 802 4 740 4 712 4 482 4 389 30 586 26 911 26 755 22 518 20 015 16 380 15 545 14 970 14 195 14 066 13 109 13 063 12 204 11 608 10 787 10 354 9 570 9 544 8 281 8 272 7 836 7 166 6 857 6 414 5 719 5 712 5 638 5 604 5 331 5 220 Πηγές : Chemical Insight και CEFIC 22 Πηγή 3 : Απασχόληση (σε χιλιάδες) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 ΕΕ 1959. 90 1890. 90 1850. 00 1799. 50 1788. 30 1780. 40 1779. 20 1767. 60 1769. 50 1790. 90 1797. 40 1897. 90 1816. 40 1734. 10 1656. 90 ΗΠΑ 1107. 40 1109. 00 1075. 10 1042. 80 1049. 00 1043. 50 1021. 00 1024. 60 1057. 30 1073. 90 1086. 10 1075. 80 1084. 00 1078. 40 1053. 90 Πηγές : CEFIC ΙΑΠΩΝΙΑ 409. 309. 3 408. 10 405. 00 402. 00 395. 90 395. 70 396. 30 391. 60 390. 60 393. 00 401. 00 406. 00 415. 00 413. 00 410. 00 EU " U SA ' J A P AN 0. 00 1 9 92 (σε χιλιάδες) 23 Πίνακας 4 : Ρυθμοί ανάπτυξης Χηιαικά προϊόντα ΕΕ Βιουηγανία ΕΕ ΑΕΠ ΕΕ 1985-1994 1. 7 2,4 Πηγές : CEFIC και Eurostat '1905-1994 (% pa. ) * 15 Χημικά προϊόντα ΕΕ Βιομηχανία ΕΕ ΑΕΠ ΕΕ EU Chemicals EU Industry EU GDP 24 Πίνακας 5α : Οι επιχειρήσεις με τον μεγαλύτερο αριθμό εφευρέσεων Αριθμός εφευρέσεων κατά το 1988/1989 (Πηγή: Πανόραμα 1993) Σε παγκοσμία κλίμακα Eastman Kodak (ΗΠΑ) Bayer (ΕΕ) Hoechst (ΕΕ) Bosch (ΕΕ) Fujitsu (Ιαπωνία) BASF (ΕΕ) GE (ΗΠΑ) Canon (Ιαπωνία) Philips (ΕΕ) Fuji (Ιαπωνία) IBM (ΗΠΑ) Hitachi (Ιαπωνία) Mitsubishi Electric (Ιαπωνία) Siemens AG (ΕΕ) Toshiba (Ιαπωνία) 1014 1198 1198 1229 1289 1290 1306 1414 1541 1545 1623 1723 1747 1966 2009 To»h*>« (JPH) 3*» en· χα (eu itoubUhlEïctifc C«oon WTX) aooctm pu) •·»Μ«α Kodak. W 3» l 25 Πίνακας 5β : Οι επιχειρήσεις με τον μεγαλύτερο αριθμό εφευρέσεων Αριθμός εφευρέσεων κατά το 1988/1989 (Πηγή : Πανόραμα 1993) Σε ευρωπαϊκή κλίμακα Alcatel (FR) ABB (CH) Rhône Poulenc (FR) Shell (RU/NL)) Unilever (NL) ICI (RU) Henkel (D) Thomson (FR) Daimler (D) Ciba Geigy AG (CH) Bayer (D) Hoechst (D) Bosch (D) BASF (D) Philips (NL) Siemens AG (D) 3~39 367 382 424 475 490 553 557 685 738 1198 1198 1229 1290 1541 1966 itm e ue A Q (D ) P h i f cB (NL) H o e c h at <D ) B a y er (D) Ciili G e i ïY *<3 (CH) Thorn e on (PR ) U n u s v ei (NL) R h d k ie P o u l e nc (PR) A J c a t e M FR ) 200 400 600 B00 1000 1200 1400 1600 1800 2000 26 Πίνακας 6 : Επενδυτικές δαπάνες (% του κύκλου εργασιών) Δυτ. Ευοωπη 5. 10 4. 70 4. 50 4. 20 4. 20 4. 60 5. 40 5. 90 5. 90 6. 40 7. 00 6. 70 6. 20 5. 30 4. 60 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 ΗΠΑ 6. 40 6. 30 6. 60 4. 80 4. 80 5. 30 5. 00 5. 20 5. 60 6. 80 6. 