กฎกระทรวง (พ.ศ.2536) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช 2477 ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ 78
กฎกระทรวง
กฎกระทรวง
(พ.ศ. ๒๕๓๖)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗
ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๗๘[๑]
 

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕
แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร (ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๑๔ และมาตรา
๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑
ให้ยกเลิกความใน (๗) ของข้อ ๑๑ แห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๓๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๗๕ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
(๗)
เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ คอแบะ กว้างไม่น้อยกว่า ๕
ซม. แต่ไม่เกิน ๖.๕ ซม. ไม่มีบาก กลมมนจนถึงชายพับแหลมใต้อก ปาดเอว
ด้านหน้าระหว่างชายคอพับกับชายเสื้อมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ข้างละ ๒ ดุม ตามทางดิ่ง
และที่ใต้ชายพับแหลมมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ ข้างละ ๑ ดุม
มีสายสร้อยสีทองร้อยติดกัน
เสื้อแบบนี้ใช้อินทรธนูแข็ง และให้ใช้เสื้อและเครื่องประกอบ
แล้วแต่กรณี คือ
(ก) เสื้อกั๊กสีขาว หน้าอกเว้า มีปก
ชายล่างสุดของเสื้อบากเป็นรูปสามเหลี่ยม
ระหว่างหน้าอกกับชายเสื้อมีดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก ๓ ดุม
(ข) เชิ้ตอกแข็งสีขาวหรือเชิ้ตอกจีบสีขาว แขนยาว ข้อมือแข็งขัดดุม คอแข็งชั้นเดียวแบบปีกผีเสื้อ
ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย
(ค) เชิ้ตอกอ่อนสีขาว แขนยาว ข้อมือพับขัดดุม ที่แนวอกมีสาบ
คอพับ ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย
(ง) แพรแถบรัดเอวสีเดียวกับสาบอินทรธนู กึ่งกลางด้านหน้า
กว้าง ๑๒ ซม. ปลายทั้ง ๒ ข้าง กว้าง ๑๑ ซม. ยาวเท่าขนาดเอวของผู้ใช้