70 8. 30 8. 20 7. 60 7. 90 Ιαπωνία 6. 10 6. 40 6. 60 6. 40 6. 40 6. 90 7. 00 7. 90 8. 50 9. 10 9. 90 9. 90 9. 60 7. 40 6. 20 Πηγές : ESCIMO και CEFIC ^ W Ε "* U S Α "A J A P AN g 0. 00 Η h —Ι 1 1 h I Ι Ι Ι h 27 Παράρτημα Εφαρμογή των αρχών κανονιστικής αξιολόγησης των επιπτώσεων: το πρόγραμμα της αλλεργίας στο νικέλιο - ένα παράδειγμα 28 1. Εισαγωγή Πολύς κόσμος παρουσιάζει αλλεργία στο νικέλιο που περιέχεται σε κοσμήματα. Έτσι, χαμηλής αξίας ενωτια, βραχιόλια και μπρασελε προκαλούν ερεθισμό μετά πόνου έως φλεγμονή. Εκτός όμως από τις συνέπειες που προκαλεί η άμεση επαφή χαμηλής αξίας κοσμημάτων με το δέρμα, πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν ερεθισμό μετά πόνου στα χέρια, πράγμα που τους εμποδίζει να εργασθούν. Κανείς δεν είναι εκ γενετής αλλεργικός στο νικέλιο. Η ευαισθησία συνήθως παρουσιάζεται στην επαφή του νικελίου με αυτιά ή μύτη στα σημεία όπου έχουν διατρηθεί. Από τη στιγμή που θα παρουσιασθεί ευαισθησία, το άτομο ενδέχεται να υποφέρει κάθε φορά που θα φοράει χαμηλής αξίας κοσμήματα. Τα κοσμήματα αυτά είναι πολύ δημοφιλή, μεταξύ των εφήβων κυρίως. Ο ετήσιος κύκλος εργασιών του κλάδου στην ΕΕ ανέρχεται σε 850 εκατ. ECU περίπου, μεγάλο μέρος του οποίου αφορά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Ο κλάδος είναι πολύ ανταγωνιστικός και βασίζεται στο νικέλιο επειδή το κόστος του είναι χαμηλό και επιτρέπει την κατασκευή αντικειμένων ικανοποιητικής ποιότητας. Λόγω της ευρείας εξάπλωσης των κοσμημάτων αυτών, οι συνέπειες της αλλεργίας που προκαλεί το νικέλιο εκτιμάται ότι επηρεάζουν πληθυσμό που ανέρχεται γύρω στα 30 εκατομμύρια στην ΕΕ. Πέρα από τον φυσικό πόνο, δημιουργούνται σημαντικές δαπάνες για θεραπεία, καθώς και σημαντικό κόστος για την οικονομία ως αποτελεσμάτων εργατοημερών που χάνονται, χωρίς να υπολογίζεται το κόστος εξαιτίας της έκθεσης σε κίνδυνο κατά την εργασία. Έξω από την ΕΕ δεν εφαρμόζονται κανόνες σχετικά με τη χρήση του νικελίου στην κατασκευή φανταιζί κοσμημάτων. 2. Οι λόγοι για τους οποίους πρέπει να αναληφθεί δράση Πρώτον, πρέπει να περιορισθεί ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία, κίνδυνος που σήμερα αφορά ήδη 30 εκατομμύρια άτομα. Δεύτερον, η εσωτερική αγορά τέτοιων κοσμημάτων, ύψους αρκετών εκατοντάδων εκατ. ECU κατ'έτος, δεν θα πρέπει να αφεθεί να κατακερματισθεί περαιτέρω εθνικοί κανόνες για το νικέλιο εφαρμόζονται ήδη στη Δανία, τη Γερμανία και τη Σουηδία και βρίσκονται υπό συζήτηση στην Ιταλία. Τρίτον, δράση πρέπει να αναληφθεί και για οικονομικούς λόγους, αφού οι δαπάνες θεραπείας στην ΕΕ εκτιμώνται σε 40 εκατ. ECU κατ'έτος και το κόστος των χαμένων εργατοημερών εκτιμάται επίσης ότι είναι σημαντικό. 