ข้อ ๒
ให้ยกเลิกความในข้อ ๒๕ แห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๓๔) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ ๗๕ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๒๕
ทหารกองประจำการและทหารประจำการสังกัดหน่วยราชการในส่วนกลาง ส่วนการศึกษา
ส่วนภูมิภาค และหน่วยทหารของกองทัพบก
กับนายทหารนอกกองและนายทหารพิเศษสังกัดกองทัพบก ใช้เครื่องหมายสังกัด ดังนี้
(๑) ทหารกองประจำการและทหารประจำสังกัดหน่วยราชการในส่วนกลางและส่วนการศึกษา
กับนายทหารนอกกองและนายทหารพิเศษสังกัดกองทัพบก ใช้เครื่องหมายสังกัดคือ
กองบัญชาการกองทัพบก
และสำนักงานเลขานุการกองทัพบก ใช้อักษร ทบ
หน่วยข่าวกรองทางทหาร     ขกท
สำนักงานปลัดบัญชีกองทัพบก     ปช
สำนักงานตรวจบัญชีกองทัพบก    ตช
สำนักงานประสานการวิจัย
และพัฒนาการทางทหารกองทัพบก   สวพ
กรมกำลังพลทหารบก    กพ
กรมข่าวทหารบก     ขว
กรมยุทธการทหารบก    ยก
กรมส่งกำลังบำรุงทหารบก   กบ
กรมกิจการพลเรือนทหารบก   กร
กรมสารบรรณทหารบก     สบ
กรมการกำลังสำรองทหารบก     กสร
กรมการสารวัตรทหารบก     สห
กรมสวัสดิการทหารบก     สก
กรมสรรพาวุธทหารบก     สพ
กรมวิทยาศาสตร์ทหารบก     วศ
กรมพลาธิการทหารบก     พธ
กรมแพทย์ทหารบก   พบ
กรมยุทธโยธาทหารบก     ยย
กรมการขนส่งทหารบก     ขส
กรมการสัตว์ทหารบก     กส
กรมการทหารสื่อสาร     สส
กรมการทหารช่าง     กช
กรมการเงินทหารบก   กง
กรมจเรทหารบก     จบ
ศูนย์อำนวยการสร้างอาวุธกองทัพบก     ศอว
กรมยุทธศึกษาทหารบก     ยศ
ศูนย์การทหารราบ กรมยุทธศึกษาทหารบก    ศร
ศูนย์การทหารม้า กรมยุทธศึกษาทหารบก     ศม
ศูนย์การทหารปืนใหญ่ กรมยุทธศึกษาทหารบก    ศป
ศูนย์การบินทหารบก     ศบบ
ศูนย์สงครามพิเศษ   ศสพ
กรมการรักษาดินแดน     รด
สถาบันวิชาการทหารบกชั้นสูง     สบส
วิทยาลัยการทัพบก ใช้อักษร วทบ
โรงเรียนเสนาธิการทหารบก   สธ
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
ใช้เครื่องหมายรูปตราแผ่นดินในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
(๒)
ทหารกองประจำการและทหารประจำสังกัดหน่วยราชการส่วนภูมิภาค ใช้เครื่องหมายสังกัด
คือ
กองทัพภาค ใช้อักษร ทภ
และมีเลขหมายกองทัพภาคประกอบ
กองทัพน้อย   ทน
และมีเลขหมายกองทัพน้อยประกอบ
มณฑลทหารบก     มบ
และมีเลขหมายมณฑลทหารบกประกอบ
จังหวัดทหารบกกรุงเทพ     จทบ
กท
จังหวัดทหารบกกาญจนบุรี   จทบ
กจ
จังหวัดทหารบกเพชรบุรี     จทบ
พบ
จังหวัดทหารบกราชบุรี     จทบ รบ
จังหวัดทหารบกปราจีนบุรี    จทบ
ปจ
จังหวัดทหารบกฉะเชิงเทรา   จทบ
ฉช
จังหวัดทหารบกลพบุรี     จทบ
ลบ
จังหวัดทหารบกสระบุรี     จทบ
สบ
จังหวัดทหารบกชลบุรี     จทบ
ชบ
จังหวัดทหารบกนครราชสีมา     จทบ
นม
จังหวัดทหารบกบุรีรัมย์     จทบ บร
จังหวัดทหารบกสุรินทร์     จทบ
สร
จังหวัดทหารบกอุบล     จทบ
อบ
จังหวัดทหารบกร้อยเอ็ด     จทบ
รอ
จังหวัดทหารบกขอนแก่น     จทบ ขก
จังหวัดทหารบกเลย   จทบ
ลย
จังหวัดทหารบกอุดร   จทบ
อด
จังหวัดทหารบกนครพนม     จทบ
นพ
จังหวัดทหารบกสกลนคร     จทบ
สน
จังหวัดทหารบกนครสวรรค์   จทบ
นว
จังหวัดทหารบกตาก   จทบ
ตก
จังหวัดทหารบกเพชรบูรณ์     จทบ
พช
จังหวัดทหารบกพิษณุโลก     จทบ
พล
จังหวัดทหารบกลำปาง     จทบ
ลป
จังหวัดทหารบกพะเยา     จทบ
พย
จังหวัดทหารบกน่าน   จทบ
นน
จังหวัดทหารบกอุตรดิตถ์    จทบ อต
จังหวัดทหารบกเชียงใหม่     จทบ
ชม
จังหวัดทหารบกเชียงราย    จทบ
ชร
จังหวัดทหารบกนครศรีธรรมราช    จทบ
นศ
จังหวัดทหารบกชุมพร     จทบ
ชพ
จังหวัดทหารบกทุ่งสง     จทบ
ทส
จังหวัดทหารบกสุราษฎร์ธานี     จทบ
สฎ
จังหวัดทหารบกสงขลา     จทบ
สข
จังหวัดทหารบกปัตตานี     จทบ
ปน
(๓) ทหารกองประจำการ ทหารประจำการ และนายทหารพิเศษสังกัดหน่วยทหาร
ใช้เครื่องหมายสังกัด คือ
สังกัดหน่วยบัญชาการทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์และหน่วยขึ้นตรง
เฉพาะนายทหารสัญญาบัตรผู้ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ
ใช้เครื่องหมายสังกัดเป็นรูปตราราชวัลลภ
สังกัดหน่วยบัญชาการทหารมหาดเล็กราชวัลลภ  ใช้อักษร นทม รอ
สังกัดหน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ     นสศ
สังกัดหน่วยบัญชาการป้องกันภัยทางอากาศกองทัพบก    นปอ
สังกัดกองพล ใช้อักษร พล ตามด้วยอักษรประจำเหล่า
และมีเลขหมายกองพลประกอบ เว้นแต่หน่วยต่อไปนี้ให้ใช้อักษรแทนอักษรประจำเหล่า
ดังนี้
กองพลทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน  ใช้อักษร ปตอ
กองพลรบพิเศษ     รพศ
กองพลพัฒนา     พน
กองพลทหารอาสาสมัคร     อสส
สังกัดกองบัญชาการช่วยรบ     บชร
มีเลขหมายกองบัญชาการประกอบ
สังกัดศูนย์ต่อสู้ป้องกันภัยทางอากาศกองทัพบก    ศปอ
สังกัดศูนย์ต่อสู้ป้องกันภัยทางอากาศกองทัพบกประจำ   ศปอ
มีเลขหมายศูนย์ต่อสู้ป้องกันภัยทางอากาศกองทัพบกประจำพื้นที่ต่อท้าย
สังกัดกรม ใช้อักษรประจำเหล่าและมีเลขหมายกรมประกอบ
เว้นแต่หน่วยต่อไปนี้ ใช้อักษรแทนอักษรประจำเหล่า ดังนี้
กรมทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว   ใช้อักษร ทม รอ
กรมทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน     ปตอ
กรมรบพิเศษ     รพศ
กรมพัฒนา     พน
กรมสนับสนุน     สน
สังกัดกองพันที่จัดเป็นกรม ใช้อักษรประจำเหล่า
มีเลขหมายกรมประกอบและมีเลขหมายกองพันต่อท้าย โดยมีขีดทับคั่น
เว้นแต่หน่วยต่อไปนี้ให้ใช้อักษรแทนอักษรประจำเหล่าดังนี้
กองพันทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์   ใช้อักษร ทม รอ
กองพันทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน     ปตอ
กองพันรบพิเศษ     รพศ
กองพันพัฒนา     พน
สังกัดกองพันที่มิได้จัดเป็นกรม ใช้อักษรประจำเหล่าและมีเลขหมายกองพันต่อท้าย
โดยมีขีดทับคั่น เว้นแต่หน่วยต่อไปนี้ใช้อักษรแทนอักษรประจำเหล่า ดังนี้
กองพันทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน    ใช้อักษร ปตอ
กองพันป้องกันฐานบิน     ปฐบ
กองพันบิน     บ
กองพันส่งทางอากาศ     สอ
กองพันปฏิบัติการจิตวิทยา     ปจว
กองพันฝึกรบพิเศษ   ฝรพ
กองพันส่งกำลังและบริการ   สบร
กองพันซ่อมบำรุง     ซบร
กองพันรบพิเศษ     รพศ
กองพันพัฒนา     พน
กองพันจู่โจม     จจ
กองพันสัตว์ต่าง     สต
สังกัดกองร้องที่มิได้จัดเป็นกองพันประจำเหล่า
มีเลขหมายกองร้อยต่อท้าย
โดยมีขีดนอนคั่นสังกัดหน่วยทหารที่ไม่เข้าลักษณะดังกล่าวข้างต้น
ใช้เครื่องหมายสังกัดของหน่วยบังคับบัญชาโดยตรง
อักษรประจำเหล่าต่าง ๆ ที่ใช้ประกอบเป็นเครื่องหมายสังกัด
มีดังนี้
(ก) เหล่าทหารราบ ใช้อักษร ร
(ข) เหล่าทหารม้า   
 ม
(ค) เหล่าทหารปืนใหญ่
    ป
(ง) เหล่าทหารช่าง   ช
(จ) เหล่าทหารสื่อสาร     ส
(ฉ) เหล่าทหารขนส่ง   ขส
(ช) เหล่าทหารสรรพาวุธ     สพ
(ซ) เหล่าทหารพลาธิการ     พธ
(ฌ) เหล่าทหารสารวัตร     สห
(ญ) เหล่าทหารสารบรรณ     สบ
(ฎ) เหล่าทหารการเงิน     กง
(ฏ) เหล่าทหารพระธรรมนูญ     ธน
(ฐ) เหล่าทหารแพทย์
    พ
(ฑ) เหล่าทหารแผนที่     ผท
(ฒ) เหล่าทหารการสัตว์     กส
(ณ) เหล่าทหารดุริยางค์     ดย
(ด) เหล่าทหารการข่าว     ขว

ข้อ ๓
ให้ยกเลิกความในข้อ ๓๔ แห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗
ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบกฉบับที่ ๓๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๓๓)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๗๓ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๓๔
ทหารในหน่วยทหารรักษาพระองค์หรือหน่วยทหารที่มีนามเกียรติยศ
ใช้เครื่องหมายทำด้วยโลหะสีทองติดที่อกเสื้อข้างขวาเหนือกึ่งกลางปกกระเป๋า ดังนี้
(๑) ทหารในกองบังคับการกรมทหารราบที่ ๑
มหาดเล็กรักษาพระองค์ ในกองพันที่ ๑ และกองพันที่ ๒ กรมทหารราชที่ ๑
มหาดเล็กรักษาพระองค์และในกรมทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ใช้อักษร จปร ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ ซม.
(๒) ทหารในกองพันที่ ๓ มหาดเล็กรักษาพระองค์ ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
กรมทหารราบที่ ๑ มหาดเล็กรักษาพระองค์ ใช้อักษร ว มีพระมหามงกุฎ ขนาดกว้าง ๒ ซม.
สูง ๒.๕ ซม.
(๓) ทหารในกรมทหารราบที่ ๑๑ รักษาพระองค์
ทหารในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์และในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์ ใช้อักษร พระปรมาภิไธยย่อในองค์พระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน
ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ ซม.
(๔) ทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์
ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ใช้อักษร รร ๖ เส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ ซม.
(๕) ทหารในกองพันทหารม้าที่ ๖
ในสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ใช้อักษร สผ ขนาดกว้าง ๒ ซม. สูง ๑.๘ ซม.
(๖) ทหารในกรมทหารราบที่ ๑๒ รักษาพระองค์
ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถและทหารในกรมทหารราบที่ ๒๑
รักษาพระองค์ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ใช้อักษร พระนามาภิไธยย่อ
สก ขนาดกว้าง ๑.๔ ซม. สูง ๒.๒ ซม.
(๗) ทหารในกรมนักเรียนนายร้อยรักษาพระองค์
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าและนักเรียนนายร้อย ทหารในกองพลที่ ๑ รักษาพระองค์
ทหารในกรมทหารราบที่ ๒ รักษาพระองค์ ทหารในกรมทหารขนส่งรักษาพระองค์
ทหารในกรมทหารราบที่ ๓๑ รักษาพระองค์ ใช้อักษร พระปรมาภิไธยย่อ ภปร
ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ ซม.
(๘) ทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์
ในสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ใช้อักษรพระนามาภิไธยย่อ สว ขนาดกว้าง ๒ ซม. สูง
๒.๗ ซม.
(๙)
ทหารในสำนักงานเลขาธิการฝ่ายทหารประจำสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร
ใช้อักษร พระนามาภิไธยย่อ มวก ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒ ซม.
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งหรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อนให้ใช้ขนาดย่อลงเหลือ
๓ ใน ๔ และให้ติดบนเสื้อส่วนที่แบะพับด้านขวา

ข้อ ๔
ให้ยกเลิกความในข้อ ๓๕ แห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๒๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๕๖ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๓๕
ทหารซึ่งเป็นนักโดดร่ม ใช้เครื่องหมายนักโดดร่มติดที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตามชั้น
ดังนี้
ชั้นที่ ๑ เป็นรูปร่มชูชีพอยู่เหนือเอราวัณ
ปักหรือทำด้วยดิ้นเงินหรือวัตถุเทียมดิ้นเงินระหว่างเศียรเอราวัณกับของกระโปรงร่ม
มีอุณาโลมทำด้วยโลหะสีน้ำเงิน ประกอบกับปีกนก ๒ ปีก
ปักหรือทำด้วยดิ้นท้องหรือวัตถุเทียมดิ้นทองบนพื้นสักหลาดสีแดงกว้าง ๑๐ ซม. สูง ๔
ซม. ที่กึ่งกลางตัวร่มชูชีพมีดาวโลหะสีน้ำเงิน ๑ ดาว
และช่อชัยพฤกษ์โลหะสีน้ำเงินโอบใต้ดาว
ชั้นที่ ๒ เช่นเดียวกับชั้นที่ ๑ เว้นแต่ไม่มีช่อชัยพฤกษ์
ชั้นที่ ๓ เช่นเดียวกับชั้นที่ ๑
เว้นแต่ไม่มีดาวและช่อชัยพฤกษ์
ชั้นกิตติมศักดิ์เช่นเดียวกับชั้นที่ ๑ เว้นแต่ไม่มีอุณาโลม
เครื่องหมายนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด
เว้นแต่เครื่องแบบฝึกและ
เครื่องแบบสนามใช้ชนิดปักด้วยด้ายมันหรือไหม เย็บติดที่อกเสื้อข้างซ้าย
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งหรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อนใช้ชนิดปักหรือทำด้วยดิ้น
หรือวัตถุเทียมดิ้นขนาดย่อลงเหลือ ๑ ใน ๒ ติดบนเสื้อส่วนที่แบะพับด้านซ้าย
สำหรับผู้ที่ได้รับเครื่องหมายนักโดดร่มชั้นกิตติมศักดิ์ และสายยงยศใหมสีแดง
ให้แต่งกายได้เช่นเดียวกับนักโดดร่มประจำกอง

ข้อ ๕ ให้ยกเลิกความในข้อ ๓๕ ทวิ แห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๕)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหารพุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๔๑ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๓๕ ทวิ
ทหารซึ่งเป็นนักบิน
ใช้เครื่องหมายแสดงความสามารถในการบินติดที่อกเสื้อข้างซ้ายเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตามชั้น
ดังนี้
ชั้นที่ ๑ เป็นรูปปีกนก ๒ ปีก ทำด้วยโลหะสีเงินกว้าง ๒ ซม.
ยาว ๗.๖ ซม. ระหว่างหัวปีกต่อกันมีรูปอาร์มทำด้วยโลหะสีเงินกว้าง ๑.๓ ซม. ยาว ๑.๕
ซม. ภายในอาร์มเป็นรูปแถบธงไตรรงค์เฉียงจากขวามาซ้าย
มีจักรโลหะสีทองขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๐.๘
ซม.ทับบนกลางอาร์มเหนืออาร์มมีอุณาโลมอยู่ในพระมหามงกุฎ เปล่งรัศมีทำด้วยโลหะสีเงิน
ชั้นที่ ๒ เช่นเดียวกับชั้นที่ ๑ เว้นแต่เหนืออาร์มมีดาวทำด้วยโลหะสีเงินขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง
๑.๔ ซม.แทนอุณาโลมและพระมหามงกุฎเปล่งรัศมี
ชั้นที่ ๓ เช่นเดียวกับชั้นที่ ๑
เว้นแต่เหนืออาร์มไม่มีอุณาโลมและพระมหามงกุฎเปล่งรัศมี
ชั้นกิตติมศักดิ์
เช่นเดียวกับชั้นที่ ๑
เว้นแต่เหนืออาร์มไม่มีอุณาโลม
ชั้นศิษย์การบินชั้นมัธยม เช่นเดียวกับชั้นที่ ๑
เว้นแต่ทางด้านขวาไม่มีปีกเหนืออาร์มไม่มีอุณาโลมและพระมหามงกุฎเปล่งรัศมี
เครื่องหมายนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งหรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน
ให้ใช้ขนาดย่อลงเหลือ ๑ ใน ๒ และให้ติดบนเสื้อส่วนที่แบะพับด้านซ้าย
ทหารซึ่งเป็นนักบินและเป็นนักโดดร่มด้วย
ถ้าติดเครื่องหมายแสดงความสามารถในการบินและเครื่องหมายนักโดดร่มในขณะเดียวกัน
ให้ติดเครื่องหมายแสดงความสามารถในการบินเหนือเครื่องหมายนักโดดร่ม