3. Ποιοι πρέπει να αναλάβουν δράση Το πρόβλημα βεβαίως δεν είναι αποκλειστικώς ευρωπαϊκό, αλλά αφορά όλον τον ανεπτυγμένο κόσμο. Η καλύτερη λύση λοιπόν θα ήταν να αναλάβει δράση ο ΟΟΣΑ. Δεν υπάρχει όμως γι αυτό συναίνεση, αφού απαιτείται ομοφωνία, και δύο τουλάχιστον χώρες θα εναντιωθούν (ΗΠΑ, Ελβετία). Η παρέμβαση πρέπει να γίνει σε επίπεδο ΕΕ ώστε να προστατευθεί η εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή πρέπει να αναλάβει το προβάδισμα, πράγμα που έχει ήδη κάνει (βλέπε υπό 6 παρακάτω). 29 4. Τί πρέπει να γίνει Για να ληφθούν αποφάσεις σχετικά με το τί πρέπει να γίνει, είναι πρώτα απ όλα ανάγκη να εξετασθούν οι κίνδυνοι. Ο κυριότερος κίνδυνος συνδέεται με τη διάτρηση ώτων και ρινών. Για τη διάτρηση και επούλωση δεν θα πρέπει πλέον να χρησιμοποιείται νικέλιο. Ένας δευτερεύων κίνδυνος συνδέεται με τη χρήση φανταιζί κοσμημάτων. Η έρευνα έδειξε ότι τα προϊόντα αυτά προκαλούν αλλεργική αντίδραση όταν απελευθερώνονται μεγάλες ποσότητες νικελίου υπό την επίδραση του ιδρώτα. Δεν είναι ανάγκη να καταργηθεί εντελώς η χρήση νικελίου για την κατασκευή φανταιζί κοσμημάτων, αν και είναι σαφές ότι πρέπει να γίνει κάτι παραπάνω από την απλή τοποθέτηση προειδοποιητικής ετικέτας επ 'αυτών (η πείρα έχει δείξει ότι οι έφηβοι δεν διαβάζουν εν γένει τις ετικέτες). Με λίγα λόγια, κρίνεται πως ο καλύτερος τρόπος για να ελεγχθεί ο κίνδυνος είναι ο ακόλουθος: να απαγορευθεί η χρήση νικελίου για τη διάτρηση ώτων και ρινών, και να καθιερωθεί οριακή τιμή έκλυσης νικελίου από ψεύτικα κοσμήματα. Η στρατηγική αυτή είναι εφικτή, αφού υπάρχουν ασφαλή υποκατάστατα του νικελίου. Πριν όμως υιοθετηθεί, πρέπει να εξετασθεί κατά πόσον τα πλεονεκτήματα τέτοιων περιορισμών υπερτερούν των μειονεκτημάτων. Τα πλεονεκτήματα είναι σαφή: 30 εκατομμύρια άτομα θα προστατευθούν από τους κινδύνους της αλλεργίας στο νικέλιο, θα διαφυλαχθεί η εσωτερική αγορά αρκετών εκατοντάδων εκατ. ECU κατ έτος, οι δημόσιες αρχές θα εξοικονομήσουν 40 εκατ. ECU κατ'έτος και η οικονομία πολλές χαμένες εργατοημέρες. Οι περιορισμοί αυτοί παρουσιάζουν ωστόσο μειονεκτήματα σε επίπεδο καταναλωτών, βιομηχανίας και κράτους. Οι καταναλωτές θα πρέπει να πληρώνουν έως και 15% περισσότερο για τέτοια προϊόντα. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία ενδέχεται να χρειασθεί να επωμισθεί άπαξ μόνον επενδύσεις ύψους περί τα 70 εκατ. ECU, ίσως δε και αυξημένες λειτουργικές δαπάνες 30 εκατ. ECU περίπου κατ'έτος. Τέλος, η Επιτροπή θα πρέπει να επενδύσει 150. 