ข้อ ๖
ให้ยกเลิกความในข้อ ๓๕ ตรีแห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๒๒)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๕๒ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๓๕ ตรี ทหารซึ่งเป็นนักทำลายวัตถุระเบิด
ให้ใช้เครื่องหมายนักทำลายวัตถุระเบิดติดที่อกเสื้อด้านซ้ายเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์
เครื่องหมายนักทำลายวัตถุระเบิด
มีลักษณะเป็นรูปประกอบด้วยกงจักรสายฟ้าและลูกระเบิดทำด้วยโลหะสีเงินทำให้เป็นมัน
มีรูปเปลวระเบิดทำด้วยโลหะสีทองอยู่ตรงกลาง
โอบล้อมจากเบื้องล่างขึ้นบนด้วยช่อพฤกษ์สีเงินทำให้เป็นมันขนาดสูง ๒.๕ ซม. กว้าง
๕.๖ ซม.
เครื่องหมายนักทำลายวัตถุระเบิดกิตติมศักดิ์ มีลักษณะเช่นเดียวกับ
เครื่องหมายนักทำลายวัตถุระเบิด
เว้นแต่มีดาวทำด้วยโลหะสีทองประดับอยู่เหนือเปลวระเบิด
เครื่องหมายตามข้อนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งหรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน
ให้ใช้ขนาดย่อลงเหลือ ๒ ใน ๓ และให้ติดบนเสื้อส่วนที่แบะพับด้านซ้าย

ข้อ ๗
ให้ยกเลิกความในข้อ ๓๖ แห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙
ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๒๐)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๕๐ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๓๖
ทหารซึ่งสำเร็จการศึกษาหลักสูตรการรบแบบจู่โจมของศูนย์การทหารราบ
กรมยุทธศึกษาทหารบก
ศูนย์การทหารม้า
กรมยุทธศึกษาทหารบก ศูนย์สงครามพิเศษ หรือของต่างประเทศที่ศูนย์การทหารราบ
กรมยุทธศึกษาทหารบก ศูนย์การทหารม้า กรมยุทธศึกษาทหารบก หรือศูนย์สงครามพิเศษ หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ
ได้พิจารณาแล้วเห็นว่ามีมาตรฐานเทียบเท่า
ใช้เครื่องหมายทหารจู่โจมติดที่อกเสื้อข้างขวาใต้แนวเครื่องหมายหน่วยทหารรักษาพระองค์
มีลักษณะเป็นรูปหัวเสือทำด้วยโลหะสีทองคาดดาบปลายปืนสีเงินทำให้เป็นมัน
ด้ามสีน้ำตาลแกมแดงอยู่เหนือช่อชัยพฤกษ์ สีเงินทำให้เป็นมัน ขนาดสูง ๒.๕ ซม. กว้าง
๕.๒ ซม.
เครื่องหมายตามข้อนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งหรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน
ให้ใช้ขนาดย่อลงเหลือ ๒ ใน ๓ และให้ติดบนเสื้อส่วนที่แบะพับด้านขวา

ข้อ ๘ ให้ยกเลิกความในข้อ ๓๖ ทวิ แห่งกฎกระทรวง พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๒๕)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๕๗ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๓๖ ทวิ
ทหารซึ่งสำเร็จการศึกษาหลักสูตรพับร่ม ซ่อมบำรุงและส่งกำลังทางอากาศ
ใช้เครื่องหมายแสดงความสามารถในการพับร่ม
ซ่อมบำรุงและส่งกำลังทางอากาศติดที่อกเสื้อด้านขวาเหนือป้ายชื่อเครื่องหมายแสดงความสามารถในการพับร่ม
ซ่อมบำรุงและส่งกำลังทางอากาศมีลักษณะเป็นรูปร่มชูชีพอยู่เหนือกงจักรประกอบกับปีกนก
๒ ปีก เครื่องหมายนี้ทำด้วยโลหะสีเงินขนาดสูง ๒.๕ ซม.กว้าง ๕ ซม.
เครื่องหมายแสดงความสามารถในการพับร่ม
ซ่อมบำรุงและส่งกำลังทางอากาศมีกิตติมศักดิ์มีลักษณะเช่นเดียวกับเครื่องหมายแสดงความสามารถในการพับร่มซ่อมบำรุง
และส่งกำลังทางอากาศ
เว้นแต่มีดาวทำด้วยโลหะสีเงินประดับอยู่เหนือร่มชูชีพเครื่องหมายตามข้อนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งหรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน ให้ใช้ขนาดย่อลงเหลือ ๒ ใน ๓
และให้ติดบนเสื้อส่วนที่แบะพับด้านขวา

ข้อ ๙ ให้ยกเลิกความในข้อ ๓๖ ตรี แห่งกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๐๔)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก
ฉบับที่ ๓๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๒๖)
ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร
พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ ๖๐
และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน
ข้อ ๓๖
ตรี
ทหารซึ่งสำเร็จการศึกษาหลักสูตรสงครามทุ่นระเบิด จากโรงเรียนทหารช่าง กรมการทหารช่าง
ใช้เครื่องหมายสงครามทุ่นระเบิดติดที่อกเสื้อด้านขวาเหนือป้ายชื่อ
เครื่องหมายสงครามทุ่นระเบิดทำด้วยโลหะ
มีลักษณะเป็นรูปทุ่นระเบิดดักรถถังสีเขียวมรกตที่กลางทุ่นระเบิดมีเครื่องหมายทหารช่างสีทองตัวนูน
ทั้งสองข้างของทุ่นระเบิดมีสายฟ้าสีทองข้างละ ๑ สาย อยู่ภายในเปลวระเบิดสีแดง
ทั้งหมดนี้รองรับด้วยช่อชัยพฤกษ์สีเงิน เครื่องหมายนี้ขนาดสูง ๓.๘ ซม. กว้าง ๖.๓
ซม.
เครื่องหมายสงครามทุ่นระเบิดกิตติมศักดิ์
มีลักษณะเช่นเดียวกับเครื่องหมายสงครามทุ่นระเบิด เว้นแต่มีดาวสีทอง ๑ ดวง
ประดับที่แกนของทุ่นระเบิดเครื่องหมายตามข้อนี้ใช้ประกอบกับเครื่องแบบได้ทุกชนิด
เว้นแต่เครื่องแบบฝึก และเครื่องแบบสนามใช้ชนิดไหมปักเย็บติดที่อกเสื้อด้านขวาเหนือป้ายชื่อ
ถ้าใช้ประกอบกับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งหรือเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน
ให้ใช้ขนาดย่อลงเหลือ ๒ ใน ๓ และให้ติดบนเสื้อส่วนที่แบะพับด้านขวา

ข้อ ๑๐ ให้เพิ่มความต่อไปนี้เป็นข้อ ๖๑ ตรี แห่งกฎกระทรวง
(พ.ศ. ๒๕๐๔) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗
ว่าด้วยเครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ ๓๙
ข้อ ๖๑ ตรี สำหรับนายทหารสัญญาบัตรชั้นจอมพลและนายพล
เมื่อใช้หมวกทรงอ่อนให้ใช้เครื่องหมายรูปปีกนก
ปักด้วยดิ้นทองหรือวัตถุเทียมดิ้นทอง กว้าง ๓ ซม. ยาว ๗ ซม.
ประดับชิดทางด้านซ้ายของตราหน้าหมวกขนาดกลาง

 ให้ไว้
ณ วันที่ ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๖
  พลเอก วิจิตร สุขมาก
 
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
หมายเหตุ :-
เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ
โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงเสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาวของเครื่องแบบสโมสรอกแข็งและเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน
และปรับปรุงเครื่องหมายสังกัดของหน่วยราชการในส่วนกลาง ส่วนการศึกษา ส่วนภูมิภาค ตลอดจนหน่วยทหารของกองทัพบก
และกำหนดเครื่องหมายพระปรมาภิไธยย่อและพระนามาภิไธยย่อ
สำหรับทหารในหน่วยทหารรักษาพระองค์หรือในสำนักงานเลขาธิการฝ่ายทหารประจำสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯสยามมกุฎราชกุมาร
หรือหน่วยทหารที่มีนามเกียรติยศ
ตลอดจนกำหนดขนาดและแก้ไขวิธีการติดเครื่องหมายแสดงความสามารถต่าง ๆ
กับเครื่องแบบสโมสรอกแข็งและเครื่องแบบสโมสรอกอ่อน
รวมทั้งกำหนดให้มีการประดับเครื่องหมายปีกนกประกอบตราหน้าหมวกกับหมวกทรงอ่อนสำหรับนายทหารสัญญาบัตรชั้นจอมพลและนายพล
ทั้งนี้ เพื่อให้มีความเหมาะสมสง่างามและสอดคล้องกับความนิยมในปัจจุบัน จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้

















































[๑]
ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๐/ตอนที่
๔๗/หน้า ๕/๒๐ เมษายน ๒๕๓๖