000 ECU για την ανάπτυξη δοκιμαστικών μεθόδων. Φαίνεται όμως ότι τα πλεονεκτήματα αντισταθμίζουν και με το παραπάνω τα μειονεκτήματα. 5. Τρόπος δράσεως Μια προσέγγιση που θα περιλαμβάνει εθελοντική συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και του κλάδου ψεύτικων κοσμημάτων δεν θα ήταν αποτελεσματική για πολλούς λόγους. Πρώτον, ο κλάδος δεν είναι οργανωμένος σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ούτε καν σε εθνικό επίπεδο, άρα δεν υπάρχει βιομηχανικός εταίρος. Δεύτερον, περιορισμοί σε εθελοντική βάση μάλλον δεν θα είναι αποτελεσματικοί αφού το μεγαλύτερο μέρος των κοσμημάτων αυτών παράγεται εκτός ΕΕ, υπάρχουν πολλοί εισαγωγείς και εκατομμύρια λιανοπωλητές. Η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει υποχρεωτικούς κανόνες, τους οποίους θα θέσουν σε εφαρμογή οι εθνικές αρχές. Δεν υπάρχει όμως λόγος να ρυθμισθεί κανονιστικά ο λεπτομερής σχεδιασμός όλων των προϊόντων από τα οποία μπορεί να προκληθεί αλλεργία στο νικέλιο (ενωτια, βραχιόλια, ρολόγια και περιδέραια, αλλά και γυαλιά, κουμπιά, πόρπες, κουμπώματα, πιαστράκια μαλλιών, φερμουάρ κλπ. ) 30 Τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν είναι τα εξής: πρώτον, να εκδοθεί οδηγία που να απαγορεύει τη χρήση νικελίου για τη διάτρηση, και να καθιερώνει οριακή τιμή έκλυσης νικελίου για όλα τα προϊόντα που έρχονται σε άμεση και παρατεταμένη επαφή με το δέρμα· δεύτερον, να καθιερωθεί σύνολο εναρμονισμένων δοκιμαστικών μεθόδων που θα δίνουν τη δυνατότητα στις εθνικές αρχές να ελέγχουν εύκολα και χωρίς υψηλή δαπάνη την εφαρμογή των διατάξεων αυτών. 6. Τελικές παρατηρήσεις Η οδηγία 94/27 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου1 βασισμένη στην προσέγγιση που περιγράφεται στα προηγούμενα, εκδόθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούλιο του 1994 με ομοφωνία. Η οδηγία θα τεθεί σε ισχύ 6 μήνες αφότου δημοσιευθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης τρία ευρωπαϊκά πρότυπα που θα περιέχουν τις δοκιμαστικές μεθόδους που απαιτούνται για τους ελέγχους (σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, η έναρξη ισχύος τοποθετείται στα μέσα του 1997 το αργότερο). ΕΕ αριθ. L 188, 22 Ιουλίου 1994, σελ. 1 31 ISSN 0254-1483 COM(96) 187 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 10 08 15 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-212-GR-C ISBN 92-78-03856-3 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουζεμβούργο